Maltese - Book of Jasher or the Book of the Upright or the Book of the Just Man

1UAllaqal,Ħanagħmlul-bniedemfuqix-xbiehatagħna, skontix-xbiehatagħna,uAllaħalaqil-bniedemfuqixxbiehatiegħu.

2UAllasawwaril-bniedemmill-art,unefaħluf’imnifsejh nifsil-ħajja,ul-bniedemsarruħħajjamogħnijabil-kliem 3Ul-Mulejqal:“Mhuxtajjeblil-bniedemikunwaħdu; nagħmillugħajnunalitixraqlu”

4Ul-Mulejġiegħelraqdafil-fondtaqa’fuqAdam,uraqad, uħadluwaħdamill-kustiljitiegħu,ubenal-laħamfuqha,u sawwarhauġabhagħandAdam,uAdamqammill-irqad tiegħu,uaramarakienetwieqfaquddiemu.

5Uqal,“Dinhijagħadmaminngħadmiutissejjaħmara, għaxdinittieħdetmir-raġel;uAdamsemmiehaEva,għax kienetommil-ħajjinkollha.

6UAllaberikhomusemmiehomAdamuEvafil-jumli ħalaqhom,ul-MulejAllaqal,Kununissluuoktru,uimlew l-art.

7Ul-MulejAllaħalilAdamulilmartu,uqegħedhomfilġniental-Edenbiexjaħdmuhujħarsuh;uordnalhomu qalilhom,Minnkullsiġratal-ġnientistgħutieklu,imma mis-siġratal-għarfientat-tajjebul-ħażinlatiklux,għaxfiljumlitiekluminnhażgurlitmut

8UmetaAllakienberikhomukkmandahom,telaq minnhom,uAdamumartugħammrufil-ġnienskontilkmandlikienordnalhomil-Mulej

9Us-serp,liAllakienħalaqmagħhomfl-art,ġie għandhombiexiqanqalhomjiksrul-kmandamentt’Allali kienordnalhom

10Us-serpħajjarupperswadalill-marabiextiekolmissiġratal-għarfien,ul-marasemgħetleħenis-serp,ukisret il-kelmata’Alla,uħadetmis-siġratal-għarfientat-tajjebu l-ħażin,ukielet,uħadetminnuutatukolllilżewġhauhu kiel

11UAdamumartukisrul-kmandta’Allalikien ordnalhom,uAllakienjafdan,ur-rabjatiegħuxegħlet kontrihomumisħuthom

12Ul-MulejAllakeċċiehomdakinharmill-ġniental-Eden, biexjaħdmul-artliminnhattieħdu,umarrujgħammrufillvanttal-ġniental-Eden;uAdamgħaraflilmartuEvauhi wildetżewġsubienutlettibniet

13Usemmietl-ewwelimwieledKajjin,billiqalet,“Ksibt raġelmingħandil-Mulej,”ul-ieħorsemmietAbel,għax qalet,“Bil-frugħaġejnafuql-art,ubil-frugħasenittieħdu minnha.”

14Us-subienkibruumissierhomtahomproprjetàfl-art;u Kajjinsarbidwital-art,uAbelsarragħajtan-nagħaġ.

15Ukienwaraftitsnin,liġabuoffertaapprossimattiva lill-Mulej,uKajjinġabmill-frotttal-art,uAbelġabmillewwelfrieħtal-merħlatiegħumix-xaħamtagħha,uAlla daruinklinalejnAbelul-offertatiegħu,uniżelnar mingħandil-Mulejmis-semaukkonsmaha

16UlejnKajjinul-offertatiegħul-Mulejmadarx,uma inklinaxlejha,għaxkienġabmill-frottinferjurital-art quddiemil-Mulej,uKajjinkiengħajjurkontraħuhAbel minħabbaf’dan,ufittexpretestbiexjoqtlu.

17Uftitżmienwara,KajjinuħuhAbel,marrudarbaflgħalqabiexjagħmluxogħolhom;ut-tnejnkienufl-għalqa, Kajjinjaħratujaħratl-arttiegħu,uAbeljirgħa’l-merħla

tiegħu;ul-merħlagħaddietminndikil-partiliKajjinkien ħaratfl-art,udaninkwetaħafnalilKajjinminħabbaf’hekk.

18UKajjinresaqlejnħuhAbelbir-rabja,uqallu,X’hemm bejniubejnek,liġejttoqgħoduġġibin-nagħaġtiegħek biexjirgħuf’arti?

19UAbelwieġeblilħuhKajjinuqallu:“X’hemmbejniu bejnek,biextiekolil-laħamtan-nagħaġtiegħiutilbesis-suf tagħhom?”

20Issamela,neħħis-suftan-nagħaġtiegħilibihlibest lilekinnifsek,uagħtiniħlasgħall-frottul-laħamtagħhom likilt,umetatkungħamiltdan,jienimbagħadnitlaqminn artekkifgħedtint?

21UKajjinqallilħuhAbel:“Jekknoqtlokillum,minse jitlobnidemmek?”

22UAbelwieġeblilKajjinuqallu:“ŻgurliAllali ħalaqnafl-artsejivvendikal-kawżatiegħi,usejitlob demmimingħandekjekktoqtolni,għaxil-Mulejhulimħalleful-arbitru,uhulisejħallaslill-bniedemskontilħażentiegħu,ulill-bniedemil-ħażinskontil-ħażenlijista’ jagħmelfuql-art”

23Uissa,jekktoqtolnihawn,żgurliAllajafil-fehmiet sigrietitiegħek,usejiġġudikakgħall-ħażenliddikjarajtli tagħmillillum

24UmetaKajjinsama’l-kliemlikienqalħuhAbel,ararrabjata’KajjininxtegħletkontraħuhAbeltalliddikjara dinil-ħaġa

25UKajjinħaffefuqam,uħal-partital-ħadidtalistrumenttal-ħrittiegħu,libihaf'daqqawaħdalaqatlilħuh uqatlu,uKajjinxerredid-demmta'ħuhAbelfuql-art,uddemmta'Abelxteredfuql-artquddiemil-merħla

26UwaradanKajjinnidemliqatellilħuh,ukien imnikketħafna,ubekafuquudaninkwetahħafna

27UKajjinqamuħafferħofrafl-għalqa,fejnqiegħedilġisemta’ħuh,udawwarit-trabfuqu.

28Ul-Mulejkienjafx’kiengħamelKajjinlilħuh,ulMulejdeherlilKajjinuqallu,FejnhuħukAbellikien miegħek?

29UKajjinqagħadjaħseblikienqedjagħmeldanb’mod falz,uqal,“Manafx,jienil-kustodjuta’ħija?”Ul-Mulej staqsieh,“X’għamilt?Leħenid-demmta’ħukjgħajjatli mill-artfejnqtiltu

30Għaxintqtiltlilħukuħriġtmoħbiquddiemi,u immaġinajtf’qalbeklimarajtekx,ulanqasmakontnaflgħemejjelkollhatiegħek

31Immaintgħamiltdinil-ħaġauqtiltlilħukgħalxejnu għaxqalleksew,uissa,għalhekk,misħuttkunintmill-art lifetħetfommhabiextilqa’d-demmta’ħukminnidejk,u fejndifnuh.

32Umetataħdimha,materġaxtagħtikis-saħħatagħha bħalfil-bidu,għaxxewkugħollieqsetipproduċil-art,uint setibqa’titħarrekutiġġerrafl-artsal-jumta’mewtek

33Uf’dakiż-żmienKajjinħareġminnquddiemilpreżenzatal-Mulej,mill-postfejnkien,ubedajiġġerrau jiġġerrafl-artlejnil-lvantta’Għeden,huukulmakien tiegħu

34UKajjingħaraflilmartuf’dawkil-jiem,uhitqaletu wildetiben,usemmiehEnoch,għaxqal,F’dakiż-żmienilMulejbedajagħtihmistrieħukwietfuql-art

35Uf’dakiż-żmienKajjinukollbedajibnibelt:ubenalbeltusemmiehaEnok,skontisemibnu;għaxf’dawkil-

jiemil-Mulejkientahmistrieħfuql-art,umabaqax jiċċaqlaqujiġġerrabħalfil-bidu.

36UIradtwieledlilEnok,uIradnissellilMekujaelu MekujaelnissellilMetusael.

KAPITLU2

1Ukienfil-mijautletinsenatal-ħajjata’Adamfuql-art,li reġa’għaraflilEva,martu,uhitqaletuwildetibenfixxbiehaufix-xbiehatiegħu,usemmietuSet,għaxqalet, GħaxAllaħatarliniselieħorminflokAbel,għaxKajjin qatlu

2USetgħexmijauħamessnin,unisseliben;uSetsemmi lilibnuEnos,billiqal,“Għaxf’dakiż-żmienuliedilbnedminbdewjoktru,ujgħakksuruħhomuqlubhombilli jiksruujirribellawkontraAlla.”

3UkienfiżmienEnosliwliedil-bnedminkomplew jirribellawujittrasgressawkontraAlla,biexiżidul-korla tal-Mulejkontrawliedil-bnedmin.

4Uwliedil-bnedminmarruuqdewallatoħra,unsewlillMulejlikienħalaqhomfl-art:uf’dawkil-jiemuliedilbnedmingħamluxbihatmir-ramumill-ħadid,mill-injamu mill-ġebel,uniżlufl-artuqdewhom

5Ukullraġelgħamell-allatiegħuunżluquddiemhom,u wliedil-bnedmintelqulill-Mulejil-jiemkollhata’Enosu wliedu;ul-korlatal-Mulejxegħletminħabbagħemilhomu l-abominazzjonijietligħamlufl-art

6Ul-Mulejġiegħell-ilmijiettax-xmaraGihon jgħarrquhom,uqeredhomukkonsmahom,uqeredit-tielet partitad-dinja,uminkejjadan,uliedil-bnedminmadarux luraminntriqathomħżiena,uidejhomxortawaħdakienu miftuħabiexjagħmlul-ħażenf’għajnejnil-Mulej

7Uf’dawkil-jiemlakienhemmżrigħulanqasħsadfl-art; umakienxhemmikelgħaluliedil-bnedminul-ġuħkien kbirħafnaf’dawkil-jiem

8Uż-żerriegħaliżergħufl-artf’dawkil-jiemsaretxewk, għolliequgħollieq;għaxminnżmienAdamkienetdiniddikjarazzjonidwarl-art,tas-saħtata’Alla,libihamisħutlart,minħabbad-dnubliAdamdinebquddiemil-Mulej

9Ukienmetal-bnedminkomplewjirribellawu jittrasgressawkontraAlla,ujikkorromputriqathom,lil-art ukollsaretkorrotta

10UEnosgħexdisgħinsenaunissellilKenan;

11UKenankiberukelluerbgħinsena,usargħarefukellu għarfienuħilafl-għerfkollu,usaltanfuquliedil-bnedmin kollha,umexxaliluliedil-bnedmingħall-għerfulgħarfien;għaxKenankienraġelgħarefħafnaukellufehim fl-għerfkollu,ubl-għerftiegħuħakemfuql-ispirtiuddemonji;

12UKenankienjafbl-għerftiegħuliAllakiensejeqred liluliedil-bnedmintallidinbufuql-art,ulil-Mulejflaħħarjiemkiensejġibfuqhoml-ilmijiettad-dilluvju.

13Uf’dawkil-jiemKenankitebfuqtwaveltal-ġebel x’kellujiġrifiż-żmienliġej,upoġġiehomfit-teżoritiegħu

14UKenansaltanfuql-artkollha,udawwarlilxiwħud minnuliedil-bnedmingħas-servizzta’Alla

15UmetaKenankellusebgħinsena,nisseltlettsubienu żewġtibniet

16Udawnhumal-ismijietta’wliedKenan;l-ewwel imwieledkienisemMaħlallel,it-tieniEnan,ut-tielet

Mered,uħuthomkienuGħadauŻilla;dawnhumal-ħames uliedta’Kenanlitwildulu.

17ULamek,binMetusael,sarqrabata’Kenanpermezz taż-żwieġ,uħaż-żewġtibniettiegħub’nisa,uAdatqaletu wildetibenlilLamek,usemmietuĠabal.

18Ureġgħetħarġettqilauwildetiben,usemmietuJubal; uSilla,oħtha,kienetsterilif’dawkil-jiemumakellhiex nisel.

19Għaxf’dawkil-jiemuliedil-bnedminbdewjiddiżgraw kontraAlla,ujiksrul-kmandamentilikientalilAdam, biexikunufrottujimmultiplikawfl-art

20Uxiwħudminnuliedil-bnedminġiegħlulin-nisa tagħhomjixorbuxarbalikienetsetagħmilhomsterili, sabiexiżommul-ġisemtagħhomub’hekkid-dehrasabiħa tagħhommatisparixxix

21Umetawliedil-bnedminġagħlulilxiwħudmin-nisa tagħhomjixorbu,Sillaxorbotmagħhom

22Un-nisalikienuqedikollhomit-tfaldehrumoqżieża f’għajnejnżwieġhombħalaarmli,sakemmżwieġhom kienugħadhomħajjin,għaxma’dawksterilibisskienu marbuta

23Ufitmiemil-jiemus-snin,metaSillaxjieħet,il-Mulej fetaħilhal-ġuf

24UtqaletuwildetibenusemmietuTubalKajjin,għax qalet,“WaralinixfittksibtumingħandAllaliJista’ Kollox”

25Ureġgħetħarġettqilauwildettifla,usemmietisimha Nagħama,għaxqalet,“Waralinixfitt,ksibtpjaċiruferħ.”

26ULamekkienxiħuavvanzatfiż-żmien,ugħajnejh kienumċajpratantlimasetaxjara,uTubalKajjin,ibnu, kienqedimexxihukienjumwieħedliLamekmarflgħalqauTubalKajjinibnukienmiegħu,uwaqtlikienu mexjinfl-għalqa,KajjinbinAdamavvanzalejhom;għax Lamekkienxiħħafnaumasetaxjaraħafna,uTubalKajjin ibnukienżgħirħafna

27UTubalKajjinqallilmissierubiexjiġbedil-qaws tiegħu,ubil-vleġeġlaqatlilKajjin,likiengħadu'lbogħod, uqatlu,għaxdeherilhomlikienannimal

28Ul-vleġeġdaħluf’ġisemKajjingħalkemmkien’il bogħodminnhom,uwaqa’mal-artumiet.

29Ul-MulejħallaslilKajjingħall-ħażentiegħuskontilħażenlikiengħamellilħuhAbel,skontil-kelmalikienqal il-Mulej.

30UġaralimetaKajjinmiet,LamekuTubalmarrujaraw l-annimallikienuqatlu,uraw,uara,Kajjinnannuhom kienwaqa’mejjetmal-art.

31ULamekkienimnikketħafnatalligħameldan,uwaqt liċċapċapidejhflimkienlaqatlilibnuukkawżalumewtu.

32Un-nisata’Lameksemgħux’kiengħamelLamek,u fittxewlijoqtluh

33Un-nisata’Lamekbaqgħujobogħduhminndakinhar, għaxqatellilKajjinulilTubalKajjin,un-nisata’Lamek infirduminnu,umasemgħuhxf’dawkil-jiem

34ULamekmargħandin-nisatiegħu,uinsistafuqhom biexjisimgħuhdwardinil-kwistjoni

35Uqallin-nisatiegħuGħadauŻilla,Isimgħuleħni,nisa ta’Lamek,agħtukasta’kliemi,għaxissaimmaġinajtuu għedtuliqtiltraġelbil-ġrieħitiegħi,utifelbil-ġrieħitiegħi tallimagħamlul-ebdavjolenza,immażgurkunuafulijien xwejjaħub’xagħrigriż,uligħajnejjahumatqalbl-età,u għamiltdinil-ħaġamingħajrmakontnaf

36Un-nisata’Lameksemgħuhf’dinil-kwistjoni,u reġgħuluragħandubil-parirta’missierhomAdam,imma minndakiż-żmien’lhawnmawellduhxtfal,għaxkienu jafulil-korlat’Allakienetqedtiżdiedf’dawkil-jiem kontrawliedil-bnedmin,biexjeqridhombl-ilmijiettaddilluvjuminħabbal-għemejjelħżienatagħhom

37UMaħlallel,binKenan,għexħamsausittinsenau nissellilĠared;uĠaredgħextnejnusittinsenaunissellil Enok

KAPITLU3

1UEnokgħexħamsausittinsenaunissellilMetuselaħ;u Enokmexama’AllawaralinissellilMetuselaħ,uqeda lill-Mulej,ustmerril-modiħżienatal-bnedmin

2UruħEnokkienetimdaħħlafl-istruzzjonital-Mulej,flgħarfienufl-fehma;ub’għerfirtiraminnuliedil-bnedmin, unħebaminnhomgħalħafnajiem

3Ukienwaraħafnasnin,waqtlikienqedjaqdilill-Mulej, ujitlobquddiemuf’daru,lianġlutal-Mulejsejjaħlumissema,uqallu,Hawnjien

4Uqalilha,Qum,oħroġminndarekumill-postfejnqed tinħeba,udeherliluliedil-bnedmin,sabiextgħallimhom it-triqligħandhomimorruux-xogħolligħandhomiwettqu biexjidħlufit-triqatta’Alla.

5UEnokqamskontil-kelmatal-Mulej,uħareġminndaru, minnpostuumill-kamralifihakienmoħbi;umargħand uliedil-bnedminugħallimhomit-triqattal-Mulej,uf’dak il-ħinġabarliluliedil-bnedminufamiljarizzahommattagħlimtal-Mulej

6Uordnalijiġipproklamatfil-postijietkollhafejnkienu jgħixuwliedil-bnedmin,uqal,Fejnhul-bniedemlijixtieq ikunjafit-triqattal-Mulejul-għemejjeltajbin?ħajiġi għandEnok.

7Uwliedil-bnedminkollhambagħadinġabrugħandu, għaxdawkkollhalixtaqudinil-ħaġamarrugħandEnok,u Enoksaltanfuquliedil-bnedminskontil-kelmatal-Mulej, uhumaġewumieluquddiemuusemgħukelmtu

8Ul-ispirtuta’AllakienfuqEnok,ugħallemlill-irġiel kollhatiegħul-għerfta’Allaut-triqattiegħu,uwliedilbnedminqdewlill-Mulejil-jiemkollhata’Enok,uġew biexjisimgħul-għerftiegħu

9Us-slatenkollhata’wliedil-bnedmin,kemml-ewwelkif ukolll-aħħar,flimkienmal-prinċpijietul-imħallfin tagħhom,marrugħandEnokmetasemgħubl-għerftiegħu, uniżluquddiemu,utalbuwkolllilEnokbiexisaltan fuqhom,uhuqabelmiegħu

10Unġabrub’kollox,mijautletinsultanuprinċep,u għamlulilEnochsultanfuqhomukienulkolltaħtil-poteru l-kmandtiegħu

11UEnokgħallimhoml-għerf,l-għarfien,ut-triqattalMulej;ugħamelil-paċifosthom,ul-paċikienetmad-dinja kollhamatulil-ħajjata’Enok

12UEnoksaltanfuquliedil-bnedmingħalmitejnutlieta uerbgħinsena,ugħamelġustizzjausewwamal-poplu kollutiegħu,umexxiehomfit-triqattal-Mulej

13Udawnhumal-ġenerazzjonijietta’Enok,Metuselaħ, Eliżew,uElimelek,tlettsubien;uħuthomkienuMelkau Naħma,uMetuselaħgħexsebgħautmeninsenau mbagħadnissellilLamek.

14Ukienfis-sittauħamsinsenata’ħajtLamekmetamiet Adam;disa’mijautletinsenakellumetamiet,uż-żewġ uliedusubien,flimkienma’EnokuMetuselahibnu,difnuh b’pompakbira,bħalfid-difnatas-slaten,fl-għarlikien qalluAlla.

15Uf’dakil-postuliedil-bnedminkollhagħamluluttuu bkietkbarminħabbaAdam;għalhekksaretdrawwafost uliedil-bnedminsal-lum.

16UAdammietgħaxkielmis-siġratal-għarfien;huu wlieduwarajh,kifkienqalil-MulejAlla

17Ukienfis-senatal-mewtta’Adamlikienetil-mitejnu tlietauerbgħinsenatar-renjuta’Enok,f’dakiż-żmien Enokiddeċiedalijisseparalilunnifsuminnuliedilbnedminulijinħebabħalfil-bidusabiexjaqdilill-Mulej

18UEnokgħamelhekk,immamanħebiexgħalkollox minnhom,immabaqa’’lbogħodminnuliedil-bnedmin għaltlettijiemumbagħadmargħandhomgħaljumwieħed 19Umatulit-tlettijiemlikienfil-kamratiegħu,talablillMulejAllatiegħuufaħħarh,ufil-jumlifihmarudeher lis-suddititiegħugħallimhomit-triqattal-Mulej,ukullma staqsewhdwaril-Mulejqalilhom

20Ugħamelb’danil-modgħalħafnasnin,uwarabaqa’ jinħebagħalsittijiem,udeherlill-poplutiegħujumwieħed f’sebgħa;uwaradandarbafix-xahar,umbagħaddarbafissena,sakemmis-slaten,il-prinċpijietuwliedil-bnedmin kollhafittxewh,uxtaqujerġgħujarawwiċċEnok,u jisimgħukelmtu;immamasetgħux,għaxuliedil-bnedmin kollhakienujibżgħuħafnaminnEnok,ubeżgħulijersqu lejhminħabbal-biża’bħalt’Allalikienfuqwiċċu; għalhekkħaddmaseta’jħareslejh,għaxjibża’lijiġi kkastigatujmut.

21Us-slatenul-prinċpijietkollhaddeċidewlijiġbrulil uliedil-bnedmin,ulijmorrugħandEnoch,għaxħasbuli lkolljistgħujkellmuhfiż-żmienmetakellujoħroġfosthom, uhekkgħamlu

22Uwasalil-jummetaEnochtelaqulkollinġabruuġew għandu,uEnochqalilhomil-kliemtal-Mulejugħallimhom l-għerful-għarfien,uniżluquddiemuuqalu,Jallajgħixissultan!Jallajgħixis-sultan!

23Uftitżmienwara,metas-slatenul-prinċpijietuwlied il-bnedminkienuqedjitkellmuma’Enok,uEnokkienqed jgħallimhomit-triqatta’Alla,araanġlutal-Mulej imbagħadsejjaħlilEnokmis-sema,uxtaqitellgħus-sema biexjagħmlujsaltanhemmfuquliedAlla,kifkiensaltan fuquliedil-bnedminfuql-art

24Metaf’dakiż-żmienEnochsema’danmaruġabarlabitantikollhatad-dinja,ugħallimhoml-għerful-għarfien utahomstruzzjonijietdivini,uqalilhom,Jienġejtmitlub nitla’s-sema,għalhekkmanafxil-jumtat-tluqtiegħi

25Uissagħalhekkjienngħallmekl-għerful-għarfienu nagħtikstruzzjoniqabelmanitilqek,kiftaġixxifuql-art biextgħix;uhekkgħamel.

26Ugħallimhoml-għerful-għarfien,utahomstruzzjoni, uċanfarhom,upoġġaquddiemhomstatutiuġudizzjibiex jagħmlufuql-art,ugħamelil-paċifosthom,ugħallimhom il-ħajjata’dejjem,ugħammarmagħhomgħalxiżmien jgħallimhomdawnl-affarijietkollha.

27Uf’dakiż-żmienuliedil-bnedminkienuma’Enok,u Enokkienqedikellimhom,urefgħugħajnejhomudehret xbiehata’żiemelkbirmis-sema,uż-żiemelmexafl-arja;

28UqalulilEnochx’kienuraw,uEnochqalilhom, Minħabbafijadaniż-żiemeljinżelfuql-art;wasaliż-żmien metarridnitlaqminnħdejkomumanarawnixaktar 29Uż-żiemelniżelf’dakil-ħinuwaqafquddiemEnok,u wliedil-bnedminkollhalikienuma’Enokrawh.

30UEnochimbagħadreġa’ordnalitinstema’leħen,uqal, Fejnhul-bniedemlijitgħaxxaqlijkunjafit-triqattalMulejAllatiegħu,ħajiġillumgħandEnochqabelma jittieħedminngħandna

31Uwliedil-bnedminkollhanġabruuġewgħandEnoch dakinhar;us-slatenkollhatad-dinjamal-prinċpijietulkunsillieratagħhombaqgħumiegħudakinhar;uEnoch imbagħadgħallemliluliedil-bnedminl-għerful-għarfien, utahomstruzzjonidivina;uqalilhombiexjaqdulill-Mulej ujimxufitriqatul-jiemkollhata’ħajjithom,ukompla jagħmelil-paċifosthom.

32Uwaradanqamurikebfuqiż-żiemel;uħareġuwlied il-bnedminkollhamarruwarajh,madwartmienmittelf raġel;umarrumiegħuvjaġġta’ġurnata.

33Ufit-tienijumqalilhom,Erġgħuluralejnit-tined tagħkom,għaliexsetmorru?forsitmutu;uxiwħud minnhomtelquminnu,udawklibaqgħutelqumiegħu vjaġġta’sittijiem;uEnochkienjgħidilhomkuljum, Erġgħuluralejnit-tinedtagħkom,limatmutux;immama riduxjerġgħulura,umarrumiegħu.

34Ufis-sittjumxiwħudmill-irġielbaqgħuużammew miegħu,uqalulu:“Aħnaniġumiegħekfil-postfejnsejjer; daqskemmhuħajil-Mulej,il-mewtbisstifridna.”

35Utantinsistewbieximorrumiegħu,liwaqaf ikellimhom;umarruwarajhumariduxjerġgħulura;

36Umetas-slatenirritornawhumaordnawlijsir ċensiment,sabiexikunujafun-numruta’rġiellikienfadal limarruma’Enok;ukienfis-seba’jumliEnoktela’ssemaf’żiffaqawwija,b’żwiemelukarrijiettan-nar.

37Ufit-tmienjumis-slatenkollhalikienuma’Enok bagħtubiexiġibuluran-numruta’rġiellikienuma’Enok, f’dakil-postliminnutela’s-sema.

38Udawkis-slatenkollhamarrufil-postusabul-art hemmhekkmimlijaborra,ufuqil-borrakienhemmġebel kbirtal-borra,uwieħedqallill-ieħor,Ejja,ejjewinkissrulborraunaraw,forsil-irġiellibaqgħuma’Enochhuma mejta,uissaqegħdintaħtil-ġebeltal-borra,ufittxewh immamasetgħuxisibuh,għaxkientela’s-sema.

KAPITLU4

1Ul-jiemkollhaligħexEnokfuql-artkienutlietmijau ħamsausittinsena.

2UmetaEnoktela’s-sema,is-slatenkollhatad-dinja qamuuħadulilibnuMetuselaħudilkuh,ugħamluhisaltan fuqhomminflokmissieru

3UMetuselaħaġixxab’modrettquddiemAlla,bħalma kiengħallmumissieruEnok,ubl-istessmodmatulħajtu kollhagħallemliluliedil-bnedminl-għerf,l-għarfienulbiża’ta’Alla,umadarxmit-triqit-tajbalalejnil-leminu lanqaslejnix-xellug

4Immafl-aħħarjiemta’Metuselaħ,uliedil-bnedmin tbiegħdumill-Mulej,korrottil-art,serquuħatfulilxulxin, urribellawkontraAllaukisrul-liġi,ukorrottitriqathom,u masemgħuxleħenMetuselaħ,immarribellawkontrih.

5Ul-Mulejkienirrabjatħafnakontrihom,ul-Mulej komplajeqrediż-żerriegħaf'dawkil-jiem,tantlilakien hemmżrigħulanqasħsadfl-art

6Għaxmetażergħul-artsabiexjiksbul-ikelgħall-għajxien tagħhom,ara,niżluxewkugħollieqlimażergħux.

7Uxortawliedil-bnedminmadaruxminntriqathomilħżiena,uidejhombaqgħumiftuħabiexjagħmlul-ħażen f’għajnejnAlla,uprovokawlill-Mulejbitriqathomilħżiena,ul-Mulejkienirrabjatħafna,unidemlikienħalaq il-bniedem

8Uħaseblijeqridhomujeliminahom,uhekkgħamel 9F’dawkil-jiemmetaLamekbinMetuselaħkellumijau sittinsena,mietSetbinAdam.

10Ul-jiemkollhaligħexSetkienudisa’mijautnax-il sena,umiet

11ULamekkellumijautmeninsenametaħalilAsmugħa, bintEliżew,binEnok,zijuh,uhiħarġettqila

12Uf’dakiż-żmienuliedil-bnedminżergħul-art,uġie prodottftitikel,iżdawliedil-bnedminmadaruxluraminn triqathomħżiena,ukisrul-liġiurribellawkontraAlla 13UmartLamekħarġettqilauwildetluibenf’dakiżżmien,fir-rivoluzzjonitas-sena.

14UMetuselaħsemmiehNoè,billiqal,L-artkienetfi żmienufil-mistrieħuħielsamit-taħsir,uLamekmissieru semmiehMenakem,billiqal,Dansejfarraġna f’xogħlijietnaufit-taħbitmiżerabblitagħnafuql-art,li Allakienmisħuta

15Ut-tifelkiberutneħħamill-ħalib,umexafit-triqta’ missieruMetuselaħ,perfetturettquddiemAlla

16Uwliedil-bnedminkollhatbiegħdumit-triqattal-Mulej f’dawkil-jiemhekkkifkibrufuqwiċċl-artb’uliedsubien ubniet,ugħallmulilxulxinil-prattiċiħżienatagħhomu komplewjidinbukontral-Mulej

17Ukullbniedemgħamelallagħalihinnifsu,userquu ħatfukullbniedemmill-proxxmutiegħukifukollmillqaribtiegħu,ukorrottil-art,ul-artimtlietbil-vjolenza 18Ul-imħallfinul-ħakkiematagħhommarrugħandulied il-bnedminuħadulin-nisatagħhombil-forzamingħand żwieġhomskontl-għażlatagħhom,uwliedil-bnedmin f’dawkil-jiemħadumill-bhejjemtal-art,il-bhejjemtarraba’ut-tjurtas-sema,ugħallmut-taħlitta’annimalita’ speċiwaħdama’oħra,sabiexb’hekkjipprovokawlillMulej;uAllaral-artkollhaukienetkorrotta,għaxillaħamkollukienikkorrompatriqatufuql-art,il-bnedmin kollhaul-annimalikollha

19Ul-Mulejqal,Jienasenħassaril-bniedemliħlaqtminn wiċċl-art,iva,mill-bniedemsal-għasafartas-sema, flimkienmal-bhejjemul-bhejjemliqegħdinfir-raba’,għax nindmaliħlaqthom

20Ul-irġielkollhalimxewfit-triqattal-Mulej,mietu f'dawkil-jiem,qabelmal-Mulejġabil-ħażenfuqilbniedemlikieniddikjara,għaxdankienġejmill-Mulej, biexmajarawxil-ħażenlil-Mulejtkellemdwarudwar uliedil-bnedmin

21UNoèsabgrazzjaf’għajnejnil-Mulej,ul-Mulejgħażlu liluuliluliedubiexiqajjemniselminnhomfuqwiċċl-art kollha. KAPITLU5

1Ukienfit-tmeninuerbgħasenatal-ħajjata’Noè,limiet Enok,binSet,metamiet,kelludisa’mijauħamessnin.

2Ufis-senamijaudisgħausebgħintal-ħajjata’Noè,miet KenanbinEnos,ul-jiemkollhata’Kenankienudisa’mija ugħaxarsnin,umiet.

3Ufis-senamitejnuerbgħautletintal-ħajjata’Noè,miet MaħlallelbinKenan,ul-jiemta’Maħlallelkienutmien mijauħamsaudisgħinsena,umiet.

4UĠaredbinMaħlallelmietf’dawkil-jiem,fit-tlietmijau sittautletinsenatal-ħajjata’Noè;ul-jiemkollhata’Ġared kienudisa’mijautnejnusittinsena,umiet

5Udawkkollhalisegwewlill-Mulejmietuf’dawkil-jiem, qabelmarawil-ħażenliAlladdikjaralisejagħmelfuqlart

6Uwaraligħaddewħafnasnin,fl-erba’mijautmenin senatal-ħajjata’Noè,metadawkl-irġielkollhalikienu segwewlill-Mulejkienumietuminnfostuliedil-bnedmin, ukienfadalbissMetuselaħ,AllaqallilNoèuMetuselaħ,u qalilhom,

7Tkellmu,uxandruliluliedil-bnedmin,ugħidu,Hekkqal il-Mulej,Erġgħuluraminntriqatkomil-ħżienau abbandunawgħemilkom,ul-Mulejjiddispjaċihmill-ħażen liqallisejagħmililkom,ugħalhekkmajiġrix

8Għaxhekkjgħidil-Mulej,“Araw,jiennagħtikżmienta’ mijaugħoxrinsena;jekkiddurulejjautabbandunaw triqatkomil-ħżiena,allurajienukollnitbiegħedmill-ħażen ligħedtilkom,umajibqaxjeżisti,”jgħidil-Mulej

9UNoèuMetuselaħqalul-kliemkollutal-Mulejlilulied il-bnedmin,jumwarajum,ubaqgħujkellmuhomil-ħin kollu

10Immawliedil-bnedminmasemgħuhomx,ulanqasma mxewwidnejhomgħalkliemhom,ubaqgħurashomiebsa 11Ul-Mulejtahomperjoduta’mijaugħoxrinsena,u qalilhom,Jekkjerġgħulura,Allajindemmill-ħażen,biex majeqridxl-art

12NoèbinLamekastjenamillijiżżewweġf’dawkil-jiem, biexikollutfal,għaxqal,ŻgurissaAllasejeqredl-art, alluragħaliexgħandijkollitfal?

13UNoèkienraġelġust,kienperfettf’ġenerazzjonitiegħu, ul-Mulejgħażlubiexiqajjemniselminnnislufuqwiċċlart

14Ul-MulejqallilNoè,Ħumaragħalik,uagħmelit-tfal, għaxrajtekġustquddiemif’dinil-ġenerazzjoni.

15Uintgħandektrabbinisel,uwliedekmiegħek,f'nofslart;uNoèmaruħamara,ugħażellilNagħamabintEnok, ukellhaħamesmijautmeninsena.

16UNoèkelluerba’mijautmienjaudisgħinsenametaħa lilNagħamab’mara.

17UNagħamatqaletuwildetiben,usemmiehĠafet,għax qal,“Allakabbarnifl-art”Ureġgħettqaletuwildetiben,u semmiehSem,għaxqal,“Allagħamilnifdal,biexinqajjem niself’nofsl-art.”

18UNoèkelluħamesmijautnejnsninmetaNagħama wildetlilSem,us-subienkibruumxewfit-triqattal-Mulej, f’dakkolluligħallmuhomMetuselaħumissierhomNoè 19ULamek,missierNoè,mietf’dawkil-jiem;iżdatassew mamexiexb’qalbukollhafit-triqta’missieru,umietfilmijauħamsaudisgħinsenatal-ħajjata’Noè

20Ul-jiemkollhata’Lamekkienuseba’mijausebgħin sena,umiet.

21Uwliedil-bnedminkollhalikienujafulill-Mulejmietu f’dikis-senaqabelmal-Mulejġabil-ħażenfuqhom;għax il-Mulejriedhomimutu,sabiexmajarawxil-ħażenliAlla kiensejġibfuqħuthomuqrabahom,kifkieniddikjarali jagħmel.

22F’dakiż-żmien,il-MulejqallilNoèulilMetuselaħ, “Oħorġuuxandruliluliedil-bnedminil-kliemkolluli għedtilkomf’dawkil-jiem,forsijduruluraminntriqathom il-ħażen,ujienimbagħadnindmamill-ħażenumanġibux

23UNoèuMetuselaħqamuuqaluf’widnejnuliedilbnedminkulmakienqalilhomAlla

24Immawliedil-bnedminmariduxjisimgħu,ulanqasma riduxjagħtuwidengħalkullmajgħidu.

25Ukienwaradanlil-MulejqallilNoè,“Tmiemilbnedminkollhawasalquddiemi,minħabbal-għemejjel ħżienatagħhom,uara,jienseneqredl-art.”

26Uħugħalikinjamtal-gofer,umurf'postpartikolariu agħmelarkakbira,upoġġihaf'dakil-post

27Uhekkgħandektagħmlu:tlietmittkubitutul,ħamsin kubituwisa’,utletinkubitugħoli

28Uagħmelbiebmiftuħminnġenbu,utlestihsakubitu’l fuq,ukisihminnġewwauminnbarrabil-qatran.

29Uara,jiensenġibdilluvjuta’ilmijietfuql-art,ukull laħamjinqered,minntaħtis-smewwietkulmahemmfuqlartsejmut.

30Uintudarekgħandkomtmorruutiġbrużewġkoppji minnkullħlejqaħajja,raġelumara,ugħandkom tieħduhomfl-arka,biextrabbewminnhomniselfuql-art.

31Uiġborgħalikl-ikelkollulijittiekelmill-annimali kollha,biexikunhemmikelgħalikugħalihom

32Ugħandektagħżelgħaluliedeksubientlietaxbejbiet minnfostil-bniettal-bnedmin,udawngħandhomikunu nisagħaluliedeksubien

33UNoèqam,ugħamell-arka,fil-postfejnAllakien ordnalu,uNoègħamelkifkienordnaluAlla

34Fil-ħamesmijauħamsaudisgħinsenatiegħuNoèbeda jagħmell-arka,ugħamell-arkaf’ħamessnin,kifkien ordnalul-Mulej

35ImbagħadNoèħat-tlietibnietta’Eljakim,bin Metuselaħ,bħalanisagħaluliedusubien,kifil-Mulejkien ordnalilNoè

36Ukienf’dakiż-żmienlimietMetuselaħbinEnok,disa’ mijausittinsenakellumetamiet.

KAPITLU6

1Dakiż-żmien,waral-mewtta’Metuselaħ,il-Mulejqallil Noè:“Idħolfl-arkaintun-niesta’darek;ara,jienseniġbor miegħekil-bhejjemkollhatal-art,il-bhejjemtar-raba’ulgħasafartas-sema,ulkolljiġuujdawrul-arka”

2Umuruoqgħodbilqiegħdaħdejnil-bibiental-arka,ulbhejjemkollha,il-bhejjemselvaġġi,ut-tjur,jinġabruu jqiegħduquddiemek,udawkminnhomlijiġuujinxteħtu quddiemek,ħuduuagħtihomf’idejnuliedek,lijġibuhom fl-arka,utħallililkullminikunwieqafquddiemek 3Ul-Mulejġabdanl-għada,uannimali,bhejjemu għasafarġewfikotrakbiraudawrul-arka.

4UNoèmaruqagħadbilqiegħdaħdejnil-biebtal-arka,u mill-bnedminkollhalikienumxaqilbinquddiemu, daħħalhomfl-arka,uħallalilkullminkienwieqaf quddiemufuql-art

5Uġietiljuna,biż-żewġfrieħtagħha,raġelumara,uttlietanxteħtuquddiemNoè,uż-żewġfrieħqamukontraliljunaudarbuha,uġegħluhataħrabminnpostha,uhitelqet, uhumareġgħuluralejnposthom,unxteħtumal-art quddiemNoè.

6Ul-iljunaħarbet,uwaqfetfil-postfejnkienul-iljuni

7UNoèradan,ustagħġebħafna,uqamuħaż-żewġt ifrieħ,udaħħalhomfl-arka.

8UNoèdaħħalfl-arkamill-ħlejjaqħajjinkollhalikienu fuql-art,ub’hekkmabaqa’ħaddħliefdawkliNoèdaħħal fl-arka

9TnejntnejndaħlugħandNoèfl-arka,immamill-annimali nodfaumit-tjurnodfaġabseba’koppji,bħalmakien ordnaluAlla

10Ul-annimalikollha,ul-bhejjem,ut-tjur,kienu għadhomhemm,udawrul-arkaminnkullpost,ux-xitama niżlitxqabelsebatijiemwara

11Udakinhar,il-Mulejġiegħell-artkollhatitriegħed,uxxemxskurat,ul-pedamentitad-dinjatħarrkub’rabja,ul-art kollhatħarrketb’modvjolenti,us-sajjettileħħew,urragħadgħajjat,ul-għejunkollhafl-arttkissru,b’modlima kienxmagħrufmill-abitantiqabel;uAllagħameldanl-att setgħan,sabiexibeżża’liluliedil-bnedmin,biexmajkunx hemmaktarħażenfuql-art

12Uxortawliedil-bnedminmariduxjerġgħuluraminn triqathomil-ħżiena,użiedul-korlatal-Mulejf'dakiż-żmien, ulanqasbissidderieġuqlubhomgħaldankollu

13Ufitmiemsebatijiem,fis-sittmittsenatal-ħajjata’ Noè,l-ilmijiettad-dilluvjukienufuql-art

14Ul-għejunkollhatal-abbissinfaqgħu,ut-twieqitassemanfetħu,ux-xitaniżletfuql-artgħalerbgħinjumu erbgħinlejl

15UNoèudaru,ul-ħlejjaqħajjinkollhalikienumiegħu, daħlufl-arkaminħabbal-ilmijiettad-dilluvju,ul-Mulej għalquġewwa

16Uwliedil-bnedminkollhalikienfadalfuql-artspiċċaw eżawritibil-ħażenminħabbax-xita,għaxl-ilmijietkienu ġejjinb’modaktarvjolentifuql-art,ul-annimaliulbhejjemkienugħadhomqedidurumal-arka

17Unġabruflimkienuliedil-bnedmin,madwarseba’mitt elfraġelumara,uġewgħandNoèfl-arka

18UsejħulilNoèuqalulu:“Iftaħilnabiexniġugħandek fl-arkaugħaliexgħandnammutu?”

19UNoè,b’leħengħoli,wieġebhommill-arkauqalilhom: “Marribellajtuxintomilkollkontral-Mulej,ugħedtulima jeżistix?Ugħalhekkil-Mulejġabfuqkomdanil-ħażen, biexjeqridkomujaqtagħkomminnfuqwiċċl-art

20Mhijiexdinil-ħaġaligħedtilkommijaugħoxrinsena ilu,umaridtuxtismagħhomminnleħenil-Mulej,uissa tixtiequtgħixufuql-art?

21UqalulilNoè:“AħnalestibiexnerġgħuluragħandilMulej;iftaħbissgħalinabiexngħixuumammutux.”

22UNoèwieġebuqalilhom:“Issaliqedtarawit-taħbitta’ ruħkom,tixtiequterġgħuluragħandil-Mulej;għaliexma erġgħuxluramatuldawnil-mijaugħoxrinsena,lil-Mulej takombħalal-perjodudeterminat?”

23Immaissaejjinugħidulidanminħabbal-inkwietta’ ruħkom,issalanqasil-Mulejmhuxsejismagħkom,lanqas masejagħtikomwidenf’danil-jum,ugħalhekkmhuxse tirnexxuf’xewqatkom.

24Uwliedil-bnedminresqubiexjidħlufl-arkaminħabba x-xita,għaxmasetgħuxjifilħux-xitafuqhom.

25Ul-Mulejbagħatil-bhejjemul-annimalikollhalikienu madwarl-arka.Ul-bhejjemgħelbuhomukeċċewhom minndakil-post,ukullbniedemtelaqfitriqtuureġgħu xterdufuqwiċċl-art

26Ux-xitabaqgħetnieżlafuql-art,uniżletgħalerbgħin jumuerbgħinlejl,ul-ilmijietkomplewjikkorroduħafna fuql-art;umietkulllaħamlikienfuql-artjewfl-ilmijiet, kemmbnedmin,annimali,bhejjem,ħlejjaqlijitkaxkrujew għasafartas-sema,ubaqa’bissNoèudawklikienu miegħufl-arka

27Ul-ilmijietżdieduużdieduħafnafuql-art,urefgħularkauttellgħet'ilfuqmill-art

28Ul-arkabaqgħetf’wiċċl-ilmijiet,utħabtetfuql-ilmijiet tantlil-ħlejjaqħajjinkollhalikienuġewwatħawwdubħal taġenf’kaldarun

29Uansjetàkbiraħakmetlill-ħlejjaqħajjinkollhalikienu fl-arka,ul-arkakienetqriblitinkiser.

30Ul-ħlejjaqħajjinkollhalikienufl-arkatwerwru,uliljunigħajtu,ul-barringħajtu,ul-ilpupgħajtu,ukullħliqa ħajjafl-arkatkellmetulmentatbil-lingwatagħhastess,tant lileħinhomlaħaqsadistanzakbira,uNoèuwliedubkewu bkewfin-nikettagħhom;beżgħuħafnalikienuwaslusalbibiental-mewt.

31UNoètalablill-Mulej,ugħajjatluminħabbaf’dan,u qal,OMulejgħinna,għaxm’għandniexsaħħabiexnifilħu għaldanil-ħażenlilaqatna,għaxil-mewġtal-ilmijiet dawrna,xmajjarħżienabeżżgħuna,in-nasestal-mewtġew quddiemna;weġibna,OMulej,weġibna,dawwalwiċċek lejnaukunħaninmagħna,fdiniueħlisna.

32Ul-Mulejsema’leħenNoè,ul-Mulejftakarfih

33Ugħaddariħfuql-art,ul-ilmijietwaqfuul-arka strieħet.

34Ul-għejuntal-abbissiut-twieqitas-semangħalqu,uxxitamis-semawaqfet

35Ul-ilmijietnaqsuf’dawkil-jiem,ul-arkawaqfetfuqilmuntanjita’Ararat

36UNoèmbagħadfetaħit-twieqital-arka,uNoèbaqa’ jsejjaħlill-Mulejf’dakil-ħinuqal,OMulej,lisawwartlartus-smewwietukulmahemmfihom,oħroġruħnaminn danil-konfinament,umill-ħabsfejnqegħedtna,għaxjien għajjienħafnabit-tnehida.

37Ul-Mulejsama’leħenNoè,uqallu,“Metatkun temmejtsenasħiħambagħadtoħroġ”

38UmetagħaddietsenasħiħaminnmetaNoèbaqa’ jgħammarfl-arka,l-ilmijietnixfuminnfuql-art,uNoè neħħal-għatutal-arka.

39Dakiż-żmien,fis-sebgħaugħoxrinjumtat-tienixahar, l-artkienetniexfa,immaNoèuwliedu,udawklikienu miegħu,maħarġuxmill-arkasakemmqalilhomil-Mulej 40Uwasalil-jumlil-Mulejqalilhombiexjoħorġu,ulkoll ħarġumill-arka

41Umarruureġgħulurakullwieħedlejntriqtuulejn postu,uNoèuwliedugħammrufl-artliAllakienqalilhom, uqdewlill-Mulejil-jiemkollhatagħhom,ul-Mulejbierek lilNoèuliluliedumetaħarġumill-arka.

42Uqalilhom,“Kununissluuimlewl-artkollha;issaħħu uoktrub’modabbundantifl-artuoktrufiha

KAPITLU7

1Udawnhumal-ismijietta’wliedNoè:Ġafet,ĦamuSem; utwieldulhomit-tfalwarad-dilluvju,għaxkienuħadunisa qabelid-dilluvju.

2DawnhumawliedĠafet;Gomer,Magog,Madaj,Ġawan, Tubal,Mesek,uTiras,seba’wlied 3UwliedGomerkienuAskinaż,RefatuTegarma 4UwliedMagogkienuElikanafuLubal.

5UwliedMadajkienuAkon,Seelo,KażoniuLot 6UwliedĠawankienuEliżew,Tarsis,KittimuDudonim 7UwliedTubalkienuArifi,Kesed,uTaari

8UwliedMesekkienuDedon,Żaron,uSebaħni

9UwliedTiraskienuBenib,Gera,LupirionuGilak;dawn humawliedĠafetskontil-familjitagħhom,ul-għadd tagħhomf’dawkil-jiemkienmadwarerba’mijausittin raġel.

10UdawnhumawliedĦam;Kus,Mitzrajm,Futu Kangħan,erba’wlied;uwliedKuskienuSeba,Ħavila, Sabta,RagħamuSateka,uwliedRagħamkienuSebau Dedan

11UwliedMitzrajmkienuLud,Anom,Patros,Kaslot,u Kaptor.

12UwliedFutkienuGebul,Ħadan,Benaħ,uAdan 13UwliedKangħankienuSidon,Ħet,Amori,Gergasi, Ħivi,Arkee,Seni,Arodi,ZimodiuKamoti.

14DawnhumawliedĦam,skontil-familjitagħhom,ulgħaddtagħhomf’dawkiż-żminijietkienmadwarseba’ mijautletinraġel.

15UdawnhumawliedSem;Elam,Asur,Arpaksad,Ludu Aram,ħamesulied;uwliedElamkienuSusan,Makulu Armon.

16UwliedAxarkienuMirusuMokil,uwliedArpakshad kienuSelak,AnaruAskol

17UwliedLudkienuPetoruBizajon,uwliedAramkienu Uż,Kul,GatheruMash

18DawnhumawliedSem,skontil-familjitagħhom;ulgħaddtagħhomf’dawkiż-żminijietkienmadwartlietmitt raġel

19Dawnhumal-ġenerazzjonijietta’Sem;Semnissellil ArpakshaduArpakshadnissellilSelak,uSelaknissellil EberulilEbertwieldużewġtitfal,wieħedminnhomjismu Peleg,għaxfiżmienuwliedil-bnedmininqasmu,ufl-aħħar jiem,l-artinqasmet.

20Uisemit-tienikienJoktan,lijfisserlifiżmienul-ħajjiet ta’wliedil-bnedminkienuqedjitnaqqsuujiċkienu 21DawnhumawliedJoktan;Almodad,Selaf,Każarmovet, Ġerak,Ħadurom,Ożel,Dikla,Obal,Abimael,Xeba,Ofir, ĦavilauĠobab;dawnkollhahumawliedJoktan.

22UħuhPelegnissellilYen,uYennissellilSerug,u SerugnissellilNaħoruNaħornissellilTeraħ,uTeraħ kellutmienjautletinsena,unissellilĦaranuNaħor 23UKusbinĦam,binNoè,ħamaraf’dawkil-jiemfi xjuħitu,uhiwildetiben,usemmewhNimrod,għaxqalu, “F’dakiż-żmienuliedil-bnedminreġgħubdewjirribellaw ujiksrul-liġikontraAlla,ut-tifelkiber,umissieruħabbu ħafna,għaxkienbinxjuħitu

24Ul-ilbiestal-ġildaliAllagħamelgħalAdamumartu, metaħarġumill-ġnien,ingħatalilKus

25Għaxwaral-mewtta’Adamumartu,il-ħwejjeġ ingħatawlilEnok,binĠared,umetaEnokittieħedgħand Alla,tahomlilMetuselaħ,ibnu

26UmetamietMetuselaħ,Noèħadithomudaħħalhomflarka,ubaqgħumiegħusakemmħareġmill-arka.

27Umetaħarġu,Ħamseraqdawkil-ħwejjeġmingħand missieruNoè,uħahomuħebihomminnħutu.

28UmetaĦamnissellill-ewwelimwieledtiegħuKus,hu tahil-ħwejjeġbil-moħbi,ubaqgħuma’Kusgħalħafna jiem

29UKusħebahomukollminnulieduuħutu,umetaKus kiennissellilNimrod,tahdawkil-ħwejjeġminħabbalimħabbalikellugħalih,uNimrodkiber,umetakellu għoxrinsenalibesdawkil-ħwejjeġ

30UNimrodsarb’saħħtumetalibesil-ħwejjeġ,uAllatah il-qawwaus-saħħa,ukienkaċċatursetgħanfl-art,iva,kien kaċċatursetgħanfir-raba’,ukaċċal-annimaliubenaartali, uoffrafuqhoml-annimaliquddiemil-Mulej

31UNimrodsaħħaħlilunnifsu,uqamminnfostħutu,u ġġieledil-battaljita’ħutukontral-għedewwakollha tagħhomta’madwaru

32Ul-Mulejħelesl-għedewwakollhata’ħutuf’idejh,u Allagħamilluprosperitàminnżmiengħalżmienfil-battalji tiegħu,uhusaltanfuql-art

33Għalhekksarkomunif’dawkiż-żminijiet,metaraġel kienimexxilildawklikienħarreġgħall-battalja,kien jgħidilhom,BħalmaAllagħamellilNimrod,likien kaċċatursetgħanfid-dinja,ulirnexxielufil-battaljilikienu kontraħutu,liħelishomminnidejnl-għedewwatagħhom, hekkjallaAllajsaħħaħnaujeħlisnallum

34UmetaNimrodkelluerbgħinsena,f’dakiż-żmienkien hemmgwerrabejnħutuuwliedĠafet,ub’hekkkienutaħt il-potertal-għedewwatagħhom

35UNimrodħareġf’dakiż-żmien,uġabarliluliedkollha ta’Kusul-familjitagħhom,madwarerba’mijausittin raġel,ukerawkollmingħandxiwħudmill-ħbiebulkonoxxentitiegħumadwartmeninraġel,utahomil-ħlas tagħhom,umarmagħhomgħall-battalja,umetakienfittriq,Nimrodsaħħaħil-qlubtan-nieslimarrumiegħu

36Uqalilhom:“Tibżgħux,ulanqastitwerwru,għaxlgħedewwakollhatagħnasejingħatawf’idejna,uintom tistgħutagħmlumagħhomlitridu”

37Ul-irġielkollhalimarrukienumadwarħamesmitt,u ġġieldukontral-għedewwatagħhom,uqerduhom,u rażżnuhom,uNimrodpoġġauffiċjalipermanentifuqhom f’postijietrispettivitagħhom.

38Uħalilxiwħudminnuliedhombħalagaranzija,ulkoll kienuqaddejjata’Nimroduta’ħutu,uNimrodun-nies kollhalikienumiegħureġgħulurad-dar.

39UmetaNimrodirritornabil-ferħmill-battalja,warali kiengħeleblill-għedewwatiegħu,ħutukollha,flimkienma’ dawklikienujafuhqabel,inġabrubiexjagħmluhsultan fuqhom,upoġġewil-kurunarjalifuqrasu

40Uħatarfuqis-sudditiul-poplutiegħu,prinċpijiet, imħallfin,uħakkiema,kifinhud-drawwafostis-slaten.

41UqiegħedlilTeraħbinNaħorbħalal-prinċeptalarmatatiegħu,ugħollieh’ilfuqmill-prinċpijietkollha tiegħu

42Uwaqtlikienqedisaltanskontix-xewqata’qalbu, waralikienrebaħl-għedewwakollhata’madwaru,taparir mal-kunsillieratiegħubiexjibnubeltgħall-palazztiegħu,u hekkgħamlu

43Usabuwiedkbirfaċċatatal-lvant,ubnewlubeltkbirau estensiva,uNimrodsemmil-beltlibenaSinar,għaxil-

Mulejkienħawwadbil-qawwalill-għedewwatiegħuu qeredhom.

44UNimrodgħammarf’Sinar,usaltanb’modfis-sigurtà, uġġieledmal-għedewwatiegħuurażżanhom,urnexxafilbattaljikollhatiegħu,usaltnatukiberħafna.

45Ul-ġnusul-ilsnakollhasemgħubil-famatiegħu,u nġabrumiegħu,uniżlumal-art,uġabuluofferti,usarissidus-sultantagħhom,ulkollgħammrumiegħufil-beltta’ Shinar,uNimrodisaltanfid-dinjafuquliedkollhata’Noè, ukienulkolltaħtil-poterul-kunsilltiegħu

46Ul-artkollhakienetta’lsienwieħedukliemwieħed, immaNimrodmamexiexfit-triqattal-Mulej,ukienaktar ħażinmill-irġielkollhalikienuqablu,minnjiemiddilluvjusadawkil-jiem

47Ugħamelallatmill-injamumill-ġebel,umiel quddiemhom,urribellakontral-Mulej,ugħallemlissudditikollhatiegħuulin-niestad-dinjal-mogħdijiet ħżienatiegħu;uibnuMardonkienaktarħażinminn missieru.

48Ukullminsema’bl-attita’MardonbinNimrodkien jgħiddwaru,“Mill-ħżienajoħroġil-ħażen;għalhekksar proverbjufl-artkollha,lijgħid,“Mill-ħżienajoħroġilħażen,”ukienmifruxfikliemin-niesminndakiż-żmiensa llum

49UTeraħbinNaħor,prinċeptal-armatata’Nimrod,kien f’dawkil-jiemkbirħafnaf’għajnejnis-sultanus-sudditi tiegħu,us-sultanul-prinċpijietkienujħobbuh,ugħollewh ħafna.

50UTeraħħamarauisimhakienAmtelobintKornebo;u martTeraħħarġettqilauwildetluibenf’dawkil-jiem 51Teraħkellusebgħinsenametanislu,uTeraħsemmilil ibnulitwilidluAbram,għaxis-sultankienrabbewf’dawk il-jiem,utahiktarminndaklikienil-prinċpijietkollha tiegħulikienumiegħu.

KAPITLU8

1Ukienfil-lejllitwieledAbram,lil-qaddejjakollhata’ Teraħ,ul-għorriefkollhata’Nimrod,ul-maġitiegħuġew ukieluuxorbufid-darta’Teraħ,uferħumiegħuf’dakillejl

2Umetal-għorrieful-maġikollhaħarġumid-darta’ Teraħ,dakil-lejlrefgħugħajnejhomlejnis-semabiex iħarsulejnil-kwiekeb,uraw,uarakewkbawaħdakbira ħafnaġietmil-lvantuġrietfis-smewwiet,ubelgħetl-erba’ stilelmill-erba’naħattas-smewwiet.

3Ul-għorriefkollhatas-sultanul-maġitiegħustagħġbu b’dakliġara,ul-għorrieffehmudinil-kwistjoni,ugħarfu s-sinifikattagħha

4Uqalulilxulxin,“Danbisssinjaltat-tifellitwieledlil Teraħdinil-lejl,lisejikberujkunfrottil-frott,u jimmultiplika,ujippossjedil-artkollha,huuwliedugħal dejjem,uhuunislusejoqtluslatenkbar,ujirtu artijiethom”

5Ul-għorriefus-seħermarrud-dardakil-lejl,ufilgħodu dawnl-għorriefus-seħerkollhaqamukmieni,unġabru f’darmagħżula.

6Utkellmuuqalulilxulxin:“Araw,id-dehralirajna lbieraħfilgħaxijahijamoħbijamis-sultan,maġietx mgħarrfalilu.”

7Ujekkdinil-ħaġassirmagħrufalis-sultanfl-aħħarjiem, hujgħidilna,Għaliexħbejtudinil-kwistjoniminni,u mbagħadilkollsenbatul-mewt;għalhekk,issaejjew immorrungħidulis-sultanid-dehralirajna,ulinterpretazzjonitagħha,umbagħadnibqgħuħielsa.

8Uhekkgħamlu,ulkollmarrugħandis-sultanunxteħtu fl-artquddiemu,uqalu,“Jallajgħixis-sultan,jallajgħixissultan.”

9SmajnalitwieledibenlilTeraħ,binNaħor,il-prinċeptalarmatatiegħek,ulbieraħfilgħaxijaġejnaf’daru,ukilnau xrobnauferħnamiegħudakil-lejl

10Umetal-qaddejjatiegħekħarġumid-darta’Teraħ,biex immorrulejndjarnakullwieħeduwaħdaminnhomħalli noqogħduhemmgħall-lejl,erfajnagħajnejnalejnis-sema, urajnakewkbakbiraġejjamil-lvant,ul-istesskewkba ġrietb’veloċitàkbira,ubelgħeterba’stilelkbar,mill-erba’ naħattas-smewwiet

11Ul-qaddejjatiegħekstagħġbubid-dehralirajna,u twerwrubil-kbir,ugħamilnal-ġudizzjutagħnafuqiddehra,ugħarafnabl-għerftagħnal-interpretazzjonixierqa tagħha,lidinil-ħaġatapplikagħat-tifellijitwieledlilTeraħ, lisejikberujimmultiplikaħafna,ujsirsetgħan,ujoqtolisslatenkollhatad-dinja,ujiretl-artijietkollhatagħhom,hu unislugħaldejjem

12Uissasidusultantagħna,ara,aħnatassewgħarrafniek b’daklirajnadwardanit-tifel

13Jekkjidhirlutajjeblis-sultanjagħtivalurlilmissieru għaldanit-tifel,aħnanoqtluhqabelmajikberujiżdiedflart,ul-ħażentiegħujiżdiedkontrina,uaħnauwliedna ninqerduminħabbal-ħażentiegħu

14Us-sultansama’kliemhomudehrutajbinf’għajnejh,u bagħatusejjaħlilTeraħ,uTeraħġiequddiemis-sultan 15Us-sultanqallilTeraħ:“Intqallililbieraħfilgħaxija twildekiben,ub’danil-modġieosservatfis-smewwietfittwelidtiegħu”

16Issagħalhekkagħtinit-tifel,ħallinoqtluhqabelmalħażentiegħujibdajattakkana,ujiennagħtik,għall-valur tiegħu,id-dartiegħekmimlijafiddaudeheb

17UTeraħwieġeblis-sultanuqallu:“Sidiusultantiegħi, smajtkliemek,ul-qaddejtiegħeksejagħmelkullma jixtieqis-sultantiegħu

18Immasidiusultan,jiensengħidlekx’ġaralilbieraħ filgħaxija,biexnarax’parirsejagħtis-sultanlill-qaddej tiegħu,umbagħadsenwieġeblis-sultandwardakligħadu kifqal;us-sultanqal:“Tkellem”

19UTeraħqallis-sultan:“Ajon,binMored,ġiegħandi lbieraħfilgħaxijauqalli, 20Agħtiniż-żiemelkbirusabiħlitakis-sultan,ujien nagħtikil-fiddaud-deheb,it-tibenul-għalfgħall-valur tagħhom;ugħedtlu,Stennasakemmnaralis-sultandwar kliemek,uarakulmajgħidis-sultan,daksenagħmel 21Uissasidiusultan,ara,jiengħarraftlekdinil-ħaġa,ulparirlis-sultantiegħisejagħtilill-qaddejtiegħu,dakse nimximiegħu

22Us-sultansama’kliemTeraħ,uxegħelir-rabjatiegħuu qiesubħalawieħediblah

23Us-sultanwieġeblilTeraħ,uqallu,“Intdaqshekkiblah, injorant,jewnieqesmill-fehma,biextagħmeldinil-ħaġa,li tagħtiż-żiemelsabiħtiegħekgħall-fiddaud-dehebjew saħansitragħat-tibenul-għalf?

24Qattm’għandekbiżżejjedfiddaudehebbiextagħmel dan,għaxmatistaxtiksebtibenuikelbiextitma’ż-żiemel tiegħek?Ux’inhugħalikil-fiddaud-deheb,jewit-tibenu l-ikel,biextagħtidakiż-żiemelsabiħlitajtek,libħaluma jinstabl-ebdawieħedfid-dinjakollha?

25Us-sultanwaqafjitkellem,uTeraħwieġeblis-sultanu qallu:“Hekkqalis-sultanlill-qaddejtiegħu;

26Nitolbok,sidiusultantiegħi,x’inhudanligħedtli,meta għedt,Agħtinililibnekbiexnoqtluh,ujiennagħtikil-fidda ud-dehebgħall-valurtiegħu;x’senagħmelbil-fiddauddehebwaral-mewtta’ibni?Minsejiretni?Żgurlimeta mmut,il-fiddaud-dehebjerġgħuluragħandis-sultan tiegħilitahomli.

27Umetas-sultansama’kliemTeraħ,ul-parabbolaliġab dwaris-sultan,daninkwetahħafnaukienimdejjaqb’din il-ħaġa,ur-rabjatiegħuħarqetġofih.

28UTeraħralir-rabjatas-sultankienetmixgħulakontrih, uwieġeblis-sultanuqallu:“Kulmagħandiqiegħedfilpotertas-sultan;kulmas-sultanjixtieqjagħmellill-qaddej tiegħu,ħajagħmlu,iva,saħansitraibniqiegħedfil-poter tas-sultan,mingħajrebdavalurfiskambju,huuż-żewġ ħutulihumaikbarminnu.”

29Us-sultanqallilTeraħ:“Le,immajiennixtrililibnek iż-żgħirbiprezz”

30UTeraħwieġeblis-sultanuqallu:“Nitolbok,sidiu sultan,biexil-qaddejtiegħekjitkellemkelmaquddiemek,u ħajisma’s-sultankelmal-qaddejtiegħu”UTeraħqal:“Ħa jagħtinis-sultantiegħiżmientlettijiemsakemm nikkunsidradinil-kwistjonifijannifsi,unikkonsultamalfamiljatiegħidwarkliemis-sultantiegħi;uhuinsistaħafna mas-sultanbiexjaqbelma’dan.

31Us-sultansema’lilTeraħ,ugħamelhekkutahtlett ijiemżmien,uTeraħħareġminnquddiemis-sultan,uġie d-dargħandil-familjatiegħuuqalilhomil-kliemkollutassultan;un-niesbeżgħuħafna

32Ukienfit-tieletjumlis-sultanbagħatlilTeraħ,jgħidlu: “Ibgħatlililibnekgħalprezzkifgħedtlek;ujekkma tagħmilxdan,nibgħatunoqtollilkulmagħandekf’darek, sabiexlanqasbissjibqa’kelb”

33UTeraħmarmalajr,(għaxil-ħaġakieneturġenti mingħandis-sultan),uħatifelmingħandwieħedmillqaddejjatiegħu,likienetwildetlul-qaddejjatiegħu dakinhar,uTeraħġabit-tifelgħandis-sultanurċievalvalurtiegħu

34Ul-Mulejkienma’Teraħf’dinil-kwistjoni,biex Nimrodmajikkawżaxil-mewtta’Abram,us-sultanħalittifelmingħandTeraħub’saħħtukollhaxeħetlurasumal-art, għaxħaseblikienAbram;udankienmoħbiminnuminn dakinhar,unsietmis-sultan,peresslikienetir-riedatalProvidenzalimajsofrixil-mewtta’Abram

35UTeraħħalilibnuAbrambil-moħbi,flimkienma’ ommuun-nursetiegħu,uħebahomf’għar,uġabilhomilprovvistitagħhomkullxahar

36Ul-Mulejkienma’Abramfl-għarukiber,uAbram qatta’fl-għargħaxarsnin,us-sultanul-prinċpijiettiegħu, l-għorrieful-għorrief,ħasbulis-sultankienqatellil Abram.

KAPITLU9

1UĦaran,binTeraħ,l-akbarħuta’Abram,ħamara f’dawkil-jiem.

2Ħarankelludisgħautletinsenametaħadha;umart Ħaranħarġettqilauwildetiben,usemmiehLot.

3Ureġgħetħarġettqilauwildettifla,usemmiethaMilka; ureġgħetħarġettqilauwildettifla,usemmiethaSaraj 4ĦarankellutnejnuerbgħinsenametanissellilSaraj,li kienfl-għaxarsenatal-ħajjata’Abram;uf’dawkil-jiem Abramuommuun-nurseħarġumill-għar,billis-sultanu s-suddititiegħukienunsewil-ġrajjata’Abram 5UmetaAbramħareġmill-għar,margħandNoèuibnu Sem,ubaqa’magħhombiexjitgħalleml-istruzzjonitalMulejut-triqattiegħu,uħaddmakienjaffejnkienAbram, uAbramqedalilNoèulilibnuSemgħalżmientwil 6UAbramkienfid-darta’Noègħaldisgħautletinsena,u Abramkienjaflill-Mulejminnmetakellutlietsnin,u mexafit-triqattal-Mulejsal-jumta’mewtu,kifkienu għallmuhNoèuibnuSem;uwliedl-artkollhaf’dawkiljiemkisrubil-kbirkontral-Mulej,urribellawkontrihu qdewallatoħra,unsewlill-Mulejlikienħalaqhomfl-art;u l-abitantital-artgħamlugħalihominfushom,f’dakiżżmien,kullbniedemallatiegħu;allattal-injamutal-ġebel lilasetgħujitkellmu,jisimgħu,ulanqasisalvaw,uwlied il-bnedminqdewhomusaruallathom

7Us-sultanul-qaddejjakollhatiegħu,uTeraħmad-dar kollhatiegħukienumbagħadl-ewwelminndawkliqdew allattal-injamutal-ġebel

8UTeraħkellutnax-ilallata’daqskbir,magħmulinmillinjamumill-ġebel,skontit-tnax-ilxahartas-sena,ukien jaqdililkullwieħedkullxahar,ukullxaharTeraħkien iġibl-offertatal-ikelul-offertatax-xorbtiegħulill-allat tiegħu;hekkkienjagħmelTeraħil-jiemkollha

9Udikil-ġenerazzjonikollhakienetħażinaf’għajnejnilMulej,ub’hekkgħamlulilkullbniedemallatiegħu,imma telqulill-Mulejlikienħalaqhom

10Umakienhemml-ebdabniedemf’dawkil-jiemfiddinjakollhalikienjaflill-Mulej(għaxkullbniedemkien jaqdililAllatiegħu)ħliefNoèun-niesta’daru,udawk kollhalikienutaħtil-kunsilltiegħukienujafulill-Mulej f’dawkil-jiem.

11UAbrambinTeraħkienqedjikberf’dawkil-jiemfiddarta’Noè,uħaddmakienjafdan,ul-Mulejkienmiegħu 12Ul-MulejtalilAbramqalblitifhem,uhukienjaflilgħemejjelkollhata’dikil-ġenerazzjonikienufiergħa,uli l-allattagħhomkollhakienufiergħaumakienujiswew għalxejn.

13UAbramrax-xemxtiddifuql-art,uAbramqallilu nnifsuŻgurliissadinix-xemxlitiddifuql-arthijaAlla,u lilujiennaqdi

14UAbramservalix-xemxdakinharutalbu,umeta filgħaxijanżletix-xemxbħas-soltu,uAbramqalbejnuu bejnruħu,ŻgurlidanmajistaxikunAlla?

15UAbrambaqa’jitkellembejnuubejnruħu:“Minhuli għamelis-smewwietul-art?Minħalaqfuql-art?Fejnhu?”

16Uddallamil-lejlfuqu,urefa’għajnejhlejnil-punent,ittramuntana,in-nofsinhar,ul-lvant,uralix-xemxkienet sparixxietmill-art,ul-jumiddallam.

17UAbramral-kwiekebul-qamarquddiemu,uqal,Żgur lidanhuAllaliħalaql-artkollhakifukollil-bniedem,u aradawnil-qaddejjatiegħuhumaallatmadwaru:uAbram qedalill-qamarutalbudakil-lejlkollu

18Ufilgħodumetadaħletid-dawlux-xemxiddietfuql-art bħas-soltu,Abramral-affarijietkollhalil-MulejAllakien għamelfuql-art

19UAbramqallilunnifsuŻgurlidawnmhumiexallatli ħolqul-artul-umanitàkollha,iżdadawnhumal-qaddejja ta’Alla,uAbrambaqa’fid-darta’Noèuhemmhekk għaraflill-Mulejut-triqattiegħu’uqedalill-Mulejil-jiem kollhata’ħajtu,udikil-ġenerazzjonikollhansietlill-Mulej, uservietallatoħratal-injamutal-ġebel,urribellawil-jiem kollhatagħhom

20Us-sultanNimrodisaltanb’modsigur,ul-artkollha kienettaħtil-kontrolltiegħu,ul-artkollhakienetta’lsien wieħedukliemta’għaqda.

21Ul-prinċpijietkollhata’Nimrodul-irġielil-kbartiegħu ħaduparirflimkien;Fut,Mitzrajm,CusuKangħanmalfamiljitagħhom,uqalulilxulxin,Ejjewnibnubeltgħalina nfusnaufihatorrib’saħħtu,ul-quċċatatiegħutilħaqissema,unagħmlulilnanfusnafamużi,sabiexinkunu nistgħunsaltnufuqid-dinjakollha,sabiexil-ħażentalgħedewwatagħnajieqafminna,biexinkununistgħu nsaltnubil-qawwafuqhom,ubiexmanixterduxfuql-art minħabbal-gwerertagħhom.

22Ulkollmarruquddiemis-sultan,uqalulis-sultandawn il-kliem,us-sultanqabelmagħhomf’dinil-kwistjoni,u hekkgħamel.

23Ul-familjikollhanġabruflimkien,likienujikkonsistu f’madwarsittmittelfraġel,umarrujfittxubiċċaart estensivabiexjibnul-beltut-torri,ufittxewfl-artkollhau masabul-ebdawaħdabħalwiedwieħedfil-lvantta’art Shinar,madwarjumejnmixi,uvvjaġġawhemmu għammruhemm.

24Ubdewjagħmlul-briksujaħarqun-narbiexjibnul-belt ut-torrilikienuimmaġinawlijlestu

25Ul-binitat-torrikiengħalihomtrasgressjoniudnub,u bdewjibnuh,uwaqtlikienuqedjibnukontral-MulejAlla tas-sema,immaġinawf’qalbhomlijiġġieldukontrihuli jitilgħus-sema.

26Udawnin-nieskollhaul-familjikollhaqasmulilhom infushomfitlietpartijiet;l-ewwelwaħdaqalet,Senitilgħu s-semauniġġieldukontrih;it-tieniqalet,Senitilgħussemaunpoġġul-allattagħnahemmhekkunaqduhom;uttieletpartiqalet,Senitilgħus-semaunoqtluhbil-pruwiullanez;uAllakienjafl-għemejjelkollhatagħhomulħsibijietħżienakollhatagħhom,ural-beltut-torrilikienu qedjibnu

27Umetakienuqedjibnubnewbeltkbirautorrigħoli ħafnaub’saħħtu;uminħabbal-għolitiegħut-tikħilulbriksmalaħquxlill-bennejjafit-tlugħtagħhomlejh, sakemmdawklitelgħukienulestewsenasħiħa,uwaradan, marrugħandil-bennejjautawhomit-tikħilul-briks;hekk kienisirkuljum

28Uaradawntelgħuuoħrajnniżlul-ġurnatakollha;u kiekubriksakellhataqa’minnidejhomutinkiser,kienu jibkufuqhalkoll,ukiekuraġelkienjaqa’ujmut,ħadd minnhommakieniħareslejh

29Ul-Mulejkienjafħsibijiethom,uġaralimetakienuqed jibnutefgħul-vleġeġlejnis-smewwiet,ul-vleġeġkollha waqgħufuqhommimlijabid-demm,umetarawhomqalu lilxulxin,Żgurliqtilnalildawkkollhaliqegħdinfis-sema

30Għaxdankienmingħandil-Mulejsabiexiwassalhom biexjiżvijaw,usabiex;jeqridhomminnwiċċl-art

31Ubnewit-torriul-belt,ugħamludankuljumsakemm għaddewħafnajiemusnin.

32UAllaqallis-sebgħinanġlulikienuweqfinquddiemu, lildawklikienuqribu,uqalilhom:“Ejjewninżluu nħawdulsienhom,ħalliraġelmajifhimxilsiengħajru,”u hekkgħamlulhom

33Uminndakinharta’wara,insewkullraġelilsiengħajru, umasetgħuxjifhmujitkellmub’ilsienwieħed,umetalbennejkienjieħuminnidejngħajruġirjewġebellima kienxordna,il-bennejkienjarmihujitfagħhafuqgħajru, tantlidankienimut

34Ugħamluhekkgħalħafnajiem,uqatluħafnaminnhom b’danil-mod.

35Ul-Mulejlaqatit-tliettaqsimietlikienuhemm,u kkastigahomskontgħemilhomul-pjanijiettagħhom;dawk liqalu,Senitilgħus-semaunaqdulill-allattagħna,saru bħalxadiniuiljunfanti;udawkliqalu,Senolqtus-sema bil-vleġeġ,il-Mulejqatilhom,raġelwieħedminnidġaru;u t-tielettaqsimata’dawkliqalu,Senitilgħus-semau niġġieldukontrih,il-Mulejxerridhommad-dinjakollha

36Udawklibaqgħufosthom,metasarujafuufehmulħażenlikienġejfuqhom,abbandunawil-bini,uxterdu wkollfuqwiċċl-artkollha

37Uwaqfujibnul-beltut-torri;għalhekksejjaħdakilpostBabel,għaxhemmhekkil-Mulejħawwadil-Lingwa tad-dinjakollha;ara,kienfil-lvantta’artShinar

38Udwarit-torrilibnewuliedil-bnedmin,l-artfetħet ħalqhaubelgħetterzminnu,uniżelnarmis-semawkollu ħaraqterzieħor,ut-terzl-ieħorbaqa’sal-lum,uhuwa minndikil-partilikienet’ilfuq,uċ-ċirkonferenzatiegħu hijamixjata’tlettijiem.

39Uħafnaminnuliedil-bnedminmietuf’dikit-torri, poplublagħadd

KAPITLU10

1UPelegbinEbermietf’dawkil-jiem,fit-tmienjau erbgħinsenatal-ħajjata’AbrambinTeraħ,ul-jiemkollha ta’Pelegkienumitejnudisgħautletinsena

2Umetal-Mulejkienxerredliluliedil-bnedminminħabba d-dnubtagħhomfit-torri,arahumanfirxuf'ħafna diviżjonijiet,uwliedil-bnedminkollhaġewimxerrdaflerba'kantunieritad-dinja.

3Ul-familjikollhasarukullwaħdaskontil-lingwatagħha, arttagħha,jewbelttagħha

4Uwliedil-bnedminbnewħafnablietskontil-familji tagħhom,fil-postijietkollhafejnmarru,umadwarl-art kollhafejnil-Mulejkienxerridhom.

5Uxiwħudminnhombnewblietf’postijietliminnhom waraġewesterminati,usemmewdawnil-blietskont isimhomstess,jewskontisimuliedhom,jewskontilġrajjietpartikolaritagħhom.

6UwliedĠafet,binNoè,marruubnewblietgħalihom infushomfil-postijietfejnkienumxerrdin,usemmewilblietkollhatagħhomb’isimhom,uwliedĠafetkienu mqassmafuqwiċċl-artf’ħafnadiviżjonijietulingwi

7UdawnhumawliedĠafetskontil-familjitagħhom: Gomer,Magog,Medaj,Ġawan,Tubal,Mesek,uTiras; dawnhumawliedĠafetskontil-ġenerazzjonijiettagħhom

8UwliedGomer,skontil-bliettagħhom,kienulFrankumin,lijgħammrufl-artta’Franza,ħdejnix-xmara Franza,ħdejnix-xmaraSenah

9UwliedRefathumal-Bartonim,lijgħammrufl-artta’ Bartonijaħdejnix-xmaraLeda,litisfa’l-ilmijiettagħhafilbaħaril-kbirGihon,jiġifieri,l-oċeanus

10UwliedTugarmahumagħaxarfamilji,udawnhuma isimhom:Buzar,Parzunac,Balgar,Elicanum,Ragbib, Tarki,Bid,Zebuc,OngaluTilmaz;dawnkollhanfirxuu strieħufit-tramuntanaubnewblietgħalihominfushom

11Usemmewil-bliettagħhomb’isimhomstess,dawk humadawklijgħixuħdejnix-xmajjarĦitlauItalaksallum.

12Immal-familjita’Angoli,BalgaruParzunac,huma jgħammruħdejnix-xmaral-kbiraDubnee;ul-ismijiettalbliettagħhomhumawkollskontisimhomstess.

13UwliedĠavanhumal-Ġavaninlijgħammrufl-artta’ Makdonja,uwliedMedajarehumal-Orelumlijgħammru fl-artta’Kurson,uwliedTubalhumadawklijgħammruflartta’Tuskanaħdejnix-xmaraPasija

14UwliedMesekhumax-XibaxxniuwliedTirashuma Rusax,Kusni,uOngolis;dawnkollhamarruubnewbliet għalihominfushom;dawkhumal-blietlijinsabuħdejnilbaħarJabusħdejnix-xmaraKura,litisfaċċafix-xmara Tragan.

15UwliedElishahumal-Almanim,uhumawkollmarruu bnewblietgħalihominfushom;dawkhumal-blietli jinsabubejnil-muntanjita’ĠobuShibatmo;uminnhom kienun-niesta’Lumbardilijgħammrubiswitil-muntanji ta’ĠobuShibatmo,uhumaħakmul-arttal-Italjaubaqgħu hemmsal-lum.

16UwliedKittimhumar-Rominlijgħammrufil-wiedta’ Kanopjaħdejnix-xmaraTibrew

17UwliedDudonimhumadawklijgħammrufil-bliet ħdejnil-baħarta’Gihon,fl-artta’Bordna

18Dawnhumal-familjita’wliedĠafetskontil-blietullingwitagħhom,metaxterduwarat-torri,usemmewilbliettagħhomskontisimhomul-ġrajjiettagħhom;udawn humal-ismijiettal-blietkollhatagħhomskontil-familji tagħhom,libnewf’dawkil-jiemwarat-torri.

19UwliedĦamkienuKus,Mitzrajm,Fut,uKangħan skontil-ġenerazzjoniul-bliettagħhom

20Dawnkollhamarruubnewblietgħalihominfushom skontkifsabupostijiettajbingħalihom,usemmew bliethomskontismijietmissirijiethomKus,Mitzrajm,Fut uKangħan.

21UwliedMitzrajmhumal-Ludim,l-Anamim,ilLeħabim,in-Naftukim,il-Patrusim,il-KaslukimulKafturim,seba’familji

22Dawnkollhajgħammruħdejnix-xmaraSihor,jiġifierilwiedta’l-Eġittu,ubnewblietgħalihominfushomu semmewhomb’isimhomstess.

23UwliedPatrosuKaslokiżżewġuflimkien,uminnhom ħarġul-Filistin,l-Ażatin,ul-Ġerarim,il-GithinulEkronim,fil-ħamesfamiljikollha;dawnukollbnewbliet għalihominfushom,usemmewbliethomskontismijiet missirijiethomsal-lum.

24UwliedKangħanukollbnewblietgħalihominfushom, usemmewil-bliettagħhomskontisimhom,ħdax-ilbeltu oħrajnblagħadd.

25Uerba’rġielmill-familjata’Ħammarrufl-arttalpjanura;dawnhumal-ismijiettal-erba’rġiel,Sodoma, Gomorra,AdmauSebojim

26Udawnl-irġielbnewerba’blietfl-arttal-pjanura,u semmewl-ismijiettal-bliettagħhomskontisimhomstess.

27Uhumauwliedhomukulmakienmagħhomgħammru f’dawkl-ibliet,usaruproduttiviummultiplikawħafnau għammrufil-paċi.

28USeirbinĦur,binĦivi,binKangħan,marusabwied faċċatatal-MuntanjaParan,ubenabelthemmhekk,uhuu s-seba’wlieduun-niesta’darugħammruhemm,usejjaħ il-beltlibenaSeir,skontismu;dikhijal-artta’Seirsallum.

29Dawnhumal-familjita’wliedĦam,skontil-lingwiulbliettagħhom,metaxterdulejnpajjiżhomwarat-torri 30UxiwħudminnuliedSem,binNoè,missierulied kollhata’Għeber,ukollmarruubnewblietgħalihom infushomfil-postijietfejnkienumxerrdin,usemmewilbliettagħhomb’isimhom.

31UwliedSemkienuElam,Asur,Arpakshad,Lud,u Aram,ubnewblietgħalihominfushomusemmewlismijiettal-blietkollhatagħhomskontisimhom.

32UAsurbinSemuwlieduun-niesta’darutelquf’dak iż-żmien,gruppkbirħafnaminnhom,umarruf’art imbiegħdalisabu,ultaqgħuma’wiedwiesa’ħafnafl-artli marrufiha,ubnewerba’blietgħalihominfushom,u semmewhomskontisimhomul-ġrajjiettagħhomstess

33Udawnhumal-ismijiettal-blietlibnewuliedAsur: Nineva,Resen,Kalak,uReħoboter;uwliedAsurgħadhom jgħammruhemmsal-lum

34UwliedAramukollmarruubnewbeltgħalihom infushom,usemmewil-beltUżgħalħuhomil-kbir,u għammrufiha;dikhijal-artta’Użsal-lum

35Ufit-tienisenawarat-torriraġelmid-darta’Asur,li kienjismuBela,telaqminnartNinwebiexjgħammarmandartiegħukullfejnseta’jsibpost;uwaslusafaċċatatalbliettal-pjanurakontraSodoma,ugħammruhemm.

36Ur-raġelqamubenabeltżgħirahemmhekk,u semmiehaBela,skontismu;dikhijal-artta’Zoarsal-lum

37Udawnhumal-familjita’wliedSemskontil-lingwau l-bliettagħhom,waralixterdufuql-artwarat-torri

38Ukullsaltna,belt,ufamiljatal-familjita’wliedNoè bnewħafnablietwaradan.

39Ustabbilewgvernijietfil-blietkollhatagħhom,sabiex ikunuregolatibl-ordnijiettagħhom;hekkgħamlul-familji kollhata’wliedNoègħaldejjem.

KAPITLU11

1UNimrodbinKuskiengħadufl-artta’Shinar,usaltan fuqhaugħammarhemm,ubenablietfl-artta’Shinar 2Udawnhumal-ismijiettal-erba’blietlibena,u semmiehomskontil-ġrajjietliġralhomfil-binitat-torri

3Usejjaħl-ewwelwaħdaBabel,għaxqal,“Għax hemmhekkil-Mulejħawwadil-lingwatad-dinjakollha;”u t-tieniwaħdasemmiehaErek,għaxminnhemmAlla xerridhom.

4Ut-tieletsejjaħluEked,għaxqallikienhemmbattalja kbiraf’dakil-post;ur-raba’sejjaħluKalna,għaxilprinċpijietul-irġielsetgħanatiegħunqerduhemmhekk,u ddisturbawlill-Mulej,irribellawukisrukontrih

5UmetaNimrodkienbenadawnil-blietfl-artta’Shinar, hupoġġafihomil-bqijatal-poplutiegħu,il-prinċpijiet tiegħuul-irġielsetgħanatiegħulikienufadalf’saltnu

6UNimrodgħammarf’Babel,uhemmhekkġeddedirrenjutiegħufuqil-bqijatas-suddititiegħu,usaltanb’mod sigur,us-sudditiul-prinċpijietta’Nimrodsemmewh Amrafel,billiqalulifit-torril-prinċpijietul-irġieltiegħu waqgħupermezztiegħu.

7Uminkejjadan,Nimrodmareġaxluragħandil-Mulej,u komplafil-ħażenujgħallemil-ħażenliluliedil-bnedmin;u Mardon,ibnu,kienagħarminnmissieru,ukomplajżid mal-abominazzjonijietta’missieru

8Uhuġiegħelliluliedil-bnedminjidinbu,għalhekk jingħad,Mill-ħżienajoħroġil-ħażen

9Dakiż-żmienkienhemmgwerrabejnil-familjita’wlied Ħam,għaxkienuqedjgħammrufil-blietlikienubnew.

10UKedorlaomer,sultanta’Elam,telaqmill-familjita’ wliedĦam,uġġieledmagħhomurażżanhom,umarfilħamesbliettal-pjanurauġġieledkontrihomurażżanhom,u kienutaħtil-kontrolltiegħu

11Uqdewhgħaltnax-ilsena,utawhtaxxakullsena

12Dakiż-żmienmietNaħor,binSerug,fid-disgħau erbgħinsenata’ħajtAbram,binTeraħ

13Ufil-ħamsinsenata’ħajtAbrambinTeraħ,Abram ħareġmid-darta’Noèumarlejndarmissieru.

14UAbramgħaraflill-Mulej,umexafitriqatuuflistruzzjonijiettiegħu,ul-MulejAllatiegħukienmiegħu 15UTeraħmissierukienf’dawkiż-żminijiet,għadulkaptantal-armatatas-sultanNimrod,ukiengħadujsegwi allatbarranin

16UAbramwasalgħanddarmissieruuratnax-ilalla weqfinhemmhekkfit-tempjitagħhom,uAbraminxtegħel bir-rabjametaradawnix-xbihatf’darmissieru

17UAbramqal,“Daqskemmhuħajil-Mulejdawnixxbihatm’għandhomxjibqgħufid-darta’missieri;hekk jagħmillil-Mulejliħalaqnijekkfiżmientlettijiemma nkissirhomxkollha.”

18UAbramtelaqminnhom,ur-rabjatiegħuħarqetġofih UAbramħaffefumarmill-kamratal-banjugħall-bitħata’ barrata’missieru,usablilmissierubilqiegħdafil-bitħa,u l-qaddejjakollhatiegħumiegħu,uAbramġieuqagħad quddiemu

19UAbramstaqsalilmissieruuqallu,“Missier,għidli fejnhuAllaliħalaqis-semaul-art,uwliedil-bnedmin kollhafuql-art,uliħalaqlilekulili”UTeraħwieġeblil ibnuAbramuqallu,“Ara,dawkliħalqunaqegħdinilkoll magħnafid-dar”

20UAbramqallilmissieru,“Sidi,urinihomlok,jekk jogħġbok”UTeraħdaħħallilAbramfil-kamratal-bitħata’ ġewwa,uAbramra,uara,il-kamrakollhakienetmimlija allattal-injamutal-ġebel,tnax-ilxbiehakbirauoħrajn iżgħarminnhomblagħadd.

21UTeraħqallilibnu,Ara,dawnhumaligħamlukulma tarafuql-art,uliħolquliliulilek,ul-umanitàkollha

22UTeraħmielquddiemallattiegħu,umbagħadtelaq minnhom,uAbram,ibnu,telaqmiegħu 23UmetaAbramtelaqminnhommargħandommuu qagħadquddiemha,uqallilommu:“Ara,missieriwrieni lildawkligħamlus-semaul-art,uliluliedil-bnedmin kollha.”

24Issa,mela,agħmelħiltekuġibgidimill-merħla,u agħmelminnulaħamtajjeb,biexinġibulill-allatta’ missieribħalaoffertabiexjieklu;forsib’hekkinsir aċċettabbligħalihom.

25Uommugħamlethekk,uġabetgidi,ugħamletikel tajjebminnu,uġabitulilAbram,uAbramħal-ikeltajjeb mingħandommuuġabuquddieml-allatta’missieru,u resaqlejhombiexjieklu;uTeraħmissieru,makienxjaf b’dan

26UAbramradakinharlikienbilqiegħdafosthom,lima kellhomxleħen,lasmigħ,lamoviment,uħaddminnhom maseta’jmiddidubiexjiekol

27UAbrambedajiddieħaqbihom,uqal,Żgurlil-ikel tajjebliħejjejtmagħoġobhomx,jewforsikienftitwisq għalihom,ugħalhekkmariduxjieklu;għalhekkgħadase nħejjiikelfriskutajjeb,aħjaruaktarabbundantiminndan, sabiexnarar-riżultat

28Ukienl-għadaliAbramqallilommudwarl-ikeltajjeb, uommuqametuġabettlettgiddiensbieħmill-merħla,u għamletminnhomikeltajjebmill-aqwa,bħalmakieniħobb binha,utatulilbinhaAbram;uTeraħmissierumakienx jafbih.

29UAbramħal-ikeltajjebmingħandommu,uġibu quddieml-allatta’missierufil-kamratal-banju;uresaq lejhombiexjieklu,upoġġiehquddiemhom,uAbram qagħadbilqiegħdaquddiemhomil-ġurnatakollha,jaħsebli forsijieklu

30UAbramħareslejhom,uaralakellhomleħenulanqas smigħ,ulanqaswieħedminnhommameddidulejnillaħambiexjiekol

31Ufilgħaxijata’dakinharf’dikid-darAbramkien imlibbesbl-ispirtuta’Alla

32Ugħajjatuqal,“Gwajgħalmissieriugħaldinilġenerazzjoniħażina,liqlubhomkollhahumainklinatilejn il-vanità,lijservudawnl-idolital-injamutal-ġebellila jistgħujieklu,ixommu,jisimgħuulanqasjitkellmu,li għandhomfommmingħajrkliem,għajnejnmingħajrvista, widnejnmingħajrsmigħ,idejnmingħajrsentiment,u riġlejnlimajistgħuxjiċċaqalqu;bħalhomhumadawkli għamluhomulijafdawfihom.

33UmetaAbramradawnl-affarijietkollhaxegħelir-rabja tiegħukontramissieru,uħaffefuqabadmannaraf’idu,u daħalfil-kamratal-allat,ukiserl-allatkollhata’missieru.

34Umetakienlestalikiserix-xbihat,poġġal-mannara f’idl-allal-kbirlikienhemmquddiemhom,uħareġ;u Teraħmissieruġied-dar,għaxkiensama’fil-biebil-ħoss tat-taqtirtal-mannara;uTeraħdaħalfid-darbiexjara x’kienqedjiġri.

35UTeraħ,metasama’l-ħosstal-mannarafil-kamrataxxbihat,ġeralejnil-kamratax-xbihat,ultaqa’ma’Abram ħiereġ

36UTeraħdaħalfil-kamrausabl-idolikollhawaqgħuu mkissrin,ul-mannaraf’idl-akbarwieħed,limakinitx imkissra,ul-ikeltajjeblikiengħamelibnuAbramkien għaduquddiemhom

37UmetaTeraħradanir-rabjatiegħuxegħletħafna,u ħaffefumarmill-kamragħandAbram.

38UsablilibnuAbramgħadubilqiegħdafid-dar;u staqsieh,“X’inhudanix-xogħolligħamiltlill-allattiegħi?”

39UAbramwieġeblilTeraħmissieruuqallu,“Mhux hekksidi,għaxjienġibtikeltajjebquddiemhom,umeta

mortqribhombil-laħambiexjieklu,humalkollf’daqqa medduidejhombiexjiekluqabelmal-kbirmeddidubiex jiekol

40Ul-kbirragħemilhomligħamluquddiemu,ur-rabja tiegħuxegħletbil-qawwakontrihom,umaruħal-mannara likienetfid-daruġielejhomukissirhomkollha,uaralmannaragħadhaf’idukifqedtara

41Ur-rabjata’TeraħxegħletkontraibnuAbram,metaqal dan;uTeraħqallilibnuAbramfir-rabjatiegħu,X’inhidin l-istorjaligħedt?Qedtgħidlil-gideb

42Hemmf’dawnl-allatspirtu,ruħjewqawwabiex jagħmludakkolluligħedtli?Mhumiexinjamuġebel,u mhuxjienstessgħamilthom,utista’tgħidgidebbħaldan, tgħidlil-allal-kbirlikienmagħhomlaqathom?Intli poġġejtlul-mannaraf’idejh,umbagħadgħidtlihu laqathomilkoll.

43UAbramwieġeblilmissieruuqallu:“Ukiftista’taqdi dawnl-idolilifihomm’hemml-ebdasetgħalitagħmel xejn?Jistgħudawkl-idolilitafdafihomjeħilsuk?Jistgħu jisimgħut-talbtiegħekmetassejjaħhom?Jistgħujeħilsuk minnidejnl-għedewwatiegħek,jewjiġġieldul-battalji tiegħekgħalikkontral-għedewwatiegħek,biextaqdilinjamul-ġebellilajistgħujitkellmuulanqasjisimgħu?”

44Uissażgurmhuxtajjebgħalikulanqasgħaluliedilbnedminlihumakonnessimiegħek,litagħmludawnlaffarijiet;intomdaqshekkboloh,daqshekkbolohjew daqshekkblafehmalitaqdul-injamul-ġebel,utagħmlu b'danil-mod?

45Utinsewlill-MulejAllaligħamelis-semaul-art,uli ħalaqkomfl-art,ub’hekkiġġibuħażenkbirfuqruħkom f’dinil-kwistjonibillitaqdul-ġebelul-injam?

46Madinbuxmissirijietnafiżmieniluf’dinil-ħaġa,ulMulejAllatad-dinjaġabfuqhoml-ilmijiettad-dilluvjuu qeredl-artkollha?

47Ukiftistgħutkomplutagħmludanutaqduallattalinjamutal-ġebel,limajistgħuxjisimgħu,jewjitkellmu, jewjeħilsukommill-oppressjoni,ub'hekkiġibul-korlata' Allatal-universfuqkom?

48Issamelamissieriaħrabminndan,uġġibxħsarafuq ruħekufuqruħekta’darek.

49UAbramħaffefuqabeżminnquddiemmissieru,uħalmannaramill-akbaridoluta’missieru,libihaAbram kissirhauħarab.

50UTeraħ,metarakulmakiengħamelAbram,ħaffefbiex jitlaqminndaru,umargħandis-sultanuġiequddiem Nimroduwaqafquddiemu,umielquddiemis-sultan;ussultanqallu,X’tixtieq?

51Uqal,Nitolboksidi,biextismagħniIssaħamsinsena ilutwilidtlitifel,uhekkgħamellill-allattiegħiuhekk tkellem;uissagħalhekk,sidiusultantiegħi,ibgħatu għalijabiexjiġiquddiemek,uġġudikahskontil-liġi,ħalli aħnaninħelsumill-ħażentiegħu.

52Us-sultanbagħattlettirġielmill-qaddejjatiegħu,u marruuġabulilAbramquddiemis-sultanUNimrodulprinċpijietul-qaddejjatiegħukollhakienubilqiegħda dakinharquddiemu,uTeraħukollqagħadquddiemhom 53Us-sultanqallilAbram,“X’inhudanligħamiltlil missierekulill-allattiegħu?”UAbramwieġeblis-sultan bil-kliemliqallilmissieru,uqallu,“L-allal-kbirlikien magħhomfid-dargħamlilhomdaklismajt.”

54Us-sultanqallilAbram,“Kellhomis-setgħalijitkellmu ujiekluujagħmlukifgħedt?”UAbramwieġeblis-sultanu qallu,“Ujekkm’hemmxsetgħafihom,għaliextaqdihomu ġġiegħelliluliedil-bnedminjiżbaljawpermezztal-bluha tiegħek?”

55Timmaġinalijistgħujeħilsukjewjagħmluxiħaġa żgħirajewkbira,biextaqdihom?Ugħaliexmatħossxlil Allatal-universkollu,liħalaqekuligħandus-setgħali joqtolujżommokħaj?

56Osultaniblah,sempliċi,uinjorant,gwajgħalikgħal dejjem

57Ħsibtliintsetgħallemlill-qaddejjatiegħekit-triqittajba,immaintmagħamiltxdan,immamlejtl-artkollha bid-dnubiettiegħekubid-dnubiettal-poplutiegħekli mxewfitriqatek

58Matafx,jewmasmajtx,lidanil-ħażenlitagħmel, missirijietnadinbufihfiżmienilu,uAllaeternġablilmijiettad-dilluvjufuqhomuqeridhomilkoll,uqerid ukolll-artkollhaminħabbafihom?Uintul-poplutiegħek tqumuissautagħmlubħaldanix-xogħol,sabiex inwaqqgħul-korlatal-MulejAllatal-univers,uġġibulħażenfuqekufuql-artkollha?

59Issagħalhekkwarrabdinl-għemilħażinliqedtagħmel, uaqdililAllatad-dinja,bħalmaruħekf’idejh,umbagħad ikuntajjebgħalik.

60Ujekkqalbekil-ħażinamatismaxkliemibiex iġġiegħlektitlaqtriqatekil-ħżiena,utaqdililAllaetern, alluratmutfil-mistħijafl-aħħarjiem,int,il-poplutiegħeku dawkkollhalihumakonnessimiegħek,lijisimgħu kliemekjewjimxufit-triqatil-ħżienatiegħek

61UmetaAbramwaqafjitkellemquddiemis-sultanulprinċpijiet,Abramrefa’għajnejhlejnis-smewwiet,uqal, “Il-Mulejjaral-ħżienakollha,uhusejiġġudikahom”

KAPITLU12

1Umetas-sultansama’kliemAbramordnalijitpoġġalħabs;uAbramkiengħaxartijiemil-ħabs

2Ufitmiemdawkil-jiemis-sultanordnalis-slaten,ilprinċpijietul-gvernaturikollhata’provinċjidifferentiulgħorriefgħandhomjiġuquddiemu,uqagħdubilqiegħda quddiemu,uAbramkiengħadufid-dartal-konfinament 3Us-sultanqallill-prinċpijietul-għorrief:“Smajtu x’għamelAbram,binTeraħ,lilmissieru?Hekkgħamlu,u jienordnajtlijinġiebquddiemi,uhekktkellem;qalbuma żbaljatxmiegħu,lanqasmatħarrekquddiemi,uaraissa qiegħedmagħluqfil-ħabs

4Għalhekkiddeċiedux’ġudizzjugħandujingħatalildan ir-raġelliżeblaħlis-sultan;litkellemugħameldakkolluli smajtu

5Ulkollwieġbulis-sultanuqalulu:“Ir-raġellijgħajjarlissultangħandujiġimdendelma’siġra;immabilligħamel dakkolluliqal,ustmerrlill-allattagħna,għalhekkirid jinħaraqgħall-mewt,għaxdinhil-liġif’dinil-kwistjoni” 6Jekkjogħġoblis-sultanlijagħmeldan,ħajordnalillqaddejjatiegħubiexiqabbdunarlejlunharfil-forntalbrikstiegħek,umbagħadaħnanarmulildanir-raġelfih.U s-sultangħamelhekk,uordnalill-qaddejjatiegħubiex iħejjunargħaltlettijiemutlettiljielifil-forntas-sultan,li qiegħedf’Kasdim;us-sultanordnalhombiexjieħdulil Abrammill-ħabsujoħorġuhbiexjinħaraq

7Ul-qaddejjakollhatas-sultan,il-prinċpijiet,is-sinjuri,ilgvernaturi,ul-imħallfin,ul-abitantikollhatal-art,madwar disa’mittelfraġel,qagħdubilwieqfaquddiemil-fornbiex jarawlilAbram.

8Un-nisauċ-ċkejkninkollhanġabrufuqil-bjututtorrijietbiexjarawx’kienqedjiġrililAbram,ulkollwaqfu flimkien’ilbogħod;umabaqaxraġellimaġiexdakinhar biexjarax-xena.

9UmetaAbramwasal,il-maġitas-sultanul-għorriefraw lilAbram,ugħajtulis-sultanuqalu,Sidsovrantagħna, żgurdanhur-raġellinafulikienit-tifellifit-twelidtiegħu l-istillal-kbirabelgħetl-erba’stilel,liddikjarajnalis-sultan issaħamsinsenailu.

10Uaraissamissieruwkollkiseril-kmandamentitiegħek, użeblaħbikbilliġablektifelieħor,liintqtiltu

11Umetas-sultansama’kliemhom,irrabjaħafna,uordna liTeraħjinġiebquddiemu

12Us-sultanqal:“Smajtx’qalul-maġi?Issagħidlissewwa,kifgħamiltha;ujekktgħidil-verità,tiġilliberat.”

13Umetaralir-rabjatas-sultankienettantqawwija,Teraħ qallis-sultan,“Sidiusultan,intsmajtil-verità,udakli qalul-għorriefhuwasewwa.”Us-sultanqal,“Kifstajt tagħmeldinil-ħaġa,tikserl-ordnijiettiegħiutagħtinitifel limatwelidtxint,utieħuprezzgħalih?”

14UTeraħwieġeblis-sultan:“Għaxdakiż-żmienkont imqanqalgħalibni,uħadtibenil-qaddejjatiegħiuħadtu għandis-sultan”

15Us-sultanqal:“Mintakil-parirgħaldan?Għidli,taħbi xejnminni,umbagħadmatmutx”

16UTeraħtwerwerħafnaquddiemis-sultan,uqallissultan:“KienĦaran,ibnil-kbir,litanil-parirgħaldan;u Ħarankienf’dawkil-jiemlitwieledAbram,metakellu tnejnutletinsena

17ImmaĦaranmataxejnlilmissieru,għaxTeraħqaldan lis-sultansabiexjeħlesruħumis-sultan,għaxkienjibża’ ħafna;us-sultanqallilTeraħ,Ħaranibneklitakdanilparirsejmutbin-narma’Abram;għaxis-sentenzatalmewthijafuqutallirribellakontrax-xewqatas-sultanf’li jagħmeldinil-ħaġa

18UĦaranf’dakiż-żmienħassuinklinatlijimxifit-triqat ta’Abram,immażammhafihinnifsu

19UĦaranqalf’qalbu,“Ara,issas-sultanqabadlilAbram minħabbadawnl-affarijietligħamelAbram,ujiġrilijekk Abramjirbaħfuqis-sultanjiennimxiwarajh,immajekkissultanjirbaħjienimmurwaras-sultan”

20UmetaTeraħkienqaldanlis-sultandwaribnuĦaran, is-sultanordnaliĦaranjinħatarflimkienma’Abram

21Uġabuhomit-tnejn,lilAbramulilħuhĦaran,biex jitfgħuhomfin-nar;ul-abitantikollhatal-artul-qaddejja tas-sultanul-prinċpijietun-nisaut-tfalżgħarkollhakienu hemm,weqfindakinharfuqhom

22Ul-qaddejjatas-sultanħadulilAbramulilħuh,u neżżgħuhomminnħwejjiġhomkollhaħliefmill-ilbies t’isfellikienufuqhom

23Urabtuidejhomusaqajhomb’ħbulatal-għażel,ulqaddejjatas-sultanrefgħuhomutefgħuhomit-tnejnfil-forn

24Ul-MulejħabblilAbramukelluħnienamiegħu,ulMulejniżeluħeleslilAbrammin-narumanħaraqx

25Immal-ħbulakollhalibihomrabtuhinħarqu,waqtli Abrambaqa’umexafin-nar.

26UĦaranmietmetatefgħuhfin-nar,unħaraqgħal irmied,għaxqalbumakinitxperfettamal-Mulej;udawklirġiellitefgħuhfin-nar,il-fjammatan-narinfirxetfuqhom, unħarqu,utnax-ilraġelminnhommietu.

27UAbrammexaf’nofsin-nargħaltlettijiemutlettiljieli, ul-qaddejjakollhatas-sultanrawhmiexifin-nar,uġewu qalulis-sultan,uqalulu:“Ara,rajnalilAbrammiexif’nofs in-nar,ulanqasil-ħwejjeġta’taħtlikellumanħarqu,imma l-ħabellibihkienmarbutinħaraq”

28Umetas-sultansama’kliemhomqalbuddgħajfetuma riedxjemminhom;għalhekkbagħatprinċpijietfidilioħra biexjarawdinil-kwistjoni,uhumamarruurawhauqaluha lis-sultan;us-sultanqambieximurjaraha,uralilAbram miexi’lhemmu’lhawnf’nofsin-nar,ural-ġisemta’ Ħaranmaħruq,us-sultanstagħġebħafna

29Us-sultanordnalilAbrambiexjinħareġmin-nar;ulqaddejjatiegħuresqubiexjoħorġuhimmamasetgħux, għaxin-narkienmadwarhomul-fjammatiela’lejhom mill-forn.

30Ul-qaddejjatas-sultanħarbuminnha,us-sultan ċanfarhomuqalilhom:“IġġriduuoħorġulilAbramminnarbiexmatmutux.”

31Ul-qaddejjatas-sultanreġgħuresqubiexjoħorġulil Abram,un-nirienniżlufuqhomuħarquwiċċhomub’hekk tmienjaminnhommietu.

32Umetas-sultanralil-qaddejjatiegħumasetgħuxjersqu lejnin-narbiexmajinħarqux,is-sultansejjaħlilAbram,O qaddejta’Allalihufis-sema,oħroġminnnofsin-naruejja hawnquddiemi;uAbramsema’leħenis-sultan,uħareġ minnquddiemin-naruġieuwaqafquddiemis-sultan 33UmetaAbramħareġ,is-sultanul-qaddejjakollha tiegħurawlilAbramġejquddiemis-sultan,bil-ħwejjeġ t’isfeltiegħufuqu,għaxmakinuxmaħruqa,immal-ħabel libihkienmarbutkienmaħruq.

34Us-sultanqallilAbram,“Kifmanħaraqtxfin-nar?”

35UAbramwieġeblis-sultan:“L-Allatas-semaul-artli fihnafdauligħandukolloxf’idejh,huħelisnimin-narli fihtefgħtni”

36UĦaran,ħuAbram,inħaraqkollurmied,ufittxew ġismu,usabuhikkonsmat.

37UĦarankellutnejnutmeninsenametamietfin-narta’ KasdimUs-sultan,il-prinċpijiet,ul-abitantital-art,meta rawliAbramkienġiemeħlusmin-nar,ġewumielu quddiemAbram

38UAbramqalilhom,“Tmiluxquddiemi,immamilu quddiemAllatad-dinjaliħalaqkom,uaqduh,uimxufi triqatugħaxhuliħelisniminndanin-nar,uhuliħalaqlerwieħul-ispirtital-bnedminkollha,usawwaril-bniedem f’ġufommu,uġibufid-dinja,uhulisejeħleslildawkli jafdawfihminnkulluġigħ

39Udinil-ħaġadehrettassewmeraviljużaf’għajnejnissultanul-prinċpijiet,liAbramġiesalvatmin-naruli Ħaraninħaraq;us-sultantalilAbramħafnarigaliutahiżżewġqaddejjaewlenintiegħumid-dartas-sultan;wieħed kienjismuOniul-ieħorkienEligħeżer

40Us-slaten,il-prinċpijietul-qaddejjakollhatawlil Abramħafnarigalita’fiddaudehebuperli,us-sultanulprinċpijiettiegħubagħtuh,utelaqfis-sliem

41UAbramtelaqminnħdejnis-sultanfis-sliem,uħafna mill-qaddejjatas-sultansegwewh,umadwartlietmittraġel ingħaqdumiegħu

42UAbramirritornadakinharumarlejndarmissieru,hu ul-irġiellikienuwarajh,uAbramqedalill-MulejAlla tiegħul-jiemkollhata’ħajtu,umexafitriqatuusegwalliġitiegħu.

43Uminndakinhar’ilquddiemAbraminklinaqlubulied il-bnedminbiexjaqdulill-Mulej

44Uf’dakiż-żmienNaħoruAbramħadugħalihomnisa, il-bnietta’ħuhomĦaran;martNaħorkienetMilkauisem martAbramkienSarajUSaraj,martAbram,kienetsterili; makellhiexniself’dawkil-jiem

45UmetagħaddewsentejnminnmetaAbramħareġminnar,jiġifierifit-tnejnuħamsinsenata’ħajtu,ara,is-sultan Nimrodqagħadf’Babelfuqit-tron,us-sultanraqadu ħolomlikienwieqafmat-truppiul-eżerċtitiegħuf’wied biswitil-forntas-sultan

46Urefa’għajnejhuraraġelfix-xbiehata’Abramħiereġ mill-forn,uliġieuwaqafquddiemis-sultanbis-sejftiegħu miġbud,umbagħadqabeżlejnis-sultanbis-sejftiegħu, metas-sultanħarabmir-raġel,għaxkienimbeżża’;uwaqt likienqedjiġri,ir-raġelxeħetbajdafuqrasis-sultan,ulbajdasaretxmarakbira

47Us-sultanħolomlit-truppikollhatiegħugħerquf’dik ix-xmaraumietu,us-sultanħarabbitlietirġiellikienu qabluuħarab

48Us-sultanħareslejndawnl-irġielukienulebsinilbies prinċipeskibħall-ilbiestas-slaten,ukellhomid-dehraulmaestàtas-slaten

49Uwaqtlikienuqedjiġru,ix-xmarareġgħetinbidlet f’bajdaquddiemis-sultan,umill-bajdaħareġgħasfurżgħir liġiequddiemis-sultan,utarlejnrasuuqatagħlugħajnissultan.

50Us-sultantnikketb’daklira,uqamminnraqduuruħu tħawdet;uħassterrurkbir

51Ufilgħodus-sultanqamminnfuqsoddubil-biża’,u ordnalill-għorriefus-sħaħarkollhabiexjiġuquddiemu, metas-sultanirrakkontalilhomil-ħolmatiegħu

52Uqaddejgħaqlitas-sultan,likienjismuAnuki,wieġeb lis-sultanuqallu,Danmhuxejnħliefil-ħażenta’Abramu nislulisejqumkontral-Mulejus-sultantiegħifl-aħħar jiem.

53Uarajasalil-jummetaAbramunisluuwlieddaruse jiġġieldumas-sultantiegħi,usejoqtlul-eżerċtikollhatassultanut-truppitiegħu.

54Udwardakligħedtdwartlettirġiellirajtbħalek,uli ħarbu,danifisserliintbisssetaħrabbitlietslatenmisslatentad-dinjalisejkunumiegħekfil-battalja.

55Udaklirajtdwarix-xmaralinbidletf’bajdabħallewwel,ul-għasfurżgħirliqalagħlekgħajnejk,danma jfissirxxejnħliefin-niselta’Abramlisejoqtollis-sultan fl-aħħarjiem

56Dinhijal-ħolmatas-sultantiegħi,udinhijalinterpretazzjonitagħha,ul-ħolmahijavera,ulinterpretazzjonilitakil-qaddejtiegħekhijaretta

57Issagħalhekksultantiegħi,żgurlitafliissagħaddew tnejnuħamsinsenaminnmetal-għorrieftiegħekrawdan fit-twelidta’Abram,ujekkis-sultantiegħijħallililAbram jgħixfid-dinja,danikunta’ħsaragħalsidius-sultantiegħi, għaxil-jiemkollhalijgħixAbramlaintulanqassaltnatek matkunustabbiliti,għaxdankienmagħrufqabelfit-twelid tiegħu;ugħaliexis-sultantiegħimajoqtlux,biexil-ħażen tiegħujinżammminnekfl-aħħarjiem?

58UNimrodsema’leħenAnuki,ubagħatlilxiwħudmillqaddejjatiegħubil-moħbibieximorrujaħtfulilAbram,u jġibuhquddiemis-sultanbiexibatil-mewt

59UEligħeżer,il-qaddejta’Abramlis-sultankientah, kiendakiż-żmienfil-preżenzatas-sultan,usema’x’kienta parirAnukilis-sultan,ux’kienqalis-sultanbiexjikkaġuna l-mewtta’Abram

60UEligħeżerqallilAbram,“Iġġedded,qumusalva ruħek,ħallimatmutxminnidejnis-sultan,għaxhekkra f’ħolmadwarek,uhekkinterpretahaAnuki,uhekkukollta parirAnukilis-sultandwarek

61UAbramsema’leħenEligħeżer,uAbramħaffefuġera għas-sigurtàlejnid-darta’NoèuibnuSem,unħeba hemmhekkusabpostta’sigurtà;ul-qaddejjatas-sultan ġewfid-darta’Abrambiexifittxuh,immamasetgħux isibuh,ufittxewhmal-pajjiżkolluumanstabx,umarruu fittxewhf’kulldirezzjoniumanstabx

62Umetal-qaddejjatas-sultanmasetgħuxisibulilAbram reġgħuluragħandis-sultan,iżdar-rabjatas-sultankontra Abramġietimrażżna,peresslimasabux,us-sultankeċċa minnmoħħudinil-kwistjonidwarAbram

63UAbrambaqa’moħbifid-darta’Noègħalxahar, sakemmis-sultannesadinil-kwistjoni,immaAbramxorta baqa’jibża’mis-sultan;uTeraħmarjaralilibnuAbram bil-moħbifid-darta’Noè,uTeraħkienkbirħafna f’għajnejnis-sultan

64UAbramqallilmissieru:“Matafxlis-sultanqed jaħseblijoqtolniujħassarismiminnfuql-artbil-parirtalkunsillieraħżienatiegħu?”

65Issalilmingħandekhawnux’għandekf’dinl-art?Qum, ejjewimmorruflimkienlejnartKangħan,ħallineħilsu minnidu,limatmutxintukollminħabbafihfl-aħħarjiem 66Matafxjewmasmajtx,limhuxbl-imħabbaliNimrod jagħtikdanl-unurkollu,iżdahuwabissgħall-benefiċċju tiegħulijagħtikdanil-ġidkollu?

