Poligamija Biblika U Lamek ħa żewġ nisa: waħda kien jisimha Għada, u l-oħra Silla. Ġenesi 4:19 Jekk jieħu mara oħra, ma għandux inaqqasilha l-ikel, l-ilbies, u d-dmir taż-żwieġ. U jekk ma jagħmilhielha dawn it-tlieta, hi toħroġ ħielsa mingħajr flus. Eżodu 21:10-11 Jekk raġel ikollu żewġ nisa, waħda maħbuba u l-oħra mibgħuda, u jkunu wilduh tfal, kemm ilmaħbuba kif ukoll il-mibgħuda; u jekk l-ewwel iben ikun ta’ dik li kienet mibgħuda: Imbagħad għandu jiġri, meta jagħti lil uliedu wliedhom bħala wirt dak li għandu, ma jistax jagħmel lil iben ilmaħbub l-ewwel imwieled qabel iben il-mibgħuda, li jkun tassew l-ewwel imwieled: Imma għandu jagħraf lil iben il-mibgħuda bħala l-ewwel imwieled, billi jagħtih sehem doppju ta’ dak kollu li għandu: għax hu l-bidu ta’ saħħtu; id-dritt tal-ewwel imwieled huwa tiegħu. Dewteronomju 21:15-17 Jekk l-aħwa jgħixu flimkien, u wieħed minnhom imut, u ma jkollux tfal, mart il-mejjet ma tiżżewweġx barra ma’ barrani: ħu żewġha għandu jidħol għandha, u jeħodha miegħu b’mara, u jagħmel dmirha ta’ ħu żewġha. U għandu jiġri li l-ewwel imwieled li tiled jieħu post ħuh li jkun mejjet, sabiex ismu ma jitħassarx minn Iżrael. U jekk ir-raġel ma jkunx irid jieħu lil mart ħuh, mart ħuh għandha titla’ ħdejn il-bieb għand ix-xjuħ, u tgħidlu, ‘Ħu żewġi ma jridx iqajjem isem għal ħuh f’Iżrael, ma jridx jagħmel dmir ta’ ħu żewġi.’ Imbagħad ix-xjuħ tal-belt tiegħu għandhom isejħulu, u jkellmuh: u jekk joqgħod lura, u jgħid, ‘Ma rridx neħodha’; Imbagħad mart ħuh tiġi għandu quddiem ix-xjuħ, tneħħilu ż-żarbun minn siequ, tobżoqlu f’wiċċu, u twieġeb u tgħid, ‘Hekk isir lil dak ir-raġel li ma jridx jibni dar ħuh.’ U ismu jissejjaħ f’Iżrael, ‘Dar min għandu ż-żarbun maħlul.’ Dewteronomju 25:5-10 U dakinhar seba’ nisa jaqbdu raġel wieħed u jgħidulu: “Nieklu ħobżna, u nilbsu lbiesna; ħa nissejħu b’ismek, biex tneħħi l-għajb tagħna.” Isaija 4:1
1
Poligamija Biblika
Abraham U Abram u Naħor ħadu nisa għalihom: isem mart Abram kien Saraj, u isem mart Naħor kien Milka, bint Ħaran, missier Milka u missier Iska. Ġenesi 11:29 Issa Saraj, mart Abram, ma wilditlux tfal: u kellha qaddejja Eġizzjana, jisimha Ħagar. U Saraj qalet lil Abram, “Ara, issa l-Mulej żammni milli nwelled. Nitlobkom, idħol għand il-qaddejja tiegħi; forsi jkolli tfal minnha.” U Abram sema’ minn kliem Saraj. U Saraj, mart Abram, ħadet lil Ħagar, ilqaddejja Eġizzjana, wara li Abram kien ilu jgħammar għaxar snin f’art Kangħan, u tatha lil żewġha Abram biex tkun martu. U daħal għand Ħagar, u hi tqalet: u meta rat li kienet tqalet, sidtha kienet disprezzata f’għajnejha. Ġenesi 16:1-4 Imbagħad Abraham reġa’ ħa mara, u isimha kien Ketura. U wilditlu lil Żimran, u Ġoksan, u Medan, u Midjan, u Isbak, u Sugħa. U Ġoksan nissel lil Xeba, u Dedan. U wlied Dedan kienu Axxurim, u Letusim, u Leummim. U wlied Midjan: Efa, u Efer, u Enok, u Abida, u Eldagħa. Dawn kollha kienu wlied Ketura. U Abraham ta kulma kellu lil Iżakk. Imma lil ulied il-konkubini li kellu Abraham, Abraham ta rigali, u bagħathom 'il bogħod minn ibnu Iżakk, waqt li kien għadu ħaj, lejn il-lvant, lejn l-art tal-lvant. Ġenesi 25:1-6