67Ujekkjagħmillekġidakbarminndan,żgurlidawn humabissvanitajiettad-dinja,għaxil-ġidul-għanama jistgħuxjiswewf’jumil-korlaur-rabja

68Issagħalhekkisma’leħni,uejjewinqumuummorru lejnl-artta’Kangħan,’ilbogħodmill-ħsaraminnNimrod; uaqdilill-Mulejliħalaqekfl-artujkuntajjebgħalik;u armil-affarijietfiergħakollhaliqedissegwi

69UAbramwaqafjitkellem,metaNoèuibnuSemwieġbu lilTeraħuqalulu:“Verahil-kelmaliqallekAbram”

70UTeraħsema’minnleħenibnuAbram,uTeraħgħamel kulmaqalAbram,għaxdankienġejmingħandil-Mulej, biexis-sultanmajoqtolxlilAbram

KAPITLU13

1UTeraħħalilibnuAbramulilneputihLot,binĦaran,u lilSarajlilmartibnu,martibnuAbram,ul-erwieħkollha tad-dartiegħuutelaqmagħhomminnUrKasdimbiex imorrulejnartKangħanUmetawaslusaartĦaran baqgħuhemm,għaxkienetarttajbaħafnagħall-mergħa,u ta’firxasuffiċjentigħaldawklikienumagħhom 2Un-niesta’artĦaranrawliAbramkientajjeburettma’ Allaumal-bnedmin,ulil-MulejAllatiegħukienmiegħu, uxiwħudmin-niesta’artĦaranġewungħaqduma’ Abram,uhugħallimhoml-istruzzjonital-Mulejut-triqat

tiegħu;udawnl-irġielbaqgħuma’Abramf’daruu żammewmiegħu.

3UAbrambaqa’fl-artgħaltlietsnin,umetagħaddewtliet sninil-MulejdeherlilAbramuqallu;Jienal-Mulejli ħriġtekminnUrKasdim,uħelistekminnidejnl-għedewwa kollhatiegħek

4Uissamelajekktisma’leħniużżommil-kmandamenti tiegħi,l-istatutitiegħiul-liġijiettiegħi,imbagħadjien inwaqgħal-għedewwatiegħekquddiemek,unkabbar nislekbħall-kwiekebtas-sema,unibgħatil-barkatiegħifuq l-għemejjelkollhata’idejk,umajonqosokxejn 5Qumissa,ħulilmartekukulmagħandekumurlejnart Kangħanuibqa’hemm,ujieninkunhemmgħalikbħala Alla,ujieninbierkek”UAbramqamuħalilmartuu kulmakellu,umarlejnartKangħankifkienqallul-Mulej; uAbramkelluħamsinsenametatelaqminnĦaran.

6UAbramwasalfl-artta’Kangħanugħammarf’nofsilbelt,uhemmhekkwaqqafit-tindatiegħufostulied Kangħan,l-abitantital-art.

7Ul-MulejdeherlilAbrammetawasalfl-artta’Kangħan, uqallu:“Dinhijal-artlitajtlilekulilnislekwarajkgħal dejjem,unagħmellilnislekbħall-kwiekebtas-sema,u nagħtililnislekbħalawirtl-artijietkollhalitara”

8UAbrambenaartalfil-postfejnAllakienkellemmiegħu, uAbramhemmhekksejjaħisemil-Mulej.

9Dakiż-żmien,waratlietsninliAbramkienjgħammarflartta’Kangħan,f’dikis-senamietNoè,likienetit-tmienja uħamsinsenatal-ħajjata’Abram;ul-jiemkollhaligħex Noèkienudisa’mijauħamsinsenaumiet

10UAbramgħammarfl-artta’Kangħan,hu,martu,u kulmakientiegħu,udawkkollhalikienumiegħu,flimkien ma’dawklingħaqdumiegħumin-niestal-art;immaNaħor, ħuAbram,uTeraħmissieru,uLotbinĦaranukulmakien tagħhomgħammarf’Ħaran.

11Fil-ħamessenaliAbramkienjgħammarfl-artta’ Kangħan,in-niesta’SodomauGomorraul-blietkollha tal-pjanurarribellawminnidejnKedorlaomer,sultanta’ Elam;għaxis-slatenkollhatal-bliettal-pjanurakienuqdew lilKedorlaomergħaltnax-ilsena,utawhtaxxakullsena, immaf’dawkil-jiemfit-tlettax-ilsena,irribellawkontrih.

12Ufl-għaxarsenaliAbramkienjgħammarfl-artta’ KangħankienhemmgwerrabejnNimrod,is-sultanta’ Shinar,uKedorlaomer,is-sultanta’Elam,uNimrodġie biexjiġġieledkontraKedorlaomerubiexjissottomettih

13GħaxKedorlaomerkiendakiż-żmienwieħedmillprinċpijiettal-eżerċtita’Nimrod,umetan-nieskollhafittorrixterduudawklibaqgħuxterduwkollfuqwiċċl-art, Kedorlaomermarlejnl-artta’Elamusaltanfuqhau rribellakontrasidu

14Uf’dawkil-jiemmetaNimrodralil-bliettal-pjanura kienurribellaw,ġieb’kburijaurabjabiexjiġġieledkontra Kedorlaomer,uNimrodġabaril-prinċpijietus-sudditi kollhatiegħu,madwarseba’mittelfraġel,umarkontra Kedorlaomer,uKedorlaomerħareġjiltaqa’miegħu b’ħamestelefraġel,uħejjewgħall-battaljafil-wiedta’ BabellihemmbejnElamuShinar

15Udawkis-slatenkollhaġġielduhemmhekk,uNimrodu n-niestiegħuġewmegħlubaquddiemin-niesta’ Kedorlaomer,uwaqgħumadwarsittmittelfmill-irġielta’ Nimrod,uMardonbinis-sultanwaqa’fosthom.

16UNimrodħaraburritornafl-għajbud-diżgrazzjalejn artu,ukientaħtis-sottomissjonita’Kedorlaomergħal żmientwil,uKedorlaomerirritornalejnartuubagħat prinċpijiettal-armatatiegħugħandis-slatenlikienu jgħammrumadwaru,għandArjoksultanta’Elasar,u għandTidalsultanta’Goyim,ugħamelpattmagħhom,u lkollkienuubbidjentigħall-kmanditiegħu

17Ukienfil-ħmistax-ilsenaliAbramkienjgħammarfl-art ta’Kangħan,lihijas-sebgħinsenatal-ħajjata’Abram,ulMulejdeherlilAbramf’dikis-senauqallu,Jienal-Mulejli ħriġtekminnUrKasdimbiexnagħtikdinl-artbħalawirt 18Issagħalhekkimxiquddiemiukunperfettużommilkmandamentitiegħi,għaxlilekulilnisleksenagħtidinlartbħalawirt,mix-xmaraMitzrajmsax-xmaral-kbira Ewfrat

19Uintterġa’luragħandmissirijietekfis-sliemufixxjuħijatajba,ur-raba’ġenerazzjoniterġa’lurahawnf’din l-artutirthagħaldejjem;uAbrambenaartal,usejjaħisem il-Mulejlideherlu,uoffrasagrifiċċjifuql-artallill-Mulej. 20Dakiż-żmienAbramirritornaumarĦaranbiexjaralil missieruuommu,ud-darta’missieru,uAbramumartuu kulmakellureġgħuluraĦaran,uAbramgħammarf’Ħaran ħamessnin

21Uħafnamin-niesta’Ħaran,madwartnejnusebgħin raġel,segwewlilAbramuAbramgħallimhoml-istruzzjoni tal-Mulejut-triqattiegħu,ugħallimhombiexjagħrfulillMulej

22F’dawkil-jiemil-MulejdeherlilAbramf’Ħaran,u qallu:“Ara,jienkellimtmiegħekdawnl-għoxrinsenailuu għedtlek,

23Oħroġminnartek,minnposttwelidekuminndar missierek,lejnl-artliwrejtekbiexnagħtihalilekulil uliedek,għaxhemmhekkf’dikl-artinbierkek,unagħmlek ġenskbir,unkabbarismek,ufikjitbierkul-familjita’l-art.

24Issamelaqum,oħroġminndanil-post,int,martek,u kulmagħandek,kifukollkullmintwieledf’darekulerwieħkollhaliħloqtf’Ħaran,uoħroġhommiegħekminn hawn,uqumbiextmurluralejnartKangħan

25UAbramqamuħalilmartuSarajukulmakelluu kulmatwielduf’daruul-erwieħlikienugħamluf’Ħaran,u ħarġubieximorrulejnartKangħan

26UAbramtelaqurritornalejnartKangħan,skontilkelmatal-Mulej.ULot,binħuhĦaran,marmiegħu,u AbramkelluħamsausebgħinsenametaħareġminnĦaran bieximurluralejnartKangħan

27Uwasalfl-artta’Kangħanskontil-kelmatal-Mulejlil Abram,uwaqqafit-tindatiegħuugħammarfil-pjanurata’ Mamre,umiegħukienhemmLotbinħuh,ukulmakien tiegħu

28Ul-Mulejreġa’deherlilAbramuqallu,“Lilnislek nagħtidinl-art;”uhemmhekkbenaartallill-Mulejli deherlu,ligħadusal-lumfil-pjanurita’Mamre.

KAPITLU14

1F’dawkiż-żminijietkienhemmf’artShinarraġelgħaqli likellufehmafl-għerfkollu,uta’dehrasabiħa,immakien fqiruindiġenti;ismukienRikajonukienibatiħafnabiex imantnililunnifsu

2Uddeċiedalijmurl-Eġittu,għandOswirisbinAnom, sultantal-Eġittu,biexjurilis-sultanl-għerftiegħu;għax

forsiseta’jsibgrazzjaf’għajnejh,biexjerfgħuujagħtihilmanteniment;uRikayongħamelhekk.

3UmetaRikayonġiel-Eġittustaqsalill-abitantital-Eġittu dwaris-sultan,ul-abitantital-Eġittuqalulud-drawwatassultantal-Eġittu,għaxdakiż-żmienkienetid-drawwatassultantal-Eġittulikienjitlaqmill-palazzirjalitiegħuu jidherbarraġurnatawaħdabissfis-sena,uwaradanissultankienimurluralejnil-palazztiegħubiexjibqa’hemm.

4Ufil-jumlis-sultanħareġhuwagħaddaġudizzjufilpajjiż,ukullminkellukawżaġiequddiemis-sultan dakinharbiexjiksebit-talbatiegħu

5UmetaRikayonsema’bid-drawwafl-Eġittuulima setaxjidħolfil-preżenzatas-sultan,tnikketħafnaukien imnikketħafna

6UfilgħaxijaRikayonħareġusabdarimħarbta,liqabel kienetfornfl-Eġittu,uqatta’l-lejlhemmb’ruħimraru maħkummill-ġuħ,ul-irqadtneħħaminngħajnejh

7URikayonqagħadjikkunsidrabejnuubejnruħu x’għandujagħmelfil-beltsakemmis-sultanjidher,ukif seta’jżommruħuhemm

8Uqamfilgħoduumexa'lhemmu'lhawn,ufitriqtu ltaqa'ma'dawklikienujbigħul-ħxejjexukullxortata' żerriegħalibihomkienujipprovdulill-abitanti

9URikayonxtaqjagħmell-istesssabiexjikseb mantenimentfil-belt,immamakienxfamiljarimaddrawwiettan-nies,ukienbħalraġelagħmafosthom

10Umaruġabaril-ħaxixbiexibigħhomgħall-għajxien tiegħu,ul-follanġabretmadwaruurridikolawh,uħadulu l-ħaxixmingħanduumaħallaluxejn

11Uqamminnhemmb’ruħimrar,umarjitniehedlejnilfornfejnkienqatta’l-lejlta’qabel,uraqadhemmit-tieni lejl

12Uf’dikil-lejlreġa’rraġunafihinnifsukifseta’jsalva lilunnifsumill-ġuħ,ufassalpjandwarkifkellujaġixxi.

13Uqamfilgħoduuaġixxab’inġenwità,umarukera tletinraġelb’saħħtumill-folla,likienujġorrul-istrumenti tal-gwerratagħhomf’idejhom,umexxiehomfuqil-quċċata tal-qabarEġizzjan,upoġġiehomhemm

14Ukkmandahom,uqalilhom:“Hekkqalis-sultan: ‘Saħħaħtuukunurġielqalbenin,uħamajindifenħadd hawnsakemmjingħatawmitejnbiċċatal-fidda,umbagħad ikunjista’jindifen;udawkl-irġielgħamluskontl-ordnita’ Rikajonman-niestal-Eġittudikis-senakollha.

15UfiżmientmienxhurRikayonun-niestiegħuġabru rikkezzikbarta’fiddaudeheb,uRikayonħakwantità kbirata’żwiemeluannimalioħra,ukeraaktarirġiel,u tahomżwiemelubaqgħumiegħu 16Umetagħaddietis-sena,fiż-żmienlis-sultanħareġfilbelt,l-abitantikollhatal-Eġittunġabruflimkienbiex ikellmuhdwarix-xogħolta’Rikayonul-irġieltiegħu

17Us-sultanħareġfil-jummaqbul,ul-Eġizzjanikollha ġewquddiemuugħajtulu,jgħidulu:

18Jallajgħixis-sultangħaldejjemX’inhidinil-ħaġali tagħmelfil-beltmal-qaddejjatiegħek,limatħallixġisem mejjetjindifensakemmmajingħataxdaqshekkfiddau deheb?Qattsarxiħaġabħaldinfid-dinjakollha,minn żmienis-slatenta’qabel,saħansitraminnżmienAdam,sallum,lil-mejtinmajindifnuxbissbiprezzfiss?

19Nafulihijad-drawwatas-slatenlijieħdutaxxakullsena mingħandil-ħajjin,immaintmhuxbisstagħmeldan,imma mingħandil-mejtintitlobukolltaxxajumb'jum

20Issa,Osultan,manistgħuxnissaportuaktardan,għax il-beltkollhahijamħarbtaminħabbaf’dan,uintmatafx?

21Umetas-sultansama’dakkollulikienuqalurrabja ħafna,ur-rabjatiegħuħarqetġofihminħabbadinilkwistjoni,għaxmakienjafxejndwarha.

22Us-sultanqal,“Minhuufejnhudaklijażżarda jagħmeldinil-ħaġaħażinaf’artijietmingħajril-kmand tiegħi?Żgurlitgħidliint.”

23Uqalulux’għamelRikayonun-niestiegħu,ur-rabja tas-sultanqamet,uordnaliRikayonun-niestiegħu jinġiebuquddiemu

24URikayonħamadwarelftifelutifla,subienubint,u libbishombil-ħarirur-rakkmu,upoġġiehomfuqiżżwiemelubagħathomlis-sultanpermezztal-irġieltiegħu,u ħawkollkwantitàkbirata’fiddaudehebuħaġarprezzjuż, użiemelqawwiusabiħ,bħalarigalgħas-sultan,libihġie quddiemis-sultanumielfl-artquddiemu;us-sultan,ilqaddejjatiegħuul-abitantikollhatal-Eġittustagħġbubixxogħolta’Rikayon,urawl-għanatiegħuur-rigallikien ġablis-sultan

25Udangħoġobħafnalis-sultanustagħġebbih;umeta Rikayonqagħadquddiemus-sultanstaqsiehdwar xogħlijietukollha,uRikayonqalkliemukollubil-għaqal quddiemis-sultan,il-qaddejjatiegħuul-abitantikollhatalEġittu.

26Umetas-sultansama’l-kliemta’Rikajonul-għerf tiegħu,Rikajonsabgrazzjaf’għajnejh,ultaqa’mal-grazzja ut-tjubijamill-qaddejjakollhatas-sultanumill-abitanti kollhatal-Eġittu,minħabbal-għerfud-diskorsieċċellenti tiegħu,uminndakiż-żmien’lhawnħabbewhimmens 27Us-sultanwieġebuqallilRikajon,“Ismekmajibqax jissejjaħRikajonimmaFargħunikunismek,ladarbaint ħallasttaxxamill-mejtin;usemmiehFargħun

28Us-sultanus-suddititiegħuħabbewlilRikayongħallgħerftiegħu,ukkonsultawmal-abitantikollhatal-Eġittu biexjagħmluhprefetttaħtis-sultan

29Ul-abitantikollhatal-Eġittuul-għorrieftiegħugħamlu hekk,udansarliġifl-Eġittu

30UgħamlulilRikayonil-FargħunprefetttaħtOswirisissultantal-Eġittu,uRikayonil-Fargħunkienjiggvernafuq l-Eġittu,ukuljumkienjamministral-ġustizzjalill-belt kollha,immaOswirisis-sultankienjiġġudikalin-niestalartġurnatawaħdafis-sena,metakienjoħroġbiexjidher.

31URikayonil-Fargħunb’makakkerijausurpal-gverntalEġittu,uġabartaxxamill-abitantikollhatal-Eġittu

32Ul-abitantikollhatal-Eġittukienujħobbuħafnalil Rikayonil-Fargħun,ugħamludigrietbiexisejħulilkull sultanlikellujsaltanfuqhomufuqnisilhomfl-Eġittu, Fargħun

33Għalhekkis-slatenkollhalisaltnufl-Eġittuminndakiżżmien’ilquddiembdewjissejħuFargħunsal-lum

KAPITLU15

1Uf’dikis-senakienhemmġuħqawwifl-artkollhata’ Kangħan,ul-abitantital-artmasetgħuxjibqgħuminħabba l-ġuħgħaxkiengraviħafna.

2UAbramukulmakientiegħuqamuuniżlul-Eġittu minħabbal-ġuħ,umetakienuħdejnix-xmaraMitzrajm baqgħuhemmgħalxiżmienbiexjistrieħumill-għejatattriq

3UAbramuSarajkienumexjinmax-xatttax-xmara Mitzrajm,uAbramralilmartuSarajlikienetsabiħaħafna. 4UAbramqallilmartuSaraj,“PeressliAllaħalaqek b’wiċċdaqshekksabiħ,jiennibża’mill-Eġizzjanilima joqtluxliliujeħduk,għaxil-biża’t’Allam’hemmxf’dawn il-postijiet

5Żgurmelagħandektagħmeldan,għidliintoħtilil kulminjistaqsik,sabieximurlitajjeb,ubiexngħixuuma mmutux

6UAbramordnal-istesslildawkkollhaliġewmiegħulEġittuminħabbal-ġuħ;ukolllilneputihLotordna,qallu, Jekkl-EġizzjanijistaqsukdwarSarajgħidlihioħtAbram 7Umadankollub’dawnl-ordnijietkollhaAbramma poġġaxfiduċjafihom,immaħalilSarajupoġġieha f’kaxxauħebiehafostl-oġġettitagħhom,għaxAbramkien imħassebħafnadwarSarajminħabbal-ħażental-Eġizzjani.

8UAbramukulmakientiegħutelgħumill-wiedta’ Mitzrajmuwaslul-Eġittu;ubilkemmkienudaħlumillbibiental-beltmetal-gwardjiqamuquddiemhomu qalulhom,Agħtul-għexurlis-sultanminndakligħandkom, umbagħadtistgħutidħlufil-belt;uAbramudawklikienu miegħugħamluhekk.

9UAbramman-nieslikienumiegħuwaslul-Eġittu,u metaġewġabus-senduqlifihkienetmoħbijaSaraj,ulEġizzjanirawis-senduq.

10Ul-qaddejjatas-sultanresqulejnAbramuqalulu: “X’għandekhawnf’danis-senduqlimarajniex?Issaiftaħ is-senduquagħtil-għaxralis-sultanta’kulmafih.”

11UAbramqal,“Danis-senduqmhuxseniftħu,imma kulmatitlobminnunagħtih”Ul-uffiċjalital-Fargħun wieġbulilAbramuqalulu,“Dinis-senduqhijaħaġar prezzjuż,agħtinal-għaxraminnu”

12Abramwieġeb,“Nagħtikkullmatixtieq,imma m’għandekxtiftaħis-senduq.”

13Ul-uffiċjalitas-sultangħamlupressjonifuqAbram,u wasluħdejnis-senduqufetħuhbil-forza,uraw,uara,mara sabiħafis-senduq.

14Umetal-uffiċjalitas-sultanrawlilSarajintlaqtublammirazzjonigħas-sbuħijatagħha,ul-prinċpijietulqaddejjakollhatal-FargħuninġabrubiexjarawlilSaraj, għaxkienetsabiħaħafnaUl-uffiċjalitas-sultanġrewu qalulill-Fargħundakkollulikienuraw,ufaħħrulilSaraj lis-sultan;ul-Fargħunordnalitinġieb,ul-maraġiet quddiemis-sultan

15Ul-FargħunralilSarajuhigħoġbituħafna,ubaqa’ impressjonatbis-sbuħijatagħha,us-sultanferaħħafna minħabbafiha,ugħamelrigalilildawkliġabulul-aħbar dwarha.

16Ul-marambagħadittieħdetfid-dartal-Fargħun,u Abramtnikketminħabbamartu,utalablill-Mulejbiex jeħlishaminnidejnil-Fargħun

17USarajukolltalbetf’dakil-ħinuqalet,OMulejAlla intgħedtlilSidiAbrambiexjitlaqminnartehuminndar missierulejnartKangħan,uwegħedtlulitagħmillutajjeb jekkiwettaqil-kmandamentitiegħek;issaaragħamilnadak liordnajtilna,utlaqnaartnaul-familjitagħna,umorna f’artbarranijaugħandnieslimakonniexnafuhomqabel.

18Uġejnaf’dinl-artbiexnevitawil-ġuħ,udanl-inċident ħażinlaqatni;issagħalhekk,OMulejAlla,eħlisnau salvanaminnidejndanl-oppressur,uagħmeltajjebmiegħi minħabbal-ħnienatiegħek

19Ul-Mulejsema’leħenSaraj,ul-Mulejbagħatanġlu biexjeħleslilSarajminnidejnil-Fargħun. 20Us-sultanġieuqagħadquddiemSaraj,uara,anġlutalMulejkienwieqaffuqhom,udeherlilSarajuqalilha: “Tibżax,għaxil-Mulejsama’t-talbatiegħek.”

21Us-sultanresaqlejnSarajuqalilha:“X’inhugħalikdak ir-raġelliġabekhawn?”Uhiwieġbet:“Huħija”

22Us-sultanqal,Huwad-dmirtagħnalinagħmluhkbir,li ngħolluhulinagħmlulul-ġidkollulitikkmandalna;u f’dakiż-żmienis-sultanbagħatlilAbramfiddaudehebu ħaġarprezzjużb’abbundanza,flimkienma’bhejjem, qaddejjarġieluqaddejjanisa;us-sultanordnalijinġieblil Abram,uhuqagħadfil-bitħatad-dartas-sultan,us-sultan għollalilAbrambil-kbirf’dakil-lejl

23Us-sultanresaqbiexikellemlilSaraj,umeddidubiex imissha,metal-anġlulaqtuqawwi,uhutwerweruażma millijilħaqha

24Umetas-sultanresaqqribSaraj,l-anġlulaqtumal-art,u għamilluhekkil-lejlkollu,us-sultantwerwer.

25Ul-anġluf’dikil-lejllaqatħafnalill-qaddejjakollhatassultan,ulin-nieskollhatad-dartiegħu,minħabbaSaraj,u kienhemmbikikbirdakil-lejlfostin-niestad-dartalFargħun

26Ul-Fargħun,metaral-ħażenliġralu,qal:“Żgur minħabbadinil-maraġratlidinil-ħaġa,”utbiegħedftit minnhauqalilhakliempjaċevoli

27Us-sultanqallilSaraj,“Għidli,jekkjogħġbok,dwarirraġelliġejtmiegħuhawn;uSarajwieġbet,“Danir-raġel hużewġi,ugħedtleklikienħijagħaxkontnibża’lima toqtluxbil-ħażen”

28Us-sultanbaqa’’lbogħodminnSaraj,ul-kastigitalanġlutal-Mulejwaqfuminnuuminndaru;ul-Fargħun kienjaflikienmilqutminħabbaSaraj,us-sultanstagħġeb ħafnab’dan.

29Ufilgħodus-sultansejjaħlilAbramuqallu:“X’inhu danligħamiltli?Għaliexgħedt,‘Hioħti,’uminħabbafih ħadthagħalijab’mara,ugħalhekkġietdinil-kastigkbir fuqiufuqdari”

30Issamela,hawnhimartek,ħudhauitlaqminnartelnali mammutuxilkollminħabbafiha.”Ul-Fargħunħaiktar baqar,qaddejjarġieluqaddejjanisa,ufiddaudeheb,biex jagħtihlilAbram,uraddluluralilmartuSaraj

31Us-sultanħaxebbalikellumill-konkubinitiegħu,u tahalilSarajbħalaqaddejja

32Us-sultanqallilbintu:“Aħjargħalik,binti,litkun qaddejjaf’dardanir-raġelmillitkunsidtf’dari,warali rajnal-ħażenliġralnaminħabbadinil-mara”

33UAbramqam,uhuukulmakientiegħutelqumillEġittu;ul-Fargħunordnalilxiwħudmill-irġieltiegħubiex jakkumpanjawhulilkulmakienmarmiegħu

34UAbramirritornalejnl-artta’Kangħan,lejnil-post fejnkiengħamell-artal,fejnfil-bidukienwaqqafit-tinda tiegħu

35ULotbinĦaran,ħuAbram,kellumerħlakbirata’ baqar,nagħaġumerħlietutined,għaxil-Mulejkien ġenerużmagħhomminħabbaAbram

36UmetaAbramkienqedjgħammarfl-art,ir-rgħajjata’ Lottlewmumar-rgħajjata’Abram,għaxil-proprjetà tagħhomkienetkbirawisqbiexjibqgħuflimkienfl-art,ulartmasetgħetxtesagħhomminħabbal-bhejjemtagħhom.

37Umetar-rgħajjata’Abrammarrujirgħul-merħla tagħhommariduxjidħlufl-għelieqitan-niestal-art,imma l-bhejjemtar-rgħajjata’Lotgħamlumodieħor,għax tħallewjirgħufl-għelieqitan-niestal-art.

38Un-niestal-artrawdinil-ġrajjakuljum,uġewgħand Abramutlewmumiegħuminħabbar-rgħajjata’Lot

39UAbramqallilLot:“X’qedtagħmlienidan,biex tagħmilnimistmerrgħall-abitantital-art,liqedtordnalirragħajtiegħekbiexjirgħal-bhejjemtiegħekfl-għelieqita’ poplioħra?Matafxlijienbarranif’dinl-artfostulied Kangħan,ugħaliexsetagħmlienidan?”

40UAbramkienjargumentama’Lotkuljumminħabba f’dan,immaLotmariedxjisma’lilAbram,ukompla jagħmell-istessul-abitantital-artġewuqalulilAbram

41UAbramqallilLot:“Kemmseddumtkungħalijata’ tfixkilgħall-abitantital-art?Issanitolbokbiexmajkunx hemmaktarġliedbejnietna,għaxaħnaqraba”

42Immanitolboktbiegħedminni,muruagħżelpostfejn tista’tgħammarmal-bhejjemtiegħekukulmagħandek, immażommruħek’ilbogħodminni,intun-niesta’darek 43Utibżaxtitlaqminnquddiemi,għaxjekkxiħadd jagħmillekħsara,għarrafniujiennivvendikal-kawża tiegħekminnu,bissitlaqminnquddiemi

44UmetaAbramkienqaldawnil-kliemkollhalilLot,Lot qamurefa’għajnejhlejnil-pjanuratal-Ġordan.

45Uralidanil-postkollukienimsoqqisew,utajjeb għall-bniedemkifukolljoffrimergħagħall-bhejjem 46ULottelaqminnħdejnAbramlejndakil-post,u hemmhekkwaqqafit-tindatiegħuugħammarf’Sodoma,u nfirduminnxulxin

47UAbramgħammarfil-pjanurata’Mamre,liqiegħda f’Ħebron,uwaqqafit-tindatiegħuhemmhekk,uAbram baqa’f’dakil-postgħalħafnasnin

KAPITLU16

1Dakiż-żmienKedorlaomer,sultanta’Elam,bagħatlisslatenkollhatal-ġirien,lilNimrod,sultanta’Shinarlidak iż-żmienkientaħtil-potertiegħu,ulilTidal,sultanta’ Goyim,ulilArjok,sultanta’Elasar,limagħhomgħamel patt,qalilhom,“Itla’għandiugħinni,ħallinoqtlul-ibliet kollhata’Sodomaul-abitantitagħha,għaxilhom jirribellawkontrijadawnl-aħħartlettax-ilsena.

2Udawnl-erba’slatentelgħubil-kampijietkollha tagħhom,madwartmienmittelfraġel,umarrukifkienu,u qatlulilkullraġellisabufitriqthom.

3Ul-ħamesslatenta’SodomauGomorra,Sinabsultanta’ Adma,Semebersultanta’Żebojim,Berasultanta’Sodoma, Bersasultanta’Gomorra,uBelasultanta’Zoar,ħarġu jiltaqgħumagħhom,ulkollingħaqduflimkienfil-wiedta’ Siddim

4Udawnid-disa’slatengħamlugwerrafil-wiedta’ Siddim;us-slatenta’SodomauGomorraġewmegħluba quddiemis-slatenta’Elam

5Ul-wiedta’Siddimkienmimlib’ħofortal-ġirus-slaten ta’Elamġrewwaras-slatenta’Sodoma,us-slatenta’ Sodomabil-kampijiettagħhomħarbuuwaqgħufil-ħofor tal-ġir,udawkkollhalibaqgħumarrulejnil-muntanja għas-sigurtà,ul-ħamesslatenta’Elamġewwarajhomu ġrewwarajhomsal-bibienta’Sodoma,uħadukulmakien hemmf’Sodoma

6Userqul-blietkollhata’SodomauGomorra,uħadu wkolllilLot,binħuAbram,ul-proprjetàtiegħu,uħatfulġidkollutal-blietta’Sodoma,utelqu;uUnik,il-qaddejta’ Abram,likienfil-battalja,radan,uqallilAbramdakkollu lis-slatenkienugħamlulill-blietta’Sodoma,uliLotkien ittieħedpriġunierminnhom

7UAbramsema’dan,uqamma’madwartlietmijau tmintax-ilraġellikienumiegħu,udakil-lejlġerawara dawnis-slatenuqatelhom,ulkollwaqgħuquddiemAbram ul-irġieltiegħu,umabaqa’ħaddħliefl-erba’slatenli ħarbu,ukullwieħedmarfitriqtu

8UAbramirkupral-proprjetàkollhata’Sodoma,ureġa’ lurawkolllilLotul-proprjetàtiegħu,in-nisatiegħuuċċkejknintiegħuukulmakellu,ub’hekkLotmajonqoslu xejn

9Umetaġielurawaraliqatellildawnis-slaten,huulirġieltiegħugħaddewmill-wiedta’Siddimfejnis-slaten kienugħamlugwerraflimkien

10UBera,is-sultanta’Sodoma,ul-bqijata’l-irġieltiegħu likienumiegħu,ħarġumill-ħofortal-ġirlifihomkienu waqgħu,biexjiltaqgħuma’Abramul-irġieltiegħu

11UAdonisedek,is-sultanta’Ġerusalemm,likienSem, ħareġman-niestiegħubiexjiltaqa’ma’Abramul-poplu tiegħu,bil-ħobżul-inbid,ubaqgħuflimkienfil-wiedta’ Melek.

12UAdonisedekbiereklilAbram,uAbramtahgħaxra minndakkollulikienġabmill-priżatal-għedewwatiegħu, għaxAdonisedekkienqassisquddiemAlla.

13Us-slatenkollhata’SodomauGomorralikienuhemm, mal-qaddejjatagħhom,resqulejnAbramutalbuhbiex jerġa’jroddhomil-qaddejjatagħhomlikienqabadilsiera,u biexjieħugħalihil-proprjetàkollha

14UAbramwieġeblis-slatenta’Sodomauqalilhom: “Daqskemmhuħajil-Mulejliħalaqis-semaul-art,uli fdieliruħiminnkulltbatija,uliħelisnillummillgħedewwatiegħi,utanihomf’idejja,manieħuxejnminn daklihutagħkom,biexmatiftaħarxgħadautgħid,Abram sargħanimill-ġidtagħnalisalva”

15Għaxil-Mulej,Allatiegħi,lifihnafda,qalli:“Xejnma jonqosok,għaxjieninbierkekf’kullmatagħmelidejk.”

16Uissamela,ara,hawnkulmahutiegħek,ħuduumur; daqskemmhuħajil-Mulej,manieħumingħandeklaruħ ħajjaulanqasrabtata’żarbunjewħajta,ħliefl-ispiżatalikelta’dawkliħarġumiegħigħall-battalja,kifukollilporzjonijiettal-irġielliġewmiegħi,Anar,Ashkol,u Mamre,humaul-irġieltagħhom,kifukolldawklibaqgħu għassatal-bagalji,għandhomjieħdusehemhommill-priża 17Us-slatenta’SodomatawlilAbramskontdakkolluli kienqallu,uinsistewmiegħubiexjieħuminndakkolluli ried,immahumariedx

18Ubagħatlis-slatenta’Sodomaulill-bqijatal-irġiel tagħhom,utahomordnijietdwarLot,umarrulejnpostijiet rispettivitagħhom

19UlilLot,binħuh,bagħatluwkollbil-ġidtiegħu,umar magħhom,uLotirritornalejndaru,lejnSodoma,uAbram uniesureġgħuluralejndarufil-pjanurita’Mamre,li qegħdinf’Ħebron.

20Dakiż-żmienil-Mulejreġa’deherlilAbramf’Ħebron, uqallu:“Tibżax,il-premjutiegħekkbirħafnaquddiemi, għaxmanitilqekxsakemminkunkabbartekunbierkeku

nagħmelnislekbħall-kwiekebfis-sema,limajistgħux jitkejluulanqasjingħaddu.

21Unagħtililnislekdawnl-artijietkollhalitara b’għajnejk,lilhomnagħtihomlhombħalawirtgħaldejjem, bisskunqawwiutibżax,imxiquddiemiukunperfett.

22Ufis-senatmienjausebgħinta’ħajtAbram,f’dikissenamietRegħu,binPeleg,ul-jiemkollhata’Regħu kienumitejnudisgħautletinsena,umiet.

23USaraj,bintĦaran,martAbram,kienetgħadhasterili f’dawkiż-żminijiet;mawildetlaibenulanqasbintlil Abram

24Umetaratlimakellhiextfalħadetlill-qaddejjatagħha Hagar,likientahal-Fargħun,utathalilAbram,żewġha, b’mara

25GħaxAgartgħallmetil-mogħdijietkollhata’Sarajkif għallmithaSaraj,umanaqsetbl-ebdamodmillitimximalmogħdijiettajbintagħha

26USarajqaletlilAbram:“Ara,hawnhil-qaddejjatiegħi Hagar;murgħandha,ħallitiledfuqirkopptejni,ħallijien ukollinkunnista’niksebtfalpermezztagħha”

27Ufitmieml-għaxarsninliAbramkienjgħammarfl-art ta’Kangħan,likienetil-ħamsautmeninsenata’ħajtu Abram,SarajtatulilĦagar

28UAbramsema’minnleħenmartuSaraj,uħalillqaddejjatiegħuHagar,uAbrammargħandhauhitqalet.

29UmetaAgarratlikienettqilaferħetħafna,usidha kienetdisprezzataf’għajnejha,uqaletf’qalbha,“Danjista’ jkunbisslijienaħjarquddiemAllaminnSarajsidi,għax il-jiemkollhalisidiilhama’sidi,matqalitx,immalililMulejġagħalnintqalminnuf’ħindaqshekkqasir

30UmetaSarajratliĦagarkienettqaletminnAbram, Sarajkienetgħajjuragħall-qaddejjatagħha,uSarajqalet f’qalbha,“Danżgurmhuxejnħlieflihiaħjarminni”

31USarajqaletlilAbram,“L-inġusttiegħijkunfuqek, għaxfiż-żmienmetatlabtquddiemil-Mulejgħat-tfal, għaliexmatlabtxgħalik,biexil-Mulejjagħtininisel minnek?”

32UmetankellemlilAgarquddiemek,hitistmerrkliemi, għaxhitqila,uintmatgħidilhaxejn;jallal-Mulej jiġġudikabejniubejnekgħaldakligħamiltli.

33UAbramqallilSaraj,“Ara,il-qaddejjatiegħekf’idejk, agħmelmagħhakifjidhirlektajjebf’għajnejk”USaraj ħasditha,uAgarħarbetminnhalejnix-xagħri.

34Uanġlutal-Mulejsabhafil-postfejnkienetħarbet, ħdejnbir,uqalilha:“Tibżax,għaxjiensenkabbarnislek, għaxsetiledibenussemmihIsmael;issamelaerġa’lura għandSaraj,sidtek,uaċċettar-regolitagħha”

35UĦagarsemmietil-postta’dakil-birBeer-laħaj-roj,li qiegħedbejnKadesud-deżertta’Bered

36UĦagarf’dakiż-żmienirritornatlejndarsidha,ufi tmiemil-jiemĦagarwildetibenlilAbram,uAbram semmiehIsmael;uAbramkellusittautmeninsenameta nislu

KAPITLU17

1Uf’dawkil-jiem,fis-senawieħedudisgħintal-ħajjata’ Abram,uliedKittimgħamlugwerrama’wliedTubal,għax metal-Mulejkienxerredliluliedil-bnedminfuqwiċċl-art, uliedKittimmarruussetiljawfil-pjanurata’Kanopja,u

bnewblietgħalihominfushomhemmhekkugħammru ħdejnix-xmaraTibrew.

2UwliedTubalgħammruf’Tuscanah,ul-konfinitagħhom laħqux-xmaraTibreu,uwliedTubalbnewbeltf’Tuscanan, usemmewhaSabinah,skontisemSabinahbinmissierhom Tubal,ugħammruhemmsal-lum

3Ukienf’dakiż-żmienliwliedKittimgħamlugwerrama’ wliedTubal,uwliedTubalġewmegħlubaminnulied Kittim,uwliedKittimġiegħlutlietmijausebgħinraġel jaqgħuminnuliedTubal

4UdakinharuliedTubalħalfuliluliedKittim,uqalulhom: “Latiżżewweġuxmagħna,uħaddmagħandujagħtilil bintulilxiħaddminnuliedKittim.”

5Għaxil-bnietkollhata’Tubalkienusbieħf’dawkiżżminijiet,għaxmakienxhemmnisadaqshekksbieħfiddinjakollhadaqsil-bnietta’Tubal.

6Udawkkollhalikienujitgħaxxqubis-sbuħijatan-nisa marrugħandil-bnietta’Tubaluħadunisamingħandhom, uwliedil-bnedmin,slatenuprinċpijiet,likienujitgħaxxqu ħafnabis-sbuħijatan-nisa,ħadunisaf’dawkil-jiemmillbnietta’Tubal

7Uwaratlietsnin,waraliwliedTubalkienuħalfulilulied Kittimlimajagħtuhomxliluliedhombnietb’nisa,madwar għoxrinraġelminnuliedKittimmarrubiexjieħdulilxi wħudmill-bnietta’Tubal,immamasabulilħadd.

8GħaxuliedTubalżammewil-ħalmiettagħhomlima jiżżewġuxmagħhom,umakisruxil-ħalmiettagħhom

9Ufiżmienil-ħsaduliedTubalmarrufl-għelieqitagħhom biexjiġbrul-ħsadtagħhom,metaż-żgħażagħta’Kittim inġabruumarrulejnil-beltta’Sabina,ukullraġelħamara żagħżugħamill-bnietta’Tubal,uġewlejnil-bliettagħhom. 10UwliedTubalsemgħubihumarrujagħmlugwerra magħhom,umasetgħuxjegħlbuhom,għaxil-muntanja kienetgħoljawisqminnhom,umetarawlimasetgħux jegħlbuhomreġgħuluralejnarthom

11Ufir-rivoluzzjonitas-senawliedTubalmarruu impjegawmadwargħaxartelefraġelminndawkil-blietli kienuqribhom,umarrugħall-gwerrakontrawliedKittim 12UwliedTubalmarrugħall-gwerrakontrawliedKittim, biexjeqirduarthomujgħaffġuhom,uf’danil-konfront uliedTubalgħelbuliluliedKittim,uwliedKittim,meta rawlikienumnikktaħafna,refgħulit-tfallikellhomminn uliedTubal,fuqis-surlikieninbena,biexikunuquddiem għajnejnuliedTubal

13UwliedKittimqalulhom:“Ġejtubiextagħmlugwerra kontrawliedkomsubienubniet,uminndakiż-żmiens’issa matqiesuxlilnabħallaħamugħadmatagħkom?”

14UmetawliedTubalsemgħudanwaqfumillijagħmlu gwerrama’wliedKittim,utelqu

15Ureġgħuluralejnbliethom,uwliedKittimdakinhar inġabruflimkienubnewżewġblietħdejnil-baħar,u semmewwaħdaPurtuul-oħraAriza.

16UAbram,binTeraħ,kelludakiż-żmiendisgħau disgħinsena

17Dakiż-żmiendeherlul-Mulejuqallu:“Jienanagħmel il-patttiegħibejniubejnek,usenkattarbil-kbirlilnislek Udanhul-pattlinagħmelbejniubejnek:likulltifeljew tiflagħandujiġiċirkonċiż,intunislekwarajk” 18Metajkollutmienijiemgħandujiġiċirkonċiż,udanilpattikunf’ġisimkombħalapattgħaldejjem.

19UissagħalhekkmajissejjaħxiktarAbramimma Abraham,umartekmatissejjaħxiktarSarajimmaSara.

20Għaxjieninbierkkomit-tnejn,unkabbarnislekwarajk biexissirġenskbir,ujoħorġuminnekslaten.

KAPITLU18

1UAbrahamqamugħameldakkollulikienordnaluAlla, uħal-irġielta’daruudawkmixtrijabiflusu,u ċirkonċiżahomkifkienordnalul-Mulej

2Umabaqaxwieħedlimaċirkonċiżax,uAbrahamuibnu Ismaelġewċirkonċiżifil-laħamtal-prepuzjutagħhom; Ismaelkellutlettax-ilsenametaġieċirkonċiżfil-laħamtalprepuzjutiegħu

3Ufit-tieletjumAbrahamħareġmit-tindatiegħuuqagħad ħdejnil-biebbiexigawdis-sħanatax-xemx,waqtl-uġigħta’ ġismu

4Ul-Mulejdeherlufil-pjanurata’Mamre,ubagħattlieta mill-anġliministerjalitiegħubiexiżuruh,ukienbilqiegħda fil-biebtat-tinda,urefa’għajnejhura,uara,tlettirġiel ġejjinmill-bogħod,uqamuġerajiltaqa’magħhom,umiel quddiemhomudaħħalhomf’daru.

5Uqalilhom:“Jekksibtgrazzjaf’għajnejkom,idħluukulu ftitħobż;”uinsistafuqhom,udaruġewwa,utahoml-ilma uħaslusaqajhom,uqegħedhomtaħtsiġraħdejnil-biebtattinda

6UAbrahamġerauħagħoġol,teneruutajjeb,uħaffef biexjoqtlu,utahlilEligħeżer,il-qaddejtiegħu,biexiħejji.

7UAbrahamdaħalgħandSarafit-tinda,uqalilha,“Lesti malajrtlietmiżuridqiqfin,għaġinhauagħmelkejkijiet biextgħattil-bormalifihal-laħam,”uhigħamlethekk.

8UAbrahammalajrġabquddiemhombutiruħalib,ċanga ulaħamtan-nagħaġ,utahomquddiemhombiexjieklu qabelmal-laħamtal-għoġolkienlestbiżżejjed,ukielu.

9Umetakienuspiċċawjiekluwieħedminnhomqallu: “Nerġa’luragħandekfiżmienil-ħajja,uSara,martek, ikollhaiben.”

10Ul-irġielwaratelquumarrufitriqthom,lejnil-postijiet fejnintbagħtu

11F’dawkil-jiemin-nieskollhata’SodomauGomorra,u tal-ħamestiblietsħaħ,kienuħżienaħafnaumidinbin kontral-Mulejuprovokawlill-Mulejbl-abominazzjonijiet tagħhom,ussaħħewfix-xjuħijab’modabominabbliuta’ disprezzquddiemil-Mulej,ul-ħażenul-kriminalità tagħhomkienuf’dawkil-jiemkbarquddiemil-Mulej 12Ukellhomf’arthomwiedwiesa’ħafna,madwarnofs ġurnatamixi,ufihkienhemmgħejunta’ilmauħafna ħaxixmadwarl-ilma.

13Un-nieskollhata’SodomauGomorrakienujmorru hemmerba’darbietfis-sena,man-nisatagħhomu wliedhomukulmakellhom,ukienujifirħuhemmbittamburiniuż-żfin.

14Ufiżmienil-ferħkienujqumulkollujaqbdulin-nisa tal-proxxmutagħhom,uxiwħud,lill-bnietverġnitalproxxmutagħhom,ukienujgawduhom,ukullraġelralil martuulilbintuf’idejnil-proxxmutiegħuumaqalxkelma 15Ugħamluhekkminnfilgħodusafilgħaxija,uwara reġgħulurad-darkullraġellejndaruukullmaralejnittindatagħha;hekkdejjemgħamluerba’darbietfis-sena

16Ukollmetabarranikienjidħolfil-bliettagħhomujġib oġġettilikienxtarabil-ħsieblijeħlesminnhomhemmhekk,

in-niesta’dawnil-blietkienujinġabru,irġiel,nisautfal, żgħaruxjuħ,ujmorrugħandir-raġelujieħdul-oġġetti tiegħubil-forza,ujagħtuftitlilkullraġelsakemmkien ikunhemmtmiemgħall-oġġettikollhatas-sidlikienġab fl-art.

17Ujekksidil-ġidkienjargumentamagħhom,u jgħidilhom,“X’inhudanix-xogħolligħamiltuni,” imbagħadkienujersqulejhwieħedwieħed,ukullwieħed kienjurihil-ftitlikienħaujgħajruh,ujgħidlu,“Ħadtbiss il-ftitlitajtni;”umetakienjisma’danmingħandhomilkoll, kieniqumujitlaqminnhombin-niketul-imrartar-ruħ, metalkollkienujqumuujmorruwarajh,ujkeċċuh’ilbarra mill-beltb’ħossutaħwidkbir.

18Ukienhemmraġelmill-pajjiżta’Elamlikiensejjerbilkalmafit-triq,riekebfuqil-ħmartiegħu,likieniġorr mantellsabiħta’kuluridifferenti,ul-mantellkienmarbut b’ħabelfuqil-ħmar

19Ur-raġelkienfitriqtujgħaddimit-triqta’Sodomameta niżletix-xemxfilgħaxija,ubaqa’hemmsabiexjoqgħod bil-lejl,immaħaddmaħalliehjidħolf’daru;uf’dakiżżmienkienhemmf’Sodomaraġelħażinumalizzjuż, wieħedbis-sengħalijagħmelil-ħażen,uismukienĦedad. 20Urafa’għajnejhuralill-vjaġġaturfit-triqtal-belt,u resaqlejhuqallu:“Minnfejnġejufejnsejjer?”

21Ur-raġelqallu:“JienqednivvjaġġaminnĦebronlejn Elam,fejnngħixjien,uhekkkifgħaddejtniżletix-xemxu ħaddmaħallieninidħolf’daru,għalkemmkelliħobżuilma uwkolltibenuikelgħall-ħmartiegħi,umajonqosnixejn. 22UĦedadwieġebuqallu:“Kulmajkollokbżonnjien nipprovdulek,immam’għandekxtoqgħodillejlafit-triq”

23UĦedadħadluf’daru,uneħħal-mantellminnfuqilħmarbil-ħabel,uħadhomf’daru,utalill-ħmartibenuikel waqtlil-vjaġġaturkieluxrobf’darĦedad,uqagħad hemmdikil-lejl.

24Ufilgħodul-vjaġġaturqamkmienibiexikomplil-vjaġġ tiegħu,metaĦedadqallu,Stenna,faraġqalbekb’biċċa ħobżumbagħadmur,ur-raġelgħamelhekk;ubaqa’ miegħu,ut-tnejnlihumakieluuxorbuflimkienmatuliljum,metar-raġelqambiexjitlaq

25UĦedadqallu,Ara,issal-jumqedjonqos,aħjar toqgħodil-lejlkollubiexqalbektitfarraġ;uhuinsistieh tantliqagħadhemmil-lejlkollu,ufit-tienijumqam kmienibiexjitlaq,metaĦedadinsistieh,uqallu,Farraġ qalbekb’biċċaħobżumbagħadmur,ubaqa’ukielmiegħu wkollfit-tienijum,umbagħadir-raġelqambiexikomplilvjaġġtiegħu.

26UĦedadqallu:“Ara,issal-jumqedjonqos;ibqa’ miegħibiexinfarraġlekqalbek,ufilgħoduqumkmieniu murfitriqtek”

27Ur-raġelmariedxjibqa’,immaqamugħamilhab’sarġ għall-ħmartiegħu,uwaqtlikienqedgħamilhab’sarġ għall-ħmartiegħu,martĦedadqaletlilżewġha,“Ara,dan ir-raġelilumagħnajumejnjiekolujixrobumatanaxejn,u issasejitlaqminnħdejnamingħajrmajagħtinaxejn?”U Ħedadqalilha,“Iskot”

28Ur-raġelsarġal-ħmartiegħubiexjitlaq,utalablil Hedadbiexjagħtihil-ħabelul-mantellbiexjorbtufuqilħmar

29UĦedadstaqsieh:“X’qedtgħid?”Uhuwieġeb:“Int, sidi,tagħtinil-ħabelul-mantellmagħmulinb’kuluri differentiliħbejtmiegħekf’darekbiexnieħuħsiebhom”

30UĦedadwieġeblir-raġeluqallu:“Dinhijalinterpretazzjonital-ħolmatiegħek:il-ħabellirajtifisserli ħajteksetitwalbħalħabel;ulirajtil-mantellikkulurit b’kullxortata’kulurijfisserlisejkollokvinjafejnse tħawwelsiġarta’kullfrott.

31Ul-vjaġġaturwieġebuqal,“Mhuxhekksidi,għaxkont imqajjemmetatajtekil-ħabeluwkollmantellminsuġ b’kuluridifferenti,lineħħejtmill-ħmarbiextpoġġihomli ħdejh;uHedadwieġebuqal,“Żgurligħedtleklinterpretazzjonital-ħolmatiegħekuhijaħolmatajba,udin hijal-interpretazzjonitagħha”

32Issawliedil-bnedminjagħtunierba’biċċiettal-fidda,li humal-inkarigutiegħigħall-interpretazzjonital-ħolm,u mingħandekbissqednitlobtlietbiċċiettal-fidda

33Ur-raġelinqala’għall-kliemta’Ħedad,ubedajgħajjat b’imrar,uħalilĦedadgħandSerak,l-imħallefta’Sodoma.

34Ur-raġelressaqil-kawżatiegħuquddiemSeraklimħallef,metaHedadwieġebuqal,“Mhuxhekk,imma hekkhil-kwistjoni;ul-imħallefqallill-vjaġġatur,“DanirraġelHedadjgħidlekil-verità,għaxhumagħruffil-bliet għall-interpretazzjonieżattatal-ħolm”

35Ur-raġelgħajjatfuqkelmal-imħallef,uqal,Mhuxhekk Sidi,għaxkienfil-jumlitajtul-ħabelul-mantelllikienfuq il-ħmar,sabiexipoġġihomfil-ġenbf’daru;ut-tnejn argumentawquddieml-imħallef,wieħedqal,Hekkkienet il-kwistjoni,ul-ieħoriddikjaramodieħor

36UĦedadqallir-raġel:“Agħtinierba’biċċiettal-fiddali nitlobgħall-interpretazzjonijiettal-ħolmtiegħi;manħallix manħallsekbihom;uagħtinil-ispiżatal-erba’iklietlikilt f’dari”

37Ur-raġelqallilHedad,“Tassewsenħallaslekgħaldak likiltf’darek,bissagħtinil-ħabelul-mantellliħbejt f’darek”

38UĦedadwieġebquddieml-imħallefuqallir-raġel,“Ma għedtlekxjienl-interpretazzjonital-ħolmatiegħek?Il-ħabel ifisserlijiemeksejittawlubħalħabel,ul-mantell,lise jkollokvinjalifihasetħawwelkulltipta’siġartal-frott.

39Dinhijal-interpretazzjonixierqatal-ħolmatiegħek,issa agħtinil-erba’biċċiettal-fiddaligħandibżonnbħala kumpens,għaxmanagħtikxejnminndan.

40Ur-raġelgħajjatgħall-kliemta’Hedadut-tnejnlihuma tlewmuquddieml-imħallef,ul-imħalleftaordnijietlillqaddejjatiegħu,likeċċewhomblaħsiebmid-dar.

41Utelqujargumentawminnħdejnl-imħallef,metan-nies ta’Sodomasemgħuhom,unġabrumadwarhomugħajjat kontral-barrani,ukeċċewhbil-għaġla’lbarramill-belt.

42Ur-raġelkomplal-vjaġġtiegħufuqil-ħmartiegħu b’imrarf’ruħu,jitnikketujibki.

43Uwaqtlikiensejjerbekagħaldaklikienġralufil-belt korrottata’Sodoma

KAPITLU19

1Ul-blietta’Sodomakellhomerba’mħallfingħalerba’ bliet,udawnkienuisimhom:Serakfil-beltta’Sodoma, Sharkadf’Gomorra,Żabnakf’Adma,uMenonf’Żebojim 2UElieżer,il-qaddejta’Abraham,applikalhomismijiet differenti,ukkonvertalilSerakgħalShakra,lilSharkad għalShakrura,lilŻebnacgħalKezobim,ulilMenongħal Matzlodin.

3Ubix-xewqatal-erba’mħallfintagħhomin-niesta’ SodomauGomorrakellhomsododimwaqqfafit-toroqtalbliet,ujekkraġelkienjiġif’dawnil-postijietkienu jaqbduhujwassluhf’wieħedmis-sododtagħhom,ubilforzakienujġegħluhjimteddfihom.

4Uhekkkifkienjimtedd,tlietirġielkienujoqogħduħdejn rasuutlietaħdejnsaqajh,ujkejluhbit-tultas-sodda,ujekk ir-raġelkieniżgħarmis-soddadawnis-sittirġielkienu jifirxuhf’kulltarf,umetakienjgħajjatilhommakinux iweġbuh

5Ujekkkienitwalmis-soddakienujqarrbuż-żewġnaħat tas-soddaflimkienf’kulltarf,sakemmir-raġelikunwasal sal-bibiental-mewt.

6Ujekkikomplijgħajjatilhom,humajwiġbuhujgħidulu: “Hekkisirlilraġellijidħolf’artna”

7Umetal-irġielsemgħudankolluligħamlun-niestalblietta’Sodoma,baqgħuluramillijiġuhemm

8Umetaraġelfqirkienjasalf’arthomkienujagħtuhfidda udeheb,ujagħmluproklamazzjonifil-beltkollhabiexma jingħataxbiċċaħobżx’jiekol,ujekkil-barranikienjibqa’ hemmgħalxijiem,ujmutbil-ġuħ,mingħajrmajkunjista’ jiksebbiċċaħobż,alluramal-mewttiegħun-nieskollhatalbeltkienujiġuujieħdul-fiddaud-deheblikienutawh 9Udawklisetgħujagħrful-fiddajewid-deheblikienu tawhħaduhlura,umetamietneżżgħuhukollminnħwejġu, ukienujiġġieldudwarhom,uminrebaħfuqgħajru ħahomlu

10Waradankienujġorruhujidfnuhtaħtxiwieħedmillarbuxxellifid-deżerti;hekkgħamlul-jiemkollhalilkull minkienjiġigħandhomujmutf’arthom

11Umaż-żmienSarabagħtetlilElieżerlejnSodoma,biex taralilLotutistaqsihkifkientajjeb

12UEligħeżermarSodoma,ultaqa’ma’raġelminn Sodomalikienqedjiġġieledma’barrani,ur-raġelminn Sodomaneżża’ħwejġukollhalill-fqirutelaq

13Udanir-raġelfqirgħajjatlilEligħeżerutalabbilħnienatiegħuminħabbadaklikiengħamillur-raġelta’ Sodoma

14Uqallu,“Għaliexqedtaġixxihekkmar-raġelfqirliġie f’artek?”

15Ur-raġelta’SodomawieġeblilEligħeżeruqallu:“Dan ir-raġelhuħuk,jewin-niesta’Sodomagħamlukimħallef illum,biextitkellemdwardanir-raġel?”

16UEligħeżertħabatmar-raġelta’Sodomaminħabbarraġelfqir,umetaEligħeżerresaqbiexjieħul-ħwejjeġtarraġelfqirmingħandir-raġelta’Sodoma,huħaffefu b’ġeblalaqatlilEligħeżerf’forehead

17Ud-demmħareġb’abbundanzaminnfuqġbinEligħeżer, umetar-raġelrad-demmqabadlilEligħeżeruqallu: “Agħtinil-ħlastiegħitalliħlistminnekdanid-demmħażin likienfuqġbinek,għaxhekkhid-drawwaul-liġi f’pajjiżna.”

18UEligħeżerqallu:“Intweġġajtniuqedtitlobni nħallaslekil-ħlastiegħek;uEligħeżermariedxjisma’ kliemir-raġelta’Sodoma

19Ur-raġelqabadlilElieżeruħadugħandSakra,limħallefta’Sodoma,għall-ġudizzju.

20Ur-raġelkellemlill-imħallefuqallu:“Nitolbok,sidi, danir-raġelgħamelhekk,għaxjiendaqqtub’ġeblauddemmħareġminnfuqġbinu,uhumajridxjagħtinil-ħlas tiegħi”

21Ul-imħallefqallilEligħeżer,“Danir-raġelqedjgħidlek il-verità,agħtihil-ħlastiegħu,għaxdinhijad-drawwa f’artna;uEligħeżersema’klieml-imħallef,urefa’ġeblau laqatlill-imħallef,ul-ġeblalaqtetlufuqforeheadtiegħu,u d-demmniżelb’modabbundantiminnfuqforeheadtalimħallef,uEligħeżerqal,“Jekkdinhijad-drawwa f’artkom,agħtilildanir-raġeldaklikellinagħtihjien, għaxdinkienetid-deċiżjonitiegħek,intiddekrejtha.”

22UEligħeżerħallalir-raġelta’Sodomamal-imħallef,u dantelaq

23Umetas-slatenta’Elamgħamlugwerramas-slatenta’ Sodoma,is-slatenta’Elamħatful-proprjetàkollhata’ Sodoma,uħadulilLotpriġunier,bil-proprjetàtiegħu,u metantqallilAbraham,humarugħamelgwerramasslatenta’Elam,uħaluraminnidejhomil-proprjetàkollha ta’Lotkifukollil-proprjetàta’Sodoma.

24Dakiż-żmienmartLotwilditlutifla,usemmiehaPaltith, għaxqal,“GħaxAllakienħelsuuħelisumill-familja kollhatiegħumis-slatenta’Elam;uPaltithkibret,bintLot, uwieħedmill-irġielta’Sodomaħadhab’mara

25Uraġelfqirdaħalfil-beltbiexifittexx’jiekol,ubaqa’ fil-beltgħalxijiem,un-nieskollhata’Sodomagħamlu proklamazzjonitad-drawwatagħhomlimajagħtuxlildan ir-raġelbiċċaħobżx’jiekol,sakemmmajmutxmal-art,u hekkgħamlu.

26UPaltith,bintLot,ratlildanir-raġelmimdudfit-toroq imġewwaħbil-ġuħ,uħaddmariedjagħtihxiħaġabiex iżommuħaj,ukienqribil-mewt.

27Uruħhamtlietbil-ħnienaminħabbar-raġel,utemgħetu l-ħobżbil-moħbigħalħafnajiem,uruħdanir-raġel reġgħetingħatatil-ħajja.

28Għaxmetakienettoħroġbiexiġġibl-ilmakienettpoġġi l-ħobżfil-ġarratal-ilma,umetakienettasalfil-postfejn kienil-fqir,kienettieħul-ħobżmill-ġarrautagħtihjiekol; hekkgħamletgħalħafnajiem

29Un-nieskollhata’SodomauGomorrastagħġbukifdan ir-raġelseta’jissaportil-ġuħgħaldaqshekkjiem.

30Uqalulilxulxin,“Danjista’jkunbissgħaxjiekolu jixrob,għaxħaddmajista’jissaportil-ġuħgħaldaqstant jiemjewjgħixdaqsdanir-raġel,mingħajrmalanqaswiċċu jinbidel;utlettirġielinħbewfil-postfejnkienwieqafirraġelfqir,biexikunujafuminkienliġablul-ħobżx’jiekol 31UPaltith,bintLot,ħarġetdakinharbiexiġġibl-ilma,u poġġietil-ħobżfil-ġarratal-ilmatagħha,umarrettiġbedlilmaħdejnil-posttal-fqir,uħarġetil-ħobżmill-ġarrautatu lir-raġelfqiruhukielu.

32Ut-tlietirġielrawx’għamletPaltithlir-raġelfqir,u qalulha,Intmelaliżammitu,ugħalhekkmamietxbil-ġuħ, ulanqasmanbidelfid-dehraulanqasmamietbħall-oħrajn

33Ut-tlietirġielħarġumill-postfejnkienumoħbija,u ħatfulilPaltithul-ħobżlikienf’idur-raġelfqir

34UħadulilPaltithuġabuhaquddieml-imħallfin tagħhom,uqalulhom,Hekkgħamlethi,uhijahili pprovdietil-ħobżlir-raġelfqir,għalhekkmamietxdaniżżmienkollu;issagħalhekkiddikjaralilnal-kastigdovutlil dinil-maratallikisretil-liġitagħna

35Un-niesta’SodomauGomorranġabruuqabbdunar fit-triqtal-belt,uqabdulill-marautefgħuhafin-naru nħarqetsakemmsaretirmied

36Ufil-beltta’Admakienhemmmaraligħamlulhalistess

37Għaxwieħedvjaġġaturdaħalfil-beltta’Admabiex joqgħodhemmil-lejlkollu,bl-intenzjonilijmurlurad-dar filgħodu,uqagħadbilqiegħdabiswitil-biebtad-darta’ missieriż-żagħżugħa,biexjoqgħodhemm,hekkkifkienet niżletix-xemxmetakienwasaldakil-post;uż-żagħżugħa ratubilqiegħdaħdejnil-biebtad-dar

38Utalabhatixrobftitilmauhiqaltlu,“Minint?”uhu wieġebtagħha,“Kontsejjerillumfit-triq,uwasalthawn malliniżletix-xemx,għalhekksenibqa’hawnil-lejlkollu, ufilgħodunqumkmieniunkomplil-vjaġġtiegħi”

39Uż-żagħżugħadaħletfid-daruġabetlir-raġelħobżu ilmabiexjiekolujixrob

40Udinil-ġrajjasaretmagħrufaman-niesta’Adma,u nġabruuressqulit-tfajlaquddieml-imħallfin,biex jiġġudikawhagħaldanl-att

41Ul-imħallefqal,Is-sentenzatal-mewttridtgħaddifuq dinil-maragħaxkisretil-liġitagħna,ugħalhekkdinhijaddeċiżjonidwarha

42Un-niesta’dawkl-iblietinġabruuħarġuliż-żagħżugħa, udilkuhabl-għaselminnrashasasaqajha,kifkien iddeċiedal-imħallef,uqegħduhaquddiemqatgħanaħalli dakiż-żmienkienufil-ġarartan-naħaltagħhom,un-naħal tarufuqhaunidmuhatantliġisimhakolluntefaħ

43Ut-tfajlażagħżugħagħajtetminħabban-naħal,imma ħaddmatakashajewħasragħaliha,ul-għajjattagħhatela’ sas-sema

44Ul-Mulejkienirritatb’danubl-għemejjelkollhatalblietta’Sodoma,għaxkellhomabbundanzata’ikel,u kellhomkwietfosthom,uxortamariduxisostnulill-foqra ulill-fqirin,uf’dawkil-jieml-għemejjelħżienauddnubiettagħhomsarukbarquddiemil-Mulej.

45Ul-Mulejbagħatgħaltnejnmill-anġlilikienuġewfiddarta’Abraham,biexjeqirdulilSodomaul-bliettagħha 46Ul-anġliqamumill-biebtat-tindata’Abraham,warali kieluuxorbu,uwasluSodomafilgħaxija,uLotkien bilqiegħdafil-biebta’Sodoma,umetarahomqambiex jiltaqa’magħhom,umielsal-art.

47Uinsistaħafnafuqhomudaħħalhomf’daru,utahomlikellikielu,uqattgħul-lejlf’daru

48Ul-anġliqalulilLot:“Qum,oħroġminndanil-post,int ukulmagħandek,biexmatinqeredxfl-iżballta’dinil-belt, għaxil-Mulejsejeqreddanil-post”

49Ul-anġliqabduidLotuidmartu,uidejnuliedu,u kulmakientiegħu,uħarġuhuqiegħduhbarral-bliet

50UqalulilLot,“Aħrabgħalħajtek,”uħarabukulma kellu.

51Imbagħadil-Mulejniżżelxitamis-semafuqSodomau fuqGomorraufuqdawnl-iblietkollhakubritunar mingħandil-Mulej

52Uhuqereddawnil-bliet,il-pjanurakollhaul-abitanti kollhatal-bliet,udaklikiberfuql-art;uAdo,martLot, ħarsetlurabiextaral-qerdatal-bliet,għaxil-kompassjoni tagħhatqanqletminħabbawliedhalibaqgħuf’Sodoma, għaxmamarruxmagħha

53Umetaħarsetlurasaretkolonnatal-melħ,ugħadha f’dakil-postsal-lum

54Ul-barrinlikienujoqogħduf’dakil-postkuljumkienu jilagħqul-melħsatrufsaqajhom,ufilgħodukienjerġa’ joħroġ,ureġgħukienujilagħquhsal-lum

55ULotutnejnminnuliedubnietlibaqgħumiegħuħarbu uħarbulejnl-għarta’Adullam,ubaqgħuhemmgħalxi żmien

56UAbrahamqamkmienifilgħodubiexjarax’kiensar lill-blietta’Sodoma;uħaresurad-duħħantal-bliettiela’ bħad-duħħanta’forn

57ULotuż-żewġtibniettiegħubaqgħufl-għar,uġagħlu lilmissierhomjixrobl-inbid,umteddumiegħu,għaxqalu limakienhemml-ebdabniedemfuql-artliseta’jrabbi niselminnhom,għaxħasbulil-artkollhakienetmeqruda

58Ut-tnejnlihumamtedduma’missierhom,utqaluu welldusubien,ul-kbirasemmietlilbinhaMowab,billi qalet,“Minnmissieriħadtmiegħu;humissieril-Mowabin sal-lum”

59Uż-żgħirawkollsemmietlilbinhaBenami;humissier uliedAmmonsal-lum.

60UwaradanLotuż-żewġtibniettiegħutelquminn hemm,ugħammarin-naħal-oħratal-Ġordanmaż-żewġt ibniettiegħuuwliedhom,uwliedLotkibru,umarruu ħadunisaminnartKangħan,unislut-tfalusaruproduttivi ukkomplewjikbru

KAPITLU20

1Uf’dakiż-żmienAbrahamtelaqmill-pjanurata’Mamre, umarlejnartil-Filistin,ugħammarf’Gerar;kienfil-ħamsa ugħoxrinsenaliAbrahamkienfl-artta’Kangħan,ul-mitt senatal-ħajjata’Abraham,liwasalGerarf’artil-Filistin.

2Umetadaħlufl-artqallilSara,martu,“Għidliintoħtilil kullminjistaqsik,sabiexnaħarbumill-ħażental-abitanti tal-art.”

3UwaqtliAbrahamkienqedjgħammarf’artil-Filistin,ilqaddejjata’Abimelek,is-sultantal-Filistin,rawliSara kienetsabiħaħafna,ustaqsewlilAbrahamdwarha,uhu wieġeb:“Hijaoħti”

4Ul-qaddejjata’AbimelekmarrugħandAbimeleku qalulu:“RaġelminnartKangħanġiebiexjgħammarf’din l-art,ugħanduoħtlihisabiħaħafna”

5UAbimeleksama’kliemil-qaddejjatiegħulifaħħrulil Saraquddiemu,uAbimelekbagħatlill-uffiċjalitiegħu,u ħadulilSaragħandis-sultan

6USaradaħletfid-darta’Abimelek,us-sultanraliSara kienetsabiħa,uhigħoġbituħafna.

7Uresaqlejhauqalilha,“X’inhudakir-raġelgħalikliġejt miegħuf’artna?”USarawieġbetuqalet:“Huħija,uġejna minnartKangħanbiexnoqogħdufejnnistgħunsibupost.”

8UAbimelekqallilSara,“Ara,arttiegħiqiegħda quddiemek,poġġililħukfikwalunkwepartita’dinl-artli togħġbok,ujkundmirnalingħolluhungħolluh’ilfuq mill-poplukollutal-artladarbahuħuk”

9UAbimelekbagħatgħalAbraham,uAbrahamġiegħand Abimelek.

10UAbimelekqallilAbraham:“Ara,jientajtordnijietli tiġionoratkiftixtieqminħabbaoħtokSara”

11UAbrahamħareġminnħdejnis-sultan,ul-rigaltassultanġiemiegħu

12Bħalfilgħaxija,qabelman-niesjimteddubiexjistrieħu, is-sultankienbilqiegħdafuqit-trontiegħu,uwaqa’raqad fil-fondfuqu,ubaqa’mimdudfuqit-tronuraqadsalgħodu.

13Uħolomlianġlutal-Mulejġiegħandub’sejfmislut f’idu,ul-anġlukienwieqaffuqAbimelek,uriedjoqtlubissejf,us-sultantwerwerfil-ħolmatiegħu,uqallill-anġlu, F’xiexdnibtkontrikliġejttoqtolnibis-sejftiegħek?

14Ul-anġluwieġebuqallilAbimelek:“Ara,intsetmut minħabbal-maraliġibtf’darekilbieraħ,għaxhimara miżżewġa,martAbrahamliġief’darek;issagħalhekk irritornalildakir-raġelmartu,għaxhimartu;ujekkma tirritornahiex,kunafliżgursetmut,intukulmagħandek”

15Uf’dikil-lejlkienhemmgħajtakbiraf’artil-Filistin,u l-abitantital-artrawfigurata’raġelwieqafb’sejfmiġbud f’idu,uhulaqatlill-abitantital-artbis-sejf,ivahukompla jolqothom.

16Ul-anġlutal-Mulejlaqatl-artkollhatal-Filistinf’dikillejl,ukienhemmkonfużjonikbiraf’dikil-lejlul-għada filgħodu.

17Ukullġufingħalaq,ul-ħruġkollutagħhom,uidilMulejkienetfuqhomminħabbaSara,martAbraham,li Abimelekkienħa.

18UfilgħoduAbimelekqambil-biża’ul-konfużjoniu b’biża’kbir,ubagħatuġablill-qaddejjatiegħu,u rrakkontal-ħolmatiegħulilhom,un-niesbeżgħuħafna.

19Uraġelwieqaffostil-qaddejjatas-sultanwieġeblissultanuqallu:“Osultansovran,agħtiluralildinil-maralil żewġha,għaxhużewġha,għaxl-istessġaralis-sultantalEġittumetadanir-raġelġiel-Eġittu”

20Uqaldwarmartu,“Hijaoħti,”għaxhekkjagħmelmeta jiġijgħammarf’artlifihajkunbarrani.

21Ul-Fargħunbagħatuħalildinil-marabħalamaraulMulejġabfuqukastigikbarsakemmirritornal-maralil żewġha.

22Issagħalhekk,Osultansovran,kunafx’ġaralbieraħ filgħaxijalill-artkollha,għaxkienhemmkonsternazzjoni kbiraħafnauwġigħulamentazzjonikbira,unafulikien minħabbal-maraliħadt

23Issa,mela,erġgħuluralildinil-maralilżewġha,biex majiġrilnaxbħalmaġaralill-Fargħunsultantal-Eġittuu lis-suddititiegħu,ubiexmammutux;uAbimelekmalajr sejjaħusejjaħlilSara,uhiġietquddiemu,uhusejjaħlil Abraham,uhuġiequddiemu.

24UAbimelekqalilhom:“X’inhudanix-xogħolliqed tagħmlubillitgħiduliintomħuuoħt,ujienħadtlildinilmarab’mara?”

25UAbrahamwieġeb,“Għaxħsibtlisemmutminħabba marti;uAbimelekħanagħaġubaqar,uqaddejjarġielu qaddejjanisa,uelfbiċċatal-fidda,utahomlilAbraham,u raddlulilSaralura

26UAbimelekqallilAbraham:“Ara,l-artkollhaqiegħda quddiemek;għammarfihafejntagħżel”

27UAbrahamuSara,martu,ħarġuminnquddiemissultanbl-unurur-rispett,ugħammrufl-art,saħansitra f’Gerar.

28Ul-abitantikollhata’artil-Filistinul-qaddejjatassultankienugħadhomimweġġgħin,minħabbal-kastiglilanġlukienlaqathomil-lejlkolluminħabbaSara

29UAbimelekbagħatgħalAbrahamuqallu:“ItloblillMulej,Allatiegħek,għall-qaddejjatiegħek,ħallijneħħidin il-mortalitàminnfostna”

30UAbrahamtalabminħabbaAbimelekus-suddititiegħu, ul-Mulejsama’t-talbata’Abraham,udanfejjaqlil Abimelekus-sudditikollhatiegħu

KAPITLU21

1Ukienf’dakiż-żmien,warasenauerba’xhurli Abrahamkienjgħammarf’artil-Filistinf’Gerar,liAllażar lilSara,ul-Mulejftakarfiha,uhitqaletuwildetibenlil Abraham 2UAbrahamsemmil-ibenlitwiledlilu,liwilditluSara, Iżakk

3UAbrahamċirkonċiżalilibnuIżakkmetakellutmien ijiem,bħalmaAllakienordnalilAbrahambiexjagħmel ma’nisluwarajh;uAbrahamkellumittsena,uSara disgħinsena,metatwieldetlilhomIżakk.

4Ut-tifelkiberunfatam,uAbrahamgħamelfestakbira dakinharliIżakkinfatam

5USemuEberul-poplul-kbirkollutal-art,uAbimelek, is-sultantal-Filistin,ul-qaddejjatiegħu,uFikol,il-kaptan tal-armatatiegħu,ġewjiekluujixorbuujifirħubil-festali AbrahamgħameldakinharliibnuIżakktneħħamill-ħalib tas-saqajn

6UkollTeraħ,missierAbraham,uħuhNaħor,ġewminn Ħaran,humaukulmakientagħhom,għaxferħuħafnameta semgħulikientwieledibenlilSara

7UġewgħandAbraham,ukieluuxorbufil-festali għamelAbrahamdakinharliIżakktneħħamill-ħalibtassider

8UTeraħuNaħorferħuma’Abraham,ubaqgħumiegħu għalħafnajiemf’artil-Filistin.

9Dakiż-żmienmietSerugbinRegħu,fl-ewwelsenamittwelidta’IżakkbinAbraham

10Ul-jiemkollhata’Serugkienumitejnudisgħautletin sena,umiet

11UIsmael,binAbraham,kienkiberf’dawkiż-żminijiet; kelluerbatax-ilsenametaSarawildetlilIżakklilAbraham.

12UAllakienma’IsmaelbinAbraham,ukiber,u tgħallemjużal-pruwausararċier

13UmetaIżakkkelluħamessninkienbilqiegħdama’ Ismaelħdejnil-biebtat-tinda

14UIsmaelresaqlejnIżakkuqagħadbilqiegħdafaċċata tiegħu,uhuħal-pruwauġibduudaħħalil-vleġġafih,u kellul-ħsieblijoqtollilIżakk

15USararatl-attliIsmaelxtaqjagħmellilbinhaIżakk,u daninkwetahaħafnaminħabbabinha,ubagħtetgħal Abraham,uqaltlu,Keċċilildinil-qaddejjaulilbinha, għaxbinhamhuxsejkunwerrietma’ibni,għaxhekkried jagħmillullum.

16UAbrahamsema’leħenSara,uqamkmienifilgħodu,u ħatnax-ilħobżauflixkunilmalitalilAgar,ubagħathama’ binha,uAgarmarretma’binhalejnid-deżert,ugħammru fid-deżertta’Paranmal-abitantitad-deżert,uIsmaelkien arċier,ugħammrufid-deżertżmientwil

17Uhuuommuwaramarrulejnl-arttal-Eġittu,u għammruhemm,uAgarħadetmaragħalbinhamill-Eġittu, uisimhakienMeriba

18UmartIsmaelħarġettqilauwildeterba’subienużewġt ibniet,uIsmaeluommuumartuuwlieduwaratelquu reġgħuluralejnid-deżert.

19Ugħamlutinedgħalihominfushomfid-deżert,fejn għammru,ukomplewjivvjaġġawumbagħadjistrieħukull xaharukullsena.

20UAllatalilIsmaelnagħaġumerħlietutinedminħabba Abrahammissieru,ur-raġelżiedil-bhejjem.

21UIsmaelgħammarfid-deżertiufit-tined,jivvjaġġau jistrieħgħalżmientwil,umaraxwiċċmissieru.

22Uftitżmienwara,AbrahamqallilmartuSara,“Se mmurnaralilibniIsmael,għaxnixtieqnarah,għaxilnima narah

23UAbrahamrikebfuqwieħedmill-iġmlatiegħulejniddeżertbiexifittexlilibnuIsmael,għaxsema’lidankien qedjgħammarf’tindafid-deżertma’kulmakientiegħu 24UAbrahammarfid-deżert,uwasalħdejnit-tindata’ Ismaelgħall-ħabtata’nofsinhar,ustaqsadwarIsmael,u sablilmartIsmaelbilqiegħdafit-tindama’wliedha,u Ismaelżewġhauommumakinuxmagħhom

25UAbrahamstaqsalilmartIsmael,uqalilha,“Fejnmar Ismael?”uhiwieġbet,“Marfl-għalqagħall-kaċċa,u Abrahamkiengħadurikkiebfuqil-ġemel,għaxmariedx jinżelmal-artperesslikienħaleflilmartuSaralimakienx sejinżelminnfuqil-ġemel.

26UAbrahamqallilmartIsmael:“Binti,agħtiniftitilma biexnixrob,għaxjiengħajjienmill-vjaġġ”

27UmartIsmaelwieġbetuqaletlilAbraham,Lailmau lanqasħobżgħandna,ubaqgħetbilqiegħdafit-tindauma tatxkaslilAbraham,lanqasmastaqsietuminkien

28Immahikienetqedisawwatliluliedhafit-tinda,u kienetqedtisħithom,umisħitukolllilżewġhaIsmaelu ċanfru,uAbrahamsema’l-kliemlimartIsmaelliluliedha, ukienirrabjatħafnaudiżappuntat.

29UAbrahamsejjaħlill-marabiextoħroġgħandumittinda,ul-maraġietuwaqfetquddiemAbraham,għax Abrahamkiengħaduriekebfuqil-ġemel.

30UAbrahamqallilmartIsmael,“MetażewġekIsmael jerġa’lurad-dargħidludawnil-kelmiet,

31Raġelxiħħafnaminnartil-Filistinġiehawnbiex ifittixk,udinkienetid-dehraul-figuratiegħu;Ma staqsejtuxminkien,uperesslimakontxhawnkellimniu qalli,MetaIsmaelżewġekjerġa’luragħidluhekkqallidan ir-raġel,Metatiġilurad-darneħħidanil-musmartat-tinda lipoġġejthawn,upoġġimusmarieħorminfloku

32UAbrahamtemml-istruzzjonijiettiegħulill-mara,udar utelaqfuqil-ġemellejnid-dar

33Uwaradan,Ismaelġiemill-kaċċa,huuommu,ureġa’ luralejnit-tinda,umartuqaltludawnil-kliem,

34Raġelxiħħafnaminnartil-Filistinġiejfittxek,uhekk kienetid-dehraul-figuratiegħu;mastaqsejtuxminkien,u peresslimakontxid-darqalli,Metażewġekjiġid-dar għidlu,hekkqalir-raġelxiħ,Neħħil-musmartat-tindali poġġijthawnupoġġimusmarieħorminfloku.

35UIsmaelsama’kliemmartu,ukienjaflikienmissieru, ulimartumakinitxqedtonorah

36UIsmaelfehemkliemmissierulikienqallilmartu,u Ismaelsema’leħenmissieru,uIsmaelwarrablildikilmarauhitelqet

37UIsmaelwaramarlejnl-artta’Kangħan,uħamara oħrauġabhafit-tindatiegħufil-postfejnkienjgħammar dakiż-żmien

38UwaratlietsninAbrahamqal:“Nerġa’mmurnaralil ibniIsmael,għaxilnimanarah”

39Urikebfuqil-ġemeltiegħuumarlejnid-deżert,uwasal ħdejnit-tindata’Ismaelgħall-ħabtata’nofsinhar.

40UstaqsagħalIsmael,umartuħarġetmit-tindauqaltlu, “Mhuwiexhawnsidi,għaxmargħall-kaċċafl-għelieqi,u biexjitma’l-iġmla,ul-maraqaletlilAbraham,“Idħolsidi fit-tinda,ukulbiċċaħobż,għaxruħekżgurgħajjiena minħabbal-vjaġġ.”

41UAbrahamwieġbet,“Mhuxsenieqafgħaxjien mgħaġġelbiexinkomplil-vjaġġtiegħi,immaagħtiniftit ilmax’nixrob,għaxgħandil-għatx;ul-maragħaġġletu ġrietfit-tindauġabetilmauħobżlilAbraham,li poġġiethomquddiemuuħeġġitujiekol,ukieluxorobu qalbutfarrġetubiereklilibnuIsmael

42Uspiċċajiekolubiereklill-Mulej,uqallilmartIsmael, “MetaIsmaeljiġid-dargħidludawnil-kelmiet, 43Raġelxiħħafnaminnartil-Filistinġiehawnustaqsa għalik,uintmakontxhawn;uġibtlul-ħobżul-ilmaukiel uxorobuqalbutfarrġet.

44Uqallidanil-kliem:“MetażewġekIsmaeljiġid-dar, għidlu,‘L-imsiemertat-tindaligħandekhutajjebħafna, tneħħihxmit-tinda.’”

45UAbrahamtemmjikkmandalill-mara,utelaqrikeblejn daruf’artil-Filistin;umetaIsmaelwasalfit-tindatiegħu martuħarġettilqgħubil-ferħuqalbferħana.

46Uhiqaltlu:“Raġelxiħġiehawnminnartil-Filistinu hekkkienjidher,ustaqsagħalikuintmakontxhawn, alluraġibtil-ħobżul-ilma,ukieluxorobuqalbutfarrġet.

47Uqallidanil-kliem,“MetażewġekIsmaeljiġid-dar għidlu,‘L-imsiemertat-tindaligħandekhutajjebħafna, tneħħihxmit-tinda.’”

48UIsmaelkienjaflikienmissieru,ulimartukienet onoratu,ul-MulejbiereklilIsmael

KAPITLU22

1UIsmaelimbagħadqamuħalilmartuulilulieduulillbhejjemtiegħuukulmakellu,utelaqminnhemmumar għandmissieruf’artil-Filistin

2UAbrahamirrakkontalilibnuIsmaelit-tranżazzjonima’ l-ewwelmaraliħaIsmael,skontdakligħamlet

3UIsmaeluwliedugħammruma’Abrahamgħalħafna jiemf’dikl-art,uAbrahamgħammretf’artil-Filistingħal żmientwil

4Ul-jiemżdieduulaħqusittaugħoxrinsena,uwaradan Abrahammal-qaddejjatiegħuukulmakientiegħutelqu minnartil-Filistinumxew'ilbogħodħafna,uresquqrib Ħebron,ubaqgħuhemm,ul-qaddejjata'Abrahamħaffru bjartal-ilma,uAbrahamukulmakientiegħugħammru ħdejnl-ilma,ul-qaddejjata'Abimelek,is-sultantal-Filistin, semgħur-rapportlil-qaddejjata'Abrahamkienuħaffru bjartal-ilmafit-trufijiettal-art

5Uġewutlewmumal-qaddejjata’Abraham,userquhom mill-biril-kbirlikienuħaffru

6UAbimelek,is-sultantal-Filistin,sema’b’dinil-ġrajja,u huma’Fikol,il-kaptantal-armatatiegħu,ugħoxrinraġel minnuġewgħandAbrahamUAbimelekkellemlil Abrahamdwaril-qaddejjatiegħuUAbrahamċanfarlil Abimelekdwaril-birlil-qaddejjatiegħukienuserquh minnu.

7UAbimelekqallilAbraham:“DaqskemmhuħajilMulejliħalaql-artkollha,jienmasmajtxb’dakligħamlu l-qaddejjatiegħimal-qaddejjatiegħeksallum.”

8UAbrahamħaseba’ħriefnagħaġutahomlilAbimelek, uqallu:“Jekkjogħġbok,ħudawnminnidejja,biexikunu xhiedagħalijalijienħafferdanil-bir”

9UAbimelekħas-seba’ħriefnagħaġliAbrahamkientah, għaxkientahukollbaqarumerħlietb’abbundanza,u AbimelekħaleflilAbrahamdwaril-bir,ugħalhekksejjaħ dakil-birBeersheba,għaxhemmhekkit-tnejnħalfudwaru 10Ut-tnejnlihumagħamlupattf’Bir-xeba,uAbimelek qamma’Fikol,il-kaptantal-armatatiegħu,ul-irġielkollha tiegħu,ureġgħuluralejnartil-Filistin,uAbrahamukulma kientiegħugħammruf’Bir-xebaudamf’dikl-artżmien twil

11UAbrahamħawwelmasġarkbirf’Beersheba,u għamilhaerba’bibienlijħarsulejnl-erba’naħattal-art,u ħawwelvinjafiha,sabiexjekkvjaġġaturkienjiġigħand Abrahamkienjidħolminnkwalunkwebieblikienfitriqtu, ujibqa’hemmujiekolujixrobujissodisfaruħuu mbagħadjitlaq

12Għaxid-darta’Abrahamkienetdejjemmiftuħagħal uliedil-bnedminlikienujgħadduujerġgħujgħaddu,li kienujiġukuljumjiekluujixorbufid-darta’Abraham 13Ukullraġellikienbil-ġuħukienjidħolfid-darta’ Abraham,Abrahamkienjagħtihil-ħobżbiexjiekolu jixrobujixba’,ukullminkienjidħolgħarwienfid-dar tiegħukienjilbsubilbieskifried,ujagħtihil-fiddauddehebujgħarrfulill-Mulejlikienħalqufl-art;dangħamel Abrahammatulħajtukollha

14UAbrahamuwlieduukulmakientiegħugħammru f’Bir-xeba,uwaqqafit-tindatiegħusaĦebron

15UNaħor,ħuAbraham,umissieruukulmakien magħhomgħammruf’Ħaran,għaxmaġewxma’Abraham fl-artta’Kangħan

16UlilNaħortwielduwliedliwilditluMilka,bintĦaran, uoħtSara,martAbraham.

17Udawnhumal-ismijietta’dawklitwildulilu,Uż,Buż, Kemuwel,Kesed,Ħażo,Pildash,Tidlaf,uBetwel,lihuma tmiensubien,dawnhumawliedMilkaliwildetlilNaħor, ħuAbraham

18UNaħorkellukonkubinauisimhakienRewma,uhi wkollwildetlilNaħor,Żebak,Gaħas,TaħasuMagħa,li humaerba’subien

19Ut-tfallitwildulilNaħorkienutnax-ilsubienminbarra l-bniettiegħu,uhumawkollkellhomtfaltwildilhom f’Ħaran

20UwliedUż,l-ewwelimwieledta’Naħor,kienuAbi, Keref,Gadin,Melus,uoħthomDebora.

21UwliedBużkienuBerakel,Naħamat,Seba,uMadonu 22UwliedKemuwelkienuAramuRekob.

23UwliedKesedkienuAnamlek,Mesaj,Benon,uJifi;u wliedKażokienuPildash,Meki,uOfer 24UwliedPildashkienuArud,Ħamum,MereduMolok 25UwliedTidlafkienuMusan,KusanuMutzi.

26UwliedBetwelkienuSekar,LabanuoħthomRebekka 27Dawnhumal-familjita’wliedNaħor,litwildulhom f’Ħaran;uAram,binKemuwel,uħuhRekobtelquminn Ħaran,usabuwiedfl-artħdejnix-xmaraEwfrat 28Ubnewbelthemmhekk,usemmewl-isemtal-beltskont isemPetorbinAram,jiġifieriAramNaherajimsal-lum 29UwliedKesedukollmarrujgħammrufejnsetgħujsibu post,umarruusabuwiedbiswitl-artta’Sinar,ugħammru hemmhekk

30Uhemmhekkbnewbeltgħalihominfushom,usemmew l-isemtal-beltKesedskontisemmissierhom,dikhijal-art Kasdimsal-lum,ul-Kasdimgħammruf’dikl-artukienu produttiviukmultiplikawbil-kbir.

31UTeraħ,missierNaħoruAbraham,maruħamaraoħra fixjuħitu,uisimhakienPelila,uhitqaletuwildetluibenu semmiehZoba

32UTeraħgħexħamsaugħoxrinsenawaralinissellil Zoba

33UTeraħmietf’dikis-sena,jiġifierifil-ħamsautletin senamit-twelidta’IżakkbinAbraham

34Ul-jiemta’Teraħkienumitejnuħamessnin,undifen f’Ħaran.

35UZoba,binTeraħ,għextletinsenaumbagħadnissellil Aram,Aklis,uMerik

36UArambinZobabinTeraħ,kellutlietnisaunissel tnax-ilsubienutlietbniet;ul-MulejtalilArambinZoba, għanauġid,uabbundanzata’baqar,unagħaġumerħliet, ur-raġelkiberħafna.

37UArambinZobauħuhun-nieskollhata’darutelqu minnĦaran,umarrujoqogħdufejnisibupost,għaxilproprjetàtagħhomkienetkbirawisqbiexjibqgħuf’Ħaran; għaxmasetgħuxjoqogħduf’Ħaranflimkienma’ħuthom uliedNaħor

38UArambinZobatelaqma’ħutu,usabuwied’il bogħodlejnil-lvantugħammruhemmhekk

39Ubnewukollbelthemmhekk,usemmewhaAram, skontisemħuhomil-kbir;dikhiAramZobasal-lum.

40UIżakkbinAbrahamkienqedjikberf’dawkil-jiem,u missieruAbrahamgħallmut-triqtal-MulejbiexjagħraflillMulej,ul-Mulejkienmiegħu.

41UmetaIżakkkellusebgħautletinsena,ħuhIsmaelkien qedidurmiegħufit-tinda

42UIsmaelftaħarbihinnifsuma’Iżakk,uqallu:“Jien kellitlettax-ilsenametal-Mulejkellemlilmissieribiex jagħmilnaċirkonċiżi,ugħamiltskontil-kelmatal-Mulejli qallilmissieri,utajtruħilill-Mulej,umaksirtxkelmtuli ordnalilmissieri

43UIżakkwieġeblilIsmaeluqallu:“Għaliexqedtiftaħar miegħib’dan,b’biċċażgħiraminnlaħmekliħadtminn ġismek,lidwarhal-Mulejordnalek?”

44Daqskemmhuħajil-Mulej,Allata’missieriAbraham, kiekul-Mulejkellujgħidlilmissieri,“ĦulilibnekIżakku ġibluoffertaquddiemi,”makontxnistennabil-ferħ

45Ul-Mulejsama’l-kelmaliIżakkqallilIsmael,udeher tajjebf’għajnejnil-Mulej,uħaseblijipprovalilAbraham f’dinil-kwistjoni

46Uwasalil-jummetawliedAllaġewupoġġewruħhom quddiemil-Mulej,uSatanaġiewkollma’wliedAlla quddiemil-Mulej

47Ul-MulejqallilSatana,“Minnfejnġej?”USatana wieġeblill-Mulejuqallu,“Mill-vjaġġarut-turmentfl-art, umill-mixja’lfuqu’lisfelfiha”

48Ul-MulejqallilSatana,X’inhil-kelmatiegħekli għidtlidwaruliedkollhatad-dinja?USatanawieġeblillMulejuqallu,Rajtuliedkollhatad-dinjalijaqduku jiftakrufikmetajeħtieġuxiħaġamingħandek.

49Umetatagħtihomil-ħaġalijeħtieġumingħandek, joqogħdubil-kwiet,ujabbandunawkumajiftakrukxaktar

50RajtlilAbrahambinTeraħ,ligħall-ewwelmakellux tfal,ukienjaqdekuwaqqaflekartalikullfejnkienjiġi,u

kieniġiboffertifuqhom,ukienixandarismek kontinwamentlill-uliedkollhatad-dinja.

51UissalitwiledliluibnuIżakk,telaqek,għamelfesta kbiragħall-abitantikollhatal-art,unesalill-Mulej.

52Għaxfostdakkolluligħamelmaġablekl-ebdaofferta; laoffertatal-ħruqulanqasoffertata’sliem,labarri,la ħarufulanqasmogħża,minndakkolluliqateldakinharli ibnukienmiftum.

53Minnżmienit-twelidta’ibnusaissa,sebgħautletin sena,mabenal-ebdaartalquddiemek,ulanqasmaġablek offerta,għaxralitajtekdaklitalabquddiemek,ugħalhekk telaqek

54Ul-MulejqallilSatana,“Ħsibthekkfil-qaddejtiegħi Abraham?Għaxm’hemmħaddbħalufuql-art,raġel perfetturettquddiemi,wieħedlijibża’minnAllaujevita l-ħażen;daqskemmjienħaj,kiekungħidlu,“Itella’lil ibnekIżakkquddiemi,makienxiċaħħduminni,wisqaktar kiekungħidlubiexiġibquddiemioffertatal-ħruqminnagħaġjewmill-merħliettiegħu.”

55USatanawieġeblill-Mulejuqallu,“GħidlilAbraham kifgħedtlu,utarajekkillumhuxsejikseril-liġiujwarrab kliemek.”

KAPITLU23

1Dakiż-żmienil-kelmatal-MulejġietlilAbraham,uqallu, Abraham,uhuwieġeb,Hawnjien

2Uqallu,“Ħulilibnek,l-unikuibentiegħeklitħobb, Iżakk,umurf’artMorija,uoffrihhemmhekkbħalaofferta tal-ħruqfuqwaħdamill-muntanjilisejintwerewlek,għax hemmhekksetarasħabaul-glorjatal-Mulej.”

3UAbrahamqalbejnuubejnruħu,“Kifsenifredlilibni IżakkminnommuSara,sabiexintellagħhbħalaoffertatalħruqquddiemil-Mulej?”

4UAbrahamdaħalfit-tinda,uqagħadbilqiegħdaquddiem martuSara,uqalilhadawnil-kliem,

5IbniIżakkkiberuiluxiżmienmajistudjas-servizzta’ Allatiegħu,issagħadasemmurunġibugħandSem,u għandibnuEber,uhemmhekksejitgħallemit-triqattalMulej,għaxhumasejgħallmuhjagħraflill-Mulejkifukoll ikunjaflimetajitlobkontinwamentquddiemil-Mulej,hu sejweġibu,għalhekkhemmhekksejkunjafit-triqkifjaqdi lill-MulejAllatiegħu.

6USaraqalet,“Tajjebgħedt,mursidiuagħmillukifgħedt, immatneħħihx’ilbogħodwisqminni,ulanqastħallih jibqa’hemmwisqżmien,għaxruħimarbutama’ruħu.”

7UAbrahamqallilSara,“Binti,ejjewnitolbulill-Mulej Allatagħnabiexjagħmilnat-tajjeb.”

8USaraħadetlilbinhaIżakkubaqa’magħhadakil-lejl kollu,ubiesituugħannqitu,utatuistruzzjonijietsa filgħodu

9Uqaltlu,“Ibni,kiftista’ruħitinfiredminnek?”U baqgħetbiesituugħannqitu,utatlilAbraham istruzzjonijietdwaru

10USaraqaletlilAbraham,“Sidi,nitolbokoqgħodattent minnibnek,upoġġigħajnejkfuqu,għaxm’għandil-ebda ibenieħorħliefu.”

11LatitlaqhxJekkikunbil-ġuħagħtihil-ħobż,ujekk ikunbil-għatxagħtihl-ilmax’jixrob;tħallihxjimxibilmixi,ulanqastoqgħodfix-xemx.

12Latħallihximurwaħdufit-triq,ulanqasmaġġiegħlux jagħmeldaklijrid,immaagħmillukifjgħidlek.

13USarabkietb’imraril-lejlkolluminħabbaIżakk,utatu istruzzjonijietsafilgħodu.

14UfilgħoduSaragħażletlibsasabiħaħafnausabiħa minndawkil-ħwejjeġlikellhafid-dar,likientaha Abimelek

15UlibbsetlilbinhaIżakkbih,upoġġietturbantfuqrasu, udaħħletġeblaprezzjużafil-partita’fuqtat-turbant,u tathomprovvistigħat-triq,utelqu,uIżakktelaqma’ missieruAbraham,uxiwħudmill-qaddejjatagħhom akkumpanjawhombiexjarawhomjoħorġumit-triq

16USaraħarġetmagħhom,uakkumpanjathomfit-triq biexissellmuhom,uqalulha:“Erġa’luralejnit-tinda”

17UmetaSarasemgħetkliembinhaIżakkbkietb’imrar,u Abrahamżewġhabekamagħha,ubinhombekamagħhom bikikbir;ukolldawklikienumarrumagħhombkewbilkbir

18USaraqabdetlilbinhaIżakk,użammituf’dirgħajha,u għannqituukompliettibkimiegħu,uSaraqalet,Minjaf jekkwaradanil-jumqattnerġaxnarak?

19Ukomplewjibkuflimkien,Abraham,SarauIżakk,u dawkkollhalikienumagħhomfit-triqjibkumagħhom,u Sarawaratbiegħdetminnquddiembinha,tibkib’imrar,u l-qaddejjarġielunisatagħhakollhareġgħuluramagħha lejnit-tinda

20UAbrahammarma’ibnuIżakkbiexiġibubħalaofferta quddiemil-Mulej,kifkienordnalu.

21UAbrahamħamiegħużewġżgħażagħtiegħu,Ismael binĦagaruEligħeżerqaddejtiegħu,umarrumagħhom,u waqtlikienumexjinfit-triqiż-żgħażagħqaludawnilkelmietlilhominfushom,

22UIsmaelqallilEligħeżer:“IssamissieriAbrahamsejjer ma’Iżakkbiexitellgħubħalaoffertatal-ħruqlill-Mulej,kif ordnalu”

23Issametajerġa’lurasejagħtinidakkollulijippossjedi, biexnirtuwarajh,għaxjienl-ewwelimwieledtiegħu.

24UEligħeżerwieġeblilIsmaeluqallu:“ŻgurliAbraham warrabtekflimkienma’ommok,uħaleflimakellekxwirt minndakkolluligħandu,ulilminsejagħtidakkolluli għandu,bit-teżorikollhatiegħu,ħlieflilil-qaddejtiegħu,li kontfidilf’daru,liqdejtulejlunhar,ugħamiltdakkolluli riedni?Lilisejħallilib’wirtdakkolluligħandumal-mewt tiegħu

25UwaqtliAbrahamkienmiexifit-triqma’ibnuIżakk, SatanaġieudeherlilAbrahamfil-formata’raġelxiħħafna, umliuta’spirtuniedem,uresaqlejnAbrahamuqallu,Int iblahjewbrutali,lisetagħmeldinil-ħaġallumlilibnekluniku?

26GħaxAllatakibenfl-aħħarjiemtiegħek,fixjuħitek,u setmurtoqtlullumgħaxmawettaql-ebdavjolenza,use tikkawżalir-ruħtal-unikuibnektinqeredmill-art?

27Matafxumatifhimxlidinil-ħaġamatistaxtiġimillMulej?Għaxil-Mulejmajistaxjagħmellill-bniedem daqshekkħażinfuql-artbiexjgħidlu,Muroqtollilibnek

28UAbrahamsema’danukienjaflikienetil-kelmata’ Satanalipprovajġibdu’lbogħodmit-triqtal-Mulej,imma Abrahammariedxjisma’leħenSatana,uAbrahamċanfru tantlitelaq

29USatanareġa’lurauġiegħandIżakk;udeherlilIżakk fil-formata’raġelżagħżugħsabiħub’wiċċimdawwar

30UresaqlejnIżakkuqallu:“Matafxumatifhimxli missierekix-xwejjaħuiblahsejwasslekgħall-qatlallum għalxejn?”

31Issamela,ibni,tismagħhxulanqastagħtikas,għaxhu raġelxiħuiblah,utħallixruħekprezzjużaufigurasabiħa tintilefminnfuql-art

32UIżakksama’dan,uqallilAbraham,“Smajtint, missier,x’qaldanir-raġel?Hekkqalu.”

33UAbrahamwieġeblilibnuIżakkuqallu,Oqgħodattent minnuutismaxkliemu,ulanqastagħtihkas,għaxhu Satana,liqedjipprovajbiegħednallummill-kmandamenti ta’Alla

34UAbrahamkomplaċanfarlilSatana,uSatanatelaq minnhom,umetaralimasetaxjegħlebhominħeba minnhom,umarugħaddaquddiemhomfit-triq;u ttrasformaruħuf’wiedkbirta’ilmafit-triq,uAbrahamu Iżakkuż-żewġżgħażagħtiegħuwasluf’dakil-post,uraw nixxiegħakbirauqawwijadaqsl-ilmijietqawwija

35Udaħlufil-wiedugħaddewminnu,ul-ilmijietgħallewwellaħqusariġlejhom

36Uniżluiktarfil-fondfil-wiedul-ilmijietlaħqusa għonqhom,ulkollbeżgħuminħabbal-ilma;uwaqtlikienu qedjaqsmul-wiedAbrahamgħarafdakil-post,ukienjafli makienxhemmilmahemmhekkqabel

37UAbrahamqallilibnuIżakk,Jienanafdanil-postfejn makienxhemmnixxiegħaulanqasilma,issagħalhekk huwadanix-Xitanlijagħmilnadankollu,biexibiegħedna llummill-kmandamentita’Alla.

38UAbrahamċanfruuqallu,“Jallajċanfrekil-Mulej,Ja Satana,itlaqminnħdejnagħaxaħnanimxubilkmandamentita’Alla.”

39USatanatwerwerbil-leħenta’Abraham,utelaq minnhom,ul-postreġa’sarartniexfakifkienfil-bidu

40UAbrahamtelaqma’Iżakklejnil-postlikienqallu Alla

41Ufit-tieletjumAbrahamrefa’għajnejhural-postmillbogħodliAllakienqalludwaru.

42Udehretlukolonnatan-narlikienettestendimill-art sas-sema,usħabata’glorjafuqil-muntanja,ul-glorjatalMulejdehretfis-sħaba.

43UAbrahamqallilIżakk:“Ibni,qiegħedtaraf’dikilmuntanja,liqednarawmill-bogħod,dakliqednarajien fuqha?”

44UIżakkwieġebuqallilmissieru:“Qednara,uara, kolonnatan-narusħaba,ul-glorjatal-Mulejtidherfuqissħaba.”

45UAbrahamkienjafliibnuIżakkkienaċċettatquddiem il-Mulejgħaloffertatal-ħruq.

46UAbrahamqallilEligħeżerulilibnuIsmael:“Qed tarawintomukolldakliqednarawfuqil-muntanjalitinsab fil-bogħod?”

47Uhumawieġbuuqalu,Manarawxejnaktarmillibħallmuntanjil-oħratad-dinjaUAbrahamkienjaflimakinux aċċettatiquddiemil-Mulejbieximurmagħhom,u Abrahamqalilhom,Ibqgħuhawnmal-ħmarwaqtlijienu ibniIżakkimmorrufuqdikil-muntanjaunqimuhemm quddiemil-Mulejumbagħadnerġgħuluragħandkom.

48UEligħeżeruIsmaelbaqgħuf’dakil-post,kifkien ordnaAbraham

49UAbrahamħal-ħatabgħall-offertatal-ħruqupoġġieh fuqibnuIżakk,uħan-narus-sikkina,ut-tnejnlihuma marruf’dakil-post

50UhumausejrinIżakkqallilmissieru:“Ara,qednarannarul-ħatab,ufejnhul-ħaruflisejkunl-offertatal-ħruq quddiemil-Mulej?”

51UAbrahamwieġeblilibnuIżakkuqallu:“Il-Mulej għażlek,ibni,biextkunoffertamaħruqaperfettaminflok il-ħaruf”

52UIżakkqallilmissieru:“NagħmelkulmaqallekilMulejbil-ferħul-henata’qalb”

53UAbrahamreġa’qallilibnuIżakk:“Għandekf’qalbek xiħsiebjewħsiebdwardanlimhuxxieraq?Għidli,ibni, jekkjogħġbok,ibni,taħbihiexminni”

54UIżakkwieġeblilmissieruAbrahamuqallu:“O missieri,daqskemmhuħajil-Mulejudaqskemmhiħaj ruħek,m’hemmxejnf’qalbilijġegħelniniżvijalalejnilleminulanqaslejnix-xellugmill-kelmaliqallek”

55Lariġelulanqasmuskolumaċċaqalqujewiċċaqalqu f’dan,ulanqasm’hemmf’qalbixiħsiebjewparirħażin dwardan

56Immajienaqalbiferħanauferħanaf’dinil-kwistjoni,u ngħid,Imbierekil-Mulejlillumgħażilnibiexinkunofferta maħruqaquddiemu

57UAbrahamferaħħafnabil-kliemta’Iżakk,ukomplew uwasluflimkienf’dakil-postlikienqallul-Mulej

58UAbrahamresaqbiexjibnil-artalf’dakil-post,u Abrahamkienqedjibki,uIżakkħaġebelumehrież sakemmlestewjibnul-artal

59UAbrahamħal-injamupoġġiehfl-ordnifuql-artalli kienbena.

60UħalilibnuIżakkurabtusabiexiqegħdufuqil-ħatabli kienfuql-artal,biexjoqtlubħalaoffertatal-ħruqquddiem il-Mulej.

61UIżakkqallilmissieru,“Orbotnisewumbagħad poġġinifuql-artalbiexmandurxuniċċaqlaqx,uma ninħelesxmill-forzatas-sikkinafuqlaħmiub’hekk nipprofanal-offertatal-ħruq;uAbrahamgħamelhekk

62UIżakkkomplajgħidlilmissieru,“Missier,metatkun toqtolniuħraqnibħalaofferta,ħumiegħekdaklijifdal mill-irmiedtiegħibiexiġġibugħandSara,ommi,u għidilha,Dinhijar-riħaħelwata’Iżakk;immatgħidilhiex danjekktoqgħodħdejnbirjewfuqxipostgħoli,lima tarmixruħhawarajjautmut”

63UAbrahamsama’kliemIżakk,ugħollaleħnuubeka metaIżakkqaldanil-kliem;ud-dmugħta’Abrahamniżel fuqIżakkibnu,uIżakkbekab’imrar,uqallilmissieru, “Iġġedded,missieri,uagħmelmiegħir-riedatal-MulejAlla tagħnakifordnalek”

64UqlubAbrahamuIżakkferħub’dinil-ħaġalil-Mulej kienordnalhom;immal-għajnbkietbl-imrarwaqtliqalb ferħet.

65UAbrahamrabatlilibnuIżakk,uqiegħdufuql-artal fuqil-ħatab,uIżakkmeddgħonqufuql-artalquddiem missieru,uAbrahammeddidubiexjieħus-sikkinabiex joqtollilibnubħalaoffertatal-ħruqquddiemil-Mulej

66Dakil-ħinl-anġlital-ħnienaresququddiemil-Muleju kellmuhdwarIżakk,uqalulu:

67Mulej,intiSultanħaninumimlikompassjonifuqdak kolluliħlaqtfis-semaufl-art,uintissostnihomkollha; agħtigħalhekkfidwaufidwaminflokil-qaddejtiegħek

Iżakk,uħasrauħumogħdrijagħalAbrahamugħalibnu Iżakk,lillumqediwettqul-kmandamentitiegħek.

68Rajtint,Mulej,kifIżakk,binAbraham,qaddejtiegħek, humarbutgħall-qatlabħalannimal?Issamelaħatitqanqal ħnienagħalihom,Mulej.

69Dakiż-żmienil-MulejdeherlilAbraham,usejjaħlu mis-sema,uqallu:“Tmiddxidejkfuqiż-żagħżugħ,u tagħmilluxejn,għaxissanafliinttibża’minnAllabilli wettaqtdanl-att,ubillimaċaħħadtxminnibnek,l-uniku ibentiegħek,minni”

70UAbrahamrefa’għajnejhura,uara,muntunkien maqbudf’ħaxixżgħirminnqrunu;dakkienil-muntunlilMulejAllakienħalaqfl-artdakinharligħamell-artussema

71Għaxil-Mulejkienħejjadanil-muntunminndakinhar, biexikunoffertatal-ħruqminflokIżakk.

72Udanil-muntunkienqedjersaqlejnAbrahammeta Satanaqabadluuħabbluqrunufl-arbuxxell,biexma jersaqxlejnAbraham,sabiexAbrahamjoqtollilibnu.

73UAbraham,metaral-muntunriesaqlejhuSatana jżommu,ġabuuħadluquddieml-artal,uħeleslilibnu Iżakkmill-irbittiegħu,upoġġal-muntunminfloku,u Abrahamqatelil-muntunfuql-artal,uoffriehbħalaofferta minflokibnuIżakk

74UAbrahamraxxftitmid-demmtal-muntunfuql-artal,u għajjatuqal,“Danminflokibni,ujalladanikunmeqjus illumbħalad-demmta’ibniquddiemil-Mulej” 75UkullmagħamelAbrahamf’dinl-okkażjoniħdejnlartal,kienjgħajjatujgħid,Danfil-postta’ibni,ujallallum jiġikkunsidratquddiemil-Mulejfil-postta’ibni;u Abrahamtemmis-servizzkolluħdejnl-artal,us-servizz ġieaċċettatquddiemil-Mulej,uġiekkunsidratbħallikieku kienta’Iżakk;ul-MulejbiereklilAbrahamulilnislu f’dakil-jum.

76USatanamargħandSara,udeherilhafil-formata’raġel xiħumliħafnauġwejjed,uAbrahamkiengħaduinvolut fl-offertatal-ħruqquddiemil-Mulej.

77Uqalilha,“Matafxx’għamelAbrahamma’ibneklunikullum?GħaxħalilIżakkubenaartal,uqatlu,u tellgħubħalasagrifiċċjufuql-artal,uIżakkbekaubeka quddiemmissieru,immamaħarisxlejh,ulanqasmakellu ħnienagħalih

78USatanatennadawnil-kelmiet,utelaqminnħdejha,u Sarasemgħetil-kliemkolluta’Satana,uimmaġinatlikien raġelxiħminnfostuliedil-bnedminlikienma’binha,u kienġieuqalilhadawnl-affarijiet.

79USararefgħetleħinhaubkietugħajtetb’imrar minħabbabinha;unxteħtetmal-artutefgħetit-trabfuq rasha,uqalet,Oibni,Iżakkibni,Olikiekumittillum minflokokUkompliettibkiuqalet,Jiddispjaċinigħalik,O ibni,ibniIżakk,Olikiekumittillumminflokok 80Ubaqgħettibki,uqalet,“Jiddispjaċinigħalikwarali rabbejtekurrabbejt;issal-ferħtiegħinbidelf’luttu minħabbafik,jienlixtaqtgħalik,ubkejtutlabtlilAlla sakemmwildekfl-etàta’disgħinsena;uissaqdejtillum għas-sikkinaun-nar,biexissirofferta” 81Immajiennikkonsolaruħibik,ibni,għaxhijal-kelma tal-Mulej,għaxintwettaqtil-kmandta’Allatiegħek;għax minjista’jikseril-kelmata’Allatagħna,lif’idejhtinsabirruħta’kullħlejqaħajja?

82Intġust,MulejAllatagħna,għaxl-għemejjeltiegħek kollhahumatajbinuġusti;għaxjienukollnifraħbil-kelma tiegħekliordnajt,uwaqtligħajnejjatibkibl-imrarqalbi tifraħ.

83USaraqiegħdetrashafuqħoġorwaħdamill-qaddejja tagħha,ubaqgħetissikkatabħalġebla

84WaraqametubaqgħettistaqsisakemmwasletĦebron, ustaqsietlildawkkollhaliltaqgħetmagħhommiexjafittriq,uħaddmaseta’jgħidilhax’kienġralubinha

85Uġietmal-qaddejjanisatagħhaul-qaddejjarġiel tagħhalejnKireat-arba,lihijaĦebron,ustaqsietdwar Binha,ubaqgħethemmwaqtlibagħtetxiwħudmillqaddejjatagħhabiexifittxufejnkienmarAbrahamma’ Iżakk;marrujfittxuhfid-darta’SemuEber,umasetgħux isibuh,ufittxewmal-artkollhaumakienxhemm 86Uara,SatanaġiegħandSarafil-formata’raġelxiħ,u ġieuwaqafquddiemha,uqalilha,Għedtlekil-gideb,għax Abrahammaqatilxlilibnuumhuxmejjet;umetasemgħet il-kelmal-ferħtagħhakientantqawwiminħabbabinha,li ruħhantefgħetbil-ferħ;mietetunġabretma’niesha

87UmetaAbrahamtemmis-servizztiegħureġa’lurama’ ibnuIżakkgħandiż-żgħażagħtiegħu,uqamuumarru flimkienlejnBeersheba,uġewlurad-dar

88UAbrahamfittexlilSara,umasetaxisibha,ustaqsa dwarha,uqalulu,HimarretsaĦebronbiextfittixkomittnejnfejnkontumorru,għaxhekkġietinfurmata

89UAbrahamuIżakkmarrugħandhaf’Ħebron,umeta sabulikienetmejtagħollewleħinhomubkewb’imrar fuqha;uIżakkwaqa’fuqwiċċommuubekafuqha,uqal, Oommi,ommi,kiftlaqtni,ufejnmort?Okif,kiftlaqtni!

90UAbrahamuIżakkbkewħafnaul-qaddejjakollha tagħhombkewmagħhomminħabbaSara,ubkewgħaliha luttukbirutqil

KAPITLU24

1UħajjetSarakienetmijausebgħaugħoxrinsena,u mietetSara;uAbrahamqamminnquddiemil-mejjet tiegħubiexifittexpostfejnjidfenlilmartuSara;umaru kellemliluliedĦet,l-abitantital-art,uqalilhom, 2Jienabarraniuresidentieħormagħkomf’artek;agħtini postfejnnoqgħodid-dfinf’artek,ħallinidfenil-mejjet tiegħi’lbogħodminnquddiemi.

3UwliedĦetqalulilAbraham:“Ara,l-artqiegħda quddiemek;fl-aqwaqabartagħnaidfenil-mejjettiegħek, għaxħaddmajżommokmillitidfenil-mejjettiegħek.”

4UAbrahamqalilhom:“Jekktaqbluma’dan,morruitolbu għalijalilEfron,binZokar,uitolbuhjagħtinil-għarta’ Makfela,liqiegħedfit-tarftal-għalqatiegħu,ujien nixtrihulugħaldakkollulijridgħalih”

5UEfronbaqa’jgħammarfostuliedĦet,umarruu sejħulu,uhuġiequddiemAbraham,uEfronqallil Abraham,“Ara,kulmatitloblill-qaddejtiegħeksejagħmel”

UAbrahamwieġeb,“Le,immajiennixtril-għarul-għalqa ligħandekbiprezztajjeb,sabiexikunugħalpostfejn toqgħodid-dfingħaldejjem”

6UEfronwieġebuqal,“Ara,l-għalqaul-għarqegħdin quddiemek,agħtinikulmatixtieq;”uAbrahamwieġeb, “Bissbil-prezzsħiħnixtrihminnidejk,uminnidejndawk lijidħlumill-biebtal-belttiegħek,uminnidejnnislekgħal dejjem”

7UEfronuħutukollhasemgħudan,uAbrahamiżenlil Efronerba’mittxekeltal-fiddaf’idejnEfronuf’idejnħutu kollha;uAbrahamkitebdinit-tranżazzjoni,ukitbuu xeheddwarhab’erba’xhieda.

8Udawnhumal-ismijiettax-xhieda,AmigalbinAbixnalĦitti,AdikorombinAsunakil-Ħivita,AbdonbinAkiram il-Gomerit,BakdilbinAbudishis-Sidonita

9UAbrahamħal-ktiebtax-xiri,upoġġiehfit-teżoritiegħu, udawnhumal-kliemliAbrahamkitebfil-ktieb,jiġifieri: 10Lil-għarul-għalqaliAbrahamxtaramingħandEfron il-Ħitti,uminnnislu,uminndawkliħarġumill-belttiegħu, uminnnisluhomgħaldejjem,għandhomikunuxirigħal Abrahamugħalnisluugħaldawkliniżluminnġenbejh, bħalapussessta’posttad-dfingħaldejjem;upoġġielu siġilluxeheddwarumax-xhieda

11Ul-għalqaul-għarlikienfihaudakil-postkollusaru żgurililAbrahamulilnisluwarajh,mingħanduliedĦet; ara,tinsabquddiemMamref’Ħebron,liqiegħdafl-artta’ Kangħan.

12UwaradanAbrahamdifenlilmartuSarahemmhekk,u dakil-postul-konfinikollhatiegħusarugħalAbrahamu għalnislubħalaproprjetàta’posttad-dfin.

13UAbrahamdifenlilSarabil-pompakifjiġiosservatfiddfintas-slaten,uhijaġietmidfunabiħwejjeġsbieħufini ħafna.

14Uħdejnil-katapultatagħhakienhemmSem,uliedu EberuAbimelek,flimkienma’Anar,AskoluMamre,ulkbaratkollhatal-pajjiżsegwewil-katapultatagħha.

15Ul-jiemta’Sarakienumijausebgħaugħoxrinsenau mietet,uAbrahamgħamelluttukbirutqil,uwettaqir-riti tal-luttugħalsebatijiem.

16Ul-abitantikollhatal-artfarrġulilAbrahamulilibnu IżakkminħabbaSara

17Umetagħaddewil-jiemtal-luttutagħhom,Abraham bagħatlilibnuIżakk,udanmarfid-darta’SemuEber biexjitgħallemit-triqattal-Mulejul-istruzzjonijiettiegħu, uAbrahambaqa’hemmtlietsnin.

18Dakiż-żmienAbrahamqammal-qaddejjakollhatiegħu, utelquureġgħulurad-darlejnBirxeba,uAbrahamulqaddejjakollhatiegħubaqgħuf’Birxeba.

19Ufir-rivoluzzjonitas-senaAbimelek,is-sultantalFilistin,mietf’dikis-sena;kellumijautlietaudisgħinsena metamewtu;uAbrahammarman-niestiegħulejnartilFilistin,ufarrġulid-darkollhaulill-qaddejjakollhatiegħu, umbagħaddarumarid-dar

20Uwaral-mewtta’Abimelek,in-niesta’Gerarħadulil ibnuBenmalik,likellubisstnax-ilsena,uġagħluhjimtedd minflokmissieru.

21UsemmewhAbimelekskontisemmissieru,għaxhekk kienetid-drawwatagħhomlijagħmluf’Gerar,uAbimelek saltanminflokAbimelekmissieru,uqagħadfuqit-tron tiegħu.

22ULotbinĦaranmietukollf’dawkil-jiem,fid-disgħau tletinsenatal-ħajjata’Iżakk,ul-jiemkollhaligħexLot kienumijauerbgħinsenaumbagħadmiet

23UdawnhumawliedLot,litwilduluminnuliedubniet, iseml-ewwelwieħedkienMowab,uisemit-tienikien Benami

24Uż-żewġuliedta’Lotmarruuħadunisaminnart Kangħan,uwelldut-tfallilhom,uwliedMowabkienuEd,

Majon,Tarsus,uKanvil,erbatulied,dawnhumamissirijiet uliedMowabsal-lum.

25Ul-familjikollhata’wliedLotmarrujoqogħdufejn iltaqgħu,għaxkienuproduttiviukibrub’abbundanza.

26Umarruubnewblietgħalihominfushomfl-artfejn kienujgħammru,usemmewl-ismijiettal-blietlibnew skontisimhomstess

27UNaħorbinTeraħ,ħuAbraham,mietf’dawkil-jiemflerbgħinsenata’ħajtIżakk,ul-jiemkollhata’Naħorkienu mijautnejnusebgħinsena;umietundifenf’Ħaran

28UmetaAbrahamsema’liħuhkienmiet,inkwietaħafna, ubaqa’jnikketgħalħuhgħalħafnajiem

29UAbrahamsejjaħlilEligħeżer,il-qaddejewlienitiegħu, biexjagħtihordnijietdwardaru,udanġieuqagħad quddiemu

30UAbrahamqallu,“Ara,jienxjaħt,manafxjummewti; għaxjienavvanzatfiż-żmien;issagħalhekkqum,oħroġu tiħuxmaragħalibniminndanil-postuminndinl-art,millbniettal-Kangħaninlingħammrufosthom.”

31Immamurlejnartitiegħiulejnpostfejntwieled,uħu minnhemmmaragħalibni,ul-MulejAllatas-Semaul-art liħadnimid-darta’missieriuġabnif’danil-post,uqalli, Lilnisleknagħtidinl-artbħalawirtgħaldejjem,hujibgħat l-anġlutiegħuqablekujġibleksuċċessfitriqtek,sabiex tiksebmaragħalibnimill-familjatiegħiumid-darta’ missieri

32Ul-qaddejwieġeblilsiduAbrahamuqallu:“Ara,jien sejjerlejnpostfejntwelidekulejndarmissierek,unieħu maragħalibnekminnhemm;immajekkil-maramatkunx tridtiġimiegħif’dinl-art,għandinieħulilibnekluralejn artfejntwelidek?”

33UAbrahamqallu:“Oqgħodattentlimaġġibxlilibni lurahawn,għaxil-Mulej,liquddiemumxejt,jibgħatlanġlutiegħuqablekujwasslektriqtek.”

34UEligħeżergħamelkifordnaluAbraham,uEligħeżer ħaleflilAbrahamsidudwardinil-kwistjoni;uEligħeżer qamuħagħaxariġmlamill-iġmlata’sidu,ugħaxarirġiel mill-qaddejjata’sidumiegħu,uqamuumarruĦaran,ilbeltta’AbrahamuNaħor,sabiexiġibumaragħalIżakkbin Abraham;uwaqtlikienumarruAbrahambagħatgħandiddarta’SemuEber,uġabuminnhemmlilibnuIżakk 35UIżakkġielurad-darta’missieruf’Bir-xeba,waqtli Eligħeżerul-irġieltiegħuwasluĦaran;uwaqfufil-belt ħdejnl-ilma,uhuġiegħellill-iġmlatiegħujinżlu għarkupptejhomħdejnl-ilmaubaqgħuhemm

36UEligħeżer,il-qaddejta’Abraham,talabuqal:“OAlla ta’Abraham,sidi,nitolbokibgħatlillumil-ġiduuriqalb tajbama’sidi,billitaħtarillummaragħalbinsidimillfamiljatiegħu”

37Ul-Mulejsema’leħenEligħeżer,minħabbal-qaddej tiegħuAbraham,uġaraliltaqa’ma’bintBetwel,binMilka, martNaħor,ħuAbraham,uEligħeżerġiegħanddarha.

38UEligħeżerirrakkontailhomdakkollulikienqed jinkwieta,ulikienil-qaddejta’Abraham,uhumaferħu ħafnabih

39Ulkollbierkulill-Mulejliġabdinil-ħaġa,utawhlil Rebekka,bintBetwel,bħalamaragħalIżakk.

40Ut-tfajlażagħżugħakienetta’dehrasabiħaħafna, kienetverġni,uRebekkakellhagħaxarsninf’dawkiżżminijiet.

41UBetweluLabanuwliedugħamlufestaf’dikil-lejl,u Eligħeżerul-irġieltiegħuġewukieluuxorbuuferħu hemmhekkf’dikil-lejl

42UEligħeżerqamfilgħodu,huul-irġiellikienumiegħu, usejjaħlid-darkollhata’Betwel,uqalilhom:“Ibgħatuni mmurgħandsidi”UqamuubagħtulilRebekkaulil Debora,il-maratagħha,bintUż,utawhal-fiddaud-deheb, qaddejjarġieluqaddejjanisa,ubarkawha.

43UbagħtulilElieżerma’l-irġieltiegħu;ul-qaddejja ħadulilRebekka,uhutelaqumarluragħandsidulejnart Kangħan

44UIżakkħalilRebekkauhisaretmartu,udaħħalhafittinda.

45UIżakkkelluerbgħinsenametaħalilRebekka,bint zijuhBetwel,b’mara

KAPITLU25

1Ukienf’dakiż-żmienliAbrahamreġa’ħamarafi xjuħitu,uisimhakienKetura,minnartKangħan 2UwildetlulilŻimran,Ġoksan,Medan,Midjan,Isbaku Suaħ,sittsubien.UwliedŻimrankienuAbiħen,Moliku Narim

3UwliedĠoksankienuXebauDedan,uwliedMedan kienuAmida,Ġowab,Goki,EliżewuNotaħ;uwlied MidjankienuEfa,Efer,Ħanok,AbidauEldagħa 4UwliedIsbakkienuMakiro,Bejoduwa,uTator 5UwliedSuaħkienuBildad,Mamdad,MunanuMeban; dawnkollhahumal-familjita’wliedKetura,il-mara Kangħanija,liwildetlilAbrahaml-Ebrew

6UAbrahambagħatlildawnkollha'lbogħod,utahom rigali,utelquminnibnuIżakkbiexjoqogħdufejnisibu post

7Udawnkollhamarrulejnil-muntanjafil-lvant,ubnew sittblietlifihomgħammrusal-lum

8ImmawliedXebauDedan,uliedĠoksan,flimkienma’ wliedhom,magħammruxma’ħuthomfil-bliettagħhom,u vvjaġġawukkampjawfl-artijietufid-deżertisal-lum 9UwliedMidjan,binAbraham,marrulejnil-lvantta’art Kus,uhemmhekksabuwiedkbirfil-pajjiżtal-lvant,u baqgħuhemmubnewbelt,ugħammrufiha,dikhijaart Midjansal-lum

10UMidjangħammarfil-beltlibena,huul-ħamesuliedu subienukulmakientiegħu

11Udawnhumal-ismijietta’wliedMidjanskontisimhom fil-bliettagħhom:Efa,Efer,Ħanok,AbidauEldagħa. 12UwliedEfakienuMetak,Mesar,AviuTzanwa,u wliedEferkienuEfron,Zur,AlirunuMedin,uwlied ĦanokkienuRewel,Rekem,Ażi,AljosubuAlad 13UwliedAbidakienuKur,Melud,Kerury,Molki;u wliedEldaakienuMiker,uReba,uMalkija,uGabol; dawnhumal-ismijiettal-Midjanitiskontil-familjitagħhom; uwaral-familjita’Midjaninfirxuma’artMidjankollha 14Udawnhumal-ġenerazzjonijietta’Ismael,bin Abraham,liwildetĦagar,il-qaddejjata’Sara,lilAbraham 15UIsmaelħamaramill-arttal-Eġittu,uisimhakienRiba, lihiMeriba.

16URibawildetlilIshmaellilNebajot,Kedar,Adbeel, MibsamuoħthomBosmat

17UIsmaeltefa’lilmartuRiba,uhitelqetminnuu rritornatlejnl-Eġittufid-darta’missierha,ugħammret

hemm,għaxkienetħażinaħafnaf’għajnejnIsmael,u f’għajnejnmissieruAbraham.

18UIsmaelwaraħamaraminnartKangħan,uisimhakien Malkut,uwildetluNisma,Duma,Masa,Kadad,Tema, Jetur,Nafis,uKedma.

19DawnhumawliedIsmael,udawnhumaisimhom,li humatnax-ilprinċepskontil-ġnustagħhom;ul-familjita’ Ismaelwaraxterdu,uIsmaelħalilulieduul-proprjetà kollhalikienkiseb,flimkienmal-erwieħtan-niesta’daruu kulmakientiegħu,umarrujoqogħdufejnisibupost

20Umarruugħammruħdejnid-deżertta’Paran,ulgħammratagħhomkienetminnĦavilasaSur,lihi quddieml-Eġittuhekkkiftidħollejnl-Assirja.

21UIsmaeluwliedugħammrufl-art,utwieldutfallilhom, ukienuproduttiviużdiedub’modabbundanti

22Udawnhumal-ismijietta’wliedNebajot,l-ewwel imwieledta’Ismael;Mend,Send,Majon;uwliedKedar kienuAljon,Keżem,ĦamaduEli

23UwliedAdbeelkienuĦamaduĠabin;uwliedMibsam kienuObadija,EbedmelekuĠeħus;dawnhumal-familjita’ wliedRiba,martIsmael

24UwliedMisma,binIsmael,kienuSamwa,Żakkarjon,u Obed;uwliedDumakienuKeżed,Eli,Makmad,uAmed 25UwliedMasakienuMelon,Mula,uEbidadon;uwlied ĦadadkienuAżur,Minzar,uEbedmelek;uwliedTema kienuSeir,Sadon,uJakol

26UwliedJeturkienuMerit,Jaish,Aljo,uPakot;uwlied NafiskienuEbed-Tamed,AbijasafuMir;uwliedKedma kienuKalip,Takti,uOmir;dawnkienuwliedMalkut,mart Ismael,skontil-familjitagħhom

27Dawnkollhahumal-familjita’Ismaelskontilġenerazzjonijiettagħhom,ugħammruf’dawkl-artijietfejn kienubnewil-blietgħalihominfushomsal-lum

28URebekka,bintBetwel,martIżakk,binAbraham, kienetsterilif’dawkiż-żminijiet,makellhiexnisel;uIżakk għammarma’missierufl-artta’Kangħan;ul-Mulejkien ma’Iżakk;uArpakshad,binSem,binNoè,mietf’dawkiżżminijiet,fit-tmienjauerbgħinsenatal-ħajjata’Iżakk,uljiemkollhaligħexArpakshadkienuerba’mijautmienjau tletinsena,umiet.

KAPITLU26

1Ufid-disgħauħamsinsenatal-ħajjata’Iżakkbin Abraham,martuRebekkakienetgħadhasterilif’dawkiżżminijiet.

2URebekkaqaletlilIżakk:“Tassewsmajt,sidi,liommok SarakienetsterilifiżmienhasakemmSidiAbraham, missierek,talabgħalihauhitqaletminnu”

3Issagħalhekkqumbilwieqfa,itlobintukolllilAllauhu jisma’t-talbatiegħekujiftakarfinapermezztal-ħniena tiegħu.

4UIżakkwieġeblilmartuRebekkauqallu:“Abraham diġàtalabgħalijalilAllabiexinkabbarlun-nisel,issa għalhekkdinl-isterilitàtridtiġigħandnaminnek”

5URebekkaqaltlu,“Immaissaqumintukolluitlob,ħalli l-Mulejjisma’t-talbatiegħekujagħtinit-tfal.”UIżakk sema’kliemmartu,uIżakkumartuqamuumarrufl-artta’ Morijabiexjitolbuhemmhekkujfittxulill-Mulej,umeta wasluf’dakil-postIżakkqamutalablill-Mulejminħabba martugħaxkienetsterili

6UIżakkqal:“Mulej,Allatas-semautal-art,lit-tjubijau l-ħnintiegħekjimlewl-art,intliħadtlilmissierimid-darta’ missieruuminnfejntwieled,uġibtuf’dinl-art,ugħedtlu, ‘Lilnisleknagħtil-art,’uintwegħedtuugħedtlu,‘Se nkabbarnislekbħall-kwiekebtas-semaubħar-rameltalbaħar,issajallajitwettaqkliemekligħedtlilmissieri” 7Għaxintil-Mulej,Allatagħna,għajnejnahumaffukati fuqekbiextagħtinaniselil-bnedmin,kifwegħedtna,għax intil-Mulej,Allatagħna,ugħajnejnahumaffukatifuqek biss

8Ul-Mulejsama’t-talbata’IżakkbinAbraham,ul-Mulej talbubil-ħniena,uRebekkamartuħarġettqila 9Uwaramadwarseba’xhurit-tfalbdewjitħabtuflimkien ġofiha,uweġġgħethaħafnalikienetgħajjienaminħabba fihom,uqaletlin-nisakollhalikienudakiż-żmienfl-art, “Ġratilkomħaġabħaldinliġratli?”uhumaqalulha,“Le.” 10Uqaltilhom,“Għaliexjienwaħdif’danfostin-nisa kollhalikienhemmfuql-art?”umarretlejnl-artta’ Morijabiextfittexlill-Mulejminħabbaf’dan;umarret għandSemuibnuEberbiextistaqsihomdwardinilkwistjoni,ubiexifittxulill-Mulejdwarha

11UtalbetukolllilAbrahambiexifittexujistaqsilillMulejdwarkullmakienġralha

12Ulkollstaqsewlill-Mulejdwardinil-kwistjoni,u ġabulhal-kelmamingħandil-Mulejuqalulha,Żewġtitfal għandekf’ġufek,użewġġnussejitilgħuminnhom;uġens wieħedsejkunaktarb’saħħtumill-ieħor,ul-akbarsejaqdi liż-żgħir.

13Umetagħalaqilhal-jiembiextiled,niżlet għarkupptejha,uara,kienhemmtewminf’ġufha,kifkien qalilhal-Mulej.

14Ul-ewwelwieħedħareġaħmarkollukemmhubħal libsatax-xagħar,un-nieskollhatal-artsemmiehGħesaw, għaxqalu,“Dankienmagħmulsħiħmill-ġuf.”

15Uwaradanġieħuh,uiduqabdetl-għarqubta’Għesaw, ugħalhekksemmewhĠakobb

16UIżakk,binAbraham,kellusittinsenametawislithom. 17Us-subienkibrusal-ħmistax-ilsenatagħhom,uġew fostis-soċjetàtal-bnedminGħesawkienraġelmakakku qarrieq,ukaċċaturespertfir-raba’,uĠakobbkienraġel perfettugħaqli,likienjgħammarfit-tined,jirgħalmerħlietujitgħalleml-istruzzjonijiettal-Mulejul-kmandi ta’missieruuommu.

18UIżakkuwlieddarugħammruma’missieruAbraham fl-artta’Kangħan,kifkienordnalhomAlla

19UIsmaelbinAbrahamtelaqma’wlieduukulmakien tagħhom,ureġgħuluralejnl-artta’Ħavila,ugħammru hemm.

20Uwliedil-konkubinita’Abrahammarrujgħammruflarttal-lvant,għaxAbrahamkienbagħathom’ilbogħod minnibnu,ukientahomrigali,utelqu 21UAbrahamtakulmakellulilibnuIżakk,utahukollitteżorikollhatiegħu 22Ukkmandahuqallu:“Matafxumatifhimxlil-Mulej huAllafis-semaufl-art,um’hemmħaddħliefu?” 23Ukienhuliħadnimid-darta’missieri,uminnpost twelidi,utanil-għaxqakollhafuql-art;liħelisnimill-parir tal-ħżiena,għaxfihfdajt

24Uwassalnif’danil-post,uħelisniminnUrKasdim;u qalli,Lilnisleknagħtidawnl-artijietkollha,uhuma jirtuhommetajżommul-kmandamentitiegħi,l-istatuti

tiegħiud-deċiżjonijiettiegħiliordnajtlek,ulise nikkmandahom.

25Issa,mela,ibni,isma’leħni,uħaresil-kmandamentitalMulej,Allatiegħek,liordnajtlek.Latitbiegħedxmit-triq it-tajbalalejnil-leminulanqaslejnix-xellug,biexikun tajjebgħalikugħaluliedekwarajkgħaldejjem

26Uftakrufl-għemejjelmeraviljużital-Mulej,ul-qalb tajbatiegħuliweramagħna,metaħelisnaminnidejnlgħedewwatagħna,ul-MulejAllatagħnaġiegħelhom jaqgħuf’idejna;uissagħalhekkżommudakkolluli ordnajtulkom,utitbiegħduxmill-kmandamentita’Alla tagħkom,utaqdulilħaddħliefu,sabiexikuntajjeb għalikomugħalnisilkomwarajkom.

27Ugħallemliluliedekulilnislekl-istruzzjonijiettalMulejul-kmandamentitiegħu,ugħallimhomit-triqrettali għandhomjimxufiha,sabiexikuntajjebgħalihomgħal dejjem

28UIżakkwieġeblilmissieruuqallu,DakliordnaSidi daksenagħmel,umanitbiegħedxmill-kmandamentitalMulejAllatiegħi,senżommkullmaordnali;uAbraham biereklilibnuIżakk,uwkollliluliedu;uAbraham għallemlilĠakobbl-istruzzjonital-Mulejut-triqattiegħu.

29Ukienf’dakiż-żmienliAbrahammiet,fil-ħmistax-il senata’ħajjetĠakobbuGħesaw,uliedIżakk,ul-jiem kollhata’Abrahamkienumijauħamsausebgħinsena,u mietunġabarma’niesufixjuħijatajba,xiħumimlibiljiem,uIżakkuIsmaeluliedudifnuh

30Umetal-abitantita’KangħansemgħuliAbrahamkien miet,ġewilkollmas-slatenul-prinċpijiettagħhomulirġielkollhatagħhombiexjidfnulilAbraham

31Ul-abitantikollhatal-artta’Ħaran,ul-familjikollha tad-darta’Abraham,ul-prinċpijietul-kbaratkollha,u wliedAbrahammill-konkubini,kollhaġewmetasemgħu bil-mewtta’Abraham,uħallsulural-qalbtajbata’ Abraham,ufarrġulilibnuIżakk,udifnulilAbrahamflgħarlixtaramingħandEfronil-Ħittiuwliedu,biex ikollhompostfejnjaqbdu.

32Ul-abitantikollhata’Kangħan,udawkkollhalikienu jafulilAbraham,bkewlilAbrahamsenasħiħa,ul-irġielu n-nisabaqgħujitnikktugħalih.

33Ut-tfalżgħarkollha,ul-abitantikollhatal-artbkew minħabbaAbraham,għaxAbrahamkientajjebmagħhom ilkoll,ugħaxkienrettma’Allaumal-bnedmin.

34Umaqaml-ebdaraġellijibża’minnAllabħal Abraham,għaxhukienjibża’minnAllatiegħuminn żgħożitu,ukienqedalill-Mulej,ukienmexafil-mogħdijiet kollhatiegħumatulħajtu,minntfulitusajummewtu

35Ul-Mulejkienmiegħuuħelsumill-kunsillta’Nimrodu l-poplutiegħu,umetagħamelgwerramal-erba’slatenta’ Elamrebaħhom

36Uġablit-tfalkollhatad-dinjagħas-servizzta’Alla,u għallimhomit-triqattal-Mulej,uġegħelhomisirujafulillMulej

37Usawwarmasġaruħawwelvinjafih,udejjemkien iħejjifit-tindatiegħuikeluxorblildawklikienujgħaddu mill-art,sabiexikunujistgħujissodisfawruħhomf’daru

38Ul-MulejAllaħelesl-artkollhaminħabbaAbraham.

39Uwaral-mewtta’AbrahamAllabiereklilibnuIżakku liluliedu,ul-Mulejkienma’Iżakkkifkienma’missieru Abraham,għaxIżakkżammil-kmandamentikollhatalMulejkifkienordnaluAbrahammissieru;madarxlejnil-

leminjewlejnix-xellugmit-triqit-tajbalikienordnalu missieru.

KAPITLU27

1UGħesawf’dakiż-żmien,waral-mewtta’Abraham, kienimurspissfl-għalqagħall-kaċċa 2UNimrod,is-sultanta’Babel,likienAmrafel,ukollkien imurspissmal-irġielsetgħanatiegħugħall-kaċċafir-raba’, ubiexjimxima’l-irġieltiegħufil-bardtal-jum 3UNimrodkienjosservalilGħesawil-jiemkollha,għax għirakienetiffurmataf’qalbNimrodkontraGħesawiljiemkollha.

4Uf’jumwieħedGħesawmarfl-għalqagħall-kaċċa,usab lilNimrodmiexifid-deżertmaż-żewġtirġieltiegħu 5Ul-irġielsetgħanakollhatiegħuun-niestiegħukienu miegħufid-deżert,immatbiegħduminnu,utelquminnu f’direzzjonijietdifferentibiexjikkaċċjaw,uGħesawinħeba għalNimrod,udanstaħbagħalihfid-deżert.

6UNimrodul-irġieltiegħulikienumiegħumakinux jafuh,uNimrodul-irġieltiegħuspisskienujimxuflgħalqafil-bardtal-ġurnata,ubiexikunujafufejnl-irġiel tiegħukienuqedjikkaċċjawfl-għalqa

7UNimrodutnejnmill-irġieltiegħulikienumiegħu waslufil-postfejnkienu,metaGħesawħareġf'daqqamillmoħbatiegħu,uġibedix-xablatiegħu,uħaffefuġeralejn Nimroduqatagħlurasu

8UGħesawiġġieledġliedaddispratamaż-żewġtirġielli kienuma’Nimrod,umetagħajtulu,Għesawdarlejhomu qatilhombis-sejftiegħu

9Ul-irġielsetgħanakollhata’Nimrod,likienutelquhbiex imorrufid-deżert,semgħul-għajtamill-bogħod,ugħarfulilħnata’dawkiż-żewġtirġiel,uġrewbiexikunujafu x’kienetil-kawżatagħha,metasabulis-sultantagħhomu liż-żewġtirġiellikienumiegħumejtafid-deżert

10UmetaGħesawral-irġielsetgħanata’Nimrodġejjin mill-bogħod,ħarab,ub’hekkħarab;uGħesawħal-ilbies prezzjużta’Nimrod,limissierNimrodkienħallalil Nimrod,ulibihomNimrodħakemfuql-artkollha,uġera uħebihomf’daru.

11UGħesawħadawkil-ħwejjeġuġeralejnil-belt minħabbal-irġielta’Nimrod,uwasalfid-darta’missieru għajjienumħassarmill-ġlieda,ukienlestlijmutbin-niket metaresaqlejnħuhĠakobbuqagħadbilqiegħdaquddiemu 12UqallilħuhĠakobb,“Ara,jiensemmutillum,u għaliexmelajonqosnil-primoġenitura?”UĠakobbaġixxa bil-għaqalma’Għesawf’dinil-kwistjoni,uGħesawbiegħ il-primoġenituratiegħulilĠakobb,għaxhekkkienġiegħel mill-Mulej

13Ul-porzjonta’Għesawfl-għartal-għalqata’Makfela,li AbrahamkienxtaramingħanduliedĦetbħalapussessta’ qasam,GħesawbiegħuwkolllilĠakobb,uĠakobbxtara dankollumingħandħuhGħesawgħall-valurlitawh 14UĠakobbkitebdankollufiktieb,uxeheddwarumaxxhieda,ussiġillah,ul-ktiebbaqa’f’idejnĠakobb 15UmetamietNimrodbinKus,l-irġieltiegħurefgħuhu ġabuhimwerwrin,udifnuhfil-belttiegħu,ul-jiemkollhali għexNimrodkienumitejnuħmistax-ilsenaumiet 16Ul-jiemliNimrodsaltanfuqin-niestal-artkienumijau ħamsautmeninsena;uNimrodmietbis-sejfta’Għesaw

fil-mistħijaud-disprezz,un-niselta’Abrahamikkawżalmewttiegħukifkienrafil-ħolmatiegħu.

17Umal-mewtta’Nimrod,saltnatunqasamf’ħafna diviżjonijiet,udawkil-partijietkollhalifuqhomkien isaltanNimrodingħatawluralis-slatenrispettivital-art,li rkuprawhomwaral-mewtta’Nimrod,un-nieskollhataddarta’Nimrodkienugħalżmientwililsieratas-slatenloħrakollhatal-art.

KAPITLU28

1Uf’dawkil-jiem,waral-mewtta’Abraham,f’dikis-sena l-Mulejġabġuħqawwifl-art,uwaqtlil-ġuħkienqed jaħkeml-artta’Kangħan,Iżakkqambiexjinżell-Eġittu minħabbal-ġuħ,bħalmakiengħamelmissieruAbraham 2Ul-MulejdeherlilIżakkdakil-lejluqallu:“TinżilxlEġittu,immaqumumurGerar,għandAbimelek,is-sultan tal-Filistin,uibqa’hemmsakemmjieqafil-ġuħ”

3UIżakkqamumarGerar,kifordnalul-Mulej,ubaqa’ hemmsenasħiħa

4UmetaIżakkwasalGerar,in-niestal-artrawliRebekka martukienetta’dehrasabiħa,un-niesta’Gerarstaqsewlil Iżakkdwarmartu,uhuwieġeb,“Hijaoħti,”għaxkien jibża’jgħidlikienetmartulimajimpurtaxlin-niestal-art joqtluhminħabbafiha.

5Ul-prinċpijietta’Abimelekmarruufaħħrulill-maralissultan,immahumaweġibhomx,ulanqasmatakasta’ kliemhom.

6ImmasemagħhomjgħiduliIżakkiddikjaralihioħtu,u għalhekkis-sultanżammdangħalihinnifsu

7UmetaIżakkkienilutlietxhurfl-art,Abimelekħares mit-tieqa,ura,uara,Iżakkkienqedjilagħbama’Rebekka martu,għaxIżakkkienjgħammarfid-darta’barratassultan,ugħalhekkid-darta’Iżakkkienetfaċċatatad-dar tas-sultan

8Us-sultanqallilIżakk:“X’inhudanligħamiltilnameta għedtdwarmartek,‘Hioħti?’Kemmseta’faċilment wieħedmill-kbartal-poplujimteddmagħha,uintkont iġġibil-ħtijafuqna!”

9UIżakkqallilAbimelek:“Bżajtlimammutxminħabba marti,ugħalhekkgħedt,‘Hioħti’”

10Dakiż-żmienAbimelektaordnijietlill-prinċpijietulkbarattiegħukollha,uħadulilIżakkulilRebekkamartuu ġabuhomquddiemis-sultan

11Us-sultanordnalijilbsuhomħwejjeġprinċipeski,u jqanqluhomfit-toroqtal-belt,ujxandruquddiemhommalpajjiżkollu,ujgħidu,“Danhur-raġeludinhimartu;kull minimisslildanir-raġeljewlilmartużgurlijmut.”U Iżakkirritornama’martulejnid-dartas-sultan,ul-Mulej kienma’Iżakkubaqa’jikberumajonqosluxejn 12Ul-MulejġiegħellilIżakkisibfavurf’għajnejn Abimelekuf’għajnejnis-sudditikollhatiegħu,uAbimelek aġixxatajjebma’Iżakk,għaxAbimelekftakarfil-ħilfaulpattlikienhemmbejnmissieruuAbraham 13UAbimelekqallilIżakk:“Ara,l-artkollhaqiegħda quddiemek;għammarfejnjidhirlektajjebsakemmterġa’ luralejnartek.”UAbimelektalilIżakkgħelieqiudwieliu l-aqwapartimill-artta’Gerar,biexjiżra’ujaħsadujiekol il-frotttal-artsakemmjgħaddujiemil-ġuħ 14UIżakkżergħaf’dikl-art,urċievamittdarbaaktar f’dikis-sena,ul-Mulejbierku

15Ur-raġelkiber,ukellunagħaġumerħlietugħaddkbir ta’qaddejja.

16Umetagħaddewil-jiemtal-ġuħ,il-MulejdeherlilIżakk uqallu:“Qum,oħroġminndanil-postuerġa’luralejn artek,lejnartKangħan;uIżakkqamurritornalejnĦebron liqiegħdaf’artKangħan,huukulmakientiegħu,kifkien ordnalul-Mulej

17Uwaradan,Selak,binArpakshad,mietf’dikis-sena,li hijatmintax-ilsenatal-ħajjietta’ĠakobbuGħesaw;uljiemkollhaligħexSelakkienuerba’mijautlietautletin senaumbagħadmiet

18Dakiż-żmienIżakkbagħatlilibnuż-żgħirĠakobbfiddarta’SemuEber,utgħalleml-istruzzjonijiettal-Mulej,u Ġakobbbaqa’fid-darta’SemuEbergħaltnejnutletin sena,uħuhGħesawmamarx,għaxmariedximur,ubaqa’ fid-darta’missieruf’artKangħan.

19UGħesawkienkontinwamentjikkaċċjafl-għelieqibiex iġibid-dardakliseta’jikseb,uhekkgħamelGħesawiljiemkollha.

20UGħesawkienraġelmakakkuqarrieq,wieħedlikien ifittexil-qlubtal-bnedminujqarraqbihom,uGħesawkien raġelqalbienafir-raba’,umaż-żmienmargħall-kaċċa bħas-soltu;uwasalsal-għalqata’Seir,lihijaEdom 21Ubaqa’senauerba’xhurjikkaċċjafl-għalqaf’artSeir 22UGħesawrahemmhekkfl-artta’Seirbintraġelminn Kangħan,uisimhakienĠeħudit,bintBeeri,binEfer,millfamiljita’Ħet,binKangħan

23UGħesawħadhab’mara,uġiegħandha;Għesawkellu erbgħinsenametaħadha,uġabhaf’Ħebron,artfejnkien jgħammarmissieru,ugħammarhemm

24Uġaraf’dawkil-jiem,fil-mijaugħaxarsenata’ħajt Iżakk,jiġifierifil-ħamsinsenata’ħajtĠakobb,f’dikissenamietSembinNoè;Semkellusittmittsenameta mewtu.

25UmetamietSem,Ġakobbirritornagħandmissierulejn Ħebronliqiegħdafl-artta’Kangħan

26Ufis-sittauħamsinsenata’ħajtuĠakobb,ġewnies minnĦaran,uRebekkaġietmgħarrfadwarħuhaLaban, binBetwel

27GħaxmartLabankienetsterilif’dawkiż-żminijiet,uma welldetl-ebdatfal,ulanqasil-qaddejjakollhatiegħuma welldugħalih

28Ul-Mulejwaraftakarf’Adina,martLaban,uhitqaletu wildettewminibniet,uLabansemmal-ismijietta’wliedu bniet,isemil-kbiraLea,uisemiż-żgħiraRakel

29Udawkin-niesġewuqaludawnl-affarijietlilRebekka, uRebekkaferħetħafnalil-Mulejkienżarlilħuhaulikellu t-tfal.

KAPITLU29

1UIżakkbinAbrahamxjieħukienavvanzatfil-jiem,u għajnejhtqalubix-xjuħija;kienumċajpraumasetgħux jaraw

2Dakiż-żmienIżakksejjaħlilibnuGħesawuqallu:“Jekk jogħġbok,ġibl-armitiegħek,il-kwiwertiegħekul-pruwa tiegħek.Qumuoħroġfir-raba’uġiblilaħamtaċ-ċerva. Agħmilliikeltajjebuġibhulibiexniekol,ħallinbierkek qabelmewti,għaxissaxjaħtub’xagħriabjad”

3UGħesawgħamelhekk;uħal-armatiegħuumarfirraba’biexjikkaċċjal-laħamtaċ-ċerva,bħas-soltu,biex iġibulilmissierukifkienordnalu,sabiexikunjista’jbierku 4URebekkasemgħetil-kliemkolluliIżakkkienqallil Għesaw,umalajrsejħetlilbinhaĠakobb,uqaltlu:“Hekk qalmissiereklilħukGħesaw,uhekksmajtjien;issa għalhekkissuqmalajruagħmeldaklisengħidlek”

5Qumumur,jekkjogħġbok,lejnil-merħlauġibliżewġ gidjiensbieħ,ujiennixtril-ikeltajjebgħalmissierek,uint għandekiġġibl-ikeltajjebbiexjiekolqabelmaħukikun ġiemill-kaċċa,sabiexmissierekibierekek 6UĠakobbħaffefugħamelkifordnatluommu,ugħamel l-ikeltajjebuġabuquddiemmissieruqabelmaGħesaw kienġiemill-kaċċatiegħu

7UIżakkqallilĠakobb:“Minint,ibni?”Uhuwieġeb: “JienaGħesaw,l-ewwelimwieledtiegħek.Għamiltkif ordnajtliIssa,mela,jekkjogħġbok,qumukulmill-kaċċa tiegħi,sabiexruħektbierkitnikifgħedtli”

8UIżakkqamukieluxorob,uqalbutfarrġet,ubiereklil ĠakobbuĠakobbtelaqminnmissieru;umalliIżakk biereklilĠakobbutelaqminnquddiemu,ara,Għesawġie mill-kaċċatiegħumill-għalqa,ugħamelukollikeltajjebu ġabulilmissierubiexjiekolminnuujbierku

9UIżakkqallilGħesaw:“Uminkiendakliqabadilkaċċauġabhieliqabelmaġejt,ulijienberiktu?”U GħesawkienjafliħuhĠakobbkiengħameldan,ur-rabja ta’GħesawinxtegħletkontraħuhĠakobbtallikienaġixxa hekkmiegħu.

10UGħesawqal,“MhuxsewwajissejjaħĠakobb?Għax ħapostnidarbtejn,ħadlid-dritttal-primoġeniturauissa ħadlil-barka;uGħesawbekaħafna;umetaIżakksama’ leħenibnuGħesawjibki,IżakkqallilGħesaw,“X’nista’ nagħmel,ibni,ħukġieb’qarrieqiuħal-barkatiegħek;u Għesawbaqa’jobgħodlilħuhĠakobbminħabbal-barkali kientahmissieru,ur-rabjatiegħukebbsetkontrih”

11UĠakobbbeża’ħafnaminnħuhGħesaw,uqamu ħarablejnid-darta’EberbinSem,unħebahemmhekk minħabbaħuh,uĠakobbkellutlietausittinsenameta ħareġmill-artta’KangħanminnĦebron,uĠakobbkien moħbifid-darta’Ebererbatax-ilsenaminħabbaħuh Għesaw,uhemmhekkkomplajitgħallemit-triqattal-Mulej ul-kmandamentitiegħu

12UmetaGħesawraliĠakobbkienħarabminnu,uli Ġakobbkienkisebil-barkab’makakkerija,imbagħad Għesawinkejjaħafna,ukienukollimdejjaqma’missieruu ommu;uqamukolluħalilmartuutelaqminnmissieruu ommulejnl-artta’Seir,ugħammarhemm;uGħesawra hemmmaraminnfostil-bnietta’Ħetliisimhakien Bosmat,bintElonil-Ħitti,uħadhabħalamaraflimkien mal-ewwelmaratiegħu,uGħesawsemmiehaAda,billiqal lil-barkakienetgħaddietminnuf’dakiż-żmien 13UGħesawgħammarf’artSeirsittxhurmingħajrmara lilmissieruuommu,uwaraGħesawħan-nisatiegħuu qamumarluralejnartKangħan,uGħesawpoġġaż-żewġ nisatiegħufid-darta’missieruf’Ħebron

14Un-nisata’GħesawiddejquuprovokawlilIżakku Rebekkab’għemilhom,għaxmamxewxfit-triqattal-Mulej, immaqdewl-allatta’missierhom,tal-injamutal-ġebel,kif kiengħallimhommissierhom,ukienuagħarminn missierhom.

15Umarruskontix-xewqatħżienata’qalbhom,uoffrew sagrifiċċjiuħarquinċenslill-Bagħalim,uIżakkuRebekka għejjewminnhom

16URebekkaqalet:“Għajjejtb’ħajtiminħabbal-bnietta’ Ħet.JekkĠakobbjieħumaramill-bnietta’Ħet,bħaldawn lihumamill-bniettal-art,x’jiswagħalijal-ħajja?”

17Uf’dawkil-jiemAda,martGħesaw,ħarġettqilau wildetluiben,uGħesawsemmiehlilibnuElifaż,uGħesaw kelluħamsausittinsenametawildet

18UIsmaelbinAbrahammietf’dawkil-jiem,fis-sittinu erbgħasenata’ħajtĠakobb,ul-jiemkollhaligħexIsmael kienumijausebgħautletinsenaumbagħadmiet

19UmetaIżakksema’liIsmaelkienmejjet,bedajnikki għalih,uIżakkbaqa’jnikketgħalihgħalħafnajiem

20Ufitmiemerbatax-ilsenaliĠakobbkienjgħixfid-dar ta’Eber,Ġakobbxtaqjaralilmissieruulilommu,u Ġakobbmarfid-darta’missieruuommuf’Ħebron,u Għesawkienf’dawkil-jiemnesax’kiengħamilluĠakobb metakienħadlul-barkaf’dawkil-jiem.

21UmetaGħesawralilĠakobbġejgħandmissieruu ommuftakarx’kiengħamilluĠakobb,urrabjaħafna kontrihufittexlijoqtlu.

22UIżakkbinAbrahamkienxiħuavvanzatfil-jiem,u Għesawqal,“Issawasaliż-żmienlimissierijmut,umeta jmutjiennoqtollilħijaĠakobb.”

23UdanintqallilRebekka,uhimalajrbagħtetusejħetlil binhaĠakobb,uqaltlu,Qum,muruaħrablejnĦaran għandħijaLaban,uibqa’hemmgħalxiżmien,sakemmirrabjata’ħuktinbidelminnekumbagħadterġa’lura

24UIżakksejjaħlilĠakobbuqallu:“Tiħuxmaramillbnietta’Kangħan,għaxhekkordnalnamissiernaAbraham skontil-kelmatal-Mulejlikienordnalu,metaqal,‘Lil nisleknagħtidinl-art;jekkuliedekiżommul-patttiegħili għamiltmiegħek,allurajienukollinwettaqliluliedekdak ligħedtlekumanabbandunahomx

25Issa,mela,ibni,obdileħni,f’kullmasenikkmandalek, uaħrabmillitieħumaraminnfostil-bnietta’Kangħan; qum,murĦaran,fid-darta’Betwel,missierommok,uħu għalikmaraminnhemmminnfostil-bnietta’Laban,ħu ommok.

26Għalhekkoqgħodattentlimatinsiexlill-MulejAlla tiegħekut-triqatkollhatiegħufl-artlisejjerfiha,uma tissieħebxman-niestal-artutiġriwaral-frugħautitlaqlillMulejAllatiegħek

27Immametatidħolfl-artaqdilill-Mulejhemmhekk,la ddurlejnil-leminulanqaslejnix-xellugmit-triqli ordnajtlekulitgħallimt

28UjallaAllaliJista’Kolloxjagħtikfavurquddieminniestad-dinja,biexhemmhekktieħumaraskontl-għażla tiegħek;waħdalihitajbaurettafil-mogħdijiettal-Mulej

29UjallaAllajagħtikulilnislekil-barkata’missierek Abraham,ujagħmlekfrottil-frottujkattark,ussirkotrata’ poplifl-artfejnsejjer,ujallaAllajġegħelekterġa’luralejn dinl-art,artfejnkienjgħammarmissierek,bit-tfalu b’għanakbir,bil-ferħubil-pjaċir

30UIżakktemmjikkmandalilĠakobbubarku,utah ħafnarigali,flimkienmal-fiddaud-deheb,ubagħtujitlaq; uĠakobbsema’lilmissieruuommu;bieshomuqamu marPadan-aram;uĠakobbkellusebgħausebgħinsena metaħareġmill-artta’KangħanminnBeersheba.

31UmetaĠakobbtelaqbieximurĦaran,Għesawsejjaħ lilibnuElifaż,uqallubil-moħbi,“Issaisaġġar,ħux-xabla tiegħekf’idejkuiġriwaraĠakobbugħaddiminn quddiemufit-triq,ufittexgħalih,uoqtlubis-xablatiegħek f’waħdamill-muntanji,uħukulmakelluuerġa’lura.”

32UElifaż,binGħesaw,kienraġelattivuespertfil-qaws kifkiengħallmumissieru,ukienkaċċaturmagħruffir-raba’ uraġelqalbenin.

33UElifażgħamelkifkienordnalumissieru,uElifaż kelludakiż-żmientlettax-ilsena,uElifażqamutelaquħa miegħugħaxarminnħutommuumarjiġriwaraĠakobb

34Ubaqa’segwamill-qriblilĠakobb,ustaqsagħalihfilfruntierata’l-artta’Kangħanfaċċatatal-beltta’Sikem.

35UĠakobbralilElifażul-irġieltiegħujiġruwarajh,u Ġakobbwaqaffil-postfejnkiensejjer,sabiexikunjaf x’kiendan,għaxmakienxjafil-ħaġa;uElifażġibedixxablatiegħuubaqa’sejjer,huul-irġieltiegħu,lejn Ġakobb;uĠakobbqalilhom,X’għandux’jaqsam magħkomliġejtuhawn,ux’ifisserliqedtiġruwarajkom bis-sjuftagħkom

36UElifażresaqlejnĠakobbudanwieġebuqallu,“Hekk ordnalimissieri,uissagħalhekkmhuxseniddevjamillordnijietlitanimissieri;umetaĠakobbraliGħesawkien kellemlilElifażbiexjużal-forza,Ġakobbimbagħadresaq utalablilElifażulin-niestiegħu,uqallu,

37Aradakkolluligħandiulitawnimissieriuommi,ħudu għalikuitlaqminnquddiemi,ulatoqtolnix,ujalladinilħaġatitqieslekbħalaġustizzja.

38Ul-MulejġiegħellilĠakobbisibfavurf’għajnejn ElifażbinGħesaw,ul-irġieltiegħu,uhumasemgħuminn leħenĠakobb,umaqatluhx,uElifażul-irġieltiegħuħadu kulmakienta’Ġakobbflimkienmal-fiddaud-dehebli kienġabmiegħuminnBeersheba;maħallewhxejn

39UElifażul-irġieltiegħutelquminnuureġgħulura għandGħesawlejnBirxeba,uqalulukulmakienġralhom ma’Ġakobb,utawhkulmakienuħadumingħandĠakobb

40UGħesawkienirrabjatgħalibnuElifaż,ugħalirġieluli kienumiegħu,għaxmakinuxqatlulilĠakobb

41UwieġbuuqalulilGħesaw,PeressliĠakobbtalabna f’dinil-kwistjonibiexmanoqtluhx,il-ħnienatagħna tqanqletgħalih,uħadnakulmakelluuġibniehgħandek;u Għesawħal-fiddaud-dehebkolluliElifażkienħa mingħandĠakobbupoġġiehomfil-ġenbf’daru.

42Dakiż-żmienmetaGħesawraliIżakkkienbiereklil Ġakobbukienordnalu,qallu:“Latieħuxmaraminnfost il-bnietta’Kangħan,ulil-bnietta’Kangħankienuħżiena f’għajnejnIżakkuRebekka,”

43Imbagħadmargħandid-darta’zijuhIsmael,uminbarra n-nisal-kbartiegħuħalilMaklat,bintIsmael,oħtNebajot, bħalamara

KAPITLU30

1UĠakobbtelaqfitriqtulejnĦaran,uwasalsal-muntanja Morija,uqatta’l-lejlhemmħdejnil-beltta’Luz;ul-Mulej deherhemmlilĠakobbf’dakil-lejl,uqallu,Jienal-Mulej Allata’AbrahamuAllata’Iżakkmissierek;l-artlifuqha mimdudnagħtihalilekulilnislek

2Uara,jienmiegħekunħarsekkullfejntmur,unkabbar nislekbħall-kwiekebtas-sema,unġiegħellill-għedewwa kollhatiegħekjaqgħuquddiemek;umetajagħmlugwerra

miegħekmajegħlbukx,unġibekluraf’dinl-artbil-ferħ, bit-tfal,ub’għanakbir.

3UĠakobbqammill-irqadtiegħuuferaħħafnabil-viżjoni likienra;usemmidakil-postBetel.

4UĠakobbqamminndakil-postmimliferħ,umetamexa saqajhħassewhomħfiefbil-ferħ,utelaqminnhemmlejn artuliedil-Lvant,urritornalejnĦaranuqagħadħdejnilbirtar-ragħaj.

5Uhemmhekksabxirġiel;kienusejrinminnĦaranbiex jirgħul-merħliettagħhom,uĠakobbstaqsiehom,uhuma qalulu,“AħnaminnĦaran”

6Uqalilhom:“TafuhlilLaban,binNaħor?”Uhuma wieġbu:“Nafuh,uara,bintuRakelġejjatirgħan-nagħaġta’ missierha”

7Waqtlikiengħadujitkellemmagħhom,Rakel,bint Laban,ġietbiextirgħan-nagħaġta’missierha,għaxkienet ragħaja

8UmetaĠakobbralilRakel,bintLaban,ħuommu,ġerau bisha,ugħollaleħnuubeka.

9UĠakobbqallilRakellikienbinRebekka,oħt missierha,uRakelġriettgħidlilmissierha,uĠakobb komplajibkigħaxmakelluxejnmiegħux’iġibfid-darta’ Laban

10UmetaLabansama’likienġieĠakobb,binoħtu,ġera ubisuugħannquudaħħalhfid-darutahil-ħobż,ukiel.

11UĠakobbirrakkontalilLabanx’kiengħamilluħuh Għesaw,ux’kiengħamilluibnuElifażfit-triq

12UĠakobbqagħadfid-darta’Labangħalxahar,u Ġakobbkieluxorobfid-darta’Laban,uwaraLabanqallil Ġakobb,“Għidlix’setkunil-ħlastiegħek,għaxkiftista’ taqdinib’xejn?”

13ULabanmakelluxsubienimmabnietbiss,un-nisaulqaddejjal-oħratiegħukienugħadhomsterilif’dawkiżżminijiet;udawnhumal-ismijietta’bnietLabanli wildetlumartuAdina;isemil-kbirakienLeauisemiżżgħirakienRakel;uLeakellhagħajnejnsensittivi,imma Rakelkienetsabiħaumżejnasew,uĠakobbkieniħobbha.

14UĠakobbqallilLaban,“Jiennaqdikseba’sningħal Rakel,bintekiż-żgħira;”uLabanqabelma’danuĠakobb qedalilLabanseba’sningħalbintuRakel.

15Ufit-tienisenaliĠakobbkienjgħammarf’Ħaran, jiġifierifid-disgħausebgħinsenata’ħajtu,f’dikis-sena mietEberbinSem,likelluerba’mijauerbgħausittinsena metamiet

16UmetaĠakobbsema’liGħeberkienmejjetinkwieta ħafna,ubaqa’jnikketujnikketgħalihgħalħafnajiem.

17Ufit-tieletsenaliĠakobbkienjgħammarf’Ħaran, Bosmat,bintIsmael,martGħesaw,wildetluiben,u GħesawsemmiehRegħwel

18Ufir-raba’senaliĠakobbkienjgħixfid-darta’Laban, il-MulejżarlilLabanuftakarfihminħabbaĠakobb,u twilduwliedsubien,ul-ewwelimwieledtiegħukienBeor, it-tienitiegħukienAlib,ut-tieletkienKorash

19Ul-MulejtalilLabangħanauġieħ,subienubniet,urraġelkiberħafnaminħabbaĠakobb 20UĠakobbf’dawkil-jiemkienjaqdililLabanf’kull xortata’xogħol,fid-darufl-għalqa,ul-barkatal-Mulej kienetf’kulmakienta’Labanfid-darufl-għalqa 21Ufil-ħamessenamietetĠeħudit,bintBeeri,mart Għesaw,fl-artta’Kangħan,umakellhiexsubienimma bnietbiss

22Udawnhumal-ismijietta’wliedhaliwildetlilGħesaw, l-isemtal-kbirakienMarżit,uisemiż-żgħirakienPutit.

23UmetamietĠeħudit,GħesawqamumarlejnSeirbiex jikkaċċjafir-raba’,bħas-soltu,uGħesawbaqa’jgħammar f’artSeirgħalżmientwil.

24Ufis-sittsenaGħesawħabħalamara,flimkienmannisal-oħratiegħu,lilAħlibama,bintŻebonil-Ħivita,u Għesawħadhaf’artKangħan.

25UAħlibamaħarġettqilauwildetlilGħesawtlietsubien, Ġeħus,Jaalan,uKoraħ

26Uf’dawkil-jiem,f’artKangħan,kienhemmtilwima bejnir-rgħajjata’Għesawur-rgħajjatal-abitantita’art Kangħan,għaxil-bhejjemul-ġidta’Għesawkienuwisq abbundantibiexjibqa’f’artKangħan,f’darmissieru,uart Kangħanmasetgħetxiġġorrmiegħuminħabbal-bhejjem tiegħu.

27UmetaGħesawralit-tilwimtiegħużdiedmal-abitanti ta’artKangħan,qamuħalin-nisatiegħuuliluliedusubien ubniet,ukulmakellu,ul-bhejjemlikellu,ul-proprjetà kollhatiegħulikienkisebf’artKangħan,utelaqmillabitantita’artlejnartSeir,uGħesawukulmakellu għammarf’artSeir.

28ImmaminnżmiengħalżmienGħesawkienimurjaralil missieruuommuf’artKangħan,uGħesawiżżewweġmalĦoriti,utal-bniettiegħuliluliedSeir,il-Ħorita.

29Utalilbintul-kbiraMarżitlilAna,binŻebegħon,ħu martu,ulilPutittahlilAżar,binBilhanil-Ħori;uGħesaw għammarfil-muntanja,huuwliedu,usaruniselu kkomplewjikbru

KAPITLU31

1Ufis-seba’sena,is-servizzta’Ġakobblikienqedalil Labantlesta,uĠakobbqallilLaban,Agħtinimarti,għax il-jiemtas-servizztiegħitlestew;uLabangħamelhekk,u LabanuĠakobbġabrun-nieskollhata’dakil-postu għamlufesta.

2UfilgħaxijaLabanġied-dar,uwaraĠakobbġiehemm man-niestal-festa,uLabantefa’d-dwalkollhalikienu hemmfid-dar.

3UĠakobbqallilLaban,“Għaliexqedtagħmilnadan?”U Labanwieġeb,“Hekkhid-drawwatagħnaf’dinl-art”

4UwaraLabanħalilbintuLea,uġabhagħandĠakobb,u ġiegħandhauĠakobbmakienxjaflikienetLea

5ULabantalilbintuLeal-qaddejjatiegħuZilpabħala qaddejja.

6Un-nieskollhafil-festakienujafux’kiengħamelLaban lilĠakobb,immamaqaluluxil-ħaġalilĠakobb.

7Ul-ġirienkollhaġewdakil-lejlfid-darta’Ġakobb,u kieluuxorbuuferħu,udaqqewquddiemLeabit-tanburu biż-żfin,uwieġbuquddiemĠakobb,Ħelea,Ħelea 8UĠakobbsema’kliemhomimmamafehemxit-tifsira tagħhom,immaħaseblidinsetgħettkunid-drawwa tagħhomf’dinl-art

9Ul-ġirienqaludawnil-kelmietquddiemĠakobbmatul il-lejl,ud-dwalkollhalikienufid-darLabankientefa’dak il-lejl.

10Ufilgħodu,metadeherid-dawl,Ġakobbdarlejnmartu ura,uara,kienetLealikienetmimdudaf’sidru,uĠakobb qal,Ara,issanafx’qalul-ġirienilbieraħfilgħaxija,Ħelea, qalu,ujienmakontxnaf

11UĠakobbsejjaħlilLabanuqallu:“X’inhudanli għamiltli?ŻgurliqdejtlilekgħalRakel,ugħaliexqarraqt bijautajtnililLea?”

12ULabanwieġeblilĠakobbuqallu:“Mhuxhekkisir f’postnalinagħtuż-żgħiraqabelil-kbiraissa;għalhekk jekktixtieqtieħuliloħthawkoll,ħudhamiegħekgħasservizzlisetaqdinigħalseba’sninoħra”

13UĠakobbgħamelhekk,uħawkolllilRakelbħalamara, uqedalilLabanseba’sninoħra,uĠakobbġiewkollgħand Rakel,uħabblilRakelaktarminnLea,uLabantahalqaddejjatiegħuBilħabħalaqaddejja

14Umetal-MulejraliLeakienetmibgħuda,il-Mulej fetaħilhaġufha,uhitqaletuwildetlilĠakobberbatsubien f’dawkil-jiem

15Udawnhumaisimhom,RubenSimeon,Levi,uĠuda,u hiwaramabaqgħetxtiled.

16Uf’dakiż-żmienRakelkienetsterili,umakellhiex nisel,uRakelkienettgħirgħaloħthaLea,umetaRakelrat limawildetxtfallilĠakobb,ħadetlilBilħal-qaddejja tagħha,uwildetlilĠakobbżewġsubien,DanuNaftali 17UmetaLearatlikienetwaqfettiled,ħadetukolllil Zilpa,il-qaddejjatagħha,utathalilĠakobbb’mara,u ĠakobbukollġiegħandZilpa,uhiwkollwildetlilĠakobb żewġsubien,GaduAser

18ULeareġgħetħarġettqilauwildetlilĠakobbf’dawk il-jiemżewġsubienubintwaħda,udawnhumaisimhom, Issakar,Żebulon,uoħthomDina

19URakelkienetgħadhasterilif’dawkil-jiem,uRakel talbetlill-Mulejf’dakiż-żmien,uqalet,“MulejAllaftakar fijaużurni,nitolbok,għaxissażewġisejitlaqni,għaxma wellidtluxtfal.”

20Issa,MulejAlla,isma’t-talbatiegħiquddiemek,uarattbatijatiegħi,uagħtiniwliedbħalwaħdamill-qaddejja, ħallimankunxnista’nissaportiaktarit-tmaqdirtiegħi.

21UAllasama’haufetaħilhal-ġuf,uRakeltqaletuwildet iben,uqalet,“Il-Mulejneħħal-għajbtiegħi”Usemmietu Ġużeppi,għaxqalet,“Jallal-Mulejiżidliibenieħor.”U Ġakobbkelluwieħedudisgħinsenametawildet

22Dakiż-żmienommĠakobb,Rebekka,bagħtetlil Debora,bintUż,likienetqedtredda’magħha,utnejnmillqaddejjata’IżakkgħandĠakobb

23UwaslugħandĠakobbf’Ħaranuqalulu,“Rebekka bagħtitnagħandekbiexterġa’luralejndarmissierekf’art Kangħan;uĠakobbsema’minnqalilhomf’danlikienet qaltluommu

24Dakiż-żmien,is-seba’sninl-oħraliĠakobbqedalil LabangħalRakeltlestew,ukienfitmiemerbatax-ilsenali kienilujgħixf’ĦaranliĠakobbqallilLaban,Agħtininnisatiegħiuibgħatni,ħallimmurlejnarti,għaxara,ommi bagħtitlimill-artta’Kangħanbiexnerġa’luralejndar missieri

25ULabanqallu:“Mhuxhekk,jekkjogħġbok;jekksibt grazzjaf’għajnejk,titlaqnix;agħtinil-ħlastiegħekujien nagħtih,uibqa’miegħi”

26UĠakobbqallu:“Danhuligħandektagħtinibħalaħlas, lillumngħaddimill-merħlakollhatiegħekunneħħi minnhomkullħaruflihumtebba’umtebba’udaklihu kannellafostin-nagħaġ,ufostil-mogħoż,ujekktagħmel dangħalijajiennerġa’luraunirgħal-merħlatiegħeku nħarishombħalmakontqabel.”

27ULabangħamelhekk,uLabanneħħamill-merħla tiegħukulmakienqalluĠakobbutahomlu.

28UĠakobbpoġġakulmakienħamill-merħlata’Laban f’idejnuliedu,uĠakobbkienqedjirgħa’l-bqijatal-merħla ta’Laban.

29Umetal-qaddejjata’Iżakklikienbagħatgħand ĠakobbrawliĠakobbmakienxsejerġa’luramagħhom lejnartKangħangħandmissieru,imbagħadtelquminn ħdejh,ureġgħuluralejnartKangħan

30UDeborabaqgħetma’Ġakobbf’Ħaran,umarritornatx mal-qaddejjata’Iżakklejnl-artta’Kangħan,uDebora għammetman-nisaut-tfalta’Ġakobbf’Ħaran

31UĠakobbqedalilLabansittsninoħra,umetannagħaġwelldu,Ġakobbneħħaminnhomdawklikienu mtebbgħinubit-tikek,kifkieniddeċiedama’Laban,u ĠakobbgħamelhekkgħandLabangħalsittsnin,ur-raġel kiberb’modabbundantiukellubaqaruqaddejjanisau rġiel,iġmla,uħmir

32UĠakobbkellumitejnmerħlabaqra,ul-bhejjemtiegħu kienuta’daqskbiruta’dehrasabiħaukienuproduttivi ħafna,ul-familjikollhata’wliedil-bnedminxtaqujiksbu ftitmill-bhejjemta’Ġakobb,għaxkienusinjuriħafna.

33Uħafnaminnuliedil-bnedminġewbiexjiksbuftitmillmerħlata’Ġakobb,uĠakobbtahomnagħġagħalqaddej raġeljewqaddejjajewgħalħmarjewġemel,jew kwalunkweħaġaliriedĠakobbmingħandhomtawh

34UĠakobbkisebgħanauunuruġidpermezzta’dawn it-tranżazzjonijietma’wliedil-bnedmin,uwliedLaban għiruhgħaldanl-unur

35Umaż-żmiensama’kliemuliedLaban,jgħidu, “Ġakobbħakulmakienta’missierna,uminndaklikienta’ missiernakisebdinil-glorjakollha”

36UĠakobbrawiċċLabanuwliedu,uaramakienxlejh f’dawkil-jiemkifkienqabel.

37Ul-MulejdeherlilĠakobbmetagħaddewis-sittsnin,u qallu,Qum,oħroġminndinl-art,uerġa’luralejnartfejn twelidtujieninkunmiegħek.

38UĠakobbqamf’dakil-ħinutella’lilulieduulin-nisa tiegħuukulmakellufuqil-kameli,utelaqbieximurlejn artKangħangħandmissieruIżakk.

39ULabanmakienxjafliĠakobbkientelaqminnħdejh, għaxLabankienqiegħeddakinharjaqta’n-nagħaġ

40URakelserqetix-xbihatta’missierha,uħadithomu ħbiethomfuqil-ġemellikienetbilqiegħdafuqu,ukompliet sejra

41Udinhijat-tipta’xbihat;metajieħduraġellihulewwelimwieledujoqtluujaqtgħuluxagħruminnrasu,u jieħdul-melħujmellħur-rasujidilkuhabiż-żejt,imbagħad jieħdutavlażgħiratar-ramjewtavlatad-dehebujikteblisemfuqha,ujqiegħdut-tavlataħtilsienu,ujieħdur-ras bit-tavlataħtilsienuujqegħduhafid-dar,ujixegħludwal quddiemhaujmiluquddiemha.

42Ufil-ħinmetajmiluquddiemu,jitkellemmagħhom f’kullmajitolbuh,permezztal-qawwatal-isemlihemm miktubfih

43Uxiwħudjagħmluhomfil-figurita’rġiel,tad-dehebu l-fidda,ujmorrugħandhomfiżminijietmagħrufagħalihom, ul-figurijirċievul-influwenzatal-kwiekeb,ujgħidulhom affarijietfuturi,ub’danil-modkienux-xbihatliRakel serqetmingħandmissierha.

44URakelserqetdawnix-xbihatlikienuta’missierha, sabiexLabanmajkunxjafminnhomfejnkienmarĠakobb. 45ULabanġied-darustaqsadwarĠakobbun-niesta’ daru,umanstabx,uLabanfittexix-xbihattiegħubiexikun jaffejnkienmarĠakobb,umasetaxisibhom,umargħand xixbihatoħra,ustaqsiehomuqalululiĠakobbkienħarab minnulejnmissieru,lejnartKangħan

46ULabanimbagħadqamuħalilħutuul-qaddejjakollha tiegħu,uħareġuġerawaraĠakobb,ulaħaqfil-muntanjata’ Gilead

47ULabanqallilĠakobb,“X’inhudanligħamiltlili ħrabtuqarraqtbija,uħadtliluliedil-bnietuliluliedhom bħalpriġunierimeħudabis-sejf?”

48Umaħallejtnixinbushomunibgħathom'ilbogħodbilferħ,useraqtl-allattiegħiutlaqt

49UĠakobbwieġeblilLabanuqallu:“Għaxkontnibża’ limateħodlixliluliedekbil-forza;uissaligħandumin issiballatek,hujmut”

50ULabanfittexix-xbihatueżaminafit-tinedul-għamara kollhata’Ġakobb,immamasetaxisibhom

51ULabanqallilĠakobb:“Nagħmlupattflimkienudan ikuntestimonjanzabejniubejnek;jekktolqotliluliedi bniet,jewtieħunisaoħraminbarrawliedibniet,Allajkun xhudbejniubejnekf’dinil-kwistjoni”

52Uħadul-ġebelugħamlumunzell,uLabanqal,“Danilmunzellhuxhudbejniubejnek;għalhekksemmiehGilead”

53UĠakobbuLabanoffrewsagrifiċċjufuqil-muntanja,u kieluhemmħdejnil-munzell,uqagħdufuqil-muntanjallejlkollu,uLabanqamkmienifilgħodu,ubekama’wliedu bnietubishom,ureġa’luralejnpostu

54UmalajrbagħatlilibnuBeor,likellusbatax-ilsena, flimkienma’AbikorofbinUż,binNaħor,umagħhomkien hemmgħaxartirġiel

55Ugħaġġluutelquugħaddewmit-triqquddiemĠakobb, uwasluminntriqoħralejnl-artta’Seir

56UġewgħandGħesawuqalulu:“Hekkqalħuku qaribek,Laban,binBetwel,ħuommok,

57Smajtx’għamilliħukĠakobb,liġiegħandigħarwienu vojt,ujienmortniltaqa’miegħu,uħadtuf’daribl-unur,u għamiltukbir,utajtuż-żewġtibniettiegħibħalanisau wkollżewġqaddejjatiegħi

58UAllabierkuminħabbafija,ukiberb’modabbundanti, ukellusubien,bniet,uqaddejja.

59Għanduwkollmerħlakbirata’nagħaġumerħliet,iġmla uħmir,kifukollfiddaudehebb’abbundanza;umetarali l-ġidtiegħużdied,telaqniwaqtlimortbiexinqaxxarinnagħaġtiegħi,uqamuħarabbil-moħbi

60Urefa’lin-nisauliluliedufuqil-kameli,uħa’lbogħod il-bhejjemul-proprjetàkollhatiegħulikisebf’artijiet,u refa’wiċċubieximurgħandmissieruIżakk,lejnart Kangħan

61Umaħallinixinbusliluliedibnietuliluliedhom,u mexxaliluliedibnietbħalpriġunierimeħudabis-sejf,u seraqukollallatitiegħiuħarab

62Uissaħallejtufil-muntanjatax-xmarata’Ġabuk,liluu kullmakellu;majonqsuxejn

63Jekktixtieqtmurgħandu,murimbagħaduhemmhekk issibu,utista’tagħmlukiftixtieqruħek;ul-messaġġierata’ LabanġewuqalulilGħesawdankollu

64UGħesawsema’l-kliemkollutal-messaġġierata’ Laban,ur-rabjatiegħuxegħletħafnakontraĠakobb,u ftakarfil-mibegħdatiegħu,ur-rabjatiegħuħarqetġofih

65UGħesawħamalajrlilulieduul-qaddejjaul-erwieħta’ daru,likienusittinraġel,umaruġabarlit-tfalkollhata’ Seiril-Ħoriun-niestagħhom,likienutlietmijauerbgħin raġel,uħalildanin-numrukolluta’erba’mittraġelb’sejf miġbud,umargħandĠakobbbiexjoqtlu.

66UGħesawqasamdanin-numruf’diversipartijiet,uħa s-sittinraġelminnulieduul-qaddejjaul-erwieħta’daru bħalakapwieħed,utahomf’idejnElifaż,ibnul-kbir

67Ul-irjuslikienfadaltahomf’idejnis-sittuliedta’Seir il-Ħori,uqiegħedlilkullraġelfuqil-ġenerazzjonijietu wliedu

68Ul-kampkollutelaqkifkien,uGħesawmarfosthom lejnĠakobb,umexxiehomb’ħeffa.

69Ul-messaġġierata’LabantelquminnħdejnGħesawu marrulejnartKangħan,uwaslugħandid-darta’Rebekka, ommĠakobbuGħesaw.

70Uqalulhauqalulha:“Ara,ibnekGħesawtelaqkontra ħuhĠakobbb’erba’mittraġel,għaxsama’liġej,utelaq biexjagħmelgwerramiegħu,ubiexjoqtluujieħukulma għandu”

71URebekkamalajrbagħtettnejnusebgħinraġelmillqaddejjata’Iżakkbiexjiltaqgħuma’Ġakobbfit-triq;għax qalet,“ForsiGħesawjagħmelgwerrafit-triqmetajiltaqa’ miegħu”

72Udawnil-messaġġieramarrufit-triqbiexjiltaqgħuma’ Ġakobb,ultaqgħumiegħufit-triqtax-xmarafuqin-naħaloħratax-xmaraĠabuk,uĠakobbqalmetarahom,“DanilkamphuwaddestinatgħalijamingħandAlla,”uĠakobb semmidakil-postMaknajim

73UĠakobbkienjaflin-nieskollhata’missieru,ubishom ugħannqhomuġiemagħhom,uĠakobbstaqsiehomdwar missieruuommu,uhumaqalulu:“Kienutajbin”

74Udawnil-messaġġieraqalulilĠakobb:“Rebekka, ommok,bagħtitnagħandek,ngħidulek,‘Smajt,ibni,liħuk Għesawħareġkontrekfit-triqma’rġielminnuliedSeirilĦori”

75Għalhekk,ibni,isma’leħniuarabil-parirtiegħekx’se tagħmel,umetajiġigħandek,itloblilu,utitkellimx miegħubil-għaġla,uagħtihrigalminndakligħandek,u minndakliAllaffavoriekbih.

76Umetajistaqsikdwarl-affarijiettiegħek,taħbixejn minnu,forsijdurluramir-rabjatiegħukontrikub'hekk issalvaruħek,intukullmajappartjenililek,għaxhu dmireklitonorah,għaxhuħukil-kbir 77UmetaĠakobbsama’l-kliemta’ommulikienuqalulu l-messaġġiera,Ġakobbgħollaleħnuubekab’imrar,u għamelkifordnatluommudakinhar

KAPITLU32

1UdakinharĠakobbbagħatmessaġġieragħandħuh GħesawlejnartSeir,uqallukliemta’talb 2Ukkmandahom,uqalilhom:“Hekkgħandkomtgħidulil sidi,lilGħesaw,‘Hekkqalil-qaddejtiegħekĠakobb,‘Ħa majaħsebsidilil-barkata’missierilibihaberiknikienetta’ benefiċċjugħalija

3Għaxilidawnl-għoxrinsenama’Laban,uqarraqbijau biddelil-pagatiegħigħaxardarbiet,kifdiġàntqalkolloxlil sidi

4Uqdejtuf’darub’ħidmaiebsaħafna,uAllawararattbatijatiegħi,it-taħbittiegħiuxogħolidejja,utanigrazzja ufavurf’għajnejh

5Ujienwara,bil-ħnienaul-qalbtajbakbirata’Alla,ksibt barrinuħmirubaqar,uqaddejjarġieluqaddejjanisa.

6Uissajienġejlejnartiudarigħandmissieriuommi,li qegħdinf’artKangħan;ubgħattbiexngħidlilsididan kollusabiexinsibil-favurf’għajnejnsidi,ħallima jimmaġinaxlijienksibtil-ġidminninnifsi,jewlil-barkali bihaberiknimissierigħenitni.

7Udawkil-messaġġieramarrugħandGħesaw,usabuhfittrufta’artEdomsejjerlejnĠakobb,uerba’mittraġel minnuliedSeiril-Ħorikienuweqfinbis-sjufmiġbudin f’idejhom

8Ul-messaġġierata’ĠakobbqalulilGħesawil-kliem kolluliĠakobbkienqalilhomdwarGħesaw.

9UGħesawwieġebhomb’kburijaudisprezz,uqalilhom, Żgurlismajtutassewintqallix’għamelĠakobblilLaban, lieżaltahf’daruutahuliedul-bnietbħalanisa,unissel subienubniet,użdiedbil-kbirfil-ġidul-għanafid-darta’ Labanpermezztiegħu

10Umetaralil-ġidtiegħukienabbundantiul-għana tiegħukbirħarabb’kullmakellu,mid-darta’Laban,u mexxaliluliedLaban’ilbogħodminnwiċċmissierhom, bħalpriġunierimeħudabis-sejfmingħajrmaqallubihom. 11UmhuxbisslilLabangħamelhekkĠakobbimma wkollmiegħigħamelhekkudarbtejnħapostni,ugħandi nibqa’sieket?

12Issagħalhekkjienillumġejtmal-kampijiettiegħibiex niltaqa’miegħu,usenagħmilluskontix-xewqata’qalbi 13Ul-messaġġierareġgħulurauġewgħandĠakobbu qalulu:“Mortgħandħuk,għandGħesaw,ugħednielu kliemekkollu,uhekkweġibna,uara,ġejjiltaqa’miegħek b’erba’mittraġel.”

14Issamelakunafuarax’għandektagħmel,uitloblil Allabiexjeħilsekminnu

15Umetasama’kliemħuhlikienqallill-messaġġierata’ Ġakobb,Ġakobbbeża’ħafnautnikketħafna

16UĠakobbtalablill-Mulej,Allatiegħu,uqallu:“Mulej, Allata’missirijieti,AbrahamuIżakk,intgħedtlimetatlaqt mid-darta’missieri,

17Jienal-Mulej,Allata’missierekAbraham,uAllata’ Iżakk.Lileknagħtidinl-artulilnislekwarajk.Nagħmellil nislekbħall-kwiekebtas-sema,uinttinfirexmal-erba’ naħattas-sema.Fikuf’nislekjitbierkul-familjikollhatalart

18Uintwettaqtkelmtek,utajtnigħanautfalubhejjem, skontix-xewqatl-aktarprofondita’qalbitajtlill-qaddej tiegħek;tajtnikullmatlabtmingħandek,ub’hekkma jonqosnixejn

19Uintwaragħedtli,“Erġa’luragħandil-ġenituritiegħek ulejnpostfejntwelidt,uxortanagħmellektajjeb” 20Uissaliġejt,uintħlistniminnLaban,senaqa’f’idejn Għesawlisejoqtolni,iva,flimkienma’ommijietuliedi.

21Issamela,OMulejAlla,eħlisniwkoll,nitolbok,minn idejnħijaGħesaw,għaxjiennibża’minnuħafna

22Ujekkm’hemmxġustizzjafija,agħmluhaminħabba AbrahamumissieriIżakk

23Għaxnaflipermezztal-qalbtajbaul-ħnienaksibtdan il-ġid;issagħalhekknitolbokbiexteħlisnillumbit-qalb tajbatiegħekubiextwieġibni

24UĠakobbwaqafjitloblill-Mulej,uqasamlin-niesli kienumiegħubin-nagħaġul-baqarf’żewġkampijiet,uta nofsil-kamplilDamesek,binEligħeżer,il-qaddejta’ Abraham,biexikunkampma’wliedu,un-nofsl-ieħortah lilħuhEljanusbinEligħeżer,biexikunkampma’wliedu.

25Ukkmandahom,uqalilhom:“Żommu’lbogħodmillkampijiettagħkom,utersquxqribxulxinwisq,ujekk Għesawjiġif’kampwieħedujoqtlu,il-kampl-ieħorli jkun’ilbogħodminnujaħrabminnu”

26UĠakobbqagħadhemmdakil-lejl,umatulil-lejlkollu taistruzzjonijietlill-qaddejjatiegħudwarl-armatauwliedu

27Ul-Mulejsama’t-talbata’Ġakobbdakinhar,ul-Mulej imbagħadħeleslilĠakobbminnidejnħuhGħesaw.

28Ul-Mulejbagħattlietanġlimill-anġlitas-sema,udawn marruquddiemGħesawuġewgħandu

29Udawnl-anġlidehrulilGħesawulill-poplutiegħu bħalaelfejnraġel,rekbinfuqżwiemelmgħammrab’kull xortata’strumentital-gwerra,udehruf’għajnejnGħesawu l-irġielkollhatiegħulikienumaqsumaf’erba’kampijiet, b’erba’kapijietgħalihom

30UkampwieħedkomplausabulilGħesawġejb’erba’ mittraġellejnħuhĠakobb,udanil-kampġeralejn Għesawun-niestiegħuubeżżagħhom,uGħesawwaqa’ miż-żiemelimwerwer,ul-irġielkollhatiegħunfirduminnu f’dakil-post,għaxkienubeżgħuħafna.

31Ul-kampkollugħajjatwarajhommetaħarbuminn quddiemGħesaw,ul-irġielkollhatal-gwerrawieġbuu qalu,

32Żgurliaħnal-qaddejjata’Ġakobb,lihul-qaddejta’ Alla,uminjista’mbagħadjoqgħodkontrina?”UGħesaw qalilhom:“Mela,sidiuħijaĠakobbhusidikom,liilnima narahgħaldawnl-aħħargħoxrinsena,uissalillumġejt narah,qedtittrattawnib’danil-mod?”

33Ul-anġliwieġbuhuqalulu:“DaqskemmhuħajilMulej,kiekumakienxĠakobblidwaruqedtitkellem bħalaħuk,makonniexinħallulilħaddjibqa’minneku mill-poplutiegħek,immaminħabbaĠakobbbissma nagħmlulhomxejn”

34Udanil-kampgħaddaminnquddiemGħesawul-irġiel tiegħuutelaq,uGħesawul-irġieltiegħukienutbiegħdu minnhommadwarlegametat-tienikampġielejhb’kull xortata’armi,ugħamluwkolllilGħesawul-irġieltiegħu bħalmakiengħamellilhoml-ewwelkamp.

35Umetatelquhabiexikomplu,arat-tieletkampresaq lejhulkollbeżgħu,uGħesawwaqa’miż-żiemel,ul-kamp kollugħajjat,uqal,Żgurliaħnal-qaddejjata’Ġakobb,li hul-qaddejta’Alla,uminjista’joqgħodkontrina?

36UGħesawreġa’wieġebuqalilhom:“Mela,sidiĠakobb, usidekhuħija,uiligħoxrinsenamanarawiċċu,ullum smajtlikienġejMortniltaqa’miegħullum,uqed tittrattawnib’danil-mod?”

37Uhumawieġbuhuqalulu:“Daqskemmhuħajil-Mulej, kiekumakienxħukĠakobbkifgħedtint,makonniex ħallejnafdalminnekumill-irġieltiegħek,immaminħabba Ġakobbliqedtitkellemdwarulihuħuk,mhuxsenindaħlu miegħekjewmill-irġieltiegħek”

38Ut-tieletkampukollgħaddaminnhom,uhukompla triqtuman-niestiegħulejnĠakobb,metar-raba’kampġie

lejh,ugħamluluwkollliluulin-niestiegħubħalmakienu għamlul-oħrajn.

39UmetaGħesawral-ħażenlil-erba’anġlikienu għamlululiluulill-irġieltiegħu,bedajibża’ħafnaminn ħuhĠakobb,umarjiltaqa’miegħufil-paċi.

40UGħesawħebal-mibegħdatiegħukontraĠakobb,għax kienjibża’minnħajtuminħabbaħuhĠakobb,ugħax immaġinalil-erba’kampijietlikienwasalfuqhomkienulqaddejjata’Ġakobb

41UĠakobbqagħaddakil-lejlmal-qaddejjatiegħufilkampijiettagħhom,uddeċiedamal-qaddejjatiegħuli jagħtulilGħesawrigalminndakkollulikellumiegħu,u mill-proprjetàkollhatiegħu;uĠakobbqamfilgħodu,huu l-irġieltiegħu,ugħażluminnfostil-bhejjemrigalgħal Għesaw

42Udanhul-ammonttar-rigalliĠakobbgħażelmillmerħlatiegħubiexjagħtililħuhGħesaw:ugħażelmitejnu erbgħinrasmill-merħliet,ugħażelmill-iġmlaul-ħmir tletinminnkullwieħed,umill-merħlietgħażelħamsin baqra

43Uqassamhomkollhaf’għaxarmerħliet,uqassamkull varjetàwaħedha,utahomf’idejngħaxarqaddejjatiegħu, kullmerħlawaħedha

44Ukkmandahom,uqalilhom,Żommu'lbogħodminn xulxin,uħalluspazjubejnil-merħliet,umetaGħesawu dawklihumamiegħujiltaqgħumagħkomujistaqsuk,u jgħidulek,Ta’minint,ufejnsejjer,uta’minhudankollu quddiemek,għandkomtgħidulhom,Aħnal-qaddejjata’ Ġakobb,uġejnaniltaqgħuma’Għesawfis-sliem,uara Ġakobbġejwarajna

45Udaklihemmquddiemnahurigalmibgħutminn ĠakobblilħuhGħesaw

46Ujekkjgħidulek,‘Għaliexqedjittardjawarajk,milli jiġijiltaqa’ma’ħuhujarawiċċu,’imbagħadgħandek tgħidilhom,‘Żgurliġejbil-ferħwarajnabiexjiltaqa’ma’ ħuh,għaxqal,‘Senpattihbir-rigalliġejgħandu,uwara dannarawiċċu,forsijaċċettani.’”

47Għalhekk,ir-rigalkollugħaddaf’idejnil-qaddejja tiegħu,umarruqabludakinhar,uqagħaddakil-lejlmalkampijiettiegħuħdejnix-xatttax-xmaraJabuk,uqam f’nofsil-lejl,uħan-nisatiegħuul-qaddejjanisatiegħu,u kulmakientiegħu,udakil-lejlgħaddahomminnfuqilmogħdijata’Jabuk.

48Umetaqasamkulmakelluminnnaħagħall-oħratalwied,Ġakobbtħallawaħdu,ultaqa’miegħuraġel,utħabat miegħudakil-lejlsakemmbedajbexbex,ul-koxxata’ Ġakobbinqalgħetminnġonotminħabbat-taqbidamiegħu

49Umallisebaħir-raġelħallalilĠakobbhemm,ubierku utelaq,uĠakobbqasamix-xmaramallisebaħ,ubaqa’ zoppfuqsiequ

50Utelgħetix-xemxfuqumetaqasamix-xmara,uwasal ħdejnil-postfejnkienujinsabul-bhejjemuwliedu.

51Ubaqgħusejrinsanofsinhar,uwaqtlikienusejrinirrigalkiengħaddejquddiemhom

52UĠakobbrefa’għajnejhuħares,uara,Għesawkien ġejmill-bogħod,ma’ħafnarġiel,madwarerba’mittruħ,u Ġakobbbeża’ħafnaminnħuh.

53UĠakobbmalajrqassamlilulieduman-nisatiegħuulqaddejjatiegħu,ulilbintuDinapoġġiehaf’kaxxa,utaha f’idejnil-qaddejjatiegħu.

54Ugħaddaminnquddiemulieduun-nisatiegħubiex jiltaqa’ma’ħuh,umielmal-art,ivamielseba’darbiet sakemmresaqlejnħuh,uAllaġiegħellilĠakobbisib grazzjaufavurf’għajnejnGħesawul-irġieltiegħu,għax Allakiensema’t-talbata’Ġakobb.

55Ul-biża’ta’Ġakobbut-terrurtiegħuwaqgħufuqħuh Għesaw,għaxGħesawkienjibża’ħafnaminnĠakobb minħabbadaklil-anġlita’AllakienugħamlulilGħesaw,u r-rabjata’GħesawkontraĠakobbinbidletf’qalbtajba

56UmetaGħesawralilĠakobbjiġrilejh,ġerawkolllejh ugħannqu,unxteħetfuqgħonqu,ubewsuubkew

57UAllapoġġabiża’uqalbtajbalejnĠakobbf’qalblirġielliġewma’Għesaw,uhumawkollbiesulilĠakobbu għannquh

58UwkollElifaż,binGħesaw,ma’erba’ħutu,ulied Għesaw,bkewma’Ġakobb,ubisuhugħannquh,għaxilbiża’ta’Ġakobbkienwaqa’fuqhomilkoll

59UGħesawrefa’għajnejhuralin-nisabin-niseltagħhom, uliedĠakobb,mexjinwaraĠakobbujmilufit-triq quddiemGħesaw

60UGħesawqallilĠakobb:“Minhumadawnligħandek miegħek,ħija?Humawliedekjewil-qaddejjatiegħek?”U ĠakobbwieġeblilGħesawuqallu:“Dawnhumawliedili Allatabil-grazzjalill-qaddejtiegħek”

61UwaqtliĠakobbkienqedikellemlilGħesawulin-nies tiegħu,Għesawral-kampkollu,uqallilĠakobb,“Minn fejnġibtil-kampkolluliltqajtmiegħulbieraħfilgħaxija?”

UĠakobbwieġeb,“Biexinsibil-favurf’għajnejnsidi,dan huliAllatalill-qaddejtiegħekb’qalbtajba”

62Ur-rigalwasalquddiemGħesaw,uĠakobbinsistama’ Għesawuqallu:“Jekkjogħġbok,ħur-rigalliġibtlilsidi.”

UGħesawwieġeb:“Għaliexdanl-iskoptiegħi?Żommdak ligħandekgħalik”

63UĠakobbqal:“Jienobbligatlinagħtidankollu, ladarbarajtwiċċek,sabiexintgħadektgħixfil-paċi”

64UGħesawirrifjutalijieħur-rigal,uĠakobbqallu: “Nitolbok,sidi,jekkissasibtfavurf’għajnejk,melaaċċetta r-rigaltiegħiminnidi,għaxgħalhekkrajtwiċċek, bħallikiekurajtwiċċbħalta’alla,għaxintkontkuntent bija.”

65UGħesawħar-rigal,uĠakobbtawkolllilGħesaw fiddaudehebubdellju,għaxtantinsistafuquliħahom

66UGħesawqassamil-bhejjemlikienufil-kamp,uta nofslill-irġiellikienuġewmiegħu,għaxkienuġewb’kiri, un-nofsl-ieħortahf’idejnuliedu

67Ul-fiddaud-dehebul-bdeljutahomf’idejnElifaż,ibnu l-kbir,uGħesawqallilĠakobb:“Ħanibqgħumiegħek,u sejrinbil-modmiegħeksakemmtasalgħandimiegħi,biex ngħammruhemmflimkien”

68UĠakobbwieġeblilħuhuqallu:“Nagħmelkifjgħidli sidi,immasidijaflit-tfalhumateneri,un-nagħaġulmerħlietbiż-żgħartagħhomliqegħdinmiegħijimxubilmod,għaxkiekujimxumalajrimutulkoll,għaxinttafittagħbijietul-għejatagħhom”

69Għalhekkħajgħaddisidiquddiemil-qaddejtiegħu,u jiennimxibil-modminħabbat-tfalul-merħla,sakemm nasalgħandsidif’Seir.

70UGħesawqallilĠakobb:“Senpoġġimiegħekxiwħud min-nieslihumamiegħibiexjieħduħsiebekfit-triq,ubiex iġorrl-għejaut-tagħbijatiegħek.”Uwieġeb:“X’għandu bżonn,sidi,jekknista’nsibgrazzjaf’għajnejk?”

71Ara,jienseniġigħandekf’Seirbiexngħammarhemm flimkienkifgħedtlek;murintmal-poplutiegħek,għaxjien senimxiwarajk

72UĠakobbqaldanlilGħesawsabiexineħħililGħesaw ulilirġieluminnu,sabiexwaraĠakobbikunjista’jmur għanddarmissieruf’artKangħan

73UGħesawsema’leħenĠakobb,uGħesawirritorna mal-erba’mittraġellikienumiegħufitriqthomlejnSeir,u Ġakobbukulmakientiegħumarrudakinharsat-tarftal-art ta’Kangħanfil-fruntieritagħha,ubaqa’hemmgħalxi żmien

KAPITLU33

1Uwaraxiżmien,Ġakobbtelaqmit-truftal-art,uwasal fl-artta’Shalem,jiġifieril-beltta’Sikem,liqiegħdafl-art ta’Kangħan,ustraħquddiemil-belt

2Uxtarabiċċaartlikienethemm,mingħanduliedĦamor, in-niestal-art,għalħamesxekel.

3UĠakobbbenadargħalihinnifsuhemmhekk,uwaqqaf it-tindatiegħuhemmhekk,ugħamelgħerejjexgħallbhejjemtiegħu,ugħalhekksemmidakil-postSukkot.

4UĠakobbbaqa’f’Sukkotsenausittxhur

5Dakiż-żmienxiwħudmin-nisatal-abitantital-artmarru l-beltta’Sikembiexjiżfnuujifirħumal-bniettan-niestalbelt,umetaħarġumbagħadRakeluLea,in-nisata’ Ġakobb,mal-familjitagħhomukollmarrubiexjarawilferħtal-bniettal-belt.

6UDina,bintĠakobb,marretmagħhomukolluratlillbniettal-belt,ubaqgħuhemmquddiemdawnil-bnietwaqt lin-nieskollhatal-beltkienuwieqfaħdejhombiexjarawilferħtagħhom,un-niesil-kbarkollhatal-beltkienuhemm 7USikembinĦamor,il-prinċeptal-art,kienukollwieqaf hemmbiexjarahom.

8USikemlemaħlilDina,bintĠakobb,bilqiegħdama’ ommhaquddiemil-bniettal-belt,ut-tfajlagħoġbituħafna, uhemmhekkstaqsalilħbiebuulin-niestiegħu,uqalilhom: “Bintta’minhidikliqiegħdafostin-nisa,lijienma nafhiexf’dinil-belt?”

9Uqalulu,ŻgurlidinhijabintĠakobb,binIżakkl-Ebrej, liilujgħammarf’dinil-beltgħalxiżmien,umetantqallilbniettal-artkienusejrinjifirħu,hijamarretma’ommhaulqaddejjanisabiextoqgħodfosthomkifqedtara.

10USikemralilDina,bintĠakobb,umetaħareslejha, ruħuffissatfuqDina

11Ubagħatuħadhabil-forza,uDinaġietfid-darta’ Sikemuqabadhabil-forzaumteddmagħhauumiljaha,u ħabbhaħafnauqiegħedhaf’daru.

12Uġewuqalul-ħaġalilĠakobb,umetaĠakobbsema’ liSikemkienkaxkarlilbintuDina,Ġakobbbagħattnax mill-qaddejjatiegħubiexiġibulilDinamid-darta’Sikem, umarruuġewfid-darta’SikembiexjieħdulilDinaminn hemm

13UmetawasluSikemħareġlejhomma’rġielhu keċċiehomminndaru,umaħalliehomxjiġuquddiemDina, immaSikemkienbilqiegħdama’Dinajbushau jgħannaqhaquddiemgħajnejhom.

14Ul-qaddejjata’Ġakobbreġgħulurauqalulu,uqalulu: “Metaġejna,huul-irġieltiegħukeċċewna’lbogħod,u hekkgħamelSikemlilDinaquddiemgħajnejna.”

15UĠakobbkienjafukollliSikemkienkaxkarlilbintu, immamaqalxejn,uwliedukienuqedjirgħul-bhejjem tiegħufl-għalqa,uĠakobbbaqa’sieketsakemmirritornaw 16Uqabelmaġewid-daruliedu,Ġakobbbagħatżewġ xebbietminnuliedil-qaddejjatiegħubiexjieħduħsieblil Dinafid-darta’Sikem,ubiexjoqogħdumagħha,uSikem bagħattlietaminnħbiebugħandmissieruĦamorbin Kiddekem,binPered,uqallu:“Iksebgħalijadinit-tfajla bħalamara”

17UĦamor,binKiddekemil-Ħivita,wasalfid-darta’ ibnuSikem,uqagħadbilqiegħdaquddiemuUĦamorqal lilibnu:“Sikem,M’hemml-ebdamarafostil-bniettalpoplutiegħekbiextieħumaraEbrealimhixtal-poplu tiegħek?”

18USikemqallu:“Lilhabisstridtiksibhagħalija,għaxhi għażiżaf’għajnejja.”UĦamorgħamelskontkelmaibnu, għaxkienmaħbubħafnaminnu

19UĦamorħareġgħandĠakobbbiexjitkellemmiegħu dwardinil-kwistjoni,umetakientelaqmid-darta’ibnu Sikem,qabelmaġiegħandĠakobbbiexikellimlu,ara, uliedĠakobbkienuġewmir-raba’,hekkkifsemgħul-ħaġa likiengħamelSikem,binĦamor.

20Ul-irġielkienumnikktinħafnaminħabbaoħthom,u lkollġewlurad-darimqanqlinbir-rabja,qabelmawasaliżżmienlijiġbrul-bhejjemtagħhom.

21Uġewuqagħduquddiemmissierhomukellmuh imqanqlinbir-rabja,uqalulu,Żgurlil-mewthidovutalil danir-raġelulildaru,għaxil-Mulej,Allatad-dinjakollha, ordnalilNoèuliluliedulil-bniedemqattm’għandujisraq, jewjagħmeladulterju;issaara,Sikemkemmħarbatu żżenjaruħhama’oħtna,uħaddmin-nieskollhatal-beltma kellimlukelma

22Żgurlitafutifhemlis-sentenzatal-mewthijadovutalil Sikem,ulilmissieru,ulill-beltkollhaminħabbal-ħaġali għamel

23Uwaqtlikienuqedjitkellmuquddiemmissierhom dwardinil-kwistjoni,ara,Ħamor,missierSikem,ġiebiex jgħidlilĠakobbkliemibnudwarDina,uqagħadquddiem Ġakobbuquddiemuliedu

24UĦamorkellimhomuqalilhom:“RuħibniSikem tixxennaqgħalbintkom;jekkjogħġbokagħtuhielhab’mara utiżżewweġmagħna;agħtunal-bniettagħkomuaħna nagħtukomil-bniettagħna,uintomgħandkomtgħammru magħnaf’artnauaħnankunubħalpopluwieħedfl-art”

25Għaxartnahiwiesgħaħafna,għalhekkgħammrufihau innegozjawhauiksbuha,uagħmluhakiftixtiequ,uħadd magħandujżommkommillijgħidilkomkelma

26UĦamorwaqafikellemlilĠakobbuliluliedu,uara, Sikem,ibnu,kienġiewarajh,uqagħadbilqiegħda quddiemhom

27USikemkellemquddiemĠakobbuwliedu,uqalilhom: “Jallansibfavurf’għajnejklitagħtinililbintek,ukulma tgħidlijiennagħmilha”

28Itlobnigħalħafnadotaurigali,ujiennagħtihom,u nagħmeldakkollulitgħidli,uminikunlijirribellakontra l-ordnijiettiegħek,imut;agħtinibisslit-tfajlab’mara

29USimegħonuLeviwieġbulilĦamorulilibnuSikem bil-qerq,uqalulu:“Kulmagħedtilnanagħmluhgħalikom”

30Uara,oħtnaqiegħdaf’darek,immażomm’ilbogħod minnhasakemmnibagħtugħandmissiernaIżakkdwardin

il-kwistjoni,għaxmanistgħunagħmluxejnmingħajrilkunsenstiegħu.

31GħaxhujaftriqatmissiernaAbraham,ukullma jgħidilnangħidulkom,umanaħbuxejnminnkom.

32USimegħonuLeviqaludanlilSikemulilmissieru sabiexisibupretest,ubiexifittxuparirdwarx’kellujsirlil Sikemulill-belttiegħuf’dinil-kwistjoni

33UmetaSikemumissierusemgħukliemSimegħonu Levi,dehertajjebf’għajnejhom,uSikemumissieruħarġu bieximorrud-dar

34Umetatelqu,uliedĠakobbqalulilmissierhomu qalulhom,Ara,nafulil-mewthijadovutalildawnilħżienaulill-belttagħhom,għaxkisrudakliAllakien ordnalilNoèulilulieduulilnisluwarajhom

35UwkollgħaxSikemgħameldinil-ħaġaliloħtnaDina billikkastigha,għaxqattmagħandujsirħażenbħaldan fostna

36Issagħalhekkkunafuarax’setagħmel,ufittexpariru fittexpretestx’għandujsirlilhom,sabiexjoqtlulill-abitanti kollhata’dinil-belt

37USimeonqalilhom:“Hawnhuparirtajjebgħalikom: għidulhombiexjiċċirkonċiżjawlilkullraġelfosthom bħalmaaħnaċirkonċiżi,ujekkmajriduxjagħmludan, aħnanieħdulilbintnamingħandhomunitilqu

38Ujekkjaqblulijagħmludanujagħmluh,imbagħad metajkunumgħerrqabl-uġigħ,aħnanattakkawhombissjuftagħna,bħallikiekufuqxiħaddkwietufil-paċi,uaħna noqtlulilkullpersunarġielfosthom.

39Ul-parirta’Simeongħoġobhom,uSimeonuLevi ddeċidewlijagħmlulhomkifkienpropost

40Ul-għadafilgħoduSikemumissieruĦamorreġgħu ġewgħandĠakobbuwliedu,biexjitkellmudwarDina,u biexjisimgħux’kienusejagħtutweġibawliedĠakobbgħal kliemhom.

41UwliedĠakobbqarrqumagħhomuqalulhom:“Għedna lilmissiernaIżakkil-kliemkollutagħkom,ukliemkom għoġbu.”

42Immahukellimnauqalilna,“HekkordnaluAbraham missierumingħandAlla,Sidl-artkollha,likullraġelli mhuxmid-dixxendentitiegħuulijixtieqjieħuwaħdaminn uliedubniet,għandujġiegħellilkullraġellijappartjenililu jiġiċirkonċiż,bħalmaaħnaċirkonċiżi,umbagħadnistgħu nagħtuhlilbintnab’mara.”

43Issagħarrafnakomit-triqatkollhatagħnaliqalilna missierna,għaxmanistgħuxnagħmludanligħedtilna dwaru,linagħtubintnalilraġelmhuxċirkonċiż,għaxhija għajbgħalina

44Immahawnhekknaqblumiegħeklinagħtukbintna,u nieħduwkollliluliedekil-bniet,ungħammarfostkomu nkunupopluwieħedkifgħedtintom,jekktismagħna,u taqblulitkunubħalna,litiċċirkonċiżjawlilkullraġelli jappartjenililkom,bħalmaaħnaċirkonċiżi.

45Ujekkmatismaxminna,uċċentratililkullraġel bħalmaaħnaċċentrati,kifordnajnieh,alluraniġugħandek, unieħdulilbintnamingħandkomunitilqu

46USikemumissieruĦamorsemgħukliemuliedĠakobb, ul-ħaġagħoġbithomħafna,uSikemumissieruĦamor ħaffubiexjagħmlux-xewqatta’wliedĠakobb,għax SikemkieniħobbħafnalilDina,uruħukienetmarbuta magħha.

47USikemumissieruĦamormarrujiġrulejnil-biebtalbelt,uġabrul-irġielkollhatal-belttagħhomuqalulhom kliemuliedĠakobb,uqalulhom:

48Ġejnagħanddawnl-irġiel,uliedĠakobb,utkellimna magħhomdwarbinthom,udawnl-irġieljaqblulijagħmlu skontix-xewqattagħna,uara,artnahijakbiragħalihom,u humajgħammrufiha,ujinnegozjawfiha,uaħnankunu popluwieħed;nieħduliluliedhomil-bniet,uliluliedna lilhomnagħtuhombħalanisa

49Immabissb’dinil-kundizzjonidawnl-irġieljaqbluli jagħmludinil-ħaġa,likullraġelfostnajiġiċirkonċiż bħalmahumaċirkonċiżi,kifordnalhomAllatagħhom,u metankunugħamilnaskontl-istruzzjonijiettagħhombiex niġuċirkonċiżi,imbagħadhumajgħammrufostna,flimkien mal-bhejjemul-ġidtagħhom,uaħnankunubħalpoplu wieħedmagħhom.

50Umetal-irġielkollhatal-beltsemgħukliemSikemu missieruĦamor,imbagħadl-irġielkollhatal-belttagħhom qabluma’dinil-proposta,uobdewbiexjiġuċirkonċiżi, għaxSikemumissieruĦamorkienustmatiħafnaminnhom, billikienul-prinċpijiettal-art

51Ul-għada,SikemumissieruĦamorqamukmieni filgħodu,uġabrulill-irġielkollhatal-belttagħhomf’nofs il-belt,usejħuliluliedĠakobb,liċċirkonċiżewlilkull raġellikienmagħhomdakinharul-għada.

52UċirkonċiżjawlilSikemulilmissieruĦamor,ulillħamesaħwata’Sikem,umbagħadkullwieħedqamumar lurad-dar,għaxdinil-ħaġakienetmingħandil-Mulej kontral-beltta’Sikem,umingħandil-Mulejkienil-parirta’ Simegħonf’dinil-kwistjoni,sabiexil-Mulejjagħtil-beltta’ Sikemf’idejniż-żewġuliedta’Ġakobb.

KAPITLU34

1Ul-għaddta’l-irġielkollhaliġewċirkonċiżikiensitt mijauħamsauerbgħinraġel,umitejnusittauerbgħintfal 2ImmaKiddekem,binPered,missierĦamor,us-sittaħwa tiegħu,mariduxjisimgħulilSikemulilmissieruĦamor,u mariduxjiġuċirkonċiżi,għaxil-propostata’wliedĠakobb kienetmoqżieżaf’għajnejhom,ur-rabjatagħhomkienet qawwijaħafnaminħabbadan,lin-niestal-beltmakinux semgħuhom

3Ufilgħaxijatat-tienijum,sabutmienitfalżgħarlima kinuxġewċirkonċiżi,għaxommijiethomkienuħbewhom minnSikemuminnmissieruĦamor,umill-irġieltal-belt 4USikemumissieruĦamorbagħtubiexiġibuhom quddiemhombiexjiġuċirkonċiżi,metaKiddekemus-sitt ħutuqabżufuqhombis-sjuftagħhom,uppruvawjoqtluhom.

5UfittxewlijoqtluwkolllilSikemulilmissieruĦamoru fittxewlijoqtlulilDinamagħhomminħabbadinilkwistjoni

6Uqalulhom:“X’inhidinil-ħaġaligħamiltu?M’hemmx nisafostil-bnietta’ħutkomil-Kangħanin,biextridutieħdu għalikombnietmill-Ebrej,limakontuxtafuhomqabel,u setagħmludanl-attliqattmaordnalkommissirijietkom?”

7Timmaġinalisetirnexxipermezzta’danl-attligħamilt? Ux’setwieġebf’dinil-kwistjonililħutekil-Kangħanin,li sejiġugħadaujistaqsukdwardinil-ħaġa?

8Ujekkl-għemiltagħkommajidhirxġustutajjeb f’għajnejhom,x’setagħmlugħalħajjitkom,ujiengħal ħajjitna,tallimasmajtuxleħinna?

9Ujekkl-abitantital-artuħutekkollha,uliedĦam, jisimgħudwarl-għemiltiegħek,ujgħidu, 10MinħabbamaraEbreagħamluSikemumissieruĦamor, ul-abitantikollhata’beltu,daklimakinuxjafubihuli qattmaordnalhommissirijiethom,fejnmelasetaħarbujew fejntaħbul-mistħijatagħkom,tulil-jiemtagħkomquddiem ħutkom,l-abitantita’artKangħan?

11Issagħalhekkmanistgħuxnissaportudanligħamilt,u lanqasmanistgħuniġumgħobbijab’danil-madmadfuqna, limaordnalniexmissirijietna

12Ara,għadasemmorruniġbrulilħutnakollha,il-ħutna Kangħaninlijgħammrufl-art,ulkollniġuunoqtlukom lilkomulildawkkollhalijafdawfik,sabiexmajibqaxfdal minnekjewminnhom

13UmetaĦamoruibnuSikemun-nieskollhatal-belt semgħukliemKiddekemuħutu,beżgħuħafnagħal ħajjithomminħabbakliemhom,unidmuminndaklikienu għamlu

14USikemumissieruĦamorwieġbulilmissierhom Kiddekemulilħutu,uqalulhom:“Il-kliemkolluli għedtilnahuveru”

15Issalatgħidux,ulanqastimmaġinawf’qalbkomli minħabbal-imħabbalejnl-Ebrejgħamilnadinil-ħaġalima ordnalniexmissirijietna

16Immaperesslirajnalimakinitxl-intenzjoniux-xewqa tagħhomlijaċċettawix-xewqattagħnarigwardbinthom fir-rigwardlinieħduha,ħliefb’dinil-kundizzjoni,għalhekk smajnaleħinhomugħamilnadanl-attlirajt,sabiexniksbu x-xewqatagħnamingħandhom

17Umetankunuksibnat-talbatagħnamingħandhom, nerġgħuluragħandhomunagħmlumagħhomdakli tgħidilna

18Nitolbukommelabiextistennewutulil-ħajjasakemm ġisimnajfejjaqunerġgħunsirub’saħħitna,umbagħad immorruflimkienkontrihom,unagħmlulhomdaklihemm f’qalbkomuf’qalbna

19UDina,bintĠakobb,semgħetdawnil-kliemkollhali kienuqaluKiddekemuħutu,udaklikienuwieġbuĦamor uibnuSikemun-niestal-belttagħhom

20Umalajrbagħtetwaħdamill-qaddejjatagħha,li missierhakienbagħatbiextieħuħsiebhafid-darta’Sikem, għandmissierhaĠakobbugħandħutha,tgħidilha:

21Hekktawil-parirKiddekemuħutudwarkom,uhekk wieġbuĦamoruSikemun-niestal-belt

22UmetaĠakobbsema’dawnil-kelmietimtelabil-korla, ukienirrabjatgħalihom,ur-rabjatiegħuxegħlet kontrihom

23USimegħonuLeviħalfuuqalu:“DaqskemmhuħajilMulej,Allata’l-artkollha,sadanil-ħingħadamajibqax fdalfil-beltkollha”

24Ugħoxrinżagħżugħkienunħbewlimakinuxċirkonċiżi, udawniż-żgħażagħġġieldukontraSimeonuLevi,u SimeonuLeviqatlutmintaxminnhom,utnejnħarbu minnhomuħarbulejnxiħofortal-ġirlikienufil-belt,u SimeonuLevifittxewhom,immamasetgħuxisibuhom 25USimegħonuLevikomplewidurufil-belt,uqatlulinnieskollhatal-beltb’xiferis-sejf,umaħallewlilħaddħaj. 26Ukienhemmkonsternazzjonikbiraf’nofsil-belt,ulgħajtatan-niestal-belttelgħetsas-sema,un-nisaut-tfal kollhagħajtub’leħengħoli.

27USimegħonuLeviqatlul-beltkollha;maħallewxraġel wieħedfil-beltkollha.

28UqatlulilĦamorulilibnuSikemb’xiferis-sejf,uġabu lilDinamid-darta’Sikemutelquminnhemm.

29UwliedĠakobbmarruureġgħulura,uattakkawlillmaqtulin,userqul-ġidkollutagħhomlikienfil-beltufirraba’

30Uwaqtlikienuqedjieħdul-priża,tlietmittraġelqamu utefgħut-trablejhomulaqtuhombil-ġebel,metaSimeon darlejhomuqatilhomilkollb’xiferis-sejf,uSimeondar quddiemLevi,udaħalfil-belt

31Uħadun-nagħaġul-barrinul-bhejjemtagħhom,u wkollil-bqijatan-nisauċ-ċkejknin,uħadulildawnkollha 'lbogħod,ufetħubiebuħarġuumarrugħandmissierhom Ġakobbb'saħħa

32UmetaĠakobbrakulmakienugħamlulill-belt,uralpriżaliħadumingħandhom,Ġakobbirrabjaħafna magħhom,uĠakobbqalilhom,“X’inhudanligħamiltuli? Ara,jiensibtil-mistrieħfostl-abitantiKangħanintal-art,u ħaddminnhommadaħalmiegħi

33Uissagħamiltunistmerrgħall-abitantital-art,fostilKangħaninul-Perizziti,ujienbissminnnumrużgħir,u lkollsejinġabrukontrijaujoqtlunimetajisimgħudwar għemilkomma’ħuthom,ujienudariseninqerdu

34USimegħonuLeviuħuthomkollhamagħhomwieġbu lilmissierhomĠakobbuqalulu:“Ara,aħnangħixufl-art,u Sikemsejagħmeldanliloħtna?Għaliexqedtoqgħod sieketdwardakkolluligħamelSikem?Usejittrattalil oħtnabħalprostitutafit-toroq?”

35Ul-għaddta’nisaliSimegħonuLeviħadubħala priġunierimill-beltta’Sikem,limaqatluhomx,kienħamsa utmeninlimakinuxjafuraġel

36Ufosthomkienhemmtfajlażagħżugħata’dehrasabiħa ugrazzjuża,lijisimhaBuna,uSimeonħadhab’mara,ulgħaddta’rġielliħadufil-jasarumaqatlux,kiensebgħau erbgħinraġel,ul-bqijaqatluhom

37Uż-żgħażagħkollha,irġielunisa,liSimegħonuLevi kienuħadubħalalsieramill-beltta’Sikem,kienuqaddejja ta’wliedĠakobbuta’wliedhomwarajhom,sal-jumli wliedĠakobbħarġuminnartl-Eġittu.

38UmetaSimeonuLeviħarġumill-belt,iż-żewġ żgħażagħlikienfadal,likienunħbewfil-belt,umamietux fostin-niestal-belt,qamu,udawniż-żgħażagħdaħlufilbeltumxewfiha,usabul-beltabbandunatamingħajrraġel, unisabissjibku,udawniż-żgħażagħgħajtuuqalu,Ara, danhul-ħażenliwliedĠakobbl-Ebrewgħamlulildinilbeltmetallumqerduwaħdamill-blietKangħanin,uma beżgħuxminnħajjithomtal-artkollhata’Kangħan.

39Udawnl-irġieltelqumill-beltumarrufil-beltta’ Tapnak,uġewhemmuqalulill-abitantita’Tapnakkulma kienġralhom,ukulmakienugħamluwliedĠakobblill-belt ta’Sikem.

40Ul-informazzjoniwasletgħandĠasub,is-sultanta’ Tapnak,ubagħatirġiellejnil-beltta’Sikembiexjarawlil dawkiż-żgħażagħ,għaxis-sultanmaemminhomxf’danirrakkont,uqal,“Kifsetgħużewġtirġieljeqirdubelt daqshekkkbirabħalSikem?”

41Ul-messaġġierata’Ġasubreġgħulurauqalulu,u qalulu:“Wasalnal-belt,udinhijameqruda,m’hemmlebdaraġelhemmhekk;nisabissjibku;lanqasnagħaġjew

baqarm’hemmhemm,għaxkulmakienhemmfil-belt ħaduwliedĠakobb.”

42UĠasubstagħġebb’dan,uqal:“Kifsetgħużewġtirġiel jagħmluħaġabħaldin,biexjeqirdubeltdaqshekkkbira,u l-ebdabniedemwieħedmajkunjista’jieqafkontrihom?”

43GħaxminnżmienNimrodqattmaġaraxiħaġabħaldin, ulanqasmill-iktarżmienimbiegħedmaġaraxiħaġabħal din;uĠasub,is-sultanta’Tapnak,qallill-poplutiegħu, “KunkuraġġużuaħnammorruniġġieldukontradawnlEbrej,unagħmlulhombħalmagħamlulill-belt,uaħna nieħduvendettagħall-kawżatan-niestal-belt

44UĠasub,is-sultanta’Tapnak,ikkonsultamalkunsillieratiegħudwardinil-kwistjoni,ul-kunsilliera tiegħuqalulu:“Waħdekmatistaxtegħleblill-Ebrej,għax iridujkunub’saħħithombiexjagħmludanix-xogħollillbeltkollha.”

45Kiekutnejnminnhomqerdul-beltkollha,uħaddma qagħadkontrihom,żgurjekkinttmurkontrihom,huma kollhajqumukontrinaujeqirdunabl-istessmod.

46Immajekktibgħatmessaġġlis-slatenkollhata’ madwarna,utħallihomjingħaqduflimkien,imbagħad immorrumagħhomuniġġieldukontrawliedĠakobb; imbagħadinttirbaħkontrihom

47UĠasubsema’kliemil-kunsillieratiegħu,ukliemhom għoġobliluulill-poplutiegħu,uhekkgħamel;uĠasub,issultanta’Tapnak,bagħatjgħidlis-slatenkollhatal-Amoriti likienumadwarSikemuTapnak,

48Itla’miegħiugħinni,uaħnanoqtlulilĠakobbl-Ebrew uliluliedukollha,uneqirduhommill-art,għaxhekk għamellill-beltta’Sikem,uintmatafxb’dan?

49Us-slatenkollhatal-Amoritisemgħul-ħażenliwlied Ġakobbkienugħamlulill-beltta’Sikem,ustagħġbuħafna bihom

50Us-seba’slatental-Amorinġabrumal-armatikollha tagħhom,madwargħaxartelefraġelbis-sjufmiġbudin,u ġewbiexjiġġieldukontrawliedĠakobb;uĠakobbsema’ lis-slatental-Amorikienunġabrubiexjiġġieldukontra wliedu,uĠakobbbeża’ħafna,udaninkwetah

51UĠakobbgħajjatkontraSimegħonuLevi,uqalilhom: “X’inhudanl-attligħamiltu?Għaliexgħamiltunil-ħsara, billiġibtukontrijaliluliedkollhata’Kangħanbiexjeqirdu liliulildari?Għaxkontmistrieħ,jienudari,uintom għamiltunidinil-ħaġa,uprovokajtulill-abitantital-art kontrijabl-azzjonijiettagħkom

52UĠudawieġeblilmissieruuqallu:“Kiengħalxejnli ħutiSimeonuLeviqatlul-abitantikollhata’Sikem?Żgur likiengħaliexSikemkienumiljaliloħtna,ukiserilkmandta’AllatagħnalilNoèuliluliedu,għaxSikemħa liloħtnabil-forza,ukkommettaadulterjumagħha”

53USikemgħameldanil-ħażenkolluuħaddmill-abitanti tal-belttiegħumaqagħadxmiegħubiexjgħidlu,“Għaliex setagħmeldan?Żgurliminħabbaf’hekkħutimarruu ħabtul-belt,ul-Mulejtahaf’idejhom,għaxl-abitanti tagħhakisrul-kmandamentit’AllatagħnaHuwamela għalxejnligħamludankollu?”

54Uissagħaliexqedtibża’jewtinkwieta,ugħaliexint irrabjatb’ħuti,ugħaliexir-rabjatiegħekqabdetkontrihom?

55ŻgurliAllatagħnalitaf’idejhomil-beltta’Sikemunniestagħha,sejagħtiwkollf’idejnas-slatenKangħanin kollhaliġejjinkontrina,uaħnanagħmlulhombħalma għamluħutililSikem

56Issakunkalmdwarhomuarmil-biża’tiegħek,imma afdafil-MulejAllatagħna,uitolbubiexjgħinnaujeħlisna, ujagħtil-għedewwatagħnaf’idejna

57UĠudasejjaħlilwieħedmill-qaddejjata’missieru: “Murissauarafejnjinsabudawkis-slaten,liġejjin kontrina,bl-armatitagħhom”

58Ul-qaddejtelaquħares'ilbogħod,utela'biswitilMuntanjaSiħon,ural-kampijietkollhatas-slatenwieqfa fir-raba',urritornalejnĠudauqal,Ara,is-slatenqegħdin fir-raba'bil-kampijietkollhatagħhom,poplunumeruż immens,bħar-ramelfuqxattil-baħar

59UĠudaqallilSimegħonuLevi,ulilħutulkoll: “Saħħaħtuukunuwliedkuraġġużi,għaxil-MulejAlla tagħnahumagħna,tibżgħuxminnhom”

60Oħroġkullraġel,liebesl-armital-gwerratiegħu,ilpruwaux-xablatiegħu,uaħnammorruniġġieldukontra dawnl-irġielmhuxċirkonċiżi;il-MulejhuAllatagħna,hu jsalvana

61Uqamu,ukullwieħedlibesl-armital-gwerratiegħu,ilkbaruż-żgħar,ħdax-iluliedta’Ġakobb,ul-qaddejja kollhata’Ġakobbmagħhom

62Ul-qaddejjakollhata’Iżakklikienuma’Iżakk f’Ħebron,kollhaġewgħandhomarmatib’kullxortata’ armital-gwerra,uwliedĠakobbul-qaddejjatagħhom,li kienumijautnax-ilraġel,marrulejndawnis-slaten,u Ġakobbukollmarmagħhom

63UwliedĠakobbbagħtugħandmissierhomIżakk,bin Abraham,lejnĦebron,lihiKirjat-arba,uqalulu:

64Nitolbukgħalinalill-Mulej,Allatagħna,biex jipproteġinaminnidejnil-Kangħaninliġejjinkontrina,u biexjagħtinahomf’idejna.

65UIżakkbinAbrahamtalablill-Mulejgħaluliedu,u qallu,“OMulejAlla,intwegħedtlilmissieri,ugħedtlu, Jiensenkabbarnislekbħall-kwiekebtas-sema,uint wegħedtliliwkoll,uwettaqtkelmtek,issalis-slatenta’ Kangħanġewflimkien,biexjagħmlugwerrama’wliedi għaxmawettqul-ebdavjolenza.

66Issamela,OMulejAlla,Allatad-dinjakollha,nitolbok tħassaril-pjanta’dawnis-slatenbiexmajiġġielduxkontra wliedi.

67Uimpressjonaqlubdawnis-slatenul-poplutagħhom bit-terrurta’wliediuwaqqa’l-kburijatagħhom,usabiex ikunujistgħujitbiegħduminnuliedi.

68Ub’idekil-qawwijaub’driegħekmiftuħeħlesliluliedi ulill-qaddejjatagħhomminnhom,għaxil-qawwaussetgħaqegħdinf’idejkbiextagħmeldankollu.

69UwliedĠakobbul-qaddejjatagħhommarrugħand dawnis-slaten,ufdawfil-MulejAllatagħhom,uwaqtli kienusejrin,missierhomĠakobbtalabukolllill-Muleju qal,OMulejAlla,Allasetgħanueżaltat,lisaltanminn żmienilu,minnhemmsaissaugħaldejjem;

70IntiDaklijqanqalil-gwererujwaqqafhom,f’idejk hemmil-qawwaus-setgħabiextgħolliutwaqqa’;Ojallattalbatiegħitkunaċċettabbliquddiemekbiexiddurlejjabilħnienatiegħek,biextimpressjonal-qlubta’dawnis-slaten ul-poplutagħhombit-terrurta’wliedi,utbeżża’lilhomu lill-kampijiettagħhom,ubit-tjiebakbiratiegħekteħleslil dawkkollhalijafdawfik,għaxintlitista’ġġibin-nies taħtnautnaqqasil-ġnustaħtil-qawwatagħna

KAPITLU35

1Us-slatenkollhatal-Amoritiġewuqagħdufir-raba’biex jikkonsultawmal-kunsillieratagħhomx’kellujsirminn uliedĠakobb,għaxkienugħadhomjibżgħuminnhom,u qalu:“Araw,tnejnminnhomqatlul-beltkollhata’Sikem.” 2Ul-Mulejsema’t-talbietta’IżakkuĠakobb,umelaqlub il-konsulentikollhata’dawnis-slatenb’biża’uterrurkbir tantligħajtub’modunanimu, 3Qegħdinintombolohillum,jewm’hemmxfehmafik,li setiġġieledmal-Ebrej,ugħaliexsetitgħaxxaqbil-qerda tiegħekstessillum?

4Ara,tnejnminnhomwaslufil-beltta’Sikemmingħajr biża’jewterror,uqatlulill-abitantikollhatal-belt,uħadd maqamkontrihom,ukifsetkuntista’tiġġieledmagħhom ilkoll?

5ŻgurlitafliAllatagħhomiħobbhomħafna,ugħamel għalihomħwejjeġsetgħana,liqattmasaruminnżmienilu, ufostl-allatkollhatal-ġnus,ħaddmajista’jagħmel għemejjelsetgħanabħaltiegħu.

6ŻgurlihuħeleslilmissierhomAbraham,l-Ebrej,minnid Nimrod,uminnidil-poplukollutiegħulikienuppruvaw joqtluhħafnadrabi.

7Huwaħelsuwkollmin-narlifihkientefgħus-sultan Nimrod,uAllatiegħuħelsuminnu

8Uminiktarjista’jagħmelbħalu?ŻgurlikienAbrahamli qatelil-ħamesslatenta’Elam,metadawnmessulilbinħuh lif’dawkiż-żminijietkienjgħammarf’Sodoma

9Uħal-qaddejtiegħulikienfidilf’daruuftitmill-irġiel tiegħu,uġrewwaras-slatenta’Elamf’lejlwieħedu qatluhom,urrestawrawlilibnuħuhil-proprjetàkollhali kienuħadulu.

10UżgurtafuliAllata’dawnl-Ebrejjitgħaxxaqħafna bihom,uhumawkolljitgħaxxqubih,għaxjafuliħelishom mill-għedewwakollhatagħhom.

11Uara,permezztal-imħabbatiegħulejnAllatiegħu, Abrahamħalill-ibenunikuuprezzjużtiegħuukellulħsieblijrabbihbħalaoffertamaħruqalilAllatiegħu,u kiekumakienxgħalAllaliżammumillijagħmeldan,kien ikungħamlupermezztal-imħabbatiegħulejnAllatiegħu 12UAllarax-xogħlijietkollhatiegħu,uħalifu,uwiegħdu lijeħleslilulieduulilnislukolluminnkullinkwietlikien sejiġifuqhom,għaxkiengħameldinil-ħaġa,upermezz tal-imħabbatiegħulejnAllatiegħurażżanil-kompassjoni tiegħugħalibnu

13Umasmajtxx’għamelAllatagħhomlill-Fargħun, sultantal-Eġittu,ulilAbimelek,sultanta’Gerar,metaħa lilmartAbraham,liqaldwarha,“Hioħti,”biexma joqtluhxminħabbafiha,ujaħsbulijieħduhab’mara?U Allagħamellilhomulill-poplutagħhomdakkolluli smajtubih

14Uara,aħnastessrajnab’għajnejnaliGħesaw,ħu Ġakobb,ġiegħandub’erba’mittraġel,bl-intenzjonili joqtlu,għaxftakarlikienħadlul-barkata’missieru

15Umarjiltaqa’miegħumetaġiemis-Sirja,biexjoqtol lill-ommmat-tfal,uminħelsuminnidejhħliefAllatiegħu lifihfada?ħelsuminnidħuhuwkollminnidejnlgħedewwatiegħu,użgurlijerġa’jipproteġihom.

16MinmajafxlikienAllatagħhomlinebbaħhombissaħħabiexjagħmlulill-beltta’Sikemil-ħażenlismajtbih?

17Jista’jkunallurabis-saħħatagħhomstessliżewġtirġiel setgħujeqirdubeltdaqshekkkbirabħalSikemkiekuma

kienxgħalAllatagħhomlifihkienujafdaw?Huwa qalilhomugħamlilhomdankollubiexjoqtollill-abitanti tal-beltfil-belttagħhom

18Utista’mbagħadtegħleblildawkliħarġuflimkien minnbeltekbiexjiġġieldumagħhomkollha,ankejekkelf darbaaktarjiġujgħinuk?

19Żgurlitafuutifhmulim’intomxġejjinbiextiġġieldu magħhom,immaġejjinbiextiġġieldukontraAllatagħhom ligħażelhom,ugħalhekkintomilkollġejtullumbiex tinqerdu

20Issagħalhekkastjenuminndanil-ħażenliqed tipprovawiġġibufuqkominfuskom,ujkunaħjargħalikom limatmorruxgħall-battaljamagħhom,għalkemmhumaftit fin-numru,għaxAllatagħhomqiegħedmagħhom 21Umetas-slatental-Amoritisemgħul-kliemkollutalkonsulentitagħhom,qlubhomimtlewbil-biża’,ubeżgħu minnuliedĠakobbumariduxjiġġieldukontrihom

22Uinklinawwidnejhomgħall-kliemtal-konsulenti tagħhom,usemgħukliemhomkollu,ukliemil-konsulenti għoġobħafnalis-slaten,uhekkgħamlu 23Us-slatendaruluraużammewluraminnuliedĠakobb, għaxmaqagħduxjavviċinawhombiexjagħmlugwerra magħhom,għaxkienujibżgħuħafnaminnhom,uqlubhom iddewbufihommill-biża’tagħhomminnhom

24Għaxdanħareġmingħandil-Mulejgħandhom,għaxhu sema’t-talbta’qaddejjatiegħuIżakkuĠakobb,għax humafdawfih;udawnis-slatenkollhareġgħulurabilkampijiettagħhomdakinhar,kullwieħedlejnil-belttiegħu, umaġġielduxdakiż-żmienma’wliedĠakobb

25UwliedĠakobbbaqgħuposthomdakinharsal-għaxija biswitil-muntanjaSiħon,umetarawlidawnis-slatenma ġewxjiġġieldukontrihom,uliedĠakobbreġgħulurad-dar

KAPITLU36

1Dakiż-żmienil-MulejdeherlilĠakobbuqallu:“Qum, murBeteluibqa’hemm,uagħmelhemmartallill-Mulejli deherlek,liħeleslilekuliluliedekmit-tbatija”

2UĠakobbqamma’wlieduukulmakientiegħu,utelquu wasluBetelskontil-kelmatal-Mulej.

3UĠakobbkelludisgħaudisgħinsenametatela’Betel,u Ġakobbuwlieduun-nieskollhalikienumiegħubaqgħu f’Betelf’Luż,uhemmhekkbenaartallill-Mulejlideherlu, uĠakobbuwliedubaqgħuf’Betelsittxhur

4Dakiż-żmienmietetDeborabintUż,il-maralikienet tredda’lilRebekka,likienetma’Ġakobb;uĠakobb difenhataħtBetel,taħtsiġratal-ballutlikienethemm 5URebekka,bintBetwel,ommĠakobb,mietetukoll f’dakiż-żmienf’Ħebron,lihiKirjat-arba,undifnetfl-għar ta’MakfelaliAbrahamkienxtaramingħanduliedĦet 6UħajjetRebekkakienetmijautlietautletinsena,u mietetumetaĠakobbsema’liommuRebekkakienet mietetbekab’imrargħalommu,ugħamelluttukbir għaliha,ugħalDebora,likienettredda’ha,taħtis-siġratalballut,usemmiehdakil-postAllon-bakut 7ULabanis-Sirjanmietf’dawkil-jiem,għaxAllalaqtu tallikiseril-pattlikienhemmbejnuubejnĠakobb. 8UĠakobbkellumittsenametadeherlul-Mulej,ubierku usemmiehIsrael,uRakel,martĠakobb,ħarġettqila f’dawkil-jiem.

9Uf’dakiż-żmienĠakobbukulmakientiegħutelquminn Betelbieximorrulejndarmissieru,lejnĦebron.

10Uwaqtlikienusejrinfit-triq,ukiengħadfadaltriq żgħirabiexjasluEfrata,Rakelwildetibenukellhatwelled iebesumietet.

11UĠakobbdifnihafit-triqlejnEfrata,lihiBetlehem,u waqqafkolonnafuqil-qabartagħha,ligħadhahemmsallum;ul-jiemta’Rakelkienuħamsauerbgħinsenau mbagħadmietet

12UĠakobbsemmililibnulitwilidlu,liwilditluRakel, Benjamin,għaxtwilidlufl-artfuqil-lemin

13Uwaral-mewtta’Rakel,Ġakobbwaqqafit-tindatiegħu fit-tindata’Bilħa,il-qaddejjatagħha.

14UReubenkiengħajjurgħalommuLeaminħabbaf’dan, umimlirabja,uqambir-rabjatiegħuumarudaħalfittindata’Bilħauminnhemmneħħas-soddata’missieru.

15Dakiż-żmienis-sehemtal-primoġenitura,flimkienmaluffiċċjitas-sultanutas-saċerdozju,tneħħamingħandulied Ruben,għaxkienipprofanas-soddata’missieru,ulprimoġeniturangħatatlilĠużeppi,l-uffiċċjutas-sultanlil Ġuda,us-saċerdozjulilLevi,għaxRubenkienipprofana s-soddata’missieru.

16Udawnhumal-ġenerazzjonijietta’Ġakobblitwildulu f’Padan-aram,uwliedĠakobbkienutnax

17UliedLeakienuRubenl-ewwelimwieled,uSimegħon, Levi,Ġuda,Issakar,Żebulun,uoħthomDina;uwlied RakelkienuĠużeppiuBenjamin

18UliedŻilpa,il-qaddejjata’Lea,kienuGaduAser,u wliedBilħa,il-qaddejjata’Rakel,kienuDanuNaftali; dawnhumawliedĠakobblitwilduluf’Padan-aram

19UĠakobbuwlieduukulmakientiegħutelquuwaslu Mamre,lihiKirjat-arba,jiġifierif’Ħebron,fejngħammru AbrahamuIżakk,uĠakobbma’wlieduukulmakien tiegħu,għammarma’missieruf’Ħebron.

20UħuhGħesawuwliedu,ukulmakientiegħumarrulejn artSeirugħammruhemm,ukellhomproprjetajietf’art Seir,uwliedGħesawkienuproduttiviukkomplewjikbru ħafnaf’artSeir

21Udawnhumal-ġenerazzjonijietta’Għesawlitwildulu f’artKangħan,uwliedGħesawkienuħamsa.

22UAdawildetlilGħesawlilElifaż,l-ewwelimwieled tiegħu,uwildetluwkolllilRewel,uAħlibamawildetlulil Ġegħus,Jagħalam,uKoraħ.

23DawnhumawliedGħesawlitwilduluf’artKangħan;u wliedElifaż,binGħesaw,kienuTeman,Omar,Sefo, Gatam,KenażuAmalek,uwliedRegħwelkienuNakat, Żerak,SamauMizza

24UwliedĠegħuskienuTimna,Alva,uĠetet;uwlied JagħalamkienuAlah,Finor,uKenaż

25UwliedKoraħkienuTeman,Mibsar,Magdiel,uEram; dawnhumal-familjita’wliedGħesawskontid-dukati tagħhomfl-artta’Seir.

26Udawnhumal-ismijietta’wliedSeiril-Ħori,abitanti tal-artta’Seir:Lotan,Sobal,Sibgħon,Għana,Disan, GħeżeruDison,lihumaseba’wlied

27UwliedLotankienuĦori,ĦemanuoħthomTimna, jiġifieriTimna,liġietgħandĠakobbuwliedu,uma semgħuhiex,uhimarretusaretkonkubinata’Elifażbin Għesaw,uwilditlulilGħamalek

28UwliedSobalkienuAlvan,Manaħat,Ebal,Sefo,u Onam,uwliedSibgħonkienuAja,uGħanaDankien

Għanalisabil-Jemimfid-deżertmetakienjirgħa’l-ħmirta’ Sibgħonmissieru.

29Uwaqtlikienqedjitma’l-ħmirta’missieru, mexxiehomlejnix-xagħrif’ħinijietdifferentibiex jitmagħhom.

30Ukienhemmjumwieħedliħahomf’wieħedmiddeżertifuqix-xatttal-baħar,biswitix-xagħritan-nies,u waqtlikienqedjitmagħhom,ara,maltempataqawwija ħafnaġietmin-naħal-oħratal-baħaruwaqgħetfuqil-ħmir likienuqedjirgħuhemmhekk,ulkollwaqfu

31Uwaramadwarmijaugħoxrinannimalkbirutal-biża’ ħarġumid-deżertmin-naħal-oħratal-baħar,ulkollwaslu fil-postfejnkienul-ħmir,uqagħduhemm.

32Udawkl-annimali,minnnofshom’lisfel,kienufilformata’wliedil-bnedmin,uminnnofshom’ilfuq,xi wħudkellhomix-xbiehata’orsijiet,uxiwħudix-xbieha tal-keephas,bid-denbwarajhomminnbejnspallejhomli kienjinżelsal-art,bħad-denbtad-duchephath,udawnlannimaliġewutelgħufuqdawnil-ħmir,uħadmuhom’il bogħod,utelqusal-lum

33Uwieħedminndawnl-annimaliresaqlejnGħanau laqtub’denbu,umbagħadħarabminndakil-post.

34Umetaradanix-xogħolbeża’ħafnaminnħajtu,u ħarabuħarablejnil-belt

35Urrakkontalilulieduulilħutukulmakienġralu,u ħafnarġielmarrujfittxul-ħmirimmamasetgħuxisibuhom, uGħanauħutumamarruxaktarf’dakil-postminn dakinharta’wara,għaxbeżgħuħafnaminnħajjithom.

36UwliedAna,binSeir,kienuDisonuoħtuAħlibama;u wliedDisonkienuĦemdan,Esban,Itran,uKeran;uwlied GħeżerkienuBilhan,Żawan,uAkan;uwliedDisonkienu Uż,uAran

37Dawnhumal-familjita’wliedSeiril-Ħori,skontiddukatitagħhomfl-artta’Seir.

38UGħesawuwliedugħammrufl-artta’Seiril-Ħori,labitanttal-art,ukellhomproprjetajietfihaukienu produttiviukmultiplikawbil-kbir,uĠakobbuwlieduu kulmakientagħhom,għammruma’missierhomIżakkflartta’Kangħan,kifil-MulejkienikkmandalilAbraham missierhom.

KAPITLU37

1Ufil-mijauħamsasenata’ħajtuĠakobb,jiġifierid-disa’ senaliĠakobbkienjgħammarma’wlieduf’artKangħan, ġieminnPadan-aram.

2Uf’dawkil-jiemĠakobbtelaqma’wlieduminnĦebron, umarruurritornawlejnil-beltta’Sikem,humaukulma kientagħhom,ugħammruhemm,għaxuliedĠakobbkisbu arttajbaumimlijamergħagħall-bhejjemtagħhomfil-belt ta’Sikem,il-beltta’Sikemimbagħadinbnietmill-ġdid,u kienhemmfihamadwartlietmittraġelumara.

3UĠakobbuwlieduukulmakientiegħugħammrufilpartital-għalqaliĠakobbkienxtaramingħandĦamor missierSikem,metaġieminnPadan-aramqabelma SimegħonuLevikienuħabtul-belt

4Udawkis-slatenkollhatal-Kangħaninul-Amoritili kienujdawrul-beltta’SikemsemgħuliwliedĠakobb kienureġgħuġewSikemugħammruhemm

5Uqalu,“GħandhomuliedĠakobbl-Ebrejjerġgħujiġulbeltujgħammrufiha,waralijkunuħabtulill-abitanti

tagħhaukeċċewhom’ilbarra?Għandhomjerġgħuluraissa ujkeċċuwkolllildawklijgħixufil-beltjewjoqtluhom?” 6Us-slatenkollhata’Kangħanreġgħunġabruflimkien,u ġewflimkienbiexjagħmlugwerrakontraĠakobbuwliedu. 7UĠasub,is-sultanta’Tapnak,bagħatukolllis-slaten ġirienkollhatiegħu,lilElan,is-sultanta’Gaas,ulilIħuri, is-sultanta’Silo,ulilParaton,is-sultanta’Każar,ulilSusi, is-sultanta’Sarton,ulilLaban,is-sultanta’Bet-koran,u lilSabir,is-sultanta’Otnaj-ma,uqalilhom:

8Itlugħandiugħinuni,uejjewnoqtlulilĠakobbl-Ebreju liluliedu,ulilkulmagħandu,għaxreġgħuġewSikembiex jieħduhaf’idejhomubiexjoqtlulill-abitantitagħhabħal qabel.

9Udawnis-slatenkollhanġabruflimkienuġewbilkampijietkollhatagħhom,poplukotranbħar-ramelfuqixxatttal-baħar,ukienulkollfaċċatata’Tapnak. 10UĠasub,is-sultanta’Tapnak,ħareġlejhombl-armata kollhatiegħu,ukkampjamagħhombiswitTapnakbarralbelt,udawnis-slatenkollhaqassmuhomf’seba’ diviżjonijiet,likienuseba’kampijietkontrawliedĠakobb 11UbagħtudikjarazzjonililĠakobbulilibnu,jgħidulna, “Ejjewilkollgħandnabiexikollnalaqgħaflimkienfilpjanura,univvendikawil-kawżatal-irġielta’Sikemli qtiltufil-belttagħhom,uissaterġgħuluralejnil-beltta’ Sikemutgħammrufiha,utoqtlulill-abitantitagħhabħal qabel”

12UwliedĠakobbsemgħudanur-rabjatagħhomxegħlet ħafnabil-kliemtas-slatenta’Kangħan,ugħaxraminnulied Ġakobbgħaġġluuqamu,ukullwieħedminnhomlibeslarmital-gwerratiegħu;ukienhemmmijautnejnmillqaddejjatagħhommagħhomarmatigħall-battalja.

13Udawnl-irġielkollha,uliedĠakobbmal-qaddejja tagħhom,marrugħanddawnis-slaten,umissierhom Ġakobbkienmagħhom,ulkollwaqfufuqil-munzellta’ Sikem

14UĠakobbtalablill-Mulejgħaluliedu,umeddidejhlejn il-Mulej,uqal,OAlla,intAllaliJista’Kollox,int missierna,intiffurmajtnauaħnaxogħlijietidejk;nitolbok teħlesliluliedipermezztal-ħnienatiegħekminnidejnlgħedewwatagħhom,lillumġejjinbiexjiġġieldumagħhom ussalvahomminnidejhom,għaxf’idejkhemmil-qawwau s-setgħa,biexissalval-ftitmill-ħafna

15Uagħtililuliedi,il-qaddejjatiegħek,saħħatal-qalbu qawwabiexjiġġieldumal-għedewwatagħhom,biex irażżnuhom,ujġibul-għedewwatagħhomjaqgħu quddiemhom,utħallixliluliediul-qaddejjatagħhom imutuminnidejnuliedKangħan

16Immajekkjidhirlektajjeblitieħuħajjetuliediulqaddejjatagħhom,ħuhomfil-ħnienakbiratiegħekpermezz ta’idejnil-qaddejjatiegħek,sabiexmajmutuxillumminn idejnis-slatental-Amoriti

17UmetaĠakobbwaqafjitloblill-Mulej,l-arttheżżet minnpostha,ux-xemxskurat,udawnis-slatenkollha twerwruuħakmithombiża’kbir

18Ul-Mulejsema’t-talbata’Ġakobb,ul-Mulej impressjonaqlubis-slatenkollhaul-eżerċtitagħhombitterrurul-biża’ta’wliedĠakobb.

19Għaxil-Mulejġiegħelhomjisimgħul-leħental-karrijiet, ul-leħentaż-żwiemelqawwijaminnuliedĠakobb,ulleħenta’armatakbiramagħhom.

20Udawnis-slateninħasdub’terrurkbirminħabbawlied Ġakobb,uwaqtlikienuweqfinfil-kwartieritagħhom,ara wliedĠakobbavvanzawlejhom,b’mijautnax-ilraġel, b’għajatkbirutremend.

21Umetas-slatenrawliluliedĠakobbresqinlejhom, aktarintlaqtumill-paniku,ukienuinklinatilijirtirawminn quddiemuliedĠakobbbħalmakienufil-bidu,uma jiġġielduxmagħhom.

22Immamartirawx,uqalu:“Ikungħajbgħalinalinirtiraw hekkdarbtejnminnquddieml-Ebrej”

23UwliedĠakobbresquqribuavvanzawkontradawnisslatenkollhaul-armatitagħhom,uraw,uarakienpoplu qawwiħafna,numerużbħar-rameltal-baħar.

24UwliedĠakobbsejħulill-Mulejuqalu:“Għinna,Mulej, għinnauweġibna,għaxnafdawfik,uħallinamammutux minnidejndawnl-irġielmhuxċirkonċiżi,lillumġew kontrina”

25UwliedĠakobblibsul-armital-gwerratagħhom,u ħaduf’idejhomkullraġelit-tarkaul-ġavelintiegħu,u resqugħall-battalja

26UĠuda,binĠakobb,ġeral-ewwelquddiemħutu,u għaxarmill-qaddejjatiegħumiegħu,umarlejndawnisslaten

27UĠasub,is-sultanta’Tapnak,ħareġukolll-ewwelblarmatatiegħuquddiemĠuda,uĠudaralilĠasubularmatatiegħuġejjinlejh,ul-korlata’Ġudaxegħlet,urrabjatiegħuħarqetfih,uresaqlejnbattaljalifihaĠuda rriskjaħajtu.

28UĠasubul-armatakollhatiegħukienuqedjavvanzaw lejnĠuda,ukienriekebfuqżiemelqawwiħafnauqawwi, uĠasubkienraġelqalbeninħafna,umiksibil-ħadidulbronżminnrasusasaqajh

29Uwaqtlikienfuqiż-żiemel,sparavleġeġbiż-żewġ idejnminnquddiemuminnwara,kifkienjagħmelfilbattaljikollhatiegħu,uqattmażbaljal-postfejnkien jimmiral-vleġeġtiegħu

30UmetaĠasubġiebiexjiġġieledma’Ġuda,ukienqed jisparaħafnavleġeġkontraĠuda,il-MulejrabatidĠasub, ul-vleġeġkollhalispararritornawfuql-irġieltiegħustess 31Uminkejjadan,Ġasubbaqa’javvanzalejnĠuda,biex jisfidahbil-vleġeġ,immad-distanzabejniethomkienetta’ madwartletinkubitu,umetaĠudaralilĠasubjisparalvleġeġtiegħukontrih,ġeralejhbil-qawwatiegħumqanqla mill-korla

32UĠudaqabadġeblakbiramill-art,ul-piżtagħhakien sittinxekel,uĠudaġeralejnĠasub,ubil-ġeblalaqtufuq it-tarkatiegħu,tantliĠasubbaqa’stordutbid-daqqa,u waqa’minnfuqiż-żiemeltiegħumal-art.

33Ut-tarkanfaqgħetminnidĠasub,ubil-forzatad-daqqa qabżetsadistanzata’madwarħmistax-ilkubitu,ut-tarka waqgħetquddiemit-tienikamp

34Us-slatenliġewma’Ġasubrawmill-bogħodis-saħħa ta’Ġuda,binĠakobb,ux’kiengħamellilĠasub,ubeżgħu ħafnaminnĠuda

35Unġabruħdejnil-kampta’Ġasub,metarawilkonfużjonitiegħu,uĠudaġibedix-xablatiegħuuqatel tnejnuerbgħinraġelmill-kampta’Ġasub,ul-kampkollu ta’ĠasubħarabminnquddiemĠuda,uħaddmawaqaf kontrih,utelqulilĠasubuħarbuminnu,uĠasubkien għadumitfugħmal-art.

36UĠasubmetaralil-irġielkollhatal-kamptiegħukienu ħarbuminnu,ħaffefuqambil-biża’kontraĠuda,uqam fuqsaqajhfaċċatata’Ġuda

37UĠasubkelluġliedawaħdama’Ġuda,billipoġġatarka ma’tarka,ul-irġielta’Ġasubħarbukollha,għaxkienu jibżgħuħafnaminnĠuda

38UĠasubqabadil-lanzatiegħuf’idubiexjolqotlilĠuda fuqrasu,immaĠudakienmalajrpoġġat-tarkatiegħufuq rasukontral-lanzata’Ġasub,ub’hekkit-tarkata’Ġuda rċevietid-daqqamil-lanzata’Ġasub,ut-tarkanqasmet ukoll

39UmetaĠudaralit-tarkatiegħukienetmaqsuma,malajr ġibedix-xablatiegħuulaqatlilĠasubf’għekiesih,u qatagħlusaqajhb’talimodliĠasubwaqa’mal-art,ullanzawaqgħetminnidu

40UĠudamalajrqabadil-lanzata’Ġasub,bihaqatagħlu rasuuxeħithaħdejnsaqajh

41UmetawliedĠakobbrawx’kiengħamelĠudalil Ġasub,kollhaġrewlejnil-graditas-slatenl-oħra,uwlied Ġakobbġġieldumal-armatata’Ġasub,ul-armatitas-slaten kollhalikienuhemm

42UwliedĠakobbwaqqgħuħmistax-ilelfraġelminnhom, ulaqtuhombħallikiekuqedjolqtuqargħaħamra,ul-bqija ħarbugħalħajjithom

43UĠudakiengħaduwieqafħdejnil-katavruta’Ġasub,u neżża’lilĠasubil-kowttal-armaturatiegħu

44UĠudawkollneħħal-ħadidul-bronżlikienmadwar Ġasub,uara,disa’rġielmill-kaptanita’Ġasubġewbiex jiġġieldukontraĠuda

45UĠudamalajrqabadġeblamill-art,ubihalaqatlil wieħedminnhomf’rasu,ul-kranjutiegħunkiser,ul-ġisem ukollwaqa’miż-żiemelmal-art

46Ut-tmienkaptanilikienfadal,metarawis-saħħata’ Ġuda,beżgħuħafnauħarbu,uĠudamal-għaxarirġiel tiegħumarjiġriwarajhom,ulaħquhomuqatluhom

47UwliedĠakobbkienugħadhomqedjolqtul-armatitasslaten,uqatluħafnaminnhom,iżdadawkis-slaten b’kuraġġżammewil-pożizzjonitagħhommal-kaptani tagħhom,umartirawxminnposthom,ugħajjatkontra dawkmill-armatitagħhomliħarbuminnquddiemulied Ġakobb,iżdaħaddmasemagħhom,għaxkienujibżgħu minnħajjithomlimajmutux

48UwliedĠakobbkollha,waraligħelbul-armatitasslaten,reġgħulurauġewquddiemĠuda,uĠudakien għaduqedjoqtollit-tmienkaptanita’Ġasub,ujneħħilhom ħwejjiġhom.

49ULeviralilElon,sultanta’Gaax,ġejlejh,bl-erbatax-il kaptantiegħubiexjoqtluh,immaLevimakienxjaffiċ-ċert.

50UElonmal-kaptanitiegħuresaqeqreb,uLeviħares lurauralil-battaljangħatatluminnwara,uLeviġerama’ tnaxmill-qaddejjatiegħu,umarruuqatlulilElonulkaptanitiegħub’xiferis-sejf.

KAPITLU38

1UIħuri,is-sultanta’Silo,tela’biexjgħinlilElon,uresaq lejnĠakobb,metaĠakobbġibedil-pruwalikelluf’iduu b’vleġġalaqatlilIħurilikkawżatlumewtu

2UmetaIħuri,is-sultanta’Silo,miet,l-erba’slatenlikien fadalħarbumill-posttagħhommal-bqijatal-kaptani,u ppruvawjirtiraw,billiqalu,“M’għandniexaktarsaħħa

mal-Ebrejwaraliqatlulit-tlietslatenul-kaptanitagħhom likienuaktarb’saħħithomminna.”

3UmetawliedĠakobbrawlis-slatenlikienfadalkienu telquminnposthom,ġrewwarajhom,uĠakobbukollġie mill-munzellta’Sikemmill-postfejnkienwieqaf,umarru waras-slatenuresqulejhommal-qaddejjatagħhom 4Us-slatenul-kaptanimal-bqijatal-armatitagħhom,meta rawliwliedĠakobbresqulejhom,beżgħuminnħajjithom uħarbusakemmwaslufil-beltta’Każar

5UwliedĠakobbġrewwarajhomsal-biebtal-beltta’ Każar,ugħamluattakkkbirfostis-slatenul-armati tagħhom,madwarerbatelefraġel,uwaqtlikienuqed jolqtul-armatatas-slaten,Ġakobbkienokkupatbil-qaws tiegħuuqatellis-slaten,uqatilhomkollha

6UqatellilParathon,sultanta’Chazar,ħdejnil-biebtalbeltta’Chazar,uwaraqatellilSusi,sultanta’Sarton,ulil Laban,sultanta’Betkorin,ulilShabir,sultanta’ Maknaymah,uqatelhomilkollbil-vleġeġ,vleġġagħalkull wieħedminnhom,umietu.

7UwliedĠakobbmetarawlis-slatenkollhakienumejtau likienumkissrinuqedjirtiraw,komplewikomplulbattaljamal-armatitas-slatenbiswitil-biebta’Każar,u xortawaħdaqatlumadwarerba’mittraġelminnhom

8Utlietirġielmill-qaddejjata’Ġakobbwaqgħuf’dikilbattalja,umetaĠudaralitlietamill-qaddejjatiegħukienu mietu,daninkwetahħafna,uxegħelir-rabjatiegħukontra l-Amoriti

9Ul-irġielkollhalikienfadalmill-armatitas-slaten beżgħuħafnaminnħajjithom,uġrewukisrul-biebtasswartal-beltta’Chazar,ulkolldaħlufil-beltgħas-sigurtà

10Unħbewf’nofsil-beltta’Chazar,għaxil-beltta’ Chazarkienetkbiraħafnauestensiva,umetadawnlarmatikollhadaħlufil-belt,uliedĠakobbġrewwarajhom lejnil-belt.

11Uerba’rġielsetgħanin,likienumħarrġafil-battalja, ħarġumill-beltuwaqfuquddiemid-daħlatal-belt, b’xwabelulanezmislutaf’idejhom,upoġġewruħhom quddiemuliedĠakobb,umaħallewhomxjidħlufil-belt

12UNaftaliġeraudaħalbejniethomubis-sejftiegħulaqat tnejnminnhom,uqatagħlhomrashomf’daqqawaħda.

13Udarlejnit-tnejnl-oħra,uaralikienuħarbu,ubaqa’ jiġriwarajhom,laħaqhom,laqathomuqatilhom

14UwliedĠakobbwaslul-belturaw,uarakienhemm ħajtieħorgħall-belt,ufittxewil-biebtas-swaruma setgħuxisibuh,uĠudaqabeżfuqil-quċċatatas-swar,u SimeonuLevisegwewh,ut-tlietalihumaniżlumis-swar fil-belt

15USimegħonuLeviqatlulill-irġielkollhaliħarbulejn il-beltgħas-sigurtà,uwkolllill-abitantital-beltman-nisau ċ-ċkejknintagħhom,qatluhomb’xiferis-sejf,ul-għajattalbelttela’sas-sema

16UDanuNaftaliqabżufuqis-surbiexjarawx’kienqed jikkawżal-istorbjutal-lament,għaxuliedĠakobbkienu ansjużidwarħuthom,usemgħulill-abitantital-belt jitkellmubil-bikiubit-talb,jgħidu:“Ħududakkolluli għandnafil-beltumorru,bisstoqtluniex” 17UmetaĠuda,Simeon,uLeviwaqfujolqtulill-abitanti tal-belt,telgħufuqis-swarusejħulilDanuNaftali,li kienufuqis-swar,ulill-bqijata’ħuthom,uSimeonuLevi għarrfuhomdwarid-dħulfil-belt,uwliedĠakobbkollha ġewbiexjiġbrul-priża

18UwliedĠakobbħadul-priżatal-beltta’Każar,innagħaġul-baqar,ul-proprjetà,uħadukulmaseta’ jinqabad,utelqudakinharmill-belt

19Ul-għadawliedĠakobbmarruSarton,għaxsemgħuli l-irġielta’Sartonlikienubaqgħufil-beltkienuqed jinġabrubiexjiġġieldumagħhomtallikienuqatlulis-sultan tagħhom,uSartonkienetbeltgħoljaħafnaumdawra b’swar,ukellhaswarfondlijdawwaril-belt.

20Ul-pilastrutas-swarkienmadwarħamsinkubituulwisa’tiegħuerbgħinkubitu,umakienhemml-ebdapost biexraġeljidħolfil-beltminħabbas-swar,uwliedĠakobb rawis-swartal-belt,ufittxewdaħlafihimmamasetgħux isibuha.

21Għaxid-daħlatal-beltkienetminnwara,ukullraġelli xtaqjidħolfil-beltkienjiġiminndikit-triqukienidurmalbeltkollha,uwarakienjidħolfil-belt.

22UwliedĠakobbmetarawlimasetgħuxisibut-triqlejn il-belt,ir-rabjatagħhominxtegħletħafna,ul-abitantitalbeltmetarawliwliedĠakobbkienuġejjingħandhom beżgħuħafnaminnhom,għaxkienusemgħubis-saħħa tagħhomux’kienugħamlulilKażar

23Ul-abitantital-beltta’Sartonmasetgħuxjoħorġulejn uliedĠakobbwaralinġabrufil-beltbiexjiġġieldu kontrihom,biexmajidħluxfil-belt,immametarawli kienuġejjinlejhom,beżgħuħafnaminnhom,għaxkienu semgħubis-saħħatagħhomux’kienugħamlulilChazar 24Għalhekk,l-abitantita’Sartonmalajrneħħewil-pont tat-triqtal-belt,minnpostu,qabelmaġewuliedĠakobb,u ġabuhfil-belt

25UwliedĠakobbġewufittxewit-triqlejnil-belt,uma setgħuxisibuhaul-abitantital-belttelgħufil-quċċatatasswar,uraw,uara,uliedĠakobbkienuqedifittxudaħlafilbelt

26Ul-abitantital-beltċanfruliluliedĠakobbminnfuqissur,umisħutinhom,uwliedĠakobbsemgħut-tmaqdir,u rrabjawħafna,ur-rabjatagħhomħarqetġofihom

27UwliedĠakobbirrabjawminħabbafihom,ulkollqamu uqabżuminnfuqis-swarbil-forzata’saħħithom,ubissaħħatagħhomgħaddewmill-wisa’ta’erbgħinkubitutasswar.

28Umetagħaddewmis-swarwaqfutaħtis-surtal-belt,u sabul-bibienkollhatal-beltmagħluqinb’bibiental-ħadid 29UwliedĠakobbresqubiexjiftħul-bibiental-bibientalbelt,ul-abitantimaħallewhomx,għaxminnfuqis-sur kienuqedjitfgħuġebeluvleġeġfuqhom

30Ul-għaddtan-nieslikienufuqis-swarkienmadwar erba’mittraġel,umetawliedĠakobbrawlil-irġieltal-belt maħallewhomxjiftħul-bibiental-belt,qabżuutelgħufuq netttas-swar,uĠudatela’l-ewwellejnil-partital-lvanttalbelt

31UGaduAsertelgħuwarajhlejnil-kantunieratalpunenttal-belt,uSimegħonuLevilejnit-tramuntana,u DanuRubenlejnin-nofsinhar

32Ul-irġiellikienufuqnetttas-swar,l-abitantital-belt, metarawliwliedĠakobbkienuġejjinlejhom,ħarbulkoll mis-swar,niżlufil-belt,unħbewf’nofsil-belt

33IssakaruNaftalilikienubaqgħutaħtis-swarresquu kisrul-bibiental-belt,uqabbdunarfil-bibiental-belt,tant lil-ħadididub,uwliedĠakobbkollhadaħlufil-belt,huma ul-irġielkollhatagħhom,uġġieldumal-abitantital-beltta’

Sarton,uħatfuhomb’xiferix-xabla,uħaddmaqam quddiemhom.

34Umadwarmitejnraġelħarbumill-belt,ulkollmarruu nħbewf’torrifil-belt,uĠudaġerawarajhomsat-torriu kiserit-torri,liwaqa’fuql-irġiel,umietulkoll.

35UwliedĠakobbtelgħut-triqtas-saqafta’dakit-torri,u raw,uarakienhemmtorriieħorqawwiugħoli’lbogħod fil-belt,ul-quċċatatiegħukienettilħaqis-sema,uwlied Ġakobbgħaġġluuniżlu,umarrumal-irġielkollha tagħhomlejndakit-torri,usabuhmimlib’madwartliet mittraġel,nisautfalżgħar

36UwliedĠakobbgħamluattakkkbirfostdawkl-irġiel fit-torriuħarbuuħarbuminnhom.

37USimeonuLevimarrujiġruwarajhom,metatnax-il raġelsetgħanuqalbeninħarġulejhommill-postfejnkienu nħbew.

38Udawkit-tnax-ilraġelżammewbattaljaqawwijakontra SimeonuLevi,uSimeonuLevimasetgħuxjegħlbuhom,u dawkl-irġielqalbeninkisrut-tarkita’SimeonuLevi,u wieħedminnhomlaqatrasLevibis-sejftiegħu,metaLevi malajrpoġġaidufuqrasu,għaxkienjibża’mis-sejf,ussejflaqatidLevi,umabaqaxħafnabiexidLevitinqata’.

39ULeviqabadix-xablatar-raġelqalbienif’idu,uħadha bil-forzamingħandir-raġel,ubihalaqatrasir-raġel setgħan,uqatagħlurasu.

40Uħdax-ilraġelresqubiexjiġġielduma’Levi,għaxraw liwieħedminnhomkieninqatel,uwliedĠakobbġġieldu, immawliedĠakobbmasetgħuxjegħlbuhom,għaxdawklirġielkienuqawwijaħafna

41UwliedĠakobbrawlimasetgħuxjegħlbuhom,Simeon għajjatqawwiutremend,ul-ħdax-ilraġelb’saħħtubaqgħu xxukkjatibil-leħental-għajjatta’Simeon

42UĠudamill-bogħodgħarafil-leħental-għajjatta’ Simeon,uNaftaliuĠudaġrewbit-tarkitagħhomlejn SimeonuLevi,usabuhomjiġġielduma’dawkl-irġiel b’saħħithom,masetgħuxjegħlbuhomgħaxit-tarki tagħhomkienumkissrin.

43UNaftaliralit-tarkita’SimegħonuLevikienu mkissrin,uħażewġtarkimingħandil-qaddejjatiegħuu ġabhomgħandSimegħonuLevi.

44USimegħon,LeviuĠudadakinharġġieldut-tlietali humakontral-ħdax-ilraġelsetgħansal-ħintan-nżulixxemx,immamasetgħuxjegħlbuhom.

45UdanintqallilĠakobb,unkejjaħafna,utalablillMulej,uhuuibnuNaftalimarrukontradawnl-irġiel setgħana.

46UĠakobbresaquġibedil-qawstiegħu,uresaqqriblirġielsetgħana,uqateltlietamill-irġieltagħhombil-qaws, ut-tmienjalikienfadaldarulura,uara,il-gwerrakienet għaddejjakontrihomminnquddiemuminnwara,ubeżgħu ħafnaminnħajjithom,umasetgħuxjieqfuquddiemulied Ġakobb,uħarbuminnquddiemhom.

47Ufit-tħarbijatagħhomiltaqgħuma’DanuAserġejjin lejhom,uf’daqqawaħdawaqgħufuqhom,uġġieldu magħhom,uqatlutnejnminnhom,uĠudauħutuġrew warajhom,uqatlulill-bqijaminnhom,uqatluhom

48UwliedĠakobbkollhareġgħuluraumxewmadwarilbelt,ifittxujekksetgħuxisibuxirġiel,usabumadwar għoxrinraġelżagħżugħf’għarfil-belt,uGaduAser qatluhomilkoll,uDanuNaftaliqabżufuqil-bqijatal-irġiel likienuħarbuuħarbumit-tienitorri,uqatluhomilkoll

49UwliedĠakobbqatlulill-abitantikollhatal-beltta’ Sarton,immalin-nisauż-żgħarħallewhomfil-beltuma qatluhomx

50Ul-abitantikollhatal-beltta’Sartonkienurġiel qawwija,wieħedminnhomkienjiġriwaraelf,utnejn minnhommakinuxjaħarbuminngħaxartelefmill-irġielloħra

51UwliedĠakobbqatlulill-abitantikollhatal-beltta’ Sartonb’xiferis-sejf,uħaddmaqamkontrihom,uħallew lin-nisafil-belt

52UwliedĠakobbħadul-priżakollhatal-belt,uqabdu daklixtaqu,uħadunagħaġumerħlietuproprjetàmill-belt, uwliedĠakobbgħamlulilSartonulill-abitantitagħha bħalmakienugħamlulilChazarulill-abitantitagħha,u daruutelqu

KAPITLU39

1UmetawliedĠakobbtelqumill-beltta’Sarton,kienu mxewmadwarmitejnkubitumetaltaqgħumal-abitantita’ Tapnakġejjinlejhom,għaxħarġujiġġieldumagħhom, għaxkienuqabdulis-sultanta’Tapnakulill-irġielkollha tiegħu

2Għalhekk,dawkkollhalibaqgħufil-beltta’Tapnak ħarġujiġġielduma’wliedĠakobb,uħasbulijieħdulura mingħandhomil-priżaul-ħtiflikienuħatfumingħand KażaruSarton

3Ul-bqijatal-irġielta’Tapnakġġielduma’wliedĠakobb f’dakil-post,uwliedĠakobbattakkawhom,uħarbuminn quddiemhom,uġrewwarajhomsal-beltta’Arbelan,ulkoll waqgħuquddiemuliedĠakobb.

4UwliedĠakobbirritornawuġewTapnak,biexjieħdulpriżata’Tapnak,umetawasluTapnaksemgħulin-niesta’ Arbelankienuħarġujiltaqgħumagħhombiexisalvawilpriżata’ħuthom,uwliedĠakobbħallewgħaxarirġiel tagħhomf’Tapnakbiexjisirqul-belt,uħarġulejnin-niesta’ Arbelan.

5Ul-irġielta’Arbelanħarġuman-nisatagħhombiex jiġġielduma’wliedĠakobb,għaxin-nisatagħhomkienu mħarrġafil-battalja,uħarġu,madwarerba’mittraġelu mara

6UwliedĠakobbgħajtub’leħengħoli,ulkollġrewlejnlabitantita’Arbelan,ub’leħenkbirutremend.

7Ul-abitantita’Arbelansemgħul-ħosstal-għajatta’ wliedĠakobb,ul-għajattagħhombħall-ħosstal-iljuniu bħall-għajattal-baħarul-mewġtiegħu.

8Ubiża’uterrurħakmuqlubhomminħabbawliedĠakobb, ubeżgħuminnhombil-kbir,urtirawuħarbuminn quddiemhomlejnil-belt,uwliedĠakobbġrewwarajhom sal-biebtal-belt,ulaħquhomfil-belt

9UwliedĠakobbġġieldumagħhomfil-belt,un-nisa kollhatagħhomkienuinvolutifit-tfigħbil-ħatabkontra wliedĠakobb,ul-ġliedkienħarxaħafnafosthomdakiljumkollusafilgħaxija

10UwliedĠakobbmasetgħuxjegħlbuhom,uwlied Ġakobbkważimietuf’dikil-battalja,uwliedĠakobb għajtulill-Mulejukisbusaħħakbiralejnfilgħaxija,uwlied Ġakobbqatlulill-abitantikollhata’Arbelanb’xiferixxabla,irġiel,nisautfalżgħar

11Uwkolllill-bqijatan-nieslikienuħarbuminnSarton, uliedĠakobbħabtuhomf’Arbelan,uwliedĠakobb

għamlulilArbelanuTapnachbħalmakienugħamlulil ChazaruSarton,umetan-nisarawlil-irġielkollhakienu mejta,telgħufuqil-bjuttal-beltuħabtuliluliedĠakobb billitefgħuġebelbħax-xita.

12UwliedĠakobbġrewudaħlufil-beltuqabdulin-nisa kollhauqatluhomb’xiferis-sejf,uwliedĠakobbħadulpriżaul-bhejjemkollha,nagħaġubaqarubaqar

13UwliedĠakobbgħamlulilMaknajmabħalmakienu għamlulilTapnak,lilKażarulilSilo,udaruminnhemmu telqu

14Ufil-ħamesjumuliedĠakobbsemgħulin-niesta’ Gaaxkienunġabrukontrihomgħall-battalja,għaxkienu qatlulis-sultantagħhomulill-kaptanitagħhom,għaxkien hemmerbatax-ilkaptanfil-beltta’Gaax,uwliedĠakobb kienuqatluhomkollhafl-ewwelbattalja

15UwliedĠakobbdakinharlibsul-armital-gwerra tagħhom,umxewgħall-battaljakontral-abitantita’Gaas, uf’Gaaskienhemmpopluqawwiusetgħanmill-poplutalAmori,uGaaskienetl-aktarbeltb’saħħithaul-aktar fortifikatamill-blietkollhatal-Amori,ukellhatlietswar

16UwliedĠakobbwasluGaasusabul-bibiental-belt imsakkra,umadwarħamesmittraġelweqfinfil-quċċata tas-surta’barra,upoplunumerużbħar-ramelfuqix-xatt tal-baħarkienuqediħarsuliluliedĠakobbminnbarralbeltminnwaraha.

17UwliedĠakobbresqubiexjiftħul-bibiental-belt,u waqtlikienuqedjoqorbu,aradawklikienuqedjistennew minnwaral-beltħarġuminnposthomudawrulilulied Ġakobb

18UwliedĠakobbkienumagħluqinbejnin-niesta’ Gagħax,ul-battaljakienetkemmminnquddiemhomkif ukollminnwarajhom,ul-irġielkollhalikienufuqis-swar kienuqedjitfgħuvleġeġuġebelminnfuqis-swarfuqhom

19UĠuda,metaralil-irġielta’Gaaxkienuqedisirutqal wisqgħalihom,tawgħajtaqawwijauqawwijaħafnaulirġielkollhata’Gaaxbeżgħubil-leħental-għajtata’Ġuda, ul-irġielwaqgħumis-surmal-għajtaqawwijatiegħu,u dawkkollhalikienuminnbarrauminnġewwal-belt beżgħuħafnagħalħajjithom

20UwliedĠakobbresquqribbiexikissrul-bibiental-belt, metal-irġielta’Gaastefgħuġebeluvleġeġfuqhomminn fuqis-swar,uġegħluhomjaħarbumill-bieb

21UwliedĠakobbreġgħulurakontral-irġielta’Gaaxli kienumagħhomminnbarral-belt,uħabtuhombil-kbir, bħallikiekuqedjolqtuqargħaħamra,umasetgħuxiżommu lurakontrawliedĠakobb,għaxil-biża’ut-terrur ħakmuhombl-għajtata’Ġuda

22UwliedĠakobbqatlulildawkl-irġielkollhalikienu barral-belt,uwliedĠakobbxortaresquqribbiexjidħlu fil-belt,ubiexjiġġieldutaħtis-swartal-belt,immama setgħuxgħaxl-abitantikollhata’Gaashlibaqgħufil-belt kienudawrus-swarta’Gaashf’kulldirezzjoni,ugħalhekk uliedĠakobbmasetgħuxjersqulejnil-beltbiexjiġġieldu magħhom

23UwliedĠakobbresquqribkantunierabiexjiġġieldu taħtis-sur,l-abitantita’Gaashtefgħuvleġeġuġebel fuqhombħalħalbiettax-xita,uħarbuminntaħtis-sur.

24Un-niesta’Gaaxlikienufuqis-swar,metarawliwlied Ġakobbmasetgħuxjegħlbuhomminntaħtis-swar,ċanfru liluliedĠakobbb’danil-kliem,uqalu:

25X’għandekfil-battaljalimatistaxtirbaħ?Tista’ mbagħadtagħmellill-beltsetgħanata’Gaasulill-abitanti tagħhabħalmagħamiltlill-bliettal-Amurrinlimakinux daqshekksetgħana?Żgurlilildawkid-dgħajfinfostna għamilthomdawkl-affarijiet,uqtilthomfid-daħlatal-belt, għaxmakellhomxsaħħametabeżgħumill-ħosstal-għajat tiegħek

26Uissamelatkunutifilħutiġġielduf’danil-post?Żgurli hawnsetmutulkoll,uaħnasenieħduvendettagħall-kawża ta’dawkil-blietliqeredtu

27Ul-abitantita’Gaasgħajjrubil-kbirliluliedĠakobbu għajjruhombl-allattagħhom,ukomplewjitfgħuvleġeġu ġebelfuqhommis-sur.

28UĠudauħutusemgħuklieml-abitantita’Gaaxurrabjatagħhomtqanqletbil-kbir,uĠudakiengħajjurgħal Allatiegħuf’dinil-kwistjoni,ugħajjatuqal,OMulej,għin, ibgħatgħajnunalilnaulilħutna

29Uġera’lbogħodb’saħħtukollha,bis-sejfmiġbudf’idu, uqabeżmill-artubil-qawwata’saħħtu,tela’fuqis-sur,u s-sejfwaqa’minnidu

30UĠudagħajjatfuqis-swar,ul-irġielkollhalikienufuq is-swarbeżgħu,uxiwħudminnhomwaqgħumis-swarfilbeltumietu,udawklikienugħadhomfuqis-swar,meta rawis-saħħata’Ġuda,beżgħuħafnauħarbugħal ħajjithomlejnil-beltgħas-sigurtà.

31Uxiwħudtħeġġewbiexjiġġielduma’Ġudafuqis-swar, uresquqribbiexjoqtluhmetarawlimakienxhemmsejf f’idĠuda,uħasbulijixħtuhmis-swargħandħutu,u għoxrinraġelmill-belttelgħubiexjgħinuhom,udawrulil Ġudaulkollgħajtufuqu,uresqulejhbis-sjufmiġbudin,u beżżgħulilĠuda,uĠudagħajjatlilħutumis-swar.

32UĠakobbuwlieduġibdul-qawsminntaħtis-sur,u qatlutlietamill-irġiellikienufuqnetttas-sur,uĠuda komplajgħajjatugħajjat,OMulejgħinna,OMulejeħlisna, ugħajjatb’leħengħolifuqis-sur,ul-għajtanstemetminn bogħodħafna

33Uwaradinl-għajtareġa’għajjat,ul-irġielkollhali kienujdawrulilĠudafuqnetttas-swarbeżgħu,ukull wieħedminnhomtefa’x-xablaminnidumallisema’lgħajjatut-tregħidta’Ġuda,uħarbu.

34UĠudaħax-xwabellikienuwaqgħuminnidejhom,u Ġudaġġieledmagħhomuqatelgħoxrinraġelminnhomfuq is-sur.

35Umadwartmeninraġelumaratelgħus-swarmill-beltu lkolldawrulilĠuda,ul-Mulejniżżelil-biża’ta’Ġuda f’qalbhom,umasetgħuxjersqulejh.

36UĠakobbukulminkienmiegħuġibdul-qawsminn taħtis-sur,uqatlugħaxarirġielfuqis-sur,uwaqgħutaħt is-sur,quddiemĠakobbuwliedu

37Un-niesfuqis-swarrawligħoxrinraġelminnhom kienuwaqgħu,xortaġrewlejnĠudab’xwabelmiġbudin, immamasetgħuxjersqulejhgħaxkienumbeżżgħinħafna bis-saħħata’Ġuda

38Uwieħedmill-irġielsetgħanintagħhomlikienjismu ArudresaqbiexjolqotlilĠudaf’rasubis-sejftiegħu,meta Ġudamalajrpoġġat-tarkatiegħuma’rasu,ux-sejflaqatittarka,unqasamfitnejn.

39Udanir-raġelsetgħanwaralikienħabatlilĠudaħarab biexisalvaħajtu,minħabbal-biża’ta’Ġuda,usaqajhżelqu mal-ħajtuwaqa’fostuliedĠakobblikienutaħtil-ħajt,u wliedĠakobbdarduhuqatluh

40UrasĠudaweġġgħetumid-daqqatar-raġelsetgħan,u Ġudakważimietminnha.

41UĠudagħajjatfuqis-surminħabbal-uġigħprodott mid-daqqa,metaDansemgħu,ur-rabjatiegħuħarqetġo fih,uhuwkollqamutelaq'ilbogħoduġerauqabeżmillartutela'fuqis-surbis-saħħatiegħumqanqlamill-korla

42UmetaDanwasalfuqis-swarqribĠuda,l-irġielkollha fuqis-swarħarbu,likienuwaqfukontraĠuda,utelgħu sat-tienisur,utefgħuvleġeġuġebelfuqDanuĠudamittienisur,upprovawikeċċuhommis-swar

43Ul-vleġeġul-ġebellaqtulilDanuĠuda,ukważi nqatlufuqis-sur,ukullfejnDanuĠudaħarbumis-sur, kienujiġuattakkatibivleġeġuġebelmit-tienisur.

44UĠakobbuwliedukienugħadhomfid-daħlatal-belt taħtl-ewwelsur,umasetgħuxjisparawil-qawstagħhom kontral-abitantital-belt,peresslimasetgħuxjidhru minnhom,billikienufuqit-tienisur

45UDanuĠudametamasetgħuxjibqgħujifilħul-ġebelu l-vleġeġliwaqgħufuqhommit-tienisur,it-tnejnqabżufuq it-tienisurħdejnin-niestal-belt,umetan-niestal-beltli kienufuqit-tienisurrawliDanuĠudakienuġew għandhomfuqit-tienisur,għajtulkolluniżlutaħtbejnisswar

46UĠakobbuwliedusemgħul-ħosstal-għajjatmin-nies tal-belt,ukienugħadhomfid-daħlatal-belt,ukienu inkwetatidwarDanuĠudalimakinuxjidhruminnhom, billikienufuqit-tienisur

47UNaftalitela’bil-qawwatiegħumqanqalmill-korlau qabeżfuql-ewwelsurbiexjarax’kienikkawżal-istorbjuta’ għajjatlikienusemgħufil-belt,uIssakaruŻebulunresqu biexikissrul-bibiental-belt,ufetħul-bibiental-beltu daħlufil-belt

48UNaftaliqabeżmill-ewwelsurgħat-tieni,uġiebiex jgħinlilħutu,ulill-abitantita’Gaashlikienufuqis-sur, metarawliNaftalikienit-tieletlikientela’biexjgħinlil ħutu,ħarbulkolluniżlufil-belt,uĠakobbuwliedukollha uż-żgħażagħtagħhomkollhadaħlufil-beltgħandhom.

49UĠudauDanuNaftaliniżlumis-swargħalġol-beltu ġrewwaral-abitantital-belt,uSimegħonuLevikienu minnbarral-beltumakinuxjafulil-biebkienmiftuħ,u telgħuminnhemmlejnis-swaruniżlugħandħuthomfilbelt

50Ul-abitantital-beltkienuniżlulkollfil-belt,uwlied Ġakobbġewlejhomf’direzzjonijietdifferenti,ul-battalja nbdietkontrihomminnquddiemuminnwara,uwlied Ġakobbattakkawhombil-kbir,uqatlumadwargħoxrinelf minnhomraġelumara,ħaddminnhommaseta’jqum kontrawliedĠakobb.

51Ud-demmniżelb’abbundanzafil-belt,ukienetbħal nixxiegħailma,ud-demmniżelbħalnixxiegħasal-partita’ barratal-belt,ulaħaqid-deżertta’Bet-korin

52Un-niesta’Bet-korinrawmill-bogħodid-demmħiereġ mill-beltta’Gaax,umadwarsebgħinraġelminnfosthom ġrewbiexjarawid-demm,uwaslufil-postfejnkienhemm id-demm

53Usegwewit-traċċatad-demmuwasluħdejnis-surtalbeltta’Gaax,urawid-demmħiereġmill-belt,usemgħulleħental-għajatmill-abitantita’Gaax,għaxtela’sas-sema, ud-demmkienqedikomplijiċċirkolab’abbundanzabħal nixxiegħailma.

54UwliedĠakobbkollhakienugħadhomqedjoqtlulillabitantita’Gaax,ukienuqedjoqtluhomsal-lejla,madwar għoxrinelfraġelumara,un-niesta’Korinqalu,Żgurli danhuwaxogħoll-Ebrej,għaxgħadhomqedikomplulgwerrafil-blietkollhatal-Amoriti.

55Udawkin-niesgħaġġluuġrewlejnBetkorin,ukull wieħedħal-armital-gwerratiegħu,ugħajtulill-abitanti kollhata’Betkorin,liwkolllibbsul-armital-gwerra tagħhombieximorrujiġġielduma’wliedĠakobb

56UmetawliedĠakobbkienulestewjoqtlulill-abitantita’ Gaax,mxewmadwaril-beltbiexineżżgħul-maqtulin kollha,umetawaslufl-iktarpartita’ġewwatal-beltu aktar’ilquddiemiltaqgħuma’tlettirġielb’saħħithom ħafna,umakienxhemmsejff’idejhom

57UwliedĠakobbtelgħufil-postfejnkienu,ul-irġiel b’saħħithomħarbu,uwieħedminnhomkienqabadlil Żebulun,liralikienżagħżugħuta’staturaqasira,u b’saħħtutefgħumal-art

58UĠakobbġeralejhbis-sejftiegħuuĠakobblaqtutaħt ġenbejhbis-sejf,uqattgħufitnejn,ul-ġisemwaqa’fuq Żebulun

59Ut-tieniwieħedresaquqabadlilĠakobbbiex twaqqgħumal-art,uĠakobbdarlejhugħajjatlu,waqtli SimegħonuLeviġrewutawhdaqqata’sejffuqil-ġenbejn uwaqqgħuhmal-art.

60Ur-raġelsetgħanqammill-artb’qawwamqanqlamillkorla,uĠudaresaqlejhqabelmaqamfuqsaqajh,ulaqtu f’rasubis-sejf,urasunqasmetumiet.

61Ut-tieletraġelsetgħan,metaralisħabukienunqatlu, ħarabminnquddiemuliedĠakobb,uwliedĠakobbġrew warajhfil-belt;uwaqtlir-raġelsetgħankienqedjaħrab sabwieħedmix-xwabeltal-abitantital-belt,uqabadhau darlejnuliedĠakobbuġġieledkontrihomb’dakix-xabla 62Ur-raġelsetgħanġeralejnĠudabiexjolqtuf’rasubissejf,umakienxhemmtarkaf’idĠuda;uwaqtlikienqed jipprovajolqtu,Naftalimalajrħat-tarkatiegħuupoġġieha fuqrasĠuda,ux-sejftar-raġelsetgħanlaqatit-tarkata’ NaftaliuĠudaħarabmix-sejf

63USimeonuLeviġrewfuqir-raġelsetgħanbis-sjuf tagħhomutawhdaqqaqawwijabis-sjuftagħhom,uż-żewġ sjufdaħluf’ġisemir-raġelsetgħanuqasmuhfitnejn,mittul

64UwliedĠakobbqatlulit-tlietirġielsetgħaninf’dakilħin,flimkienmal-abitantikollhata’Gagħax,ul-jumkien wasalbiexjintemm

65UwliedĠakobbmxewmadwarGaasuħadul-priża kollhatal-belt,ankeliċ-ċkejkninulin-nisamaħallewhomx jgħixu,uwliedĠakobbgħamlulilGaasbħalmakienu għamlulilSartonuSilo

KAPITLU40

1UwliedĠakobbħadul-priżakollhata’Gaas,uħarġu mill-beltbillejl

2Kienuħerġinjimmarċjawlejnil-kastellta’Betkorin,ulabitantita’Betkorinkienusejrinlejnil-kastellbiex jiltaqgħumagħhom,uf’dikil-lejluliedĠakobbġġieldu mal-abitantita’Betkorin,fil-kastellta’Betkorin 3Ul-abitantikollhata’Betkorinkienurġielsetgħanin, wieħedminnhommariedxjaħrabminnquddiemelfraġel, uġġielduf’dikil-lejlfuqil-kastell,ul-għajattagħhom

instema’f’dikil-lejlmill-bogħod,ul-arttheżżetbl-għajat tagħhom.

4UwliedĠakobbkollhabeżgħuminndawkl-irġiel, peresslimakinuximdorrijinjiġġieldufid-dlam,utħawdu ħafna,uwliedĠakobbgħajtulill-Mulej,uqalu,AgħtinalgħajnunaMulej,eħlisnabiexmammutuxminnidejndawn l-irġielmhuxċirkonċiżi

5Ul-Mulejsema’leħenuliedĠakobb,ul-Mulejġiegħel terrurukonfużjonikbirajaħtfulin-niesta’Betkorin,u ġġieldubejniethomwieħedma’l-ieħorfid-dlamtal-lejl,u ħatfulilxulxinf’għaddkbir

6UwliedĠakobb,billikienujafulil-Mulejkienġab spirtuta’perversitàfostdawkl-irġiel,ulikienujiġġieldu kullraġelma’għajru,ħarġuminnfostil-gruppitan-niesta’ Betkorinumarrusal-inżultal-kastellta’Betkorin,u aktar’ilbogħod,uqagħduhemmfis-sigurtàmaż-żgħażagħ tagħhomf’dakil-lejl

7Un-niesta’Betkorinġġieldul-lejlkollu,raġelma’ħuh, ul-ieħormal-ġartiegħu,ugħajtuf’kulldirezzjonifuqilkastell,ul-għajtatagħhominstemetmill-bogħod,ul-art kollhatheżżetb’leħenhom,għaxkienuqawwijafuqin-nies kollhatad-dinja.

8Ul-abitantikollhatal-bliettal-Kangħanin,il-Ħittiti,lAmorriti,il-Ħiwitius-slatenkollhata’Kangħan,uwkoll dawklikienufuqin-naħal-oħratal-Ġordan,semgħul-ħoss tal-għajatf’dikil-lejl

9Uqalu,Żgurlidawnhumal-battaljital-Ebrejliqed jiġġieldukontras-seba’blietliresqulejhom;uminjista’ jżommkontradawkl-Ebrej?”

10Ul-abitantikollhatal-bliettal-Kangħanin,udawk kollhalikienufuqin-naħal-oħratal-Ġordan,beżgħuħafna minnuliedĠakobb,għaxqalu,Ara,l-istesssejsirlilna bħalmasarlildawkil-bliet,għaxminjista’jżommsod kontras-saħħakbiratagħhom?

11Ul-għajjattal-Korinitikienukbarħafnaf’dikil-lejl,u komplewjiżdiedu;uħabtulilxulxinsafilgħodu,ugħadd minnhominqatlu.

12Udeheris-sebħ,uwliedĠakobbkollhaqamumas-sebħ utelgħulejnil-kastell,uqatlulildawklikienfadalmillKorinitib’modterribbli,unqatlulkollfil-kastell.

13Udeheris-sittjum,ul-abitantikollhata’Kangħanraw mill-bogħodlin-nieskollhata’Betkorinmimdudinmejta fil-kastellta’Betkorin,umxerrdinma’kullimkienbħalliġsmatal-ħrieful-mogħoż

14UwliedĠakobbħadul-priżakollhalikienuħaduminn GaaxumarruBet-korin,usabul-beltmimlijaniesbħarrameltal-baħar,uġġieldumagħhom,uwliedĠakobb ħabtuhomhemmsafilgħaxija.

15UwliedĠakobbgħamlulilBet-korinbħalmakienu għamlulilGaasuTapnak,ubħalmakienugħamlulil Każar,lilSartonulilSilo

16UwliedĠakobbħadumagħhomil-priżata’Bet-korinu l-priżakollhatal-bliet,udakinharmarrulurad-darf’Sikem 17UwliedĠakobbmarrulurad-darfil-beltta’Sikem,u baqgħubarral-belt,umbagħadstrieħuhemmmill-gwerra, uqattgħul-lejlhemm

18Ul-qaddejjakollhatagħhomflimkienmal-priżakollha likienuħadumill-bliet,ħallewhombarramill-belt,uma daħluxfil-belt,għaxqalu,“Forsijkunhemmaktarġlied kontrina,ujiġujassedjawnaf’Sikem.”

19UĠakobbuwlieduul-qaddejjatagħhombaqgħudikillejlul-għadafil-biċċal-għalqaliĠakobbkienxtara mingħandĦamorgħalħamesxekel,ukulmakienuħadu kienmagħhom.

20Ul-priżakollhalikienuħaduwliedĠakobbkienetfilpartitar-raba’,immensabħar-ramelfuqxattil-baħar 21Ul-abitantital-artosservawhommill-bogħod,ulabitantikollhatal-artbeżgħuminnuliedĠakobblikienu għamludinil-ħaġa,għaxl-ebdasultanminnżmienilqedemqattmakiengħamelxiħaġabħaldin

22Us-seba’slatental-Kangħaniniddeċidewlijagħmlu paċima’wliedĠakobb,għaxkienubeżgħuħafnagħal ħajjithomminħabbawliedĠakobb.

23Udakinhar,is-seba’jum,Ġafija,is-sultanta’Ħebron, bagħatbil-moħbilis-sultanta’Għaj,ulis-sultanta’Gibeon, ulis-sultanta’Salem,ulis-sultanta’Adulam,ulis-sultan ta’Lakis,ulis-sultanta’Każar,ulis-slatenKangħanin kollhalikienutaħtis-sottomissjonitagħhom,jgħidilhom:

24Itla’miegħi,uejjagħandibieximmorrugħandulied Ġakobb,ujiennagħmelpaċimagħhom,unagħmelpatt magħhom,limajinqeredxartijietkomkollhabis-sjufta’ wliedĠakobb,bħalmagħamlulilSikemul-blietta’ madwarha,kifsmajturajt

25Umetatiġigħandi,tiġixb’ħafnarġiel,immaħajġib kullsultanit-tlietkaptanitiegħu,ukullkaptaniġibtlieta mill-uffiċjalitiegħu

26UejjewilkolllejnĦebron,uaħnammorruflimkien għanduliedĠakobb,unitolbuhombiexjagħmlupattta’ paċimagħna

27Udawkis-slatenkollhagħamlukifkienbagħatilhomissultanta’Ħebron,għaxkienulkolltaħtil-parirul-kmand tiegħu,us-slatenkollhata’Kangħaninġabrubieximorru għanduliedĠakobb,biexjagħmlupaċimagħhom;uwlied Ġakobbreġgħuluraumarrufil-partital-għalqalikienet f’Sikem,għaxmapoġġewxil-fiduċjafis-slatental-art

28UwliedĠakobbreġgħuluraubaqgħufil-partitar-raba’ għalgħaxartijiem,uħaddmaġiebiexjagħmelgwerra magħhom

29UmetawliedĠakobbrawlimakienhemml-ebda dehrata’gwerra,inġabrulkollumarrulejnil-beltta’ Sikem,uwliedĠakobbbaqgħuf’Sikem

30Umetagħaddewerbgħinjum,is-slatenkollhatalAmorinġabruminnpostijiethomkollhauġewĦebron, għandĠafija,sultanta’Ħebron

31Ul-għaddtas-slatenliġewĦebron,biexjagħmlupaċi ma’wliedĠakobb,kienwieħedugħoxrinsultan,ul-għadd tal-kaptaniliġewmagħhomkiendisgħausittin,ul-irġiel tagħhomkienumijaudisgħautmenin,udawnis-slaten kollhaul-irġieltagħhomstrieħuħdejnil-MuntanjaĦebron

32Us-sultanta’Ħebronħareġmat-tlietkaptanitiegħuu disa’rġiel,udawnis-slateniddeċidewlijmorrugħand uliedĠakobbbiexjagħmlul-paċi.

33Uqalulis-sultanta’Ħebron:“Murintqabilnaman-nies tiegħek,utkellemgħalinama’wliedĠakobb,uaħnaniġu warajkunikkonfermawkliemek”Us-sultanta’Ħebron għamelhekk

34UwliedĠakobbsemgħulis-slatenkollhata’Kangħan kienunġabruflimkienustrieħuf’Ħebron,uwliedĠakobb bagħtuerbgħamill-qaddejjatagħhombħalaspiji,u qalulhom,Morruuskoprulildawnis-slaten,ufittxuu eżaminawlin-niestagħhomjekkhumiexftitjewħafna,u

jekkhumiexftitfin-numru,għodduhomkollhauerġgħu lura.

35Ul-qaddejjata’Ġakobbmarrubil-moħbigħanddawn is-slaten,ugħamlukifkienuordnalhomuliedĠakobb,u dakinharreġgħuluragħanduliedĠakobb,uqalulhom, Ġejnagħanddawkis-slaten,uhumaftitfin-numru,u għoddniehomkollha,uara,kienumitejnutmienjau tmenin,slatenurġiel.

36UwliedĠakobbqalu,Humaftitfin-numru,għalhekk mhuxsenoħorġulkollgħandhom;ufilgħoduwlied Ġakobbqamuugħażlutnejnusittinirġielminntagħhom, ugħaxraminnuliedĠakobbmarrumagħhom;ulibbsularmital-gwerratagħhom,għaxqalu,Ġejjinbiexjagħmlu gwerramagħna,għaxmakinuxjafulikienuġejjinbiex jagħmlupaċimagħhom

37UwliedĠakobbmarrumal-qaddejjatagħhomlejnilbiebta’Sikem,lejndawkis-slaten,umissierhomĠakobb kienmagħhom

38Umetaħarġu,ara,is-sultanta’Ħebronut-tlietkaptani tiegħuudisa’rġielmiegħukienuġejjinfit-triqkontra wliedĠakobb,uwliedĠakobbrefgħugħajnejhom,uraw mill-bogħodlilĠafija,is-sultanta’Ħebron,mal-kaptani tiegħu,ġejlejhom,uwliedĠakobbwaqfuħdejnil-biebta’ Sikem,umamxewx’ilquddiem

39Us-sultanta’Ħebronbaqa’miexi’lquddiem,huulkaptanitiegħu,sakemmresaqqribuliedĠakobb,uhuulkaptanitiegħuniżlufl-artquddiemhom,us-sultanta’ Ħebronqagħadbilqiegħdamal-kaptanitiegħuquddiem Ġakobbuwliedu

40UwliedĠakobbstaqsewh:“X’ġralek,sultanta’Ħebron? Għaliexġejtgħandnallum?X’tistennamingħandna?”Ussultanta’ĦebronqallilĠakobb:“Nitolbok,sidi,is-slaten kollhatal-Kangħaninillumġewbiexjagħmlul-paċi magħkom.”

41UwliedĠakobbsemgħukliemis-sultanta’Ħebron,u mariduxjaqblumal-propostitiegħu,għaxuliedĠakobb makellhomxfidifih,għaximmaġinawlis-sultanta’ Ħebronkienkellemmagħhombil-qerq

42Us-sultanta’ĦebronindunaminnkliemuliedĠakobb limakinuxjemmnukliemu,us-sultanta’Ħebronresaq eqreblejnĠakobbuqallu:“Nitolbok,sidi,biextkunċertli dawnis-slatenkollhaġewgħandekb’terminita’paċi,għax maġewxbl-irġielkollhatagħhom,ulanqasmaġabul-armi tal-gwerratagħhommagħhom,għaxġewifittxul-paċi mingħandsidiuwliedu

43UwliedĠakobbwieġbulis-sultanta’Ħebronuqalulu: “Ibgħatgħanddawnis-slatenkollha,ujekktgħidilnalverità,ħajiġukullwieħedwieħedquddiemna,ujekkjiġu għandnamingħajrarmi,imbagħadinkununafuliqed ifittxul-paċimingħandna”

44UĠafija,is-sultanta’Ħebron,bagħatwieħedmill-irġiel tiegħugħandis-slaten,ulkollmarruquddiemulied Ġakobb,umieluquddiemhomfl-art,udawnis-slaten qagħdubilqiegħdaquddiemĠakobbuwliedu,u kellmuhomuqalulhom,

45Smajnakullmagħamiltlis-slatental-Amoritibis-sejf tiegħekub’driegħekb’saħħtuimmens,tantliħaddmaseta’ jqumquddiemek,ukonnanibżgħuminnekgħall-finita’ ħajjitna,limajiġrilnaxbħalmaġralulilhom

46Għalhekkġejnagħandekbiexnagħmlutrattatta’paċi bejnietna,uissagħalhekkikkuntrattawmagħnapattta’

paċiuverità,limatindaħalxmagħna,peressliaħnama ndħalniexmiegħek.

47UwliedĠakobbkienujafulitassewkienuġewbiex ifittxul-paċimingħandhom,uwliedĠakobbsemgħuhom, ugħamlupattmagħhom.

48UwliedĠakobbħalfulilhomlimakinuxsejindaħlu magħhom,us-slatenkollhatal-Kangħaninħalfuwkoll lilhom,uwliedĠakobbgħamluhomtributarjiminn dakinhar’ilquddiem

49Uwaradanil-kaptanikollhata’dawnis-slatenġewma’ l-irġieltagħhomquddiemĠakobb,b’rigalif’idejhomgħal Ġakobbuwliedu,umieluquddiemusal-art

50Udawnis-slatenimbagħadħeġġewliluliedĠakobbu talbuhombiexjirritornawil-priżakollhalikienuħadumisseba’bliettal-Amoriti,uwliedĠakobbgħamluhekk,u rritornawdakkollulikienuqabdu,in-nisa,iċ-ċkejknin,ilbhejjemul-priżakollhalikienuħadu,ubagħtuhom,u telqukullwieħedlejnil-belttiegħu

51Udawnis-slatenkollhareġgħuniżluquddiemulied Ġakobb,ubagħtulhomjewġabulhomħafnarigalif’dawk il-jiem,uwliedĠakobbbagħtulildawnis-slatenulillirġieltagħhom,utelqubil-paċiminnhomlejnil-bliet tagħhom,uwliedĠakobbukollirritornawlejndarhom, lejnSikem

52Ukienhemmpaċiminndakinhar’ilquddiembejnulied Ġakobbus-slatental-Kangħanin,sakemmuliedIżraelġew biexjirtul-artta’Kangħan

KAPITLU41

1Ufil-bidutas-senawliedĠakobbtelquminnSikem,u wasluĦebron,għandmissierhomIżakk,ugħammruhemm, immal-merħlietul-merħliettagħhomkienujirgħuhom kuljumf’Sikem,għaxkienhemmf’dawkiż-żminijiet mergħatajbaumimlijaxaħam,uĠakobbuwlieduun-nies kollhatad-dartagħhomkienujgħammrufil-wiedta’ Ħebron.

2Ukienf’dawkil-jiem,f’dikis-sena,likienetil-mijausitt senatal-ħajjata’Ġakobb,fl-għaxarsenaminnmeta ĠakobbġieminnPadan-aram,limietetLea,martĠakobb; kellhawieħeduħamsinsenametamietetf’Ħebron

3UĠakobbuwliedudifnuhafl-għarta’l-għalqata’ Makpela,liqiegħdaf’Ħebron,liAbrahamkienxtara mingħanduliedĦet,bħalaposttad-dfingħaliha

4UwliedĠakobbgħammruma’missierhomfil-wiedta’ Ħebron,ul-abitantikollhatal-artkienujafus-saħħa tagħhomul-famatagħhomxterdetmal-artkollha

5UĠużeppibinĠakobb,uħuhBenjamin,uliedRakel, martĠakobb,kienugħadhomżgħarf’dawkiż-żminijiet,u maħarġuxma’ħuthommatulil-battaljitagħhomfil-bliet kollhatal-Amurrin

6UmetaĠużeppiras-saħħata’ħutu,ul-kobortagħhom, faħħarhomufaħħarhom,immaqieslilunnifsuakbar minnhom,ufaħħarlilunnifsu’lfuqminnhom;uĠakobb, missieru,ħabbuwkollaktarminnkullwieħedminnuliedu, għaxkienibenxjuħitu,uminħabbal-imħabbatiegħulejh, għamilhalibsata’ħafnakuluri.

7UmetaĠużeppiralimissierukieniħobbuaktarminn ħutu,komplajgħollirasu’lfuqminnħutu,uġablil missierurapportiħżienadwarhom.

8UwliedĠakobbrawil-kondottakollhata’Ġużeppi magħhom,ulimissierhomkieniħobbuaktarminnkulħadd minnhom,ubdewjobogħduhumasetgħuxikellmuhbilpaċil-jiemkollha.

9UĠużeppikellusbatax-ilsena,ukiengħadujikberfuq ħutu,ukienqedjaħseblijgħollililunnifsufuqhom

10Dakiż-żmienħolomħolma,uġiegħandħutuu rrakkontalhomil-ħolmatiegħu,uqalilhom,“Ħlomtħolma, uara,ilkollkonnanorbtul-qatetfl-għalqa,ul-qatettiegħi qametuqagħdetmal-artul-qatettagħkomdawruhau mieluquddiemha

11Uħutuwieġbuuqalulu:“Xitfisserdinil-ħolmali ħlomt?Qedtaħsebf’qalbeklissaltanfuqnajewlitaħkem fuqna?”

12Uxortawaħdaġie,uqalil-ħaġalilmissieruĠakobb,u ĠakobbbieslilĠużeppimetasama’dawnil-kelmietminn fommu,uĠakobbbiereklilĠużeppi

13UmetawliedĠakobbrawlimissierhomkienbiereklil Ġużeppiukienbisu,ulikieniħobbuħafna,bdewjgħiru għalihuaktaruaktarjobogħduh

14UwaradanĠużeppiħolomħolmaoħraurrakkontalħolmalilmissierufil-preżenzata’ħutu,uĠużeppiqallil missieruulilħutu,“Araw,erġajtħlomtħolma,uara,ixxemxul-qamarul-ħdax-ilkewkbanżiluquddiemi

15Umissierusama’kliemĠużeppiul-ħolmatiegħu,u metaraliħutukienujobogħdulilĠużeppiminħabbadinilħaġa,ĠakobbgħalhekkċanfarlilĠużeppiquddiemħutu minħabbadinil-ħaġa,uqallu:“Xitfisserdinil-ħolmali ħlomt,udanil-kbirtiegħekinnifsekquddiemħutekli humaikbarminnek?”

16Timmaġinaf’qalbeklijienuommokul-ħdax-ilħukse niġunmiluquddiemek,waqtliqedtgħiddawnl-affarijiet?

17Uħutukienugħajjuringħalihminħabbakliemuulħolmtiegħu,ubaqgħujobogħduh,uĠakobbżammil-ħolm f’qalbu

18UwliedĠakobbmarrudarbawaħdabiexjirgħunnagħaġta’missierhomf’Sikem,għaxkienugħadhom rgħajjaf’dawkiż-żminijiet;uwaqtliwliedĠakobbkienu dakinharjirgħuf’Sikemdamu,uż-żmiental-ġbirtalbhejjemkiengħadda,umakinuxwaslu.

19UĠakobbraliwliedukienuqedjittardjawf’Sikem,u Ġakobbqalf’qalbu,“Forsin-niesta’Sikemqamubiex jiġġieldukontrihom,ugħalhekkdamujiġullum.”

20UĠakobbsejjaħlilibnuĠużeppiuordnaluuqallu:

“Ara,ħutekqedjirgħuf’Sikemillum,uara,għadhomma ġewxlura;murissa,mela,uarafejnqegħdin,uġiblilaħbardwaril-benesserita’ħutekul-benesserital-merħla”

21UĠakobbbagħatlilibnuĠużeppilejnil-wiedta’ Ħebron,uĠużeppiġiegħalħutuf’Sikem,umasetax isibhom,uĠużeppimarmadwarl-għalqalikienetħdejn Sikem,biexjarafejnkienudaruħutu,utileftriqtufiddeżert,umakienxjafliematriqkellujieħu.

22Uanġlutal-Mulejsabujiġġerrafit-triqlejnl-għalqa,u Ġużeppiqallill-anġlutal-Mulej:“Qedinfittexlilħuti;ma smajtxfejnqedjirgħu?”Ul-anġlutal-Mulejqallil Ġużeppi:“Rajtlilħutekjirgħuhawn,usmajthomjgħiduli kienusejmorrujirgħuf’Dotan.”

23UĠużeppisema’leħenl-anġlutal-Mulej,umargħand ħutuf’Dotanusabhomf’Dotanjirgħul-merħla

24UĠużeppiresaqlejnħutu,uqabelmaresaqlejhom, humakienuddeċidewlijoqtluh

25USimegħonqallilħutu:“Araw,ir-raġeltal-ħolmġej għandnallum,uissagħalhekkejjewnoqtluhunitfgħuh f’wieħedmill-ħoforlihemmfid-deżert,umetamissieru jfittxumingħandna,ngħidululixibhimaħażinabelgħetu.”

26URubensama’kliemħutudwarĠużeppi,uqalilhom, “M’għandkomxtagħmludinil-ħaġa,għaxkifnistgħu nħarsu’lfuqlejnmissiernaĠakobb?Itfgħuhf’dinil-ħofra bieximuthemm,immalatmidduxidejkomfuqubiex ixerrdudemmu;uRubenqaldansabiexjeħilsuminn idejhom,biexiġibuhluragħandmissieru

27UmetaĠużeppiwasalgħandħutuqagħadbilqiegħda quddiemhom,uqamufuquuqabduhudarduhmal-art,u neżżgħulul-libsaminnħafnakulurilikellufuqu.

28Uqabduhutefgħuhf’bir,ufil-birmakienxhemmilma, immasriepuskorpjuniUĠużeppibeża’mis-sriepuliskorpjunilikienufil-bir.UĠużeppigħajjatb’leħengħoli, ul-Mulejħebas-sriepul-iskorpjunifil-ġnubtal-bir,uma għamlul-ebdaħsaralilĠużeppi

29UĠużeppisejjaħlilħutumill-bir,uqalilhom: “X’għamiltilkom,uf’xiexdnibt?Għaliexmatibżgħux mill-Mulejdwari?M’iniexjienmill-għadamul-laħam tagħkom,umhuwiexĠakobbmissierkom,missieri? Għaliexqedtagħmlulidinil-ħaġallum,ukifsetkunu tistgħutħarsulejnmissiernaĠakobb?”

30Ukomplajgħajjatujsejjaħlilħutumill-ħofra,uqal,O Ġuda,Simeon,uLevi,ħuti,erfgħunimill-posttad-dlamli fihpoġġejtuni,uejjewillumbiexturuħnienagħalija, intomuliedil-Mulej,uwliedĠakobbmissieri.Ujekk dnibtmagħkom,m’intomxintomuliedAbraham,Iżakk,u Ġakobb?Jekkrawxiorfnikellhomħnienagħalih,jew wieħedbil-ġuħ,tawhil-ħobżx’jiekol,jewwieħedbil-għatx, tawhl-ilmax’jixrob,jewwieħedgħarwien,għattewhbilħwejjeġ!

31Ukifmelaseżżommlural-ħnienatiegħekminnħuk, għaxjiental-laħamul-għadamtiegħek,ujekkdnibt magħkom,żgurlisetagħmludanminħabbamissieri!

32UĠużeppiqaldawnil-kliemmill-bir,uħutuma setgħuxjisimgħuh,lanqasineħħuwidnejhomgħall-kliem ta’Ġużeppi,uĠużeppikienqedjibkiujibkifil-bir

33UĠużeppiqal,“Olikiekumissierikienjaf,illum,l-att ligħamluliħuti,ul-kliemliqalulillum”

34Uħutulkollsemgħul-għajjatul-bikitiegħufil-bir,u ħutumarruuneħħewlilhominfushommill-bir,sabiexma jisimgħuxl-għajjatta’Ġużeppiul-bikitiegħufil-bir

KAPITLU42

1Umarruuqagħdubilqiegħdafuqin-naħal-oħra,madwar distanzata’tirta’pruwa,uqagħduhemmbiexjieklulħobż,uwaqtlikienuqedjieklu,bdewjikkonsultaw flimkiendwarx’sejagħmlubih,jekkjoqtluhxjewiġibuh luragħandmissieru.

2Humakienuqediżommul-kunsill,metarefgħu għajnejhom,uraw,uara,kienhemmgruppta’Ismaeliti ġejjinmill-bogħodmit-triqta’Gilead,niżlinlejnl-Eġittu 3UĠudaqalilhom:“X’sejkunil-qligħgħalinajekknoqtlu lilħuna?ForsiAllajitlobnaminnu.Danhul-parirliqed nipproponudwaru,ligħandkomtagħmlulu:Araw,dinilkotrata’Ismaelitinieżlalejnl-Eġittu, 4Issamela,ejjewneħilsuhf’idejnhom,uħamankunux fuquidejna,għaxhumajwassluhmagħhom,ujintileffost

in-niestal-pajjiż,uaħnamanoqtluhxb’idejnastess”UlpropostagħoġbetlilħutuugħamluskontkelmaĠuda.

5Uwaqtlikienuqedjitkellmudwardinil-kwistjoni,u qabelmal-ġemgħatal-Ismaelitiresqetlejhom,seba’ negozjantiminnMidjangħaddewminnħdejhom,uhekk kifgħaddewqabdul-għatx,urefgħugħajnejhomurawilħofralifihakienmitfugħĠużeppi,uħarsu,uara,kull speċita’għasfurkienetfuqu.

6Udawnil-Midjanitiġrewlejnil-birbiexjixorbul-ilma, għaxħasbulikienfihl-ilma,umalliresququddiemil-bir semgħul-leħenta’Ġużeppijibkiujibkifil-bir,uħarsu’l isfelfil-bir,urawuarakienhemmżagħżugħb’dehra sabiħaub’faċċatatajba.

7Usejħuluuqalulu,Minintuminġabekhawn,umin poġġiekf’danil-bir,fid-deżert?ulkollgħenubiexiqajmu lilĠużeppiuġibduh’ilbarra,utellgħuhmill-bir,uħaduh utelqufivjaġġhomugħaddewminnħdejnħutu

8Udawnqalulhom:“Għaliexqedtagħmludan,litieħdulqaddejtagħnaminngħandnautitilqu?Żgurlipoġġejnalil daniż-żagħżugħfil-ħofragħaxirribellakontrina,uintom ġejtuuġibtuhuħadtuh’ilbogħod;issamelaagħtinaluralqaddejtagħna.”

9Ul-MidjaninwieġbuuqaluliluliedĠakobb:“Danilqaddejtagħkom,jewdanir-raġelqedjaqdikom?Forsi intomilkollilsieratiegħu,għaxhuiktarsabiħusabiħ minnkomilkoll,ugħaliexqedtitkellmulkollbil-gideb magħna?”

10Issagħalhekkm’aħniexsenisimgħukliemkom,u lanqasmanagħtukaskom,għaxsibnaliż-żagħżugħfilħofrafid-deżert,uħadnieh;għalhekksenibqgħusejrin

11UwliedĠakobbkollharesqulejhomuqamulejhomu qalulhom:“Agħtunalural-qaddejtagħna,ugħaliexse tmutulkollb’xiferis-sejf?”Ul-Midjaningħajtukontrihom, uġibdux-xwabeltagħhom,uresqubiexjiġġielduma’ wliedĠakobb

12Uara,Simeonqamminnpostukontrihom,uqabeżmalartuġibedix-xablatiegħuuresaqlejnil-Midjanitiu għamelgħajtatal-biża’quddiemhom,tantlil-għajjattiegħu nstema’mill-bogħod,ul-arttheżżetbl-għajjatta’Simeon 13Ul-MidjaninbeżgħuminħabbaSimeonul-ħosstalgħajjattiegħu,uwaqgħuwiċċhomfl-art,ubeżgħugħallaħħar

14USimeonqalilhom:“TassewjienSimeon,binĠakobb l-Ebrej,liflimkienma’ħijabissqridtil-beltta’Sikemulbliettal-Amoriti;hekkjagħmelAllamiegħi,likieku ħutkomkollha,in-niesta’Midjan,uwkollis-slatenta’ Kangħan,jiġumagħkom,majkunuxjistgħujiġġieldu kontrija.”

15Issagħalhekkagħtinaluraż-żagħżugħliħadt,biexma nagħtixlaħmeklill-għasafartas-smewwietulill-bhejjem tal-art

16Ul-MidjaninbdewjibżgħuiktarminnSimeon,uresqu lejnuliedĠakobbbit-terrurul-biża’,ubikliempatetiku,u qalulhom, 17Żgurliintgħedtliż-żagħżugħhul-qaddejtiegħek,uli hurribellakontrik,ugħalhekkpoġġejtufil-ħofra;x’se tagħmelallurab’qaddejlijirribellakontrasidu?Issa għalhekkbigħhulilna,uaħnanagħtukdakkolluliteħtieġ għalih;ul-Mulejkienkuntentlijagħmeldansabiexulied Ġakobbmajoqtluxlilħuhom.

18Ul-MidjanitirawliĠużeppikienta’dehrasabiħau b’wiċċumimliwiċċ;xtaquhf’qalbhomukienuħerqana biexjixtruhmingħandħutu 19UwliedĠakobbsemgħulill-Midjanitiubiegħulil ħuhomĠużeppililhomgħalgħoxrinbiċċatal-fidda,u ħuhomRubenmakienxmagħhom,ul-Midjanitiħadulil Ġużeppiukomplewil-vjaġġtagħhomlejnGilead

20Kienusejrinfit-triq,ul-Midjaninnidmuminndakli kienugħamlu,billixtrawliż-żagħżugħ,uwieħedqallillieħor,“X’inhidinil-ħaġaligħamilna,billiħadnalildaniżżagħżugħmingħandl-Ebrej,lihusabiħub’wiċċumimli wiċċ”

21Forsidaniż-żagħżugħinsteraqminnartl-Ebrej,u għaliexmelagħamilnadan?Ujekkjiġimfittxijaumisjuba f’idejnammutuminħabbafih

22Issażgurlirġielqalbienausetgħanabigħuhulna,issaħħata’wieħedlirajtullum;forsiserquhminnartubilqawwatagħhomubid-driegħqawwitagħhom,ugħalhekk bigħuhulnagħall-valurżgħirlitajniehom.

23Uwaqtlikienuqedjitkellmuflimkien,ħarsu,uaralgruppta’Ismaelitilikienġejgħall-ewwel,uliwlied Ġakobbraw,kienqedjavvanzalejnil-Midjanin,ulMidjaninqalulilxulxin,Ejjewinbigħulildaniż-żagħżugħ lill-gruppta’Ismaelitiliġejlejna,unieħdugħalihil-ftitli tajnagħalih,uninħelsumill-ħażentiegħu.

24Uhekkgħamlu,uwaslugħandl-Iżmaeliti,ul-Midjaniti biegħulilĠużeppilill-Iżmaelitigħalgħoxrinbiċċatalfiddalikienutawgħalihlilħutu.

25Ul-MidjanintelqufitriqthomlejnGilegħad,ulIsmaelitiħadulilĠużeppiuħallewhjirkabfuqwieħed mill-iġmla,uwassluhlejnl-Eġittu.

26UĠużeppisema’lil-Ismaelitikienusejrinlejnl-Eġittu, uĠużeppilmentaubekagħaldinil-ħaġalikellujkun daqshekk'ilbogħodminnartKangħan,minnmissieru,u bekab'imrarwaqtlikienrikebfuqil-ġemel,uwieħedmillirġieltagħhomlemħu,uġagħlujinżelmill-ġemelujimxi bil-mixi,uminkejjadanĠużeppikomplajibkiujibki,u qal,Omissieri,missieri

27Uwieħedmill-IżmaelitiqamutadaqqalilĠużeppifuq ħaddejh,uxortabaqa’jibki;uĠużeppikiengħajjienfittriq,umasetaxikompliminħabbal-imrarta’ruħu,ulkoll sawtuhugħajjruhfit-triq,ubeżżgħuhsabiexjieqafjibki

28Ul-Mulejral-ambizzjonita’Ġużeppiul-inkwiettiegħu, ul-Mulejniżżelfuqdawkl-irġieldlamukonfużjoni,uid kullminlaqtunixfet

29Uqalulilxulxin,“X’inhidinil-ħaġaligħamlilnaAlla fit-triq?Umakinuxjafulidanġralhomminħabba Ġużeppi.”Ul-irġielkomplewfit-triq,ugħaddewmit-triq ta’EfratafejnkienetmidfunaRakel

30UĠużeppiwasalħdejnil-qabarta’ommu,uĠużeppi ħaffefuġeralejnil-qabarta’ommu,unxteħetfuqil-qabar ubeka.

31UĠużeppigħajjatb’leħengħolifuqil-qabarta’ommu, uqal,“Oommi,ommi,intliwellidtni,stennaissa,uqumu aralilibnek,kifinbiegħbħalalsir,uħaddmajħenngħalih” 32Qumuaralilibnek,ibkimiegħiminħabbat-tbatijiet tiegħi,uaraqalbħuti.

33Qajjemlilommi,qom,qommill-irqadtiegħekgħalija,u immiral-battaljitiegħekkontraħutiOkifneżżgħunimilllibsatiegħi,ubegħunidiġàdarbtejnbħalalsir,ufirduni minnmissieri,um'hemmħaddlijħossni

34Qumupoġġil-kawżatiegħekkontrihomquddiemAlla, uaralilminAllasejiġġustifikafil-ġudizzju,ulilminse jikkundanna

35Qum,ommi,qum,stennamill-irqadtiegħekuaralil missierikifruħumiegħillum,ufarrġuuserħluqalbu.

36UĠużeppikomplajgħiddawnil-kelmiet,uĠużeppi għajjatb’leħengħoliubekab’imrarfuqil-qabarta’ommu; uwaqafjitkellem,umill-imrarta’qalbusieketbħalġebla fuqil-qabar

37UĠużeppisama’leħenikellmuminntaħtl-art,li wieġebb’qalbimrar,ub’leħenta’bikiutalbb’dawnilkelmiet:

38Ibni,ibniĠużeppi,smajtil-leħental-bikitiegħekulleħental-lamenttiegħek;rajtid-dmugħtiegħek;nafittbatijiettiegħek,ibni,udaniweġġagħniminħabbafik,u niketkbirżdiedman-nikettiegħi.

39Issamelaibni,Ġużeppiibni,ittamafil-Mulej,ustenna fihutibżax,għaxil-Mulejqiegħedmiegħek,hujeħilsek minnkullinkwiet.

40Qumibni,murl-Eġittumas-sidientiegħek,utibżax, għaxil-Mulejhumiegħek,ibni”Ukompliettgħidbħal dawnil-kliemlilĠużeppi,ubaqgħetsiekta.

41UĠużeppisema’dan,ustagħġebħafnab’dan,u komplajibki;uwaradanwieħedmill-Ismaelitilemħujibki ujibkifuqil-qabar,ur-rabjatiegħuxegħletkontrih,u keċċiehminnhemm,ulaqtuumisħutu

42UĠużeppiqallill-irġiel:“Jallansibgrazzja f’għajnejkomutieħduniluralejndarmissieri,uhu jagħtikomħafnagħana”

43Uhumawieġbuhuqalulu:“M’intixilsir,ufejnhu missierek?Kiekukellekmissier,makontxdiġàtinbiegħ darbtejnbħalalsirgħalvalurdaqshekkżgħir;ur-rabja tagħhombaqgħettitqanqalkontrih,ukomplewjolqtuhu jikkastigawh,uĠużeppibekab’imrar.

44Ul-Mulejrat-tbatijata’Ġużeppi,ul-Mulejreġa’laqat lildawnl-irġiel,ukastighom,ul-Mulejġiegħellid-dlam jgħattihomfuql-art,us-sajjettileħħewur-ragħadgħajjat, ul-arttheżżetmal-leħentar-ragħadutar-riħqawwi,ulirġielkienumbeżżgħinumakinuxjafufejnkellhom imorru.

45Ul-bhejjemul-iġmlawaqfu,uhumamexxewhom, immamariduximorru,humaħabtuhom,unxteħtumal-art; ul-irġielqalulilxulxin,“X’inhudanligħamlilnaAlla?

X’inhuman-nuqqasijiettagħna,ux’inhumadnubietnali ġralnadinil-ħaġab’danil-mod?”

46Uwieħedminnhomwieġebuqalilhom,Forsiminħabba d-dnubligħamilnalildanil-qaddejġralnadinil-ħaġallum; issagħalhekkitolbuhbil-qawwabiexjaħfrilna,umbagħad inkununafuminħabbaminġralnadanil-ħażen,ujekkAlla jkolluħnienagħalina,allurankununafulidankollujiġi fuqnaminħabbad-dnubligħamilnalildanil-qaddej

47Ul-irġielgħamluhekk,utalbulilĠużeppiuinsistew miegħubiexjaħfrilhom;uqalulu,“Dnibnakontral-Mulej ukontratiegħek,issagħalhekkħugosttitloblilAlla tiegħekbiexineħħidinil-mewtminnfostna,għaxdnibna kontratiegħu”

48UĠużeppigħamelskontkliemhom,ul-Mulejsema’lil Ġużeppi,ul-Mulejneħħal-kastiglikienikkaġunalildawk l-irġielminħabbaĠużeppi,ul-bhejjemqamumill-artu humamexxiehom,uhumakomplew,ut-tempestaqalila kkalmatul-arttrankwillizzat,ul-irġielkomplewil-vjaġġ

tagħhombiexjinżlul-Eġittu,ul-irġielkienujafulidanilħażenkienlaqathomminħabbaĠużeppi.

49Uqalulilxulxin,Ara,nafulikienminħabbat-tbatija tiegħuliġralnadanil-ħażen;issamelagħaliexgħandna nġibudinil-mewtfuqruħna?Ejjewniddiskutux’għandna nagħmlulildanl-ilsir

50Uwieħedwieġebuqal,Żgurlihuqalilnabiexinġibuh luragħandmissieru;issagħalhekkejjew,ħanieħduhlurau mmorrufil-postlijgħidilna,unieħdumingħandil-familja tiegħul-prezzlitajnagħalihumbagħadnitilqu

51Uwieħedwieġebmill-ġdiduqal,Ara,danil-parirhuwa tajjebħafna,immamanistgħuxnagħmludangħaxit-triq hija'lbogħodħafnaminna,umanistgħuxnoħorġumit-triq tagħna

52Uwieħedieħorwieġebuqalilhom:“Danhul-parirli għandujiġiadottat,mhuxsenitbiegħduminnu;araw,illum sejrinl-Eġittu,umetankunuwasalnal-Eġittu,senbigħuh hemmbiprezzgħoli,useninħelsumill-ħażentiegħu”

53Udinil-ħaġagħoġbetlill-irġielugħamluhekk,u komplewil-vjaġġtagħhomlejnl-Eġittuma’Ġużeppi

KAPITLU43

1UmetawliedĠakobbbiegħulilħuhomĠużeppilillMidjanit,qlubhomintlaqtuminħabbafih,unidmuminn għemilhom,ufittxewhbiexiġibulura,immamasetgħux isibuh

2URubenirritornalejnil-birlifihkientpoġġaĠużeppi, sabiexjerfgħu'lbarra,ujrodduhluralilmissieru,uRuben baqa'wieqafħdejnil-bir,umasema'kelma,usejjaħlil Ġużeppi!Ġużeppi!uħaddmawieġebjewlissenkelma.

3UReubenqal,“Ġużeppimietbil-biża’,jewxiserp ikkawżalumewtu;uReubenniżelfil-bir,ufittexlil Ġużeppiumasetaxisibufil-bir,ureġa’ħareġ.”

4URubenqatta’ħwejġuuqal,“It-tifelmhuwiexhemm,u kifsenirranġama’missieridwarujekkikunmejjet?”U margħandħutuusabhomimnikktinminħabbaĠużeppi,u qedjikkonsultawflimkiendwarkifsejirrikonċiljawma’ missierhomdwaru,uRubenqallilħutu,“Wasaltħdejnilbiruara,Ġużeppimakienxhemm,x’sengħidulil missierna,għaxmissierisejfittexbissliż-żagħżugħ mingħandi”

5Uħutuwieġbuuqalulu:“Hekkuhekkgħamilna,u qlubnambagħadħakmitnaminħabbadanl-att,uissa qegħdinbilqiegħdabiexinfittxupretestkifse nirrikonċiljawlilmissiernamiegħu.”

6UReubenqalilhom:“X’inhudanligħamiltubiexniżżlu x-xagħargriżta’missiernabin-niketlejnil-qabar?Mhijiex tajbal-ħaġaligħamiltu”

7URubenqagħadmagħhom,ulkollqamuuħalfulil xulxinlimajgħiduxdinil-ħaġalilĠakobb,ulkollqalu, “Lir-raġellijgħiddanlilmissiernajewlildaru,jewli jirrapportadanlilxiħaddminnuliedl-art,aħnalkoll inqumukontrihunoqtluhbis-sejf”

8UwliedĠakobbbeżgħuminnxulxinf’dinil-kwistjoni, miż-żgħirsal-kbir,uħaddmalissenkelma,uħbewil-ħaġa f’qalbhom.

9Uwaraqagħdubilqiegħdabiexjiddeċieduujivvintawxi ħaġax’jgħidulilmissierhomĠakobbdwardawnlaffarijietkollha.

10UIssakarqalilhom:“Hawnhuparirgħalikom,jekk jidhirkomtajjebf’għajnejkomlitagħmludinil-ħaġa,ħudu l-libsalihita’Ġużeppiuqattgħuha,uoqtolgidiu għaddasufid-demmtiegħu.”

11Uibgħatuhagħandmissiernaumetajarahjgħidlixi bhimaħażinakielitu,għalhekkaqsmul-kowttiegħuuaraw, demmusejkunfuqil-kowttiegħu,ubillitagħmludanaħna senkunuħielsamit-tgergirta’missierna.

12Ul-parirta’Issakargħoġobhom,usemgħuhugħamlu skontil-kelmata’Issakarlikientahomil-parir

13Umalajrħadul-libsata’Ġużeppiuqattgħuha,uqatlu gidimill-mogħożuxarrbul-libsafid-demmtal-gidi,u mbagħadgħaffġuhafit-trab,ubagħtul-libsalilmissierhom Ġakobbpermezzta’Naftali,uordnawlujgħiddanil-kliem: 14Konnaġbarnal-bhejjemukonnawasalnasat-triqta’ Sikemuiktar’ilbogħod,metasibnadinil-libsafit-triqfixxagħrimgħaddsafid-demmufit-trab;issamelakunafjekk hijiexil-libsata’ibnekjewle

15UNaftalimaruġiegħandmissieruudantahil-libsa,u qallul-kliemkollulikienuordnawluħutu

16UĠakobbral-libsata’Ġużeppiugħarafhauwaqa’ wiċċumal-art,ubaqa’wieqafbħalġebla,uwaraqamu għajjatb’leħengħoliujibkiuqal,“Dinhijal-libsata’ibni Ġużeppi!”

17UĠakobbmalajrbagħatwieħedmill-qaddejjatiegħu għanduliedu,limargħandhomusabhomġejjinfit-triqbinnagħaġ

18UwliedĠakobbmarrugħandmissierhomgħall-ħabtata’ filgħaxija,uara,ħwejjiġhomkienumqattgħinut-trabkien fuqrashom,usabulilmissierhomjibkiujibkib’leħen għoli.

19UĠakobbqalliluliedu:“Għidulitassewx’ħażenġibtu fuqif’daqqawaħdallum?”Uhumawieġbulilmissierhom Ġakobbuqalulu:“Konnaġejjinillumwaralinġabretinnagħaġ,uwasalnasal-beltta’Sikemmit-triqfid-deżert,u sibnadinil-libsamimlijabid-demmmal-art,urrealizzajna danubgħatnagħandekjekktista’tkuntaf.

20UĠakobbsama’kliemulieduugħajjatb’leħengħoli,u qal,“Dinhijal-libsata’ibni,bhimaħażinakielitu;Ġużeppi mqatta’biċċiet,għaxbgħattullumbiexjarajekkhuxtajjeb miegħekujekkhuxtajjebman-nagħaġubiexiġibliaħbar mingħandek,utelaqkifordnajtlu,udanġralullumwaqtli ħsibtliibnikienmiegħek.

21UwliedĠakobbwieġbuuqalu:“Maġiexgħandna,u lanqasmarajniehminnmetatlaqnaminnħdejks’issa” 22UmetaĠakobbsema’kliemhomreġa’għajjatb’leħen għoli,uqamuqatta’ħwejġu,ulibesxkorafuqġenbejh,u bekab’imrarubkexkexugħollaleħnujibkiugħajjatuqal dawnil-kliem,

23Ġużeppiibni,OibniĠużeppi,bgħattekillumgħall-ġid ta’ħutek,uaraintġejtimqatta’f’biċċiet;minnidiġaradan lilibni.

24JiddispjaċinigħalikĠużeppiibni,jiddispjaċinigħalik; kemmkontħelugħalijaf’ħajti,uissakemmhimorra għalijamewtek

250likontmitminflokokĠużeppiibni,għaxinħossni mnikketħafnagħalikibni,ibni,ibni.Ġużeppiibni,fejnint, ufejnġejtmiġbud?Qum,qumminnpostek,uejjauarannikettiegħigħalik,ibniĠużeppi

26Ejjaissaugħoddid-dmugħliqedigelgelminn għajnejjama’ħaddejja,uġibhomquddiemil-Mulej,ħallilkorlatiegħutitbiegħedminni

270Ġużeppiibni,kifwaqajt,taħtidwieħedliħaddma waqa’minnumill-bidutad-dinjasal-lum;għaxintġejt maqtulminndaqqata’għadu,ikkaġunatbil-krudeltà,imma żgurnaflidanġralek,minħabbal-kotrata’dnubieti

28Qumissauarakemmhumorrl-inkwiettiegħigħalik ibni,għalkemmmarabbejtekx,lanqassawwartek,ulanqas tajteknifsuruħ,immakienAllalisawwartekubena għadmekukessiehombil-laħam,unefaħf’imnifsejkinnifstal-ħajja,umbagħadtani

29IssatassewAllalitani,ħadekmingħandi,udanġralek 30UĠakobbkomplajitkellembħaldawnil-kliemdwar Ġużeppi,ubekab’imrar;waqa’mal-artusikket

31UwliedĠakobbkollharawit-tbatijata’missierhom, nidmuminndaklikienugħamlu,uhumawkollbkew b’imrarkbir

32UĠudaqamurefa’rasmissierumill-art,upoġġieha fuqħoġorlu,umesħetid-dmugħta’missieruminnfuq ħaddejh,uĠudabekabikikbirħafna,waqtlirasmissieru kienetmimdudafuqħoġorlu,wieqfabħalġebla.

33UwliedĠakobbrawit-tbatijata’missierhom,u għollewleħinhomukomplewjibku,uĠakobbkiengħadu mimdudmal-artwieqfabħalġebla.

34Uwliedukollhaul-qaddejjatiegħuuwliedil-qaddej tiegħuqamuuwaqfumadwarubiexifarrġuh,immahu rrifjutalijitfarraġ.

35Ud-darkollhata’Ġakobbqametubkejtb’luttukbir minħabbaĠużeppiut-tbatijata’missierhom,ul-aħbar laħqetlilIżakk,binAbraham,missierĠakobb,ubeka b’imrarminħabbaĠużeppi,huud-darkollhatiegħu,u telaqmill-postfejnkienjgħammarf’Ħebron,ul-irġiel tiegħumiegħu,ufarraġlilĠakobbibnu,uhurrifjutali jitfarraġ

36Uwaradan,Ġakobbqammill-art,bid-dmugħnieżelma’ ħaddejh,uqalliluliedu,Qumuuħudux-xwabelul-pruwi tagħkom,uoħorġufir-raba’,ufittxujekktistgħuxissibulġisemta’ibniuġġibugħandibiexnidfnu

37Fittexukoll,nitolbok,fostil-bhejjemukaċċahom,udak lijiġil-ewwelqabelmataqbaduġibugħandi,forsil-Mulej illumiħossit-tbatijatiegħi,ujħejjiquddiemekdakliqatta’ lilibnif’biċċiet,uġibugħandi,ujiennagħmelvendetta għall-kawżata’ibni

38Uwliedugħamlukifkienordnalhommissierhom,u qamukmienifilgħodu,ukullwieħedħax-xablaul-pruwa tiegħuf’idu,uħarġufir-raba’biexjikkaċċjawil-bhejjem 39UĠakobbkiengħadujibkib’leħengħoliujibki, jimxi’lhemmu’lhawnfid-dar,ujħabbatidejhflimkien,u jgħid:“Ġużeppiibni,Ġużeppiibni!”

40UwliedĠakobbmarrufid-deżertbiexjaħtful-bhejjem, uaralupuġielejhom,uqabduh,uġabuhgħand missierhom,uqalulu,Danhuwal-ewwelwieħedlisibna,u ġibniehgħandekkifordnajtna,ul-katavruta’ibnekma stajniexinsibuh

41UĠakobbħal-bhimaminnidejnuliedu,ugħajjat b’leħengħoliujibki,waqtliżammil-bhimaf’idu,ukellem lill-bhimab’qalbimrar,“GħaliexbelgħtlilibniĠużeppi,u kifmabżajtxminnAllata’l-art,jewmill-inkwiettiegħi għalibniĠużeppi?”

42Uintkiltlilibnigħalxejn,għaxmawettaql-ebda vjolenza,ub'hekkgħamiltniħatiminħabbafih,għalhekk Allasejitlobluralildaklihuppersegwitat

43Ul-Mulejfetaħħalqil-bhimabiexifarraġlilĠakobbbi kliemha,udinwieġbetlilĠakobbuqaltludawnil-kliem, 44DaqskemmhuħajAllaliħalaqnafid-dinja,udaqs kemmhiħajjaruħek,sidi,jienmarajtxlilibnek,ulanqas maqsamtubiċċiet,immaminnartimbiegħdaġejtukoll infittexlilibnilitelaqminnħdejjallum,umanafxjekk huxħajjewmejjet

45Ullumġejtfl-għalqabiexinfittexlilibni,uwliedek sabuni,uqabduniużiedun-nikettiegħi,ullumġabuni quddiemek,uissagħedtlekkliemikollu.

46Uissamela,Obinil-bniedem,jienf’idejk,uagħmel minnillumkifjidhirlektajjebf’għajnejk,immabil-ħajjata’ Allaliħalaqni,marajtxlilibnek,ulanqasqattajtuf’biċċiet, ulanqaslaħamtal-bniedemmadaħalf’ħalqil-jiemkollha ta’ħajti

47UmetaĠakobbsema’kliemil-bhimastagħġebħafna,u bagħatil-bhimaminnidu,uhitelqetfitriqitha

48UĠakobbbaqa’jibkiujibkigħalĠużeppijumwara jum,ubaqa’jitnikketgħalibnugħalħafnajiem.

KAPITLU44

1UwliedIsmaellikienuxtrawlilĠużeppimingħandilMidjanit,likienuxtrawhmingħandħutu,marrul-Eġittu ma’Ġużeppi,uwaslufit-truftal-Eġittu,umetawasluqrib l-Eġittu,iltaqgħuma’erbatirġielminnuliedMedan,bin Abraham,likienuħarġumill-arttal-Eġittufivjaġġhom

2Ul-Ismaelitiqalulhom,“Tixtiequtixtrulildanl-ilsir mingħandna?”uhumaqalu,“Agħtuhulna”Uhumatawlil Ġużeppif’idejhom,urawh,likienżagħżugħsabiħħafnau xtrawhgħalgħoxrinxekel.

3Ul-Ismaelitikomplewil-vjaġġtagħhomlejnl-EġittuulMedanimukollirritornawlejnl-Eġittudakinhar,ulMedanimqalulilxulxin,Ara,smajnaliPotifar,uffiċjaltalFargħun,kaptantal-gwardja,qedifittexqaddejtajjebli joqgħodquddiemubiexjaqdih,ubiexjagħmluindokratur fuqdaruudakkolluligħandu.

4Issamelaejjewinbigħuhulugħaldaklinixtiequ,jekk ikunjista’jagħtinadaklineħtieġugħalih

5Udawnil-Medaninmarruuġewgħandid-darta’Potifar, uqalulu:“Smajnaliqedtfittexqaddejtajjebbiexjaqdik Ara,għandnaqaddejlisejogħġbok,jekktista’tagħtinadak linixtiqu,uaħnanbigħuhulek.”

6UPotifarqal,“Ġibuquddiemi,unarah,ujekkjogħġobni nagħtikomdakliteħtieġu.”

7Ul-MedanimmarruuġabulilĠużeppiuqegħduh quddiemPotifar,uhurah,ugħoġbuħafna,uPotifar qalilhom,Għidulix’teħtieġugħaldaniż-żagħżugħ?

8Uhumawieġbu:“Erba’mittbiċċatal-fiddanixtiequh.”U Potifarqal:“Nagħtihielekjekkiġġiblir-rekordtal-bejgħ tiegħu,utgħidlil-istorjatiegħu,għaxforsinsteraq,għax daniż-żagħżugħlahuskjavulanqasbinskjav,immaqed nosservafihid-dehrata’persunatajbaugustuża” 9Ul-Medanimmarruuġabugħandul-Ismaelitilikienu biegħuhlilhom,uqalulu,uqalulu,Hulsiruaħna biegħniehlilhom

10UPotifarsama’klieml-Ismaelitimetatal-fiddalillMedanim,ul-Medanimħadul-fiddautelqufivjaġġhom,u l-Ismaelitiwkollirritornawlejndarhom

11UPotifarħalilĠużeppiuħadhuf’darubiexjaqdih,u Ġużeppisabfavurf’għajnejnPotifar,udanpoġġal-fiduċja fih,ugħamluindokraturtad-dartiegħu,ukulmakien tiegħutahf’idu

12Ul-Mulejkienma’Ġużeppiusarraġelprosperuż,ulMulejbierekid-darta’PotifarminħabbaĠużeppi

13UPotifarħallakulmakelluf’idejnĠużeppi,uĠużeppi kienwieħedlikieniġiegħell-affarijietjidħluujoħorġu,u kolloxkienregolatbix-xewqatiegħufid-darta’Potifar

14UĠużeppikellutmintax-ilsena,żagħżugħb’għajnejn sbieħub’dehrasabiħa,umakienxhemmbħalufl-art kollhata’l-Eġittu

15Dakiż-żmien,waqtlikienfid-darta’sidu,jidħolu joħroġmid-darujaqdililsidu,Żelika,martsidu,refgħet għajnejhalejnĠużeppiuħarsetlejh,uara,kienżagħżugħ sabiħub’wiċċimdejjaq.

16Uhixtaqetis-sbuħijatiegħuf’qalbha,uruħhakienet iffissatafuqĠużeppi,ukienettħajjarlujumwarajum,u ŻelikapperswadietlilĠużeppikuljum,immaĠużeppima refaxgħajnejhbiexjaralilmartsidu

17UŻelikaqaltlu,“Kemmhumasbieħid-dehraulgħamlatiegħek,tassewħaristlejnil-qaddejjakollha,uqatt marajtqaddejjadaqshekksabiħadaqsek;uĠużeppi wieġeblilha,“Żgurlidakliħalaqnif’ġufommiħalaqilbnedminkollha.”

18Uqaltlu,“Kemmhumasbieħgħajnejk,libihom għamilthomjidhrusbieħl-abitantikollhatal-Eġittu,irġielu nisa;uhuqalilha,“Kemmhumasbieħwaqtliaħnagħadna ħajjin,immakiekutarahomfil-qabar,żgurlititbiegħed minnhom”

19Uqaltlu:“Kemmhumasbieħupjaċevolil-kliemkollu tiegħek;jekkjogħġbok,ħul-arpaliqiegħdafid-dar,udoqq b’idejkuħallinisimgħukliemek”

20Uqalilha,“Kemmhumasbieħupjaċevolikliemimeta nfaħħarlilAllatiegħiul-glorjatiegħu;uhiqaltlu,“Kemm husabiħxagħrek!Aral-moxttad-deheblihemmfid-dar Ħudu,jekkjogħġbok,udaħħalxagħrekf’xulxin.”

21Uqalilha:“Kemmseddumtgħiddanil-kliem?Tieqaf tgħidlidanil-kliem,uqumuħuħsiebl-affarijiettad-dar tiegħek.”

22Uhiqaltlu,“M’hemmħaddf’dari,um’hemmxejn x’nagħtikasħliefta’kliemekuta’xewqatek;iżdaminkejja dankollu,masetgħetxiġġiblilĠużeppigħandha,ulanqas humapoġġagħajnejhfuqha,immadawwargħajnejh’l isfellejnl-art.”

23UŻelikaxtaqetlilĠużeppif’qalbha,lijimteddmagħha, ufil-ħinliĠużeppikienbilqiegħdafid-darjagħmelxogħlu, Żelikaġietuqagħdetquddiemu,uhijaġibditukuljumbiddiskorstagħhabiexjimteddmagħha,jewbiexqattiħares lejha,immaĠużeppimasemaxminnha

24Uhiqaltlu:“Jekkmatagħmilxskontkliemi,se nkastigakbil-mewt,unpoġġifuqekmadmadtal-ħadid”

25UĠużeppiqalilha,ŻgurliAllaliħalaqil-bniedemiħoll il-ktajjental-priġunieri,uhulijeħlisnimill-ħabstiegħeku mill-ġudizzjutiegħek

26Umetamasetgħetxtipperswadih,biextipperswadih,u ruħhabaqgħetiffissatafuqu,ix-xewqatagħhatefgħetha f’mardakbira

27Un-nisakollhata’l-Eġittuġewiżuruha,uqalulha: “Għaliextinsabf’danl-istatħażin?Intlimatonqosxejn; żgurliżewġekhuprinċepkbirustmatf’għajnejnis-sultan, għandutonqoslekxiħaġaminndaklitixtieqqalbek?”

28UŻelikawieġbethomuqalet:“Illumsejsirmagħruf lilkomminnfejnġejdanid-diżordnilifihrajtuni,uordnat lill-qaddejjatagħhabiexiħejjul-ikelgħan-nisakollha,u għamlitilhomikla,un-nisakollhakielufid-darta’Żelika.

29Utathomskiekenbiexiqaxxruċ-ċitruħallijikluh,u ordnatilhomlijilbsulilĠużeppiħwejjeġgħaljin,ulijidher quddiemhom,uĠużeppiġiequddiemgħajnejhomun-nisa kollhaħarsulejnĠużeppi,umasetgħuxiwarrbu għajnejhomminnfuqu,ulkollqatgħuidejhombis-skieken likellhomf’idejhom,uċ-ċitrukollulikienf’idejhomkien mimlidemm

30Umakinuxjafux’kienugħamluimmabaqgħujħarsu lejnis-sbuħijata’Ġużeppi,umadawruxgħajnejhom minnu

31UŻelikaratx’kienugħamlu,uqaltilhom:“X’inhudan ix-xogħolligħamiltu?Ara,tajtkomiċ-ċitronibiextiekluu intomilkollqtajtuidejkom”

32Un-nisakollharawidejhom,uarakienumimlijin demm,udemmhomniżelfuqħwejjiġhom,uqalulha,Dan il-qaddejf’darekgħelibna,umastajniexindawrugħajnejna minnuminħabbas-sbuħijatiegħu.

33Uhiqaltilhom,Żgurlidanġralkomfil-mumentliħarist lejh,umastajtuxiżżommuluraminnu;kifnista’nżomm lurametahudejjemf’dari,unarahjumwarajumjidħolu joħroġminndari?Kifnista’nżommluramilliniddgħajjef jewsaħansitramillimmutminħabbaf’dan?

34Uqalulha,il-kliemhuwaveru,għaxminjista’jaradin il-formasabiħafid-darujżommluraminnu,umhuwiexhu l-iskjavul-qaddejtiegħekf’darek,ugħaliexmatgħidlux daklihemmf’qalbek,utħalliruħektintilefminħabbadin il-ħaġa?

35Uhiqaltilhom,Jienakuljumqednipprovanipperswadih, uhumhuxsejaqbelmax-xewqattiegħi,uwegħedtlukull mahutajjeb,iżdamadankollumastajtniltaqa'ma'ebda ritornmingħandu;għalhekkjienfistatlisejjergħall-agħar kiftaraw.

36UŻelikamardetħafnaminħabbax-xewqatagħhagħal Ġużeppi,ukienetimdejqabl-imħabbaminħabbafih,unnieskollhatad-darta’Żelikaużewġhamakienujafuxejn dwardinil-kwistjoni,liŻelikakienetmaridaminħabbalimħabbatagħhagħalĠużeppi

37Un-nieskollhata’darhastaqsewhauqalulha:“Għaliex intmaridaumdejqa,umajonqoskxejn?”Uhiweġbithom: “Manafxdinil-ħaġalikuljumqedtiżdiedfuqi.”

38Un-nisakollhaul-ħbiebtagħhakienujiġujarawha kuljum,ukienujitkellmumagħha,uhiqaltilhom,Danjista’ jkunbisspermezztal-imħabbata’Ġużeppi;uhumaqalulha, Ħajrtuuaqbdubil-moħbi,forsijisimgħek,ujneħħidinilmewtminnek

39UŻelikamarretgħall-agħarminħabbal-imħabbatagħha għalĠużeppi,ubaqgħetsejragħall-agħar,sakemm bilkemmkellhasaħħabiextoqgħodbilwieqfa

40Uf’jumwieħedĠużeppikienqedjagħmelix-xogħolta’ sidufid-dar,uŻelikaġietbil-moħbiuwaqgħetfuqu f’daqqawaħda,uĠużeppiqamkontriha,ukienaktar b’saħħtuminnha,uniżżilhamal-art.

41UŻelikabkietminħabbax-xewqata’qalbhagħalih,u talbitubil-biki,ud-dmugħtagħhaniżelma’ħaddejha,u tkellmetmiegħub’leħenta’talbaub’ruħimrar,tgħid, 42Qattsmajt,rajtjewkonttafb’maradaqshekksabiħa daqsi,jewaħjarminni,litkellemmiegħekkuljum,taqa’ f’deterjoramentminħabbal-imħabbagħalik,tagħtikdanlunurkollu,uxortamatismaxleħni?

43Ujekkdanikunminħabbal-biża’ta’sideklima jikkastigakx,daqskemmhuħajis-sultan,ebdaħsaramatiġi lilekmingħandsidekminħabbadinil-ħaġa;issa,mela,jekk jogħġbokisimgħni,uagħtil-kunsenstiegħekminħabbalunurlitajtek,uwarrabdinil-mewtminni,ugħaliexgħandi mmutminħabbafik?”uwaqfettitkellem.

44UĠużeppiwieġebuqalilha:“Ibqa’luraminni,uħalli dinil-kwistjonif’idejnsidi;ara,sidimajafxx’hemm miegħifid-dar,għaxkulmahutiegħutaf’idi,ukifse nagħmeldawnl-affarijietf’darsidi?”

45Għaxhuwkollonoraniħafnaf’daru,uwkollqiegħedni indokraturfuqdaru,ugħollilili,um’hemmħaddakbar minnif’dinid-dar,usidimażammxejnminni,ħliefintli intmartu,kifmelatista’tgħidlidanil-kliem,ukifnista’ nagħmeldanil-ħażenkbirunidneblilAllaulilżewġek?

46Issagħalhekkaħrabminni,utitkellimxaktarkliembħal dan,għaxjienmhuxsenisma’kliemek”ImmaŻelikama riditxtisma’lilĠużeppimetaqalilhadanil-kliem,imma kuljumkienettħajjarlubiexjismagħha

47Ukienwaradanlix-xmaratal-Eġittumtliet’ilfuqminnaħatkollhatagħha,ul-abitantikollhatal-Eġittuħarġu,u wkollis-sultanul-prinċpijietħarġubit-tamburiniuż-żfin, għaxkienferħkbirfl-Eġittu,ufestafiżmienl-għargħar tal-baħarSihor,umarruhemmbiexjifirħul-ġurnatakollha. 48Umetal-Eġizzjaniħarġuħdejnix-xmarabiexjifirħu, kifkienetid-drawwatagħhom,in-nieskollhatad-darta’ Potifarmarrumagħhom,immaŻelikamariditxtmur magħhom,għaxqalet,“Jienmanħossnixtajjeb,”ubaqgħet waħedhafid-dar,umakienhemmħaddieħormagħhafiddar.

49Uqametutelgħetfit-tempjutagħhafid-dar,ulibset ħwejjeġprinċipeski,upoġġietfuqrashaħaġarprezzjużta’ ġebeltal-oniċi,imżejjenbil-fiddaud-deheb,użejnet wiċċhauġildab’kullxortata’likwidilijsaffulin-nisa,u fwieħetit-tempjuud-darbil-kassjaul-inċens,uxerrdetilmirraul-aloe,uwaraqagħdetfid-daħlatat-tempju,filmogħdijatad-dar,liminnhagħaddaĠużeppibiexjagħmel xogħlu,uaraĠużeppiġiemill-għalqa,udaħalfid-darbiex jagħmelxogħolsidu.

50Uwasalfil-postliminnukellujgħaddi,urax-xogħol kolluta’Żelika,udarlura.

51UŻelikaratlilĠużeppijdurluraminnha,usejħitluu tgħidluX’għandekĠużeppi?Ejjagħax-xogħoltiegħek,u ara,jiensenagħmelspazjugħaliksakemmtkunmort f’postu.

52UĠużeppireġa’lurauġied-dar,ugħaddaminnhemm għall-postfejnkienjoqgħod,uqagħadbilqiegħdabiex jagħmelix-xogħolta’sidubħas-soltuuaraŻelikaġiet għanduuqagħdetquddiemuliebsaħwejjeġprinċipeski,u r-riħaminnħwejjiġhanfirxetsa’lbogħod.

53UmalajrqabdetlilĠużeppiuħwejġu,uqaltlu,“Daqs kemmhuħajis-sultanjekkmatwettaqxit-talbatiegħitmut illum,”umalajrmeddetidhal-oħrauġibdetsejfminntaħt

ħwejjiġha,upoġġietufuqgħonqĠużeppi,uqaltlu,“Qumu wettaqit-talbatiegħi,ujekkletmutillum.”

54UĠużeppibeża’minnhatalligħamletdinil-ħaġa,u qambiexjaħrabminnha,uhiqabditluminnquddiem ħwejġu,ufit-terrurtal-ħarbatiegħul-libsaliŻelikaqabdet inqatgħet,uĠużeppiħallal-libsaf’idŻelika,uħarabu ħareġ’ilbarra,għaxkienqedjibża’

55UmetaŻelikaratlil-libsata’Ġużeppikienetimqatta’, ulikienħalliehaf’idejha,ukienħarab,beżgħetgħal ħajjitha,limajinfirexir-rapportdwarha,uqametuaġixxiet b’makakkerija,uneħħietil-ħwejjeġlikienetliebsabihom, ulibsetil-ħwejjeġl-oħratagħha

56Uħadetil-libsata’Ġużeppi,upoġġiethaħdejha,u marretuqagħdetbilqiegħdafil-postfejnkienetqagħdet metakienetmarida,qabelman-niesta’darhakienuħarġu lejnix-xmara,usejħetżagħżugħlidakiż-żmienkienfiddar,uordnatlujsejjaħlin-niestad-darlejha

57Umetarathaqaltilhomb’leħengħoliub’niket,“Araw x’ġabliEbrewsidkomfid-dar,għaxillumġiebiexjimtedd miegħi”

58Għaxmetaħriġtintġied-dar,umetaralimakien hemmħaddfid-dar,ġielejja,uqabadni,bl-intenzjonili jimteddmiegħi

59Uqbadtluħwejġuuqattajthomugħajjattkontrih b’leħengħoli,umetagħollejtleħnibeża’minnħajtuu ħallal-libsatiegħuquddiemi,uħarab

60Un-niesta’darhamatkellmuxejn,immal-korla tagħhomkienetmixgħulaħafnakontraĠużeppi,umarru għandsiduuqalulul-kliemtal-makakkerijatiegħu

61UPotifarġied-darirrabjatħafna,umartugħajtetluu qalet:“X’inhidinil-ħaġaligħamiltlimetaġibtqaddej birraħf’dari,għaxġiegħandillumbiexjilgħabbija;hekk għamillillum”

62UPotifarsama’kliemmartu,uordnaliĠużeppijiġi kkastigatb’swatqawwi,uhekkgħamlulu

63Uwaqtlikienuqedjolqtuh,Ġużeppigħajjatb’leħen għoli,urefa’għajnejhlejnis-sema,uqal,“MulejAlla,int taflijieninnoċentiminndawnl-affarijietkollha,ugħaliex għandimmutillumbil-gideb,b’idejndawnl-irġielħżiena mhuxċirkonċiżi,liinttafhom?”

64Uwaqtlil-irġielta’Potifarkienuqedisawtulil Ġużeppi,hubaqa’jgħajjatujibki,ukienhemmtifelta’ ħdax-ilxaharhemmhekk,ul-Mulejfetaħfommit-tifel,u qaldawnil-kelmietquddieml-irġielta’Potifar,likienu qedisawtulilĠużeppi,uqalilhom,

65X’tixtieqminndanir-raġel,ugħaliexqedtagħmludan il-ħażen?Ommititkellembil-gidebutgħidil-gideb;hekk kienetit-tranżazzjoni.

66Ut-tifelirrakkontahomb’eżattezzadakkolluliġara,u l-kliemkolluta’ŻelikalilĠużeppijumwarajumiddikjara lilhom

67Ul-irġielkollhasemgħukliemit-tifelustagħġbuħafna bikliemit-tifel,ut-tifelwaqafjitkellemusieket

68UPotifarkienjistħiħafnabil-kliemta’ibnu,uordna lill-irġieltiegħubiexmajsawtuxlilĠużeppiaktar,ulirġielwaqfujsawtulilĠużeppi

69UPotifarħalilĠużeppiuordnalijitressaqquddiemilġustizzjaquddiemil-qassisin,likienumħallfintas-sultan, sabiexjiġġudikawhdwardinil-kwistjoni

70UPotifaruĠużeppimarruquddiemil-qassisinlikienu l-imħallfintas-sultan,uqalilhom:“Iddeċiedu,jekk

jogħġobkom,liemaġudizzjuhudovutlilqaddej,għaxhekk għamel.”

71Ul-qassisinqalulilĠużeppi:“Għaliexgħamiltdinilħaġalilsidek?”UĠużeppiwieġebuqalilhom:“Mhux hekk,sinjuritiegħi,hekkkienetil-kwistjoni;uPotifarqal lilĠużeppi:“Żgurlifdajtf’idejkkulmakientiegħi,uma żammejtxejnminnekħliefminnmarti,ukifstajttagħmel danil-ħażen?”

72UĠużeppiwieġebuqal:“Mhuxhekksidi,daqskemm huħajil-Mulej,udaqskemmhiħajruħek,sidi,il-kelmali smajtmingħandmartekmhixvera,għaxhekkġratillum 73Għaddietsenaminnmetakontf’darek;rajtxiħażenfija, jewxiħaġalisetgħetiġġiegħlektitlobniħajti?

74Ul-qassisinqalulilPotifar,Ibgħat,jekkjogħġbok,uħa jġibuquddiemnal-libsamqatta’ta’Ġużeppi,uħanarawittiċritafiha,ujekkikunlit-tiċritatkunquddiemil-libsa, allurawiċċużgurkienfaċċatatagħhauhiżgurqabditu, biextiġigħandha,ubil-qerqgħamletmartekdakkolluli qalet.

75Uġabul-libsata’Ġużeppiquddiemil-qassisinlikienu mħallfin,urawuarat-tiċritakienetquddiemĠużeppi,ulqassisinkollhalikienuqedjiġġudikawkienujafulihi kienetinsistietmiegħu,uqalu,Is-sentenzatal-mewtmhix dovutalildanl-iskjavgħaxmagħamelxejn,immassentenzatiegħuhilijitqiegħedfil-ħabsminħabbar-rapport lipermezztiegħuħareġkontramartek

76UPotifarsama’kliemhom,upoġġiehfil-ħabs,il-post fejnkienumagħluqinil-priġunieritas-sultan,uĠużeppi kienfid-dartal-konfinamenttnax-ilsena

77Uminkejjadan,martsidumadaritxminnu,uma waqfitxtkellmujumwarajumbiextismagħha,ufitmiem tlietxhurŻelikabaqgħettmurgħandĠużeppifid-dartalkonfinamentjumwarajum,uħeġġitubiexjismagħha,u ŻelikaqaletlilĠużeppi,Kemmseddumf’dinid-dar? immaissaisma’leħni,ujiennoħroġkminndinid-dar

78UĠużeppiwieġebuqalilha:“Aħjargħalijanibqa’f’din id-darmillinisma’kliemekunidnebkontraAlla;”uhi qaltlu:“Jekkmatagħmilxir-riedatiegħi,naqlagħlek għajnejk,inżidlekil-ktajjenma’saqajk,unagħtikf’idejn dawklimakontxtafhomqabel.”

79UĠużeppiwieġebuqalilha,Ara,Allatad-dinjakollha jista’jeħlisniminnkullmatista’tagħmilli,għaxjiftaħ għajnejnl-għomja,ujħolllildawklihumamarbutin,u jħareslill-barraninkollhalimhumiexfamiljarimal-art 80UmetaŻelikamasetgħetxtipperswadililĠużeppibiex jismagħha,waqfettmurtħajjar;uĠużeppikiengħadu magħluqfid-dartal-konfinamentUĠakobbmissier Ġużeppi,uħutukollhalikienufl-artta’Kangħanbaqgħu jitnikktuujibkuf’dawkil-jiemminħabbaĠużeppi,għax ĠakobbirrifjutalijiġimfarraġgħalibnuĠużeppi,u Ġakobbgħajjatb’leħengħoli,ubekaubaqa’jitnikket dawkil-jiemkollha.

KAPITLU45

1Ukienf’dakiż-żmienf’dikis-sena,likienetis-senali fihaĠużeppiniżell-Eġittuwaraliħutukienubiegħuh,li RubenbinĠakobbmarTimnauħalilEljuram,bintAvilKangħani,bħalamara,umargħandha 2UEljuram,martRuben,ħareġtqiluwilditluĦanok,Palu, Ketzron,uKarmi,erba’subien;uSimeon,ħuh,ħaliloħtu

Dinabħalamara,uhiwilditluħamessubien,Memuwel, Jamin,Oħad,Ġakin,uŻokar.

3UwaraġiegħandBunal-maraKangħanija,lihiBunali Simeonħadetfil-jasarmill-beltta’Sikem,uBunakienet quddiemDinaukienettaqdiha,uSimeonġiegħandha,uhi wildetlulilSawl

4UĠudamardakiż-żmienlejnAdulam,uwasalgħand raġelminnAdulam,likienjismuĦira,uĠudara hemmhekkbintraġelminnKangħan,uisimhakienAlijat, bintSuwa,uħadha,umargħandha,uAlijatwiledlilĠuda, Er,OnanuSilo;tlettsubien

5ULeviuIssakarmarrulejnl-arttal-lvant,uħadu għalihombħalanisal-bnietta’ĠobabbinJoktan,binEber; uĠobabbinJoktankellużewġtibniet;l-isemtal-kbirakien Adina,ul-isemtaż-żgħirakienArida

6ULeviħalilAdina,uIssakarħalilAridi,uwaslufl-art ta’Kangħan,fid-darta’missierhom,uAdinawildetlil LevililGerson,Kehat,uMerari;tlietsubien

7UAridawildetlilIssakarlilTola,Puva,ĠobuSomron, erba’subien;uDanmarfl-artta’Mowabuħabħalamara lilAflalet,bintĦamudanil-Mowabit,uħadhafl-artta’ Kangħan.

8UAflaletkienetsterili,makellhiexnisel,uAllawara ftakarf’Aflalet,martDan,uhitqaletuwildetiben,u semmietuKusim.

9UGaduNaftalimarruĦaranuminnhemmħadulin-nisa ta’Amuram,binUż,binNaħor

10Udawnhumal-ismijiettal-bnietta’Amuram;l-akbar isemkienMerima,ul-iżgħiraisemUżit;uNaftaliħalil Merima,uGadħalilUżit;uħadhomf’artKangħan,għand darmissierhom.

11UMerimawildetlilNaftalililĠakseel,Guni,Ġażer,u Salem,erba’wlied;uUżitwildetlilGadlilSefjon,Kagi, Suni,Esbon,Eri,Arodi,uArali,seba’wlied.

12UAserħareġuħalilAdon,bintAflal,binĦadad,bin Ismael,bħalamara,uħadhaf’artKangħan

13UAdon,martAser,mietetf’dawkil-jiem:makellhiex nisel;uwaral-mewtta’Adon,Asermarin-naħal-oħrataxxmarauħabħalamaralilĦadura,bintAbimael,binEber, binSem.

14Ut-tfajlażagħżugħakienetta’dehrasabiħa,umara għaqlija,ukienetmartMalkielbinElam,binSem

15UĦadurawildettiflalilMalkiel,usemmiehaSerak,u Malkielmietwaradan,uĦaduramarretubaqgħetfid-dar ta’missierha

16Uwaral-mewttal-maraf’Aser,humaruħalilĦadura bħalamara,uġabhafl-artta’Kangħan,ulilSerak,bintha, ġabmagħhomukoll,ukellhatlietsnin,ut-tfajlatrabbiet fid-darta’Ġakobb

17Ut-tfajlakienetta’dehrasabiħa,umxietfit-triqat imqaddsata’wliedĠakobb;makienetnieqsaminnxejn,u l-Mulejtahal-għerfud-dehen.

18UĦadura,martAser,ħarġettqilauwildetlulilJimna, Iswa,IswiuBerija;erbatsubien

19UŻebulunmarMidjan,uħalilMerisabintMolad,bin Abida,binMidjan,bħalamara,uġabhaf’artKangħan

20UMerushahwelldetlilŻebulunSered,ElonuJakleel; tlietulied

21UĠakobbbagħatgħandAram,binZoba,binTeraħ,u ħagħalibnuBenjaminlilMekalija,bintAram,uhiġietfl-

artta’Kangħanfid-darta’Ġakobb;uBenjaminkellu għaxarsninmetaħalilMekalija,bintAram,b’mara.

22UMekalijaħarġettqilauwildetlilBenjaminBela, Beker,Asbel,GerauNagħman,ħamessubien;uBenjamin marwarauħabħalamaralilAribat,bintSomron,bin Abraham,flimkienmal-ewwelmaratiegħu,ukellu tmintax-ilsena;uAribatwildetlilBenjaminAki,Vosh, Mupim,Kupim,uOrd;ħamessubien.

23Uf’dawkil-jiemĠudamarfid-darta’Semuħalil Tamar,bintElam,binSem,bħalamaragħalEr,l-ewwel imwieledtiegħu

24UErmargħandmartuTamar,usaretmartu,umetamar għandhaqeredlilnisluminnbarra,ugħemilukienħażin f’għajnejnil-Mulej,ul-Mulejqatlu

25Uwaral-mewtta’Er,l-ewwelimwieledta’Ġuda,Ġuda qallilOnan,“Murgħandmartħukuiżżewwiġhabħalalqaribal-aktarqrib,uqajjemniselgħalħuk”

26UOnanħalilTamarbħalamaraumargħandha,uOnan ukollgħamelbħalħuh,uxogħlukienħażinf’għajnejnilMulej,uqatluwkoll

27UmetamietOnan,ĠudaqallilTamar,“Ibqa’f’dar missiereksakemmibniSilojkunkiber,”uĠudamaħax iktarpjaċirb’Tamar,lijagħtihalilSilo,għaxqal,“Forsi jmuthuwkollbħalħutu”

28UTamarqametumarretubaqgħetf’darmissierha,u Tamarbaqgħetf’darmissierhagħalxiżmien

29Ufir-rivoluzzjonitas-sena,mietetAlijat,martĠuda;u Ġudaġiemfarraġgħalmartu,uwaral-mewtta’Alijat, Ġudatela’ma’sieħbuĦiralejnTimnabiexiqaxxrunnagħaġtagħhom

30UTamarsemgħetliĠudakientela’Timnabiexiqaxxar in-nagħaġ,uliSilokienkiber,uĠudamakienxjogħġbuha

31UTamarqametuneħħietl-ilbiestar-rmulijatagħha,u libsetvelufuqha,ugħattietlilhannifishagħalkollox,u marretuqagħdetfit-triqpubblika,litinsabfit-triqlejn Timna

32UĠudagħaddaurahauħadhauġiegħandha,uhi ħarġettqilaminnu,ufiżmienil-ħlas,ara,kienhemm tewminf’ġufha,usemmiehl-ewwelPereż,ut-tieniŻarah

KAPITLU46

1F’dawkiż-żminijietĠużeppikiengħadumagħluqfilħabsfl-arttal-Eġittu

2Dakiż-żmienil-qaddejjatal-Fargħunkienuweqfin quddiemu,il-kaptal-kupbieriul-kaptal-furnaralikienu tas-sultantal-Eġittu

3Ul-kuppierħal-inbiduqiegħduquddiemis-sultanbiex jixrob,ul-furnarqiegħedil-ħobżquddiemis-sultanbiex jiekol,us-sultanxorobmill-inbidukielmill-ħobż,huulqaddejjatiegħuul-ministrilikielufuqil-mejdatas-sultan 4Uwaqtlikienuqedjiekluujixorbu,il-kuppierul-furnar baqgħuhemm,ul-ministrital-Fargħunsabuħafnadubbien fl-inbid,likienġabil-kuppier,uġebeltan-nitrunstabufilħobżtal-furnar

5Ul-kaptantal-gwardjapoġġalilĠużeppibħalaqaddej mal-uffiċjalital-Fargħun,ul-uffiċjalital-Fargħunkienu magħluqinsenasħiħa

6Ufitmiemis-sena,it-tnejnlihumaħolmuħolmf’lejl wieħed,fil-posttal-konfinamentfejnkienu,ufilgħodu

Ġużeppiġiegħandhombiexjaqdihombħas-soltu,urahom, uarawiċċhomkienimdejjaqumdejjaq.

7UĠużeppistaqsiehom,“Għaliexwiċċkomhuwamdejjaq uskuraġġitillum?”Uhumaqalulu,“Ħlomnaħolma,u m’hemmħaddbiexjinterpretaha;uĠużeppiqalilhom, “Irrakkontawlil-ħolmatagħkom,uAllajagħtikomtweġiba ta’paċikiftixtiequ”

8Ul-kuppierirrakkontal-ħolmatiegħulilĠużeppi,uqallu, “Rajtfil-ħolmatiegħi,uara,dieljakbirakienetquddiemi,u fuqdikid-dieljarajttlietfriegħi,ud-dieljamalajr iffjorixxetulaħqetgħolikbir,ul-għenieqedtagħhamisjura usarugħeneb

9Uħadtl-għenebugħasartuf’tazza,upoġġejthaf’idilFargħunuhuxorob;uĠużeppiqallu,It-tlietfriegħili kienufuqid-dieljahumatlettijiem

10Madankollu,fiżmientlettijiem,is-sultanjordnali toħroġekujerġa’jpoġġikfil-karigatiegħek,uinttagħtilissultanl-inbidtiegħubiexjixrobbħalmakontqabelmeta kontil-kuppiertiegħu;immaħansibgrazzjaf’għajnejk, billitiftakarfijamal-Fargħunmetajkollokġid,uuriqalb tajbamiegħi,uoħroġniminndanil-ħabs,għaxjienġejt misruqminnartKangħanuġejtmibjugħbħalalsirf’danilpost

11Uwkolldaklintqallekdwarmartsidihuwafalz,għax poġġewnif’danil-ħabsgħalxejn;ul-qaddejwieġeblil Ġużeppiuqallu,“Jekkis-sultanjittrattanitajjebkifgħamilt fil-bidu,kifinterpretajtlilil-aħħar,nagħmeldakkolluli tixtieq,unoħroġkminndanil-ħabs.”

12Ul-furnar,metaraliĠużeppikieninterpretab’mod preċiżil-ħolmatal-kuppier,resaqukoll,urrakkontalħolmakollhatiegħulilĠużeppi.

13Uqallu:“Fil-ħolmatiegħirajttlietqfiefbojodfuqrasi Ħarist,ufil-qoffata’fuqnettkienhemmkullxortata’ikel moħmigħall-Fargħun,ul-għasafarkienuqedjikluhom minnfuqrasi”

14UĠużeppiwieġbu:“It-tlietqfieflirajthumatlettijiem, iżdafiżmientlettijiemil-Fargħunsejaqtagħlekraseku jdendelekma’siġra,ul-għasafarsejieklulaħmekminn fuqek,bħalmarajtfil-ħolmatiegħek”

15F’dawkil-jiemir-reġinakienetwasletbiextitwieled,u dakinharwildetibenlis-sultantal-Eġittu,uxandrulissultankienkellul-ewwelibenimwieledtiegħuun-nies kollhatal-Eġittuflimkienmal-uffiċjaliul-qaddejjatalFargħunferħubil-kbir

16Ufit-tieletjumminntwelidu,il-Fargħungħamelfesta għall-uffiċjaliul-qaddejjatiegħu,għall-armatata’artZoar uta’artl-Eġittu

17Un-nieskollhatal-Eġittuul-qaddejjatal-Fargħunġew jiekluujixorbumas-sultanfil-festata’ibnu,ujifirħubilferħtas-sultan

18Ul-uffiċjalikollhatas-sultanul-qaddejjatiegħukienu ferħaninf’dakiż-żmiengħaltmienijiemfil-festa,ugħamlu festab’kullxortata’strumentimużikali,bit-timbrelsubiżżfinfid-dartas-sultangħaltmienijiem

19Ul-kuppier,lililuĠużeppikieninterpretal-ħolma tiegħu,nesalilĠużeppi,umasemmiehxlis-sultankifkien wiegħed,għaxdinil-ħaġakienetmingħandil-Mulejsabiex jikkastigalilĠużeppitallikienfadafil-bniedem

20UĠużeppibaqa’waradanfil-ħabssentejnsħaħ, sakemmgħalaqtnax-ilsena.

KAPITLU47

1UIżakk,binAbraham,kiengħadujgħixf’dawkiżżminijietf’artKangħan;kienxiħħafna,ta’mijautmenin sena,uGħesaw,ibnu,ħuĠakobb,kienf’artEdom,uhuu wliedukellhomproprjetàfihafostuliedSeir

2UGħesawsema’likienqorobżmienmissierubieximut, uhuuwlieduun-niesta’daruwaslufl-artta’Kangħan, fid-darta’missieru,uĠakobbuwliedutelqumill-postfejn kienujgħammruf’Ħebron,ulkollwaslugħandmissierhom Iżakk,usabulilGħesawuliluliedufit-tinda

3UĠakobbuwlieduqagħduquddiemmissieruIżakk,u ĠakobbkiengħaduqedjibkililibnuĠużeppi.

4UIżakkqallilĠakobb:“Ġibnililuliedekhawn,ujien inbierkhom”UĠakobbġabil-ħdax-iluliedtiegħu quddiemmissieruIżakk.

5UIżakkpoġġaidejhfuquliedkollhata’Ġakobb,u qabadhomugħannaqhom,ubisithomwieħedwieħed,u Iżakkberikhomdakinhar,uqalilhom,Jallajbierekkom Allata’missirijietkomujkabbarlilnisilkombħall-kwiekeb tas-semafl-għadd

6UIżakkbierekukollliluliedGħesaw,uqalilhom:“Jalla Allajġagħlektkunta’biża’uterrurgħalkullminjaralilek ugħall-għedewwakollhatiegħek”

7UIżakksejjaħlilĠakobbuliluliedu,ulkollġewu qagħduquddiemIżakk,uIżakkqallilĠakobb:“Il-Mulej, Allatal-artkollha,qalli,Lilnisleknagħtidinl-artb’wirt jekkuliedekiżommul-istatutitiegħiut-triqattiegħi,ujien inwettaqlilhomil-ġuramentliħliftlilmissierekAbraham” 8Issamelaibni,għallemliluliedekulilulieduliedekbiex jibżgħumill-Mulej,ubiexjimxufit-triqit-tajbalitogħġob lill-Mulej,Allatiegħek,għaxjekkiżżommut-triqattalMulejul-istatutitiegħu,il-Mulejiżommukollmagħkom il-patttiegħuma’Abraham,ujagħmillekil-ġiduma’ nislekil-jiemkollha

9UmetaIżakkspiċċajikkmandalilĠakobbuliluliedu, mietunġabarma’niesu.

10UĠakobbuGħesawinxteħtufuqwiċċmissierhom Iżakk,ubkew,uIżakkkellumijautmeninsenametamiet fl-artta’Kangħan,f’Ħebron,uwlieduġarrewhlejnl-għar ta’Makfela,liAbrahamkienxtaramingħanduliedĦet bħalapussessta’posttad-dfin

11Us-slatenkollhata’artKangħanmarruma’Ġakobbu GħesawbiexjidfnulilIżakk,us-slatenkollhata’Kangħan tawġieħkbirlilIżakkf’mewtu

12UwliedĠakobbuwliedGħesawmxewsaqajhom mikxufamadwarhom,jimxuujibkusakemmwasluKirjatarba.

13UĠakobbuGħesawdifnulilmissierhomIżakkfl-għar ta’Makpela,liqiegħedf’Kireat-arbaf’Ħebron,udifnuh b’unurkbirħafna,bħalfil-funeraltas-slaten

14UĠakobbuwliedu,uGħesawuwliedu,us-slaten kollhata’Kangħangħamluluttukbirutqil,udifnuhu bkewgħalihgħalħafnajiem

15Umal-mewtta’Iżakk,ħallal-bhejjemul-ġidtiegħuu kulmakientiegħuliluliedu;uGħesawqallilĠakobb, “Ara,nitolbok,kulmafadalmissiernasenaqsmuhf’żewġ partijiet,ujkollil-għażlajien,”uĠakobbwieġeb,“Hekkse nagħmlu”

16UĠakobbħakulmakienfadalIżakkfl-artta’Kangħan, il-bhejjemul-proprjetà,uqegħedhomf’żewġpartijiet

quddiemGħesawuwliedu,uqallilGħesaw:“Ara,dan kolluqiegħedquddiemek;agħżelintintin-nofslitrid tieħu”

17UĠakobbqallilGħesaw:“Isma’,jekkjogħġbok,x’se ngħidlek,uqallek:‘Il-Mulej,Allatas-semaul-art,kellem lilmissirijietnaAbrahamuIżakk,uqallu,‘Lilnisleknagħti dinl-artb’wirtgħaldejjem’”

18Issagħalhekkkulmafadalmissiernaqiegħed quddiemek,uara,l-artkollhaqiegħdaquddiemek;agħżel minnhomdaklitixtieq

19Jekktixtieql-artkollhaħudhagħalikugħaluliedekgħal dejjem,ujiennieħudanl-għana,ujekktixtieql-għana ħudugħalik,ujiennieħudinl-artgħalijaugħaluliedibiex jirtuhagħaldejjem

20UNebajot,binIsmael,kiendakiż-żmienfl-artma’ wliedu,uGħesawmardakinharukkonsultamiegħu,u qallu

21HekkkellimniĠakobb,uhekkwieġebni;issaagħtinilparirtiegħek,uaħnanisimgħuk.

22UNebajotqal,“X’inhudanliqallekĠakobb?Ara, uliedkollhata’Kangħanqedjgħammrufis-sigurtà f’arthom,uĠakobbjgħidlisejirthama’nislul-jiemkollha. 23Mur,mela,issauħul-ġidkolluta’missierekuħallilil ħukĠakobbfl-art,kifqallek

24UGħesawqamumarluragħandĠakobb,ugħameldak kollulikienqalluNebajot,binIsmael;uGħesawħal-ġid kollulikienħallaIżakk,l-erwieħ,il-bhejjem,il-baqarulproprjetà,ul-ġidkollu;mataxejnlilħuhĠakobb;u Ġakobbħal-artkollhata’Kangħan,mill-wiedta’l-Eġittu sax-xmaraEwfrat,uħadhabħalapussessgħaldejjem,u għalulieduugħalnisluwarajhgħaldejjem.

25ĠakobbħawkollmingħandħuhGħesawl-għarta’ Makpela,liqiegħedf’Ħebron,liAbrahamkienxtara mingħandGħefronbħalapussessta’posttad-dfingħalihu għalnislugħaldejjem

26UĠakobbkitebdawnl-affarijietkollhafil-ktiebtax-xiri, uffirmah,uxeheddankollub’erba’xhiedafidili.

27Udanhul-kliemlikitebĠakobbfil-ktieb,uqal:L-art ta’Kangħanul-blietkollhatal-Ħittiti,il-Ħivit,il-Ġebusin, l-Amurrin,il-Periżżiti,ul-Gergasiti,is-seba’ġnuskollha mix-xmaratal-Eġittusax-xmaraEwfrat

28Ul-beltta’Ħebron,Kirjat-arba,ul-għarlihemmfiha, kolloxxtarahĠakobbmingħandħuhGħesawgħall-prezz, bħalapussessubħalawirtgħalnisluwarajhgħaldejjem

29UĠakobbħal-ktiebtax-xiriul-firma,il-kmandulistatutiul-ktiebrivelat,upoġġiehomf’reċipjenttal-fuħħar sabiexjibqgħugħalżmientwil,utahomf’idejnuliedu

30Għesawħadakkollulikienħallielumissieruwara mewtumingħandħuhĠakobb,uħal-ġidkollu,minn bnedminubhejjem,ġemeluħmar,barriunagħruf,fiddau deheb,ġebelubdellium,ul-ġidkollulikienta’Iżakkbin Abraham;mabaqa’xejnliGħesawmaħaxgħalih,minn dakkollulikienħallaIżakkwaramewtu

31UGħesawħadankollu,uhuuwliedumarrulurad-dar f’artSeiril-Ħori,’ilbogħodminnħuhĠakobbuwliedu

32UGħesawkelluproprjetajietfostuliedSeir,uGħesaw mareġaxluralejnartKangħanminndakinhar'ilquddiem. 33Ul-artkollhata’KangħansaretwirtgħaluliedIsrael bħalawirtgħaldejjem,uGħesawma’wliedukollhawirtu l-muntanjata’Seir.

KAPITLU48

1F’dawkil-jiem,waral-mewtta’Iżakk,il-Mulejordnau ġabġuħfuql-artkollha.

2Dakiż-żmien,il-Fargħun,is-sultantal-Eġittu,kien bilqiegħdafuqit-trontiegħuf’artl-Eġittu,mimdudfissoddatiegħuuħolomħolm,ul-Fargħunrafil-ħolmatiegħu likienwieqafħdejnix-xmaratal-Eġittu.

3Uwaqtlikienwieqafra,uara,seba’baqarħoxninu sbieħtelgħumix-xmara

4Useba’baqaroħra,dgħifukerha,telgħuwarajhom,usseba’baqarkerhabelgħulis-sbieħ,uxortabaqgħujidhru kerhabħalfil-bidu.

5Uqam,uraqadmill-ġdiduħolomgħat-tienidarba,urau araseba’widnejnqamħtelgħufuqzokkwieħed,mimlijinu tajbin,useba’widnejnirqaqumaħruqinmir-riħtal-lvant telgħuwarajhom,ul-widnejnirqaqbelgħudawkmimlija,u l-Fargħunqammill-ħolmatiegħu

6Ufilgħodus-sultanftakarfil-ħolmtiegħu,uspirtukien imnikketħafnaminħabbal-ħolmtiegħu,us-sultanħaffefu bagħatusejjaħlill-maġikollhatal-Eġittu,ulill-għorrief,u ġewuqagħduquddiemil-Fargħun.

7Us-sultanqalilhom:“Ħlomtħolm,um’hemmħaddli jinterpretahom;uhumaqalulis-sultan:“Irrakkontal-ħolm tiegħeklill-qaddejjatiegħekuħallinanisimgħuh.”

8Us-sultanirrakkontal-ħolmtiegħulilhom,uhumalkoll wieġbuuqalub’leħenwieħedlis-sultan,Jallas-sultan jgħixgħaldejjem;udinhijal-interpretazzjonital-ħolm tiegħek

9Is-seba’baqartajbinlirajtjirrappreżentawseba’bnietli sejitwieldulekfl-aħħarjiem,us-seba’baqarlirajttelgħu warajhomubelgħuhom,humasinjallil-bnietlise jitwieldulekkollhasejmutufiżmienis-sultan

10Udaklirajtfit-tieniħolmata’seba’widnejnqamħ mimlijinusbieħjitilgħufuqzokkwieħed,dinhijalinterpretazzjonitagħhom,liintsetibnigħalikinnifsekflaħħarjiemseba’blietmadwarl-artta’l-Eġittu;udaklirajt tas-seba’widnejnqamħmaħruqajinbtuwarajhomu jibilgħuhomwaqtlikontqedtħareslejhomb’għajnejk, huwasinjallil-blietlisetibnisejinqerdukollhafl-aħħar jiem,fiżmienis-sultan

11Umetaqaludawnil-kelmietis-sultanmasemax kliemhom,ulanqasmaffissaqalbufuqhom,għaxis-sultan kienjaffl-għerftiegħulimakinuxqedjagħtu interpretazzjonixierqatal-ħolm;umetaspiċċawjitkellmu quddiemis-sultan,is-sultanwieġebhomuqalilhom, “X’inhidinil-ħaġaligħedtuli?Żgurligħedtul-gidebu għedtul-gideb;għalhekkissaagħtul-interpretazzjoni xierqatal-ħolmtiegħi,biexmatmutux

12Us-sultantakmandwaradan,ubagħatureġa’sejjaħ għalgħorriefoħra,uġewuqagħduquddiemis-sultan,ussultanirrakkontalhomil-ħolmtiegħu,ulkollwieġbuh skontl-ewwelinterpretazzjoni,ur-rabjatas-sultanxegħlet urrabjaħafna,us-sultanqalilhom,Żgurliqedtitkellmulgidebutgħidul-falzf’dakligħedtu 13Us-sultanordnalitinħareġproklamazzjonimadwarlartkollhata’l-Eġittu,tgħid:“Id-deċiżjonitas-sultanutalkbarattiegħuhilikullraġelgħaqlilijafujifhemlinterpretazzjonital-ħolm,umajiġixillumquddiemissultan,għandujmut.”

14Ur-raġellijgħidlis-sultanl-interpretazzjonixierqatalħolmtiegħu,jingħataludakkollulijridmingħandis-sultan. Ul-għorriefkollhata’artl-Eġittuġewquddiemis-sultan, flimkienmal-maġius-sħaħarkollhalikienufl-Eġittuu f’Gosen,f’Rameses,f’Takpankes,f’Soar,ufil-postijiet kollhafuqil-fruntierita’l-Eġittu,ulkollqagħduquddiem is-sultan

15Un-nobblikollhaul-prinċpijiet,ul-qaddejjatas-sultan, inġabrumill-blietkollhata’l-Eġittu,ulkollqagħdu quddiemis-sultan,us-sultanirrakkontal-ħolmtiegħu quddieml-għorrief,ul-prinċpijiet,udawkkollhalikienu bilqiegħdaquddiemis-sultanstagħġbubil-viżjoni 16Ul-għorriefkollhalikienuqabelis-sultankienu maqsumaħafnafl-interpretazzjonitagħhomtal-ħolmtiegħu; xiwħudminnhominterpretawhomlis-sultan,uqalu:“Isseba’baqartajbinhumaseba’slaten,limin-niseltas-sultan sejitqajmufuql-Eġittu”

17Us-seba’baqarħżienahumaseba’prinċpijiet,lise jqumukontrihomfl-aħħarjiemujeqirduhom;us-seba’ widnejntal-qamħhumas-seba’prinċpijietkbartal-Eġittu, lisejaqgħuf’idejnis-seba’prinċpijietinqasb’saħħithom tal-għedewwatagħhom,fil-gwererta’sidnas-sultan.

18Uxiwħudminnhominterpretawlis-sultanb’danil-mod, uqalu,“Is-seba’baqartajbinhumal-blietb’saħħithomtalEġittu,us-seba’baqarħżienahumas-seba’ġnustal-artta’ Kangħan,lisejiġukontras-seba’bliettal-Eġittufl-aħħar jiemujeqirduhom”

19Udaklirajtfit-tieniħolma,ta’seba’widnejntal-qamħ tajbinuħżiena,huwasinjallil-gverntal-Eġittusejerġa’ luragħandnislekbħalmakienfil-bidu

20Ufir-renjutiegħun-niestal-bliettal-Eġittusejduru kontras-seba’blietta’Kangħanlihumaaktarb’saħħithom minnhom,usejeqirduhom,ul-gverntal-Eġittusejerġa’ luragħandnislek.

21Uxiwħudminnhomqalulis-sultan:“Dinhijalinterpretazzjonital-ħolmtiegħek;is-seba’baqartajbin humaseba’reġini,lisetieħubħalanisafl-aħħarjiem,usseba’baqarħżienajurulidawkin-nisakollhasejmutu matulil-ħajjatas-sultan”

22Us-seba’widnejntal-qamħtajbinuħżienalirajtfittieniħolmahumaerbatax-iltifel,ufl-aħħarjiemiqumuu jiġġieldubejniethom,usebgħaminnhomjoqtlulis-sebgħa lihumal-aktarb’saħħithom.

23Uxiwħudminnhomqaludanil-kliemlis-sultan,u qalulu:“Is-seba’baqartajbinjurulisejitwieldukseba’ wlied,usejoqtlusebgħaminnulieduliedekfl-aħħarjiem; us-seba’widnejntajbintal-qamħlirajtfit-tieniħolma, humadawkil-prinċpijietlikontrihomseba’prinċpijietoħra inqasb’saħħithomsejiġġielduujeqirduhomfl-aħħarjiem, ujivvendikawil-kawżata’wliedek,ul-gvernjerġa’lura għandnislek”

24Us-sultansema’l-kliemkollutal-għorrieftal-Eġittuulinterpretazzjonitagħhomtal-ħolmtiegħu,uxejnminnhom magħoġoblis-sultan

25Us-sultanfl-għerftiegħukienjaflimakinuxqed jitkellmusewgħalkolloxf’dawnil-kliemkollha,għaxdan kienġejmill-Mulejbiexifixkelil-kliemtal-għorrieftalEġittu,sabiexĠużeppijoħroġmid-dartal-konfinament,u sabiexisirkbirfl-Eġittu

26Us-sultanraliħaddfostl-għorriefus-sħaħarkollhatalEġittumakellemlusew,ul-korlatas-sultanxegħlet,urrabjatiegħuħarqetġofih

27Us-sultanordnalil-għorrieful-maġikollhajoħorġu minnquddiemu,ulkollħarġuminnquddiemis-sultanbilmistħijaud-diżgrazzja

28Us-sultanordnalitintbagħatproklamazzjonimadwarlEġittukollubiexjinqatlul-maġikollhalikienufl-Eġittu,u lanqaswieħedminnhommajitħallajgħix

29Ul-kaptanital-gwardjitas-sultanqamu,ukullraġel ġibedix-xablatiegħu,ubdewjoqtlulill-maġital-Eġittuu lill-għorrief

30UwaradanMerod,il-kaptal-kuppieritas-sultan,ġieu mielquddiemis-sultanuqagħadbilqiegħdaquddiemu

31Ul-qaddejqallis-sultan:“Jallajgħixis-sultangħal dejjem,ujallas-saltnatiegħutkuneżaltatafl-art.”

32Intkontirrabjatmal-qaddejtiegħekf’dawkil-jiem,issa sentejnilu,upoġġejtnifil-kamra,ugħalxiżmienkontfilkamra,jienul-kaptal-furnara.

33UkienhemmmagħnaqaddejEbrewlikiental-kaptan tal-gwardji,jismuĠużeppi,għaxsidukienirrabjamiegħu upoġġiehfid-dartal-konfinament,ukienjaqdimagħna hemmhekk

34Uftitżmienwara,metakonnafil-kamratal-ħabs, ħlomnaħolmf’lejlwieħed,jienul-kaptal-furnara;ħlomna, kullwieħedskontl-interpretazzjonital-ħolmatiegħu

35Uġejnafilgħoduugħednielhomlildakil-qaddej,uhu interpretalnal-ħolmtagħna,lilkullraġelskontil-ħolma tiegħu,interpretahsew

36Uġaralikifinterpretalilna,hekkġrat;mawaqa’xejn mill-kliemtiegħumal-art.

37Uissagħalhekksidius-sultantoqtolxlin-niestal-Eġittu għalxejn;ara,dakl-ilsirgħadumagħluqfid-darmill-kaptan tal-gwardjasidu,fid-dartal-konfinament.

38Jekkjogħġoblis-sultan,ħajibgħatgħalihbiexjiġi quddiemek,uhujgħarraflekl-interpretazzjonikorrettatalħolmaliħlomt.

39Us-sultansama’kliemil-kaptal-kuppieri,us-sultan ordnalil-għorrieftal-Eġittumajinqatlux

40Us-sultanordnalill-qaddejjatiegħubiexiġibulil Ġużeppiquddiemu,us-sultanqalilhom,Morrugħanduu tibżgħuxminnulimajitħawwadxumajkunxjafjitkellem sew.

41Ul-qaddejjatas-sultanmarrugħandĠużeppi,uħarġuh malajrmill-ħabs,ul-qaddejjatas-sultanqaxxruh,uhu biddelil-libsatal-ħabstiegħuumarquddiemis-sultan.

42Us-sultankienbilqiegħdafuqit-tronirjalitiegħuliebes libsaprinċipessamdawrab’efodtad-deheb,ud-dehebfinli kienfuqukienjiddi,ul-karbunkluur-rubinul-żmerald, flimkienmal-ġebelprezzjużkollulikienfuqrasis-sultan, kienujgħammxul-għajn,uĠużeppistagħġebħafnabissultan.

43Ut-tronlifuqukienbilqiegħdas-sultankienmiksibiddehebul-fidda,ubil-ġebeltal-oniċi,ukellusebgħintarġa 44Ukienetid-drawwatagħhomfl-artkollhata’l-Eġittu,li kullraġellikienjiġibiexikellemlis-sultan,jekkkien prinċepjewwieħedlikienstmatf’għajnejnis-sultan,kien jitla’fuqit-trontas-sultansat-tletinwieħedtarġa,us-sultan kienjinżelsas-sittautletintarġa,ujitkellemmiegħu 45Jekkkienwieħedmin-nieskomuni,kienjitla’sat-tielet tarġa,us-sultankienjinżelgħar-raba’ujkellmu,ud-

drawwatagħhomkienet,barraminnhekk,likullraġelli kienjifhemjitkellemfis-sebgħinlingwakollha,kienjitla’ s-sebgħintarġa,ujitla’ujitkellemsakemmjasalgħandissultan.

46Ukullraġellimasetaxitemmis-sebgħin,kienjitla’ daqstanttarġietdaqsil-lingwilikienjafjitkellembihom

47Ukienetdrawwaf’dawkiż-żminijietfl-Eġittuliħadd makellujsaltanfuqhom,ħlieflikienjifhemjitkellemfissebgħinlingwa

48UmetaĠużeppiġiequddiemis-sultanmielmal-art quddiemis-sultan,utela’sat-tielettarġa,us-sultanqagħad fuqir-raba’tarġautkellemma’Ġużeppi

49Us-sultanqallilĠużeppi:“Ħlomtħolma,um’hemmlebdainterpretubiexjinterpretahasew,ullumordnajtlilmaġikollhatal-Eġittuul-għorrieftiegħujiġuquddiemi,u rrakkontajtilhomil-ħolmtiegħi,uħaddmainterpretahomli sew

50Uwaradanillumsmajtdwarek,liintraġelgħaqli,u kapaċitinterpretab’modkorrettkullħolmalitisma’.

51UĠużeppiwieġeblill-Fargħunuqallu:“Ħajirrakkonta l-ħolmliħolom;żgurlil-interpretazzjonijiethumata’Alla; ul-Fargħunirrakkontal-ħolmtiegħulilĠużeppi,il-ħolma tal-baqarul-ħolmatas-sulfattal-qamħ,us-sultanwaqaf jitkellem

52UĠużeppimbagħadkienimlibbesbl-ispirtuta’Alla quddiemis-sultan,ukienjafl-affarijietkollhalikienuse jiġrulis-sultanminndakinhar’ilquddiem,ukienjaflinterpretazzjonixierqatal-ħolmatas-sultan,utkellem quddiemis-sultan

53UĠużeppisabfavurf’għajnejnis-sultan,us-sultan inklinawidnejhuqalbu,usema’l-kliemkolluta’Ġużeppi. UĠużeppiqallis-sultan:“Taħsebxlihumażewġħolmiet, għaxhijaħolmawaħdabiss,għaxdakliAllagħażelli jagħmelfl-artkollhawriehlis-sultanfil-ħolmatiegħu,u dinhijal-interpretazzjonixierqatal-ħolmatiegħek:

54Is-seba’baqartajbinus-sbulaqtal-qamħhumaseba’ snin,us-seba’baqarħżienaus-sbulaqtal-qamħhuma wkollseba’snin;huwaħolmawaħda

55Ara,fis-seba’sninliġejjinsejkunhemmabbundanza kbirafl-artkollha,uwaradanjiġuwarajhomseba’sninta’ ġuħ,ġuħqawwiħafna;ul-abbundanzakollhasetintesa mill-art,ul-ġuħsejikkonsmal-abitantital-art

56Is-sultanħolomħolmawaħda,ul-ħolmagħalhekkġiet ripetutalill-Fargħungħaxil-ħaġahijastabbilitaminnAlla, uAlladalwaqtsejwettaqha

57Issagħalhekksenagħtikpariruneħlesruħekuruħlabitantital-artmill-ħażental-ġuħ,biextfittexfis-saltna tiegħekkollharaġelgħaqliugħaqliħafna,lijafl-affarijiet kollhatal-gvern,uħatrubiexjissorveljal-arttal-Eġittu

58Uħajaħtarir-raġellitqiegħedfuql-Eġittuuffiċjali taħtu,biexjiġbrul-ikelkollutas-snintajbinliġejjin,uħa jaħżnul-qamħujpoġġuhfl-imħażenmaħturtiegħek.

59Uħajżommudakl-ikelgħas-seba’snintal-ġuħ,sabiex jinstabgħalikugħall-poplutiegħekugħall-artkollha tiegħek,ubiexintul-arttiegħekmatinqerduxmill-ġuħ

60Ħajiġuordnatiwkolllill-abitantikollhatal-artbiex jiġbru,kullraġelil-prodotttal-għalqatiegħu,ta’kullxorta ta’ikel,matulis-seba’snintajbin,ubiexiqegħduhflimħażentagħhom,sabiexjinstabgħalihomfiżmienil-ġuħ ubiexjgħixubih.

61Dinhijal-interpretazzjonixierqatal-ħolmatiegħek,u danhuwal-parirmogħtibiexissalvaruħekur-ruħtassudditikollhatiegħek

62Us-sultanwieġebuqallilĠużeppi,“Minqaluminjaf likliemekhukorrett?”Uqallis-sultan,“Danikunsinjal għalikdwarkliemikollu,lihuveruulil-parirtiegħihu tajjebgħalik”

63Ara,martekqiegħdallumfuqis-siġġutal-ħlas,use tiledlekibenuintsetifraħmiegħu;metaibnekikunħareġ minnġufommu,l-ewwelibentiegħeklitwieleddawnissentejnilusejmut,uintsetitfarraġbit-tifellise jitwieledlekillum

64UĠużeppispiċċajgħiddawnil-kelmietlis-sultan,u mielquddiemis-sultanuħareġ,umetaĠużeppiħareġ minnquddiemis-sultan,dawkis-sinjaliliĠużeppikienqal lis-sultanseħħewdakinhar.

65Ur-reġinawildetibendakinharus-sultansama’l-aħbar it-tajbadwaribnu,uferaħ,umetar-rapporteurtelaqminn quddiemis-sultan,il-qaddejjatas-sultansabul-ewweliben tas-sultanmitfugħmejjetmal-art

66Ukienhemmbikiustorbjukbirfid-dartas-sultan,ussultansama’dan,uqal,“X’inhudanl-istorbjuul-bikili smajtfid-dar?”uqalulis-sultanlil-ewwelibentiegħukien miet;imbagħadis-sultanindunalil-kliemkollulikienqal Ġużeppikienkorrett,us-sultantfarraġgħalibnubit-tifelli twieledludakinharkifkienqalĠużeppi

KAPITLU49

1Waradawnl-affarijiet,is-sultanbagħatuġabarl-uffiċjali ul-qaddejjakollhatiegħu,ul-prinċpijietun-nobblikollha tas-sultan,ulkollġewquddiemis-sultan

2Us-sultanqalilhom:“Araw,intomrajtuusmajtul-kliem kolluta’danir-raġelEbrew,us-sinjalikollhaliqalli kellhomiseħħu,ulanqasxejnminnkliemumawaqa’malart”

3Inttaflitainterpretazzjonixierqatal-ħolma,użgurlise sseħħ,issagħalhekkħuparir,ukunafx'setagħmelukiflartsetinħelesmill-ġuħ

4Fittexissauarajekkjistaxjinstabxiħaddbħalu,li f’qalbuhemml-għerful-għarfien,ujiennaħtrufuql-art 5Għaxsmajtux’kienjagħtil-paririr-raġelEbrewdwar danbiexisalval-artmill-ġuħbih,ujiennaflil-artma tinħelisxmill-ġuħjekkmajkunxbil-parirtar-raġelEbrew, daklitanil-parir

6Ulkollwieġbulis-sultanuqalulu:“Il-parirlital-Ebrej dwardanhutajjeb;issamela,sidusultantagħna,ara,l-art kollhaf’idejk,agħmeldaklijidhirlektajjebf’għajnejk.”

7Lilmintagħżelint,ulifl-għerftiegħektaflihugħarefu kapaċijeħlesl-artbl-għerftiegħu,lilus-sultanjaħtarbiex ikuntaħtufuql-art

8Us-sultanqallill-uffiċjalikollha:“Jienħsibtliladarba Allagħarraflir-raġelEbrewkullmaqal,m’hemmħadd daqshekkgħaqliugħareffl-artkollhadaqsu;jekkjidhirlek tajjebf’għajnejkomjieninqiegħdufuql-art,għaxhujsalva l-artbl-għerftiegħu

9Ul-uffiċjalikollhawieġbulis-sultanuqalulu:“Imma żgurlihumiktubfil-liġijiettal-Eġittu,um’għanduxjiġi miksur,liħaddmagħandujsaltanfuql-Eġittu,ulanqas ikunit-tieniwaras-sultan,ħliefwieħedligħandugħarfien fil-lingwikollhata’wliedil-bnedmin”

10Issagħalhekksidusultantagħna,aradanir-raġelEbrej jista’jitkellembissbil-lingwaEbreja,ukifallurajista’ jkunfuqnat-tienitaħtil-gvern,raġellilanqasbissjafillingwatagħna?

11Issanitolbuktibgħatugħalija,uħallihjiġiquddiemek,u ppruvahf’kollox,uagħmelkifjidhirleklihuxieraq 12Us-sultanqal:“Danisirgħada,ul-ħaġaligħedthitajba; ul-uffiċjalikollhaġewdakinharquddiemis-sultan.

13Uf’dakil-lejlil-Mulejbagħatwieħedmill-anġliministri tiegħu,uġiefl-arttal-EġittugħandĠużeppi,ul-anġlutalMulejwaqaffuqĠużeppi,uara,Ġużeppikienmimdudfissoddabil-lejlfid-darta’sidufil-ħabs,għaxsidukienreġa’ tefgħufil-ħabsminħabbamartu.

14Ul-anġluqajmuminnraqdu,uĠużeppiqamuqamfuq saqajh,uara,l-anġlutal-Mulejkienwieqafquddiemu;ulanġlutal-MulejkellemlilĠużeppi,ugħallmul-lingwi kollhatal-bniedemf’dakil-lejl,usemmiehĠużeppi

15Ul-anġlutal-Mulejtelaqminnħdejh,uĠużeppireġa’ luraumteddfuqsoddtu,uĠużeppibaqa’mistagħġebbilviżjonilira

16Uġarafilgħodulis-sultanbagħatgħall-uffiċjaliulqaddejjatiegħukollha,ulkollġewuqagħduquddiemissultan,us-sultanordnalijinġieblilĠużeppi,ul-qaddejja tas-sultanmarruuġabulilĠużeppiquddiemil-Fargħun

17Us-sultanħareġutela’t-taraġtat-tron,uĠużeppi kellemlis-sultanbil-lingwikollha,uĠużeppitela’għandu ukellemlis-sultansakemmwasalquddiemis-sultanfissebgħintarġa,uqagħadquddiemis-sultan.

18Us-sultanferaħħafnaminħabbaĠużeppi,ul-uffiċjali kollhatas-sultanferħuħafnamas-sultanmetasemgħulkliemkolluta’Ġużeppi.

19Ul-ħaġadehrettajbaf’għajnejnis-sultanul-uffiċjali,li jaħtrulilĠużeppibħalat-tieniwaras-sultanfuql-artkollha tal-Eġittu,us-sultankellemlilĠużeppi,uqallu:

20Issainttajtnil-parirbiexnaħtarraġelgħaqlifuql-art tal-Eġittu,sabiexbl-għerftiegħujsalval-artmill-ġuħ;issa għalhekk,ladarbaAllagħarrafkdankollu,ul-kliemkollu ligħedt,m'hemml-ebdaraġelgħaqliugħaqlibħalekfl-art kollha

21UmajissejjaħxiktarismekĠużeppi,immaSafnatPanejajkunismek;inttkunit-tieniwarajja,uskont kelmtekikunul-affarijietkollhatal-gverntiegħi,ufuq kelmtekjoħroġujidħolil-poplutiegħi.

22Ukollminntaħtidejkil-qaddejjaul-uffiċjalitiegħise jirċievus-salarjutagħhomlijingħatalhomkullxahar,u quddiemeksejmilul-poplukollutal-art;bissfit-trontiegħi senkunakbarminnek

23Us-sultanneħħaċ-ċurkettminniduuqiegħduf’id Ġużeppi,us-sultanlibeslilĠużeppilibsaprinċipeska,u poġġielukurunatad-dehebfuqrasu,upoġġielukatinataddehebfuqgħonqu

24Us-sultanordnalill-qaddejjatiegħu,utellgħuhfit-tieni karrutas-sultan,likienimurbiswitil-karrutas-sultan,u tellgħufuqżiemelkbirub’saħħtumiż-żwiemeltas-sultan, uwasslubiexisuqufit-toroqta’artl-Eġittu

25Us-sultanordnalidawkkollhalikienujdoqquttimbrels,l-arpiustrumentimużikalioħrajoħorġuma’ Ġużeppi;elftimbrel,elfmekolot,uelfnebalimmarru warajh

26Uħamestelefraġel,b’xwabelmiġbudinileqqu f’idejhom,umarrujimmarċjawujilagħbuquddiem

Ġużeppi,ugħoxrinelfmill-irġielil-kbartas-sultanimżejna b’ċinturinital-ġildamiksijabid-deheb,immarċjawfuqilleminta’Ġużeppi,ugħoxrinelffuqix-xellugtiegħu,unnisaut-tfajlietkollhamarrufuqil-bjutjewweqfinfit-toroq jilagħbuujifirħub’Ġużeppi,uħarsulejnid-dehrata’ Ġużeppiulejnis-sbuħijatiegħu

27Un-niestas-sultanmarruqabluuwarajh,ifuħut-triqblinċensubil-kassja,ub’kullxortata’fwieħafina,uxerrdu l-mirraul-aloemat-triq,ugħoxrinraġelxandrudawnilkelmietquddiemumal-pajjiżkollub’leħengħoli: 28Qedtarawhlildanir-raġellis-sultangħażelbiexikun it-tienitiegħu?Huwajmexxil-affarijietkollhatal-gvern,u minjikserl-ordnijiettiegħu,jewlimajmilxquddiemuflart,imut,għaxjirribellakontras-sultanut-tienitiegħu

29Umetal-araludiwaqfujxandru,in-nieskollhata’lEġittuniżlufl-artquddiemĠużeppiuqalu,“Jallajgħixissultan,ujallajgħixit-tienitiegħuwkoll;”ul-abitanti kollhata’l-Eġittuniżlutulit-triq,umetal-araludiresqu lejhom,niżlufl-art,uferħub’kullxortata’tamburini, mekolunebalquddiemĠużeppi

30UĠużeppifuqiż-żiemeltiegħurefa’għajnejhlejnissema,ugħajjatuqal,Hujqajjemlill-fqirmit-trab,Hujerfa’ lill-fqirmill-munzellMulejtal-Eżerċti,hienil-bniedemli jafdafik

31UĠużeppigħaddaminnartl-Eġittumal-qaddejjauluffiċjalital-Fargħun,uwrewhl-artkollhatal-Eġittuutteżorikollhatas-sultan

32UĠużeppirritornaumardakinharquddiemil-Fargħun, us-sultantalilĠużeppiproprjetàfl-arttal-Eġittu,proprjetà ta’għelieqiudwieli,us-sultantalilĠużeppitlettelef talentfiddauelftalentdeheb,uġebeltal-oniċiubdelljuu ħafnarigali

33Ul-għadas-sultanordnalin-nieskollhatal-Eġittubiex iġibulilĠużeppioffertiurigali,uliminjikseril-kmand tas-sultankellujmut;ugħamlupostgħolifit-triqtal-belt,u firxulbieshemmhekk,ukullminġabxiħaġalilĠużeppi poġġiehafil-postgħoli.

34Un-nieskollhata’l-Eġittutefgħuxiħaġafil-postgħoli, raġelwieħedimsielettad-deheb,ul-ieħorċrieketumsielet, ureċipjentidifferentimagħmulinmid-dehebul-fidda,u ġebeltal-oniċiubdelliumtefgħufuqil-postgħoli;kull wieħedtaxiħaġaminndaklikellu

35UĠużeppiħadawnkollhaupoġġiehomfit-teżori tiegħu,ul-uffiċjaliun-nobblikollhalikienujappartjenu lis-sultaneżaltawlilĠużeppi,utawhħafnarigali,billiara lis-sultankiengħażlubiexikunit-tienitiegħu.

36Us-sultanbagħatgħandPotifera,binAħiram,qassista’ On,uħalilbintuż-żgħiraOsnatutahalilĠużeppib’mara.

37Ut-tfajlakienetsabiħaħafna,verġni,waħdaliraġelma kienxjafu,uĠużeppiħadhab’mara;us-sultanqallil Ġużeppi,Jienal-Fargħun,uħliefekħaddmagħandu jissograjerfa’idujewsiequbiexjikkontrollal-poplutiegħi fl-artkollhata’l-Eġittu

38UĠużeppikellutletinsenametabedajoqgħodquddiem il-Fargħun,uĠużeppiħareġminnquddiemis-sultan,usar it-tienitas-sultanfl-Eġittu

39Us-sultantalilĠużeppimittqaddejbiexjaqduhf’daru, uĠużeppibagħatukolluxtaraħafnaqaddejjaubaqgħu fid-darta’Ġużeppi

40ImbagħadĠużeppibenagħalihinnifsudarmagnifika ħafnabħad-djartas-slaten,quddiemil-bitħatal-palazztas-

sultan,ugħamelfid-dartempjukbir,elegantiħafnafiddehraukonvenjentigħar-residenzatiegħu;tlietsnindam Ġużeppijibnidaru

41UĠużeppigħamelgħalihinnifsutronelegantiħafna b’abbundanzata’dehebufidda,ukesiehb’ġebeltal-oniċi ubdelju,ugħamelfuqux-xbiehatal-artkollhatal-Eġittu,u x-xbiehatax-xmaratal-Eġittulitisqil-artkollhatal-Eġittu; uĠużeppiqagħadfis-sigurtàfuqit-trontiegħuf’daruulMulejkabbarl-għerfta’Ġużeppi

42Ul-abitantikollhatal-Eġittuul-qaddejjatal-Fargħunu l-prinċpijiettiegħukienujħobbulilĠużeppiħafna,għax dinil-ħaġakienetġejjamill-MulejgħalĠużeppi

43UĠużeppikelluarmatalikienettagħmelil-gwerra, toħroġf’armatiutruppisaerbgħinelfusittmittraġel, kapaċijġorruarmibiexjgħinulis-sultanulilĠużeppi kontral-għadu,minbarral-uffiċjalitas-sultanul-qaddejja tiegħuul-abitantital-Eġittublagħadd

44UĠużeppitalill-irġielsetgħanintiegħuulill-armata kollhatiegħutarkiuxavelli,kappelliukowtijiettal-armiu ġebelgħat-tfigħbiż-żbandola

KAPITLU50

1Dakiż-żmienuliedTarsisġewkontrawliedIsmael,u għamlugwerramagħhom,uwliedTarsisħarbtulillIsmaelitigħalżmientwil

2UwliedIsmaelkienużgħarfin-numruf’dawkil-jiem,u masetgħuxjegħlbuliluliedTarsis,ukienuoppressiħafna.

3Ux-xjuħtal-Ismaelitibagħtudokumentlis-sultantalEġittu,jgħidulu:“Jekkjogħġbok,ibgħatlill-qaddejja tiegħekuffiċjaliueżerċtibiexjgħinunaniġġieldukontra wliedTarsis,għaxilnangħerqugħalżmientwil”

4Ul-FargħunbagħatlilĠużeppimal-irġielsetgħanaularmatalikienumiegħu,uwkolll-irġielsetgħanatiegħu mid-dartas-sultan

5Umarrulejnl-artta’ĦavilagħanduliedIsmael,biex jgħinuhomkontrawliedTarsis,uwliedIsmaelġġielduma’ wliedTarsis,uĠużeppiqatellit-Tarsisinurażżanarthom kollha,uwliedIsmaeljgħammrufihasal-lum

6UmetaartTarsisġietmaħkuma,it-Tarsisinkollhaħarbu, uwaslufil-fruntierata’ħuthomuliedĠawan,uĠużeppi mal-irġielsetgħaninul-armatatiegħukollhareġgħulura lejnl-Eġittu,mingħajrmaraġelwieħedminnhommatilef.

7Ufir-rivoluzzjonitas-sena,fit-tienisenatar-renjuta’ Ġużeppifuql-Eġittu,il-Mulejtaabbundanzakbiramal-art kollhagħalseba’sninkifkienqalĠużeppi,għaxil-Mulej bierekil-prodottkollutal-artf’dawkil-jiemgħalseba’snin, ukieluuxbagħubil-kbir.

8UĠużeppif’dakiż-żmienkelluuffiċjalitaħtu,ukienu jiġbrul-ikelkollutas-snintajbin,ukienujiġbrul-qamħ senawarasena,ukienujqegħduhfit-teżorita’Ġużeppi

9Ukullmetakienujiġbrul-ikel,Ġużeppikien jikkmandahomiġibul-qamħfis-swar,ujġibumiegħu wkollftitmill-ħamrijatal-għalqa,biexmajitħassarx

10UĠużeppigħamelskontdansenawarasena,uġabar qamħbħar-rameltal-baħarb’abbundanza,għaxil-ħażniet tiegħukienuimmensiumasetgħuxjingħaddublabbundanza

11Uwkolll-abitantikollhata’l-Eġittuġabrukullxortata’ ikelfil-ħażniettagħhomb’abbundanzakbiramatulis-seba’ snintajbin,immamagħamluxbihbħalmagħamelĠużeppi

12Ul-ikelkolluliĠużeppiul-Eġizzjanikienuġabru matulis-seba’sninta’abbundanza,kienimħażengħall-art għas-seba’snintal-ġuħ,għall-għajxiental-artkollha

13Ul-abitantital-Eġittumlewkullraġelil-maħżentiegħu ul-moħbatiegħubil-qamħ,biexikunuta’appoġġmatulilġuħ

14UĠużeppipoġġal-ikelkollulikienġabarfil-bliet kollhata’l-Eġittu,ugħalaqil-ħażnietkollhaupoġġa għassiesafuqhom

15UOsnat,martĠużeppi,bintPotifera,wilditlużewġ subien,ManassehuEfrajm,uĠużeppikelluerbgħautletin senametawilidhom

16Uż-żgħarkibruumxewfitriqatuufl-istruzzjonijiet tiegħu,mażvijawxmit-triqligħallimhommissierhom,la lejnil-leminulanqaslejnix-xellug

17Ul-Mulejkienmat-tfal,ukibruukellhomfehmauħila fl-għerfkolluufl-affarijietkollhatal-gvern,ul-uffiċjali kollhatas-sultanul-irġielkbartiegħumill-abitantitalEġittueżaltawliż-żgħażagħ,utrabbewfostuliedis-sultan. 18Us-seba’sninta’abbundanzalikienhemmfl-artkollha spiċċaw,uwarajhomġewis-seba’snintal-ġuħkifkienqal Ġużeppi,ul-ġuħkienfl-artkollha.

19Un-nieskollhatal-Eġitturawlil-ġuħkienbedafl-art tal-Eġittu,un-nieskollhatal-Eġittufetħul-imħażentalqamħtagħhomgħaxil-ġuħkienħakemfuqhom.

20Usabul-ikelkollulikienfl-imħażentagħhom,mimli verminumhuxtajjebgħall-ikel,ul-ġuħinfirexmal-art kollha,ul-abitantikollhatal-Eġittuġewugħajtuquddiem il-Fargħun,għaxil-ġuħkienqawwifuqhom

21Uqalulill-Fargħun:“Agħtil-ikellill-qaddejjatiegħek,u għaliexgħandnammutubil-ġuħquddiemgħajnejk,aħnau ż-żgħartagħna?”

22Ul-Fargħunwieġebuqalilhom:“Għaliexqegħdin tgħajjtulili?MaordnaxĠużeppilil-qamħjinħażenmatul is-seba’sninta’abbundanzagħas-snintal-ġuħ?Ugħaliex masmajtuxleħnu?”

23Un-niestal-Eġittuwieġbulis-sultanuqalulu:“Daqs kemmhiħajjaruħek,sidtagħna,il-qaddejjatiegħek għamlukulmaordnaĠużeppi,għaxil-qaddejjatiegħek ġabruwkollil-prodottkollutal-għelieqitagħhommatulisseba’sninta’abbundanzaupoġġewhfl-imħażensal-lum” 24Umetal-ġuħħakemlill-qaddejjatiegħekftaħnalimħażentagħna,uaral-prodottikollhatagħnakienu mimlijabil-verminumakinuxtajbingħall-ikel 25Umetas-sultansama’b’dakkollulikienġaralillabitantital-Eġittu,is-sultanbeża’ħafnaminħabbal-ġuħ,u twerwerħafna;us-sultanwieġeblin-niestal-Eġittuu qalilhom:“Ladarbadankolluġralkom,morrugħand Ġużeppi,agħmludakkollulijgħidilkom,tiksruxilkmandamentitiegħu”

26Ul-poplukolluta’l-EġittuħareġuġiegħandĠużeppi, uqallu:“Agħtinal-ikel,ugħaliexgħandnammutu quddiemekbil-ġuħ?Għaxġbarnal-prodotttagħnamatulisseba’sninkifordnajtna,upoġġejnihfil-ħażna,uhekk ġralna”

27UmetaĠużeppisema’l-kliemkollutan-niestal-Eġittu ux’kienġralhom,Ġużeppifetaħil-ħażnietkollhatiegħu tal-prodottiubiegħhomlin-niestal-Eġittu

28Ul-ġuħinfirexmal-artkollha,ul-ġuħkienfil-pajjiżi kollha,immafl-arttal-Eġittukienhemmprodottigħallbejgħ

29Ul-abitantikollhata’l-EġittuġewgħandĠużeppibiex jixtrul-qamħ,għaxil-ġuħħakemfuqhom,ul-qamħkollu tagħhomtħassar,uĠużeppikuljumbiegħulin-nieskollha ta’l-Eġittu.

30Ul-abitantikollhata’artKangħanul-Filistin,udawk in-naħal-oħratal-Ġordan,uwliedil-lvantul-blietkollha ta’artijiet’ilbogħoduqribsemgħulikienhemmqamħflEġittu,ulkollġewl-Eġittubiexjixtrul-qamħ,għaxil-ġuħ kienħakemfuqhom

31UĠużeppifetaħl-imħażental-qamħupoġġauffiċjali fuqhom,ukuljumkienujoqogħduhemmujbigħulil kulminkienjiġi

32UĠużeppikienjafliħutuwkollkienusejiġul-Eġittu biexjixtrul-qamħ,għaxil-ġuħkienqedjinfirexmadwarlartUĠużeppiordnalin-nieskollhatiegħubiexixerrdu danfl-artkollhatal-Eġittu,uqalu, 33Huwal-pjaċirtas-sultan,tat-tienitiegħuutal-irġielkbar tagħhom,likullpersunalitixtieqtixtriqamħfl-Eġittu m'għandhiextibgħatil-qaddejjatagħhal-Eġittubiexjixtru, iżdawliedha,uwkollkwalunkweEġizzjanjewKangħani, lijiġiminnxiwieħedmill-imħażenbiexjixtril-qamħflEġittu,ujmurujbigħhamal-artkollha,għandujmut,għax ħaddmagħandujixtriħliefgħall-għajxientad-dartiegħu

34Ukullraġellijmexxiżewġjewtlietbhejjemgħandu jmut,għaxraġelgħandujmexxibissil-bhimatiegħustess. 35UĠużeppipoġġagħassiesafil-bibiental-Eġittu,u ordnalhom,qalilhom,“Kullminjiġibiexjixtril-qamħ,ma jħalluhxjidħolsakemmmajinkitebxismu,uisemmissieru, uisemmissiermissieru,ukullmajinkitebbinhar,ibgħatu isimhomlilifilgħaxijabiexinkunnafisimhom

36UĠużeppiqiegħeduffiċjalimadwarl-artkollhata’lEġittu,uordnalhombiexjagħmludawnl-affarijietkollha

37UĠużeppigħameldawnl-affarijietkollha,ugħamel dawnl-istatuti,sabiexikunjafmetaħutukellhomjiġulEġittubiexjixtrul-qamħ;un-niesta’Ġużeppiġagħluhjiġi pproklamatkuljumfl-Eġittuskontdawnil-kliemul-istatuti likienordnaĠużeppi.

38Ul-abitantikollhatal-pajjiżtal-lvantutal-punent,utalartkollha,semgħubl-istatutiur-regolamentiliĠużeppi kienippromulgafl-Eġittu,ul-abitantital-partijietestremi tal-artġewuxtrawil-qamħfl-Eġittujumwarajum,u mbagħadtelqu

39Ul-uffiċjalikollhata’l-Eġittugħamlukifkienordna Ġużeppi,udawkkollhalikienujiġul-Eġittubiexjixtrulqamħ,l-għassiesatal-biebkienujiktbuisimhom,u isimhommissirijiethom,ukuljumkienujġibuhom filgħaxijaquddiemĠużeppi

KAPITLU51

1UĠakobbwarasama’likienhemmqamħfl-Eġittu,u sejjaħliluliedubieximorrul-Eġittujixtrul-qamħ,għax fuqhomukollkienhemmil-ġuħ,usejjaħlilulieduu qalilhom,

2Ara,smajtlihemmqamħfl-Eġittu,ul-poplikollhataddinjajmorrujixtruhhemmIssagħalhekkgħaliextriduturu ruħkomsodisfattiquddiemid-dinjakollha?Inżluintom ukolll-Eġittuuixtrulnaftitqamħfostdawklijiġuhemm, biexmammutux

3UwliedĠakobbsemgħuminnleħenmissierhom,uqamu biexjinżlul-Eġittusabiexjixtrul-qamħfostil-bqijaliġew hemm

4UmissierhomĠakobbordnalhom,uqalilhom:“Meta tidħlufil-belttidħluxflimkienminnbiebwieħed,minħabba l-abitantital-art”

5UwliedĠakobbħarġuumarrul-Eġittu,uwliedĠakobb għamludakkollulikienordnalhommissierhom,uĠakobb mabagħatxlilBenjamin,għaxqal,Limajiġriluxxi aċċidentfit-triqbħalħuh;ugħaxraminnuliedĠakobb ħarġu

6UwaqtliwliedĠakobbkienusejrinfit-triq,nidmuminn daklikienugħamlulilĠużeppi,utkellmuma’xulxinu qalu,“NafuliħunaĠużeppiniżell-Eġittu,uissase nfittxuhkullfejnimmorru,ujekkinsibuhnieħduh mingħandsidubħalafidwa,ujekkle,bil-forza,ummutu għalih

7UwliedĠakobbqabluma’dinil-ħaġausaħħewruħhom minħabbaĠużeppi,biexjeħilsuhminnidsidu,uwlied Ġakobbmarrul-Eġittu;umetaresquqribl-Eġittunfirdu minnxulxin,ugħaddewminngħaxarbibiental-Eġittu,ulgħassiesatal-bibienkitbuisimhomdakinhar,uġabuhom għandĠużeppifilgħaxija

8UĠużeppiqaral-ismijietminnidil-gwardjanital-bieb tal-belt,usabliħutukienudaħlumill-għaxarbibientalbelt,uĠużeppif’dakil-ħinordnalijiġipproklamat madwarl-artkollhatal-Eġittu,uqal,

9Oħorġuintomilkolll-gwardjital-ħwienet,agħlqulimħażenkollhatal-qamħuħalluwieħedbissjibqa’miftuħ, biexdawklijiġujkunujistgħujixtruminnu

10Ul-uffiċjalikollhata’Ġużeppigħamluhekkf’dakiżżmien,ugħalqul-imħażenkollhauħallewwieħedbiss miftuħ

11UĠużeppital-ismijietmiktubata’ħutulildaklikien inkarigatmill-maħżenmiftuħ,uqallu,“Kulminjiġi għandekbiexjixtril-qamħ,staqsihx’jismu,umetarġiel b’dawnl-ismijietjiġuquddiemek,aqbadhomuibgħathom,” uhekkgħamlu

12UmetawliedĠakobbdaħlufil-belt,ingħaqduflimkien fil-beltbiexifittxulilĠużeppiqabelmaxtrawil-qamħ.

13Umarruħdejnis-swartal-prostituti,ufittxewlil Ġużeppifis-swartal-prostitutigħaltlettijiem,għaxħasbu liĠużeppikiensejidħolfis-swartal-prostituti,għax Ġużeppikiensabiħħafnaumimliwiċċ,uwliedĠakobb fittxewlilĠużeppigħaltlettijiem,umasetgħuxisibuh 14Ur-raġellikieninkarigatmill-maħżenmiftuħfittex dawkl-ismijietlikientahĠużeppi,umasabhomx

15UbagħatlilĠużeppiuqallu:“Għaddewdawnit-tlett ijiem,udawkl-irġiellitajtniisimhommaġewx;uĠużeppi bagħatqaddejjabiexifittxulildawkl-irġielfl-Eġittukollu, ubiexiġibuhomquddiemĠużeppi”

16Ul-qaddejjata’Ġużeppimarruudaħlul-Eġittuuma setgħuxisibuhom,umarruGosenumakinuxhemm,u mbagħadmarrufil-beltta’Ramesesumasetgħux isibuhom

17UĠużeppikomplajibgħatsittax-ilqaddejbiexifittxulil ħutu,udawnmarruuxterdufl-erba’kantunierital-belt,u erbgħamill-qaddejjadaħlufid-dartal-prostituti,usabulillgħaxartirġielhemmhekkifittxulilħuhom

18Udawkl-erba’rġielħaduhomuġabuhomquddiemu,u niżluquddiemufl-art,uĠużeppikienbilqiegħdafuqit-

trontiegħufit-tempjutiegħu,liebesħwejjeġprinċipeski,u fuqrasukellukurunakbiratad-deheb,ul-irġielsetgħana kollhakienubilqiegħdamadwaru

19UwliedĠakobbrawlilĠużeppi,ul-figuratiegħuussbuħijaud-dinjitàta’wiċċudehrumeraviljużi f’għajnejhom,ureġgħumieluquddiemusal-art

20UĠużeppiralilħutu,ugħarafhom,immahumama għarfuhx,għaxĠużeppikienkbirħafnaf’għajnejhom, għalhekkmagħarfuhx

21UĠużeppikellimhomuqalilhom:“Minnfejnġejjin?”

Ulkollwieġbuuqalu:“Il-qaddejjatiegħekġewminnart Kangħanbiexjixtrul-qamħ,għaxil-ġuħqedjikber madwarl-artkollha,ul-qaddejjatiegħeksemgħulikien hemmil-qamħfl-Eġittu,ugħalhekkġewfostin-niesl-oħra biexjixtrul-qamħgħall-għajxientagħhom”

22UĠużeppiwieġebuqalilhom:“Jekkġejtubiextixtru kifqedtgħidu,għaliexġejtumill-għaxarbibiental-belt? Jista’jkunbissliġejtubiextittajrufl-art”

23UlkollflimkienwieġbulilĠużeppi,uqalulu,Mhux hekksidi,aħnagħandnaraġun,il-qaddejjatiegħek mhumiexspiji,immaġejnabiexnixtrul-qamħ,għaxilqaddejjatiegħekhumalkollaħwa,uliedraġelwieħedf’art Kangħan,umissiernaordnalna,qalilna,Metatidħlul-belt tidħluxflimkienminnbiebwieħedminħabbal-abitantitalart.

24UĠużeppireġa’wieġebhomuqalilhom:“Dinhijalħaġaligħedtilkom,intomġejtubiextitkixxfufl-art, għalhekkilkollgħaddejtumill-għaxarbibiental-belt;ġejtu biextarawin-naħagħerjatal-art”

25Żgurlikullminjiġijixtril-qamħimurfitriqtu,uintom diġàilkomtlettijiemf’dinl-art,ux’tagħmlufostil-ħitan tal-prostitutiliilkomfihomgħaldawnit-tlettijiem?Żgurli l-ispijijagħmluaffarijietbħaldawn

26UqalulilĠużeppi,“Lbogħodminnsidnalijitkellem hekk,għaxaħnatnax-ilaħwa,uliedmissiernaĠakobb,flartta’Kangħan,binIżakk,binAbraham,l-Ebrew,uara,liżgħarwieħedqiegħedma’missiernallumfl-artta’ Kangħan,uwieħedm’għadux,għaxintilefminnfostna,u ħsibnaliforsiseta’jkunf’dinl-art,għalhekkqedinfittxuh mal-artkollha,uġejnasaħansitrafid-djartal-prostitutibiex infittxuhhemmhekk

27UĠużeppiqalilhom:“Fittixtuhmad-dinjakollha,u baqa’bissl-Eġittubiextfittxuhfih?Ux’għandujagħmel ħukomfid-djartal-prostituti,għalkemmikunfl-Eġittu?Ma għedtxint,liintomminnuliedIżakk,binAbraham,u x’għandhomjagħmluwliedĠakobbfid-djartal-prostituti?” 28Uqalulu,“Għaxsmajnalil-Ismaelitiserquhulu mingħandna,untqalilnalibiegħuhfl-Eġittu,ul-qaddej tiegħek,ħuna,husabiħħafnaujidhertajjeb,għalhekk ħsibnaliżgurkiensejkunfid-djartal-prostituti,għalhekk il-qaddejjatiegħekmarruhemmbiexifittxuhujagħtulfidwagħalih.”

29UĠużeppikomplajwieġbhomuqalilhom:“Żgurliqed titkellmul-gidebutgħidudwarkominfuskomliintom uliedAbraham;daqskemmhuħajil-Fargħunintomspiji, għalhekkġejtufid-djartal-prostitutibiexmassirux magħrufa.”

30UĠużeppiqalilhom:“Issajekkissibuh,usidujitlob minnkomprezzgħoli,tagħtuhulu?”Uhumaqalu: “Jingħata.”

31Uqalilhom:“Ujekksidumajaqbilxlijinfiredminnu għalprezzgħoli,x’setagħmluluminħabbafih?”Uhuma wieġbuhuqalulu:“Jekkmajagħtihulniex,noqtluh,nieħdu lilħunaunitilqu.”

32UĠużeppiqalilhom:“Danhuligħedtilkom;intomspiji, għaxġejtubiextoqtlulill-abitantital-art,għaxsmajnali tnejnminnħutkomqatlulill-abitantikollhata’Sikem,flartta’Kangħan,minħabbaoħtok,uissaġejtutagħmlulistessfl-Eġittuminħabbaħukom”

33B’danbissinkunnafliintomirġielonesti;jekktibagħtu lilwieħedminnkomid-darbiexiġiblilħukomiż-żgħir mingħandmissierkom,ujġibuhawngħandi,ubilli tagħmludaninkunnafligħandkomraġun.

34UĠużeppisejjaħlilsebgħinmill-irġielsetgħanintiegħu, uqalilhom:“Ħudulildawnl-irġieludaħħalhomfil-maqjel” 35Ul-irġielsetgħanaqabdulill-għaxarirġiel,qabduhomu tefgħuhomfil-kamratal-ħabs,ubaqgħufil-kamragħaltlett ijiem

36Ufit-tieletjumĠużeppiħariġhommill-għassa,u qalilhom:“Agħmludangħalikominfuskomjekkintom irġielonesti,sabiextgħixuWieħedminnħutkomgħandu jibqa’magħluqfil-għassawaqtliintomtmorrutieħdulqamħgħad-dartagħkomlejnl-artta’Kangħan,uġibulil ħukomiż-żgħir,uġibuhhawngħandi,biexinkunnafli intomirġielonestimetatagħmludinil-ħaġa.”

37UĠużeppiħareġminnhomudaħalfil-kamra,ubeka bikikbir,għaxtqanqalħasragħalihom,uħaselwiċċu,u reġa’luragħandhom,uħalilSimeonminnħdejhomu ordnalijintrabat,immaSimeonmariedxlijsirdan,għax kienraġelsetgħanħafnaumasetgħuxjorbtuh

38UĠużeppisejjaħlill-irġielsetgħanatiegħuusebgħin raġelqalbeninresququddiemub’xwabelmislufin f’idejhom,uwliedĠakobbbeżgħuminnhom

39UĠużeppiqalilhom,Aqbdulildanir-raġelużommuh fil-ħabssakemmħutujiġugħandu,ul-irġielqalbeninta’ ĠużeppimarrumalajrulkollqabdulilSimeonbiexjorbtuh, uSimeongħajjatqawwiutal-biża’ul-għajtanstemetmillbogħod

40Ul-irġielqalbeninkollhata’Ġużeppitwerwrumal-ħoss tal-għajta,uwaqgħuwiċċhomfl-art,ubeżgħuħafnau ħarbu

41Ul-irġielkollhalikienuma’Ġużeppiħarbu,għax beżgħuħafnaminnħajjithom,ubaqgħubissĠużeppiu Manasseibnu,uManassebinĠużeppiras-saħħata’ Simeon,urrabjaħafna

42UManassabinĠużeppiqamkontraSimeon,uManassa tadaqqaqawwijalilSimeonb’ponnfuqwarata’għonqu,u Simeonikkalmar-rabjatiegħu.

43UManassaqabadlilSimeonuqabdub’modvjolentiu rabtuudaħħlufid-dartal-konfinament,uwliedkollhata’ Ġakobbstagħġbubl-atttaż-żagħżugħ

44USimeonqallilħutu:“Ħaddminnkomm’għandujgħid lidinhijas-swatta’Eġizzjan,immahijas-swattad-darta’ missieri”

45UwaradanĠużeppiordnalijissejjaħlildaklikien inkarigatfuqil-maħżen,biexjimlielhoml-ixkejjer tagħhombil-qamħkemmsetgħujġorru,ubiexjerġa’ jpoġġil-flusta’kullraġelfl-ixkejjertiegħu,ubiex jagħtihomproviżjonijietgħat-triq,uhekkgħamel magħhom.

46UĠużeppiordnalhomuqalilhom:“Oqogħduattentili matiksruxl-ordnijiettiegħiuġġibulilħukomkif għedtilkom,umetaġġibulilħukomhawngħandi, imbagħadinkunnafliintomirġielonesti,ulitinnegozjaw fl-art,ujiennirritornalilħukomlura,uintomterġgħulura fis-sliemgħandmissierkom”

47Ulkollwieġbuuqalu:“Skontkifjgħidsidnahekkse nagħmlu,”uniżluquddiemufl-art.

48Ukullraġelrefa’l-qamħtiegħufuqil-ħmartiegħu,u ħarġubieximorrulejnartKangħangħandmissierhom;u waslufil-lukandauLevifetaħil-borżatiegħubiexjagħtilikellill-ħmartiegħu,metarauara,flusufil-piżsħiħkienu għadhomfil-borżatiegħu.

49Ur-raġelbeża’ħafna,uqallilħutu:“Flusingħatawli lura,uara,qegħdinfil-borżatiegħi”Ul-irġielbeżgħu ħafna,uqalu:“X’inhudanligħamlilnaAlla?”

50Ulkollqalu:“Ufejnhil-qalbtajbatal-Mulejma’ missirijietna,ma’Abraham,Iżakk,uĠakobb,lil-Mulej illumħelisnaf’idejnis-sultantal-Eġittubiexifassalkontra tagħna?”

51UĠudaqalilhom:“Żgurliaħnamidinbinħatjaquddiem il-MulejAllatagħnatallibegħnalilħuna,laħamnastess,u għaliexqegħdintgħidu,Fejnhil-qalbtajbatal-Mulejma’ missirijietna?”

52UReubenqalilhom:“Magħedtilkomxjien,tidinbux kontraż-żagħżugħ,umaridtuxtismagħni?IssaAllaqed jitlobnaminnu,ukiftazzardawtgħidu,‘Fejnhil-qalbtajba tal-Mulejma’missirijietna,metaintomdnibtukontralMulej?’”

53Uqattgħul-lejlf’dakil-post,uqamukmienifilgħoduu għabbewil-ħmirtagħhombil-qamħtagħhom,u mexxewhomukomplewuwaslugħanddarmissierhom f’artKangħan

54UĠakobbun-niesta’daruħarġujiltaqgħuma’wliedu, uĠakobbrauara,ħuhomSimeonmakienxmagħhom,u Ġakobbqalliluliedu,“FejnhuħukomSimeon,lima narahx?”UwlieduqaluludakkollulikienġralhomflEġittu

KAPITLU52

1Udaħluf’darhom,ukullraġelfetaħil-borżatiegħuuraw, uara,il-mazztal-flusta’kullraġelkienhemm,udanbeda jbeżża’ħafnahumaumissierhom

2UĠakobbqalilhom:“X’inhudanligħamiltuni?Bgħatt lilħukomĠużeppibiexjistaqsikomdwaril-ġidtagħkom,u intomgħedtuli:Bhimaselvaġġakielitu”

3USimeonmarmagħkombiexjixtrul-ikeluintomtgħidu lis-sultantal-Eġittużammufil-ħabs,utixtiequtieħdulil Benjaminbiextikkawżawil-mewttiegħuwkoll,uġġibu xagħrigriżbin-niketfil-qabarminħabbaBenjaminuħuh Ġużeppi.

4Issagħalhekkibnimhuxsejinżelmagħkom,għaxħuh mietubaqa’waħdu,ujista’jiġriluxiħsarafit-triqlisejjer fiha,bħalmaġaralilħuh

5URubenqallilmissieru:“Inttoqtolliż-żewġuliedijekk manġibxlilibnekunpoġġihquddiemek.”UĠakobbqal liluliedu:“Ibqgħuhawnutinżluxl-Eġittu,għaxibnima jinżilxmagħkoml-Eġittu,ulanqasmajmutbħalħuh”

6UĠudaqalilhom:“Ibqgħuluraminnusakemmjispiċċalqamħ,umbagħadjgħid,‘Niżżlulilħukom,’metajsibruħu fil-perikluminħabbal-ġuħ”

7Uf’dawkil-jiemil-ġuħkienqawwimal-artkollha,unnieskollhatad-dinjamarruuġewl-Eġittubiexjixtrul-ikel, għaxil-ġuħkienprevalentiħafnafosthom,uwliedĠakobb baqgħuf’Kangħansenauxahrejnsakemmspiċċalhomilqamħ.

8Uġaraliwaralispiċċal-qamħtagħhom,id-darkollhata’ Ġakobbkienetmaħkumabil-ġuħ,ut-trabikollhata’wlied ĠakobbinġabruflimkienuresqulejnĠakobb,ulkoll dawruh,uqalulu,Agħtinal-ħobż,ugħaliexgħandna mmutulkollbil-ġuħfil-preżenzatiegħek?

9Ġakobbsama’kliemuliedibnu,ubekabikikbir,u tqanqalħasragħalihom,uĠakobbsejjaħlilulieduulkoll ġewuqagħdubilqiegħdaquddiemu.

10UĠakobbqalilhom:“Marajtuxkifuliedkomjibkufuqi llum,ujgħidulna,‘Agħtinal-ħobż,’immam’hemmx?Issa melaerġgħulurauixtrulnaftitikel.”

11UĠudawieġebuqallilmissieru:“Jekktibgħatlilħuna magħnaninżluunixtrulekil-qamħ,ujekkmatibgħatux alluramaninżlux,għaxżgurlis-sultantal-Eġittuordnalna b’modpartikolari,billiqalilna:“M’għandkomxtaraw wiċċisakemmħukommajkunxmagħkom,għaxis-sultan tal-Eġittuhuwasultanqawwiusetgħan,uarajekk immorrugħandumingħajrħunalkollninqatlu”

12Matafxumasmajtxlidanis-sultanhusetgħanugħaref ħafna,um’hemmħaddbħalufid-dinjakollha?Ara,rajnasslatenkollhatad-dinjaumarajniexwieħedbħaldakissultan,is-sultantal-Eġittu;żgurfostis-slatenkollhataddinjam’hemmħaddakbarminnAbimelek,is-sultantalFilistin,iżdas-sultantal-Eġittuhuakbaruaktarsetgħan minnu,uAbimelekjista’jitqabbelbissma’wieħedmilluffiċjalitiegħu.

13Missier,intmarajtxil-palazzut-trontiegħu,ulqaddejjakollhatiegħuweqfinquddiemu;intmarajtxlil dakis-sultanfuqit-trontiegħufil-pompaud-dehrarjali tiegħu,liebesl-ilbiesirjalitiegħub’kurunakbiratad-deheb fuqrasu;intmarajtxl-unurul-glorjalitahAlla,għax m’hemmħaddbħalufid-dinjakollha.

14Missier,intmarajtxl-għerf,lal-fehmaul-għarfienli Allatahf’qalbu,ulanqasmasmajtleħnuħelumeta kellimna.

15Manafux,missier,mingħarrafhb’isimnaub’kullma ġralna,iżdastaqsawkollgħalik,uqallek,“Missierek għaduħaj,uqiegħedtajjeb?”

16Marajtxl-affarijiettal-gverntal-Eġitturegolatiminnu, mingħajrmastaqsejtlill-Fargħunsidu;marajtxil-biża’ulbiża’liqanqalfuql-Eġizzjanikollha

17Uwkollmetatlaqnaminnħdejh,heddejnalinagħmlu lill-Eġittubħalmagħamlul-bqijatal-bliettal-Amoriti,u konnarrabjatiħafnakontral-kliemkolluliqaldwarna bħalaspiji,uissametanerġgħuniġuquddiemut-terrur tiegħusejaqa’fuqnalkoll,uħaddminnamajkunjista’ jkellmulaħaġażgħiraulanqasħaġakbira

18Issamela,missier,nitolbokliibgħatliż-żagħżugħ magħna,uaħnaninżlunixtrulekl-ikelgħall-għajxien tagħna,umammutuxbil-ġuħ”UĠakobbqal:“Għaliex għamiltunidaqshekkħażinligħedtulilis-sultanlikellekħu? X’inhidinil-ħaġaligħamiltuni?”

19UĠudaqallilmissieruĠakobb:“Agħtiniż-żagħżugħ f’idejja,uaħnanqumuuninżlul-Eġittuunixtrul-qamħ, imbagħadnerġgħuluraUmetanerġgħulura,jekkiżżagħżugħmajkunxmagħna,ħanġorril-ħtijatiegħekgħal dejjem.”

20Rajtlit-trabikollhatagħnajibkufuqekbil-ġuħu m'għandekxil-qawwaf'idejkbiextissodisfahom?Issaħa titqanqalħnienagħalihomuibgħatlilħunamagħnauaħna mmorru

21Għaxkifsetidheril-qalbtajbatal-Mulejma’ missirijietnametatgħidlis-sultantal-Eġittusejieħulil ibnek?Daqskemmhuħajil-Mulej,jienmhuxsenitilqu sakemminġibuunqiegħduquddiemek;immaitlobgħalina lill-Mulej,biexjimximagħnab’qalbtajba,biexiġegħelna niġumilqugħab’modfavorevoliub’qalbtajbaquddiemissultantal-Eġittuul-irġieltiegħu,għaxkiekumaddumniex żgurissakonnarġajnalurat-tienidarbama’ibnek 22UĠakobbqalliluliedu:“Jienanafdafil-MulejAlla,li jeħliskomujagħtikomil-favurquddiemis-sultantal-Eġittu uquddieml-irġielkollhatiegħu”

23Issamelaqumumurgħandir-raġel,uħuduf’idejkom rigalminndaklijista’jinkisebfl-artuġibhuluquddiemu,u jallaAllaliJista’Kolloxjagħtikomil-ħnienaquddiemu biexjibgħatlilBenjaminulilSimegħonmagħkom 24Ul-irġielkollhaqamu,uħadulilħuhomBenjamin,u ħaduf’idejhomrigalkbirmill-aqwatal-art,uħaduwkoll porzjondoppjutal-fidda

25UĠakobbtakmandsħiħliluliedudwarBenjamin,u qalilhom:“Oqogħduattentiminnufit-triqlisejrinfiha,u titbiegħduxminnufit-triq,lanqasfl-Eġittu”

26UĠakobbqamminnquddiemulieduufetaħidejhu talablill-Mulejminħabbawliedu,uqallu,OMulejAlla tas-semaul-art,ftakarfil-patttiegħekma’missierna Abraham,ftakarfihma’missieriIżakkuaġixxib’qalb tajbama’wliediulatagħtihomxf’idejnis-sultantal-Eġittu; agħmilhanitolbokOAllagħall-finital-ħnienatiegħekufdi liluliedikollhausalvahomminntaħtil-qawwaEġizzjana, uibgħatilhomliż-żewġaħwatagħhom

27Un-nisakollhata’wliedĠakobbuwliedhomrefgħu għajnejhomlejnis-semaulkollbkewquddiemil-Mulej,u għajtulubiexjeħleslilmissirijiethomminnidejnis-sultan tal-Eġittu

28UĠakobbkitebdokumentlis-sultantal-Eġittuutah f’idejnĠudauf’idejnuliedugħas-sultantal-Eġittu,uqallu: 29MinnqaddejtiegħekĠakobb,binIżakk,binAbrahamlEbrew,il-prinċepta’Alla,lis-sultansetgħanugħaref,li jikxefis-sigrieti,sultantal-Eġittu,tislima

30Ikunjafsidis-sultantal-Eġittulil-ġuħkienqawwi fuqnaf’artKangħan,ubgħattliluliedigħandekbiex jixtrulnaftitikelmingħandekgħall-għajxientagħna

31Għaxuliedikienumdawrinbijaujien,peresslijien xwejjaħħafna,manistaxnarab’għajnejja,għaxgħajnejja tqaluħafnabl-età,kifukollbil-bikita’kuljumgħalibni, għalĠużeppilintilefminnquddiemi,ujienordnajtlil uliedibiexmajidħluxmill-bibiental-beltmetajaslulEġittu,minħabbal-abitantital-art

32Ujienordnajthomukollbieximorrumadwarl-Eġittu biexifittxulilibniĠużeppi,forsijsibuhhemm,uhekk għamlu,uintqisthombħalaspijital-art

33Masmajniexdwarekliinterpretajtil-ħolmatal-Fargħun ugħedtlul-verità?Kifmelamatafxbl-għerftiegħekjekk uliedihumiexspijijewle?

34Issamela,sidiusultan,ara,jienbgħattlilibniqablek, kifgħedtliluliedi;nitolbokbiextoqgħodattentgħalih sakemmjerġa’luragħandifil-paċima’ħutu

35Għaxmatafx,jewmasmajtxx’għamelAllatagħnalillFargħunmetaħalilommiSara,ux’għamellilAbimelek, is-sultantal-Filistin,minħabbafiha,uwkollx’għamel missiernaAbrahamlid-disa’slatenta’Elam,kifqatelhom ilkollbiftitirġiellikienumiegħu?

36Uwkollx’għamluż-żewġuliediSimegħonuLevilittmienbliettal-Amori,kifqerduhomminħabbaoħthom Dina?

37UwkollminħabbaħuhomBenjaminikkonsolawlilhom infushomgħat-telfata’ħuhĠużeppi;x’sejagħmlulu mbagħadmetajarawidxipoplutegħlebfuqhom, minħabbafih?

38Matafxint,Osultantal-Eġittu,lil-qawwata’Alla qiegħdamagħna,uliAlladejjemjisma’t-talbtagħnauma jitlaqniexil-jiemkollha?

39Umetawliediqalulidwarkifgħamiltmagħhom,ma tlabtxlill-Mulejminħabbafik,għaximbagħadkonttmut ma’rġielekqabelmaibniBenjaminġiequddiemek,imma ħsibtliperessliSimeonibnikienf’darek,forsitista’ tittrattamiegħub’qalbtajba,għalhekkmagħamiltlekxdin il-ħaġa

40Issagħalhekkara,Benjaminibniġejgħandekma’ wliedi,oqgħodattentgħalihupoġġigħajnejkfuqu,u mbagħadAllajqiegħedgħajnejhfuqekufuqsaltnatek kollha.

41Issagħedtlekkulmagħandif’qalbi,uara,uliediġejjin għandekma’ħuhom,eżaminawiċċl-artkollhaminħabba fihomuibgħathomlurafil-paċima’ħuthom.

42UĠakobbtar-rekordliluliedufil-kurata’Ġudabiex jagħtuhlis-sultantal-Eġittu

KAPITLU53

1UwliedĠakobbqamuuħadulilBenjaminur-rigali kollha,utelquuwaslul-EġittuuqagħduquddiemĠużeppi 2UĠużeppiralilħuhBenjaminmagħhomusellmilhom,u dawnl-irġieldaħlufid-darta’Ġużeppi.

3UĠużeppiordnalis-superintendenttad-dartiegħubiex jagħtililħutux’jieklu,uhekkgħamelmagħhom 4Uf’nofsinharĠużeppibagħatlill-irġielbiexjiġu quddiemuma’Benjamin,ul-irġielqalulill-kaptad-darta’ Ġużeppidwaril-fluslikienurritornawfl-ixkejjertagħhom, uhuqalilhom,“Kolloxikuntajjebgħalikom,tibżgħux”U ġablilħuhomSimeongħandhom

5USimegħonqallilħutu:“Is-sidtal-Eġizzjaniweraħafna qalbtajbamiegħi,mażammnixmarbut,bħalmarajtu b’għajnejkom,għaxmetaħriġtumill-beltħallieniħielesu weraqalbtajbamiegħif’daru”

6UĠudaqabadlilBenjaminminnidu,uresququddiem Ġużeppi,umieluquddiemufl-art

7Ul-irġieltawir-rigallilĠużeppiulkollqagħdu bilqiegħdaquddiemu,uĠużeppiqalilhom,“Kolloxtajjeb magħkom,sewma’wliedkom,sewma’missierkomixxwejjaħ?”uhumawieġbu,“Kolloxtajjeb.”UĠudaħarrekordlikienbagħatĠakobbutahf’idĠużeppi

8UĠużeppiqaral-ittraukienjafil-kitbata’missieru,u xtaqjibkiudaħalf’kamrata’ġewwaubekabikikbir;u ħareġ

9Urefa’għajnejhuralilħuhBenjamin,uqal,“Danhu ħukomlitkellimtunidwaru?”UBenjaminresaqlejn Ġużeppi,uĠużeppipoġġaidufuqrasuuqallu,“JallaAlla jkunħaninmiegħekibni

10UmetaĠużeppiralilħuh,binommu,reġa’riedjibki,u daħalfil-kamratal-banju,ubekahemm,uħaselwiċċu,u ħareġuażenmillijibki,uqal,Ippreparal-ikel

11UĠużeppikellutazzaliminnhakienjixrob,ukienet tal-fiddamiksijab’modsabiħbil-ġebeltal-oniċiul-bdelju, uĠużeppiħabatit-tazzaquddiemħutuwaqtlikienu bilqiegħdajieklumiegħu

12UĠużeppiqallill-irġiel:“Nafminndanit-tazzali Rubenl-ewwelimwieled,SimegħonuLeviuĠuda, IssakaruŻebulunhumawliedminnommwaħda;oqogħdu bilqiegħdatiekluskontit-twelidtagħkom”

13Uhuwkollpoġġalill-oħrajnskontit-twelidtagħhom,u qal,“Naflidanħukomiż-żgħirm’għanduxħu,ujien, bħalu,m’għandixħu,għalhekkgħandujoqgħodjiekol miegħi.”

14UBenjamintela’quddiemĠużeppiuqagħadfuqit-tron, ul-irġielrawl-attita’Ġużeppi,ustagħġbubihom;ulirġielkieluuxorbuf’dakil-ħinma’Ġużeppi,umbagħad tahomrigali,uĠużeppitarigalwieħedlilBenjamin,u ManassehuEfrajmrawl-attita’missierhom,utawhukoll rigali,uOsnattahrigalwieħed,ukienuħamsarigali f’idejnBenjamin

15UĠużeppiħariġhoml-inbidbiexjixorbu,umaridux jixorbu,uqalu:“Mill-jumlifihtilefĠużeppimaxrobniex inbid,ulanqaskilnaikeldelikat”

16UĠużeppiħalifhom,uinsistabihomsew,uxorbu miegħub’abbundanzadakinhar,uĠużeppiwaradarlejn ħuhBenjaminbiexikellimh,uBenjaminkiengħadu bilqiegħdafuqit-tronquddiemĠużeppi

17UĠużeppistaqsieh:“Twellidtxitfal?”Uhuwieġeb: “Il-qaddejtiegħekgħandugħaxarsubien,udawnhuma isimhom:Bela,Beker,Asbal,Gera,Nagħaman,Aki,Rosh, Mupim,Kupim,uOrd,ujiensemmijthomgħalħijalima rajtx

18Uordnalhomiġibuquddiemul-mappatiegħutalkwiekeb,libihaĠużeppikienjafiż-żminijietkollha,u ĠużeppiqallilBenjamin,Smajtlil-Ebrejhumafamiljari mal-għerfkollu,tafxiħaġadwardan?

19UBenjaminqal:“Il-qaddejtiegħekjafukolll-għerf kolluligħallimnimissieri,”uĠużeppiqallilBenjamin: “Ħareslejndanl-istrumentuifhemfejnhuħukĠużeppiflEġittu,liintomgħedtuliniżell-Eġittu”

20UBenjaminradakl-istrumentbil-mappatal-kwiekeb tas-sema,ukiengħaqliuħaresfihbiexikunjaffejnkien ħuh,uBenjaminqasaml-artkollhatal-Eġittuf'erba' diviżjonijiet,usablidaklikienbilqiegħdafuqit-tron quddiemukienħuhĠużeppi,uBenjaminstagħġebħafna,u metaĠużeppiraliħuhBenjaminkientantmistagħġeb,qal lilBenjamin,X'rajt,ugħaliexintmistagħġeb?

21UBenjaminqallilĠużeppi,B’dannista’naraliħija Ġużeppiqiegħedbilqiegħdahawnmiegħifuqit-tron,u Ġużeppiqallu,JienaĠużeppiħuk,tiżvelaxdinil-ħaġalil ħutek;ara,jiennibgħatekmagħhommetajitilqu,ujien

nikkmandahombiexjinġiebuluralejnil-belt,ujien neħodokminnħdejhom.

22Ujekkjissograwħajjithomujiġġieldugħalik,imbagħad inkunnaflinidmuminndakligħamluli,ujiennurihomlili nnifsi,ujekkjabbandunawkmetanieħuk,allurainttibqa’ miegħi,ujiennitħabatmagħhom,uhumajitilqu,ujienma nsirxmagħrufminnhom

23Dakiż-żmienĠużeppiordnalill-uffiċjaltiegħubiex jimlal-ixkejjertagħhombl-ikel,ubiexipoġġil-flusta’kull raġelfil-borżatiegħu,ubiexipoġġit-tazzafil-borżata’ Benjamin,ubiexjagħtihomprovvistigħat-triq,uhekk għamlulhom

24Ul-għadal-irġielqamukmienifilgħodu,ugħabbewilħmirtagħhombil-qamħtagħhom,uħarġuma’Benjamin,u marrulejnl-artta’Kangħanma’ħuhomBenjamin 25Makinuxtelqu’lbogħodmill-EġittumetaĠużeppi ordnalildaklikieninkarigatminndaru,uqallu:“Qum, ibdawaradawnl-irġielqabelmajitbiegħduwisqmillEġittu,ugħidilhom,‘Għaliexserqtut-tazzata’sidi?’”

26Ul-uffiċjalta’Ġużeppiqamulaħaqhom,uqalilhomilkliemkolluta’Ġużeppi;umetasemgħudinil-ħaġa rrabjawħafna,uqalu,“Dakligħandutinstabit-tazzata’ sidekimut,uaħnawkollinsirulsiera

27Ugħaġġluukullraġelniżżelil-borżatiegħuminnfuq il-ħmartiegħu,uħarsufil-borożtagħhomut-tazzanstabet fil-borżata’Benjamin,ulkollċarrawħwejjiġhomureġgħu luralejnil-belt,uħabtulilBenjaminfit-triq,ubaqgħu jolqtuhsakemmdaħalfil-belt,uwaqfuquddiemĠużeppi. 28Ur-rabjata’Ġudaxegħlet,uqal,“Danir-raġelġabni lurabissbiexneqredl-Eġittullum”

29Ul-irġielwaslufid-darta’Ġużeppi,usabulilĠużeppi bilqiegħdafuqit-trontiegħu,ul-irġielsetgħanakollha weqfinfuqil-leminux-xellugtiegħu

30UĠużeppiqalilhom:“X’inhudanl-attligħamiltu,li ħadtut-tazzatal-fiddatiegħiutlaqtu?Immajiennafli ħadtut-tazzatiegħibiextkunutafuf’liemapartital-artkien ħukom.”

31UĠudaqal,“X’għandnangħidulilsidi,x’għandna nitkellmu,ukifgħandnaniġġustifikawlilnanfusna?Alla llumsabl-iżballtal-qaddejjakollhatiegħek,ugħalhekk għamlilnadinil-ħaġallum”

32UĠużeppiqamuqabadlilBenjaminuħadluminn quddiemħutubil-vjolenza,udaħalid-darussakkaril-bieb warajhom,uĠużeppiordnalildaklikieninkarigatminn darubiexjgħidilhom,“Hekkqalis-sultan,Morrufis-sliem għandmissierkom,ara,jienħadtlir-raġellif’idunstabittazzatiegħi”

KAPITLU54

1UmetaĠudarakifĠużeppikienqedjaġixximagħhom, Ġudaresaqlejhukiseril-bieb,uġiema’ħutuquddiem Ġużeppi

2UĠudaqallilĠużeppi:“Tħallixdanjidhirliħażin f’għajnejnsidi;jekkjogħġbok,jista’l-qaddejtiegħekjgħid kelmaquddiemek?”UĠużeppiwieġeb:“Tkellem”

3UĠudatkellemquddiemĠużeppi,uħutukienuhemm weqfinquddiemhom;uĠudaqallilĠużeppi,Żgurlimeta għall-ewweldarbaġejnagħandsidnabiexnixtrul-ikel,int qistnabħalaspijital-art,uġibnalilBenjaminquddiemek,u għadektiżżuffjettabinasal-lum

4Issamelaħajisma’kliemis-sultan,unitolboktibgħatlil ħunabiexjiġimagħnagħandmissierna,biexmatinqeredx ruħekillumflimkienmal-erwieħkollhatal-abitantitalEġittu.

5Matafxx’għamlużewġħuti,SimegħonuLevi,lill-belt ta’Sikem,ulilseba’bliettal-Amori,minħabbaoħtnaDina, uwkollx’kienusejagħmlugħalħuhomBenjamin?

6Ujienabis-saħħatiegħi,lijienaakbaruaktarsetgħan minnhomit-tnejn,niġillumfuqekufuqartekjekkmatridx tibgħatlilħuna

7Masmajtxx’għamelAllatagħna,ligħażilna,lill-Fargħun minħabbaSara,ommna,liħamingħandmissierna,ulaqat liluulin-niesta’darub’kastigikbar,tantlisal-lumlEġizzjanigħadhomjgħidudinil-ħaġalilxulxin?Hekk jagħmillekAllatagħnaminħabbaBenjamin,lillumħadt mingħandmissieru,uminħabbal-ħażenlillumqedtgħabbi fuqnaf’artek;għaxAllatagħnajiftakaril-patttiegħuma’ missiernaAbrahamujġibil-ħażenfuqek,għaxintillum weġġajtruħmissierna.

8Issagħalhekkisma’kliemiligħedtlekillum,uibgħatlil ħunabiexjitlaqlimatmutuxintun-niesta’artekbis-sejf, għaxintomilkollmatistgħuxtegħlbuni.

9UĠużeppiwieġeblilĠudauqallu:“Għaliexftaħt fommokberaħ,ugħaliexqedtiftaħarbina,billitgħid,‘Issaħħaqiegħdamiegħek?’Daqskemmhuħajil-Fargħun, kiekunikkmandalill-irġielqalbenintiegħikollhabiex jiġġieldumagħkom,żgurliintudawnħutektegħrqufittajn.”

10UĠudaqallilĠużeppi:“Żgurlijixraqlekulill-poplu tiegħeklitibżgħuminni;daqskemmhuħajil-Mulej,jekk nisletix-xablatiegħidarba,manerġaxindaħħalhafil-għant sakemminkunqtiltilluml-Eġittukollu,unibdabiku ntemmbil-Fargħun,sidek”

11UĠużeppiwieġebuqallu:“Żgurlis-saħħamhix tiegħekbiss;jieniktarb’saħħtiusetgħanminnek,żgurli jekktiġbedix-xablatiegħek,inpoġġihafuqgħonqokufuq għonqħutekkollha.”

12UĠudaqallu:“Żgurlikiekullumniftaħħalqikontrik, niblagħekutinqeredminnfuql-artutinqeredillumminn saltnatek.”UĠużeppiwieġeb:“Żgurlijekktiftaħħalqek, għandil-qawwaus-saħħalinagħlqekħalqekb’ġebla sakemmmatkunxtista’titkellemkelma;arakemmhemm ġebelquddiemna,tassewnista’nieħuġebla,undaħħalha f’ħalqekunkissirlekxedaqek”

13UĠudaqal:“Allahuxhudbejnietnalis’issama xtaqniexniġġieldumiegħek;agħtinabisslilħunaunitilqu minnħdejk”UĠużeppiwieġebuqal:“Daqskemmhuħaj il-Fargħun,kiekus-slatenkollhata’Kangħanġew magħkom,makontuxteħduhminnidi”

14Issa,mela,murgħandmissierek,uħukikungħalijalsir, għaxseraqmid-dartas-sultan”UĠudawieġeb:“X’inhu għalikjewgħall-karattrutas-sultan,żgurlis-sultanjibgħat mid-dartiegħu,mal-pajjiżkollu,fiddaudeheb,jewbħala rigalijewspejjeż,uintgħadektitkellemdwarit-tazza tiegħeklipoġġejtfil-borżata’ħunautgħidliseraqhielek?”

15AllaħaresliħunaBenjaminjewxiħaddmin-niselta’ Abrahamjagħmeldinil-ħaġabiexjisraqmingħandek,jew mingħandxiħaddieħor,kemmjekksultan,prinċep,jewxi raġel

16Issagħalhekkwaqqafdinl-akkużalimatismaxkliemek l-artkollha,tgħid,Għalftitfiddas-sultantal-Eġittutleqq ma’dawkl-irġiel,uakkużahomuħalilħuhombħalalsir 17UĠużeppiwieġebuqal,Ħudanit-tazzauitlaqminn quddiemi,uħallililħukbħalalsir,għaxhul-ġudizzjuta’ ħalliellijkunilsir

18UĠudaqal:“Għaliexmatistħixminnkliemek,lititlaq lilħunautieħut-tazzatiegħek?Żgurlikiekutagħtinattazzatiegħek,jewelfdarbaaktar,manħalluxlilħuna għall-fluslinstabuf’idejnxiħadd,limammutux minħabbafih”

19UĠużeppiwieġeb:“Ugħaliextlaqtlilħukubegħtu għalgħoxrinbiċċatal-fiddasal-lum,ualluragħaliexma tagħmilxl-istessma’danħuk?”

20UĠudaqal:“Il-Mulejhuxhudbejniubejneklima rriduxil-battaljitiegħek;issagħalhekkagħtinalilħunau aħnanitilquminngħandekmingħajrmanitlewmu”

21UĠużeppiwieġebuqal,“Kiekus-slatenkollhatal-art jinġabrumajkunuxjistgħujieħdulilħukomminnidi;u Ġudaqal,“X’għandnangħidulilmissierna,metajarali ħunamajiġixmagħna,ujitnikketgħalih?”

22UĠużeppiwieġebuqal:“Danhuligħandektgħidlil missierek,utgħidlu,‘Il-ħabelmarwaral-barmil’”

23UĠudaqal:“Żgurliintsultan,ugħaliexqiegħed titkellemdankollu,billitagħtiġudizzjufalz?Ħażingħalih is-sultanlihubħalek”

24UĠużeppiwieġebuqal,“M’hemml-ebdaġudizzjufalz fil-kelmaligħedtminħabbaħukomĠużeppi,għaxintom ilkollbegħtuhlill-Midjanitigħalgħoxrinbiċċatal-fidda,u intomilkollċħadtuhlilmissierkomugħedtuh,“Bhima ħażinakielitu,Ġużeppitqatta’biċċiet.”

25UĠudaqal:“Ara,in-narta’Semqedjaqbadf’qalbi, issasenaħraql-artkollhatiegħekbin-nar”UĠużeppi wieġebuqal:“ŻgurliTamar,kunjatatiegħek,liqatletlil uliedeksubien,tefgħetin-narta’Sikem”

26UĠudaqal,“Jekknaqla’xagħrawaħdaminnlaħmi, nimlal-Eġittukollubid-demmtiegħu.”

27UĠużeppiwieġebuqal,“Hekkhid-drawwatiegħekli tagħmelbħalmagħamiltlilħuklibegħt,ugħaddastil-libsa tiegħufid-demmuġibthagħandmissiereksabiexjgħidli xibhimaħażinabelgħetuuhawnhudemmu”

28UmetaĠudasema’dinil-ħaġarrabjaħafnauxegħlet ir-rabjatiegħu,ukienhemmquddiemuf’dakil-postġebla, likienettiżenmadwarerba’mittxekel,ur-rabjata’Ġuda xegħletuqabadil-ġeblaf’idwaħdauxeħithalejnis-sema uqabadhab’idux-xellugija.

29Upoġġiehawarataħtsaqajh,uqagħadfuqhab’saħħtu kollhaul-ġeblanbidletfitrabmill-qawwata’Ġuda.

30UĠużeppiral-attta’Ġudaubeża’ħafna,immaordna lilManassa,ibnu,ugħamelukollb’ġeblaoħrabħall-attta’ Ġuda,uĠudaqallilħutu,Ħalliħaddminnkommajgħid, danir-raġelhuEġizzjan,immabilligħameldinil-ħaġahu mill-familjata’missierna

31UĠużeppiqal,“Mhuxlilkombisstingħatas-saħħa, għaxaħnawkollirġielb’saħħithom,ugħaliexsetiftaħar fuqnalkoll?”UĠudaqallilĠużeppi,“Jekkjogħġbok ibgħatlilħunauteqridxpajjiżekillum.”

32UĠużeppiwieġebuqalilhom:“Morrugħidulil missierkomlibhimaħażinabelgħetu,kifgħedtudwar ħukomĠużeppi.”

33UĠudakellemlilħuhNaftali,uqallu:“Ispiċċa,mur issaugħoddit-toroqkollhata’l-Eġittuuejjaugħidli;”U Simeonqallu:“Tħallixdinil-ħaġatkunta’nkwietgħalik; issajiensemmurlejnil-muntanjaunieħuġeblakbiramillmuntanjaunlaħħamhama’kullminhemmfl-Eġittu,u noqtollilkullminhemmfiha”

34UĠużeppisema’dawnil-kliemkollhaliqaluħutu quddiemu,umakinuxjafuliĠużeppifehmu,għax immaġinawlimakienxjafjitkellembl-Ebrajk

35UĠużeppibeża’ħafnabil-kliemta’ħutulimajistgħux jeqirdul-Eġittu,ukkmandalilibnuManassi,uqallu,Mur issaisagħfasuiġbormiegħil-abitantikollhatal-Eġittu,ulirġielqalbeninkollhaflimkien,uħajiġugħandiissafuqiżżwiemelubil-mixiub’kullxortata’strumentimużikali,u Manassimarugħamelhekk

36UNaftalitelaqkifkienordnaluĠuda,għaxNaftalikien saqajhħfiefbħalwieħedmiċ-ċrievveloċi,ukienjimxifuq is-suldatital-qamħumakinuxjinkisrutaħtu

37Umarugħaddit-toroqkollhatal-Eġittu,usablikienu tnax,uġiemalajruqallilĠuda,uĠudaqallilħutu,Iġġelu uilbsukullraġelix-xablatiegħufuqġenbejhuaħnaniġu fuql-Eġittu,unoqtluhomilkoll,umanħallul-ebdafdal jibqa’

38UĠudaqal,“Araw,jienseneqredtlietamit-toroqbissaħħatiegħi,uintomkullwieħedgħandkomteqredtriq waħda;umetaĠudakienqedjitkellemdinil-ħaġa,ara,labitantital-Eġittuul-irġielsetgħanakollhaġewlejhom b’kullxortata’strumentimużikaliub’għajatqawwi.

39Ul-għaddtagħhomkienħamesmittkavallerijau għaxartelefsuldattal-infanterija,uerba’mittraġelli setgħujiġġieldumingħajrxablajewlanza,bissb’idejhom ub’saħħithom

40Ul-irġielsetgħanakollhaġewb’maltempataugħajat kbir,ulkolldawruliluliedĠakobbubeżżgħuhom,ul-art theżżetmal-ħosstal-għajattagħhom

41UmetawliedĠakobbrawdawnil-ġliedbeżgħuħafna għalħajjithom,uĠużeppigħameldansabiexibeżża’lil uliedĠakobbħallijikkalmaw

42UĠuda,metaralilxiwħudminnħutumbeżżgħin, qalilhom:“Għaliexqedtibżgħuwaqtlil-grazzjat’Allahi magħna?”UmetaĠudaran-nieskollhatal-Eġittu jdawruhombil-kmandta’Ġużeppibiexibeżżagħhom, Ġużeppibissordnalhom,uqalilhom:“Tmissulilħadd minnhom”

43ImbagħadĠudaħaffefuġibedix-xablatiegħu,ugħajjat għajtaqawwijaumorra,ulaqatbis-xablatiegħu,uqabeż mal-artubaqa’jgħajjatkontral-poplukollu

44Umetagħameldinil-ħaġa,il-Mulejġiegħelit-terrurta’ Ġudauta’ħutujaqa’fuql-irġielqalbeninufuqin-nies kollhata’madwarhom

45Ulkollħarbumal-ħosstal-għajat,utwerwruuwaqgħu wieħedfuql-ieħor,uħafnaminnhommietuhekkkif waqgħu,ulkollħarbuminnquddiemĠudauħutuuminn quddiemĠużeppi

46Uwaqtlikienuqedjaħarbu,Ġudauħutuġrew warajhomsad-dartal-Fargħun,ulkollħarbu,uĠudareġa’ qagħadquddiemĠużeppiugħajjatlubħaliljun,ugħajjatlu b’modkbirutremend

47Ul-għajtanstema’mill-bogħod,ul-abitantikollhata’ Sukkotsemgħuha,ul-Eġittukollutheżżeżmal-ħosstalgħajta,uwkollis-swartal-Eġittuutal-artta’Gosen

waqgħumit-theżżiżtal-art,ul-Fargħunukollwaqa’mittrontiegħumal-art,uwkollin-nisatqalkollhatal-Eġittuu ta’Gosenħassrut-tqalametasemgħul-ħosstat-theżżiż, għaxbeżgħuħafna.

48Ul-Fargħunbagħatmessaġġuqal,“X’inhidinil-ħaġa liġratillumfl-arttal-Eġittu?”Uġewuqalulukolloxmillbidusat-tmiem,ul-Fargħuntwerwerustagħġebubeża’ ħafna.

49Ul-biża’tiegħużdiedmetasama’dankollu,ubagħat jgħidlilĠużeppi,“Intġibtlil-Ebrejbiexteqredl-Eġittu kollu;x’setagħmelb’dakil-ħalliel?Ibgħatuuħallihimur ma’ħutu,uħallimanintilfuxminħabbal-ħażentagħhom, lanqasaħna,intul-Eġittukollu.”

50Ujekkmatixtieqxtagħmeldinil-ħaġa,armiminneklaffarijietprezzjużikollhatiegħi,umurmagħhomlejn arthom,jekkjogħġbok,għaxillumsejeqirdupajjiżikolluu joqtlulin-nieskollhatiegħi;saħansitran-nisakollhatalEġittutilfut-tqalaminħabbal-għajjattagħhom;ara x’għamlusempliċementbl-għajatut-taħdittagħhom,barra minnhekkjekkjiġġieldubis-sejf,sejeqirdul-art;issa għalhekkagħżeldaklitixtieq,jekkjienjewl-Ebrej,jekklEġittujewl-arttal-Ebrej.

51UġewuqalulilĠużeppil-kliemkollulil-Fargħunkien qaldwaru,uĠużeppibeża’ħafnabil-kliemtal-Fargħunu ĠudauħutukienugħadhomweqfinquddiemĠużeppi rrabjatiurrabjati,uwliedkollhata’Ġakobbgħajtulil Ġużeppi,bħall-għajtatal-baħarul-mewġtiegħu 52UĠużeppibeża’ħafnaminnħutuuminħabbalFargħun,uĠużeppifittexpretestbiexjagħmellilunnifsu magħruflilħutu,biexmajeqirduxl-Eġittukollu

53UĠużeppitakmandlilibnuManasseh,uManasseh maruresaqlejnĠuda,upoġġaidufuqspalltu,ur-rabjata’ Ġudakkalmat

54UĠudaqallilħutu:“Ħamajgħiduxħaddminnkomli danhuattta’żagħżugħEġizzjan,għaxdanhuxogħoliddarta’missieri”

55UĠużeppimetaraukienjaflir-rabjata’Ġudakienet ikkalmat,resaqbiexikellemlilĠudabil-ħlewwa

56UĠużeppiqallilĠuda,Żgurliinttgħidil-veritàullum ivverifikajtl-asserzjonijiettiegħekdwaris-saħħatiegħek,u jallaAllatiegħeklijitgħaxxaqbik,iżidlekil-ġid;imma għidlitassewgħaliexminnfostħutekkollhaqedtitkellem miegħiminħabbaż-żagħżugħ,ladarbaħaddminnhomma qallikelmawaħdadwaru

57UĠudawieġeblilĠużeppiuqallu:“Żgurlitaflijien kontgarantigħaż-żagħżugħma’missieru,billigħedtlu,‘Li kiekumanġibuhxgħandu,kontinġorril-ħtijatiegħugħal dejjem.’”

58Għalhekkmortgħandekminnfostħutil-oħrakollha, għaxrajtlimakontxtridtħallihjitlaqminnek;issa għalhekkjallansibgrazzjaf’għajnejklitibgħatujiġi magħna,uarajiennibqa’minfloku,biexnaqdikf’kullma tixtieq,għaxkullfejntibgħatnimmurbiexnaqdik b’enerġijakbira

59Ibgħatniissagħandsultansetgħanlirribellakontrik,u tkuntafx’senagħmelliluulilartu;ankejekkikollu kavallerijausuldatital-infanterijajewpoplusetgħanħafna, jiennoqtolhomkollhaunġibrasis-sultanquddiemek 60MatafxjewmasmajtxlimissiernaAbrahamflimkien mal-qaddejtiegħuEligħeżerqatellis-slatenkollhata’Elam bl-armatatagħhomf’lejlwieħed,umaħallewxlilwieħed

ħaj?Uminndakinhar’lhawnis-saħħata’missierna ngħatatlilnabħalawirt,għalinaugħalnislnagħaldejjem.

61UĠużeppiwieġebuqal,“Intomtgħidul-verità,ulgidebm’hemmxf’ħalqkom,għaxintqalilnawkolllil-Ebrej għandhomil-qawwaulil-MulejAllatagħhomjitgħaxxaq ħafnabihom,uminjista’mbagħadjoqgħodquddiemhom?”

62Madankollu,b’dinil-kundizzjoninibgħatlilħukom, jekkiġġibuquddiemililħuhbinommu,lidwarugħedtuli niżelminngħandkomlejnl-Eġittu;ujiġrilimetaġġibulilil ħuhjiennieħduminfloku,għaxħaddminnkommakien garantigħalihgħalmissierkom,umetajiġigħandi,jien nibgħatmagħkomlilħuhligħalihintomkontugaranti

63Ur-rabjata’ĠudaxegħletkontraĠużeppimetaqaldin il-ħaġa,ugħajnejhniżlud-demmbir-rabja,uqallilħutu, “Kifqedifittexdanir-raġelillumil-qerdatiegħustessu tal-Eġittukollu!”

64USimeonwieġeblilĠużeppiuqallu:“Magħednekx mill-ewwellimakonniexnaful-postpartikolarifejnmar,u jekkkienxmejjetjewħaj,ugħaliexsidiqedjitkellem b’danil-mod?”

65UĠużeppiosservawiċċĠudauindunalir-rabjatiegħu bdiettixgħelmetakellimluuqallu:“Ġibnililħukl-ieħor minflokdanħuk”

66UĠużeppiqallilħutu,Żgurligħedtuliħukomjew kienmejjetjewmitluf,issakiekukellinsejjaħlullumujiġi quddiemkom,tagħtuhliliminflokħuh?

67UĠużeppibedajitkellemujgħajjat,Ġużeppi,Ġużeppi, ejjallumquddiemi,udeherlilħutekuoqgħodbilqiegħda quddiemhom

68UmetaĠużeppiqaldinil-ħaġaquddiemhom,ħarsukull wieħedminnnaħadifferentibiexjarawminnfejnkiense jiġiĠużeppiquddiemhom

69UĠużeppiosserval-għemejjelkollhatagħhom,u qalilhom,“Għaliexqedtħarsu’lhawnu’lhinn?Jiena Ġużeppilibegħtulill-Eġittu,issagħalhekktħallux idejqukomlibegħtuni,għaxbħalaappoġġmatulil-ġuħ Allabagħatniqabilkom.

70UħutubeżgħuminnumetasemgħukliemĠużeppi,u Ġudabeżgħuħafnaminnu

71UmetaBenjaminsama’kliemĠużeppikien quddiemhomfil-partita’ġewwatad-dar,uBenjaminġera lejnħuhĠużeppi,ugħannquunxteħetfuqgħonqu,ubkew

72UmetaħutĠużeppirawliBenjaminkienwaqa’fuq għonqħuhubkewmiegħu,humawkollinxteħtufuq Ġużeppiugħannquh,ubkewbikikbirma’Ġużeppi

73Unstema’l-leħenfid-darta’Ġużeppilikienuħut Ġużeppi,udangħoġobħafnalill-Fargħun,għaxkienjibża’ minnhomlimajeqirduxl-Eġittu.

74Ul-Fargħunbagħatlill-qaddejjatiegħugħandĠużeppi biexjifirħuhdwarħutulikienuġewgħandu,ul-kaptani kollhatal-armatiut-truppilikienufl-Eġittuġewbiex jifirħuma’Ġużeppi,ul-Eġittukolluferaħbil-kbirdwarħut Ġużeppi

75Ul-Fargħunbagħatil-qaddejjatiegħugħandĠużeppi,u qalilhom:“Għidlilħutekbiexiġibukulmagħandhomu ħallihomjiġugħandi,ujieninpoġġihomfl-aqwapartitalarttal-Eġittu,”uhekkgħamlu.

76UĠużeppiordnalildaklikieninkarigatminndarubiex iġiblilħuturigaliuħwejjeġ,uhuġabilhomħafnaħwejjeġ likienulbiestas-sultanuħafnarigali,uĠużeppi qassamhomfostħutu

77Utalilkullwieħedminnħutuħwejjeġoħratad-dehebu tal-fidda,utlietmittbiċċatal-fidda,uĠużeppiordnalhom ilkollbiexjilbsudawnil-ħwejjeġ,ubiexjinġiebuquddiem il-Fargħun.

78Ul-FargħunraliħutĠużeppikollhakienurġiel qalbeninuta’dehrasabiħa,uferaħbil-kbir

79Uwaraħarġuminnquddiemil-Fargħunbieximorru lejnl-artta’Kangħan,għandmissierhom,uħuhom Benjaminkienmagħhom

80UĠużeppiqamutahomħdax-ilkarrumingħandilFargħun,uĠużeppitahomil-karrutiegħu,lifuqurikebfiljumliġienkurunatfl-Eġittu,biexiġiblilmissierul-Eġittu; uĠużeppibagħatliluliedħutukollha,ħwejjeġskontlgħaddtagħhom,umittbiċċatal-fiddalilkullwieħed minnhom,ubagħatukollħwejjeġlin-nisata’ħutumillħwejjeġtan-nisatas-sultan,ubagħathom.

81Utalilkullwieħedminnħutugħaxarirġielbieximorru magħhomlejnl-artta’Kangħanbiexjaqduhom,biexjaqdu liluliedhomulilkulmakellhommetajaslul-Eġittu.

82UĠużeppibagħatpermezzta’ħuhBenjamingħaxar ilbiesigħall-għaxaruliedusubien,porzjonaktarmill-bqija ta’wliedĠakobb.

83Ubagħatlilkullwieħedħamsinbiċċatal-fidda,u għaxarkarrijietminħabbal-Fargħun,ubagħatlilmissieru għaxarħmirmgħobbijabil-lussukollutal-Eġittu,ugħaxar ħmirnisamgħobbijabil-qamħul-ħobżul-ikelgħal missieru,ugħaldawkkollhalikienumiegħubħala provvistigħat-triq.

84UbagħatliloħtuDinaħwejjeġtal-fiddautad-deheb,u inċensumirra,usabbarauornamentitan-nisa b’abbundanzakbira,ubagħathoml-istessmingħandin-nisa tal-Fargħunlin-nisata’Benjamin

85Utalilħutulkoll,kifukolllin-nisatagħhom,kullxorta ta’ġebeltal-oniċiubdellju,umill-affarijietprezzjużi kollhafostil-poplul-kbirtal-Eġittu,mabaqa’xejnmillaffarijietprezzjużikollhaħliefdakliĠużeppibagħatliddarta’missieru.

86Ubagħatlilħutu,utelqu,ubagħatlilħuhBenjamin magħhom

87UĠużeppiħareġmagħhombiexjakkumpanjahomfittriqlejnil-fruntierital-Eġittu,uordnalhomdwarmissieruu daru,bieximorrul-Eġittu

88Uqalilhom,“Titlemmnuxfit-triq,għaxdinil-ħaġaġiet mingħandil-Mulejbiexpoplukbirmajmutxbil-ġuħ,għax għadhemmħamessninta’ġuħfl-art”

89Ukkmandahom,uqalilhom,Metatiġuf’artKangħan, tiġuxf’daqqaquddiemmissierif’dinil-kwistjoni,imma agħmlubl-għerftagħkom.

90UĠużeppiwaqafjikkmandahom,udarumarluralejn l-Eġittu,uwliedĠakobbmarrulejnartKangħanbil-ferħu l-henagħandmissierhomĠakobb

91Uwaslusal-fruntierital-art,uqalulilxulxin, X’għandnanagħmluf’dinil-kwistjoniquddiemmissierna, għaxjekkniġugħanduf’daqqaungħidulul-kwistjoni,hu sejitwerwerħafnabikliemnaumhuxsejemminna

92Umxewsakemmwasluqribdjarhom,usabulilSerak, bintAser,ħierġatilqagħhom,ut-tfajlakienetbravaħafnau rqiqa,ukienettafiddoqql-arpa

93Usejħulhauhiresqetquddiemhom,ubiesithom,u ħadtuhautawhaarpa,uqalulha,Murissaquddiem

missierna,uoqgħodbilqiegħdaquddiemu,udaqql-arpa,u għiddawnil-kelmiet.

94Uordnawlhatmurid-dartagħhom,uħadetl-arpauġriet qabilhom,uġietuqagħdetħdejnĠakobb.

95Udaqqetukantattajjeb,uqaletbil-ħlewwata’kliemha, “ZijuwiĠużeppigħaduħaj,ujsaltanfl-artkollhatal-Eġittu, umhuxmejjet”

96Ukompliettirrepetiutgħiddawnil-kliem,uĠakobb sema’kliemhaukienutajbingħalih

97Huwasema’waqtlirrepetiethomdarbtejnutlietdarbiet, ul-ferħdaħalf’qalbĠakobbbil-ħlewwata’kliemha,ulispirtuta’Allakienfuqu,uhuwakienjaflikliemhakollu kienveru.

98UĠakobbbiereklilSerakmetaqaletdawnil-kelmiet quddiemu,uqalilha,Binti,jallal-mewtqattmategħleb fuqek,għaxinterġajttajtil-ħajjalilispirtutiegħi;bissgħid quddiemikiftkellemt,għaxintferrejtnibil-kliemkollu tiegħek

99Ukompliettkantadawnil-kliem,uĠakobbsema’udan għoġbu,uferaħ,ul-ispirtuta’Allakienfuqu

100Waqtlikiengħadujitkellemmagħha,ara,ulieduresqu lejhbiż-żwiemelul-karrijietul-ilbiesirjaliul-qaddejja jiġruquddiemhom

101UĠakobbqambiexjiltaqa’magħhom,uraliluliedu lebsinilbiesirjaliurat-teżorikollhaliĠużeppikien bagħatilhom

102Uqalulu,KuninfurmatliħunaĠużeppigħaduħaj,u hulijsaltanfuql-artkollhata’l-Eġittu,uhulikellimnakif għednielkom

103UĠakobbsema’l-kliemkolluta’wliedu,uqalbu tħabtetma’kliemhom,għaxmasetaxjemminhomsakemm maradakkolluliĠużeppikientahomux’kienbagħatlu,u s-sinjalikollhaliĠużeppikienqalilhom

104Ufetħuquddiemu,uurewhdakkollulikienbagħat Ġużeppi,tawlilkullwieħeddaklikienbagħatluĠużeppi, uhukienjaflikienuqalul-verità,uferaħħafnab’rakkont ta’ibnu.

105UĠakobbqal,BiżżejjedgħalijaliibniĠużeppigħadu ħaj,immurnarahqabelmammut

106Uwlieduqaluludakkollulikienġralhom,uĠakobb qal,Jienseninżell-Eġittubiexnaralilibniulilnislu

107UĠakobbqamulibesil-ħwejjeġlikienbagħatlu Ġużeppi,uwaraliħaseluqaxxarxagħru,libesfuqrasutturbantlikienbagħatluĠużeppi

108Un-nieskollhatad-darta’Ġakobbun-nisatagħhom libsul-ħwejjeġlikienbagħatilhomĠużeppi,uferħuħafna b’Ġużeppilikiengħaduħajulikienqedjaħkemfl-Eġittu, 109Ul-abitantikollhata’Kangħansemgħub’dinil-ħaġa, uġewuferħuħafnama’Ġakobblikiengħaduħaj 110UĠakobbgħamlilhomfestagħaltlettijiem,us-slaten kollhata’Kangħanun-nobblital-artkieluuxorbuuferħu fid-darta’Ġakobb.

KAPITLU55

1UġarawaradanliĠakobbqal,Jienammurnaralilibni fl-Eġittuumbagħadnerġa’luralejnl-artta’Kangħanli dwarhaAllakienkellemlilAbraham,għaxmanistax nitlaqminnarttwelidi

2Ara,il-kelmatal-Mulejġietgħandu,tgħidlu,“InżellEġittumad-darkollhatiegħekuibqa’hemm,tibżaxtinżel l-Eġittugħaxhemmhekknagħmlekġenskbir”

3UĠakobbqalf’qalbu:“Semmurnaralilibnijekkil-biża’ ta’Allatiegħugħadhiexf’qalbufostl-abitantikollhatalEġittu”

4Ul-MulejqallilĠakobb,TibżaxminnĠużeppi,għax għadujżomml-integritàtiegħubiexjaqdini,kifjidhirlek tajjebf’għajnejk,uĠakobbferaħħafnadwaribnu

5Dakiż-żmienĠakobbordnalilulieduulildarubiex imorrul-Eġittuskontil-kelmatal-Mulejlilu,uĠakobb qamma’wlieduudarukollha,uħareġmill-artta’ KangħanminnBirxeba,bil-ferħul-henata’qalbhom,u marrulejnl-arttal-Eġittu

6Uġaralimetaresquqribl-Eġittu,Ġakobbbagħatlil ĠudaqablugħandĠużeppibiexjurihsitwazzjonifl-Eġittu, uĠudagħamelskontkelmamissieru,uħaffefuġerauġie għandĠużeppi,utawhompostfl-artta’Gosengħallfamiljakollhatiegħu,uĠudareġa’lurauġiefit-triqlejn missieru

7UĠużeppirbitil-karru,uġabarl-irġielsetgħanakollha tiegħuul-qaddejjatiegħuul-uffiċjalikollhatal-Eġittu sabieximorrujiltaqgħuma’missieruĠakobb,ul-mandat ta’Ġużeppiġiepproklamatfl-Eġittu,qal,Kulminma jmurxjiltaqa’ma’Ġakobbimut.

8Ul-għadaĠużeppiħareġmal-Eġittukollub’eżerċtukbir uqawwi,kollhalebsinħwejjeġta’għażelfinuvjolau b’istrumentital-fiddautad-dehebubl-istrumentitalgwerratagħhommagħhom

9Ulkollmarrujiltaqgħuma’Ġakobbb’kullxortata’ strumentimużikali,bit-tnabarut-timbrel,ixerrdul-mirrau l-aloetulit-triqkollha,ulkollmarrub’danil-mod,ul-art theżżetbl-għajattagħhom

10Un-nisakollhata’l-Eġittutelgħufuqil-bjutta’l-Eġittu ufuqis-swarbiexjiltaqgħuma’Ġakobb,ufuqrasĠużeppi kienhemmil-kurunarjalital-Fargħun,għaxil-Fargħun kienbagħathielubiexjilbesmetajmurjiltaqa’ma’missieru. 11UmetaĠużeppiwasalħamsinkubituminnmissieru, niżelmill-karruumexalejnmissieru,umetal-uffiċjali kollhatal-Eġittuun-nobblitagħharawliĠużeppikienmar bil-mixilejnmissieru,humawkollniżluumxewbil-mixi lejnĠakobb

12UmetaĠakobbresaqlejnil-kampta’Ġużeppi,Ġakobb lemaħil-kamplikienġejlejhma’Ġużeppi,udanferraħu Ġakobbstagħġebb’dan

13UĠakobbqallilĠuda:“Minhudakir-raġelliqednara fil-kamptal-Eġittuliebesilbiesirjalib’libsaħamraħafna fuquukurunarjalifuqrasu,liniżelmill-karrutiegħuuġej lejna?”UĠudawieġeblilmissieruuqallu:“Huibnek Ġużeppis-sultan;uĠakobbferaħmetaral-glorjata’ibnu” 14UĠużeppiresaqqribmissieruumielquddiemmissieru, ul-irġielkollhatal-kampmielufl-artmiegħuquddiem Ġakobb

15Uara,ĠakobbġeraumarjiġrigħandibnuĠużeppiu nxteħetfuqgħonquubiesu,ubkew,uĠużeppiwkoll għannqulilmissieruubiesu,ubkewun-nieskollhatalEġittubkewmagħhom.

16UĠakobbqallilĠużeppi:“Issasemmutbil-ferħwara linarawiċċek,għaxintgħadekħajumimliglorja”

17UwliedĠakobbun-nisatagħhomuwliedhomulqaddejjatagħhom,ud-darkollhata’Ġakobbbkewbil-kbir ma’Ġużeppi,ubisuhubkewbil-kbirmiegħu

18UĠużeppiun-nieskollhatiegħureġgħulurad-darlEġittu,uĠakobbuwlieduut-tfalkollhatad-dartiegħu ġewma’Ġużeppil-Eġittu,uĠużeppiqegħedhomfl-aqwa partital-Eġittu,fl-artta’Gosen

19UĠużeppiqallilmissieruulilħutu:“Jiensenitla’u ngħidlill-Fargħun,ungħidlu,‘Ħutiud-darta’missieriu kulmagħandhomġewgħandi,uara,qegħdinfl-artta’ Gosen’”

20UĠużeppigħamelhekkuħamingħandħutulilRuben, IssakarŻebulunuħuhBenjaminupoġġiehomquddiemilFargħun

21UĠużeppikellemlill-Fargħunuqallu:“Ħutiud-darta’ missieriukulmagħandhom,flimkienman-nagħaġulbhejjemtagħhomġewgħandiminnartKangħan,biex jgħixufl-Eġittu;għaxil-ġuħkienqawwifuqhom

22Ul-FargħunqallilĠużeppi:“Poġġililmissierekulil ħutekfl-aqwapartital-art,lażżommhomxluraminnkull mahutajjeb,uħallihomjieklumill-aqwafrotttal-art”

23UĠużeppiwieġebuqal:“Ara,jienqegħedthomfl-artta’ Gosen,għaxhumargħajja;għalhekk,ħajibqgħuf’Gosen biexjirgħul-merħliettagħhom,’ilbogħodmill-Eġizzjani”

24Ul-FargħunqallilĠużeppi,Agħmelma’ħutekkulma jgħidulek;uwliedĠakobbmieluquddiemil-Fargħun,u ħarġuminnufis-sliem,uĠużeppiwaraġablilmissieru quddiemil-Fargħun.

25UĠakobbġieumielquddiemil-Fargħun,uĠakobb biereklill-Fargħun,umbagħadħareġ;uĠakobbuwliedu kollha,un-nieskollhatad-dartiegħugħammrufl-artta’ Gosen

26Fit-tienisena,jiġifierifil-mijautletinsenata’ħajtu Ġakobb,Ġużeppiżammlilmissieruulilħutu,ulill-familja kollhata’missieru,bil-ħobżskontil-bżonnijiettaċċkejknintagħhom,il-jiemkollhatal-ġuħ;majonqoshom xejn.

27UĠużeppitahoml-aqwapartimill-artkollha;l-aqwa tal-Eġittukellhomil-jiemkollhata’Ġużeppi;uĠużeppi tahomukollulid-darkollhata’missieru,ħwejjeġulbies senawarasena;uwliedĠakobbbaqgħufis-sigurtàflEġittul-jiemkollhata’ħuhom

28UĠakobbdejjemkienjiekolfuqil-mejdata’Ġużeppi, Ġakobbuwliedumakinuxjitilquminnfuqil-mejdata’ Ġużeppilanharulanqaslejl,ħliefdaklikienujiekluwlied Ġakobbfidjarhom.

29Ul-Eġittukollukielil-ħobżmatulil-jiemtal-ġuħmiddarta’Ġużeppi,għaxl-Eġizzjanikollhabiegħukulma kellhomminħabbal-ġuħ

30UĠużeppixtaral-artijietul-għelieqikollhatal-Eġittu għall-ħobżminħabbal-Fargħun,uĠużeppipprovdal-ħobż lill-Eġittukollul-jiemkollhatal-ġuħ,uĠużeppiġabarilfiddaud-dehebkolluliġiegħandugħall-qamħlixtrawflartkollha,uakkumulaħafnadehebufidda,minbarra kwantitàimmensata’ġebeltal-oniċi,bdelliumuħwejjeġ prezzjużiliġabulilĠużeppiminnkullpartital-artmeta ntefquflushom.

31UĠużeppiħal-fiddaud-dehebkolluliġief’idu, madwartnejnusebgħintalentta’dehebufidda,uwkoll ġebeltal-oniċiubdelljub’abbundanzakbira,uĠużeppi maruħebahomf’erba’partijiet,uħebapartiwaħdafid-

deżertħdejnil-Baħarl-Aħmar,upartiwaħdaħdejnixxmaraPerath,ut-tieletur-raba’partiħebahomfid-deżert biswitid-deżerttal-Persjaul-Medja

32Uħapartimid-dehebul-fiddalikienfadal,utahalil ħutulkollulid-darkollhata’missieru,ulin-nisakollha tad-darta’missieru,ul-bqijaġabhafid-dartal-Fargħun, madwargħoxrintalentdehebufidda

33UĠużeppitad-dehebul-fiddakollhalikienfadallillFargħun,ul-Fargħunpoġġiehomfit-teżor,ul-jiemtal-ġuħ waqfuwaradakfl-art,użergħuuħasdufl-artkollha,u kisbul-kwantitàtas-soltutagħhomsenawarasena;ma jonqoshomxejn

34UĠużeppigħammarfis-sigurtàfl-Eġittu,ul-artkollha kienettaħtil-parirtiegħu,umissieruuħutukollha għammarfl-artta’Gosenuħaduhaf’idejhom

35UĠużeppikienxiħħafna,avvanzatfil-jiem,uż-żewġ uliedusubien,EfrajmuManasse,baqgħul-ħinkollufiddarta’Ġakobb,flimkienma’wlieduliedĠakobb,ħuthom, biexjitgħallmut-triqattal-Mulejul-liġitiegħu.

36UĠakobbuwliedugħammrufl-arttal-Eġittufl-artta’ Gosen,uħaduhaf’idejhom,usaruproduttiviu kmultiplikawfiha.

KAPITLU56

1UĠakobbgħexfl-arttal-Eġittusbatax-ilsena,ul-jiemta’ Ġakobb,us-sninta’ħajtukienumijausebgħauerbgħin sena.

2Dakiż-żmienĠakobbintlaqatminndikil-mardalimiet bihaubagħatsejjaħlilibnuĠużeppimill-Eġittu,u Ġużeppiibnuġiemill-EġittuuĠużeppimargħand missieru

3UĠakobbqallilĠużeppiuliluliedu:“Araw,jienimmut, uAllata’missirijietkomsejżurkom,ujġibkomluralejnlartlil-Mulejħaleflijagħtikomlilkomuliluliedkom warajkomIssagħalhekk,metammut,idfnunifl-għarli hemmf’Makpelaf’Ħebronfl-artta’Kangħan,ħdejn missirijieti”

4UĠakobbġiegħelliluliedujaħilfulijidfnuhf’Makpela, f’Ħebron,uwlieduħalfuhdwardinil-ħaġa.

5Ukkmandahomuqalilhom:“Aqdulill-Mulej,Alla tagħkom,għaxdakliħeleslilmissirijietkomjeħliskom ukollminnkullinkwiet.”

6UĠakobbqal,Sejħuliluliedkomkollhalejja,uwlied kollhata’wliedĠakobbġewuqagħduquddiemu,u Ġakobbberikhom,uqalilhom,Il-Mulej,Allata’ missirijietkom,jagħtikomelfdarbaaktarujbierekkom,u jallajagħtikomil-barkata’missierkomAbraham;uwlied kollhata’wliedĠakobbħarġudakinharwaraliberikhom 7Ul-għadaĠakobbreġa’sejjaħliluliedusubien,ulkoll inġabruuġewgħanduuqagħdubilqiegħdaquddiemu,u Ġakobbdakinharbiereklilulieduqabelmewtu,kullraġel bierekskontil-barkatiegħu;ara,hekkhumiktubfil-ktieb tal-liġital-MulejlitappartjenigħalIżrael

8UĠakobbqallilĠuda:“Jienanaf,ibni,liintraġel setgħangħalħutek;isaltanfuqhom,uwliedekisaltnufuq uliedhomgħaldejjem.”

9Għallembissliluliedekil-pruwaul-armikollhatalgwerra,sabiexikunujistgħujiġġieldul-battaljita’ħuhom lisejsaltanfuql-għedewwatiegħu.

10UĠakobbreġa’kkmandaliluliedudakinhar,u qalilhom:“Araw,jienillumseninġabarmal-poplutiegħi; erfgħunimill-Eġittu,udifnunifl-għarta’Makfelakif ordnajtkom.”

11Madankollu,oqogħduattenti,nitolbok,liħaddminn uliedkommajġorrni,immaintombiss,udanhul-modkif għandkomtagħmlulimetaġġorruġismibiextmorru miegħulejnl-artta’Kangħanbiextidfnuni, 12Ġuda,IssakaruŻebuluniġorrul-katalogutiegħiminnaħatal-lvant;Ruben,SimeonuGadmin-nofsinhar, Efrajm,ManasseuBenjaminmill-punent,Dan,Aseru Naftalimit-tramuntana

13ĦallililLevimajġorrxmiegħek,għaxhuuwlieduse jġorrul-arkatal-patttal-Mulejma’wliedIsraelfil-kamp,u lanqasĠużeppiibnimajġorrha,għaxbħalsultanhekkħa tkunil-glorjatiegħu;madankollu,EfrajmuManassise jkunuminflokhom

14Hekkgħandektagħmelmiegħimetateħodni'lbogħod; tittraskuraxxejnminndakkollulinikkmandalek;ujiġrili metatagħmeldanmiegħi,il-Mulejjiftakarfikb'mod favorevoliuf'uliedekwarajkgħaldejjem

15Uintomuliedi,onorawkullwieħedlilħuhulilqarib tiegħu,uordnawliluliedkomulilulieduliedkom warajkombiexjaqdulill-Mulej,Allata’missirijietkom,iljiemkollha.

16Sabiexittawwaljiemekf’dinl-art,intuwliedekuwlied uliedekgħaldejjem,metatagħmeldaklihutajjeburett f’għajnejnil-Mulej,Allatiegħek,billitimxifit-triqatkollha tiegħu

17Uint,Ġużeppiibni,nitolbokaħferil-ħtijata’ħutekulgħemejjelħżienakollhatagħhomfil-ħsaraliġabrufuqek, għaxAllarieddangħall-benefiċċjutiegħekuta’wliedek 18UOibnitħallixlilħutekf’idejnl-abitantital-Eġittu,u lanqastweġġagħhom,għaxara,jiennafdahomf’idAllau f’idejkbiextħarishommill-Eġizzjani;uwliedĠakobb wieġbulilmissierhomuqalulhom,Omissierna,dakkollu liordnajtilna,hekknagħmlu;jallaAllabissikunmagħna.

19UĠakobbqalliluliedu:“JallaAllajkunmagħkom metażżommut-triqatkollhatiegħu;titbiegħduxminn triqatulalejnil-leminulanqaslejnix-xellug,f’litagħmlu daklihutajjeburettf’għajnejh”

20Għaxnafliħafnankwietkbirsejiġifuqkomfl-aħħar jiemfl-art,iva,uliedkomuwlieduliedkom,aqdubisslillMulejuhujsalvakomminnkullinkwiet

21UjiġrilimetatimxuwaraAllabiextaqduhutgħallmu liluliedkomwarajkom,ulilulieduliedkom,biexjagħrfu lill-Mulej,imbagħadil-Mulejiqajjimgħalikomugħal uliedkomqaddejminnfostuliedkom,ul-Mulejjeħliskom permezzta’iduminnkulltbatija,ujoħroġkommill-Eġittu ujġibkomluralejnartmissirijietkombiextieħduhab’wirt fis-sigurtà

22UĠakobbwaqafjagħtikmandililuliedu,udaħħal saqajhfis-sodda,mietunġabarma’niesu

23UĠużeppinxteħetfuqmissieruugħajjatubekafuquu bisu,ugħajjatb’leħenimrar,uqal,Omissieri,missieri

24Un-nisata’ibnuud-darkollhatiegħuġewunxteħtu fuqĠakobb,ubkewfuqu,ugħajtub’leħengħoliħafna dwarĠakobb

26Ul-ħaġantqaletlilOsnat,martĠużeppi,uqametu libsetxkorauhiflimkienman-nisaEġizzjanikollha magħhaġewubdewibekkuujnikktugħalĠakobb.

27Uwkollin-nieskollhatal-EġittulikienujafulilĠakobb ġewdakinharmetasemgħudinil-ħaġa,ul-Eġittukollu bekagħalħafnajiem.

28Uwkollmill-artta’Kangħanin-nisaġewl-Eġittumeta semgħuliĠakobbkienmejjet,ubkewgħalihfl-Eġittugħal sebgħinjum

29UġarawaradanliĠużeppiordnalill-qaddejjatiegħuttobbabiexjibbalzmawlilmissierubil-mirraul-inċensu kullxortata’inċensufwieħa,ut-tobbabbibalzmawlil ĠakobbkifkienordnalhomĠużeppi

30Un-nieskollhatal-Eġittuux-xjuħul-abitantikollha tal-artta’GosenbkewubintugħalĠakobb,uwliedu kollhauwlieddarubkewubintugħalmissierhomĠakobb għalħafnajiem.

31Uwaraligħaddewil-jiemtal-bikitiegħu,fitmiemissebgħinjum,Ġużeppiqallill-Fargħun,“Jiennitla’unidfen lilmissierif’artKangħankifġagħalninaħlef,umbagħad nerġa’lura”

32Ul-FargħunbagħatlilĠużeppiuqallu:“Itla’uidfenlil missierekkifqallekukifġagħlektaħlef;”uĠużeppiqam ma’ħutul-oħrakollhabieximorrulejnl-artta’Kangħan biexjidfnulilmissierhomĠakobbkifkienordnalhom 33Ul-Fargħunordnalijiġipproklamatfl-Eġittukollu, jgħid,“Kulminmajitlaxma’Ġużeppiuħutufl-artta’ KangħanbiexjidfnulilĠakobb,imut”

34Ul-Eġittukollusema’l-proklamazzjonital-Fargħun,u qamulkollflimkien,ul-qaddejjakollhatal-Fargħun,uxxjuħtad-dartiegħu,ux-xjuħkollhatal-arttal-Eġittutelgħu ma’Ġużeppi,ul-uffiċjaliun-nobblikollhatal-Fargħun telgħubħall-qaddejjata’Ġużeppi,umarrujidfnulil Ġakobbfl-artta’Kangħan

35UwliedĠakobbġarrewil-katapultalifuqhakien mimdud;skontdakkolluliordnalhommissierhom,hekk għamluwliedumiegħu

36Ul-katapultakienetmagħmulaminndehebpur,ukienet imżejnab’ġebeltal-oniċiubdelljumadwarha;ul-għatatalkatapultakienetminsuġabid-deheb,magħqudab’ħjut,u fuqhomkienhemmganċimagħmulaminnġebeltal-oniċiu bdellju

37UĠużeppipoġġafuqrasmissieruĠakobbkurunakbira tad-deheb,upoġġieluxettrutad-dehebf’idu,udawrulkatalogukifkienetid-drawwatas-slatenmatulħajjithom

38Ut-truppikollhatal-Eġittumarruqabluf’danil-forzi, għall-ewwell-irġielsetgħaninkollhatal-Fargħun,ul-irġiel setgħaninta’Ġużeppi,uwarajhomil-bqijatal-abitantitalEġittu,ukienulkollimżejninbis-sjufumgħammrin b’armatura,ul-ilbiestal-gwerrakienfuqhom.

39Udawkkollhalikienujibkuudawklikienuqedjibku mxew’ilbogħodbiswitil-katapulta,mexjinujibkuu jnikktu,ul-bqijatan-niesmarruwaral-katapulta 40UĠużeppiun-niesta’darumarruflimkienħdejnilkatapultasaqajhommikxufaujibku,ul-bqijatal-qaddejja ta’Ġużeppimxewmadwaru;kullraġelkellul-ornamenti tiegħufuqu,ukienulkollarmatibl-armital-gwerra tagħhom.

25UwliedĠakobbkollhaqamuflimkien,uqatgħu ħwejjiġhom,ulkolllibbesilbiestax-xkorafuqġenbejhom, unxteħtuwiċċhomfl-art,utefgħut-trabfuqrashomlejn is-smewwiet.

41Uħamsinmill-qaddejjata’Ġakobbmarruquddiemilbara,uxerrdumat-triqil-mirraul-aloe,ukullxortata’ fwieħa,uwliedĠakobbkollhalikienuqediġorrul-bara mxewfuqil-maħżental-fwejjaħ,ul-qaddejjata’Ġakobb marruqabilhomixerrdul-fwejjaħmat-triq.

42UĠużeppitela’b’kamptqil,ugħamluhekkkuljum sakemmwaslufl-artta’Kangħan,uwasluħdejnil-post fejnkienujdurul-qamħta’Atad,likienin-naħal-oħratalĠordan,ubkewb’luttukbirutqilf’dakil-post

43Us-slatenkollhata’Kangħansemgħub’dinil-ħaġau lkollħarġu,kullraġelminndaru,wieħedutletinsultanta’ Kangħan,ulkollġewma’rġielhombiexjibkuujibkulil Ġakobb.

44Udawnis-slatenkollharawil-katapultata’Ġakobb,u aral-kurunata’Ġużeppikienetfuqha,uhumawkoll poġġewil-kurunitagħhomfuqil-katapulta,udawruha b’kuruni

45Udawnis-slatenkollhagħamluf’dakil-postluttukbiru tqilma’wliedĠakobbul-EġittuminħabbaĠakobb,għax is-slatenkollhata’Kangħankienujaful-qlubijata’Ġakobb uta’wliedu

46Uwasletir-rapportgħandGħesaw,jgħidulu,“Ġakobb mietfl-Eġittu,uwlieduul-Eġittukolluqediwassluhlejn artKangħanbiexjidfnuh”

47UGħesawsema’dinil-ħaġa,ukienjgħammarfilmuntanjaSeir,uqamma’wlieduun-nieskollhatiegħuu n-nieskollhatad-dartiegħu,poplukbirimmens,uġew jibkuujibkulilĠakobb.

48UġaralimetaġieGħesawbedajnikketgħalħuh Ġakobb,ul-EġittukolluuKangħankollureġgħuqamuu bdewinikktub’luttukbirma’GħesawgħalĠakobbf’dak il-post

49UĠużeppiuħutuġabulilmissierhomĠakobbminn dakil-post,umarruĦebronbiexjidfnulilĠakobbfl-għar ħdejnmissirijietu

50UwasluKirjat-arba,ħdejnl-għar,uhekkkifwaslu, Għesawwaqafma’wlieduħdejnĠużeppiuħutubħala xkielfl-għar,uqalilhom:“Ġakobbm’għanduxjindifenfih, għaxhuwatagħnauta’missierna”

51UĠużeppiuħutusemgħukliemuliedGħesaw,u rrabjawħafna,uĠużeppiresaqlejnGħesaw,uqallu, “X’inhidinil-ħaġaliqalu?ŻgurlimissieriĠakobbxtaraha mingħandekb’rikkezzikbarwaral-mewtta’Iżakk,issa ħamsaugħoxrinsenailu,uwkolll-artkollhata’Kangħan xtaramingħandekumingħanduliedek,umingħandnislek warajk.

52UĠakobbxtarahagħalulieduugħalnisluwarajhbħala wirtgħaldejjem,ugħaliexqiegħedtitkellemdawnlaffarijietillum?

53UGħesawwieġebuqallu:“Intqedtitkellembil-gidebu qedtigdeb,għaxjienmabegħtxejnlikientiegħif’dinl-art kollha,kifqedtgħidint,ulanqasħijaĠakobbmaxtara xejnlikientiegħif’dinl-art”

54UGħesawqaldawnl-affarijietsabiexiqarraq b’Ġużeppibikliemu,għaxGħesawkienjafliĠużeppima kienxpreżentif’dawkil-jiemmetaGħesawbiegħkulma kellufl-artta’KangħanlilĠakobb.

55UĠużeppiqallilGħesaw:“Żgurlimissieridaħħal dawnl-affarijietmiegħekfir-rekordtax-xiri,uxehedirrekordb’xhieda,uara,danqiegħedmagħnafl-Eġittu.”

56UGħesawwieġebuqallu:“Ġibir-rekord,kullmassib fir-rekord,hekknagħmluh.”

57UĠużeppisejjaħlilħuhNaftali,uqallu:“Iġġrimalajr, tiqafx,ujekkjogħġbokaħrablejnl-Eġittuuġibir-rekords kollha;ir-rekordtax-xiri,ir-rekordissiġillatur-rekord miftuħ,uwkolll-ewwelrekordskollhalifihomhemm miktubat-tranżazzjonijietkollhatad-dritttal-primoġenitura, ġibhomint.”

58Uġġibhomlnahawn,biexinkununafumingħandhomilkliemkolluliqaluGħesawuwliedullum

59UNaftalisema’leħenĠużeppiuħaffefuġerabiex jinżellejnl-Eġittu,uNaftalikieneħfefbil-miximinn kwalunkweċrievlikienfid-deżert,għaxkienjimxifuq widnejnil-qamħmingħajrmajgħaffeġhom

60UmetaGħesawraliNaftalikienmariġibir-rekords,hu uwliedużiedur-reżistenzatagħhomkontral-għar,u Għesawun-nieskollhatiegħuqamukontraĠużeppiuħutu għall-battalja

61UwliedĠakobbun-niestal-Eġittuġġielduma’Għesaw ul-irġieltiegħu,uwliedGħesawun-niestiegħuġew megħlubaminnuliedĠakobb,uwliedĠakobbqatlu erbgħinraġelmin-niesta’Għesaw.

62UKusimbinDan,binĠakobb,kiendakiż-żmienma’ wliedĠakobb,immakienmadwarmittkubitu’lbogħod mill-posttal-battalja,għaxbaqa’ma’wlieduliedĠakobb ħdejnil-kataloguta’Ġakobbbiexjgħassesu

63UChushimkienmutuutrux,xortawaħdafehemilleħental-kosternazzjonifostil-bnedmin.

64Ustaqsa,uqal,“Għaliexmatidfnuxil-mejtin,ux’inhu danit-twerwirkbir?”UwieġbuhkliemGħesawuwliedu;u ġeralejnGħesawf’nofsil-battalja,uqatellilGħesaw b’sejf,uqatagħlurasu,udinqabżet’ilbogħod,uGħesaw waqa’fostin-niestal-battalja

65UmetaKushimgħameldinil-ħaġa,uliedĠakobbrebħu fuquliedGħesaw,uwliedĠakobbdifnulilmissierhom Ġakobbbil-forzafl-għar,uwliedGħesawrawh

66UĠakobbndifenf’Ħebron,fl-għarta’Makfelali AbrahamkienxtaramingħanduliedĦetbiexikollupost fejnifarrak,undifenbiħwejjeġgħaljinħafna

67Ul-ebdasultanmangħataunurbħaldaklingħata Ġużeppililmissieruf’mewtu,għaxdifnub’unurkbirbħaddifnatas-slaten

68UĠużeppiuħutugħamluluttuta’sebatijiemgħal missierhom

KAPITLU57

1UkienwaradanliwliedGħesawgħamlugwerrama’ wliedĠakobb,uwliedGħesawġġielduma’wliedĠakobb f’Ħebron,uGħesawkiengħadumejjet,umakienxmidfun 2Ul-battaljakienetħarxabejniethom,uwliedGħesaw ġewmegħlubaquddiemuliedĠakobb,uwliedĠakobb qatluminnuliedGħesawtmeninraġel,ulanqaswieħedma mietmin-niesta’wliedĠakobb;uidĠużeppiħakmetfuq in-nieskollhata’wliedGħesaw,uħalilSefo,binElifaż, binGħesaw,uħamsinraġelminnupriġunieri,urabthom b’ktajjental-ħadid,utahomf’idejnil-qaddejjatiegħubiex jeħduhoml-Eġittu

3UġaralimetawliedĠakobbħadulilŻefoulin-nies tiegħufil-jasar,dawkkollhalibaqgħubeżgħuħafnaminn ħajjithommid-darta’Għesaw,limajittieħduxhumawkoll

fil-jasar,ulkollħarbuma’ElifażbinGħesawun-nies tiegħu,mal-katavruta’Għesaw,utelqufitriqthomlejnilMuntanjaSeir

4Uwaslusal-MuntanjaSeirudifnulilGħesawf’Seir, immamakinuxġaburasumagħhomlejnSeir,għaxkienet midfunaf’dakil-postfejnkienetseħħetil-battaljaf’Ħebron

5UġaralimetawliedGħesawħarbuminnquddiemulied Ġakobb,uliedĠakobbġrewwarajhomsal-fruntierita’Seir, immamaqatluxraġelwieħedminnfosthommetaġrew warajhom,għaxil-ġisemta’Għesawliġarrewmagħhom qanqalkonfużjonifihom,ugħalhekkħarbuuwlied Ġakobbdaruluraminnhomutelgħufil-postfejnkienu ħuthomf’Ħebron,ubaqgħuhemmdakinhar,ul-għada sakemmstrieħumill-battalja

6Uġarafit-tieletjumliġabruliluliedkollhata’SeirilĦori,uġabruliluliedkollhatal-lvant,kotrata’niesbħarrameltal-baħar,utelgħuuniżlul-Eġittubiexjiġġielduma’ Ġużeppiuma’ħutu,sabiexjeħilsulilħuthom

7UĠużeppiuwliedĠakobbsemgħuliwliedGħesawu wliedil-lvantkienuġewfuqhomgħall-battaljasabiex jeħilsulilħuthom

8UĠużeppiuħutuul-irġielb’saħħithomtal-Eġittuħarġu uġġieldufil-beltta’Rameses,uĠużeppiuħututawdaqqa tremendafostuliedGħesawuwliedil-lvant

9Uqatluminnhomsittmittelfraġel,uqatlufosthomlirġielsetgħaninkollhata’wliedSeiril-Ħori;kienhemm ftitbissminnhomlifadal,uqatluwkollgħaddkbirminn uliedil-lvant,uminnuliedGħesaw;uElifażbinGħesaw,u wliedil-lvantkollhaħarbuminnquddiemĠużeppiuħutu

10UĠużeppiuħutubaqgħujiġruwarajhomsakemm wasluSukkot,uqatluhomtletinraġelf’Sukkot,ul-bqija ħarbuukullwieħedħarablejnil-belttiegħu

11UĠużeppiuħutuul-irġielsetgħanatal-Eġittureġgħu luraminnhombil-ferħul-henata’qalbhom,għaxkienu għelbulill-għedewwakollhatagħhom

12USefobinElifażul-irġieltiegħukienugħadhomilsiera fl-EġittugħaluliedĠakobb,ul-uġigħtagħhomżdied.

13UmetawliedGħesawuwliedSeirreġgħuluralejn arthom,uliedSeirrawlikienuwaqgħulkollf’idejnulied Ġakobbun-niestal-Eġittuminħabbal-battaljata’wlied Għesaw

14UwliedSeirqaluliluliedGħesaw,“Rajtuugħalhekk tafulidanil-kampkienminħabbafikom,ulanqasraġel setgħanjewespertfil-gwerramafadal”

15Issagħalhekkoħorġuminnartna,morruminngħandna lejnartKangħan,lejnartfejnjgħammrumissirijietkom; għaliexgħandhomuliedkomjirtul-frottta’wliednafi żmienaktartard?

16UwliedGħesawmasemgħuxliluliedSeir,uwliedSeir ħasbulijagħmlugwerramagħhom

17UwliedGħesawbagħtubil-moħbigħandAnġeas, sultantal-Afrika,likienjismuDinħaba,jgħidulu: 18Ibgħatilnaftitmill-irġieltiegħekuħallihomjiġu għandna,uaħnaniġġielduflimkienma’wliedSeiril-Ħori, għaxhumaddeċidewlijiġġieldumagħnabiexikeċċuna minnġol-art

19UAnġeas,is-sultanta’Dinhabah,għamelhekk,għax f’dawkil-jiemkienħabibma’wliedGħesaw,uAnġeas bagħatħamesmittsuldatqalbeninlill-uliedGħesaw,u tmienmittsuldattal-kavallerija.

20UwliedSeirbagħtugħanduliedil-lvantugħandulied Midjan,jgħidulhom:“Rajtux’għamlulnawliedGħesaw,li minħabbafihomkważilkollqeredna,fil-battaljatagħhom ma’wliedĠakobb.”

21Issagħalhekkejjewgħandnaugħinuna,uaħna niġġielduhomflimkien,uaħnankeċċuhommill-artu nieħduvendettagħall-kawżata’ħutnalimietuminħabba fihomfil-battaljatagħhomma’ħuthomuliedĠakobb.

22Uwliedil-lvantkollhasemgħuliluliedSeir,uġew għandhommadwartmienmittraġelb’xablamisluta,u wliedGħesawġġielduma’wliedSeirf’dakiż-żmienfiddeżertta’Paran

23UwliedSeirimbagħadgħelbuliluliedGħesaw,uwlied SeirqatludakinharminnuliedGħesawf’dikil-battalja madwarmitejnraġelmill-popluta’Anġeas,is-sultanta’ Dinħaba.

24Ufit-tienijumuliedGħesawreġgħuġewbiexjiġġieldu għat-tienidarbama’wliedSeir,ul-battaljakienetħarxa fuquliedGħesawdinit-tienidarba,uinkwetathomħafna minħabbawliedSeir

25UmetawliedGħesawrawliwliedSeirkienuiktar b’saħħithomminnhom,xirġielminnuliedGħesawdaruu għenuliluliedSeir,l-għedewwatagħhom

26Uwaqgħuaktarmin-niesta’wliedGħesawfit-tieni battalja,tmienjauħamsinraġelmin-niesf’Angejjas,issultanta’Dinħaba

27Ufit-tieletjumuliedGħesawsemgħulixiwħudminn ħuthomkienudaruluraminnhombiexjiġġieldukontrihom fit-tienibattalja;uwliedGħesawinkwetawmetasemgħu dinil-ħaġa

28Uqalu,“X’għandnanagħmlulilħutnalitelquminna biexjgħinuliluliedSeir,l-għedewwatagħna?”Uwlied GħesawreġgħubagħtugħandAnġeas,sultanta’Dinħaba, jgħidulu,

29Ibgħatilnarġieloħrabiexmagħhomniġġieldukontra wliedSeir,għaxdiġàdarbtejnkienuaktartqalminna

30UAnġeasreġa’bagħatgħanduliedGħesawmadwarsitt mittraġelqalbenin,udawnġewbiexjgħinulilulied Għesaw

31UwaragħaxartijiemuliedGħesawreġgħugħamlu gwerrama’wliedSeirfid-deżertta’Paran,ul-battalja kienetħarxaħafnafuquliedSeir,uwliedGħesawrebħu f’danil-ħinfuquliedSeir,uwliedSeirġewmegħluba minnuliedGħesaw,uwliedGħesawqatluminnhom madwarelfejnraġel

32Ul-irġielsetgħaninkollhata’wliedSeirmietuf’dinilbattalja,ubaqgħubissit-tfalżgħartagħhomlibaqgħufilbliettagħhom.

33Ul-Midjankolluuwliedil-lvantbdewjaħarbumillbattalja,utelquliluliedSeiruħarbumetarawlil-battalja kienetħarxafuqhom,uwliedGħesawġrewwarawliedillvantkollhasakemmwasluf’arthom.

34UwliedGħesawqatluminnhommadwarmitejnu ħamsinraġelumin-niesta’wliedGħesawwaqgħuf’dikilbattaljamadwartletinraġel,immadanil-ħażenġiefuqhom permezzta’ħuthomlidaruminnhombiexjgħinulilulied Seiril-Ħori,uwliedGħesawreġgħusemgħubl-għemejjel ħżienata’ħuthom,ureġgħubkewminħabbadinil-ħaġa 35Uġarawaral-battalja,uliedGħesawdarulurauġew lurad-darf’Seir,uwliedGħesawqatlulildawklikienu baqgħuf’artuliedSeir;qatluwkolllin-nisauż-żgħar

tagħhom,maħallewxruħħajjaħliefħamsinġuvniutfajliet liħallewhomjgħixu,uwliedGħesawmaqatluhomx,użżgħarsarulsieratagħhom,ut-tfajlietħaduhombħalanisa

36UwliedGħesawgħammruf’SeirminflokuliedSeir,u wirtuarthomuħaduhaf’idejhom.

37UwliedGħesawħadukulmakienta’wliedSeirfl-art, kifukolll-imrieħeltagħhom,il-barrintagħhomul-ġid tagħhom,ukulmakienta’wliedSeir,ħaduhuliedGħesaw, uwliedGħesawgħammruf’Seirfil-postta’wliedSeirsallum,uwliedGħesawqassmul-artf’partijietlill-ħames uliedGħesaw,skontil-familjitagħhom

38Uġaraf’dawkil-jiem,liwliedGħesawiddeċidewli jinkurunawsultanfuqhomfl-artliħaduha.Uqalulilxulxin, Mhuxhekk,għaxhujsaltanfuqnaf’artna,uaħnankunu taħtil-kunsilltiegħuuhujiġġieledil-battaljitagħna,kontra l-għedewwatagħna,uhekkgħamlu.

39UwliedGħesawkollhaħalfuuqalu:“Liħaddminn ħuthommagħandujsaltanfuqhom,ħliefraġelbarranili mhuxminnħuthom,għaxir-ruħta’wliedGħesawkollha kienetimdendlab’modimrar,kullraġelkontraibnu,ħuh,u ħabib,minħabbal-ħażenlisofrewminnħuthommeta ġġielduma’wliedSeir.”

40GħalhekkuliedGħesawħalfuuqalu:“Minn dakinhar’ilquddiemmariduxjagħżlusultanminnfost ħuthom,immawieħedminnartbarranijasallum.”

41Ukienhemmraġelhemmhekkmill-popluta’Angeas, sultanta’Dinhabah;ismukienBela,binBeor,likienraġel qalbieniħafna,sabiħuattraentiugħareffl-għerfkollu,u raġelgħaqliuta’parir;umakienhemmħaddmill-popluta’ Angeasbħalu

42UwliedGħesawkollhaħadhuhudilkuhuinkurunawh bħalasultan,umieluquddiemu,uqalulu,Jallajgħixissultan,jallajgħixis-sultan

43Ufirxul-libsa,uġabulukullraġelimsielettad-dehebu tal-fiddajewċrieketjewbrazzuletti,ugħamluhgħaniħafna fil-fiddaufid-deheb,fil-ġebeltal-oniċiul-bdelju,u għamlulutronirjali,upoġġewlukurunarjalifuqrasu,u bnewlupalazzugħammarfih,usarsultanfuqulied Għesawkollha

44Un-niesta’Angeasħadul-ħlastagħhomgħall-battalja tagħhommingħanduliedGħesaw,umarruurritornaw f’dakil-ħingħandsidhomf’Dinhaba

45UBelasaltanfuquliedGħesawtletinsena,uwlied Għesawgħammrufl-artminflokuliedSeir,ugħammrufissigurtàminflokhomsal-lum

KAPITLU58

1Uġarafit-tnejnutletinsenalil-Iżraelinniżlul-Eġittu, jiġifierifil-wieħedusebgħinsenatal-ħajjata’Ġużeppi, f’dikis-senamietil-Fargħunsultantal-Eġittu,uMagron ibnubedajsaltanminfloku.

2Ul-FargħunordnalilĠużeppiqabelmewtubiexikun missiergħalibnu,Magron,uliMagrongħandujkuntaħtilkurata’Ġużeppiutaħtil-kunsilltiegħu

3Ul-Eġittukolluqabelma’dinil-ħaġaliĠużeppijkun sultanfuqhom,għaxl-Eġizzjanikollhakienujħobbulil Ġużeppibħalmakienuqabel,Magronbiss,binil-Fargħun, qagħadfuqit-tronta’missieru,usarsultanf’dawkil-jiem minflokmissieru.

4Magronkelluwieħeduerbgħinsenametabedajsaltan,u damisaltanfl-Eġittuerbgħinsena,ul-Eġittukollusejjaħlu Fargħunskontisemmissieru,kifkienetid-drawwali jagħmlufl-Eġittuma’kullsultanlikienisaltanfuqhom.

5Uġaralimetal-Fargħunbedajsaltanminflokmissieru, hupoġġal-liġijiettal-Eġittuul-affarijietkollhatal-gvern f’idejnĠużeppi,kifkienordnalumissieru

6UĠużeppisarsultanfuql-Eġittu,għaxkienjissorveljalEġittukollu,ul-Eġittukollukientaħtil-ħarsientiegħuu taħtil-parirtiegħu,għaxl-EġittukolluinklinalejnĠużeppi waral-mewttal-Fargħun,uħabbewhħafnabiexisaltan fuqhom

7Immakienhemmxiniesfosthom,limakinuxjogħġbuh, uqalu,“L-ebdabarranimagħandujsaltanfuqna;” madankollul-gvernkollutal-Eġittuf’dawkil-jiemwaqa’ f’idejnĠużeppi,waral-mewttal-Fargħun,billihukienirregolatur,ugħamelliriedfl-artkollhamingħajrħaddma jindaħal

8Ul-Eġittukollukientaħtil-ħarsienta’Ġużeppi,u Ġużeppigħamelgwerramal-għedewwakollhata’ madwaru,urażżanhom;ukolll-artkollhaul-Filistinkollha, sal-fruntierita’Kangħan,Ġużeppirażżanhom,ukienu lkolltaħtil-potertiegħuutawtaxxaannwalililĠużeppi 9Ul-Fargħun,is-sultantal-Eġittu,qagħadfuqit-tron tiegħuminflokmissieru,immakientaħtil-kontrollul-parir ta’Ġużeppi,kiffil-bidukientaħtil-kontrollta’missieru 10Lanqasmasaltanħlieffl-arttal-Eġittubiss,taħtil-parir ta’Ġużeppi,immaĠużeppisaltanfuqil-pajjiżkolluf’dak iż-żmien,mill-Eġittusax-xmaral-kbiraPerat

11UĠużeppirnexxieluf’kullmagħamel,ul-Mulejkien miegħu,ul-MulejtalilĠużeppiiktargħerf,uunur,u glorja,umħabbalejhf’qalbl-Eġizzjaniumadwarl-art kollha,uĠużeppisaltanfuqil-pajjiżkollugħalerbgħin sena.

12Ul-artijietkollhatal-FilistinuKangħanuSidon,unnaħal-oħratal-Ġordan,ġaburigalililĠużeppitulil-jiem kollhatiegħu,ul-artkollhakienetf’idejnĠużeppi,u ġabulutributannwaliskontkifkienregolat,għaxĠużeppi kieniġġieledkontral-għedewwakollhata’madwaruu rażżanhom,ul-artkollhakienetf’idejnĠużeppi,u Ġużeppiqagħadfis-sigurtàfuqit-trontiegħufl-Eġittu 13Uwkollħutukollha,uliedĠakobb,għammrufis-sigurtà fl-art,il-jiemkollhata’Ġużeppi,ukienuproduttiviu kmultiplikawbil-kbirfl-art,uqdewlill-Mulejil-jiem kollhatagħhom,bħalmakienordnalhommissierhom Ġakobb.

14Uġarafitmiemħafnajiemusnin,metawliedGħesaw kienuqedjgħammrubil-kwietf’arthomma’Bela,is-sultan tagħhom,liwliedGħesawsaruproduttiviukmultiplikaw fl-art,uddeċidewlijmorrujiġġielduma’wliedĠakobbu l-Eġittukollu,ulijeħilsulilħuhomSefo,binElifaż,ulirġieltiegħu,għaxkienugħadhomf’dawkiż-żminijiet ilsierata’Ġużeppi

15UwliedGħesawbagħtumessaġġigħanduliedkollha tal-lvant,ugħamlupaċimagħhom,uwliedkollhatal-lvant ġewgħandhombieximorruma’wliedGħesawl-Eġittu għall-battalja.

16Uġewukollgħandhommin-niesta’Anġeas,is-sultanta’ Dinhabah,ubagħtuwkollgħanduliedIsmaeluhuma wkollġewgħandhom.

17Udanin-nieskollunġabaruġieSeirbiexjgħinlilulied Għesawfil-battaljatagħhom,udanil-kampkienkbirħafna umgħobbibin-nies,numerużibħar-rameltal-baħar, madwartmienmittelfraġel,suldatital-infanterijau kavallerija,udawnit-truppikollhaniżlul-Eġittubiex jiġġielduma’wliedĠakobb,ukkampjawħdejnRameses 18UĠużeppiħareġma’ħutumal-irġielsetgħanatal-Eġittu, madwarsittmittraġel,uġġieldumagħhomfl-artta’ Rameses;uwliedĠakobbf’dakiż-żmienreġgħuġġieldu ma’wliedGħesaw,fil-ħamsinsenaminnmetawlied Ġakobbniżlul-Eġittu,jiġifierit-tletinsenatar-renjuta’ BelafuquliedGħesawf’Seir

19Ul-Mulejtal-irġielsetgħanakollhata’Għesawuwlied il-lvantf’idejnĠużeppiuħutu,un-niesta’wliedGħesaw uwliedil-lvantġewmegħlubaquddiemĠużeppi

20Umin-niesta’Għesawuwliedil-lvantlinqatlu, waqgħuquddiemuliedĠakobbmadwarmitejnelfraġel,u s-sultantagħhomBelabinBeorwaqa’magħhomfilbattalja,umetawliedGħesawrawlis-sultantagħhomkien waqa’fil-battaljaukienmejjet,idejhomiddgħajfufil-ġlied 21UĠużeppiuħutuul-Eġittukollukienugħadhomqed joqtlulin-niestad-darta’Għesaw,un-nieskollhata’ GħesawbeżgħuminnuliedĠakobbuħarbuminn quddiemhom

22UĠużeppiuħutuul-Eġittukollubaqgħujiġru warajhomvjaġġta’ġurnata,uqatluminnhommadwartliet mittraġel,ukomplewjolqtuhomfit-triq;umbagħaddaru luraminnhom.

23UĠużeppiuħutukollhareġgħulural-Eġittu,ulanqas raġelwieħedmakiennieqesminnhom,iżdamill-Eġizzjani mietutnax-ilraġel.

24UmetaĠużeppirritornal-EġittuordnaliZefoul-irġiel tiegħujiġumarbutawkoll,urabtuhombil-ħadidużiedunnikettagħhom.

25Un-nieskollhata’wliedGħesaw,uwliedil-lvant, reġgħulurabil-mistħija,kullwieħedlejnil-belttiegħu, għaxl-irġielsetgħanakollhalikienumagħhomkienu waqgħufil-battalja

26UmetawliedGħesawrawlis-sultantagħhomkienmiet fil-battalja,humamalajrħaduraġelmin-niesta’wliedillvant;ismukienĠobabbinŻakrak,mill-artta’Botzra,u għamluhisaltanfuqhomminflokBela,is-sultantagħhom 27UĠobabqagħadfuqit-tronta’Belabħalasultan minfloku,uĠobabisaltanf’Edomfuquliedkollhata’ Għesawgħalgħaxarsnin,uwliedGħesawmamarruxaktar jiġġielduma’wliedĠakobbminndakinhar’ilquddiem, għaxuliedGħesawkienujaful-kuraġġta’wliedĠakobb,u beżgħuminnhomħafna.

28Immaminndakinhar’ilquddiemuliedGħesawbdew jobogħduliluliedĠakobb,ul-mibegħdaul-għadwa baqgħuqawwijaħafnabejniethomil-jiemkollha,sal-lum 29Uġarawaradan,fl-aħħarta’għaxarsnin,mietĠobab, binŻakrak,minnBotzra,uwliedGħesawħaduraġelli kienjismuKusam,mill-artta’Teman,ugħamluhsultan fuqhomminflokĠobab,uKusamisaltanf’Edomfuqulied Għesawkollhagħalgħoxrinsena 30UĠużeppi,sultantal-Eġittu,uħutu,uwliedIżrael kollhagħammrufis-sigurtàfl-Eġittuf’dawkil-jiem, flimkienma’wliedĠużeppiuħutu,mingħajrebdaxkiel jewaċċidentħażinul-arttal-Eġittukienetf’dakiż-żmien mistrieħamill-gwerrafiżmienĠużeppiuħutu

KAPITLU59

1Udawnhumal-ismijietta’wliedIżraelligħammruflEġittu,likienuġewma’Ġakobb,uliedkollhata’Ġakobb ġewl-Eġittu,kullraġelbin-niesta’daru 2UliedLeakienuRuben,Simegħon,Levi,Ġuda,Issakar, Żebulun,uoħthomDina.

3UwliedRakelkienuĠużeppiuBenjamin 4UwliedŻilpa,il-qaddejjata’Lea,kienuGaduAser 5UwliedBilħa,il-qaddejjata’Rakel,kienuDanuNaftali 6Udawnkienunisilhomlitwielduf’artKangħan,qabel maġewl-Eġittuma’missierhomĠakobb.

7UliedRubenkienuĦanok,Pallu,KetzronuKarmi

8UwliedSimejonkienuJemuwel,Ġamin,Oħad,Ġakin, Żokar,uSawl,binil-maraKangħanija.

9UwliedLevikienuGerson,Kehat,Merari,uoħthom Ġokebed,litwieldetlilhommetaniżlul-Eġittu

10UwliedĠudakienuEr,Onan,Sela,PereżuŻak.

11UEruOnanmietufl-artta’Kangħan;uwliedPereż kienuKesronuĦamul

12UwliedIssakarkienuTola,Puwa,ĠobuSomron.

13UwliedŻebulunkienuSered,ElonuĠaklel,ubinDan kienKusim

14UwliedNaftalikienuĠakseel,Guni,ĠetzeruSilam. 15UwliedGadkienuZifjon,Ħaggi,Suni,Esbon,Eri, Arodi,uAreli

16UwliedAserkienuJimna,Jiswa,Jisvi,Berijauoħthom Serak;uwliedBerijakienuKeberuMalkiel

17UwliedBenjaminkienuBela,Beker,Asbel,Gera, Nagħaman,Aħki,Ros,Mupim,KupimuOrd.

18UwliedĠużeppi,litwildulufl-Eġittu,kienuManasseu Efrajm

19Ul-erwieħkollhaliħarġuminnġenbejnĠakobbkienu sebgħinruħ;dawnhumaliġewma’missierhomĠakobblEġittubiexjgħammruhemm:uĠużeppiuħutul-oħra għammrufis-sigurtàfl-Eġittu,ukielumill-aqwaikeltalEġittul-jiemkollhata’ħajtuĠużeppi

20UĠużeppigħexfl-arttal-Eġittutlietaudisgħinsena,u Ġużeppisaltanfuql-Eġittukollutmeninsena.

21Umetaqorobiż-żmiental-mewtta’Ġużeppi,bagħatu sejjaħlilħutuud-darkollhata’missieru,ulkollinġabru flimkienuqagħdubilqiegħdaquddiemu.

22UĠużeppiqallilħutuulid-darkollhata’missieru: “Araw,jienimmut,uAllażgurlisejżurkomujtellagħkom minndinl-artlejnl-artliħaleflilmissirijietkomli jagħtihom”

23UmetaAllajżurkombiexitellagħkomminnhawnlejn artmissirijietkom,imbagħadġibul-għadamtiegħi magħkomminnhawn

24UĠużeppiġiegħelliluliedIsraeljaħilfugħalnisilhom warajhom,billiqalilhom,“Allażgurlisejżurkomuintom għandkomittellgħul-għadamtiegħimagħkomminnhawn”

25UġarawaradanliĠużeppimietf’dikis-sena,il-wieħed usebgħinsenaminnmetawliedIsraelniżlul-Eġittu

26UĠużeppikellumijaugħaxarsninmetamietfl-arttalEġittu,uħutul-kollhaul-qaddejjatiegħulkollqamuu bbalzmawlilĠużeppi,kifkienetid-drawwatagħhom,u ħutuul-Eġittukollubkewgħalihgħalsebgħinjum

27UpoġġewlilĠużeppif’tebutmimliħwawarukull xortata’fwieħa,udifnuhħdejnix-xmara,jiġifieriSihor,u

lilulieduulilħutukollha,ud-darkollhata’missieru għamlululuttuta’sebatijiem.

28Uġarawaral-mewtta’Ġużeppi,l-Eġizzjanikollha bdewf’dawkil-jiemjaħkmufuquliedIżrael,ul-Fargħun, is-sultantal-Eġittu,lisaltaflokumissieru,ħal-liġijiet kollhatal-Eġittuumexxal-gvernkollutal-Eġittutaħtilparirtiegħu,usaltab’modsigurfuqil-poplutiegħu

KAPITLU60

1Umetagħaddietis-sena,it-tnejnusebgħinsenaminn metal-Iżraelinniżlul-Eġittu,waral-mewtta’Ġużeppi, Sefo,binElifaż,binGħesaw,ħarabmill-Eġittu,huun-nies tiegħu,utelqu

2Uġiel-Afrika,lihijaDinhabah,għandAnġeas,sultan tal-Afrika,uAnġeaslaqagħhomb’unurkbir,ugħamellil Żefol-kaptantal-armatatiegħu

3UŻefosabfavurf’għajnejnAnġeasuf’għajnejnil-poplu tiegħu,uŻefokienil-kaptantal-armatata’Anġeas,sultan tal-Afrika,għalħafnajiem

4UŻefoħajjarlilAnġeas,sultantal-Afrika,biexjiġborlarmatakollhatiegħuħallijmurjiġġieledmal-Eġizzjaniu ma’wliedĠakobb,ubiexjivvendikal-kawżata’ħutu minnhom

5ImmaAnġeasmariedxjisma’lilŻefobiexjagħmeldin il-ħaġa,għaxAnġeaskienjafis-saħħata’wliedĠakobb,u x’kienugħamlulill-armatatiegħufil-gwerratagħhomma’ wliedGħesaw.

6UZefokienf’dawkil-jiemkbirħafnaf’għajnejnAnġeas uf’għajnejnil-poplukollutiegħu,ukieniħajjarhom kontinwamentbiexjagħmlugwerrakontral-Eġittu,imma maridux

7Uġaraf’dawkil-jiemkienhemmfl-artta’Kittimraġel fil-beltta’Pużimna,liismukienUzu,uġiedeġenerat bħalaallaminnuliedKittim,ur-raġelmietumakellux iben,tiflawaħdabissliisimhakienJania

8Ut-tfajlakienetsabiħaħafna,attraentiuintelliġenti,ma kienhemmħaddbħalhafis-sbuħijaul-għerffil-pajjiżkollu

9Un-niesta’Angeas,sultantal-Afrika,rawhauġewu faħħruhagħandu,uAngeasbagħatgħanduliedKittim,u talabbiexjeħodhagħalihbħalamara,un-niesta’Kittim qablulijagħtuhalilubħalamara

10Umetal-messaġġierata’Anġeaskienuħerġinmill-art ta’Kittimbiexjibdewil-vjaġġtagħhom,aral-messaġġiera ta’Turnus,is-sultanta’Bibentu,wasluKittim,għax Turnus,is-sultanta’Bibentu,bagħatukollil-messaġġiera tiegħubiexjitolbulilJaniagħalih,biexjieħugħalihbħala mara,għaxl-irġieltiegħukollhakienufaħħruhamiegħu, għalhekkbagħatlill-qaddejjakollhatiegħugħandha

11Ul-qaddejjata’TurnumarruKittim,utalbulilĠania biextittieħedgħandTurnu,is-sultantagħhom,bħalamara 12Un-niesta’Kittimqalulhom:“Manistgħuxnagħtuha, għaxAnġeas,is-sultantal-Afrika,xtaqhateħodhagħandu bħalamaraqabelmaġejtuintom,uliaħnagħandna nagħtuhalilu,uissagħalhekkmanistgħuxnagħmludinilħaġalinċaħħdulilAnġeasmit-tfajlasabiexnagħtuhalil Turnus.”

13GħaxaħnanibżgħuħafnaminnAnġeaslimajiġixfilbattaljakontrinaujeqridna,uTurnus,sidkom,majkunx jista’jeħlisnaminnidejh.

14Umetal-messaġġierata’Turnussemgħul-kliemkollu ta’wliedKittim,reġgħuluragħandsidhauqalulul-kliem kolluta’wliedKittim

15UwliedKittimbagħtumemorjallilAngeas,jgħidulu, Ara,TurnusbagħatgħalJaniabiexjeħodhamiegħubħala mara,uhekkweġibnieh;usmajnaliġabarl-armatakollha tiegħubieximurgħall-gwerrakontrik,ubiħsiebujgħaddi mit-triqta’SarduniabiexjiġġieledkontraħukLucus,u waradanjiġibiexjiġġieledkontrik

16UAnġeassema’l-kliemta’wliedKittimlibagħtulufirrekord,ur-rabjatiegħuxegħletuqamuġabarl-armata kollhatiegħuuġiemill-gżejjertal-baħar,it-triqlejn Sardunja,għandħuhLucussultanta’Sardunja.

17UNiblos,binLucus,sama’lizijuhAngeaskienġej,u ħareġjiltaqa’miegħub’armatakbira,ubisuugħannqu,u NiblosqallilAngeas,Metatistaqsililmissieridwarilbenesseritiegħu,metammurmiegħekbiexniġġieledma’ Turnus,itlobhjagħmilnikaptantal-armatatiegħu,u Angeasgħamelhekk,uġiegħandħuhuħuhġiejiltaqa’ miegħu,ustaqsiehdwaril-benesseritiegħu

18UAngeasstaqsalilħuhLucusdwaril-benesseritiegħu, ubiexjagħmellilibnuNibloskaptantal-armatatiegħu,u Lucusgħamelhekk,uAngeasuħuhLucusqamuumarru lejnTurnusgħall-battalja,ukienhemmmagħhomarmata kbirauniestqal.

19Uġiebil-vapuri,udaħlufil-provinċjata’Ashtorash,u araTurnusġielejhom,għaxħareġlejnSardunja,ukellulħsieblijeqridhauwarajgħaddiminnhemmgħandAngeas biexjiġġieledmiegħu

20UAnġeasuħuhLucusiltaqgħuma’Turnusfil-wiedta’ Kanopia,ul-battaljakienetqawwijauqawwijabejniethom f’dakil-post

21Ul-battaljakienetħarxakontraLucus,sultanta’ Sardunja,ul-armatakollhatiegħuwaqgħet,uNiblos,ibnu, waqa’wkollf’dikil-battalja

22UzijuhAngeasordnalill-qaddejjatiegħuugħamlu tebuttad-dehebgħalNiblosupoġġewhfih,uAngeasreġa’ għamelbattaljakontraTurnus,uAngeaskienaktar b’saħħtuminnu,uqatlu,ulaqatlin-nieskollhatiegħu b’xiferix-xabla,uAngeasivvendikal-kawżata’Niblos, binħuh,ul-kawżatal-armatata’ħuhLucus

23UmetamietTurnus,idejndawklibaqgħuħajjinmillbattaljadgħajfu,uħarbuminnquddiemAnġeasuħuh Lucus

24UAnġeasuħuhLucusġrewwarajhomsat-triqewlenija, lihibejnAlfanuuRomah,uqatlul-armatakollhata’ Turnusb’xiferix-xabla

25ULucus,is-sultanta’Sardunja,ordnalill-qaddejja tiegħubiexjagħmlutebuttal-bronż,ubiexipoġġufihilġisemta’ibnuNiblos,udifnuhf’dakil-post

26Ubnewfuqutorrigħolihemmhekkfit-triqewlenija,u semmewhbl-isemta’Niblossal-lum,udifnuwkolllil Turnussultanta’Bibentuhemmhekkf’dakil-postma’ Niblos

27Uara,fit-triqewlenijabejnAlphanuuRomah,il-qabar ta’Niblosjinsabfuqnaħawaħdaul-qabarta’Turnusfuqloħra,upavimentbejniethomgħadugħaddejsal-lum.

28UmetaNiblosġiemidfun,missieruLucusirritornamalarmatatiegħulejnartuSardunia,uħuhAngeas,sultantalAfrika,marman-niestiegħulejnil-beltta’Bibentu, jiġifieril-beltta’Turnus

29Ul-abitantita’Bibentusemgħubil-famatiegħuu beżgħuħafnaminnu,uħarġujiltaqgħumiegħubil-bikiussuppliki,ul-abitantita’BibentutalbulilAngeasbiexma joqtolhomxulanqasjeqredil-belttagħhom;uhekkgħamel, għaxBibentuf’dawkiż-żminijietkienetmeqjusabħala waħdamill-blietta’wliedKittim;għalhekkmaqeredxilbelt

30Iżdaminndakinhar'ilquddiemit-truppitas-sultantalAfrikakienujmorrulejnKittimbiexjeqirduhaujisirquha, ukullmetakienujmorru,Zefol-kaptantal-armatata' Anġeaskienimurmagħhom

31UkienwaradanliAngeasdarmal-armatatiegħuu waslufil-beltta’Puzimna,uAngeasħalilJaniabintUzu bħalamarauġabhafil-belttiegħufl-Afrika

KAPITLU61

1Uġaraf’dakiż-żmienil-Fargħun,is-sultantal-Eġittu, ordnalill-poplukollutiegħubiexjibnilupalazzqawwiflEġittu

2UkkmandawkollliluliedĠakobbbiexjgħinulillEġizzjanifil-bini,ul-Eġizzjanigħamlupalazzsabiħu elegantigħalabitazzjonirjali,uhugħammarfihuġedded il-gverntiegħuusaltanb’modsigur

3UŻebulunbinĠakobbmietf’dikis-sena,jiġifierit-tnejn usebgħinsenaminduniżlul-Iżraelinlejnl-Eġittu,u Żebulunmietta’mijauerbatax-ilsena,utpoġġaf’tebutu ngħataf’idejnuliedu.

4Ufis-sebgħinuħamsasenamietħuhSimeon,likellu mijaugħoxrinsenametamiet,uhuwkolltpoġġaf’tebutu ngħataf’idejnuliedu.

5UŻefobinElifażbinGħesaw,kaptantal-armatata’ Anġeas,sultanta’Dinhabah,kiengħadukuljumiħajjarlil

Anġeasbiexjippreparagħall-battaljabiexjiġġieledma’ wliedĠakobbfl-Eġittu,uAnġeasmakienxlestlijagħmel dinil-ħaġa,għaxil-qaddejjatiegħukienurrakkontawlulqawwakollhata’wliedĠakobb,x’kienugħamlulhomfilbattaljatagħhomma’wliedGħesaw

6UZefokienf’dawkil-jiemkuljumiħajjarlilAnġeasbiex jiġġieledma’wliedĠakobbf’dawkil-jiem.

7UwaraxiżmienAnġeassema’l-kliemta’Żefou kkonsentamiegħubiexjiġġieledma’wliedĠakobbflEġittu,uAnġeasġabarlin-nieskollhatiegħuf’ordni,poplu numerużbħar-ramellihemmfuqix-xatttal-baħar,ufforma r-riżoluzzjonitiegħulijmurl-Eġittugħall-battalja 8Ufostil-qaddejjata’Anġeaskienhemmżagħżugħta’ ħmistax-ilsena,BalaambinBeorkienismuuż-żagħżugħ kiengħaqliħafnaufeheml-artitas-sħaħar.

9UAnġeasqallilBalaam:“Nitolbok,agħmelisemgħassħarijietgħalina,ħallinkununafuminsejirbaħf’dinilbattaljalisejringħalihaissa”

10UBalaamordnalijġibulux-xama’,ugħamelminnhaxxbiehata’karrijieturikkiebataż-żwiemelli jirrappreżentawl-armatata’Anġeasul-armatatal-Eġittu,u poġġiehomfl-ilmijietimħejjijabil-makakkerijalikellu għaldakil-għan,uħaf’idul-friegħitas-siġartal-mitru,u eżerċital-makakkerijatiegħu,ugħaqqadhomfuql-ilma,u dehrulufl-ilmax-xbihatlijixbħul-eżerċtita’Anġeas jaqgħuquddiemix-xbihatlijixbħul-Eġizzjaniuwlied Ġakobb.

11UBalaamqaldinil-ħaġalilAnġeas,uAnġeasiddispra umaarmaxruħubiexjinżell-Eġittugħall-battalja,ubaqa’ fil-belttiegħu 12UmetaŻefo,binElifaż,raliAnġeasmaqataxqalbu millijoħroġgħall-battaljamal-Eġizzjani,Żefoħarabminn Anġeasmill-Afrika,utelaquwasalKittim

13Un-nieskollhata’Kittimlaqgħuhb’unurkbir,u impjegawhbiexjiġġieledil-battaljitagħhomil-jiemkollha, uZephosargħaniimmensf’dawkil-jiem,ut-truppitassultantal-Afrikakomplewjinfirxuf’dawkil-jiem,uwlied Kittiminġabruumarrulejnil-MuntanjaCuptiziaminħabba t-truppita’Angeas,is-sultantal-Afrika,likienuqed javvanzawfuqhom.

14UkienjumwieħedliŻefotilefgħoġlażgħira,umar ifittixha,usemagħhatgħajjatmadwaril-muntanja

15UŻefomarura,uara,kienhemmgħarkbirf’qiegħilmuntanja,ukienhemmġeblakbirahemmhekkfid-daħla tal-għar,uŻefoqasamil-ġeblaudaħalfl-għaruħares,u ara,annimalkbirkienqedjiekolil-barri;minnnofs’ilfuq kienjixbahbniedem,uminnnofs’lisfelkienjixbah annimal,uŻefoqamkontral-annimaluqatlubis-sjuf tiegħu.

16Ul-abitantita’Kittimsemgħub’dinil-ħaġa,uferħubilkbir,uqalu:“X’senagħmlulildanir-raġelliqateldanlannimallikielil-bhejjemtagħna?”

17Ulkollinġabrubiexjikkonsagrawlujumwieħedfissena,usemmewhZefoskontismu,uġabuluoffertitaxxorbsenawarasenaf’dakil-jum,uġabulurigali.

18Dakiż-żmien,Jania,bintUzu,martis-sultanAngeas, mardet,ul-mardatagħhanħassetħafnaminnAngeasuluffiċjalitiegħu,uAngeasqallill-għorrieftiegħu,X’għandi nagħmellilJaniaukifsenfejjaqhamill-mardatagħha?Ulgħorrieftiegħuqalulu,Peresslil-arjata’pajjiżnamhijiex bħall-arjata’artKittim,ul-ilmatagħnamhuwiexbħallilmatagħhom,għalhekkminndanmardetir-reġina

19Għaxminħabbal-bidlafl-arjaufl-ilmamardet,uwkoll għaxf’pajjiżhaxorbotbissl-ilmalikienġejminnPurmah, lil-antenatitagħhakienuġabuhbil-pontijiet

20UAnġeasordnalill-qaddejjatiegħu,uġabulu f’reċipjentil-ilmijietta’Purmahlikienuta’Kittim,użenu dawkl-ilmijietmal-ilmijietkollhatal-arttal-Afrika,usabu dawkl-ilmijieteħfefmill-ilmijiettal-Afrika

21UAnġeasradinil-ħaġa,uordnalill-uffiċjalitiegħu kollhabiexjiġbrul-ħaddiematal-ġebelf'elufugħexieren ta'eluf,uqatgħul-ġebelblagħadd,ul-bennejjaġewu bnewpontb'saħħtuimmens,uwasslul-għajntal-ilmamillartta'Kittimgħall-Afrika,udawkl-ilmijietkienugħal Janias-sultanaugħall-preokkupazzjonijietkollhatagħha, biextixrobminnhomubiextaħmi,taħselutinħaselbihom, uwkollbiextisqijabihomiż-żerriegħakollhaliminnha jista'jinkisebl-ikel,ul-frottkollutal-art

22Us-sultanordnalijġibumill-ħamrijata’Kittimf’vapuri kbar,uġabuwkollġebelbiexjibnubih,ul-bennejjabnew palazzigħalJaniar-reġina,ur-reġinafieqetmill-marda tagħha

23Ufir-rivoluzzjonitas-senat-truppital-Afrikakomplew jiġulejnl-artta’Kittimbiexjisirqubħas-soltu,uZephobin Eliphazsema’r-rapporttagħhom,utaordnijietdwarhomu ġġieledmagħhom,uħarbuminnquddiemu,uħelesl-artta’ Kittimminnhom.

24UwliedKittimrawil-kuraġġta’Żefo,uwliedKittim iddeċidewugħamlulilŻefosultanfuqhom,uhusarsultan fuqhom,uwaqtlikienqedisaltanmarrubiexirażżnulil uliedTubal,ul-gżejjerkollhata’madwar.

25Us-sultantagħhomŻefomarfuqquddiemhomu għamlugwerrama’Tubalul-gżejjer,urrażżnuhom,u metarritornawmill-battaljaġeddulul-gverntiegħu,u bnewlupalazzkbirħafnagħall-abitazzjonius-sederjali tiegħu,ugħamlulutronkbir,uŻefosaltanfuql-artkollha ta’Kittimufuql-arttal-Italjagħalħamsinsena

KAPITLU62

1F’dikis-sena,id-disgħausebgħinsenalil-Iżraelinniżlu l-Eġittu,mietRubenbinĠakobb,f’artl-Eġittu;Ruben kellumijauħamsaugħoxrinsenametamiet,upoġġewh f’tebut,ungħataf’idejnuliedu

2Ufit-tmeninsenamietħuhDan;kellumijaugħoxrin senametamiet,uhuwkolltpoġġaf’tebutungħataf’idejn uliedu

3Uf’dikis-senamietKusam,is-sultanta’Edom,uwarajh saltanĦadad,binBedad,għalħamsautletinsena;ufissenawieħedutmeninmietIssakar,binĠakobb,fl-Eġittu,u Issakarkellumijautnejnugħoxrinsenametamiet,u tpoġġaf’tebutfl-Eġittu,ungħataf’idejnuliedu.

4Ufit-tnejnutmeninsenamietħuhAser,likellumijau tlietaugħoxrinsenametamiet,utqiegħedf’tebutfl-Eġittu, ungħataf’idejnuliedu.

5Ufit-tlietautmeninsenamietGad,kellumijauħamsau għoxrinsenametamiet,utpoġġaf’tebutfl-Eġittu,ungħata f’idejnuliedu.

6Uġarafit-tmeninuerbgħasena,jiġifieril-ħamsinsena tar-renjuta’Ħadad,binBedad,sultanta’Edom,liĦadad ġabarlit-tfalkollhata’Għesaw,uħejjal-armatakollha tiegħu,madwarerba’mittelfraġel,umexalejnartMowab, umarjiġġieledkontraMowabujagħmilhomtributarji għalih.

7UwliedMowabsemgħudinil-ħaġa,ubeżgħuħafna,u bagħtugħanduliedMidjanbiexjgħinuhomfil-ġlieda kontraĦadad,binBedad,sultanta’Edom.

8UĦadadwasalfl-artta’Mowab,uMowabuwlied Midjanħarġujiltaqgħumiegħu,uqagħduf’formazzjoni għall-battaljakontrihfir-raba’ta’Mowab.

9UĦadadiġġieledkontraMowab,uwaqgħuħafnamejtin minnuliedMowabuminnuliedMidjan,madwarmitejnelf raġel.

10Ul-battaljakienetħarxaħafnafuqMowab,umeta wliedMowabrawlil-battaljakienetħarxafuqhom, dgħajfuidejhomutawdaharhom,uħallewliluliedMidjan ikomplul-battalja

11UwliedMidjanmakinuxjafux’kienul-intenzjonijietta’ Mowab,immasaħħewruħhomfil-battaljauġġieldukontra Ħadadul-armatakollhatiegħu,ul-Midjankolluwaqa’ quddiemu

12UĦadadqatellilMidjankollub’daqqaqawwija,u qatilhomb’xiferis-sejf,umaħallalilħaddħajminndawk liġewjgħinulilMowab.

13UmetawliedMidjankollhamietufil-battalja,uwlied Mowabħarbu,ĦadadgħamellilMowabkolludakiżżmientributarjugħalih,usarutaħtidejh,utawtaxxa

annwalikifkienordnat,uĦadaddarluraumarluralejn artu.

14Ufir-rivoluzzjonitas-sena,metal-bqijatan-niesta’ Midjanlikienufl-artsemgħuliħuthomkollhakienu waqgħufil-battaljama’ĦadadminħabbaMowab,għax uliedMowabkienutawdaharhomfil-battaljauħallewlil Midjanjiġġieled,imbagħadħamsamill-prinċpijietta’ Midjaniddeċidewmal-bqijata’ħuthomlikienubaqgħu f’arthom,lijiġġielduma’Mowabbiexjivvendikawilkawżata’ħuthom

15UwliedMidjanbagħtugħandħuthomkollha,uliedillvant,uħuthomkollha,uliedKeturakollhaġewbiex jgħinulilMidjanfil-ġliedakontraMowab.

16UwliedMowabsemgħudinil-ħaġa,ubeżgħuħafnali wliedil-lvantkienunġabruflimkienkontrihomgħallbattalja,uwliedMowabbagħtutifkiralejnl-artta’Edom lilĦadadbinBedad,jgħidulha,

17Ejjewissagħandnaugħinunauaħnasenegħlbulil Midjan,għaxkollhanġabruflimkienuġewkontrinama’ ħuthomkollha,uliedil-lvant,biexjiġġieldul-kawżata’ Midjanliwaqa’fil-battalja

18UĦadad,binBedad,sultanta’Edom,ħareġbl-armata kollhatiegħuumarfl-artta’Mowabbiexjiġġieledkontra Midjan,uMidjanuwliedil-lvantiġġieldukontraMowab fl-għalqata’Mowab,ul-battaljakienetħarxaħafna bejniethom

19UĦadadqatellit-tfalkollhata’Midjanulit-tfaltallvantb’xiferis-sejf,uĦadaddakinharħeleslilMowab minnidMidjan,udawklibaqgħuminnMidjanumit-tfal tal-lvantħarbuminnquddiemĦadadul-armatatiegħu,u Ħadadġerawarajhomsaarthom,uqatelhomb’qatlakbira ħafna,ul-maqtulinwaqgħufit-triq

20UĦadadħeleslilMowabminnidMidjan,għaxulied Midjankollhakienuwaqgħutaħtxiferis-sejf,uĦadaddar luraumarluralejnartu

21Uminndakinhar’ilquddiem,uliedMidjanbdew jobogħduliluliedMowab,għaxkienuwaqgħufil-battalja minħabbafihom,ukienhemmgħadwakbirauqawwija bejniethomil-jiemkollha

22UkulmininstabminnMidjanfit-triqta’artMowab mietbis-sejfta’Mowab,ukulmininstabminnMowabfittriqta’artMidjanmietbis-sejfta’Midjan;hekkgħamlu MidjanlilMowabuMowablilMidjangħalħafnajiem.

23Uġaraf’dakiż-żmienliĠudabinĠakobbmietfl-Eġittu, fis-sittautmeninsenaminnmetaĠakobbniżell-Eġittu,u Ġudakellumijaudisgħaugħoxrinsenametamiet,u bbalzmawhupoġġewhf’tebut,ungħataf’idejnuliedu 24Ufid-disgħautmeninsenamietNaftali,likellumijau tnejnutletinsena,utpoġġaf’tebutungħataf’idejnuliedu 25Uġarafis-senawieħedudisgħinlil-IżraelinniżlulEġittu,jiġifierifit-tletinsenatar-renjuta’SefobinElifaż, binGħesaw,fuquliedKittim,uliedl-Afrikaġewfuqulied Kittimbiexjisirquhombħas-soltu,immamakinuxġew fuqhomgħaldawnit-tlettax-ilsena

26Uġewgħandhomf’dikis-sena,uŻefobinElifażħareġ lejhomma’xiwħudmill-irġieltiegħuuħabathomb’mod iddisprat,ut-truppital-AfrikaħarbuminnquddiemŻefou l-maqtulinwaqgħuquddiemu,uŻefoul-irġieltiegħuġrew warajhom,komplewsejrinuħatfuhomsakemmkienuqrib l-Afrika.

27UAnġeas,is-sultantal-Afrika,sema’x’kiengħamel Żefo,udaninkwetahħafna,uAnġeasbaqa’jibża’minn Żefol-jiemkollha

KAPITLU63

1Ufit-tlietaudisgħinsenamietLevi,binĠakobb,flEġittu,uLevikellumijausebgħautletinsenametamiet,u poġġewhf’tebutungħataf’idejnuliedu

2Uġarawaral-mewtta’Levi,metal-Eġittukollurali wliedĠakobb,ħutĠużeppi,kienumejta,l-Eġizzjanikollha bdewibatuliluliedĠakobbujimrarlhomħajjithomminn dakinharsal-jumliħarġumill-Eġittu,uħaduminnidejhom id-dwieliul-għelieqikollhalikientahomĠużeppi,uddjarsbieħkollhalifihomkienujgħixun-niesta’Iżrael,u x-xaħamkollutal-Eġittu,l-Eġizzjaniħadukollox mingħanduliedĠakobbf’dawkil-jiem

3Uidl-Eġittukollusaretiktariebsaf’dawkil-jiemkontra wliedIsrael,ul-Eġizzjanigħamlul-ħsaralill-Iżraelin sakemmuliedIsraelgħejjewminnħajjithomminħabbalEġizzjani

4Uġaraf’dawkil-jiem,fil-mijautnejnsenaminnmeta Iżraelniżell-Eġittu,limietil-Fargħun,is-sultantal-Eġittu, uMelol,ibnu,bedajsaltanminfloku,ul-irġielsetgħana kollhatal-Eġittuudikil-ġenerazzjonikollhalikienettaflil Ġużeppiulilħutumietuf’dawkil-jiem

5Uqametminflokhomġenerazzjonioħra,limakinitxtaf liluliedĠakobbut-tajjebkollulikienugħamlulhom,ulqawwakollhatagħhomfl-Eġittu

6Għalhekk,minndakinhar’ilquddieml-Eġittukollubeda jgħaffeġħajjetuliedĠakobb,ujgħakkishomb’kullxortata’ xogħoliebes,għaxmakinuxgħarfulilmissirijiethomli kienuħelsuhomfiżmienil-ġuħ

7Udankienukollmingħandil-Mulej,għaluliedIżrael, biexikunuta’benefiċċjugħalihomfl-aħħarjiemtagħhom, sabiexuliedIżraelkollhajkunujistgħujagħrfulill-Mulej Allatagħhom.

8Usabiexikunujafus-sinjaliul-għeġubijietqawwijalilMulejkiensejagħmelfl-Eġittuminħabbal-poplutiegħu Israel,sabiexuliedIsraeljibżgħumill-Mulej,Allata’ missirijiethom,ujimxufil-mogħdijietkollhatiegħu,huma unisilhomwarajhomil-jiemkollha

9Melolkellugħoxrinsenametabedajsaltan,udamisaltan erbgħaudisgħinsena,ul-EġittukollusejjaħluFargħun skontisemmissieru,kifkienetid-drawwatagħhomli jagħmluma’kullsultanlikienisaltanfuqhomfl-Eġittu.

10Dakiż-żmien,it-truppikollhata’Anġeas,sultantalAfrika,ħarġujinfirxuma’artKittimbħas-soltugħall-serq.

11USefobinElifaż,binGħesaw,sama’r-rapport tagħhom,uħareġjiltaqa’magħhombl-armatatiegħu,u ġġieledmagħhomhemmhekkfit-triq

12UŻefoqatellit-truppitas-sultantal-Afrikab’xiferixxabla,umaħallalilħaddminnhomħaj,ulanqaswieħed marritornagħandsidufl-Afrika

13UAnġeassema’b’danliŻefobinElifażkiengħamel lit-truppikollhatiegħu,likienqeredhom,uAnġeasġabar it-truppikollhatiegħu,l-irġielkollhatal-arttal-Afrika, poplunumerużbħar-ramelħdejnix-xatttal-baħar

14UAnġeasbagħatlilħuhLuku,jgħidlu,Ejjagħandi man-nieskollhatiegħekugħinninoqtollilŻefoulilulied Kittimkollhaliqerdulin-niestiegħi,uLukuġiebl-armata

kollhatiegħu,forzakbiraħafna,biexjgħinlilħuhAnġeas jiġġieledma’ŻefouwliedKittim.

15USefouwliedKittimsemgħudinil-ħaġa,ubeżgħu ħafnauterrurkbirwaqa’fuqqlubhom.

16UŻefobagħatukollittralejnl-artta’EdomlilĦadad binBedad,sultanta’Edom,uliluliedkollhata’Għesaw, tgħid,

17SmajtliAnġeas,is-sultantal-Afrika,ġejgħandnama’ ħuhgħall-battaljakontrina,uaħnanibżgħuħafnaminnu, għaxl-armatatiegħuhijakbiraħafna,speċjalmentperessli ġejkontrinama’ħuhul-armatatiegħuwkoll

18Issamelaitla’intomukollmiegħiugħinuni,uniġġieldu flimkienkontraAnġeasuħuhLukus,ussalvanaminn idejhom,immajekkle,kunuafulilkollsemmutu

19UwliedGħesawbagħtuittraliluliedKittimulilSefo, is-sultantagħhom,jgħidulhom:“Manistgħuxniġġieldu kontraAnġeasul-poplutiegħu,għaxpattta’paċiilu bejnietnagħaldawnl-aħħarsnin,minnżmienBela,lewwelsultan,uminnżmienĠużeppi,binĠakobb,sultan tal-Eġittu,limiegħuġġielidnafuqin-naħal-oħratalĠordanmetadifenlilmissieru

20UmetaŻefosema’kliemħutuwliedGħesawastjena minnhom,uŻefobeża’ħafnaminnAnġeas

21UAnġeasuħuhLukuqasmul-forzikollhatagħhom, madwartmienmittelfraġel,kontrawliedKittim.

22UwliedKittimkollhaqalulilSefo,“ItlobgħalinalillAllata’missirijietek,forsijeħlisnaminnidejnAnġeasularmatatiegħu,għaxsmajnalihuAllakbirulijeħleslil dawkkollhalijafdawfih”

23UŻefosema’kliemhom,uŻefofittexlill-Mulejuqal, 24Mulej,Allata’AbrahamuIżakk,missirijieti,illumnaf liintiAllaveru,ulil-allatkollhatal-ġnushumafiergħau blaużu

25Ftakarissamiegħillumil-patttiegħekma’Abraham missierna,liqalulnamissirijietna,uagħmelħnienamiegħi llumminħabbaAbrahamuIżakkmissirijietna,usalvaliliu liluliedKittimminnidejnis-sultantal-Afrikalijiġi kontrinagħall-battalja

26Ul-Mulejsema’leħenŻefo,ukelluħsiebgħalih minħabbaAbrahamuIżakk,ul-MulejħeleslilŻefoulil uliedKittimminnidejnAnġeasul-poplutiegħu 27UŻefoġġieledkontraAnġeas,sultantal-Afrika,ulpoplukollutiegħudakinhar,ul-Mulejtal-poplukolluta’ Anġeasf’idejnuliedKittim

28Ul-battaljakienetħarxafuqAngeas,uZephoqatellillirġielkollhata’AngeasulilħuhLucus,b’xiferix-xabla,u waqgħuminnhomsal-lejlata’dakinharmadwarerba’mitt elfraġel.

29UmetaAnġeasralil-irġieltiegħukollhamietu,bagħat ittralill-abitantikollhatal-Afrikabiexjiġugħandu,biex jgħinuhfil-battalja,ukitebfl-ittra,jgħid,Dawkkollhali jinsabufl-Afrikaħajiġugħandiminngħaxarsnin'ilfuq;ħa jiġulkollgħandi,uarajekkmajiġiximut,ukulmagħandu, bid-darkollhatiegħu,is-sultansejieħu

30Ul-bqijakollhatal-abitantital-Afrikatwerwrubil-kliem ta’Anġeas,uħarġumill-beltmadwartlietmittelfraġelu tifel,minngħaxarsnin’ilfuq,umarrugħandAnġeas.

31UfitmiemgħaxartijiemAnġeasreġa’bedal-battalja kontraŻefouwliedKittim,ul-battaljakienetkbiraħafnau qawwijabejniethom.

32Umill-armatata’AngeasuLucus,Zephobagħatħafna mill-ferutif’idu,madwarelfejnraġel,uSosiphtaril-kaptan tal-armatata’Angeaswaqa’f’dikil-battalja

33UmetaSosiphtarwaqa’,it-truppiAfrikanidaru daharhombiexjaħarbu,uħarbu,uAngeasuħuhLucus kienumagħhom

34UŻefouwliedKittimġrewwarajhom,ukomplew jolqtuhomsewfit-triq,madwarmitejnraġel,uġrewwara AzdrubalbinAnġeaslikienħarabma’missieru,uqatlu għoxrinraġeltiegħufit-triq,uAzdrubalħarabminnulied Kittim,umaqatluhx

35UAnġeasuħuhLucusħarbumal-bqijatal-irġiel tagħhom,uħarbuudaħlufl-Afrikabit-terrurulkosternazzjoni,uAnġeasbeża’l-jiemkollhaliZephobin Elifażmajmurxgħall-gwerramiegħu

KAPITLU64

1UBalaambinBeorkiendakiż-żmienma’Anġaesfilbattalja,umetaraliŻefokienrebaħfuqAnġaes,ħarab minnhemmumarKittim

2UŻefouwliedKittimlaqgħuhb’unurkbir,għaxŻefo kienjafl-għerfta’Balaam,uŻefotalilBalaamħafna rigaliubaqa’miegħu

3UmetaŻefokienirritornamill-gwerra,ordnali jingħaddut-tfalkollhata’Kittimlikienumarrufil-battalja miegħu,uara,ħaddmakiennieqes

4UŻefoferaħb’dinil-ħaġa,uġeddedsaltnatu,ugħamel festalis-sudditikollhatiegħu

5ImmaŻefomaftakarxfil-MulejumakkunsidraxlilMulejkiengħenufil-battalja,ulikienħelesliluulill-poplu tiegħuminnidejnis-sultantal-Afrika,iżdaxortamexafittriqatta’wliedKittimuwliedGħesawil-ħżiena,biexjaqdi allatoħraliħutuwliedGħesawkienugħallmuh;għalhekk jingħad,Mill-ħżienajoħroġil-ħażen

6UŻefosaltanfuquliedKittimkollhab’modsigur,imma makienxjaflill-Mulejlikienħelsuliluulill-poplukollu tiegħuminnidejnis-sultantal-Afrika;ut-truppital-Afrika maġewxaktarlejnKittimbiexjisirqubħas-soltu,għax kienujafubil-qawwata’Żefolikienqatelhomilkoll b’xiferix-xabla,għalhekkAnġeaskienjibża’minnŻefo binElifaż,uminnuliedKittimil-jiemkollha

7F’dakiż-żmienmetaŻefokienirritornamill-gwerra,u metaŻefokienrakifkienrebaħfuqin-nieskollhatalAfrikaukienqatelhomfil-battaljab’xiferis-sejf,imbagħad ŻefotaparirliluliedKittim,bieximorrul-Eġittuħalli jiġġielduma’wliedĠakobbumal-FargħunsultantalEġittu.

8GħaxSefosema’lil-irġielsetgħanatal-Eġittukienu mietuuliĠużeppiuħutu,uliedĠakobb,kienumietu,uli wliedhomkollha,uliedIsrael,baqgħufl-Eġittu 9USefoħaseblijmurjiġġieledkontrihomukontralEġittukollu,biexjivvendikal-kawżata’ħutuwlied Għesaw,liĠużeppiflimkienma’ħutuul-Eġittukollu kienuqatluf’artKangħan,metatelgħujidfnulilĠakobb f’Ħebron

10USefobagħatmessaġġieragħandĦadad,binBedad, sultanta’Edom,ulilħutulkoll,uliedGħesaw,jgħidilhom: 11Magħedtxintlimatiġġilidxkontras-sultantal-Afrika għaxhumembrutal-patttiegħek?Ara,jieniġġilidtmiegħu uqerqtuul-poplukollutiegħu

12Issagħalhekkjieniddeċidejtliniġġieledkontral-Eġittu uwliedĠakobbliqegħdinhemm,usenieħuvendetta minnhomgħaldakligħamlulnaĠużeppi,ħutuu missirijietuf’artKangħanmetatelgħujidfnulil missierhomf’Ħebron.

13Issamelajekkintomlestilitiġugħandibiextgħinuni fil-ġliedakontrihomukontral-Eġittu,alluraaħnase nieħduvantaġġmill-kawżata’ħutna.

14UwliedGħesawsemgħukliemŻefo,uwliedGħesaw inġabruflimkien,poplukbirħafna,umarrubiexjgħinulil ŻefouliluliedKittimfil-battalja

15UŻefobagħatkliembħaldawnliluliedil-lvantulil uliedIsmael,uhumanġabruuġewjgħinulilŻefoulil uliedKittimfil-gwerrakontral-Eġittu

16Udawnis-slatenkollha,is-sultanta’Edomuwliedillvant,uwliedkollhata’Ismael,uSefos-sultanta’Kittim ħarġuuqasmul-armatakollhatagħhomf’Ħebron

17Ul-kampkientqilħafna,ukientwildaqsvjaġġta’tlett ijiem,niesnumerużibħar-ramelfuqxattil-baħarlima jistgħuxjingħaddu

18Udawnis-slatenkollhaul-armatatagħhomniżluuġew kontral-Eġittukollufil-battalja,ukkampjawflimkienfilwiedta’Patros

19Ul-Eġittukollusema’r-rapporttagħhom,unġabru flimkienukoll,in-nieskollhata’artl-Eġittu,utal-bliet kollhalikienuta’l-Eġittu,madwartlietmittelfraġel 20Ul-irġieltal-EġittubagħtuwkollliluliedIsraellikienu f’dawkil-jiemfl-artta’Gosen,biexjiġugħandhomsabiex imorrujiġġieldukontradawnis-slaten

21Ul-irġielta’Israelinġabruukienumadwarmijau ħamsinraġel,umarrugħall-battaljabiexjgħinulillEġizzjani

22Ul-irġielta’Israeluta’l-Eġittuħarġu,madwartliet mittelfraġelumijauħamsinraġel,umarrukontradawn is-slatengħall-battalja,upoġġewruħhomminnbarral-art ta’Gosenfaċċatata’Patros

23Ul-Eġizzjanimaemmnuxf’Iżraelbieximurmagħhom fil-kampijiettagħhomflimkiengħall-battalja,għaxlEġizzjanikollhaqalu,“ForsiwliedIżraeljagħtunaf’idejn uliedGħesawuIsmael,għaxhumaħuthom.”

24Ul-EġizzjanikollhaqaluliluliedIżrael:“Ibqgħuhawn flimkienfil-postfejntoqgħodu,uaħnammorruniġġieldu kontrawliedGħesawuIsmael.Jekkdawnis-slaten jegħlbuna,alluraejjewintomilkollfuqhomugħinuna”U wliedIżraelgħamluhekk

25USefo,binElifaż,binGħesaw,sultanta’Kittim,u Ħadad,binBedad,sultanta’Edom,ul-kampijietkollha tagħhom,uwliedkollhatal-lvant,uwliedIsmael,poplu numerużbħar-ramel,ikkampjawflimkienfil-wiedta’ Patrosfaċċatata’Takpankes

26UBalaambinBeoris-Sirjankienhemmfil-kampta’ Sefo,għaxġiema’wliedKittimgħall-battalja,uBalaam kienraġelonoratħafnaf’għajnejnSefoul-irġieltiegħu 27USefoqallilBalaam:“Ipprovat-tbassirgħalinabiex inkununafuminsejirbaħfil-battalja,aħnajewl-Eġizzjani” 28UBalaamqamupproval-artitad-divinazzjoni,ukien tas-sengħafl-għarfientagħha,immakienkonfużuxxogħolinqeredf’idu 29Upprovahamill-ġdidimmamarnexxilhiex,uBalaam iddispraminnhautelaqhaumatemmhiex,għaxdankien ġejmill-Mulej,sabiexiġiegħellilZefoul-poplutiegħu

jaqgħuf'idejnuliedIżrael,likienufdawfil-Mulej,Allata' missirijiethom,fil-gwerratagħhom.

30USefouĦadadqassmul-forzitagħhomgħall-battalja, ul-Eġizzjanikollhamarruwaħedhomkontrihom,madwar tlietmittelfraġel,ulanqasraġelwieħedminnIsraelma kienmagħhom

31Ul-Eġizzjanikollhaġġielduma’dawnis-slatenkontra PatrosuTakpankes,ul-battaljakienetħarxakontralEġizzjani

32Us-slatenkienuaktarb’saħħithommill-Eġizzjanif’dik il-battalja,umadwarmijautmeninraġelmill-Eġittu waqgħudakinhar,umadwartletinraġelmill-qawwiettasslaten,ul-irġielkollhatal-Eġittuħarbuminnquddiemisslaten,ugħalhekkuliedGħesawuIsmaelġrewwaralEġizzjani,ukomplewjolqtuhomsal-postfejnkienil-kamp ta’wliedIżrael.

33Ul-EġizzjanikollhagħajtuliluliedIsraeluqalulhom: “IġġrifulejnaugħinunausalvawnaminnidejnGħesaw, IsmaeluwliedKittim.”

34Ul-mijauħamsinraġelminnuliedIżraelġrewmillposttagħhomlejnil-kampijietta’dawnis-slaten,uwlied Iżraelgħajtulill-MulejAllatagħhombiexjeħlishom.

35Ul-Mulejsema’lilIżrael,ul-Mulejtal-irġielkollha tas-slatenf’idejhom,uwliedIżraelġġieldukontradawnisslaten,uwliedIżraelqatlumadwarerbatelefmill-irġiel tas-slaten

36Ul-Mulejtefa’biża’kbirfil-kamptas-slaten,ub’hekk il-biża’ta’wliedIżraelwaqa’fuqhom.

37Ul-armatakollhatas-slatenħarbetminnquddiemulied Israel,uwliedIsraelġrewwarajhomukomplewjolqtuhom sal-fruntierita’artKus.

38UwliedIsraelqatluminnhomfit-triqżewġelfejnraġel ieħor,uminnuliedIsraellanqaswieħedmawaqa’

39Umetal-EġizzjanirawliwliedIsraelkienuġġieldu b’daqstantftitirġielmas-slaten,ulil-battaljakienet daqshekkħarxakontrihom,

40L-Eġizzjanikollhabeżgħuħafnagħalħajjithom minħabbal-battaljaqawwija,ul-Eġittukolluħarab,kull raġelinħebamill-forziarmati,uhumanħbewfit-triq,u ħallewlill-Iżraelinjiġġieldu.

41UwliedIsraeltawdaqqakbiralill-irġieltas-slaten,u dawnirritornawminnhomwaralikienukeċċewhomsalfruntierata’artKus.

42UIsraelkollukienjafx’kienugħamlulhoml-irġieltalEġittu,likienuħarbuminnhomfil-battalja,ukienu ħallewhomjiġġielduwaħedhom.

43Għalhekk,uliedIsraelaġixxewbil-makakkerijawkoll,u hekkkifuliedIsraelirritornawmill-battalja,sabulilxi wħudmill-Eġizzjanifit-triquqatluhomhemmhekk

44Uwaqtlikienuqedjoqtluhom,qalulhomdanil-kliem:

45Għaliextlaqtuminnquddiemnauħallejtuna,likonna ftitnies,biexniġġieldukontradawnis-slatenlikellhom poplukbirbiexjoqtluna,sabiexb’hekktkunutistgħu teħilsuruħkomstess?

46Udwarxiwħudlil-Iżraeliniltaqgħumagħhomfit-triq, uliedIżraeltkellmuma’xulxinuqalu:“Ħabtu,ħabtu,għax danIżmaelita,jewEdomit,jewminnuliedKittim.”U waqfufuquuqatluh,usarujafulikienEġizzjan

47UwliedIsraelgħamludawnl-affarijietbil-makakkerija kontral-Eġizzjani,għaxkienutelquhomfil-battaljaukienu ħarbuminnhom

48UwliedIsraelqatlumill-irġielEġizzjanifit-triqb’dan il-mod,madwarmitejnraġel.

49Ul-irġielkollhatal-Eġitturawil-ħażenliwliedIsrael kienugħamlulhom,ugħalhekkl-Eġittukollubeża’ħafna minnuliedIsrael,għaxkienurawil-qawwakbiratagħhom, ulilanqasraġelwieħedminnhommakienwaqa’

50Għalhekk,uliedIżraelkollhareġgħulurabil-ferħfi triqthomlejnGosen,ul-bqijatal-Eġittureġgħulurakull raġellejnpostu

KAPITLU65

1Uġarawaradawnl-affarijiet,lil-kunsillierakollhatalFargħun,sultantal-Eġittu,ux-xjuħkollhatal-Eġittu nġabruuġewquddiemis-sultanumielufl-art,uqagħdu bilqiegħdaquddiemu.

2Ul-kunsillieraux-xjuħtal-Eġittukellmulis-sultanu qalulu:

3Ara,il-popluta’wliedIżraelhuwaakbaruaktarb’saħħtu minna,uinttafil-ħażenkolluligħamlulnafit-triqmeta ġejnaluramill-battalja

4Urajtukollil-qawwaqawwijatagħhom,għaxdinilqawwaġejjalilhomminnmissirijiethom,għaxftitirġiel bissqamukontrapoplunumerużbħar-ramel,uħatfuhom b’xiferis-sejf,uminnhominfushomħaddmawaqa’,tantli kiekukienunumerużikienujeqirduhomgħalkollox

5Issagħalhekkagħtunaparirx’għandnanagħmlu magħhom,sakemmneqirduhombil-modil-modminn fostna,biexmajsiruxwisqgħalinafl-art

6GħaxjekkuliedIżraeljiżdiedufl-art,isiruta’ostaklu għalina,ujekkisseħħxigwerra,bil-qawwakbiratagħhom jingħaqdumal-għadutagħnakontrina,ujiġġieldukontrina, jeqirdunamill-artujitilquminnha

7Għalhekk,is-sultanwieġeblix-xjuħtal-Eġittuuqalilhom: “Danhul-pjanlitfassalkontraIżrael,liminnum’aħniexse nitbiegħdu,

8Ara,fl-arthemmPitomuRameses,blietmhux imwaħħlinmal-battalja,ujixraqlekulilnalinibnuhomu nsaħħuhom

9Issagħalhekkmurintukolluaġixxibil-makakkerija kontrihom,uxandruleħenfl-Eġittuuf’Gosenfuqkmand tas-sultan,ugħidu:

10Intoml-irġielkollhatal-Eġittu,Gosen,Patrosulabitantikollhatagħhom!is-sultanordnalnanibnulilPitom uRameses,unissaħħuhomgħall-battalja;minfostkom mill-Eġittukollu,minnuliedIżraelumill-abitantikollha tal-bliet,lestlijibnimagħna,kullwieħedjingħatalul-paga tiegħukuljumskontl-ordnitas-sultan;għalhekkmorru intoml-ewweluagħmlul-makakkerija,uiġbruruħkomu ejjewPitomuRamesesbiextibnu

11Uwaqtlitkunqedtibni,agħmellissirproklamazzjoni bħaldinmadwarl-Eġittukollukuljumfuqkmandtassultan

12UmetaxiwħudminnuliedIsraeljiġubiexjibnu miegħek,għandektagħtihomil-ħlastagħhomkuljumgħal ftitjiem

13Uwaralijkunubnewmagħkomgħall-ħlasta’kuljum tagħhom,ibegħdulilkominfuskomminnhomkuljum wieħedwieħedbil-moħbi,umbagħadtqumuussirulkaptaniul-uffiċjalitagħhom,uwaratħalluhomjibnu

mingħajrħlas,ujekkjirrifjutaw,imbagħadġiegħelhom jibnub’saħħitkomkollha.

14Ujekktagħmludanikuntajjebgħalinalinsaħħuartna kontrawliedIżrael,għaxminħabbal-għejatal-biniuxxogħol,uliedIżraelsejonqsu,għaxsetiċħduhommin-nisa tagħhomjumwarajum

15Ux-xjuħkollhatal-Eġittusemgħul-parirtas-sultan,ulparirdehertajjebf’għajnejhomuf’għajnejnil-qaddejjatalFargħun,uf’għajnejnl-Eġittukollu,ugħamluskontkelma s-sultan

16Ul-qaddejjakollhatelquminnquddiemis-sultan,u għamluproklamazzjonifl-Eġittukollu,f’Takpankesu f’Gosen,ufil-blietkollhalikienumadwarl-Eġittu,uqalu: 17Rajtx’għamlulnawliedGħesawuIsmael,liġew jiġġieldukontrinauriedujeqirduna

18Issagħalhekkis-sultanordnalnabiexinsaħħul-art,biex nibnul-blietPitomuRameses,ubiexinsaħħuhomgħallbattalja,jekkjerġgħujiġukontrina

19Kulminminnkommill-EġittukolluuminnuliedIsrael jiġibiexjibnimagħna,ikollul-pagatiegħuta’kuljum mogħtijamis-sultan,kifhul-kmandtiegħulilna

20Umetal-EġittuuwliedIsraelkollhasemgħudakkollu likienuqalul-qaddejjatal-Fargħun,ġewxiwħudmillEġizzjaniuwliedIsraelbiexjibnumal-qaddejjatalFargħun,PitomuRameses,immaħaddminnuliedLevima ġiema’ħuthombiexjibnu

21Ul-qaddejjakollhatal-Fargħunul-prinċpijiettiegħu ġewgħall-ewwelbil-qerqbiexjibnuma’Israelkollubħala ħaddiemamikrijinkuljum,utawlilIsraelil-ħlastagħhom ta’kuljumfil-bidu

22Ul-qaddejjatal-Fargħunbnewma’Israelkollu,ukienu impjegatif’dakix-xogħolma’Israelgħalxaharsħiħ

23Ufitmiemix-xahar,il-qaddejjakollhatal-Fargħun bdewjirtirawbil-moħbiminnquddiemil-popluta’Iżrael kuljum

24UIżraelkomplabix-xogħolf’dakiż-żmien,imma mbagħadirċieval-ħlasta’kuljum,għaxxiwħudmill-irġiel tal-Eġittukienugħadhomqedikomplux-xogħolma’Iżrael f’dakiż-żmien;għalhekkl-EġizzjanitawlilIżraelil-ħlas tagħhomf’dawkil-jiem,sabiexhuma,l-Eġizzjanisħabhom fix-xogħol,ikunujistgħuwkolljieħdul-ħlasgħax-xogħol tagħhom

25Ufitmiemsenauerba’xhurl-Eġizzjanikollhakienu telquminnquddiemuliedIsrael,ub’hekkuliedIsrael tħallewwaħedhomfix-xogħol

26Uwaralil-Eġizzjanikollhartirawminnquddiemulied Iżrael,reġgħulurausaruoppressuriuuffiċjalifuqhom,u xiwħudminnhomqagħdufuquliedIżraelbħalakaptani tal-kompiti,biexjirċievumingħandhomdakkollulikienu jagħtuhombħalaħlasgħax-xogħoltagħhom

27Ul-Eġizzjanigħamlub’danil-modliluliedIsraeljum warajum,sabiexjagħġbuhomfix-xogħoltagħhom.

28UwliedIsraelkollhakienuwaħedhominvolutifixxogħol,ul-EġizzjanimatawxħlasliluliedIsraelminndak iż-żmien'ilquddiem

29Umetaxiwħudmill-irġielta’Israelirrifjutawlijaħdmu minħabbalimangħatawxil-pagalilhom,imbagħadleżattaturiul-qaddejjatal-Fargħunopprimewhomu tawhomdaqqietkbar,uġegħluhomjerġgħulurabil-forza, biexjaħdmuma’ħuthom;hekkgħamlul-Eġizzjanikollha ma’wliedIsraelil-jiemkollha

30UwliedIsraelkollhabeżgħuħafnamill-Eġizzjanif’din il-kwistjoni,uwliedIsraelkollhareġgħulurauħadmu waħedhommingħajrħlas

31UwliedIżraelbnewlilPitomuRameses,uwliedIżrael kollhagħamlux-xogħol,xiwħudjagħmlul-briks,uxi wħudjibnu,uwliedIżraelbnewussaħħewl-artkollhatalEġittuus-swartagħha,uwliedIżraelkienumħabbtinfixxogħolgħalħafnasnin,sakemmwasaliż-żmienmetalMulejftakarfihomuħariġhommill-Eġittu

32ImmawliedLevimakinuximpjegatifix-xogħolma’ ħuthomta’Israel,mill-bidusajumil-ħruġtagħhommillEġittu

33GħaxuliedLevikollhakienujafulil-Eġizzjanikienu qaludawnil-kliemkollhab’qerqlill-Iżraelin,għalhekk uliedLeviastjenewmillijersqulejnix-xogħolma’ħuthom 34Ul-Eġizzjanimadderieġuxl-attenzjonitagħhombiex iġiegħluliluliedLevijaħdmuwara,peresslimakinuxma’ ħuthomfil-bidu,għalhekkl-Eġizzjaniħallewhom waħedhom.

35Uidejnl-irġieltal-Eġittukienudirettib’severità kontinwakontrawliedIsraelf’dakix-xogħol,ul-Eġizzjani ġiegħluliluliedIsraeljaħdmub’modaħrax.

36Ul-Eġizzjanigħamlul-ħajjietta’wliedIsraelimrar b’xogħoliebes,fit-tikħilul-briks,uwkollb’kullxortata’ xogħolfir-raba’.

37UwliedIsraelsejħulilMelol,is-sultantal-Eġittu, “Meror,sultantal-Eġittu,”għaxfiżmienul-Eġizzjani kienugħamlulhomħajjithomimrarb’kullxortata’xogħol.

38Ux-xogħolkollulil-EġizzjaniġagħluliluliedIsrael jaħdmu,eżiġewhb’modaħrax,sabiexjagħġbulilulied Israel,immaiktarmaħakmuhom,iktarkibruużdiedu,ulEġizzjanikienumnikktinminħabbawliedIsrael

KAPITLU66

1Dakiż-żmienmietĦadadbinBedad,sultanta’Edom,u SamlaminnMesreka,mill-artta’wliedil-lvant,beda jsaltanminfloku

2Fit-tlettax-ilsenatar-renjutal-Fargħun,is-sultantalEġittu,likienetil-mijauħamsaugħoxrinsenaminnmeta l-Iżraelinniżlul-Eġittu,SamlakienilujsaltanfuqEdom tmintax-ilsena

3Umetasarsultan,ġabarl-armatatiegħubiextmur tiġġieledkontraŻefobinElifażuwliedKittim,għaxkienu għamlugwerrakontraAnġeas,sultantal-Afrika,uqerdularmatakollhatiegħu.

4Immamaġġieledxmiegħu,għaxuliedGħesaw żammewh,billiqalulu,“Hukienħuhom.”GħalhekkSamla semgħetleħenuliedGħesaw,udarluramal-forzikollha tiegħulejnl-artta’Edom,umakomplietxtiġġieledkontra SefobinElifaż

5Ul-Fargħun,is-sultantal-Eġittu,sama’dinil-ħaġa,uqal: “Samla,is-sultanta’Edom,iddeċiedalijiġġieledkontra wliedKittim,uwarasejiġijiġġieledkontral-Eġittu”

6Umetal-Eġizzjanisemgħudinil-ħaġa,żiedux-xogħol fuquliedIsrael,biexl-Iżraelinmajagħmlulhomxbħalma għamlulhomfil-gwerratagħhomkontrawliedGħesawfi żmienĦadad

7Għalhekk,l-EġizzjaniqaluliluliedIsrael:“Iġġeluu agħmluxogħolkom,utemmewxogħolkom,usaħħul-art,

biexmajiġuxuliedGħesaw,ħutkom,jiġġieldukontrina, għaxminħabbafikomjiġukontrina.”

8UwliedIsraelgħamlux-xogħoltal-irġieltal-Eġittujum b’jum,ul-EġizzjaniħakmuliluliedIsraelsabiex inaqqsuhomfl-art.

9Immahekkkifl-Eġizzjaniżiedux-xogħolfuquliedIsrael, hekkukolluliedIsraelżdieduukmultraw,ul-Eġittukollu mtelab’uliedIsrael.

10Ufil-mijauħamsaugħoxrinsenaminnmetaIsrael niżell-Eġittu,l-Eġizzjanikollharawlil-pjantagħhomma rnexxiexkontraIsrael,iżdaliżdieduukibru,ul-arttalEġittuul-artta’Gosenimtlewb’uliedIsrael

11Għalhekk,ix-xjuħkollhatal-Eġittuul-għorrieftiegħu ġewquddiemis-sultanumieluquddiemuuqagħdu bilqiegħdaquddiemu

12Ux-xjuħkollhatal-Eġittuul-għorrieftiegħuqalulissultan:“Jallajgħixis-sultangħaldejjem;inttajtnal-parir kontrawliedIsrael,ugħamilniehomskontil-kelmatassultan.”

13Immafiproporzjonmaż-żjiedatax-xogħolhekk jiżdieduujikbrufl-art,uaral-pajjiżkollumimlibihom

14Issagħalhekk,sidusultantagħna,għajnejnl-Eġittu kolluhumafuqekbiextagħtihompariribl-għerftiegħek,li bihjistgħujegħlbulilIżraelbiexjeqirduhom,jew inaqqsuhommill-art;us-sultanwieġebuqalilhom: “Agħtukomparirf’dinil-kwistjonibiexinkununafu x’għandnanagħmlumagħhom”

15Uuffiċjal,wieħedmill-kunsillieritas-sultan,likien jismuĠob,mill-Mesopotamja,fl-artta’Uż,wieġeblissultanuqallu:

16Jekkjogħġoblis-sultan,ħajisma’l-parirtal-qaddej tiegħu;us-sultanqallu:“Tkellem”

17UĠobtkellemquddiemis-sultan,il-prinċpijiet,u quddiemix-xjuħkollhatal-Eġittu,uqal:

18Ara,il-parirtas-sultanlitaqabeldwarix-xogħolta’ wliedIżraelhuwatajjebħafna,um’għandkomxtwarrbulil dawklijaħdmugħaldejjem.

19Immadanhul-parirlingħatajtbiexbihtista’ tnaqqashom,jekkjidhirlutajjeblis-sultanlijagħmlilhom ħsara.

20Ara,ilnanibżgħumill-gwerragħalżmientwil,ugħedna, MetaIżraelisirproduttivfl-art,humasejkeċċunamill-art jekkisseħħgwerra.

21Jekkjogħġoblis-sultan,ħajoħroġdigrietirjali,uħa jinkitebfil-liġijiettal-Eġittulimagħanduxjiġirevokat,li kulltifelimwieledlill-Iżraelin,demmugħandujixxerred mal-art

22Ubillitagħmludan,metal-irġielkollhata’Iżraelikunu mietu,il-ħażental-gwerertagħhomjieqaf;ħajagħmelhekk is-sultanujibgħatgħall-qwiebelEbrejkollhaujordnalhom f’dinil-kwistjonibiexiwettquha;ul-ħaġagħoġbetlissultanulill-prinċpijiet,us-sultangħamelskontkelmaĠob. 23Us-sultanbagħatbiexisejħul-qwiebelEbrej,liwaħda minnhomkienjisimhaSefra,ul-oħraPuwa

24Ul-qwiebelġewquddiemis-sultan,uqagħduquddiemu 25Us-sultanqalilhom:“Metatagħmlul-qablalin-nisa Ebrej,utarawhomfuql-ippurgar,jekkikuntifel,toqtluh, immajekktkunbint,tibqa’ħajja”

26Immajekkmatagħmilxdan,jiennaħarqekbin-narlilek ud-djarkollhatiegħek.

27Immal-qwiebelbeżgħuminnAllaumasemgħuxlissultantal-Eġittuulanqaslilkliemu,umetan-nisaEbrej welldulill-qwiebelibenjewbint,il-qwiebelkienettagħmel kulmakienmeħtieġgħat-tarbijautħallihatgħix;hekk għamlul-qwiebelil-jiemkollha.

28Udinil-ħaġantqaletlis-sultan,ubagħatusejjaħlillqwiebeluqalilhom:“Għaliexgħamiltudinil-ħaġau ħallejtulit-tfalħajjin?”

29Ul-qwiebelwieġbuutkellmuflimkienquddiemissultan,uqalu:

30Ħamajaħsibxis-sultanlin-nisaEbrejhumabħan-nisa Eġizzjani,għaxuliedIsraelkollhahumasħaħ,uqabelma tasalil-qablagħandhomikunuwelldu,uaħnal-qaddejja tiegħek,għalħafnajieml-ebdamaraEbrejamawildet fuqna,għaxin-nisaEbrejkollhahumal-qwiebeltagħhom stess,għaxhumasħaħ.

31Ul-Fargħunsema’kliemhomuemminhomf’dinilkwistjoni,ul-qwiebeltelqumingħandis-sultan,uAlla ttrattahomtajjeb,un-niesimmultiplikawukibrubil-kbir.

KAPITLU67

1Kienhemmraġelfl-arttal-Eġittumin-niselta’Levi,li kienjismuAmram,binKeħat,binLevi,binIżrael

2Udanir-raġelmaruħamara,jiġifieriĠokebedbintLevi oħtmissieru,ukellhamijausittaugħoxrinsena,umar għandha

3Ul-maratqaletuwildettifla,usemmietisimhaMirjam, għaxf’dawkil-jieml-Eġizzjanikienugħamlul-ħajjietta’ wliedIżraelimrar

4UreġgħetħarġettqilauwildetibenusemmietuAron, għaxfiżmienil-konċepimenttagħha,il-Fargħunbeda jxerredid-demmtat-tfalsubienta’Iżrael

5F’dawkil-jiemmietSefobinElifaż,binGħesaw,sultan ta’Kittim,uĠanajbedajsaltanminfloku

6Uż-żmienliŻefodamisaltanfuquliedKittimkien ħamsinsena,umietundifenfil-beltta’Nabnafl-artta’ Kittim

7UĠanaja,wieħedmill-irġielsetgħaninminnuliedKittim, saltanwarajhudamsaltanħamsinsena.

8Uwaral-mewttas-sultanta’Kittim,BalaambinBeor ħarabminnartKittim,utelaquġiel-EġittugħandilFargħun,is-sultantal-Eġittu.

9Ul-Fargħunlaqgħub’unurkbir,għaxkiensema’blgħerftiegħu,utahrigaliugħamlukunsillier,ukabbarh 10UBalaamgħammarfl-Eġittu,fl-unurman-nobblikollha tas-sultan,un-nobbligħollewh,għaxilkollxtaqu jitgħallmul-għerftiegħu.

11Ufil-mijautletinsenaminnmetaIżraelniżell-Eġittu, il-Fargħunħolomlikienbilqiegħdafuqit-tronsultan tiegħu,urefa’għajnejhuraraġelxiħwieqafquddiemu,u kienhemmmiżienf’idejhix-xwejjaħ,miżienbħaldakli jużawil-merkanti

12Ux-xwejjaħħal-miżienudendluquddiemil-Fargħun 13Ux-xwejjaħħax-xjuħkollhatal-Eġittuun-nobbliulirġielkbarkollhatiegħu,urabthomflimkienupoġġiehom f’miżienwieħed.

14Uħagidital-ħalibupoġġiehfil-miżienl-ieħor,ul-gidi kienil-preponderaturfuqkulħadd

15Ul-Fargħunstagħġebb’dinil-viżjonital-biża’,għaliex it-tifelkienjippreponderafuqkulħadd,ul-Fargħunqamu aralikienħolma

16Ul-Fargħunqamkmienifilgħoduusejjaħil-qaddejja kollhatiegħuurrakkontalilhomil-ħolma,ul-irġielbeżgħu ħafna

17Us-sultanqallill-għorriefkollhatiegħu:“Jekk jogħġobkom,interpretawil-ħolmaliħlomt,biexinkun nafha”

18UBalaambinBeorwieġeblis-sultanuqallu:“Danma jfisserxejnħliefħażenkbirlisejitla’kontral-Eġittuflaħħarjiem”

19GħaxjitwieledibenlilIżraellijeqredl-Eġittukolluulabitantitiegħu,ujoħroġlill-Iżraelinmill-Eġittub’id qawwija

20Issamela,Osultan,ħuparirdwardinil-kwistjoni,biex teqredit-tamata’wliedIżraelul-istennijatagħhom,qabel majqumdanil-ħażenkontral-Eġittu

21Us-sultanqallilBalaam:“Ux’għandnanagħmlulil Iżrael?Żgurlib’ċertumodgħall-ewwelħsibnakontrihom umastajniexnegħlbuhom”

22Issagħalhekkagħtikukollparirkontrihombiexbih nistgħunegħlbuhom

23UBalaamwieġeblis-sultanuqallu:“Ibgħatissau sejjaħliż-żewġkunsillieratiegħek,unarawx’inhul-parir tagħhomdwardinil-kwistjoni,uwarajitkellemil-qaddej tiegħek”

24Us-sultanbagħatusejjaħliż-żewġkunsillieratiegħu, Rewelil-MidjanituĠobl-Użit,uhumaġewuqagħdu bilqiegħdaquddiemis-sultan

25Us-sultanqalilhom:“Araw,intomit-tnejnsmajtulħolmaliħlomt,ul-interpretazzjonitagħha;issagħalhekk agħtuparirukunuafuuarawx’għandujsirliluliedIżrael, biexnegħlbuhom,qabelmal-ħażentagħhomjitla’fuqna.”

26URewelil-Midjanitwieġeblis-sultanuqallu:“Jalla jgħixis-sultan,jallajgħixis-sultangħaldejjem”

27Jekkjidhirlutajjeblis-sultan,ħajieqafmill-Ebreju jitlaqhom,uħamajmiddxidukontrihom

28Għaxdawnhumadawklil-Mulejgħażelfiżmienilu,u ħabħalax-xortital-wirttiegħuminnfostil-ġnuskollha tad-dinjaus-slatentad-dinja;uminhemmlimeddidu kontrihommingħajrmaħakastigminnhom,liAlla tagħhommaħaxvendettaminnhom?

29ŻgurlitaflimetaAbrahamniżell-Eġittu,il-Fargħun, is-sultanta’qabeltal-Eġittu,ralilmartuSara,uħadha b’mara,għaxAbrahamqal,“Hijaoħti,”għaxkienjibża’li l-irġieltal-Eġittumajoqtluhxminħabbamartu

30Umetas-sultantal-EġittuħalilSara,Allalaqatliluulil darub’kastigikbar,sakemmirritornalilAbrahamlilmartu Sara,umbagħadfieq

31UlilAbimelekil-Gerarita,sultantal-Filistin,Alla kkastigaminħabbaSara,martAbraham,billigħalaqkull ġufmill-bniedemsal-bhima

32MetaAllatagħhomġiegħandAbimelekfil-ħolmatallejlubeżżgħusabiexikunjista’jroddlilAbrahamlilSara likienħa,uwaran-nieskollhata’Gerarġewkastigati minħabbaSara,uAbrahamtalablilAllatiegħugħalihom, udantlabbubil-ħniena,ufejjaqhom

33UAbimelekbeża’minndanil-ħażenkolluliġiefuquu fuqniesu,ureġa’luragħandAbraham,martuSara,utah magħhaħafnarigali

34HekkgħamelukolllilIżakkmetakeċċuminnGerar,u Allagħamelmiegħuħwejjeġmeraviljużi,tantlil-wiedtalilmakollhata’Gerarnixfu,us-siġarproduttivitagħhom matawxfrott.

35SakemmAbimelekta’Gerar,uAħuzzatwieħedminn ħbiebu,uPikolil-kaptantal-armatatiegħu,marrugħanduu nżiluunxteħtuquddiemusal-art

36Utalbuhbiexjitlobgħalihom,uhutalablill-Mulej għalihom,ul-Mulejtalbubil-ħnienaufejjaqhom

37Ġakobbukoll,ir-raġelsempliċi,ġiemeħluspermezztalintegritàtiegħuminnidħuhGħesaw,uminnidLabanisSirjan,ħuommu,likienfittexħajtu;bl-istessmodminnid is-slatenkollhata’Kangħanlikienunġabruflimkien kontrihukontrihukontrawliedubiexjeqirduhom,ulMulejħelishomminnidejhom,lidarukontrihomu ħatfuhom,għaxminqattmeddidukontrihommingħajrma ġarrabebdakawża?

38Żgurlil-Fargħunta’qabel,missiermissierek,għollalil ĠużeppibinĠakobb’ilfuqmill-prinċpijietkollhata’artlEġittu,metaral-għerftiegħu,għaxpermezztal-għerf tiegħusalvalill-abitantikollhata’artmill-ġuħ

39WaradanordnalilĠakobbuliluliedubiexjinżlulEġittu,sabiexpermezztal-virtùtagħhom,artl-Eġittuuart Gosenjinħelsumill-ġuħ

40Issamelajekkjidhirlektajjebf’għajnejk,ieqafmilli teqredliluliedIżrael,immajekkmhixir-riedatiegħekli jgħammrufl-Eġittu,ibgħathomminnhawn,bieximorru lejnartKangħan,artfejngħexumissirijiethom.

41Umetal-Fargħunsema’kliemJetrorrabjaħafna miegħu,tantliqambil-mistħijaminnquddiemis-sultan,u marMidjan,artu,uħamiegħul-bastunta’Ġużeppi.

42Us-sultanqallilĠobl-Użita:“X’qedtgħidintĠob,u x’inhul-parirtiegħekdwarl-Ebrej?”

43GħalhekkĠobqallis-sultan:“Ara,l-abitantikollhatalartqegħdinf’idejk;ħajagħmelis-sultankifjidhirlutajjeb f’għajnejh”

44Us-sultanqallilBalaam:“X’setgħid,Balaam?għid kelmtekħallinisimgħuha”

45UBalaamqallis-sultan:“Minndakkollulis-sultanta parirkontral-Ebrej,humasejiġumeħlusa,us-sultanma jkunxjista’jegħlibhomb’ebdaparir”

46Għaxjekktaħseblitnaqqashombin-nartan-nar,ma tistaxtegħlibhom,għaxżgurliAllatagħhomħeleslil AbrahammissierhomminnUrtal-Kaldin;ujekktaħsebli teqridhomb’sejf,żgurliIżakkmissierhomġiemeħlus minnha,umuntuntqiegħedminfloku.

47Ujekkb’xogħoliebesurigorużtaħseblitnaqqashom, lanqasf’danmatirnexxi,għaxmissierhomĠakobbqedalil Labanf’kullxortata’xogħoliebes,urnexxa

48Issagħalhekk,OSultan,isma’kliemi,għaxdanhuwalparirliġierrakkomandatkontrihom,libihintsetirbaħ fuqhom,ulim’għandekxtitbiegħedminnu.

49Jekkjogħġoblis-sultanħajordnaliwliedhomkollhali jitwielduminndanil-jum'ilquddiem,jintefgħufl-ilma, għaxb'dantista'tħassarisimhom,għaxħaddminnhom,u lanqasminnmissirijiethom,maġewiġġudikatib'danilmod.

50Us-sultansama’kliemBalaam,ul-ħaġagħoġbetlissultanulill-prinċpijiet,us-sultangħamelskontkelma Balaam.

51Us-sultanordnalitinħareġproklamazzjoniulissirliġi fl-artkollhata’l-Eġittu,litgħid,KulltifellijitwieledlillEbrejminndanil-jum’ilquddiemgħandujintremafl-ilma

52Ul-Fargħunsejjaħlill-qaddejjatiegħukollhauqalilhom: “Morru,issa,fittxufl-artkollhata’Gosenfejnjinsabu wliedIsrael,uarawlikullibenimwieledlill-Ebrejjintrema fix-xmara,immakullbintgħandhatgħix”

53UmetawliedIsraelsemgħudinil-ħaġalil-Fargħun kienordna,biexjitfgħulit-tfalsubientagħhomfix-xmara, xiwħudmin-niesinfirduminnnisahomuoħrajnżammew magħhom

54Uminndakinhar’ilquddiem,metawasaliż-żmientattwelidgħaldawkin-nisata’Israellikienubaqgħuma’ żwieġhom,marrufl-għalqabiexiwellduhemmhekk,u welldufl-għalqa,uħallewliluliedhomfl-għalqaureġgħu lurad-dar.

55Ul-Mulejlikienħaleflill-antenatitagħhomli jkattarhom,bagħatwieħedmill-anġliministerjalitiegħuli qegħdinfis-semabiexjaħsellilkulltifelbl-ilma,biex jidilkuujgħattihubiexipoġġiluf’idejhżewġġebellixxili minnwieħedminnhomkienjerda’l-ħalibumill-ieħorlgħasel,uġiegħellujikberxagħrusal-irkopptejn,biexbih seta’jgħattililunnifsu;biexifarraġluujintrabatmiegħu, permezztal-kompassjonitiegħugħalih

56UmetaAllakelluħnienamagħhomuxtaqli jimmultiplikahomfuqwiċċl-art,ordnalid-dinjatiegħu biextilqagħhombiexjiġuppreservatifihasaż-żmienli jikbru,waralil-artfetħetħalqhaurremettathomunibtu mill-beltbħall-ħaxixtal-art,ul-ħaxixtal-foresta,u rritornawkullwieħedlejnil-familjatiegħuulejndar missieru,ubaqgħumagħhom.

57Ut-trabita’wliedIżraelkienufuql-artbħall-ħaxixtarraba’,permezztal-grazzjat’Allamagħhom

58Umetal-Eġizzjanikollharawdinil-ħaġa,ħarġu,kull wieħedlejnl-għalqatiegħubil-madmadtal-barrintiegħuu s-sehemtal-moħriettiegħu,uħartuhabħalmawieħedjaħrat l-artfiżmieniż-żrigħ.

59Umetaħarawmasetgħuxiweġġgħulit-trabita’wlied Israel,ugħalhekkil-poplużdiedukiberbil-kbir

60Ul-Fargħunordnalill-uffiċjalitiegħubiexkuljum imorruGosenifittxulit-trabita’wliedIsrael

61Umetafittxewusabuwaħda,ħaduhaminnħoġor ommubil-forza,utefgħuhafix-xmara,immat-tifla ħallewhama’ommu;hekkgħamlul-Eġizzjanilill-Iżraelin il-jiemkollha

KAPITLU68

1Ukienf’dakiż-żmienlil-ispirtuta’AllakienfuqMirjam, bintAmram,oħtAron,uħarġetupprofetizzatdwarid-dar, tgħid:“Araw,dinid-darbasejitwieldulnaibenminn missieriuommi,uhusejsalvalilIżraelminnidejnl-Eġittu. 2UmetaAmramsama’kliembintu,maruħalilmartu lurad-dar,waralikienkeċċahafiżmienmetal-Fargħun ordnalikulltifeltas-subienmid-darta’Ġakobbjintrema fl-ilma

3Għalhekk,AmramħalilmartuĠokebed,tlietsninwarali kienkeċċaha,umargħandhauhitqalet

4Ufitmiemseba’xhurmit-tnissiltagħhawildetiben,uddarkollhamtlietb’dawlkbirbħad-dawltax-xemxulqamarfiżmienid-dijatagħhom

5Umetal-mararatlit-tifellikientajjebupjaċevoligħallvista,ħbietugħaltlietxhurf’kamrata’ġewwa.

6F’dawkil-jieml-EġizzjanikkonfoffawbiexjeqirdulEbrejkollhahemmhekk.

7Un-nisaEġizzjanimarruGosenfejnkienuwliedIsrael,u ġarrewiż-żgħartagħhomfuqspallejhom,it-trabitagħhom likienugħadhommasetgħuxjitkellmu

8Uf’dawkil-jiem,metan-nisata’wliedIsraelkienuqed iwelldu,kullmarakienettaħbililbinhaminnquddiemlEġizzjani,biexl-Eġizzjanimajkunuxjafubit-twelid,uma jeqirduxhommill-art

9Un-nisaEġizzjaniwasluGosenuwliedhomlima setgħuxjitkellmukienufuqspallejhom,umetamara Eġizzjanadaħletfid-darta’maraEbreat-tarbijatagħha bdiettibki

10Umetabedajibki,it-tifellikienfil-kamrata’ġewwa wieġeb,ugħalhekkin-nisaEġizzjanimarruuqaludanfiddartal-Fargħun

11Ul-Fargħunbagħatlill-uffiċjalitiegħubiexjieħdulittfalujoqtluhom;hekkgħamlul-Eġizzjaniman-nisaEbrej il-jiemkollha

12Ukienf’dakiż-żmien,madwartlietxhurminnmeta Ġokebedħbietlilbinha,lil-ħaġasaretmagħrufafid-dar tal-Fargħun

13Ul-maragħaġġlettieħulilbinhaqabelmaġewluffiċjali,uħaditluarkamagħmulamill-qasab,udiskietha bil-ħamaubil-qatran,upoġġietlit-tifelfiha,upoġġietha fil-madumħdejnix-xatttax-xmara.

14UoħtuMirjambaqgħet’ilbogħodbiextarax’sejsir minnu,ux’sejiġriminnkliemha

15UAllabagħatf’dakiż-żmiensħanakbirafl-arttalEġittu,liħarqetil-laħamtal-bniedembħax-xemxfid-dawra tagħha,uoppressatħafnalill-Eġizzjani

16Ul-Eġizzjanikollhaniżlujinħaslufix-xmara,minħabba s-sħanalikienettaħraqġisimhom

17UBathia,bintil-Fargħun,marretukolltinħaselfixxmara,minħabbas-sħanaqawwija,ul-qaddejjatagħha mxewmax-xatttax-xmara,un-nisakollhatal-Eġittuwkoll 18UBathiarefgħetgħajnejhalejnix-xmara,uratl-arka fuql-ilma,ubagħtetlill-qaddejjatagħhabiextiġborha.

19Ufetħithauratlit-tifel,uara,it-tarbijatibki,uħasset ħnienagħalih,uqalet,Danwieħedmit-tfalEbrej

20Un-nisakollhata’l-Eġittulikienumexjinmax-xatt tax-xmaraxtaqujagħtuhit-tarbija,immahumariedxittarbija,għaxdinil-ħaġakienetmingħandil-Mulej,sabiex jerġa’jpoġġihf’siderommu.

21UMirjamoħtukienetdakiż-żmienfostin-nisa Eġizzjaniħdejnix-xmara,uratdinil-ħaġauqaletlilbint il-Fargħun,“Għandimmurinġibwaħdamin-nisaEbrej, biextredda’lit-tifelgħalik?”

22Ubintil-Fargħunqaltilha:“Mur,”uż-żagħżugħamarret usejħetlilommit-tifel.

23Ubintil-FargħunqaletlilĠokebed,“Ħudanit-tifelu irdagħhuli,ujieninħallaslekżewġbiċċiettal-fiddakuljum” Ul-maraħadetit-tifelureddgħetu

24Uwarasentejn,metat-tifelkiber,ħaditugħandbintilFargħun,ukiengħalihabħaliben,usemmietuMosè,għax qalet,“Għaxjienġbidtumill-ilma”

25UmissieruAmramsemmiehKabar,għaxqal,“Kien għalihlingħaqadma’martulikientbiegħedminnha.”

26UommuĠokebedsemmietuĠekutijel,Għax,qalet, Jienittamajtfihf’DakliJista’Kollox,uAllareġġagħhuli lura

27UMirjamoħtusemmietuĠered,għaxniżletwarajh ħdejnix-xmarabiextkuntafx’sejkunit-tmiemtiegħu.

28UħuhAronsemmiehAbiŻanuk,billiqal,“Missieri telaqlilommiureġa’luragħandhaminħabbafih”

29UKeħat,missierAmram,semmiehAbigdor,għax minħabbafihAllarranġal-qsimfid-darta’Ġakobb,uma setgħuxjibqgħujitfgħuliluliedhomsubienfl-ilma

30Ul-infermieratagħhomsemmietuAbiSoko,għaxqalet: “Fl-għabextiegħukienmoħbigħaltlietxhurminħabba wliedĦam.”

31Ul-IżraelkollusemmiehSemajja,binNetanel,għax qalu:“FiżmienuAllasema’l-għajattagħhomusalvahom minndawklikienuqedjgħajjruhom.”

32UMosèkienfid-dartal-Fargħun,ukiengħalBathija, bintil-Fargħun,bħaliben,uMosètrabbafostuliedissultan.

KAPITLU69

1Us-sultanta’Edommietf’dawkil-jiem,fit-tmintax-il senatar-renjutiegħu,undifenfit-tempjutiegħulikien benagħalihinnifsubħalar-residenzarjalitiegħuf’art Edom

2UwliedGħesawbagħtulejnPetor,liqiegħedħdejnixxmara,uġabuminnhemmraġelżagħżugħb’għajnejn sbieħudehrasabiħa,likienjismuSawl,ugħamluhsultan fuqhomfil-postta’Samla

3USawlsaltanfuquliedkollhata’Għesawfl-artta’Edom għalerbgħinsena

4Umetal-Fargħun,is-sultantal-Eġittu,ralil-parirli BalaamkientadwaruliedIsraelmarnexxiex,iżdaxorta waħdabaqgħujagħtul-frott,immultiplikawużdiedufl-art kollhatal-Eġittu,

5Imbagħadil-Fargħunordnaf’dawkil-jiemlitinħareġ proklamazzjonimadwarl-EġittukolluliluliedIsrael,tgħid: “Ħaddmagħandujnaqqasxejnmix-xogħoltiegħuta’ kuljum.”

6Ur-raġellijinstabnieqesfix-xogħoltiegħuta’kuljum, kemmjekkfit-tikħiljewfil-briks,imbagħadibnuż-żgħir għandujitqiegħedminfloku.

7Ux-xogħoltal-EġittusaħħaħfuquliedIżraelf’dawkiljiem,uara,jekkbriksawaħdakienetnieqsafix-xogħolta’ kuljumta’xiraġel,l-Eġizzjaniħadul-iżgħaribentiegħu bil-forzamingħandommu,upoġġewhfil-binifil-posttalbriksalimissierukienħallanieqsa.

8Ul-irġieltal-Eġittugħamluhekkliluliedkollhata’Israel jumwarajum,il-jiemkollhagħalżmientwil

9Immat-tribùta’Levimaħadmitxma’ħuthoml-Iżraelin dakiż-żmienmill-bidu,għaxuliedLevikienujafulmakakkerijatal-Eġizzjanilikienujeżerċitawfil-bidu kontral-Iżraelin

KAPITLU70

1Ufit-tieletsenamit-twelidta’Mosè,il-Fargħunkien bilqiegħdagħalbankett,metaAlparanitir-reġinakienet bilqiegħdafuqil-lemintiegħuuBathijafuqix-xellug tiegħu,ut-tifelMosèkienmimdudfuqsidirha,uBalaam

binBeormaż-żewġuliedu,ul-prinċpijietkollhatas-saltna kienubilqiegħdafuqil-mejdafil-preżenzatas-sultan.

2Uż-żagħżugħmeddidufuqrasis-sultan,ħal-kuruna minnfuqrasis-sultanupoġġiehafuqrasustess.

3Umetas-sultanul-prinċpijietrawix-xogħollikien għamelit-tifel,is-sultanul-prinċpijiettwerwru,uraġel wieħedesprimastagħġiblilġaru

4Us-sultanqallill-prinċpijietlikienuquddiemufuqilmejda:“X’qedtgħiduintomux’tgħidu,japrinċpijiet,f’din il-kwistjoni,ux’għandujkunil-ġudizzjukontrażżagħżugħminħabbadanl-att?”

5UBalaambinBeoris-saħħarwieġebquddiemis-sultanu l-prinċpijiet,uqal:“Ftakarissa,Osidiusultan,il-ħolmali ħlomtħafnajiemilu,udikliinterpretalekil-qaddej tiegħek”

6Issagħalhekkdanhuwatifelmit-tfalEbrej,lifihhemmlispirtuta’Alla,uħamajimmaġinaxsidis-sultanlidaniżżagħżugħgħameldinil-ħaġamingħajrmakienjaf

7GħaxhutifelEbrew,ul-għerfud-dehenhumamiegħu, għalkemmgħadutifelżgħir,ubl-għerfgħameldanu għażelgħalihinnifsus-saltnatal-Eġittu

8Għaxdinhijal-manjieratal-Ebrejkollhalijqarrqubisslatenun-nobblitagħhom,lijagħmludawnl-affarijiet kollhabil-makakkerija,sabiexibeżżgħulis-slatentad-dinja ulin-niestagħhom.

9ŻgurlitafliAbrahammissierhomaġixxahekk,liqarraq bl-armatata’Nimrod,sultanta’Babel,ub’Abimelek, sultanta’Gerar,uliħaf’idejhartuliedĦetus-saltniet kollhata’Kangħan

10Uliniżell-EġittuuqaldwarmartuSara,“Hioħti,” sabiexiqarraqbl-Eġittuubis-sultantagħha.

11IbnuIżakkukollgħamelhekkmetamarGeraru għammarhemm,us-saħħatiegħuqabżetlill-armatata’ Abimelek,is-sultantal-Filistin.

12Ħasebukolllijfixkelis-saltnatal-Filistin,billiqalli Rebekkamartukienetoħtu

13Ġakobbukollaġixxabitradimentma’ħuh,uħaminn idud-dritttal-primoġenituratiegħuul-barkatiegħu

14ImbagħadmarPadan-aramfid-darta’Laban,ħuommu, ubil-makakkerijaħamingħandulilbintu,il-bhejjemtiegħu, ukulmakellu,uħarabumarluralejnartKangħangħand missieru

15UliedubiegħulilħuhomĠużeppi,liniżell-Eġittuusar ilsir,utpoġġafil-ħabsgħaltnax-ilsena

16Sakemmil-Fargħunta’qabelħolomħolm,uħarġumillħabs,ugħollu’lfuqmill-prinċpijietkollhafl-Eġittutalli interpretalul-ħolmtiegħu

17UmetaAllaqanqalġuħfl-artkollhabagħatgħaluġab lilmissieruulilħutukollha,ud-darkollhata’missieru,u żammhommingħajrprezzjewpremju,uxtaralillEġizzjanibħalalsiera

18Issagħalhekksidis-sultan,ara,danit-tifelqam minflokhomfl-Eġittu,biexjagħmelskontgħemilhomu biexjiżżuffjettama’kullsultan,prinċepumħallef

19Jekkjogħġoblis-sultan,ejjewinxerrdudemmumal-art, limajikberxujiħodlokil-gvernminnidejk,ut-tamatalEġittutgħibwaralijkunisaltan.

20UBalaamqallis-sultan:“Ejjewinsejħuwkolllillimħallfinkollhatal-Eġittuulill-għorrieftiegħu,u għarrafnajekkdanit-tifelgħanduxjistħoqqlul-mewtkif għedtint,umbagħadnoqtluh”

21Ul-Fargħunbagħatusejjaħlill-għorriefkollhatalEġittuumarruquddiemis-sultan,uanġlutal-Mulejdaħal fosthom,ukienbħalwieħedmill-għorrieftal-Eġittu 22Us-sultanqallill-għorrief:“Żgurlismajtux’għamel danit-tifelEbrewliqiegħedfid-dar,uhekkiġġudika Balaamfil-kwistjoni”

23Issaġġudikawintomukolluarawx’jista’jistħoqqlulittifelgħall-attligħamel.

24Ul-anġlu,lideherqisuwieħedmill-għorrieftalFargħun,wieġebuqalhekk,quddieml-għorriefkollhatalEġittuuquddiemis-sultanul-prinċpijiet:

25Jekkjogħġoblis-sultan,ħajibgħatis-sultangħalirġielli jġibuquddiemuġeblatal-oniċiufaħamtan-nar,u jqegħduhomquddiemit-tifel,ujekkit-tifeljoħroġiduu jieħul-ġeblatal-oniċi,imbagħadinkununafuliż-żagħżugħ għameldakkolluligħamelbl-għerf,urridunoqtluh.

26Immajekkimiddidufuqil-faħam,imbagħadinkunu nafulimakienxbl-għarfienligħameldinil-ħaġa,ujgħix

27Ul-ħaġadehrettajbaf’għajnejnis-sultanul-prinċpijiet, us-sultangħamelskontil-kelmatal-anġlutal-Mulej

28Us-sultanordnalil-ġeblatal-oniċiul-faħamjinġiebuu jitqiegħduquddiemMosè.

29Upoġġewlit-tifelquddiemhom,uż-żagħżugħipprova jmiddidulejnil-ġeblatal-oniċi,immal-anġlutal-Mulej qabadluiduupoġġiehafuqil-faħam,ul-faħamintefaf’idu, urefagħhaudaħħalhaf’ħalqu,uħaraqpartiminnxufftejh upartiminnilsienu,uttqalf’ħalquuf’ilsienu

30Umetas-sultanul-prinċpijietrawdan,indunawli Mosèmakienxaġixxabl-għerfmetaneħħal-kurunaminn fuqrasis-sultan

31Għalhekkis-sultanul-prinċpijietastjenewmillijoqtlu lit-tifel,ugħalhekkMosèbaqa’fid-dartal-Fargħun,jikber, ul-Mulejkienmiegħu

32Uwaqtlit-tifelkienfid-dartas-sultan,kienliebesilvjolaukiberfostuliedis-sultan

33UmetaMosètrabbafid-dartas-sultan,Bathija,bintilFargħun,qiesitubħalaiben,ud-darkollhatal-Fargħun onoratu,ul-irġielkollhatal-Eġittubeżgħuminnu

34Ukuljumkienjoħroġujidħolfl-artta’Gosen,fejn kienuħutuwliedIsrael,uMosèkienjarahomkuljumb’nifs qasiruxogħoliebes

35UMosèstaqsiehom,uqalilhom,“Għaliexqed jingħatalkomdanix-xogħoljumb’jum?”

36Uqalulukulmakienġralhom,ul-kmandamentikollhali l-Fargħunkienpoġġafuqhomqabelmatwieled

37Uqalulul-paririkollhaliBalaambinBeorkientahom parirkontrihom,ux’kientahukollparirkontrihsabiex joqtlumetakienħal-kurunatas-sultanminnfuqrasu.

38UmetaMosèsema’dawnl-affarijietinxtegħelbir-rabja tiegħukontraBalaam,ufittexlijoqtlu,ukienqediħejjih jumwarajum

39UBalaambeża’minnMosè,uhuuż-żewġulieduqamu uħarġumill-Eġittu,uħarbuusalvawruħhomumarrulejn l-artta’KusgħandKikjanus,is-sultanta’Kus

40UMosèkienfid-dartas-sultanjoħroġujidħol,ulMulejtahfavurf’għajnejnil-Fargħun,uf’għajnejnilqaddejjakollhatiegħu,uf’għajnejnil-poplukollutalEġittu,ukienujħobbulilMosèħafna

41Uwasalil-jummetaMosèmarGosenbiexjaralilħutu, liraliluliedIsraelfit-tagħbijietux-xogħoliebestagħhom, uMosètnikketminħabbafihom

42UMosèreġa’lural-Eġittuudaħalfid-dartal-Fargħun, umarquddiemis-sultan,uMosèmielquddiemis-sultan.

43UMosèqallill-Fargħun:“Nitolbok,sidi,ġejtbiex nitlobtalbażgħiramingħandek;latwarrabxwiċċib’idejk vojta.”Ul-Fargħunqallu:“Tkellem.”

44UMosèqallill-Fargħun:“Ħajingħatalill-qaddejja tiegħek,uliedIsraelliqegħdinf’Gosen,jumwieħedbiex jistrieħuhemmhekkmix-xogħoltagħhom.”

45Us-sultanwieġeblilMosèuqallu:“Ara,jiengħollejt wiċċekf’dinil-ħaġabiexnaqdit-talbatiegħek”

46Ul-Fargħunordnalitinħareġproklamazzjonifl-Eġittu kolluuf’Gosen,tgħid,

47Lilkom,uliedkollhata’Iżrael,hekkqalis-sultan,Għal sittijiemgħandkomtagħmlux-xogħolux-xogħoltagħkom, immafis-seba’jumgħandkomtistrieħu,umatagħmlu ebdaxogħol,hekkgħandkomtagħmlul-jiemkollha,kif ordnawis-sultanuMosèbinBathija

48UMosèferaħb’dinil-ħaġalis-sultankientah,uwlied IżraelkollhagħamlukifordnalhomMosè.

49Għaxdinil-ħaġakienetmingħandil-Mulejgħalulied Israel,għaxil-Mulejkienbedajiftakarf’uliedIsraelbiex isalvahomminħabbamissirijiethom.

50Ul-Mulejkienma’Mosèul-famatiegħuxterdetmalEġittukollu

51UMosèsarkbirf’għajnejnl-Eġizzjanikollhau f’għajnejnuliedIżraelkollha,billifittexil-ġidgħall-poplu tiegħuIżraeluqalkliemta’paċidwarhomlis-sultan

KAPITLU71

1UmetaMosèkellutmintax-ilsena,xtaqjaralilmissieru ulilommuumargħandhomf’Gosen,umetaMosèkien resaqqribGosen,wasalfil-postfejnuliedIżraelkienuqed jaħdmu,uosservat-tagħbijiettagħhom,uraEġizzjan jolqotlilwieħedminnħutuEbrej

2Umetar-raġellikienimsawwatralilMosèġeralejh għall-għajnuna,għaxir-raġelMosèkienrispettatħafnafiddartal-Fargħun,uqallu,“Sidi,oqgħodattentgħalija,danlEġizzjanġief’daribillejl,rabtni,uġiegħandmarti quddiemi,uissaqedifittexlijoqtolni.

3UmetaMosèsama’dinil-ħaġaħażina,ir-rabjatiegħu xegħletkontral-Eġizzjan,udarminnnaħagħall-oħra,u metaralimakienhemmħaddhemmhekklaqatlillEġizzjanuħbiehfir-ramel,uħeleslill-Ebrewminnidmin kienlaqtu

4Ul-Ebrejmarlejndaru,uMosèmarluralejndaru,u ħareġuġieluralejnid-dartas-sultan

5Umetar-raġelkienirritornad-dar,ħaseblijiċħadlil martu,għaxmakienxsewwafid-darta’Ġakobblixiraġel jersaqlejnmartuwaralitkunġietimniġġsa

6Ul-maramarrettgħidlilħutha,uħutil-marafittxewli joqtluh,uhuħarablejndaruuħarab.

7Ufit-tienijumMosèħareġgħandħutu,ura,uarażewġt irġielkienuqedjargumentaw,uqallill-ħażin,“Għaliexqed tolqotlill-proxxmutiegħek?”

8Uhuwieġbuuqallu:“Minħatrukbħalaprinċepu mħalleffuqna?QedtaħseblitoqtolnibħalmaqtiltlillEġizzjan?”UMosèbeża’uqal:“Żgurlil-ħaġahija magħrufa?”

9Ul-Fargħunsema’b’dinil-ġrajja,uordnaliMosè jinqatel,ugħalhekkAllabagħatl-anġlutiegħu,udandeher lill-Fargħunfix-xbiehata’kaptantal-gwardja

10Ul-anġlutal-Mulejħax-xablaminnidil-kaptantalgwardji,uqatagħlurasubiha,għaxix-xbiehatal-kaptan tal-gwardjikienetinbidletfix-xbiehata’Mosè

11Ul-anġlutal-MulejqabadidMosèmill-leminijau ħarġumill-Eġittu,uħallejhbarral-fruntierital-Eġittu, vjaġġta’erbgħinjum

12UħuhAronwaħdubaqa’fl-arttal-Eġittu,upprofetizza liluliedIżrael,uqalilhom:

13Hekkjgħidil-Mulej,Allata’missirijietkom,“Armikull bniedeml-abominazzjonijietlijiftaħarbihom,utitniġġesx bl-idolital-Eġittu”

14UwliedIsraelirribellawumasemgħuxlilAronf’dak iż-żmien.

15Ul-Mulejħaseblijeqridhom,kiekumakienxil-Mulej ftakarfil-pattlikiengħamelma’Abraham,Iżakku Ġakobb.

16F’dawkil-jiemidil-Fargħunbaqgħetħarxakontrawlied Iżrael,uhutgħaffeġhomuoppressahomsakemmAlla bagħatil-kelmatiegħuutakastagħhom.

KAPITLU72

1Ukienf’dawkil-jiemlikienhemmgwerrakbirabejn uliedKusuwliedil-lvantuAram,uhumarribellawkontra s-sultanta’Kuslikienuf’idejh.

2GħalhekkKikjanus,is-sultanta’Kus,ħareġma’wlied Kuskollha,poplunumerużbħar-ramel,umarjiġġieled kontraAramuwliedil-lvant,biexiġibhomtaħt sottomissjoni

3UmetaKikjanħareġ,ħallalilBalaamis-saħħar,mażżewġuliedu,biexjgħassul-belt,ul-aktarniesbaxxitalpajjiż

4GħalhekkKikjanusmargħandAramut-tfaltal-lvant,u ġġieledkontrihomuħabathom,ulkollwaqgħumidruba quddiemKikjanusun-niestiegħu

5Uħaħafnaminnhombħalalsierauġagħalhomtaħt sottomissjonibħalfil-bidu,ukkampjafuqarthombiex jieħut-tamamingħandhombħas-soltu

6UBalaambinBeor,metas-sultanta’Kusħallieh jgħassesil-beltul-foqratal-belt,qamutaparirlin-niestalartbiexjirribellawkontras-sultanKikjanus,biexma jħalluhxjidħolfil-beltmetakellujiġilurad-dar

7Un-niestal-pajjiżsemgħuh,uħalfuhugħamluhsultan fuqhom,uliż-żewġuliedubħalakaptanital-armata

8Għalhekkqamuugħollewis-swartal-beltfiż-żewġ kantunieri,ubnewbinib’saħħtuħafna

9Ufit-tieletkantunieraħaffrufososblagħadd,bejnil-belt ux-xmaralikienetiddurmal-artkollhata’Kus,uġiegħlu l-ilmijiettax-xmarajinfaqgħuminnhemm.

10Fir-raba’kantunieraġabrugħaddkbirta’sriepblinkantazzjonijietus-seħertagħhom,usaħħewil-beltu għammrufiha,uħaddmaħareġjewdaħalqabilhom 11UKikjanusiġġieledkontraAramuwliedil-lvantu rażżanhombħalqabel,utawhit-tributtas-soltutagħhom,u telaqurritornalejnartu

12UmetaKikjanus,is-sultanta’Kus,resaqlejnil-belt tiegħuul-kaptanikollhatal-forzimiegħu,refgħu

għajnejhomurawlis-swartal-beltkienumibnijau mgħollijaħafna,ugħalhekkl-irġielstagħġbub’dan.

13Uqaluwieħedlill-ieħor,“Huwagħaxrawlikonnaqed nittardjawfil-battalja,ubeżgħuħafnaminna,għalhekk għamludinil-ħaġaubnewis-swartal-beltusaħħewhom sabiexis-slatenta’Kangħanmajiġuxfil-battalja kontrihom”

14Għalhekk,is-sultanul-armataresqulejnil-biebtal-belt uħarsu'lfuquara,il-bibienkollhatal-beltkienumagħluqa, ugħajtulill-għassiesauqalulhom:“Iftħulna,ħallinidħlu fil-belt”

15Immal-għassiesarrifjutawlijiftħulhomfuqordnita’ Balaamis-saħħar,is-sultantagħhom,umaħallewhomx jidħlufil-belttagħhom

16Għalhekkbdewbattaljamagħhombiswitil-biebtal-belt, umijautletinraġelmill-armataf’Kikjanuswaqgħu dakinhar

17Ul-għadakomplewjiġġielduuġġielduħdejnix-xmara; ippruvawjgħadduimmamarnexxilhomx,ugħalhekkxi wħudminnhomgħerqufil-ħoforumietu

18Għalhekkis-sultanordnalhomjaqtgħus-siġarbiex jagħmluċattri,lifuqhomsetgħujgħaddugħandhom,u hekkgħamlu

19Umetawaslufil-posttal-fossijiet,l-ilmijietdarubilmodbħalimtieħen,umitejnraġelfuqgħaxarċattrigħerqu.

20Ufit-tieletjumġewbiexjiġġielduman-naħafejnkienu s-sriep,immamasetgħuxjersqulejnhemm,għaxis-sriep qatluminnhommijausebgħinraġel,uwaqfujiġġieldu kontraKus,uassedjawlilKusgħaldisa’snin,ħaddma ħareġjewdaħal

21F’dakiż-żmienlil-gwerraul-assedjukienukontraKus, Mosèħarabmill-Eġittumill-Fargħunliriedjoqtlutallikien qatellill-Eġizzjan

22UMosèkellutmintax-ilsenametaħarabmill-Eġittu minnquddiemil-Fargħun,uħarabuħarablejnil-kampta’ Kikjanus,lidakiż-żmienkienqedjassedjalilKus 23UMosèqatta’disa’sninfil-kampta’Kikjanus,is-sultan ta’Kus,il-ħinkollulikienuqedjassedjawlilKus,uMosè ħareġudaħalmagħhom

24Us-sultanul-prinċpijietul-irġielkollhatal-gwerra kienujħobbulilMosè,għaxkienkbirudenju,l-istatura tiegħukienetbħaliljunnobbli,wiċċukienbħax-xemx,ussaħħatiegħukienetbħaldikta’iljun,ukienil-kunsillier tas-sultan

25Ufitmiemdisa’snin,Kikjanusinqabadminnmarda mortali,ul-mardatiegħuħakmitu,umietfis-seba’jum.

26Għalhekk,il-qaddejjatiegħubbalzmawhuġarrewhu difnuhbiswitil-biebtal-beltfit-tramuntanatal-arttal-Eġittu.

27Ubnewfuqubinieleganti,qawwiugħoli,upoġġew ġebelkbirtaħtu

28Ul-iskribitas-sultannaqqxufuqdawkil-ġebelilqawwakollhatas-sultantagħhomKikjanus,ul-battalji kollhatiegħulikieniġġieled,aradawnhumamiktuba hemmsal-lum

29Issawaral-mewtta’Kikjanus,sultanta’Kus,l-irġielu t-truppitiegħunkisruħafnaminħabbal-gwerra

30Għalhekkqaluwieħedlill-ieħor,Agħtunaparir x’għandnanagħmluf’daniż-żmien,ladarbailnangħixu fid-deżertdisa’snin’ilbogħodminndjarna

31Jekkngħiduliseniġġieldukontral-belt,ħafnaminnase jaqgħumidrubajewmaqtula,ujekknibqgħuhawnflassedjuaħnawkollsemmutu

32Għaxissas-slatenkollhata’Aramuta’wliedil-lvantse jisimgħulis-sultantagħnamiet,usejattakkawnaf’daqqa b’modostili,usejiġġieldukontrinaumajħallul-ebdafdal minna

33Issamelaejjewimmorruunagħmlusultanfuqna,u ejjewnibqgħufl-assedjusakemmil-belttingħatalna f’idejna

34Uxtaqujagħżludakinharraġelbħalasultanmill-armata ta’Kikjanus,umasabulilħaddbħalMosèbiexisaltan fuqhom.

35Umalajrneżżgħukullraġelminnħwejġuuxeħtuhom mal-art,ugħamlumunzellkbirupoġġewlilMosèfuqu

36Uqamuudaqqewit-trombiugħajtuquddiemu,uqalu: “Jallajgħixis-sultan,jallajgħixis-sultan!”

37Un-nieskollhaun-nobbliħalfuhlijagħtuhbħalamara lilAdonijas-sultana,il-Kusija,martKikjanus,ugħamlulil Mosèsultanfuqhomdakinhar

38Un-nieskollhata’Kusħarġuproklamazzjonidakinhar, tgħid,“KullraġelgħandujagħtixiħaġalilMosèminndak ligħanduf’idejh”

39Ufirxuliżarfuqil-munzell,ukullraġelxeħetfihxi ħaġaminndaklikellu,wieħedimsielettad-dehebul-ieħor munita

40Ukollġebeltal-oniċi,bdellju,perliuirħamtefgħulil Mosèfuqil-munzell,kifukollfiddaudehebb’abbundanza kbira

41UMosèħal-fiddaud-dehebkollu,il-bastimentikollha, ul-ġebeltal-bedeljuutal-oniċi,liwliedKuskienutawh,u poġġiehomfostit-teżoritiegħu

42UMosèbedajsaltanfuquliedKusf’dakil-jum,minflok Kikjanus,sultanta’Kus.

KAPITLU73

1Fil-ħamsauħamsinsenatar-renjutal-Fargħun,sultantalEġittu,jiġifierifil-mijausebgħauħamsinsenaminnmeta l-Iżraelinniżlul-Eġittu,Mosèbedajsaltanf’Kus.

2Mosèkellusebgħaugħoxrinsenametabedajsaltanfuq Kus,udamisaltanerbgħinsena

3Ul-MulejtalilMosèfavurugrazzjaf’għajnejnulied kollhata’Kus,uwliedKusħabbewhħafna,ugħalhekk Mosèkienfavurkemmtal-Mulejkifukolltal-bnedmin

4Ufis-seba’jumtar-renjutiegħu,uliedkollhata’Kus inġabruuġewquddiemMosèumieluquddiemufl-art

5Ut-tfalkollhatkellmuflimkienquddiemis-sultanuqalu: “Agħtinaparirħallinarawx’għandujsirlildinil-belt”

6Għaxilnadisa’sninnassedjawil-belt,umarajniexlil uliednaulin-nisatagħna

7Għalhekk,is-sultanwieġebuqalilhom:“Jekktismgħu minnleħnif’kullmanikkmandalkom,il-Mulejjagħtinalbeltuaħnanegħlbuha”

8Għaxjekkniġġieldumagħhombħalfil-battaljata’qabel likellnamagħhomqabelil-mewtta’Kikjanus,ħafna minnasejaqgħumidrubabħalqabel.

9Issamela,ara,danhul-parirgħalikf’dinil-kwistjoni; jekktisma’minnleħni,allural-belttingħataf’idejna

10Għalhekk,il-qawwietkollhawieġbulis-sultanuqalu: “Kulmajordnasidna,daksenagħmlu”

11UMosèqalilhom:“Għadduminnhemmuxandruleħen fil-kampkollulill-poplukollu,ugħidu:

12Hekkqalis-sultan,“Morrufil-forestauġibumagħkom mill-frieħtaċ-ċikonja,kullraġelfrieħf’idu.”

13Ukullminjikseril-kelmatas-sultan,umajġibxiż-żgħir tiegħu,hujmut,us-sultanjieħukulmagħandu

14Umetaġġibhomgħandhomikunufil-ħarsientiegħek, għandektrabbihomsakemmjikbru,ugħandek tgħallimhomjiġrufuqhom,kifinhut-triqtaż-żgħartalagħar

15Għalhekk,uliedKuskollhasemgħukliemMosè,u qamuuħarġuproklamazzjonifil-kampkollu,tgħid:

16Lilkom,uliedilkollta’Kus,l-ordnitas-sultanhuli tmorrulkollflimkienfil-foresta,uhemmhekkaqbduċċikonjiżgħar,kullraġeliż-żgħirtiegħuf’idu,uġġibuhom id-dar.

17Ukullminjikserl-ordnitas-sultangħandujmut,ussultanjieħukulmagħandu

18Un-nieskollhagħamluhekk,uħarġulejnil-bosku telgħufuqis-siġartal-prinjoluqabdu,kullraġelwieħed żgħirf’idu,iċ-ċikonjiżgħarkollha,uġabuhomfid-deżertu rabbewhombl-ordnitas-sultan,ugħallmuhomjaqbżu b’ġrieden,similigħall-għasafarżgħar

19Uwaralitrabbewiċ-ċikonjiżgħar,is-sultanordnali jingħatawil-ġuħgħaltlettijiem,un-nieskollhagħamlu hekk

20Ufit-tieletjum,is-sultanqalilhom,saħħulilkom infuskomusirurġielqalbenin,uilbsukullraġell-armatura tiegħuulbsux-xablatiegħufuqu,urkebkullraġeliżżiemeltiegħuuħudukullwieħediċ-ċikonjażgħiratiegħu f’idu.

21Uaħnasenqumuuniġġieldukontral-beltfil-postfejn hemmis-sriep;un-nieskollhagħamlukifkienordnassultan.

22Ukullraġelħaċ-ċikonjażgħiratiegħuf’idu,utelqu,u metawaslufil-posttas-sriepis-sultanqalilhom:“Ibagħtu kullraġeliċ-ċikonjażgħiratiegħufuqis-sriep.”

23Ubagħtukullraġeliċ-ċikonjażgħiratiegħufuql-ordni tas-sultan,uċ-ċikonjiżgħarġrewfuqis-sriepukieluhom kollhauqerduhomminndakil-post.

24Umetas-sultanun-niesrawlis-sriepkollhakienu meqrudaf’dakil-post,in-nieskollhagħajtub’modkbir

25Uresquuġġieldukontral-beltuħaduhaurażżnuha,u daħlufil-belt

26Umietudakinharelfumittraġelmin-niestal-belt, dawkkollhalikienujgħixufil-belt,immamin-nieslikienu qedjassedjawmamietħadd

27Għalhekk,uliedKusmarrukullwieħedlejndaru,għand martuuwlieduugħandkulmakientiegħu

28UBalaamil-maġu,metaralil-beltkienetmeħuda,fetaħ il-biebuhuuż-żewġuliedusubienut-tmienaħwaħarbuu reġgħulural-Eġittugħandil-Fargħunsultantal-Eġittu.

29Dawnhumas-saħħaraul-maġilihumamsemmijafilktiebtal-liġi,liqagħdukontraMosèmetal-Mulejġabilkastigifuql-Eġittu

30GħalhekkMosèħal-beltbl-għerftiegħu,uwliedKus poġġewhfuqit-tronminflokKikjanus,is-sultanta’Kus.

31Upoġġewil-kurunarjalifuqrasu,utawhb’maralil Adonijas-sultanaKusija,martKikjanus

32UMosèbeża’mill-Mulej,Allata’missirijietu,u għalhekkmaresaqxgħandha,ulanqasmadawwar għajnejhlejha

33GħaxMosèftakarkifAbrahamkienġiegħellill-qaddej tiegħuEligħeżerjaħlef,billiqallu:“Latieħuxmaramillbnietta’KangħangħalibniIżakk”

34Ukollx’għamelIżakkmetaĠakobbħarabminn quddiemħuh,metaordnalu,qallu,“Latieħuxmaramillbnietta’Kangħan,ulanqasmatagħmelalleanzama’xi ħaddminnuliedĦam”

35Għaxil-Mulej,Allatagħna,talilĦam,binNoè,ulil ulieduulilnislukollu,bħalalsieragħaluliedSemugħal uliedĠafet,ugħalnisilhomwarajhom,bħalalsiera,għal dejjem

36GħalhekkMosèmadawwarxqalbuulanqasgħajnejh lejnmartKikjanul-jiemkollhalidamisaltanfuqKus.

37UMosèjibża’mill-MulejAllatiegħutulħajtukollha,u Mosèmexaquddiemil-Mulejfis-sewwa,b’qalbukollhau b’ruħukollha,mażvijaxmit-triqit-tajbal-jiemkollhata’ ħajtu;mażvijaxmit-triqlalejnil-leminulanqaslejnixxellug,likienumxewfihaAbraham,IżakkuĠakobb

38UMosèsaħħaħruħufis-saltnata’wliedKus,umexxa liluliedKusbl-għerftas-soltutiegħu,uMosèrnexxafissaltnatiegħu

39Uf’dakiż-żmienAramuwliedil-lvantsemgħuli Kikjanus,is-sultanta’Kus,kienmiet,ugħalhekkAramu wliedil-lvantirribellawkontraKusf’dawkil-jiem 40UMosèġabarliluliedkollhata’Kus,poplusetgħan ħafna,madwartletinelfraġel,uħareġjiġġieledkontra Aramuwliedil-lvant

41Ugħall-ewwelmarrugħanduliedil-lvant,umetawlied il-lvantsemgħur-rapporttagħhom,marrujiltaqgħu magħhom,udaħlufil-battaljamagħhom

42Ul-gwerrakienetħarxakontrawliedil-lvant,u għalhekkil-Mulejtaliluliedil-lvantkollhaf’idejnMosè,u madwartlietmittraġelwaqgħumejtin

43Uwliedil-lvantkollhadaruluraurtiraw,ugħalhekk MosèuwliedKusmarruwarajhomurażżnuhom,u poġġewtaxxafuqhom,kifkienetid-drawwatagħhom

44Għalhekk,Mosèun-nieskollhatiegħutelquminn hemmlejnl-artta’Aramgħall-battalja

45Un-niesta’Aramukollmarrujiltaqa’magħhom,u ġġieldukontrihom,ul-Mulejtahomf’idejnMosè,uħafna mill-irġielta’Aramwaqgħumidruba

46UAramukollġewimrażżnaminnMosèun-niesta’ Kus,uwkollħallsut-taxxatas-soltutagħhom.

47UMosèġablilAramuliluliedil-lvanttaħtissottomissjonita’wliedKus,uMosèun-nieskollhali kienumiegħudarulejnartKus

48UMosèsaħħaħruħufis-saltnata’wliedKus,ul-Mulej kienmiegħu,uwliedKuskollhakienujibżgħuminnu

KAPITLU74

1Fitmiemis-sninmietSawl,is-sultanta’Edom,uBaal Kanan,binAkbor,bedajsaltanminfloku 2Fis-sittax-ilsenatar-renjuta’MosèfuqKus,BaalKanan, binAħbor,isaltanfl-artta’EdomfuquliedEdomkollha għaltmienjautletinsena

3FiżmienuMowabirribellakontral-qawwata’Edom, billikienilutaħtEdomsaminnżmienĦadadbinBedad,li ħabatlilhomulilMidjan,uġablilMowabtaħtEdom 4UmetaBaalKanan,binAkbor,sarsaltanfuqEdom, uliedMowabkollhartirawil-lealtàtagħhomminnEdom.

5UAnġeas,is-sultantal-Afrika,mietf’dawkil-jiem,u ibnuAzdrubalbedajsaltanminfloku

6Uf’dawkil-jiemmietĠaneas,sultanta’wliedKittim,u difnuhfit-tempjulikienbenagħalihinnifsufil-pjanurata’ Kanopjabħalaresidenza,uLatinusbedajsaltanminfloku 7Fit-tnejnugħoxrinsenatar-renjuta’MosèfuquliedKus, LatinusdamisaltanfuquliedKittimgħalħamsauerbgħin sena.

8Ubenawkollgħalihinnifsutorrikbiruqawwi,ubena fihtempjuelegantigħar-residenzatiegħu,bieximexxilgverntiegħu,kifkienetid-drawwa.

9Fit-tieletsenatar-renjutiegħuġiegħellissir proklamazzjonilill-irġielkollhatas-sengħatiegħu,li bnewluħafnavapuri.

10ULatinusġabaril-forzikollhatiegħu,uġewfuqvapuri, udaħlufihombiexjiġġielduma’AzdrubalbinAnġeas, sultantal-Afrika,uwaslul-Afrikaudaħlufil-battaljama’ Azdrubalul-armatatiegħu

11ULatinusrebaħfuqAzdrubal,uLatinusħamingħand Azdruball-akwedottlimissierukienġabmingħandulied Kittim,metaħalilĠanijabintUżibħalamara,ub’hekk Latinuswaqqa’l-ponttal-akwedott,utadaqqakbiralillarmatakollhata’Azdrubal.

12Ul-irġielb’saħħithomlikienfadalta’Azdrubalsaħħew lilhominfushom,uqlubhomimtlewbl-għira,ufittxewilmewt,ureġgħudaħlufil-battaljama’Latinus,sultanta’ Chittim

13Ul-battaljakienetħarxafuql-irġielkollhatal-Afrika,u kollhawaqgħumidrubaquddiemLatinusun-niestiegħu,u Azdrubalis-sultanukollwaqa’f’dikil-battalja 14Us-sultanAzdrubalkellubintsabiħaħafna,liisimha kienUshpezena,ul-irġielkollhatal-Afrikarrakkmawixxbiehatagħhafuqħwejjiġhom,minħabbas-sbuħijakbirau d-dehrasabiħatagħha

15Ul-irġielta’LatinusrawlilUshpezena,bintAzdrubal, ufaħħruhalilLatinus,is-sultantagħhom

16ULatinusordnalitinġiebgħandu,uLatinusħalil Ushpezenabħalamara,udarlurafitriqtulejnKittim.

17Ukienwaral-mewtta’AzdrubalbinAnġeas,meta Latinuskiendarluralejnartumill-battalja,lil-abitanti kollhatal-AfrikaqamuuħadulilAnibalbinAnġeas,ħu iżgħarta’Azdrubal,ugħamluhsultanminflokħuhfuql-art kollhatal-Afrika.

18Umetasarsultan,iddeċiedalijmurlejnKittimbiex jiġġieledkontrawliedKittim,biexjivvendikal-kawżata’ ħuhAzdrubal,ul-kawżatal-abitantital-Afrika,uhekk għamel.

19Ubenaħafnabastimenti,udaħalhemmbl-armata kollhatiegħu,umarlejnKittim

20Għalhekk,AnibaliġġieledkontrawliedKittim,uwlied KittimwaqgħumidrubaquddiemAnibalul-armatatiegħu, uAnibalivvendikal-kawżata’ħuh.

21UAnibalkomplal-gwerragħaltmintax-ilsenama’ wliedKittim,uAnibalgħammarfl-artta’Kittimu kkampjahemmhekkgħalżmientwil.

22UAniballaqatliluliedKittimbl-agħarmod,uqatellillkbaratul-prinċpijiettagħhom,umill-bqijatal-poplulaqat madwartmeninelfraġel

23Ufitmiemil-jiemus-snin,AnibalirritornalejnartulAfrika,usaltab’modsigurminflokħuhAzdrubal.

KAPITLU75

1Dakiż-żmien,fil-mijautmeninsenaminnmetal-Iżraelin niżlul-Eġittu,ħarġumill-Eġitturġielqalbenin,tletinelf bil-mixi,minnuliedIżrael,likienukollhamit-tribùta’ Ġużeppi,minnuliedEfrajmbinĠużeppi

2Għaxqalulitlestal-perjodulil-Mulejkienħatarlilulied Iżraelfiżminijietantiki,likienqallilAbraham

3Udawnl-irġielqaxxrulilhominfushom,ukullraġel poġġax-xablatiegħuma’ġenbu,ukullraġell-armatura tiegħufuqu,ufdawfis-saħħatagħhom,uħarġuflimkien mill-Eġittub’idqawwija

4Immamaġabul-ebdaprovvistagħat-triq,fiddaudeheb biss,lanqasħobżgħaldakinharmaġabuf’idejhom,għax ħasbulijieħdul-provvistitagħhomgħall-ħlasmingħandilFilistin,ujekklekienusejeħduhombil-forza.

5Udawnl-irġielkienurġielsetgħaninuqalbienaħafna, raġelwieħedseta’jiġriwaraelfutnejnsetgħujegħlbu għaxartelef,għalhekkfdawfis-saħħatagħhomumxew flimkienkifkienu

6Udderieġewtriqthomlejnl-artta’Gat,uniżluusabulirrgħajjata’Gatjirgħul-bhejjemta’wliedGat.

7Uqalulir-rgħajja:“Agħtunaftitmin-nagħaġbiexnieklu, għaxaħnabil-ġuħ,umakilnal-ebdaħobżillum”

8Ur-rgħajjaqalu:“Dawnin-nagħaġtagħnajewil-baqar tagħnabiexnagħtuhomlokankegħall-ħlas?”Għalhekk, uliedEfrajmresqubiexjeħduhombil-forza

9Ur-rgħajjata’Gatgħajtufuqhomtantlil-għajtatagħhom instemgħetmill-bogħod,ugħalhekkit-tfalkollhata’Gat ħarġulejhom

10UmetawliedGatrawl-għemejjelħżienata’wlied Efrajm,reġgħulurauġabrulill-irġielta’Gat,ulibbsukull wieħedl-armaturatiegħu,uħarġugħanduliedEfrajm għall-battalja.

11Uġġieldumagħhomfil-wiedta’Gat,ul-battaljakienet ħarxa,uqatlulilxulxingħaddkbirta’niesdakinhar

12Ufit-tienijumuliedGatbagħtulill-blietkollhatalFilistinbiexjiġujgħinuhom,uqalulhom:

13Itla’għandnaugħinuna,ħallinoqtluliluliedEfrajmli ħarġumill-Eġittubiexjieħdul-bhejjemtagħna,ubiex jiġġieldukontrinablaraġuni

14Issar-ruħta’wliedEfrajmkienetimdejqabil-ġuħulgħatx,għaxmakinuxkieluħobżgħaltlettijiemUerbgħin elfraġelħarġumill-bliettal-Filistinbiexjgħinulin-niesta’ Gat

15Udawnl-irġielkienuinvolutifil-battaljama’wlied Efrajm,ul-MulejtelaqliluliedEfrajmf’idejnil-Filistin

16Uqatluliluliedkollhata’Efrajm,lildawkkollhali kienuħarġumill-Eġittu,mabaqa’ħaddħliefgħaxartirġiel likienuħarbumill-ġlieda

17Għaxdanil-ħażenġiemingħandil-Mulejkontrawlied Efrajm,għaxkisrul-kelmatal-MulejmetaħarġumillEġittu,qabelmawasaliż-żmienlil-MulejfiżmienilqedemkienħatarlilIżrael.

18Umill-Filistinwaqgħuwkollgħaddkbir,madwar għoxrinelfraġel,uħuthomġarrewhomudifnuhomfilbliettagħhom

19Ul-maqtulinta’wliedEfrajmbaqgħuabbandunatifilwiedta’Gatgħalħafnajiemusnin,umattieħduxgħaddifna,ul-wiedimtelabl-għadamtal-irġiel

20Ul-irġiellikienuħarbumill-battaljamarrul-Eġittu,u qaluliluliedIżraelkollhax’kienġralhom.

21UmissierhomEfrajmbaqa’jibkigħalihomgħalħafna jiem,uħutuġewbiexifarrġuh

22Umargħandmartuuwildetiben,usemmiehBerija, għaxkienetwaħdaħażinaf’daru

KAPITLU76

1UMosèbinAmramkiengħadusultanfl-artta’Kus f’dawkil-jiem,urnexxafis-saltnatiegħu,umexxal-gvern ta’wliedKusbil-ġustizzja,bis-sewwa,ubl-integrità

2Uwliedkollhata’KusħabbewlilMosèl-jiemkollhali damisaltanfuqhom,ul-abitantikollhata’artKusbeżgħu minnuħafna

3Ufl-erbgħinsenatar-renjuta’MosèfuqKus,Mosèkien bilqiegħdafuqit-tronirjali,waqtliAdonijar-reġinakienet quddiemu,un-nobblikollhakienubilqiegħdamadwaru 4UAdonijas-sultanaqaletquddiemis-sultanulprinċpijiet:“X’inhidinil-ħaġaligħamiltuintom,uliedKus, għaldaniż-żmienkollu?”

5Żgurlitafuligħalerbgħinsenalidanir-raġelilujsaltan fuqKusmaresaqxlejja,ulanqasmaserval-allatta’wlied Kus

6Issagħalhekkisimgħu,OwliedKus,utħalluxlildanirraġelisaltanaktarfuqkomperesslimhuwiextal-ġisem tagħna

7Ara,ibniMenakrukiber,ħajsaltanfuqkom,għaxaħjar għalikomlitaqdulilbinsidek,millitaqdubarrani,ilsirtassultantal-Eġittu

8Un-nieskollhaun-nobblita’wliedKussemgħul-kliem liAdonijas-sultanakienetqaltilhomf’widnejhom

9Un-nieskollhakienuqediħejjusal-lejla,ufilgħodu qamukmieniugħamlulilMenakru,binKikjanus,sultan fuqhom

10UwliedKuskollhabeżgħulijmiddidejhomkontra Mosè,għaxil-Mulejkienma’Mosè,uwliedKusftakrulġuramentliħalfulilMosè,ugħalhekkmagħamlulul-ebda ħsara

11ImmawliedKustawħafnarigalililMosè,ubagħtuh mingħandhomb’unurkbir

12Għalhekk,MosètelaqminnartKus,umarlurad-daru mabaqaxisaltanfuqKus,uMosèkellusittausittinsena metaħareġminnartKus,għaxil-ħaġakienetġejjamillMulej,għaxkienwasaliż-żmienlikienħatarfiżmienilu, biexjoħroġlilIżraelmit-tbatijata’wliedĦam.

13Għalhekk,MosèmarMidjan,għaxkienjibża’jerġa’ lural-Eġittuminħabbal-Fargħun,umaruqagħadħdejnbir tal-ilmaf’Midjan

14Us-seba’bnietta’Regħwelil-Midjanitħarġujirgħunnagħaġta’missierhom.

15Uresquħdejnil-biruġibdul-ilmabiexjisqulin-nagħaġ ta’missierhom

16Għalhekk,ir-rgħajjata’Midjanġewukeċċewhom’il bogħod,uMosèqamugħenhomusqieqlin-nagħaġ

17Umarrulurad-dargħandmissierhomRewel,uqalulu x’għamelgħalihomMosè.

18Uqalu,“RaġelEġizzjanħelisnaminnidejnir-rgħajja, ġibedl-ilmagħalinausqieqlin-nagħaġ.”

19URegħwelqalliluliedubniet:“Fejnhu?Għaliextlaqtu lir-raġel?”

20URewelbagħatgħalihuġabuuġabud-dar,ukielilħobżmiegħu.

21UMosèrrakkontalilRewellikienħarabmill-Eġittuuli damisaltanerbgħinsenafuqKus,uliwarakienuħadululgvern,ukienubagħtuhjitlaqfil-paċibl-unurubir-rigali

22UmetaRewelkiensama’kliemMosè,Rewelqal f’qalbu,“Senpoġġilildanir-raġelfil-ħabs,biexb’hekk insibpaċima’wliedKus,għaxħarabminnhom”

23Uħaduhupoġġewhfil-ħabs,uMosèkienfil-ħabsgħal għaxarsnin,uwaqtliMosèkienfil-ħabs,Sipporabint Rewelħassetħnienaminnu,użammitubil-ħobżul-ilmalħinkollu

24UwliedIsraelkollhakienugħadhomfl-arttal-Eġittu jaqdulill-Eġizzjanif’kullxortata’xogħoliebes,uidlEġittubaqgħetħarxafuquliedIsraelf’dawkil-jiem 25Dakiż-żmienil-Mulejlaqatlill-FargħunsultantalEġittu,udanlaqatbil-mardatal-lebbraminnqiegħsiequ sal-quċċatata’rasu;minħabbat-trattamentkrudilita’wlied Iżraelkienetdinil-mardaf’dakiż-żmienmingħandilMulejfuqil-Fargħunsultantal-Eġittu

26Għaxil-Mulejkiensama’t-talbatal-poplutiegħu,ulied Iżrael,ul-għajtatagħhomwasletgħanduminħabbaxxogħoliebestagħhom

27Xortawaħdal-korlatiegħumatbiegħditxminnhom,u idil-FargħunbaqgħetmiftuħakontrawliedIżrael,ulFargħunwebbesgħonququddiemil-Mulej,użiedilmadmadtiegħufuquliedIżrael,ukkaratlilhomħajjithom b’kullxortata’xogħoliebes.

28Umetal-Mulejkienlaqatil-pestafuqil-Fargħun,issultantal-Eġittu,talablill-għorriefulis-sħaħartiegħubiex ifejquh.

29Ul-għorriefus-sħaħartiegħuqalulu,Likiekud-demm tat-tfalżgħarjitpoġġafil-feriti,kienifiq

30Ul-Fargħunsemagħhom,ubagħatlill-ministritiegħu lejnGosengħanduliedIsraelbiexjieħdulit-tfalżgħar tagħhom

31Ul-ministrital-Fargħunmarruuħadubil-forzalit-trabi ta’wliedIżraelminnħoġorommijiethom,uġabuhom għandil-Fargħunkuljum,tifelkuljum,ut-tobbaqatluhom uapplikawhomgħall-pesta;hekkgħamlul-jiemkollha.

32Ul-għaddtat-tfalliqatelil-Fargħunkientlietmijau ħamsausebgħin.

33Immal-Mulejmasemaxlit-tobbatas-sultantal-Eġittu,u l-pestakompliettiżdiedbil-qawwa

34Ul-Fargħunkienmilqutminndikil-kastiggħalgħaxar snin,iżdaqalbil-Fargħunbaqgħetaktariebsakontrawlied Iżrael

35Ufitmieml-għaxarsninil-MulejkomplajolqotlillFargħunb’kastigiqerrieda

36Ul-Mulejlaqtub’tumurikrahub’mardfl-istonku,ulkastiginbidletf’tagħlijaqawwija.

37Dakiż-żmieniż-żewġministrital-Fargħunġewmill-art ta’GosenfejnkienuwliedIżraelkollha,umarrufid-dar tal-Fargħunuqalulu:“RajnaliluliedIżraeljittraskurawixxogħoltagħhomujittraskurawix-xogħoltagħhom”

38Umetal-Fargħunsema’kliemil-ministritiegħu,irrabjatiegħuxegħletħafnakontrawliedIżrael,għaxkien imnikketħafnaminħabbal-uġigħta’ġismu

39Uhuwieġebuqal,“IssaliwliedIsraeljafulijienmarid, qediduruujiddieħkubina,issagħalhekkrbitlil-karru tiegħi,ujiensemmurGosenunarat-tmaqdirta’wlied Israellibihqedjiddieħkubija”Għalhekk,il-qaddejja tiegħurbitlul-karru.

40Uqabduhutellgħuhfuqżiemel,għaxmakienxkapaċi jirkebwaħdu;

41Uħamiegħugħaxarrikkiebataż-żwiemelugħaxar suldatibil-mixi,umargħanduliedIsraelf’Gosen 42Umetawaslusal-fruntieratal-Eġittu,iż-żiemeltassultangħaddaminnpostdejjaq,mgħollifil-partivojtataddwieli,imdawwarb’ċintmiż-żewġnaħat,billil-artbaxxau pjanurakienetfuqin-naħal-oħra.

43Uż-żwiemelġrewb’ħeffaf’dakil-postugħafsulil xulxin,uż-żwiemell-oħragħafsuliż-żiemeltas-sultan 44Uż-żiemeltas-sultanwaqa’fil-pjanurabaxxawaqtlissultankienrikkiebfuqu,umetawaqa’l-karrunqalebfuq wiċċis-sultanuż-żiemelwaqa’fuqis-sultan,us-sultan għajjat,għaxlaħmukienimweġġa’ħafna.

45Ul-laħamtas-sultaninqata’minnu,ugħadmunkisruu masetaxjirkeb,għaxdinil-ħaġakienetmingħandil-Mulej għalih,għaxil-Mulejkiensama’l-għajjattal-poplutiegħu wliedIżraelut-tbatijatagħhom

46Ul-qaddejjatiegħutellgħuhfuqspallejhom,ftitftit,u ġabuhlural-Eġittu,us-suldatilikienumiegħureġgħulura l-Eġittuwkoll

47Uqegħduhfis-soddatiegħu,us-sultankienjaflikien wasaltmiemubieximut,għalhekkAparanit,ir-reġina, martuġietubkietquddiemis-sultan,us-sultanbekabiki kbirmagħha

48Un-nobbliul-qaddejjatiegħukollhaġewdakinharu rawlis-sultanf’dikit-tbatija,ubkewbikikbirmiegħu 49Ul-prinċpijiettas-sultanul-kunsillierakollhatiegħu tawparirlis-sultanbiexipoġġililwieħedisaltanminfloku fl-art,lilminjagħżelminnuliedu

50Us-sultankellutlietsubienużewġtibnietliwildetlu Aparanit,ir-reġina,martu,minbarrawliedis-sultanli kellhomminnkonkubini

51Udawnkienuisimhom,l-ewwelimwieledOthri,it-tieni Adikam,ut-tieletMorion,uħuthom,isemil-kbiraBathiau l-oħraAcuzi

52UOtri,l-ewwelimwieledtas-sultan,kieniblah, mgħaġġelumgħaġġelfikliemu.

53ImmaAdikamkienraġelmakakkugħarefukienjaflgħerfkollutal-Eġittu,immata’dehramhuxxierqa,oħxon fil-ġisem,uqasirħafnafistatura;għolitiegħukienkubitu wieħed

54Umetas-sultanralilAdikamibnuintelliġentiugħaref f’kollox,is-sultaniddeċiedalihugħandujkunsultan minflokuwaramewtu

55UħamaralilGeduda,bintAbilot,ukellugħaxarsnin,u wildetluerbatsubien

56Uwaramaruħatlietnisaunisseltmiensubienutlett ibniet.

57Ud-diżordniħakemlis-sultanbil-kbir,ulaħmukien jintenbħallaħamta’katavrumitfugħfl-għalqafis-sajf, matulis-sħanatax-xemx.

58Umetas-sultanralil-mardatiegħukienetħarġetfuqu bil-kbir,ordnalijġibulilibnuAdikamgħandu,ugħamluh sultanfuql-artminfloku

59Ufitmiemtlietsnin,is-sultanmiet,fil-mistħija,fiddiżgrazzja,ufid-diżgust,ul-qaddejjatiegħuġarrewhu difnuhfil-qabartas-slatental-Eġittuf’SoanMizrajm

60Immabbalzmawhumabħas-soltumas-slaten,għax ġismukienimmuffat,umasetgħuxjersqubiex jibbalzmawhminħabbar-riħatinten,ugħalhekkdifnuh malajr

61Għaxdanil-ħażenkienġejminnMulejgħalih,għaxilMulejkienħallaslul-ħażengħall-ħażenlifiżmienukien għamellilIżrael.

62Umietbit-terrurubil-mistħija,uibnuAdikambeda jsaltanminfloku

KAPITLU77

1Adikamkellugħoxrinsenametabedajsaltanfuql-Eġittu, udamisaltanerba’snin

2Fis-senamitejnusittminnmetaIżraelniżell-Eġittu, Adikamsarsaltanfuql-Eġittu,immamadamxdaqshekk fir-renjutiegħufuql-Eġittudaqskemmkienukomplewirrenjitagħhommissirijietu

3GħaxmissieruMeloldamisaltanerbgħaudisgħinsena fl-Eġittu,immakienmaridgħaxarsninumiet,għaxkien aġixxaħażinquddiemil-Mulej

4Ul-Eġizzjanikollhasemmewl-isemta’Adikam,ilFargħun,bħalisemmissirijietu,kifkienetid-drawwa tagħhomlijagħmlufl-Eġittu

5Ul-għorriefkollhatal-FargħunsemmewlilAdikam Aħuz,għaxfil-qosorjissejjaħAħuzbil-lingwaEġizzjana

6UAdikamkienikrahimmens,ukientwilkubituuspanu kelludaqnakbiralikienettasalsal-qiegħta’saqajh.

7Ul-Fargħunqagħadfuqit-tronta’missierubiexisaltan fuql-Eġittu,umexxal-gverntal-Eġittubl-għerftiegħu

8Uwaqtlikienqedisaltanqabeżlilmissieruulis-slaten kollhata’qablufil-ħażen,użiedil-madmadtiegħufuq uliedIżrael

9Umarmal-qaddejjatiegħulejnGosengħanduliedIsrael, usaħħaħix-xogħolfuqhomuqalilhom,“Temmew xogħolkom,ix-xogħolta’kulljum,utħalluxidejkom jitnaqqsumix-xogħoltagħnaminndanil-jum’ilquddiem bħalmagħamiltufiżmienmissieri”

10UpoġġauffiċjalifuqhomminnfostuliedIsrael,ufuq dawnl-uffiċjalipoġġakaptanitax-xogħolminnfostilqaddejjatiegħu

11Uqiegħedfuqhomkejlta’briksbiexjagħmluskontdak in-numru,jumb’jum,udarluraumarl-Eġittu

12Dakiż-żmien,il-kaptanital-Fargħuntawordnijietlilluffiċjalita’wliedIżraelskontil-kmandtal-Fargħun,u qalulhom:

13Hekkqalil-Fargħun,Agħmelxogħlokkuljum,utemm ix-xogħoltiegħek,uosserval-kejlta’kuljumtal-briks; tnaqqasxejn

14Ujiġrilijekkjonqoskomil-briksta’kuljum,jien inpoġġilit-tfalżgħartagħkomminflokhom.

15Ul-kaptanital-koperturital-Eġittugħamluhekkf’dawk il-jiembħalmakienordnalhomil-Fargħun

16Ukullmetakienjinstabxinuqqasfil-kejltal-briksta’ kuljumta’wliedIżrael,il-kaptanitax-xogħoltal-Fargħun

kienujmorrugħandin-nisata’wliedIżraelujieħdutrabi minnuliedIżraelskontl-għaddta’brikslikiennieqes, kienujeħduhombil-forzaminnħoġorommijiethom,u jpoġġuhomfil-biniminflokil-briks;

17Waqtlimissirijiethomuommijiethomkienuqedjibku fuqhomujibkumetasemgħul-ilħnajibkutat-trabi tagħhommal-ħajttal-bini

18Ul-kaptanital-kostumipperswadewlilIżrael,biexlIżraelinipoġġuliluliedhomfil-bini,tantliraġelpoġġalil ibnufil-ħajtupoġġat-tajnfuqu,waqtligħajnejhjibku fuqu,ud-dmugħnieżelfuqibnu

19Ul-kaptanital-kostumital-Eġittugħamluhekklit-trabi ta’Iżraelgħalħafnajiem,uħaddmaħasebjewkellu kompassjonigħat-trabita’wliedIżrael

20Ul-għaddtat-tfalkollhalinqatlufil-binikienmitejnu sebgħin,xiwħudlikienubnewfuqhomminflokil-briksli kienuħallewneqsinminnmissirijiethom,uxiwħudli kienuġibduhommejtinmill-bini

21Ux-xogħolimpostfuquliedIżraelfiżmienAdikam kieniktardiffiċliminndakliwettqufiżmienmissieru 22UwliedIżraelkienujitniehdukuljumminħabbaxxogħoltqiltagħhom,għaxkienuqalulilhominfushom,Ara, metal-Fargħunimut,ibnujqumujħaffefix-xogħoltagħna! 23Immażiedux-xogħolta’waraaktarminnta’qabel,u wliedIżraeltniehdugħaldanul-għajtatagħhomtelgħet għandAllaminħabbax-xogħoltagħhom

24UAllasama’leħenuliedIżraelul-għajtatagħhom, f’dawkil-jiem,uAllaftakarmagħhomfil-patttiegħuli kiengħamelma’Abraham,IżakkuĠakobb

25UAllarat-tagħbijata’wliedIżrael,ux-xogħoltqil tagħhomf’dawkil-jiem,uddeċiedalijeħlishom.

26UMosèbinAmramkiengħadumagħluqfil-ħabs f’dawkil-jiem,fid-darta’Rewelil-Midjanit,uSipporabint Rewelkienetissostnihbil-moħbibl-ikeljumwarajum.

27UMosèkienmagħluqfil-ħabsfid-darta’Rewelgħal għaxarsnin

28Ufitmiemgħaxarsnin,likienetl-ewwelsenatar-renju tal-Fargħunfuql-Eġittu,minflokmissieru,

29SipporaqaletlilmissierhaRewel:“Ħaddmajistaqsi jewifittexlir-raġelEbrew,liintrabtufil-ħabsgħaxarsnin issa”

30Issamela,jekkjidhirlektajjeb,ħanibagħtunarawjekk huxħajjewmejjet,immamissierhamakienxjaflikienet tmantnih

31UmissierhaRewelwieġebuqalilha:“Qattġratħaġa bħaldinliraġelikunmagħluqfil-ħabsmingħajrikelgħal għaxarsnin,umbagħadjibqa’ħaj?”

32USipporawieġbetlilmissierhauqalet:“Żgurlismajtli Allatal-Ebrejhukbirutal-biża’,ujagħmelgħeġubijiet għalihomf’kullżmien

33HukienliħeleslilAbrahamminnUrtal-Kaldejn,ulil Iżakkmix-xablata’missieru,ulilĠakobbmill-anġlutalMulejlitħabatmiegħuħdejnil-mogħdijata’Ġabbuk 34Ukollma’danir-raġelgħamelħafnaaffarijiet,ħelsu mix-xmarafl-Eġittuumix-xablatal-Fargħun,uminnulied Kus,ugħalhekkjista’jeħilsuwkollmill-ġuħujħallihjgħix 35Ul-ħaġadehrettajbaf’għajnejnRewel,ugħamelskont kelmtubintu,ubagħatfil-ħabsbiexjarax’ġaraminnMosè 36Ura,uara,ir-raġelMosèkienjgħixfil-ħabs,wieqaffuq saqajh,ifaħħarujitloblill-Allata’missirijietu.

37URewelordnalilMosèbiexjinħareġmill-ħabs,u għalhekkqaxxruhubiddelħwejġutal-ħabsukielil-ħobż.

38UwaraMosèdaħalfil-ġnienta’Regħwellikienwaraddar,uhemmhekktalablill-MulejAllatiegħu,likien għamelgħeġubijietkbargħalih.

39Uġaraliwaqtlikienqedjitlobħareslejhfaċċata,uara, bastuntaż-żaffirkienimqiegħedfl-art,likienimħawwel f’nofsil-ġnien.

40Uresaqlejnil-bastunuħares,uara,l-isemtal-Mulej Allatal-eżerċtikienimnaqqaxfuqu,miktubużviluppatfuq il-bastun

41Uqarahaumeddiduuqatagħhabħalsiġratal-foresta mill-ħaxix,ul-bastunkienf’idu.

42Udanhuwal-bastunlibihtwettqul-għemejjelkollhata’ Allatagħna,waraliħalaqis-semaul-art,ul-eżerċtukollu tagħhom,l-ibħra,ix-xmajjarul-ħutkollutagħhom.

43UmetaAllakeċċalilAdammill-ġniental-Għeden,ħalbastunf’iduumaruħademl-artliminnhakienittieħed

44Ul-bastunniżelgħandNoèungħatalilSemulildisdixxendentitiegħu,sakemmwasalf’idAbrahaml-Ebrew

45UmetaAbrahamkientakulmakellulilibnuIżakk,tah ukolldanil-bastun.

46UmetaĠakobbħarablejnPadan-aram,ħadhaf’idu,u metareġa’luragħandmissierumakienxtelaqhawarajh

47Ukollmetaniżell-Eġittuħadhaf’iduutahalilĠużeppi, porzjonwieħedaktarminnħutu,għaxĠakobbkienħadha bil-forzamingħandħuhGħesaw

48Uwaral-mewtta’Ġużeppi,in-nobblital-Eġittudaħlu fid-darta’Ġużeppi,ul-bastunġief’idRewelil-Midjanit,u metaħareġmill-Eġittu,ħaduf’iduuħawlufil-ġnientiegħu 49Ul-irġielsetgħaninkollhatal-Kinitipprovawjaħtfuha metappruvawjieħdulilSipporabintu,immama rnexxilhomx

50Għalhekk,dakil-bastunbaqa’mħawwelfil-ġnienta’ Regħwel,sakemmġiedaklikelludrittgħalihuħadu 51UmetaRewelral-bastunf’idMosè,stagħġebbih,utah lilbintuSipporab’mara.

KAPITLU78

1Dakiż-żmienmietBaalKannanbinAkbor,sultanta’ Edom,undifenf’daruf’artEdom

2UwaramewtuwliedGħesawbagħtulejnl-artta’Edom, uħaduminnhemmraġellikienf’Edom,likienjismu Ħadad,ugħamluhsultanfuqhomfil-postta’Baal-Ħannan, is-sultantagħhom.

3UĦadadisaltanfuquliedEdomgħaltmienjauerbgħin sena.

4Umetabedajsaltaniddeċiedalijiġġieledkontrawlied Mowab,biexiġibhomtaħtil-qawwata’wliedGħesawkif kienuqabel,immamasetax,għaxuliedMowabsemgħu dinil-ħaġa,uqamuugħaġġlubiexjagħżlusultanfuqhom minnfostħuthom

5Uwaraġabrupoplukbir,ubagħtuliluliedGħammon, ħuthom,għall-għajnunabiexjiġġieldukontraĦadad,issultanta’Edom

6UĦadadsama’b’daklikienugħamluwliedMowab,u beża’ħafnaminnhom,uastjenamillijiġġieledkontrihom

7F’dawkil-jiemMosè,binAmram,f’Midjan,ħalil Sippora,bintRegħwelil-Midjanit,b’mara.

8USipporamxietfit-triqatta’wliedĠakobb,makienet xejninqasmit-tjiebata’Sara,Rebekka,RakeluLea. 9USipporatqaletuwildetibenusemmiehGersom,għax qal,“Kontbarranif’artbarranija;”immamaċirkonċiżaxilprepuzjutiegħu,fuqkmandta’missieruRegħwel.

10Ureġgħetħarġettqilauwildetiben,immaċirkonċidiet il-prepuzjutiegħu,usemmietuEligħeżer,għaxMosèqal, GħaxAllata’missirijietikienl-għajnunatiegħi,uħelisni mix-xablatal-Fargħun

11Ul-Fargħun,is-sultantal-Eġittu,żiedbil-kbirix-xogħol ta’wliedIżraelf’dawkil-jiem,ukomplajgħabbil-madmad tiegħufuquliedIżrael

12Uordnalissirproklamazzjonifl-Eġittu,tgħid,“Tagħtux aktartibenlin-niesbiexjagħmlul-briksbih,ħallihom imorrujiġbrut-tibenkemmisibu”

13Ukoll,għandhomjagħtul-ammontta’briksli għandhomjagħmlukuljum,umajnaqqsuxejnminnhom, għaxhumagħażżeninf’xogħolhom

14UwliedIżraelsemgħudan,ubintuutniehdu,ugħajtu lill-Mulejminħabbal-imrarta’ruħhom

15Ul-Mulejsama’l-għajjatta’wliedIżrael,uraloppressjonilibihal-Eġizzjaniopprimewhom.

16Ul-Mulejkiengħajjurgħall-poplutiegħuugħall-wirt tiegħu,usama’leħinhom,uddeċiedalijoħroġhommittbatijatal-Eġittu,biexjagħtihoml-artta’Kangħanbħala wirt

KAPITLU79

1Uf’dawkil-jiemMosèkienqedjirgħa’l-merħlata’ missieruRegħwelil-Midjanit,lilhinnmid-deżertta’Sin,u l-bastunlikienħamingħandmissierukienf’idu

2Uġaradarbawaħdaligidintilefmill-merħla,uMosè marjiġriwarajhuwasalsal-muntanjata’Allaf’Ħoreb.

3UmetawasalĦoreb,il-Mulejdeherluhemmhekkflgħollieq,usabl-għollieqjaqbadbin-nar,imman-narma kelluxil-qawwafuql-għollieqbiexjikkonsmah.

4UMosèbaqa’mistagħġebħafnab’dinid-dehra,għalhekk l-għollieqmanħaraqx,uresaqbiexjaradinil-ħaġa setgħana,ul-MulejsejjaħlilMosèminnġon-naruordnalu biexjinżell-Eġittu,għandil-Fargħunsultantal-Eġittu,biex jibgħatliluliedIżraelmis-servizztiegħu

5Ul-MulejqallilMosè:“Murluralejnl-Eġittu,għaxlirġielkollhaliriedujoqtlukmietuUintgħandektkellem lill-FargħunbiexjibgħatliluliedIżraelminnartu”

6Ul-Mulejwriehjagħmelsinjaliugħeġubijietfl-Eġittu quddiemgħajnejnil-Fargħunugħajnejnis-suddititiegħu, sabiexjemmnulil-Mulejkienbagħtu.

7UMosèsema’dakkollulikienordnalul-Mulej,umar luragħandkunjatuuqallul-ħaġa,uRewelqallu:“Murfissliem”

8UMosèqambieximurl-Eġittu,uħamiegħulilmartuu liluliedu,ukienf’lukandafit-triq,uniżelanġlut’Allau fittexokkażjonikontrih

9Uriedjoqtluminħabbal-ewwelibentiegħu,għaxma kienxċirkonċiż,ukienkiseril-pattlil-Mulejkiengħamel ma’Abraham.

10GħaxMosèkiensema’kliemil-kunjatutiegħulikien qallu,biexmajiċċirkonċidixlill-ewwelibentiegħu,u għalhekkmaċċirkonċidihx.

11USipporaratlill-anġlutal-Mulejifittexokkażjoni kontraMosè,ukienettaflidinil-ħaġakienetminħabbali makienxċirkonċiżalilbinhaGersom

12USipporamalajrħadetmill-blatjaqta’likienhemm,u ċċirkonċidietlilbinha,uħelsetlilżewġhaulilbinhaminn idl-anġlutal-Mulej

13UAronbinAmram,ħuMosè,kienfl-Eġittumieximaxxatttax-xmaradakinhar.

14Ul-Mulejdeherluf’dakil-post,uqallu:“Mur,issa, għandMosèfid-deżert”Uhumarultaqa’miegħufilmuntanjata’Alla,ubiesu

15UAronrefa’għajnejh,uralilSippora,martMosè,ulil uliedha,uqallilMosè:“Minhumadawngħalik?”

16UMosèqallu:“Dawnhumamartiuwliedi,liAllatani f’Midjan;udinil-ħaġaweġġgħetlilAronminħabbal-mara uwliedha.

17UAronqallilMosè:“Ibgħatlill-marauliluliedhabiex imorrud-darta’missierha”UMosèsema’kliemAronu għamelhekk.

18USipporarritornatma’wliedha,umarrufid-darta’ Rewel,ubaqgħuhemmsakemmwasaliż-żmienmetalMulejżaril-poplutiegħu,uħariġhommill-Eġittuminnid il-Fargħun

19UMosèuAronmarrul-Eġittugħandil-komunitàta’ wliedIżrael,uqalulhomil-kliemkollutal-Mulej,ul-poplu feraħb’ferħkbirħafna

20UMosèuAronqamukmienil-għada,umarrufid-dar tal-Fargħun,uħaduf’idejhomil-bastunt’Alla.

21Umetawasluħdejnil-biebtas-sultan,żewġiljuniżgħar kienumagħluqinhemmhekkb’għododtal-ħadid,uħadd makienjoħroġjewjidħolminnquddiemhom,ħliefdawkli s-sultanordnabiexjiġu,metal-maġiġewurtirawl-iljuni bl-inkantazzjonijiettagħhom,udanwassalhomgħandissultan.

22UMosèħaffefurefa’l-bastunfuql-iljuni,uħelishom, uMosèuArondaħlufid-dartas-sultan

23L-iljuniwkollġewmagħhombil-ferħ,umarru warajhomuferħubħalmakelbjifraħb’sidumetajiġimillgħalqa

24Umetal-Fargħunradinil-ħaġabaqa’mistagħġebbiha, utwerwerħafnabir-rapport,għaxid-dehratagħhomkienet bħad-dehrata’wliedAlla

25Ul-FargħunqallilMosè:“X’qedtitlob?”Uhuma wieġbuhuqalulu:“Il-Mulej,Allatal-Ebrej,bagħatna għandekbiexngħidulek,‘Ibgħatlin-niestiegħibiex jaqduni.’”

26Umetal-Fargħunsema’kliemhomtwerwerħafna quddiemhom,uqalilhom:“Morrullumuerġgħuejjew għandigħada,”ugħamluskontkelmas-sultan

27Umetatelqu,il-FargħunbagħatgħalBalaamis-saħħar ulilĠannesuĠambres,uliluliedul-maġius-segwaċiulkunsillierakollhalikienutas-sultan,ulkollġewuqagħdu quddiemis-sultan

28Us-sultanqalilhomil-kliemkolluliMosèuħuhAron kienuqalulu,ul-maġiqalulis-sultan:“Immakifġew għandekdawnl-irġiel,minħabbal-iljunilikienu magħluqinħdejnil-bieb?”

29Us-sultanqal,Għaxrefgħul-bastuntagħhomkontraliljuniuħelsuhom,uġewgħandi,ul-iljuniwkollferħu bihombħalmakelbjifraħlijiltaqa’ma’sidu.

30UBalaambinBeoril-maġiwieġeblis-sultanuqallu: “Dawnm’humaħaddħliefmaġibħalna.”

31Issagħalhekkibgħatugħalihom,uħallihomjiġuuaħna nippruvawhom,us-sultangħamelhekk.

32Ufilgħodul-FargħunbagħatgħalMosèuAronbiex jiġuquddiemis-sultan,uħadul-ħatarta’Alla,umarru għandis-sultanukellmuhuqalulu,

33Hekkqalil-Mulej,Allatal-Ebrej,“Ibgħatulin-nies tiegħibiexjaqduni”

34Us-sultanqalilhom:“Immaminsejemmenkomli intomil-messaġġierata’Allauliġejtugħandibl-ordni tiegħu?”

35Issagħalhekkagħtimiraklujewsinjalf’dinil-kwistjoni, umbagħadil-kliemlitgħidsejitwemmen

36UAronmalajrxeħetil-ħatarminniduquddiemilFargħunuquddiemil-qaddejjatiegħu,ul-ħatarinbidel f’serp

37Us-saħħararawdanutefgħukullraġelil-bastuntiegħu mal-artusarusriep.

38Us-serptal-bastunt’Aronrefa’rasuufetaħħalqubiex jibla’l-bastuntal-maġi

39UBalaamil-maġuwieġebuqal:“Dinilhaminnżmien ilu,liserpjibla’lilsieħbu,ulil-ħlejjaqħajjinjieklulil xulxin”

40Issagħalhekkirrestawrahagħalbastunkifkienetfilbidu,uaħnawkollnerġgħunirrestawrawil-bastuntagħna kifkienufil-bidu,ujekkil-bastuntiegħekjibla’l-bastun tagħna,imbagħadinkununafulil-ispirtuta’Allaqiegħed fik,ujekkle,intbissartiġjanbħalna

41UAronħaffefumeddiduuqabaddenbis-serpudan sarħatarf’idu,us-saħħaragħamlul-istessbil-bsaten tagħhom,uqabdu,kullraġelmid-denbtas-serptiegħu,u sarubsatenbħalfil-bidu

42Umetareġgħungħatawil-vireg,il-viregta’Aron belgħetil-viregtagħhom

43Umetas-sultanradinil-ħaġa,ordnalijinġiebil-ktieb tar-rekordslikellux’jaqsammas-slatenta’l-Eġittu,uġabu l-ktiebtar-rekords,il-kronakitas-slatenta’l-Eġittu,lifih kienumiktubal-idolikollhata’l-Eġittu,għaxħasbulijsibu fihl-isemta’Ġeħova,immamasabuhx.

44Ul-FargħunqallilMosèulilAron:“Araw,masibtx isemAllatagħkommiktubf’danil-ktieb,umanafxismu”

45Ul-kunsillieraul-għorriefwieġbulis-sultan:“Smajnali Allatal-Ebrejhubinl-għorrief,binis-slatental-qedem”

46Ul-FargħundarlejnMosèuAronuqalilhom:“Manafx lill-Mulejliddikjarajtu,ulanqassenibgħatil-poplutiegħu.”

47Uhumawieġbuuqalulis-sultan:“Il-Mulej,Allatalallat,huismu,uhuħabbarismufuqnaminnżmien missirijietna,ubagħatnaugħidilna:‘Murgħandil-Fargħun ugħidlu:‘Ibgħatlin-niestiegħibiexjaqduni’”

48Issagħalhekkibgħatna,ħallimmorruvjaġġta’tlett ijiemfid-deżert,uhemmhekknoffrulusagrifiċċju,għax minnżmienliniżilnal-Eġittu,maħaminnidejnalaofferta tal-ħruq,laoffertaulanqassagrifiċċju,ujekkma tibgħatniex,ir-rabjatiegħutinxtegħelkontrik,ujolqotlillEġittujewbil-pestajewbis-sejf

49Ul-Fargħunqalilhom,Għidliissal-qawwaul-qawwa tiegħu;uhumaqalulu,Huħalaqis-semaul-art,l-ibħraulħutkollutagħhom,husawwarid-dawl,ħalaqid-dlam, bagħatix-xitafuql-artusaqqiha,uġiegħelil-ħaxixulħaxixjinbet,huħalaqil-bniedemul-bhejjemul-annimali

tal-foresta,l-għasafartas-semaul-ħuttal-baħar,ub’ħalqu jgħixuujmutu.

50Żgurlihuħalaqekf’ġufommok,uqiegħedfiknifsilħajja,urabbekuqiegħdekfuqit-tronirjalital-Eġittu,use jieħunifsekuruħekminnek,ujerġa’jġibekluralejnl-art minnfejnittieħed

51Ur-rabjatas-sultaninxtegħletgħalkliemhom,u qalilhom:“Immaminfostl-Allatkollhatal-ġnusjista’ jagħmeldan?Ix-xmaratiegħihijatiegħi,ujiengħamiltha għalijannifsi”

52Ukeċċiehomminnu,uordnalix-xogħolfuqIżraelikun iktariebesmillikienilbieraħuqabel

53UMosèuAronħarġuminnquddiemis-sultan,urawlil uliedIżraelfistatħażingħaxdawklikienujħaddmuxxogħolkienugħamlulhomix-xogħoltqilwisq

54UMosèdarluragħandil-Mulejuqallu:“Għaliex ittrattajtħażinlill-poplutiegħek?Għaxminnminduġejt biexngħidlill-Fargħunx’bgħattnigħalih,hutrattatħażin ħafnaliluliedIsrael.”

55Ul-MulejqallilMosè:“Ara,intsetaralib’idmiftuħau b’kastigiqawwija,il-FargħunsejibgħatliluliedIżrael minnartu.”

56UMosèuArongħammrufostħuthomuliedIżraelflEġittu

57Ufir-rigwardta’wliedIżrael,l-Eġizzjanigħamlilhom ħajjithomimrar,bix-xogħoltqilligħamilhom

KAPITLU80

1Uwarasentejn,il-Mulejreġa’bagħatlilMosègħandilFargħunbiexjoħroġliluliedIżrael,ujibgħathom’ilbarra minnartl-Eġittu

2UMosèmarudaħalfid-dartal-Fargħun,uqallul-kliem tal-Mulejlikienbagħtu,immal-Fargħunmasemaxleħen il-Mulej,uAllaqajjemil-qawwatiegħufl-EġittufuqilFargħunus-suddititiegħu,uAllalaqatlill-Fargħunulillpoplutiegħub’kastigikbaruħoroxħafna.

3Ul-Mulejbagħatpermezzta’idAronubiddell-ilmijiet kollhata’l-Eġittuf’demm,bil-wiedux-xmajjarkollha tagħhom.

4UmetawieħedEġizzjanġiejixrobujiġbedl-ilma,ħares fil-ġarratiegħu,uaral-ilmakollukieninbidelf’demm;u metaġiejixrobmit-tazzatiegħu,l-ilmafit-tazzasardemm.

5Umetamarakienettagħġenl-għaġinatagħhaussajjarlikeltagħha,id-dehratagħhominbidletgħaldiktad-demm

6Ul-Mulejbagħatmill-ġdiduġiegħellill-ilmijietkollha tagħhomjoħorġużrinġijiet,uż-żrinġijietkollhadaħlufiddjartal-Eġizzjani.

7Umetal-Eġizzjanixorbu,żaqqhomkienjimtelabiżżrinġijietukienujiżfnuf’żaqqhombħalmajiżfnumeta jkunufix-xmara

8Ul-ilmatax-xorbul-ilmatat-tisjirkollutagħhominbidel fiżrinġijiet,umetakienujimteddufis-sododtagħhom,lgħaraqtagħhomkienjnisselżrinġijiet

9Minkejjadankollu,il-korlatal-Mulejmatbiegħditx minnhom,uidukienetmiftuħakontral-Eġizzjanikollha biexjolqothomb’kullxortata’kastigqawwi.

10Ubagħatuħabatit-trabtagħhomf’qamel,ul-qamelflEġittukiberżewġkubitifuql-art

11Il-qamelkienukollnumerużħafna,fil-laħamtalbniedemutal-bhejjem,fl-abitantikollhatal-Eġittu,ukoll

fuqis-sultanur-reġinal-Mulejbagħatil-qamel,udan iddispjaċielill-Eġittuħafnaminħabbal-qamel.

12Minkejjadan,il-korlatal-Mulejmatneħħietx,uidu baqgħetmiftuħafuql-Eġittu.

13Ul-Mulejbagħatkullxortata’bhejjemtar-raba’flEġittu,uġewuqerdul-Eġittukollu,bnedminubhejjem,u siġar,ukullmakienhemmfl-Eġittu

14Ul-Mulejbagħatsrieptan-nar,skorpjuni,ġrieden, ballottri,rospi,flimkienma’oħrajnlijitkaxkrufit-trab

15Dubbien,żunżan,briegħed,insettiunemus,kullwieħed skontit-tiptiegħu

16Ur-rettiliul-annimalibil-ġwienaħkollhaskontit-tip tagħhomġewl-EġittuukkaġunawħafnaniketlillEġizzjani

17Ul-briegħedud-dubbiendaħluf’għajnejnuwidnejnlEġizzjani.

18Uż-żunżanġiefuqhomukeċċiehom,utelquminnulejn il-kmamarta’ġewwatagħhom,udanġerawarajhom

19Umetal-Eġizzjaninħbewminħabbal-għaddkbirta’ annimali,issakkrul-bibientagħhomwarajhom,uAlla ordnalis-Sulanutlikienetfil-baħarbiextitla’utidħollEġittu.

20Ukellhadirgħajntwal,għaxarkubitifit-tultal-kubituta’ raġel

21Utelgħetfuqil-bjutukixfetit-traviul-artu qatgħethom,umeddetidhafid-daruneħħietis-serraturau l-lukkett,ufetħetid-djartal-Eġittu

22Waradan,qatgħata’bhejjemdaħletfid-djartal-Eġittu, ul-qatgħata’bhejjemqerdetlill-Eġizzjani,udan weġġagħhomħafna

23Minkejjadan,il-korlatal-MulejmatbiegħditxmillEġizzjani,uidubaqgħetmiftuħakontrihom

24UAllabagħatil-pesta,ul-pestanfirxetfl-Eġittu,fiżżwiemelul-ħmir,ufil-kameli,fil-merħliettal-barrinutannagħaġufil-bnedmin

25Umetal-Eġizzjaniqamukmienifilgħodubiexjieħdulbhejjemtagħhomgħall-mergħa,sabul-bhejjemkollha tagħhommejta

26Umill-bhejjemtal-Eġizzjanibaqa’wieħedbissminn kullgħaxra,umill-bhejjemlikienuta’Israelf’Gosen lanqaswieħedmamiet

27UAllabagħatħruqfil-laħamtal-Eġizzjani,linfaqgħet il-ġildatagħhom,usaretħakkqawwifl-Eġizzjanikollha minnqiegħsaqajhomsal-quċċatata’rashom

28Ukienhemmħafnatbaqbieqf’ġisimhom,tantli ġisimhomtħassarsakemmsarimmuffatumniġġes.

29Minkejjadan,il-korlatal-Mulejmanaqsetx,uidu baqgħetmiftuħafuql-Eġittukollu.

30Ul-Mulejbagħatsilġqawwiħafna,lilaqatid-dwieli tagħhomukisseris-siġartal-frotttagħhomunixxefhom tantliwaqgħufuqhom

31Ukollkullħaxixaħdarnixefumiet,għaxniżelnar imħallatf’nofsis-silġ,għalhekkis-silġun-narikkonsmaw kollox

32Ukoll,l-irġielul-bhejjemlinstabubarramietu minħabban-narus-silġ,ul-iljuniżgħarkollhaspiċċaw eżawriti.

33Ul-Mulejbagħatuġabħafnaġradijietfl-Eġittu,ilĦasel,is-Salom,il-Ħargol,uċ-Ċagol,ġradijietta’kull xorta,likielukulmakienħallas-silġ.

34Imbagħadl-Eġizzjaniferħubil-ġurati,għalkemmdawn kielul-prodotttar-raba’,uqabduhomb’abbundanzau melħuhomgħall-ikel

35Ul-Mulejdawwarriħqawwimill-baħarliġarril-ġurati kollha,ankedawklikienummellħin,utefagħhomfilBaħarl-Aħmar;lanqasġuratwieħedmabaqa'fil-konfini tal-Eġittu

36UAllabagħatdlamfuql-Eġittu,ul-artkollhatal-Eġittu uPatrossarumudlamagħaltlettijiem,ub’hekkraġelma setaxjaraidumetajerfagħhama’fommu

37Dakiż-żmienmietuħafnamill-popluta’Iżraellikienu rribellawkontral-MulejulimasemgħuxlilMosèulil Aron,umaemmnuxfihomliAllakienbagħathom.

38Uminkienqal,“Manoħorġuxmill-Eġittubiexma mmutuxbil-ġuħf’deżertabbandunat,”uminmariedx jisma’leħenMosè?

39Ul-Mulejlaqathomfit-tlettijiemta’dlam,ul-Iżraelin difnuhomf’dawkil-jiem,mingħajrmal-Eġizzjanikienu jafubihomjewjifirħubihom.

40Ud-dlamkienkbirħafnafl-Eġittugħaltlettijiem,ukull persunalikienetwieqfametaġietid-dlam,baqgħetwieqfa f’postha,uminkienbilqiegħdabaqa’bilqiegħda,umin kienmimdudbaqa’mimdudfl-istessstat,uminkienmiexi baqa’bilqiegħdamal-artfl-istesspost;udinil-ħaġaġrat lill-Eġizzjanikollha,sakemmgħaddietid-dlam.

41Ugħaddewil-jiemtad-dlam,ul-MulejbagħatlilMosè uArongħanduliedIżrael,uqalilhom,Iċċelebrawil-festa tagħkomuagħmlul-Għidtagħkom,għaxara,jienġej f’nofsil-lejlfostl-Eġizzjanikollha,usenolqotl-ewwel imwieledtagħhomkollha,mill-ewwelimwieledtalbniedemsal-ewwelimwieledtal-bhima,umetanaralGħidtagħkom,sengħaddiminnfuqkom

42UwliedIsraelgħamluskontdakkollulil-Mulejkien ikkmandalilMosèulilAron,hekkgħamluf’dikil-lejl.

43Uġaraf’nofsil-lejllil-Mulejħareġf’nofsl-Eġittuu qatellill-ewwelimwieledkollutal-Eġizzjani,mill-ewwel imwieledtal-bniedemsal-ewwelimwieledtal-bhejjem.

44Ul-Fargħunqambillejl,huul-qaddejjakollhatiegħuu l-Eġizzjanikollha,ukienhemmgħajtakbirafl-Eġittukollu dakil-lejl,għaxmakienxhemmdarlifihamakienxhemm katavru

45Ukollix-xbihattal-ewwelimwieledtal-Eġittu,likienu minquxinfil-ħitanta’djarhom,inqerduuwaqgħumal-art.

46Ankel-għadamta’l-ewwelimwieledtagħhomlikienu mietuqabeldanulikienudifnufidjarhom,inġabrumillkliebtal-Eġittuf’dikil-lejluġewimkaxkrinquddiemlEġizzjaniumitfugħinquddiemhom

47Ul-Eġizzjanikollharawdanil-ħażenlikienġiefuqhom f'daqqa,ul-Eġizzjanikollhagħajtub'leħengħoli

48Ul-familjikollhata’l-Eġittubkewf’dikil-lejl,kull raġelgħalibnuukullraġelgħalbintu,billikienetl-ewwel imwielda,ul-istorbjuta’l-Eġittunstema’mill-bogħod f’dikil-lejl

49UBatija,bintil-Fargħun,ħarġetmas-sultanf’dikil-lejl biextfittexlilMosèulilAronfidjarhom,usabuhomfi djarhom,jiekluujixorbuujifirħuma’Iżraelkollu 50UBathijaqaletlilMosè,“Danhul-premjugħat-tajjebli għamiltlek,lirabbejtekumeddek,uintġibtdanil-ħażen fuqiufuqid-darta’missieri?”

51UMosèqalilha:“Żgurgħaxarkastigiġabil-MulejfuqlEġittu;ġralekxiħsaraminnxiwaħdaminnhom?Laqtetek xiwaħdaminnhom?”Uhiwieġbet:“Le”

52UMosèqalilha:“Għalkemmintl-ewwelimwieledta’ ommok,matmutx,uebdaħażenmajilħaqekf’nofslEġittu”

53Uqalet,“X’vantaġġgħandimetanaralis-sultan,lilħija, ulin-nieskollhata’daruuta’dawklijgħixuf’danil-ħażen, lil-ewwelimwieledtagħhomjinqeredmal-ewwel imwieledkollhatal-Eġittu?”

54UMosèqalilha,Żgurliħukudaru,us-suddititiegħu, il-familjital-Eġittu,masemgħuxkliemil-Mulej,u għalhekkġietfuqhomdinil-ħażen.

55Ul-Fargħun,is-sultantal-Eġittu,resaqlejnMosèu Aron,ulejnxiwħudminnuliedIżraellikienumagħhom f’dakil-post,utalabhomuqalilhom:

56Qumuuħudulilħutkom,liluliedIżraelkollhali qegħdinfl-art,bin-nagħaġul-barrintagħhom,ukulma għandhom,majħalluxejn’ilbogħod,itolbubissgħalija lill-MulejAllatagħkom

57UMosèqallill-Fargħun:“Għalkemmintl-ewwel imwieledta’ommok,tibżax,għaxmatmutx,għaxil-Mulej ordnalektgħix,biexjurikil-qawwakbiratiegħuud-driegħ qawwiumifruxtiegħu”

58Ul-FargħunordnaliwliedIżraeljintbagħtu,ulEġizzjanikollhasaħħewruħhombiexjibagħtuhom,għax qalu:“Qednintilfulkoll”

59Ul-Eġizzjanikollhabagħtulill-Iżraelin,b’ġidkbir, nagħaġubarrinuaffarijietprezzjużi,skontil-ġuramenttalMulejbejnuubejnMissiernaAbraham

60UwliedIżraeldamubiexjoħorġubillejl,umetalEġizzjaniġewgħandhombiexjoħorġuhom,qalulhom: “Aħnaħallelin,biexnoħorġubillejl?”

61UwliedIsraeltalbumingħandl-Eġizzjanioġġettitalfidda,uoġġettitad-deheb,uħwejjeġ,uwliedIsrael neżżgħulill-Eġizzjani

62UMosèħaffefuqamumarħdejnix-xmarata’l-Eġittu, utela’minnhemmit-tebutta’Ġużeppiuħadumiegħu

63UliedIsraelġabuwkollmiegħut-tebutta’missieru,kull wieħeduwaħdamit-tebuttat-tribùtiegħu.

KAPITLU81

1UwliedIżraeltelquminnRamesesgħalSukkot,madwar sittmittelfraġelbil-mixi,minbarraċ-ċkejkninun-nisa tagħhom.

2Telgħetmagħhomukollkotramħallta,unagħaġu merħliet,saħansitraħafnabaqar.

3Ul-għexierenta’wliedIsrael,ligħammruf’artl-Eġittu b’xogħoliebes,kienta’mitejnugħaxarsnin

4Ufitmiemmitejnugħaxarsnin,il-Mulejħareġlilulied Iżraelmill-Eġittub’idqawwija.

5UwliedIsraeltelqumill-EġittuuminnGosenuminn Rameses,ukkampjawf’Sukkotfil-ħmistax-iljumtalewwelxahar

6Ul-Eġizzjanidifnul-ewwelimwieledtagħhomkollhali l-Mulejkienlaqat,ul-Eġizzjanikollhadifnul-maqtulin tagħhomgħaltlettijiem

7UwliedIsraeltelquminnSukkotukkampjawf’Etom, fit-tarftad-deżert.

8Ufit-tieletjumwaralil-Eġizzjanikienudifnul-ewwel imwieledtagħhom,ħafnarġielqamumill-Eġittuumarru waraIżraelbiexiġegħluhomjerġgħuluralejnl-Eġittu, għaxnidmulikienubagħtulill-Iżraelin'ilbogħodmilljasartagħhom.

9Uraġelqallilsieħbu,ŻgurliMosèuAronkellmulillFargħunuqalulu,‘Semmorruvjaġġta’tlettijiemfiddeżertunoffrusagrifiċċjilill-MulejAllatagħna.’”

10Issamelaejjewinqumukmienifilgħoduunġiegħluhom jerġgħulura,ujiġrilijekkjerġgħuluramagħnalejnlEġittugħandsidienhom,imbagħadinkununafulihemm fidifihom,immajekkmajerġgħuxlura,alluraniġġieldu magħhom,unġiegħluhomjerġgħulurab’qawwakbirau b’idqawwija

11Un-nobblikollhatal-Fargħunqamufilgħodu,u magħhommadwarseba’mittelfraġel,uħarġumill-Eġittu dakinhar,uwaslufil-postfejnkienuwliedIżrael 12Ul-Eġizzjanikollharaw,uara,MosèuAronuwlied IżraelkollhakienubilqiegħdaquddiemPi-ħaħirot,jiekluu jixorbuujiċċelebrawil-festatal-Mulej 13Ul-EġizzjanikollhaqaluliluliedIsrael:“Żgurliintom għedtu,‘Semmorruvjaġġta’tlettijiemfid-deżertunoffru sagrifiċċjililAllatagħnaumbagħadnerġgħulura’”

14Issagħalhekkillumiluħamestijiemminnmetatlaqt, għaliexmaterġaxluragħandsidienek?

15UMosèuAronwieġbuhomuqalulhom:“GħaxilMulej,Allatagħna,xehedfina,billiqalilna,‘Materġgħux terġgħuluralejnl-Eġittu,immaaħnammorruf’arttnixxi ħalibugħasel,kifil-Mulej,Allatagħna,kienħaleflil missirijietnalijagħtina’”

16Umetan-nobblital-EġitturawliwliedIsraelma semgħuhomxumarritornawxlejnl-Eġittu,ħejjewruħhom biexjiġġieldukontraIsrael

17Ul-MulejsaħħaħqlubuliedIsraelkontral-Eġizzjani, tantlitawhomħartakbira,ul-battaljakienetħarxafuqlEġizzjani,ul-Eġizzjanikollhaħarbuminnquddiemulied Israel,għaxħafnaminnhommietutaħtidejnIsrael.

18Un-nobblital-Fargħunmarrul-EġittuuqalulillFargħun,uqalulu:“UliedIsraelħarbu,umhuxsejerġgħu luralejnl-Eġittu,ub’danil-modkellmunaMosèuAron.

19Ul-Fargħunsema’dinil-ħaġa,uqalbuuqlubis-sudditi kollhatiegħudarukontraIżrael,unidmulikienubagħtulil Iżrael;ul-Eġizzjanikollhatawparirlill-Fargħunbiexjiġri warawliedIżraelbiexiġegħelhomjerġgħuluragħattagħbijiettagħhom

20Uqalukullwieħedlilħuh,“X’inhudanligħamilna,li bgħatnalilIsraelmill-jasartagħna?”

21Ul-Mulejsaħħaħqlubl-Eġizzjanikollhabiexjiġru waral-Iżraelin,għaxil-Mulejxtaqjegħleblill-Eġizzjani fil-Baħarl-Aħmar

22Ul-Fargħunqamurbitil-karrutiegħu,uordnalillEġizzjanikollhabiexjinġabruflimkien,umabaqaxraġel wieħedħliefiċ-ċkejkninun-nisa

23Ul-Eġizzjanikollhaħarġumal-Fargħunbiexjiġruwara wliedIsrael,ul-kamptal-Eġittukienkampkbirutqil immens,madwargħaxartmittelfraġel

24Ul-kampkollumaruġerawarawliedIżraelbiex iġibhomluralejnl-Eġittu,ulaħqul-kamptagħhomħdejn il-Baħarl-Aħmar

25UwliedIsraelrefgħugħajnejhom,urawlill-Eġizzjani kollhajiġruwarajhom,uwliedIsraelbeżgħuħafna minnhom,uwliedIsraelgħajtulill-Mulej

26Uminħabbal-Eġizzjani,uliedIżraelqasmulilhom infushomf'erba'taqsimiet,ukienumaqsumafl-opinjonijiet tagħhom,għaxkienujibżgħumill-Eġizzjani,uMosè kellemlilkullwieħedminnhom

27L-ewweltaqsimakienetminnuliedRuben,Simegħon,u Issakar,uddeċidewlijitfgħulilhominfushomfil-baħar, għaxkienujibżgħuħafnamill-Eġizzjani

28UMosèqalilhom:“Tibżgħux,ieqfuwieqfauarawissalvazzjonital-Mulejlisejwettaqgħalikomillum”

29It-tienitaqsimakienetminnuliedŻebulun,Benjaminu Naftali,uddeċidewlijmorruluralejnl-Eġittuma’lEġizzjani

30UMosèqalilhom:“Tibżgħux,għaxbħalmarajtulEġizzjanillum,hekkmatarawhomxaktargħaldejjem”

31It-tielettaqsimakienetminnuliedĠudauĠużeppi,u ddeċidewlijmorrujiltaqgħumal-Eġizzjanibiexjiġġieldu magħhom

32UMosèqalilhom:“Oqogħduf’postkom,għaxil-Mulej jiġġieledgħalikom,uintomgħandkomtibqgħusiekta.”

33Ur-raba’taqsimakienetta’wliedLevi,Gad,uAser,u ddeċidewlijmorruf’nofsl-Eġizzjanibiexiħawduhom,u Mosèqalilhom,Ibqgħufil-postijiettagħkomutibżgħux, isejħubisslill-Mulejbiexisalvakomminnidejhom

34Waradan,Mosèqamminnnofsil-poplu,utalablillMulejuqal:

35Mulej,Allatal-artkollha,salvaissalill-poplutiegħekli ħriġtmill-Eġittu,uħallil-Eġizzjanimajiftaħruxlil-qawwa us-setgħahumatagħhom.

36Għalhekkil-MulejqallilMosè:“Għaliexqedtgħajjatli? GħidliluliedIżraelbiexjimxu’lquddiemUintmeddilħatartiegħekfuqil-baħaruaqsamha,uwliedIżrael jgħadduminnġofih”

37UMosègħamelhekk,urfa’l-ħatartiegħufuqil-baħaru qasam.

38Ul-ilmijiettal-baħarinqasmufitnax-ilparti,uwlied Iżraelgħaddewminnhemmbil-mixi,biż-żarbun,bħalma raġeljgħaddiminntriqimħejjija.

39Ul-MulejweraliluliedIżraell-għeġubijiettiegħuflEġittuufil-baħarpermezzta’MosèuAron

40UmetawliedIżraeldaħlufil-baħar,l-Eġizzjaniġew warajhom,ul-ilmijiettal-baħarreġgħuġewfuqhom,u lkollgħerqufl-ilma,umafadall-ebdaraġelħliefilFargħun,lirringrazzjalill-Mulejuemmenfih,għalhekkilMulejmaġiegħluximutf’dakiż-żmienmal-Eġizzjani

41Ul-Mulejordnaanġlubiexjieħduminnfostl-Eġizzjani, litefgħufuql-artta’Ninwausaltanfuqhagħalżmientwil

42Udakinharil-MulejsalvalilIżraelminnidl-Eġittu,u wliedIżraelkollharawlil-Eġizzjanikienumietu,urawlidkbiratal-Mulej,f’daklikiengħamelfl-Eġittuufil-baħar.

43ImbagħadMosèuwliedIżraelkantawdinl-għanjalillMulej,fil-jumlil-Mulejġiegħellill-Eġizzjanijaqgħu quddiemhom

44UIżraelkollukantaflimkien,uqal:“SenkantalillMulejgħaxhugħollabil-kbir,iż-żiemelur-rikkiebtiegħu tefagħhomfil-baħar;ara,hekkhumiktubfil-ktiebtal-liġita’ Alla”

45Waradan,uliedIżraelkomplewil-vjaġġtagħhomu kkampjawf’MarahUl-MulejtaliluliedIżraelstatutiu

ġudizzjif’dakil-postf’MarahUl-Mulejordnalilulied Iżraelbiexjimxufit-triqatkollhatiegħuubiexjaqduh.

46UtelquminnMarauwasluElim,uf’Elimkienhemm tnax-ilgħajnta’ilmausebgħinsiġratad-dati,ut-tfal ikkampjawhemmhekkħdejnl-ilmijiet.

47UtelquminnElimuwaslufid-deżertta’Sin,filħmistax-iljumtat-tienixaharwarat-tluqtagħhommillEġittu.

48Dakinharil-Mulejtal-mannaliluliedIżraelbiexjieklu, ul-Mulejbagħatxitata’ikelmis-semagħaluliedIżrael jumwarajum

49UwliedIżraelkielul-mannagħalerbgħinsena,il-jiem kollhaliqattgħufid-deżert,sakemmwasluf’artKangħan biexjieħduhaf’idejhom

50Utelqumid-deżertta’Sinukkampjawf’Alus 51UtelquminnAlusukkampjawf’Refidim.

52UmetawliedIsraelkienuf’Refidim,Għamalekbin Elifaż,binGħesaw,ħuSefo,ġiebiexjiġġieledkontra Israel.

53Uġabmiegħutmienmijauelfraġel,maġiumaġiċi,u ħejjagħall-battaljakontraIżraelf’Refidim

54UgħamlubattaljakbirauħarxakontraIżrael,ul-Mulej telaqlilGħamalekul-poplutiegħuf’idejnMosèuwlied Iżrael,uf’idejnĠożwè,binNun,l-Efrati,il-qaddejta’ Mosè.

55UwliedIsraelgħelbulilGħamalekulin-niestiegħu b’xiferis-sejf,immal-battaljakienetħarxaħafnafuqulied Israel.

56Ul-MulejqallilMosè:“Iktebdinil-ħaġabħalatifkira għalikfiktieb,upoġġihaf’idĠożwè,binNun,il-qaddej tiegħek,uagħtikmandliluliedIżrael,ugħidilhom,‘Meta tidħolf’artKangħan,teqredgħalkolloxit-tifkirata’ Għamalekminntaħtis-sema’”

57UMosègħamelhekk,uħal-ktiebukitebfuqudawnilkelmiet,uqal,

58Ftakarx’għamillekGħamalekfit-triqmetaħriġtmillEġittu.

59Liltaqa’miegħekfit-triqulaqatlekminnwara,ankelil dawklikienudgħajfawarajkmetakontgħajjienubla saħħa.

60Għalhekk,metal-Mulej,Allatiegħek,ikuntakilmistrieħmill-għedewwakollhatiegħekta’madwarekfl-art lil-Mulej,Allatiegħek,jagħtikbħalawirtbiextieħuha f’idejk,tħassarit-tifkirata’Għamalekminntaħtis-sema,u tinsihiex

61Us-sultanlijkolluħasraminnAmalek,jewminn memorjatiegħujewminnnislu,arajiensenitlobha mingħandu,usenaqtgħuminnfostil-poplutiegħu.

62UMosèkitebdawnl-affarijietkollhafiktieb,uordnalil uliedIżraeldwardawnil-kwistjonijietkollha

KAPITLU82

1UwliedIżraeltelquminnRefidimukkampjawfid-deżert tas-Sinaj,fit-tieletxaharminnmetaħarġumill-Eġittu

2Dakiż-żmienġieRegħwelil-Midjanit,il-kunjatuta’ Mosè,ma’Sipporabintuuż-żewġuliedhasubien,għax kiensama’bl-għeġubijietlil-MulejkiengħamellilIżrael, metakienħelishomminnidejnl-Eġittu

3URegħwelġiegħandMosèfid-deżertfejnkien ikkampjat,fejnkienhemmil-muntanjat’Alla

4UMosèħareġjiltaqa’ma’missierub’unurkbir,uIsrael kollukienmiegħu.

5UReweluwliedubaqgħufostl-Iżraelingħalħafnajiem, uRewelsarjaflill-Mulejminndakinhar'ilquddiem.

6Ufit-tieletxaharmit-tluqta’wliedIżraelmill-Eġittu,fissittjumtiegħu,il-MulejtalilIżraell-għaxarkmandamenti fuqil-MuntanjaSinaj

7UIżraelkollusema’dawnil-kmandamentikollha,u Iżraelkolluferaħbil-kbirfil-Mulejdakinhar

8Ul-glorjatal-Mulejwaqgħetfuqil-MuntanjaSinaj,uhu sejjaħlilMosè,uMosèdaħalf’nofssħabautela’fuqilmuntanja

9UMosèkienfuqil-muntanjaerbgħinjumuerbgħinlejl; makielxħobżumaxorobxilma,ul-Mulejgħallmuflistatutiud-deċiżjonijietsabiexjgħallemliluliedIżrael 10Ul-Mulejkitebl-għaxarkmandamentilikienordnalil uliedIżraelfuqżewġtwaveltal-ġebel,litalilMosèbiex jikkmandaliluliedIżrael

11Ufitmiemerbgħinjumuerbgħinlejl,metal-Mulej kienspiċċajkellemlilMosèfuqil-MuntanjaSinaj,ilMulejtalilMosèt-twaveltal-ġebel,miktubab’saba’Alla 12UmetawliedIsraelrawliMosèkienqedjittardjabiex jinżelmill-muntanja,inġabrumadwarAron,uqalu:“Dan ir-raġelMosèmanafuxx’sarminnu”

13Issamelaqum,agħmilnaallalijimxiqabilna,ħallima tmutx

14UAronbeża’ħafnamill-poplu,uordnalhomiġibuluddehebugħamilhagħoġolimdewwebgħall-poplu.

15Ul-MulejqallilMosè,qabelmaniżelmill-muntanja, “Inżel,għaxil-poplutiegħekliħriġtmill-Eġittukkorrompa ruħu.”

16Għamlugħalihominfushomgħoġolimdewweb,umielu quddiemu,issagħalhekkitlaqni,ħallineqridhomminnfuq l-art,għaxhumapopluta’rasiebsa.

17UMosètalablilwiċċil-Mulej,utalablill-Mulejgħallpopluminħabbal-għoġollikienugħamlu,uwaraniżel mill-muntanjauf’idejhkelluż-żewġtwaveltal-ġebel,li Allakientahbiexjikkmandalill-Iżraelin

18UmetaMosèresaqlejnil-kampural-għoġollikienu għamlul-poplu,Mosèxegħelbir-rabjaukiserit-twavel taħtil-muntanja

19UMosèġiefil-kampuħal-għoġoluħaraqubin-nar,u tħinusakemmsartrabfin,uxerdufuql-ilmautahlillIżraelinbiexjixorbu

20Umietumill-poplubis-sjufta’xulxinmadwartlettelef raġellikienugħamlul-għoġol.

21Ul-għadaMosèqallill-poplu:“Jiennitla’għandilMulej,forsinagħmelespjazzjonigħaldnubietkomlidnibtu lill-Mulej”

22UMosèreġa’tela’għandil-Mulej,ubaqa’mal-Mulej erbgħinjumuerbgħinlejl

23Umatull-erbgħinjumMosètalablill-Mulejgħan-nom ta’wliedIżrael,ul-Mulejsema’t-talbata’Mosè,ul-Mulej talbugħan-nomta’Iżrael

24Imbagħadil-MulejkellemlilMosèbiexjaqta’żewġ twaveltal-ġebelujġibhomquddiemil-Mulej,likellujikteb fuqhoml-għaxarkmandamenti.

25IssaMosègħamelhekk,uniżeluqata’ż-żewġtwavelu tela’fuqil-MuntanjaSinajgħandil-Mulej,ul-Mulejkiteb l-għaxarkmandamentifuqit-twavel.

26UMosèbaqa’mal-Mulejerbgħinjumuerbgħinlejl,u l-Mulejgħallmudwarstatutiuġudizzjibiexjgħaddilil Iżrael

27Ul-MulejordnaludwaruliedIżraelbiexjagħmlu santwarjugħall-Mulej,sabiexismujkunjista’jistrieħfih,u l-Mulejurihix-xbiehatas-santwarjuux-xbiehatal-oġġetti kollhatiegħu

28Ufitmieml-erbgħinjum,Mosèniżelmill-muntanjau ż-żewġtwavelkienuf’idu

29UMosèġiegħanduliedIżraeluqalilhomil-kliemkollu tal-Mulej,ugħallimhomil-liġijiet,l-istatutiud-digrietililMulejkiengħallmu

30UMosèqalliluliedIżraelil-kelmatal-Mulej,likellu jsirlusantwarjubiexjgħammarfostuliedIżrael

31Ul-popluferaħbil-kbirbit-tajjebkollulil-Mulejkien qalilhompermezzta’Mosè,uqalu:“Senagħmlukulma qallekil-Mulej”

32Ul-popluqambħalraġelwieħedugħamluofferti ġenerużilis-santwarjutal-Mulej,ukullraġelġabl-offerta tal-Mulejgħax-xogħoltas-santwarju,ugħas-servizzkollu tiegħu

33UwliedIsraelkollhaġabukullraġelminnkulmasab f’idejhgħax-xogħoltas-santwarjutal-Mulej,deheb,fiddau ramaħmar,ukullħaġalikienettintużagħas-santwarju

34Ul-irġielgħorriefkollhalikienumħarrġafix-xogħol ġewugħamlus-santwarjutal-Mulej,skontdakkolluli kienordnal-Mulej,kullraġelfix-xogħollikienimħarreġ fih;ul-irġielgħorriefkollhaf’qalbhomgħamlus-santwarju, ul-għamaratiegħuul-oġġettikollhagħas-servizzqaddis, kifil-MulejkienordnalilMosè

35Ux-xogħoltas-santwarjutat-tabernaklutlestafitmiem ħamesxhur,uwliedIsraelgħamlukulmal-Mulejkien ordnalilMosè

36Uġabus-santwarjuul-għamarakollhatiegħulilMosè; bħar-rappreżentazzjonilil-MulejkienweralilMosè,hekk għamluwliedIsrael

37UMosèrax-xogħol,uara,għamluhkifkienordnalulMulej,ugħalhekkMosèberikhom

KAPITLU83

1Ufit-tnax-ilxahar,fit-tlietaugħoxrinjumtax-xahar, MosèħalilAronuliluliedu,ulibbishombilbieshom,u dilkithomugħamelmagħhomkifkienordnalul-Mulej,u Mosèġabl-offertikollhalikienordnalul-Mulejdakinhar 2MosèmbagħadħalilAronulilulieduuqalilhom:“Għal sebatijiemgħandkomtibqgħufil-biebtat-tabernaklu,għax hekkġejtordnat.”

3UAronuwliedugħamlukulmal-Mulejkienordnalhom permezzta’Mosè,ubaqgħugħalsebatijiemfil-biebtattabernaklu

4Ufit-tmienjum,likienl-ewweljumtal-ewwelxahar,fittienisenamit-tluqta’wliedIsraelmill-Eġittu,Mosèbena s-santwarju,uMosèpoġġal-għamarakollhatat-tabernaklu ul-għamarakollhatas-santwarju,ugħameldakkolluli kienordnalul-Mulej

5UMosèsejjaħlilAronuliluliedu,uhumaġabul-offerta tal-ħruqul-offertagħad-dnubgħalihominfushomugħal uliedIsrael,kifil-MulejkienikkmandalilMosè 6Dakinhariż-żewġuliedta’Aron,NadabuAbiħu,ħadu narbarraniuġabuhquddiemil-Mulejlimakienx

ordnalhom,uħareġnarminnquddiemil-Mulej,u kkonsmahom,umietuquddiemil-Mulejdakinhar.

7Imbagħadfil-jumliMosèkientemmil-binitas-santwarju, il-prinċpijietta’wliedIżraelbdewiġibul-offertitagħhom quddiemil-Mulejgħall-inawgurazzjonital-artal.

8Uġabul-offertitagħhomkullprinċepgħalġurnata waħda,prinċepkulljumgħaltnax-iljum

9Ul-offertikollhaliġabu,kullraġelf’jumtu,platttalfiddawieħedjiżenmijautletinxekel,skutellatal-fidda waħdata’sebgħinxekelskontix-xekeltas-santwarju,ittnejnmimlijindqiqfin,imħallatmaż-żejtbħalaoffertatalqamħ

10Mgħarfawaħda,litiżengħaxarxekeltad-deheb, mimlijabl-inċens

11Barriżgħirwieħed,muntunwieħed,ħarufwieħedta’ senabħalaoffertatal-ħruq.

12Ugidiwieħedbħalaoffertagħad-dnub

13Ubħalasagrifiċċjuta’offertata’paċi,żewġbarrin, ħamesimtaten,ħamesbdabrġiel,ħamesħriefta’sena.

14Hekkgħamlut-tnax-ilprinċepta’Israeljumb’jum,kull wieħedf’jumtu

15Uġarawaradan,fit-tlettax-iljumtax-xahar,liMosè ordnaliluliedIżraelbiexjosservawil-Qbiż

16UwliedIżraelżammewl-Għidfiżmienufl-erbatax-il jumtax-xahar,kifil-MulejkienikkmandalilMosè,uhekk għamluwliedIżrael

17Ufit-tienixahar,fl-ewweljumtiegħu,il-Mulejkellem lilMosèuqallu:

18Għoddil-kapijiettal-irġielkollhata’wliedIsraelminn għoxrinsena’lfuq,intuħukAronut-tnax-ilprinċepta’ Israel.

19UMosègħamelhekk,uAronġiemat-tnax-ilprinċepta’ Israel,ugħaddduliluliedIsraelfid-deżerttas-Sinaj

20Ul-għaddta’wliedIżraelskontid-djarta’ missirijiethom,minngħoxrinsena’lfuq,kiensittmijau tlietelef,ħamesmijauħamsin

21ImmawliedLevimakinuxmagħdudafostħuthom, uliedIsrael

22Ul-għaddta’wliedIżrael,l-irġielkollhaminnxahar’il fuq,kientnejnugħoxrinelf,mitejnutlietausebgħin.

23Ul-għaddta’wliedLeviminnxahar’ilfuqkientnejnu għoxrinelf

24UMosèqagħadlill-qassisinulill-Leviti,kullraġel għas-servizztiegħuugħat-tagħbijatiegħubiexjaqdussantwarjutat-tabernaklu,bħalmal-Mulejkienikkmandalil Mosè.

25Ufl-għoxrinjumtax-xahar,is-sħabatneħħietminnfuq it-tabernaklutat-testimonjanza.

26Dakiż-żmienuliedIżraelkomplewil-vjaġġtagħhom mid-deżerttas-Sinaj,ugħamluvjaġġta’tlettijiem,ussħabawaqfetfuqid-deżertta’Paran;hemmhekkinxtegħlet il-korlatal-MulejkontraIżrael,għaxkienuqanqlulillMulejbillitalbuhlaħambiexjieklu

27Ul-Mulejsema’leħenhom,utahomlaħamlikielugħal xahar

28Immawaradanil-korlatal-Mulejxegħletkontrihom,u laqathomb’qatlakbira,undifnuhemmf’dakil-post.

29UwliedIsraelsemmewdakil-postKebrotĦattaava, għaxhemmhekkdifnulin-nieslikienujixtiequl-laħam

30UtelquminnKebrot-Ħattaavaukkampjawf’Ħażerot,li tinsabfid-deżertta’Paran

31UwaqtliwliedIżraelkienuf’Ħażerot,il-Mulej inxtegħelkontraMirjamminħabbaMosè,usaretlebbra, bajdabħas-silġ

32Ubaqgħetmagħluqabarral-kampgħalsebatijiem, sakemmreġgħetintlaqgħetwaral-lebbratagħha.

33UliedIżraelwaratelquminnĦażerot,uwaqqful-kamp f’tarfid-deżertta’Paran

34Dakinhar,il-MulejkellemlilMosèbiexjibgħattnax-il raġelminnuliedIżrael,raġelgħalkulltribù,bieximorru jesplorawl-artta’Kangħan

35UMosèbagħatlit-tnax-ilraġel,uġewfl-artta’ Kangħanbiexifittxuhaujeżaminawha,uesplorawl-art kollhamid-deżertta’SinsaRekobhekkkiftasalgħal Kamot

36UfitmiemerbgħinjummarrugħandMosèuAron,u ġabulul-kelmakifkienetf’qalbhom,ugħaxramill-irġiel ġaburapportħażinliluliedIżrael,dwarl-artlikienu esploraw,uqalulna,AħjargħalinalinerġgħuluralejnlEġittumillimmorruf’dinl-art,artlitikkonsmal-abitanti tagħha

37ImmaĠożwèbinNun,uKalebbinĠefune,likienu minndawkliesplorawl-art,qalu:“L-arthitajbaħafna.”

38Jekkil-Mulejjogħġobna,iwassalnaf’dinl-artujagħtiha lilna,għaxhijaartlitnixxiħalibugħasel

39ImmawliedIsraelmasemgħuhomx,usemgħukliemlgħaxarirġiellikienuġaburapportħażindwarl-art

40Ul-Mulejsama’t-tgergirta’wliedIżraelurrabjau ħalef,uqal:

41Żgurliħaddminndinil-ġenerazzjoniħażinamajaralartminngħoxrinsena'lfuqħliefKalebbinĠefuneu ĠożwèbinNun.

42Immażgurlidinil-ġenerazzjoniħażinasetmutf’dan id-deżert,uwliedhomsejiġufl-artusejieħduhaf’idejhom; għalhekkil-korlatal-MulejinxtegħletkontraIżrael,u ġegħelhomjiġġerrewfid-deżertgħalerbgħinsenasatmiem dikil-ġenerazzjoniħażina,għaxmamxewxwaral-Mulej 43Un-niesgħammrufid-deżertta’Parangħalżmientwil, uwaramxewlejnid-deżertmit-triqtal-Baħarl-Aħmar

KAPITLU84

1Dakiż-żmienKoraħ,binJetzer,binKeħat,binLevi,ħa ħafnarġielminnuliedIżrael,uqamuutlewmuma’Mosèu Aronul-ġemgħakollha

2Ul-Mulejirrabjamagħhom,ul-artfetħetħalqha,u belgħethom,bid-djartagħhomukulmakellhom,ul-irġiel kollhata’Koraħ

3Uwaradan,Allaġiegħellin-niesidurumit-triqtalMuntanjaSeirgħalżmientwil

4Dakiż-żmienil-MulejqallilMosè:“Toqgħodxtiġġieled kontrawliedGħesaw,għaxmanagħtikxejnminndaklihu tagħhom,daqskemmtista’timxiqiegħsieqek,għaxtajtlil Għesawil-MuntanjaSeirbħalawirt”

5GħalhekkuliedGħesawġġieldukontrawliedSeirfi żminijietantiki,ul-MulejkientaliluliedSeirf’idejnulied Għesaw,uqeredhomminnquddiemhom,uwliedGħesaw għammruminflokhomsal-lum.

6Għalhekkil-MulejqalliluliedIżrael,“Tiġġilduxkontra wliedGħesaw,ħutkom,għaxxejnf’arthommhutiegħek; immatistgħutixtrul-ikelmingħandhombil-flusutiekluh, utistgħutixtrul-ilmamingħandhombil-flusutixorbuh”

7UwliedIżraelgħamluskontil-kelmatal-Mulej 8UwliedIsraelmxewfid-deżert,dawrumit-triqtalMuntanjaSinajgħalżmientwil,umamessuxlilulied Għesaw,ubaqgħuf’dikid-distrettgħaldsatax-ilsena.

9Dakiż-żmienmietLatinus,is-sultanta’wliedKittim,filħamsauerbgħinsenatar-renjutiegħu,lihijal-erbatax-il senamit-tluqta’wliedIżraelmill-Eġittu

10Udifnuhfil-postlikienbenagħalihinnifsufl-artta’ Kittim,uAbimnasaltanminflokugħaltmienjautletinsena

11UwliedIsraelqasmul-konfinita’wliedGħesawf’dawk il-jiem,fitmiemdsatax-ilsena,uwasluugħaddewmit-triq tad-deżertta’Mowab

12Ul-MulejqallilMosè:“TassedjaxlilMowab,u tiġġilidxkontrihom,għaxmanagħtikxejnminnarthom”

13UwliedIżraelgħaddewmit-triqtad-deżertta’Mowab għaldsatax-ilsena,umaġġielduxkontrihom.

14Ufis-sittautletinsenaminnmetawliedIżraelħarġu mill-Eġittu,il-MulejlaqatqalbSiħon,is-sultantal-Amori, udangħamelgwerra,uħareġjiġġieledkontrawlied Mowab

15USiħonbagħatmessaġġieragħandBeorbinĠaneja, binBalaam,kunsilliertas-sultantal-Eġittu,ugħand Balaamibnu,biexjisħtulilMowab,sabiexjingħataf’idejn Siħon

16Ul-messaġġieramarruuġabulilBeorbinĠaneas,ulil Balaamibnu,minnPetorfil-Mesopotamja,ugħalhekk BeoruBalaamibnuwaslufil-beltta’Sihonumisħutalil Mowabulis-sultantagħhomquddiemSihonis-sultantalAmoriti

17GħalhekkSiħonħareġbl-armatakollhatiegħu,umar lejnMowabuġġieledkontrihom,urażżanhom,ul-Mulej ħariġhomf’idejh,uSiħonqatellis-sultanta’Mowab 18USiħonħal-blietkollhata’Mowabfil-battalja;ħa wkolllilĦesbonmingħandhom,għaxĦesbonkienwieħed mill-blietta’Mowab,uSiħonpoġġal-prinċpijietunnobblitiegħuf’Ħesbon,uĦesbonkienta’Siħonf’dawkiljiem.

19Għalhekk,Beor,il-kelliematal-parabboli,uBalaam, ibnu,lissendanil-kliem,uqalu:“EjjaĦesbon,il-beltta’ Siħontinbenautiġistabbilita.”

20GwajgħalikMowab!intmitluf,popluta’Kemos!ara, danhumiktubfil-ktiebtal-liġita’Alla

21UmetaSiħonkienħalilMowab,poġġagwardjifl-ibliet likienħamingħandMowab,ugħaddkonsiderevoliminn uliedMowabwaqgħufil-battaljaf’idejnSiħon,ugħamel qbidkbirminnhom,subienubniet,uqatellis-sultan tagħhom;ub’hekkSiħondarluralejnartustess

22USiħontagħaddkbirta’rigalita’fiddaudeheblil BeorulilBalaamibnu,ubagħathom,umarrulejnilMesopotamjalejndaruupajjiżhom

23Dakiż-żmienuliedIżraelkollhatelqumit-triqtaddeżertta’Mowab,ureġgħuluraudawrud-deżertta’Edom. 24Għalhekk,il-kongregazzjonikollhawasletfid-deżertta’ Sinfl-ewwelxahartal-erbgħinsenamit-tluqtagħhommillEġittu,uwliedIsraelgħammruhemmf’Kades,fid-deżert ta’Sin,uMirjammietethemmuġietmidfunahemmhekk 25Dakiż-żmienMosèbagħatmessaġġieralilĦadad,issultanta’Edom,uqallu:“HekkqalħukIsrael,‘Ħallini ngħaddi,jekkjogħġbok,minnartek;langħadduminn għalqaulanqasminnvinja,ulanqasmanixorbul-ilma mill-bir;nimxufit-triqtas-sultan’”

26UEdomqallu:“Matgħaddixminnpajjiżi”UEdom ħareġjiltaqa’ma’wliedIżraelb’popluqawwi.

27UwliedGħesawirrifjutawlijħalluliluliedIżrael jgħadduminnarthom,ugħalhekkl-Iżraelintelquminn ħdejhomumaġġielduxkontrihom.

28Għaxqabeldanil-MulejkienikkmandaliluliedIżrael, uqalilhom,“M’għandkomxtiġġieldukontrawliedGħesaw; għalhekkl-Iżraelintelquminnħdejhomumaġġieldux kontrihom”

29Għalhekk,uliedIsraeltelquminnKades,ul-poplukollu wasalħdejnil-MuntanjaĦor

30Dakinharil-MulejqallilMosè:“GħidlilħukAronlise jmuthemmhekk,għaxmajidħolxfl-artlitajtlilulied Israel”

31UArontela’,bil-kmandtal-Mulej,fuqil-MuntanjaĦor, fl-erbgħinsena,fil-ħamesxahar,fl-ewweljumtax-xahar.

32UAronkellumijautlietaugħoxrinsenametamietfuq il-MuntanjaĦor

KAPITLU85

1Us-sultanAradil-Kangħani,likienjgħammarfinnofsinhar,sama’lil-Iżraelinkienuġewmit-triqtal-ispiji,u rranġal-forzitiegħubiexjiġġieldukontral-Iżraelin

2UwliedIżraelbeżgħuħafnaminnu,għaxkelluarmata kbirautqila,ugħalhekkuliedIżraeliddeċidewlijerġgħu luralejnl-Eġittu

3UwliedIżraeldaruluramadwardistanzata’tlettijiem vjaġġlejnMaserathBeniJaakon,għaxkienubeżgħuħafna minħabbas-sultanArad

4UwliedIżraelmariduxjerġgħuluralejnpostijiethom,u għalhekkbaqgħuf’BeniĠaakongħaltletinjum

5UmetawliedLevirawliwliedIsraelmakinuxsejduru lura,kienugħajjuringħall-Mulej,uqamuuġġieldukontra ħuthomIsraelin,uqatlugruppkbirminnhom,uġegħluhom imorruluralejnposthom,il-MuntanjaĦor

6Umetareġgħulura,is-sultanAradkiengħaduqediħejji l-armatatiegħugħall-battaljakontral-Iżraelin

7UIżraelħalefwegħda,uqal:“Jekktagħtilildanil-poplu f’idejja,jienneqredil-bliettagħhomgħalkollox.”

8Ul-Mulejsama’leħenIsrael,utalill-Kangħanin f’idejhom,uqeredhomgħalkolloxulill-bliettagħhom,u semmiehil-postĦorma.

9UwliedIsraeltelqumill-MuntanjaĦorukkampjaw f’Obot,utelquminnObotukkampjawf’Ije-abarim,filfruntierata’Mowab.

10UwliedIżraelbagħtulilMowab,jgħidulu:“Ħallina ngħadduminnartekgħalpostna.”ImmawliedMowabma ħallewxliluliedIżraeljgħadduminnarthom,għaxulied MowabbeżgħuħafnaliwliedIżraelmajagħmlulhomx bħalmakiengħamlilhomSiħon,is-sultantal-Amori,likien ħaarthomuqatelħafnaminnhom.

11GħalhekkMowabmaħallaxlill-Iżraelinjgħadduminn artu,ul-MulejordnaliluliedIżrael,qalilhom:“Ma kellhomxjiġġieldukontraMowab”Għalhekk,l-Iżraelin telquminnMowab

12UwliedIsraeltelqumill-fruntierata’Mowab,uwaslu għan-naħal-oħrata’Arnon,il-fruntierata’Mowab,bejn Mowabul-Amurrin,uwaqqful-kampfil-fruntierata’ Siħon,is-sultantal-Amurrin,fid-deżertta’Kedemot.

13UwliedIżraelbagħtumessaġġieragħandSiħon,issultantal-Amoriti,uqalulu: 14Ħangħadduminnartek,manduruxfl-għelieqijewfiddwieli,nimxumit-triqtas-sultansakemmngħadduminn fuqil-fruntieratiegħek,immaSiħonmaħalliexlill-Iżraelin jgħaddu

15Għalhekk,Siħonġabarlin-nieskollhatal-Amoriuħareġ fid-deżertbiexjiltaqa’ma’wliedIsrael,uġġieledkontra Israelf’Ġaħaż

16Ul-MulejtalilSiħon,is-sultantal-Amori,f’idejnulied Iżrael,uIżraelqatellin-nieskollhata’Siħonb’xiferis-sejf uvvendikal-kawżata’Mowab

17UwliedIżraelħaduf’idejhoml-artta’Siħonminn AramsaĠabuk,sawliedGħammon,uħadul-priżakollha tal-bliet

18UIsraelħadawnil-blietkollha,uIsraelgħammarfilblietkollhatal-Amori

19UwliedIżraelkollhaddeċidewlijiġġieldukontrawlied Għammon,biexjieħduwkollarthom.

20Għalhekkil-MulejqalliluliedIżrael:“Latassedjawxlil uliedGħammon,ulanqastixgħelugwerrakontrihom,għax managħtikxejnminnarthom.”UwliedIżraelsemgħulkelmatal-MulejumaġġielduxkontrawliedGħammon

21UwliedIsraeldaruutelgħumit-triqta’Basanlejnl-art ta’Og,is-sultanta’Basan,uOg,is-sultanta’Basan,ħareġ jiltaqa’mal-Israelinfil-battalja,ukellumiegħuħafnarġiel qalbenin,uarmataqawwijaħafnamill-poplutal-Amurrin

22UOg,is-sultanta’Basan,kienraġelsetgħanħafna, immaNaron,ibnu,kiensetgħanb’modesaġerat,saħansitra iktarqawwiminnu

23UOgqalf’qalbu,“Araissal-kampkolluta’Iżrael jokkupaspazjuta’tlietparsa,issasenoqtolhomf’daqqa mingħajrsejfjewlanza”

24UOgtela’fuqil-MuntanjaJaħaż,uħaminnhaġebla kbira,likienettwilatlietparsa,upoġġiehafuqrasu,u ddeċiedalijitfagħhafuqil-kampta’wliedIsrael,biex jolqotlill-Iżraelinkollhab’dikil-ġebla.

25Ul-anġlutal-Mulejġieuniżżelil-ġeblafuqrasOg,ulġeblawaqgħetfuqgħonqOgliOgwaqa’mal-art minħabbal-piżtal-ġeblafuqgħonqu.

26Dakiż-żmienil-MulejqalliluliedIżrael:“Tibżgħux minnu,għaxjientajtuf’idejkomliluulill-poplukollu tiegħuulill-artkollhatiegħu,utagħmlulubħalmagħamiltu lilSiħon”

27UMosèniżelgħanduma’għaddżgħirminnuliedIżrael, uMosèlaqatlilOgb’bastunf’saqajhuqatlu.

28UliedIżraelwaraġrewwarawliedGħogul-poplukollu tiegħu,uħabtuhomuqerduhomsakemmmabaqa’l-ebda fdalminnhom

29MosèwarabagħatlilxiwħudminnuliedIżraelbiex jispijawlilĠagħżer,għaxĠagħżerkienetbeltfamuża ħafna.

30Ul-ispijimarrulejnĠagħżeruesplorawha,ul-ispiji fdawfil-Mulej,uġġieldukontral-irġielta’Ġagħżer

31Udawnl-irġielħadulilĠagħżerul-irħulatagħha,ulMulejtahomf’idejhom,ukeċċewlill-Amorrejnlikienu hemm.

32UwliedIżraelħadul-arttaż-żewġslatental-Amori, sittinbeltlikienufuqin-naħal-oħratal-Ġordan,mill-wied ta’Arnonsal-MuntanjaHerman.

33UwliedIsraeltelquuwaslufil-pjanurata’Mowabli tinsabfuqin-naħal-oħratal-Ġordan,ħdejnĠeriko.

34UwliedMowabsemgħul-ħażenkolluliwliedIsrael kienugħamluliż-żewġslatental-Amori,lilSiħonuOg,u għalhekkl-irġielkollhata’Mowabbeżgħuħafnaminn wliedIsrael

35Ux-xjuħta’Mowabqalu:“Araw,iż-żewġslatentalAmori,SiħonuOg,likienuaktarb’saħħithommis-slaten kollhatad-dinja,masetgħuxjieqfukontrawliedIżrael;kif nistgħuaħnanieqfuquddiemhom?”

36Żgurlibagħtulnamessaġġqabelissabiexngħaddu minnartnafitriqthom,umaħallejnihomx,issasejduru fuqnabis-sjuftqaltagħhomujeqirduna;uMowabkien imnikketminħabbawliedIżrael,ubeżgħuħafnaminnhom, ukkonsultawflimkienx’kellujsirliluliedIżrael

37Ux-xjuħta’Mowabiddeċidewuħaduwieħedmillirġieltagħhom,BalakbinSipporil-Mowabita,ugħamluh sultanfuqhomf’dakiż-żmien,uBalakkienraġelgħaref ħafna.

38Ux-xjuħta’MowabqamuubagħtugħanduliedMidjan biexjagħmlupaċimagħhom,għaxkienhemmbattaljau għadwakbiraf’dawkil-jiembejnMowabuMidjan,minn żmienĦadadbinBedad,sultanta’Edom,liħabatlil Midjanfir-raba’ta’Mowab,sallumil-ġurnata

39UwliedMowabbagħtugħanduliedMidjan,ugħamlu paċimagħhom,ux-xjuħta’Midjanġewfl-artta’Mowab biexjagħmlupaċigħan-nomta’wliedMidjan

40Ux-xjuħta’Mowabikkonsultawmax-xjuħta’Midjan x’għandhomjagħmlusabiexisalvawħajjithomminnidejn Israel

41UwliedMowabkollhaqalulix-xjuħta’Midjan:“Issa għalhekkuliedIsraelqedjilagħqulilkulminhumadwarna, bħalmal-barrijilagħqil-ħaxixtar-raba’,għaxhekkgħamlu liż-żewġslatental-Amoritilihumaaktarb’saħħithom minna”

42Ux-xjuħta’MidjanqalulilMowab:“Smajnalifi żmienSiħon,is-sultantal-Amori,ġġieledkontrikom,meta rebaħfuqkomuħaartkom,kienbagħatgħandBeorbin ĠanajaugħandBalaamibnumill-Mesopotamja,uġewu misħutukom;għalhekkidSiħonrebaħfuqkom,uħaartek.

43IssagħalhekkibgħatintukollgħandibnuBalaam,għax għaduf’artu,uagħtihil-ħlastiegħu,sabiexjiġiujisħetlillpoplukolluliqedtibża’minnhom;għalhekkix-xjuħta’ Mowabsemgħudinil-ħaġa,ugħoġobhomlijibagħtu għandBalaambinBeor

44Għalhekk,Balak,binSippor,sultanta’Mowab,bagħat messaġġieralilBalaam,uqallu:

45Ara,hemmpopluliħareġmill-Eġittu,ara,jgħattiwiċċ l-art,ujgħammarbiswiti

46Issamelaejjauisħetlildanil-poplugħalija,għaxhuma b’saħħithomwisqgħalija,forsinirbaħbiexniġġieled kontrihom,unkeċċihom,għaxsmajtlimininttbierekikun imbierek,umininttisħetikunmisħut

47Għalhekk,il-messaġġierata’Balakmarrugħand BalaamuġabulilBalaambiexjisħetlill-popluħalli jiġġieledkontraMowab

48UBalaammargħandBalakbiexjisħetlilIżrael,ulMulejqallilBalaam:“Tisħetxlildanil-poplugħaxhu mbierek”

49UBalakbedajqanqallilBalaamjumwarajumbiex jisħetlilIżrael,immaBalaammasemaxlilBalak minħabbal-kelmatal-MulejlikienqallilBalaam

50UmetaBalakraliBalaammakienxsejaċċettaxxewqatiegħu,qamumarid-dar,uBalaamukollirritorna lejnartuuminnhemmtelaqlejnMidjan

51UwliedIsraeltelqumill-pjanurata’Mowab,uwaqqfu l-kampħdejnil-ĠordanminnBet-ġesimotsaAbel-sittim, fit-tarftal-pjanurita’Mowab

52UmetawliedIsraelgħammrufil-pjanurata’Sittim, bdewjikkommettużínamal-bnietta’Mowab

53UwliedIsraelresqulejnMowab,uwliedMowab waqqfut-tinedtagħhombiswitil-kampta’wliedIsrael.

54UwliedMowabbeżgħuminnuliedIsrael,uwlied Mowabħadul-bnietkollhatagħhomun-nisatagħhomli kienusbieħujidhrusbieħ,ulibsuhombid-dehebul-fidda uħwejjeġgħaljin

55UwliedMowabpoġġewlildawkin-nisaħdejnil-bieb tat-tinedtagħhom,sabiexuliedIsraeljarawhomujduru lejhom,umajiġġielduxkontraMowab

56UwliedMowabkollhagħamludinil-ħaġalilulied Israel,ukullraġelpoġġalilmartuulilbintufil-biebtattindatiegħu,uwliedIsraelkollharawl-attta’wlied Mowab,uwliedIsraeldarulejnil-bnietta’Mowabu xtaquhom,umarrugħandhom.

57UġaralimetaEbrewkienjasalħdejnil-biebtat-tindata’ Mowab,urabintMowabuxtaqhaf’qalbu,ukien ikellimhaħdejnil-biebtat-tindadaklixtaq,waqtlikienu qedjitkellmuflimkien,l-irġieltat-tindakienujoħorġuu jgħidulill-Ebrewbħaldawnil-kliem:

58Żgurlitafuliaħnaaħwa,aħnalkolldixxendentita’Lot udixxendentita’ħuhAbraham,għaliexmelamatibqgħux magħna,ugħaliexmatiekluxil-ħobżus-sagrifiċċjutagħna?

59UmetawliedMowabkienugħebbuhb’danil-modbiddiskorstagħhom,uġibduhbil-kliemħelutagħhom, qagħduhfit-tindausajruugħamlulusagrifiċċji,uhukiel mis-sagrifiċċjutagħhomumill-ħobżtagħhom.

60Imbagħadtawhl-inbiduxorobufis-sakra,upoġġew quddiemutfajlasabiħa,ugħamelmagħhaliried,għaxma kienxjafx’qedjagħmel,peresslikienxorobħafnanbid.

61HekkgħamluwliedMowabma’Iżraelf’dakil-post,filpjanurata’Sittim,ul-korlatal-MulejxegħletkontraIżrael minħabbadinil-kwistjoni,ubagħatpestafosthom,umietu hemmhekkerbgħaugħoxrinelfraġelmill-Iżraelin

62IssakienhemmraġelminnuliedSimejonlikienjismu Żimri,binSalu,lingħaqadma’Kosbil-Midjani,bintZur, sultanta’Midjan,quddiemuliedIżraelkollha

63UFineasbinElażer,binAronil-qassis,radinil-ħaġa ħażinalikiengħamelŻimri,uħalanzauqamumar warajhom,unifidhomit-tnejnuqatilhom,ul-pestawaqfet minnfostuliedIżrael

KAPITLU86

1Dakiż-żmienwaral-pesta,il-MulejkellemlilMosèulil ElażerbinAronil-qassis,uqallu:

2Għoddil-kapijiettal-komunitàkollhata’wliedIżrael, minngħoxrinsena’lfuq,dawkkollhaliħarġufl-armata 3UMosèuElażergħaddduliluliedIżraelskontil-familji tagħhom,ul-għaddkolluta’Iżraelkienseba’mittelf,seba’ mijautletin

4Ul-għaddta’wliedLevi,minnxahar’ilfuq,kientlietau għoxrinelf,ufostdawnmakienhemml-ebdaraġelminn dawklikienugħaddduMosèuAronfid-deżerttas-Sinaj

5Għaxil-Mulejkienqalilhomlikienusejmutufid-deżert, ugħalhekkmietulkoll,uħaddmabaqa’minnhomħlief KalebbinĠefune,uĠożwèbinNun

6Uwaradan,il-MulejqallilMosè:“GħidliluliedIsrael biexjivvendikawruħhomminnMidjangħall-kawżata’ ħuthomuliedIsrael”

7UMosègħamelhekk,uwliedIsraelgħażluminn fosthomtnax-ilelfraġel,elfgħalkulltribù,umarru Midjan

8UwliedIsraelgwerrawkontraMidjan,uqatlulilkull raġel,kifukolllill-ħamesprinċpijietta’Midjan,ulil BalaambinBeorqatluhbis-sejf

9UwliedIsraelħadulin-nisata’Midjanilsiera,maċċkejknintagħhomul-bhejjemtagħhom,ukulmakien tagħhom

10Uħadul-priżakollhaul-qerdakollha,uġabuhagħand MosèugħandElażerfil-pjanurita’Mowab

11UMosèuElażerul-prinċpijietkollhatalkongregazzjoniħarġujiltaqgħumagħhombil-ferħ.

12Uqassmul-priżakollhata’Midjan,uwliedIsraelkienu ħaduvendettafuqMidjangħall-kawżata’ħuthomulied Israel.

KAPITLU87

1Dakiż-żmienil-MulejqallilMosè:“Ara,jiemekqed joqorbulejntmiemhomĦulilĠożwèbinNun,il-qaddej tiegħek,upoġġihfit-tabernaklu,ujiennikkmandah.”U Mosègħamelhekk

2Ul-Mulejdeherfit-tabernakluf’kolonnatas-sħab,ulkolonnatas-sħabbaqgħetfid-daħlatat-tabernaklu.

3Ul-MulejikkmandalilĠożwèbinNunuqallu:“Kun qawwiukuraġġuż,għaxintseġġibliluliedIżraellejnl-art liħliftlinagħtihom,ujieninkunmiegħek.”

4UMosèqallilĠożwè:“Kunqawwiukuraġġuż,għaxint setagħtililuliedIżraelwirtul-art,ul-Mulejikunmiegħek; humajitlaqkxulanqasjabbandunak;tibżaxulanqas taqtaxqalbek”

5UMosèsejjaħliluliedIżraelkollhauqalilhom:“Rajtuttajjebkolluligħamelgħalikomil-Mulej,Allatagħkom, fid-deżert”

6Issagħalhekkosservawil-kliemkolluta’dinil-liġi,u imxufit-triqtal-Mulej,Allatagħkom;titbiegħduxmit-triq lil-Mulejordnalek,lalejnil-leminulanqaslejnix-xellug 7UMosègħallemliluliedIżraelstatutiuġudizzjiuliġijiet biexjagħmlufl-artkifkienordnalul-Mulej

8Ugħallimhomit-triqtal-Mulejul-liġijiettiegħu;ara, dawnhumamiktubafil-ktiebtal-liġita’Allalitalilulied Iżraelpermezzta’Mosè.

9UMosètemmjikkmandaliluliedIsrael,ul-Mulejqallu uqallu:“Itla’fuqil-MuntanjaAbarimumuthemm,u inġabarmal-poplutiegħekbħalmanġabarħukAron” 10UMosètela’kifkienordnalul-Mulej,umiet hemmhekkfl-artta’Mowabskontl-ordnital-Mulej,flerbgħinsenaminnmetal-Iżraelinħarġumill-arttal-Eġittu

11UwliedIsraelbkewlilMosèfil-pjanurita’Mowabgħal tletinjum,ul-jiemtal-bikiul-vistugħalMosèspiċċaw.

KAPITLU88

1Uwaral-mewtta’Mosè,il-MulejqallilĠożwèbinNun, uqallu:

2Qumuaqsamil-Ġordanlejnl-artlitajtliluliedIżrael,u intsetagħtililuliedIżraell-artbħalawirt

3Kullpostlifuqutimxiqiegħsaqajkikuntiegħek,middeżerttal-Libanusax-xmaral-kbira,ix-xmarata’Perat, ikunil-konfinitiegħek

4Ħaddmagħandujqumkontrikil-jiemkollhata’ħajtek; bħalmakontma’Mosè,hekkinkunmiegħek,bisskun qawwiukuraġġużbiextosserval-liġikollhaliordnalek Mosè,utitbiegħedxmit-triqlalejnil-leminulanqaslejn ix-xellug,sabiextirnexxif’kullmatagħmel

5UĠożwètakmandlill-uffiċjalita’Israeluqalilhom: “Għaddumill-kampuordnawlin-niesugħidulhom:‘Ħejju l-provvistigħalikominfuskom,għaxfitlettijiemoħra taqsmul-Ġordanbiextieħduidejkoml-art”

6Ul-uffiċjalita’wliedIsraelgħamluhekk,utawkmandi lill-popluugħamlukulmakienordnaĠożwè

7UĠożwèbagħatżewġtirġielbiexjispijawl-artta’ Ġeriko,ul-irġielmarruuspijawlilĠeriko.

8UwarasebatijiemmarrugħandĠożwèfil-kampuqalulu: “Il-Mulejtal-artkollhaf’idejna,ul-abitantitagħhaqed iħossuhomimwerwrinbil-biża’minħabbafina.”

9Uġarawaradan,liĠożwèqamfilgħoduuIsraelkollu miegħu,utelquminnSittim,uĠożwèuIsraelkollu miegħuqasmul-Ġordan;uĠożwèkellutnejnutmenin senametaqasamil-Ġordanma’Israel

10Ul-poplutela’mill-Ġordanfl-għaxarjumtal-ewwel xahar,ukkampjawf’Gilgalfil-kantunieratal-lvantta’ Ġeriko

11UwliedIżraeliċċelebrawil-Qbiżf’Gilgal,fil-pjanurita’ Ġeriko,fl-erbatax-iljumtax-xahar,kifhumiktubfil-liġita’ Mosè

12Ul-mannawaqfetdakinhar,l-għadatal-Għid,uma kienxhemmaktarmannagħaluliedIżrael,ukielumillprodottta’artKangħan

13UĠerikokienetmagħluqagħalkolloxgħaluliedIżrael, ħaddmakienjoħroġjewjidħol.

14Ukienfit-tienixahar,fl-ewweljumtax-xahar,lil-Mulej qallilĠożwè:“Qum,ara,jientajtlilĠerikof’idejkunnieskollhatagħha;ul-irġielkollhatiegħektal-gwerra għandhomidurul-belt,darbakuljum,hekkgħandek tagħmelgħalsittijiem”

15Ul-qassisingħandhomidoqqut-trombi,umeta tisimgħul-ħosstat-tromba,il-poplukollugħandujgħajjat b’leħengħoli,ujgħidlis-swartal-beltgħandhomjaqgħu;u l-poplukollugħandujitla’kullraġelkontral-avversarju tiegħu

16UĠożwègħamelhekkskontdakkollulikienordnalulMulej.

17Ufis-seba’jumdarumadwaril-beltseba’darbiet,ulqassisindaqqewit-trombi

18Ufis-seba’dawra,Ġożwèqallin-nies:“Għajtu,għaxilMulejtal-beltkollhaf’idejna”

19Il-beltbissukulmafihagħandhomikunumisħutalillMulej,użommurwieħkommill-ħaġamisħuta,biexma tagħmluxil-kampta’Iżraelmisħutumatħawduhx

20Immal-fiddaud-dehebul-bronżul-ħadidkollu għandhomikunukkonsagratilill-Mulej,għandhomjidħlu fit-teżortal-Mulej

21Un-niesdaqqewit-trombiugħamlugħajjatkbir,usswarta’Ġerikowaqgħu,un-nieskollhatelgħu,kullraġel drittquddiemu,uħadul-beltuqerdugħalkolloxlilkulma kienfiha,kemmirġielkifukollnisa,żgħarukbar,barrinu nagħaġuħmar,b’xiferis-sejf.

22Uħarqul-beltkollhabin-nar;bissl-oġġettital-fiddau tad-deheb,utar-ramisfarutal-ħadid,poġġewhomfit-teżor tal-Mulej

23UĠożwèħalefdakinharuqal:“Misħutikunir-raġelli jibnililĠeriko;hujqiegħedil-pedamenttagħhafl-ewwel imwieledtiegħu,ufl-iżgħaribentiegħujwaqqafil-bibien tagħha”

24UAkan,binKarmi,binŻabdi,binŻeraħ,binĠuda, aġixxab’modtraditurfil-ħaġamisħuta,uħamill-ħaġa misħutauħebihafit-tinda,ul-korlatal-Mulejxegħlet kontraIsrael.

25Uġarawaradan,metawliedIżraelkienurritornawmilli ħarqulilĠeriko,Ġożwèbagħatukollirġielbiexjispijawlil Għaj,ubiexjiġġieldukontriha.

26Ul-irġieltelgħuurawlilGħaj,ureġgħulurauqalu: “Ħamajitlaxil-poplukollumiegħeklejnGħaj,ħajitilgħu bissmadwartlettelefraġelujolqtul-belt,għaxl-irġiel tagħhahumaftit”

27UĠożwègħamelhekk,utelgħumiegħuminnulied Israelmadwartlettelefraġel,uġġieldukontral-irġielta’ Għaj

28Ul-battaljakienetħarxakontraIżrael,ul-irġielta’Għaj qatlusittautletinraġelminnIżrael,uwliedIżraelħarbu minnquddieml-irġielta’Għaj

29UmetaĠożwèradinil-ħaġa,qatta’ħwejġuunxteħet wiċċufl-artquddiemil-Mulej,hu,flimkienmax-xjuħta’ Israel,utefgħut-trabfuqrashom

30UĠożwèqal:“Għaliex,Mulej,għamiltlildanil-poplu jaqsamil-Ġordan?X’sengħidwaralil-Iżraelinikunutaw daharhomkontral-għedewwatagħhom?”

31Issagħalhekkil-Kangħaninkollha,lijgħammrufl-art, sejisimgħudinil-ħaġa,ujdawrunaujaqtgħuisimna.

32Ul-MulejqallilĠożwè:“Għaliexqedtaqa’wiċċekflart?Qum,oħroġ’lhemm,għaxl-Iżraelindinbuuħadu mill-ħaġamisħuta;jienmankunxmagħhomaktarsakemm majeqirduxil-ħaġamisħutaminnfosthom”

33UĠożwèqamuġabarlin-nies,uġabl-Urimbl-ordni tal-Mulej,ut-tribùta’Ġudantgħażlet,uAkanbinKarmi ntgħażel

34UĠożwèqallilAkan,“Għidliibni,x’għamilt,”uAkan qal,“Rajtfostil-priżalibsasabiħata’Sinarumitejnxekel fidda,ubiċċadehebtiżenħamsinxekel;xtaqthomu ħadthom,uara,humakollhamoħbijafl-artf’nofsit-tinda

35UĠożwèbagħatirġiellimarruuħaduhommit-tindata’ Akan,uġabuhomgħandĠożwè

36UĠożwèħalilAkanudawnl-għodda,uliluliedu subienubnietukulmakientiegħu,uġabuhomfil-wiedta’ Akor

37UĠożwèħaraqhomhemmhekkbin-nar,ul-Iżraelin kollhaġebellilAkan,ugħamlulumunzellġebelfuqu, għalhekksejjaħdakil-postil-wiedta’Akor,ub’hekkilkorlatal-Mulejġietikkalmata,uĠożwèwarawasalfil-belt uġġieledkontriha

38Ul-MulejqallilĠożwè:“Tibżax,ulanqastitwerwer, ara,jientajtf’idejklilGħaj,is-sultantagħhaul-poplu tagħha,uinttagħmilhombħalmagħamiltlilĠerikoussultantagħha,bissil-priżatagħhaul-bhejjemtagħha tieħdubħalapriżagħalikominfuskom;agħmelimbuskata għall-beltminnwarajha”

39GħalhekkĠożwègħamelskontil-kelmatal-Mulej,u għażelminnfostuliedil-gwerratletinelfraġelqalbenin,u bagħathom,uqagħduf’moħbagħall-belt

40Ukkmandahom,uqalilhom,“Metatarawnaaħna naħarbuminnquddiemhomb’makakkerija,uhumajiġru warajna,imbagħadtqumumill-imboskatautieħdul-belt,” uhekkgħamlu.

41UĠożwèġġieled,ul-irġieltal-beltħarġulejnIżrael, mingħajrmakienujafulikienuqediħarsugħalihomminn waral-belt.

42UĠożwèul-Iżraelinkollhagħamlutabirruħhom għajjeninquddiemhom,uħarbumit-triqtad-deżert b’makakkerija.

43Ul-irġielta’Għajġabrulin-nieskollhalikienufil-belt biexjiġruwaral-Iżraelin,uħarġuunġibdu’lbogħodmillbelt,mabaqaxwieħed,uħallewil-beltmiftuħauġrew waral-Iżraelin

44Udawklikienuqedjistennewqamuminnposthom,u ġrewbiexjaslulejnil-beltuħadmuhautawhan-nar,ulirġielta’Għajdarulura,uarad-duħħantal-belttela’sassmewwiet,umakellhoml-ebdamodkifjirtirawlaminn naħaulanqasminnoħra.

45Ul-irġielkollhata’Għajkienuf’nofsIsrael,xiwħud minndinin-naħauxiwħudminndikin-naħa,uħabtuhom umabaqa’ħaddminnhom.

46UwliedIżraelqabdulilMelos,is-sultanta’Għaj,ħaj,u ġabuhgħandĠożwè,uĠożwèdennluma’siġraumiet

47UwliedIżraelirritornawlejnil-beltwaraliħarquha,u qatlulildawkkollhalikienufihab’xiferis-sejf

48Ul-għaddta’dawklikienumietumill-irġielta’Għaj, kemmirġielkifukollnisa,kientnax-ilelf;ħadubissilbhejjemul-priżatal-belt,skontil-kelmatal-Mulejlil Ġożwè

49Us-slatenkollhaminndinin-naħatal-Ġordan,is-slaten kollhata’Kangħan,semgħubil-ħażenliwliedIżraelkienu għamlulilĠerikoulilGħaj,unġabruflimkienbiex jiġġieldukontraIżrael.

50L-abitantita’Gibegħonbissbeżgħuħafnalijiġġieldu kontral-Iżraelinbiexmajmutux,għalhekkaġixxewbilmakakkerija,umarrugħandĠożwèugħandIżraelkollu,u qalulhom:“Ġejnaminnartimbiegħda,issagħalhekk agħmlupattmagħna.”

51Ul-abitantita’GibeonqabżuliluliedIżrael,uwlied Iżraelgħamlupattmagħhom,ugħamlupaċimagħhom,ulprinċpijiettal-kongregazzjoniħalfulilhom,immawara wliedIżraelsarujafulikienuġirientagħhomukienuqed jgħammrufosthom

52ImmawliedIżraelmaqatluhomx;għaxkienuħalfu lilhombil-Mulej,usaruħaddiematal-injamuġarratalilma

53UĠożwèqalilhom:“Għaliexqarraqtuni,biex tagħmlulnadinil-ħaġa?”Uhumawieġbuhuqalulu:“Għax intqallill-qaddejjatiegħekkullmakontgħamiltlis-slaten kollhatal-Amoriti,ukonnanibżgħuħafnagħalħajjitna,u għamilnadinil-ħaġa”

54UĠożwèħatarhomdakinharbiexjaqtgħul-injamu biexjiġbdul-ilma,uqassamhombħalalsieragħat-tribujiet kollhata’Iżrael

55UmetaAdonisedek,is-sultanta’Ġerusalemm,sema’ b’dakkolluliwliedIżraelkienugħamlulilĠerikoulil Għaj,bagħatlilĦoħam,is-sultanta’Ħebron,ulilPiram, is-sultanf’Ġarmut,ulilĠafija,is-sultanta’Lakis,ulil Deber,is-sultanta’Għeglon,uqalilhom:

56Itlugħandiugħinuni,ħallinoqtluliluliedIżraelulillabitantita’Gibeonligħamlupaċima’wliedIżrael

57Unġabruflimkienul-ħamesslatental-Amorrejntelgħu bil-kampijietkollhatagħhom,popluqawwiunumeruż bħar-ramelta’xattil-baħar.

58Udawnis-slatenkollhaġewukkampjawquddiem Gibegħon,ubdewjiġġieldukontral-abitantita’Gibegħon, ul-irġielkollhata’GibegħonbagħtulilĠożwè,jgħidulu: “Itla’malajrgħandnaugħinna,għaxis-slatenkollhatalAmorinġabruflimkienbiexjiġġieldukontrina”

59UĠożwèul-poplukollulikienqedjiġġieledtelgħu minnGilgal,uĠożwèġief'daqqawaħdalejhom,uqatellil dawnil-ħamesslatenb'qatlakbira

60Ul-MulejħawadhomquddiemuliedIsrael,lilaqtuhom b’qatlaterribblif’Gibegħon,uġrewwarajhomtulit-triqli titla’lejnBet-ĦoronsaMakkeda,uħarbuminnquddiem uliedIsrael.

61Uwaqtlikienuqedjaħarbu,il-Mulejbagħatfuqhom ġebeltas-silġmis-sema,umietuaktarminnhombil-ġebel tas-silġmillibil-qtilta’wliedIżrael.

62UwliedIsraelġrewwarajhom,ukomplewjolqtuhom fit-triq,baqgħusejrinujolqtuhom

63Umetakienuqedjolqtu,il-jumkienqedjonqoslejn filgħaxija,uĠożwèqalquddiemil-poplukollu,“Xemx, oqgħodwieqfafuqGibegħon,uintqamarfil-wiedta’ Ajalon,sakemmil-ġensikunivvendikaruħumillgħedewwatiegħu”

64Ul-Mulejsema’leħenĠożwè,ux-xemxwaqfetf’nofs is-smewwiet,uwaqfetgħalsittautletinmument,ul-qamar ukollwaqafumaħaffefxbiexjinżeljumsħiħ

65Umakienhemml-ebdajumbħaldak,laqabluulanqas warajh,lil-Mulejsema’leħenraġel,għaxil-Mulejiġġieled għalIsrael

KAPITLU89

1ImbagħadĠożwèqaldinl-għanja,fil-jumlil-Mulejkien talill-Amorrjanif’idejnĠożwèuwliedIżrael,uqal quddiemgħajnejnIżraelkollu, 2Intgħamiltħwejjeġkbar,Mulej,intgħamiltgħemejjel kbar;minhubħalek?Xofftejjajgħannulilismek

3It-tjubijatiegħiul-fortizzatiegħi,it-torrigħolitiegħi,se ngħannilekgħanjaġdida,b’raddil-ħajrsengħannilek,inti l-qawwatas-salvazzjonitiegħi.

4Is-slatenkollhatad-dinjajfaħħruk,il-prinċpijiettad-dinja jkantawlek,uliedIżraeljifirħubis-salvazzjonitiegħek, ikantawujfaħħrul-qawwatiegħek

5Fik,Mulej,fdajna;għedna:IntAllatagħna,għaxintkont il-kennut-torriqawwitagħnakontral-għedewwatagħna.

6Lilekgħajjatnaumastħriex,fikfdajnauġejnameħlusa; metagħajjatnalilek,intsmajtleħna,intħlistruħnamixxabla,inturejtnal-grazzjatiegħek,inttajtnas-salvazzjoni tiegħek,intferrejtqlubnabis-saħħatiegħek

7Intħriġtgħas-salvazzjonitagħna,b’dirgħajkfdejtilpoplutiegħek;weġibtnamis-smewwiettal-qdusijatiegħek, salvajtnaminngħaxartelufta’popli

8Ix-xemxul-qamarwaqfufis-sema,uintwieqaffil-korla tiegħekkontral-oppressuritagħnauordnajtil-ġudizzji tiegħekfuqhom

9Il-prinċpijietkollhatad-dinjaqamu,is-slatental-ġnus inġabruflimkien,matħarrkuxquddiemwiċċek,xtaqulbattaljitiegħek

10Intqomtkontrihomfir-rabjatiegħek,uniżżiltil-korla tiegħekfuqhom;qridthomfir-rabjatiegħek,uqtajthom f’qalbek

11Il-ġnusinqerdubil-korlatiegħek,is-saltniettmermru minħabbal-korlatiegħek,intweġġajtslatenf’jumil-korla tiegħek

12Intferrajtil-korlatiegħekfuqhom,il-korlatiegħek ħakmithom;intdawwartl-iżballtagħhomfuqhom,u qridthomminħabbal-ħażentagħhom

13Firxunassa,waqgħufiha,fix-xibkaħbew,usieqhom inqabdet

14Idekkienetlestagħall-għedewwakollhatiegħekliqalu, Bix-xablatagħhomħadul-art,permezzta’dirgħajhom għammrufil-belt;imlejtwiċċhombil-mistħija,waqqajt qrunhommal-art,beżżajthomfil-korlatiegħek,uqridthom fil-korlatiegħek.

15L-arttregħdetutheżżetmal-ħosstat-tempestatiegħek fuqhom,mażammejtxruħhommill-mewt,uniżżilt ħajjithomfil-qabar.

16Ġrejtwarajhomfit-tempestatiegħek,qsamthomfir-riħ qawwitiegħek,biddiltix-xitatagħhomf’silġ,waqgħu f’ħoforfondiumasetgħuxiqumu.

17Il-katavritagħhomkienubħalżibelmitfugħf’nofsittoroq

18Ġewikkunsmatiumeqrudafil-korlatiegħek,intsalvajt lill-poplutiegħekbil-qawwatiegħek

19Għalhekkqlubnajifirħufik,erwieħnajitferrħubissalvazzjonitiegħek.

20Ilsiennajxandrul-qawwatiegħek,senkantawunfaħħru l-għeġubijiettiegħek

21Għaxintsalvajtnamill-għedewwatagħna,ħlistnaminn dawkliqamukontrina,qridthomminnquddiemnau għaffeġthomtaħtsaqajna

22Hekkgħandhomjgħibul-għedewwatiegħekkollha,O Mulej,ul-ħżienagħandhomikunubħaltibenimmexximirriħ,ul-maħbubintiegħekgħandhomikunubħalsiġar imħawlaħdejnl-ilmijiet.

23Għalhekk,ĠożwèuIsraelkollumiegħureġgħuluralejn il-kampf’Gilgal,waraliqatlulis-slatenkollha,ub’hekk mabaqaxfdalminnhom

24Ul-ħamesslatenħarbuwaħedhombil-miximill-battalja, unħbewf’għar,uĠożwèfittixhomfil-kamptal-battalja,u masabhomx.

25UwaradanintqallilĠożwè,uqalulu:“Is-slateninstabu uara,humamoħbijaf’għar”

26UĠożwèqal:“Aħtarirġielbiexikunuħdejnil-biebtalgħar,biexjgħassuhom,ħallimajaħarbux;”uwliedIżrael għamluhekk.

27UĠożwèsejjaħlilIżraelkolluuqallill-uffiċjalitalbattalja:“Poġġusaqajkomfuqgħonqdawnis-slaten”U Ġożwèqal:“Hekkjagħmelil-Mulejlill-għedewwakollha tagħkom”

28UĠożwèordnawaralijoqtlulis-slatenujitfgħuhomflgħar,ujpoġġuġebelkbirfid-daħlatal-għar.

29UĠożwèmarwara,flimkienman-nieskollhalikienu miegħudakinhar,lejnMakkeda,uqatelhab’xiferis-sejf.

30Uqeredgħalkolloxl-erwieħukulmakienjappartjeni lill-belt,ugħamellis-sultanulin-niestagħhabħalmakien għamellilĠeriko

31UminnhemmgħaddagħalLibnauġġieledkontriha,u l-Mulejtahaf’idu,uĠożwèqatelhab’xiferis-sejf,ulerwieħkollhatagħha,ugħamlilhaulis-sultantagħha bħalmakiengħamellilĠeriko

32UminnhemmgħaddalejnLakisbiexjiġġieledkontriha, uĦoram,is-sultanta’Gaża,tela’biexjgħinlin-niesta’ Lakis,uĠożwèqatluulill-poplutiegħusakemmmabaqa’ ħaddgħalih

33UĠożwèħalilLakisun-nieskollhatagħha,u għamlilhabħalmakiengħamellilLibna

34UĠożwègħaddaminnhemmgħalEglon,uħadikukoll, uqatelhaulin-nieskollhatagħhab’xiferis-sejf.

35UminnhemmgħaddalejnĦebronuġġieledkontrihau ħadhauqeredhagħalkollox,uminnhemmirritornama’ IsraelkollulejnDebiruġġieledkontrihauqatilhab’xifer is-sejf

36Uqeredlilkullruħfiha,maħallalilħaddħaj,ugħamel lilhaulis-sultantagħhabħalmakiengħamellilĠeriko.

37UĠożwèqatellis-slatenkollhatal-Amorinminn Kades-BarneasaAża,uħaarthomf'daqqawaħda,għaxilMulejkieniġġieledgħalIsrael.

38UĠożwèflimkienma’Israelkolluwasalfil-kamp f’Gilgal

39Metaf’dakiż-żmienĠabin,is-sultanta’Kazor,sema’ b’dakkolluliĠożwèkiengħamellis-slatental-Amurrin, ĠabinbagħatlilĠobat,is-sultanta’Midjan,ulilLaban,issultanta’Ximron,lilĠefal,is-sultanta’Aksaf,ulis-slaten kollhatal-Amurrin,jgħidilhom:

40Ejjamalajrgħandnaugħinuna,ħallinoqtlulilulied Iżraelqabelmajiġufuqnaujagħmlulnabħalmagħamlu lis-slatenl-oħratal-Amorrejn

41Udawnis-slatenkollhasemgħukliemĠabin,sultanta’ Kazor,uħarġubil-kampijietkollhatagħhom,sbatax-il sultan,un-niestagħhomkienunumerużibħar-ramelfuq ix-xatttal-baħar,flimkienma’żwiemelukarrijietbla għadd,uġewukkampjawflimkienħdejnl-ilmijietta’ Merom,ultaqgħuflimkienbiexjiġġieldukontraIżrael

42Ul-MulejqallilĠożwè:“Tibżaxminnhom,għaxgħada madwardanil-ħinsenagħtihomkollhamejtinquddiemek, uintsetaqta’ż-żwiemeltagħhomutaħraqil-karrijiet tagħhombin-nar.”

43UĠożwèmal-irġielkollhatal-gwerraġiefuqhom f'daqqauħabathom,uwaqgħuf'idejhom,għaxil-Mulej kientelaqhomf'idejnuliedIżrael

44Għalhekk,uliedIżraelġrewwaradawnis-slatenkollha bil-kampijiettagħhom,uħabtuhomsakemmmabaqa’ħadd minnhom,uĠożwègħamelmagħhomkifkienqallulMulej

45UĠożwèreġa’luraf’dakiż-żmienlejnKazoruħatafha bis-sejfuqeredkullruħfihauħaraqhabin-nar,uminn Kazor,ĠożwègħaddalejnSimronuħatafhauqeredha għalkollox

46MinnhemmgħaddalejnAksafugħamlilhabħalmakien għamellilSimron

47MinnhemmgħaddalejnAdulamuqatellin-nieskollha fiha,ugħamellilAdulambħalmakiengħamellilAksafu lilSimron

48Ugħaddaminnħdejhomlejnil-blietkollhatas-slatenli kienqatel,uqatellin-nieskollhalikienfadalminnhomu qeridhomgħalkollox

49L-Iżraelinħadugħalihombissil-priżaul-bhejjem tagħhombħalapriża,immaqatlulilkullbniedem,ma ħallewxruħtgħix

50Bħalmal-MulejkienikkmandalilMosè,hekkgħamlu ĠożwèuIsraelkollu;mafallewf’xejn

51GħalhekkĠożwèuwliedIżraelkollhaħarbtul-art kollhata’Kangħankifkienordnalhomil-Mulej,uħarbusslatenkollhatagħhom,wieħedutletinsultan,uwlied Iżraelħadul-artkollhatagħhom

52Minbarras-saltnietta’SiħonuOglihumafuqin-naħa l-oħratal-Ġordan,liminnhomMosèkienħabatħafnabliet, uMosètahomlir-Rubenitiul-Gaditiulilnofsit-tribùta’ Manasse.

53UĠożwèqatellis-slatenkollhalikienufuqdinin-naħa tal-Ġordanlejnil-punent,utahombħalawirtlid-disa’ tribujietulilnofsit-tribùta’Israel.

54GħalħamessninĠożwègħamelgwerrakontradawnisslaten,utal-bliettagħhomlill-Iżraelin,ul-artsaret trankwillamill-battaljafil-blietkollhatal-AmoriulKangħanin

KAPITLU90

1Dakiż-żmien,fil-ħamessenawaraliwliedIżraelkienu qasmul-Ġordan,waraliwliedIżraelkienustrieħumillgwerratagħhommal-Kangħanin,qamubattaljikbaru ħoroxbejnEdomuwliedKittim,uwliedKittimġġieldu kontraEdom.

2UAbjanus,is-sultanta’Kittim,ħareġf’dikis-sena, jiġifierifil-wieħedutletinsenatar-renjutiegħu,uarmata kbiramiegħumill-irġielsetgħanata’wliedKittim,umar lejnSeirbiexjiġġieledkontrawliedGħesaw

3UĦadad,is-sultanta’Edom,sama’bir-rapporttiegħu,u ħareġjiltaqa’miegħub’nieskbarub’eżerċtuqawwi,u daħalfil-battaljamiegħufl-għelieqita’Edom

4UidKittimħakmetliluliedGħesaw,uwliedKittim qatluminnuliedGħesaw,tnejnugħoxrinelfraġel,uwlied Għesawkollhaħarbuminnquddiemhom

5UwliedKittimġrewwarajhomulaħqulilĦadad,issultanta’Edom,likienjiġriquddiemhomuqabduhħaj,u ħaduhgħandAbjanus,is-sultanta’Kittim

6UAbianusordnalijinqatel,uĦadad,is-sultanta’Edom, mietfit-tmienjauerbgħinsenatar-renjutiegħu

7UwliedKittimkomplewjiġruwaraEdom,u attakkawhomb’qatlakbirauEdomsarsuġġettta’wlied Kittim.

8UwliedKittimħakmufuqEdom,uEdomsarettaħtidejn uliedKittimusaretsaltnawaħdaminndakinhar'lhawn 9Uminndakinharmasetgħuxaktarjerfgħurashom,u saltnathomsarwieħedma’wliedKittim

10UAbianuspoġġauffiċjalif’Edomuwliedkollhata’ EdomsarusudditiutributarjilejnAbianus,uAbianusmar luralejnartustess,Kittim

11Umetarritornaġeddedil-gverntiegħuubenagħalih innifsupalazzspazjużumsaħħaħbħalaresidenzarjali,u saltanb’modsigurfuquliedKittimufuqEdom

12F’dawkil-jiem,waraliwliedIżraelkienukeċċewlillKangħaninul-Amorikollha,Ġożwèkienxiħuavvanzat fl-età

13Ul-MulejqallilĠożwè:“Intxwejjaħ,avvanzatfil-ħajja, upartikbiramill-artgħadtridtiġiposseduta.”

14Issagħalhekkaqsamdinl-artbħalawirtlid-disa’ tribujietulin-nofstribùta’Manassi,uĠożwèqamu għamelkifkienqallul-Mulej

15Uqassaml-artkollhalit-tribujietta’Israelbħalawirt skontit-taqsimiettagħhom.

16Immalit-tribùta’Levimatal-ebdawirt,l-offertitalMulejhumal-wirttagħhomkifil-Mulejkienqalilhom permezzta’Mosè.

17UĠożwètal-MuntanjaĦebronlilKalebbinĠefune, porzjonwieħediktarminnħutu,kifkienqalil-Mulej permezzta’Mosè.

18GħalhekkĦebronsaretwirtgħalKalebuwliedusallum

19UĠożwèqassaml-artkollhabix-xortililIsraelkollu bħalawirt,kifkienordnalul-Mulej

20UwliedIsraeltawblietlil-Levitimill-wirttagħhom stess,umergħatgħall-bhejjemtagħhom,uproprjetà, bħalmal-MulejkienikkmandalilMosèhekkgħamluwlied Israel,uqassmul-artbix-xortikemmjekkkbirjewżgħir

21Umarrubiexjieħdul-artb’wirtskontil-fruntieri tagħhom,uwliedIżraeltawlilĠożwèbinNunwirt fosthom

22Bil-kelmatal-Mulejtawhil-beltliried,Timnat-serak fil-Muntanjata’Efrajm,ubenal-beltugħammarfiha 23Dawnhumal-wirtliElażeril-qassisuĠożwèbinNunu l-kapijiettal-missirijiettat-tribujietqassmuliluliedIsrael bix-xortif’Silo,quddiemil-Mulej,fil-biebtat-tabernaklu,u waqfumillijaqsmul-art

24Ul-Mulejtal-artliluliedIsrael,uħaduhaf’idejhomkif kienkellimhomil-Mulej,ukifil-Mulejkienħaleflil missirijiethom

25Ul-Mulejtalill-Iżraelinmistrieħmill-għedewwakollha tagħhomta’madwarhom,uħaddmaqamkontrihom,ulMulejtal-għedewwakollhatagħhomf’idejhom,ulanqas ħaġawaħdamanaqsetmit-tajjebkollulil-Mulejkienqal liluliedIżrael,ival-Mulejwettaqkollox

26UĠożwèsejjaħliluliedIżraelkollhauberikhom,u ordnalhombiexjaqdulill-Mulej,uwarabagħathom,u marrukullraġellejnil-belttiegħu,ukullraġellejnwirt tiegħu.

27UwliedIżraelqdewlill-Mulejil-jiemkollhata’Ġożwè, ul-Mulejtahomil-mistrieħminnkullmadwarhom,u għammrufis-sigurtàfibliethom

28Uġaraf’dawkil-jiem,liAbjanus,sultanta’Kittim, miet,fit-tmienjautletinsenatar-renjutiegħu,jiġifierisseba’senatar-renjutiegħufuqEdom,udifnuhfil-postli kienbenagħalihinnifsu,uLatinusisaltanminflokugħal ħamsinsena

29Umatulir-renjutiegħuħareġarmata,umaruġġieled kontral-abitantita’BritanniauKernania,uliedEliżewbin Ġavan,urebaħfuqhomugħamilhomtributarji

30Imbagħadsema’liEdomkienirvellaminntaħtidejn Kittim,uLatinusmarlejhomuħabathomurażżanhom,u

poġġiehomtaħtidejnuliedKittim,uEdomsarsaltna waħdama’wliedKittimil-jiemkollha.

31Ugħalħafnasninmakienhemml-ebdasultanf’Edom, ul-ħakmatagħhomkienetma’wliedKittimus-sultan tagħhom.

32Ukienfis-sittaugħoxrinsenawaraliwliedIżraelkienu qasmul-Ġordan,jiġifieris-sittausittinsenawaraliwlied Iżraelkienuħarġumill-Eġittu,liĠożwèkienxiħ,avvanzat fiż-żmien,billikellumijautmiensninf’dawkiż-żminijiet

33UĠożwèsejjaħlilIżraelkollu,lix-xjuħtagħhom,lillimħallfinulill-uffiċjalitagħhom,waralil-Mulejkienta lill-Iżraelinkollhal-mistrieħmill-għedewwakollhata’ madwarhom,uĠożwèqallix-xjuħta’Iżraelulillimħallfintagħhom:“Araw,jienxwejjaħ,avvanzatfl-età,u rajtux’għamelil-Mulejlill-ġnuskollhalikeċċaminn quddiemkom,għaxhul-Mulejliġġieledgħalikom.”

34Issagħalhekksaħħuruħkombiexiżżommuutagħmlulkliemkollutal-liġita’Mosè,biexmatiddevjawxminnha lejnil-leminjewlejnix-xellug,ubiexmatiġuxfostdawk il-ġnuslifadalfl-art;lanqasmassemmuiseml-allat tagħhom,immagħandkomiżżommumal-MulejAlla tagħkom,kifgħamiltusal-lum.

35UĠożwèħeġġeġbil-qawwaliluliedIżraelbiexjaqdu lill-Mulejil-jiemkollhatagħhom

36Ul-Iżraelinkollhaqalu:“Aħnasenaqdulill-Mulej,Alla tagħna,il-jiemkollhatagħna,aħnauwliedna,uwlied uliedna,unislentagħnagħaldejjem”

37UĠożwègħamelpattmal-popludakinhar,ubagħatlil uliedIżrael,ukullraġelmarlejnwirtuulejnil-belttiegħu 38Ukienf’dawkil-jiem,metawliedIżraelkienu jgħammrufis-sigurtàfil-bliettagħhom,lidifnut-twiebet tat-tribujietta’missirijiethom,likienuġabumill-Eġittu, kullraġelfil-wirtta’wliedu,it-tnax-iluliedta’Ġakobb difnuwliedIżrael,kullraġelfil-pussessta’wliedu.

39Udawnhumal-ismijiettal-blietfejndifnulit-tnax-il uliedta’Ġakobb,liwliedIsraelkienuġabuhommill-Eġittu 40UdifnulilRubenulilGadfuqin-naħal-oħratalĠordan,f’Romija,liMosèkientaliluliedhom

41UlilSimegħonulilLevidifnuhomfil-beltMauda,li kientaliluliedSimegħon,ul-inħawital-beltkienugħal uliedLevi

42UlilĠudadifnuhfil-beltta’Benjaminfaċċatata’ Betlehem.

43Ul-għadamta’IssakaruŻebulundifnuhf’Sidon,filporzjonliwaqa’liluliedhom

44UDanndifenfil-beltta’wlieduf’Estejl,ulilNaftaliu Aserdifnuhomf’Kades-Naftali,kullraġelf’postulikienta liluliedu.

45Ul-għadamta’Ġużeppidifnuhf’Sikem,fil-partitalgħalqaliĠakobbkienxtaramingħandĦamor,ulisaretta’ Ġużeppibħalawirt

46UdifnulilBenjaminf’Ġerusalemmbiswitil-Ġebusin,li ngħataliluliedBenjamin;uliedIsraeldifnulil missirijiethomkullraġelfil-beltta’wliedu

47Uwarasentejn,ĠożwèbinNunmiet,metakellumijau għaxarsnin,uż-żmienliĠożwèġġudikalilIżraelkienta’ tmienjaugħoxrinsena,uIżraelqedalill-Mulejil-jiem kollhata’ħajtu

48Ul-ġrajjietl-oħrata’Ġożwèul-battaljitiegħuuttwiddiblibihċanfarlilIżrael,udakkollulikien ordnalhom,ul-ismijiettal-blietliwliedIżraelħadu

f’idejhomfiżmienu,aradawnhumamiktubafil-ktiebtalkliemta’ĠożwèliluliedIżrael,ufil-ktiebtal-gwerertalMulej,likitbuMosèuĠożwèuwliedIżrael

49UwliedIsraeldifnulilĠożwèfil-fruntierata’wirt tiegħu,f’Timnat-serak,lingħatatlufil-Muntanjata’Efrajm.

50UElażerbinAronmietf’dawkil-jiem,udifnuh f’għoljalikienetta’Fineasibnu,lingħatatlufil-Muntanja ta’Efrajm.

KAPITLU91

1Dakiż-żmien,waral-mewtta’Ġożwè,uliedilKangħaninkienugħadhomfl-art,ul-Iżraeliniddeċidewli jkeċċuhom’ilbarra

2UwliedIsraelstaqsewlill-Mulejuqalulu:“Mingħandu jitla’l-ewwelgħalinakontral-Kangħaninbiexjiġġieled kontrihom?”Ul-Mulejwieġeb:“Ġudagħandujitla’”

3UwliedĠudaqalulilSimegħon,“Itla’magħnafil-wirtli qatagħna,uaħnaniġġieldukontral-Kangħaninuaħna wkollnitilgħumiegħek,fil-wirtliqatagħlek”Għalhekk, uliedSimegħonmarruma’wliedĠuda

4UwliedĠudatelgħuuġġieldukontral-Kangħanin,u għalhekkil-Mulejtalill-Kangħaninf’idejnuliedĠuda,u humaħabtuhomf’Beżek,għaxartelefraġel

5UġġieldukontraAdonibeżekf’Beżek,uħarabminn quddiemhom,uhumaġrewwarajhuqabduh,uqabduhu qatgħulus-swaba’l-kbarta’subgħajhuta’saqajh

6UAdonibeżekqal:“Sebgħinusebgħinsultan,b’saba’lkbirtas-swaba’l-kbartas-saqajnmaqtugħin,ġabrul-ikel tagħhomtaħtil-mejdatiegħi,kifgħamiltjien,hekkħaqqni Alla,uġabruhĠerusalemmumiethemmhekk.”

7UwliedSimeonmarruma’wliedĠuda,uħarbulillKangħaninb’xiferis-sejf

8Ul-Mulejkienma’wliedĠuda,uħaduf’idejhomilmuntanja,uwliedĠużeppitelgħuBetel,lihiLuz,ulMulejkienmagħhom

9UwliedĠużeppirawlilBetel,ul-għassiesarawraġel ħiereġmill-belt,uqabduhuqalulu:“Urinad-daħlatal-belt uaħnanuruqalbtajbamiegħek”

10Udakir-raġelwriehomid-daħlatal-belt,uwlied Ġużeppiġewuħabtul-Beltb’xiferis-sejf

11Ubagħtulir-raġelflimkienmal-familjatiegħu,umar għandil-Ħittitiubenabelt,usemmiehaLuz,ugħalhekklIżraelinkollhagħammrufibliethom,ut-tfalta’Iżrael għammrufibliethom,uwliedIżraelqdewlill-Mulejiljiemkollhata’Ġożwè,ul-jiemkollhatax-xjuħ,likienu tawlujiemhomwaraĠożwè,urawl-oprakbiratal-Mulej, likienwettaqgħalIżrael.

12Ux-xjuħiġġudikawlilIżraelwaral-mewtta’Ġożwè għalsbatax-ilsena

13Ux-xjuħkollhawkollġġieldul-battaljita’Iżraelkontra l-Kangħaninul-Mulejkeċċalill-Kangħaninminnquddiem uliedIżrael,sabiexiqiegħedlill-Iżraelinf’arthom

14Uwettaqil-kliemkollulikienqallilAbraham,lilIżakk, ulilĠakobb,ul-ġuramentlikienħalef,lijagħtililhomu liluliedhomartil-Kangħanin

15Ul-MulejtaliluliedIżraell-artkollhata’Kangħan,kif kienħaleflilmissirijiethom,ul-Mulejtahomil-mistrieħ minndawkta’madwarhom,uwliedIżraelgħammrufissigurtàfibliethom.

16Imbierekil-Mulejgħaldejjem,amen,uamen

17Saħħaħlilkominfuskom,uħalliqlubkomilkollli tafdawfil-Mulejikunumimlijakuraġġ.It-Tmiem.