Għesaw U Għesaw kellu erbgħin sena meta ħa b’mara lil Ġuditta, bint Beeri l-Ħitti, u lil Basmat, bint Elon ilĦitti. Dawn kienu ta’ niket għal Iżakk u għal Rebekka. Ġenesi 26:34-35 Imbagħad Għesaw mar għand Ismael, u ħa lil Mahalat, bint Ismael, bin Abraham, oħt Nebajot, biex tkun martu. Ġenesi 28:9 Issa dawn huma l-ġenerazzjonijiet ta’ Għesaw, li hu Edom. Għesaw ħa n-nisa tiegħu mill-bniet ta’ Kangħan: Għada, bint Elon il-Ħitti, u Oħolibama, bint Għana, bint Sibgħon il-Ħivita; U Basmat, bint Ismael, oħt Nebajot. Ġenesi 36:1-3
Ġakobb U Ġakobb qal lil Laban: “Agħtini marti, għax għaddewli ż-żminijiet, biex nidħol għandha.” U Laban ġabar l-irġiel kollha tal-post, u għamel festa. U ġara filgħaxija, ħa lil bintu Lea, u ġabha għandu; u daħal għandha. U Laban ta lil bintu Lea lil Zilpa, il-qaddejja tiegħu, bħala qaddejja. U ġara li filgħodu, ara, kienet Lea. U qal lil Laban, “X’inhu dan li għamiltli? Ma qdejtx miegħek għal Rakel? Għaliex allura qarraqt bija?” U Laban qal, “Ma jistax isir hekk f’pajjiżna, li nagħtu ż-żgħira qabel lkbira.” Imla l-ġimgħa tagħha, u nagħtuk din ukoll għas-servizz li se taqdi miegħi għal seba’ snin oħra. U Ġakobb għamel hekk, u temm il-ġimgħa tagħha: u tah ukoll lil bintu Rakel b’mara. U Laban ta lil bintu Rakel lil Bilħa l-qaddejja tiegħu biex tkun il-qaddejja tagħha. U daħal ukoll għand Rakel, u ħabb lil Rakel aktar minn Lea, u qeda miegħu seba’ snin oħra. Ġenesi 29:21-30 U meta Rakel rat li ma wildetx tfal lil Ġakobb, Rakel għirdet lil oħtha; u qalet lil Ġakobb, Agħtini ttfal, inkella mmut. U r-rabja ta’ Ġakobb inxtegħlet kontra Rakel, u qalilha: “Qiegħed jien minflok Alla, min ċaħħadlek mill-frott tal-ġuf?” U qalet, “Ara l-qaddejja tiegħi Bilħa, idħol għandha; u hi tiled fuq irkopptejni, biex jien ukoll inkun nista’ jkolli t-tfal minnha.” U tatu lil Bilħa l-qaddejja tagħha b’martu: u Ġakobb daħal għandha. Ġenesi 30:1-4
2
Poligamija Biblika
Meta Lea rat li kienet waqfet tiled, ħadet lil Zilpa l-qaddejja tagħha, u tatha lil Ġakobb b’martu. Ġenesi 30:9
Gideon U Gideon kellu sebgħin u sebgħin ulied minn żommu, għax kellu ħafna nisa. U l-konkubina tiegħu li kienet f’Sikem wilditlu wkoll iben, u semmieh Abimelek. Imħallfin 8:30-31
Ġajr U warajh qam Ġajr, Gilegħadi, u ġġudika lil Iżrael għal tnejn u għoxrin sena. U kellu tletin iben li kienu jirkbu fuq tletin felu, u kellhom tletin belt, li għadhom jissejħu Ħavot-Ġajr sal-lum, u li qegħdin f’art Gilead. Imħallfin 10:3-4
Ibżan U warajh Ibzan minn Betlehem iġġudika lil Iżrael. U kellu tletin iben u tletin bint, li bagħathom barra minn Malta, u ħa tletin bint minn barra għal uliedu subien. U baqa’ jġġudika lil Iżrael għal seba’ snin. Imħallfin 12:8-9
Abdon U warajh Abdon bin Ħillel, Piratonita, iġġudika lil Iżrael. U kellu erbgħin iben u tletin neputi, li kienu jirkbu fuq sebgħin u ħmar żgħir; u dam iġġudika lil Iżrael għal tmien snin. Imħallfin 12:13-14
Elkana Issa kien hemm raġel minn Ramatajm-sofim, mill-muntanja ta’ Efrajm, u ismu kien Elkana, bin Ġeroħam, bin Eliħu, bin Toħu, bin Zuf, Efrati. U kellu żewġ nisa; waħda kien jisimha Anna, u l-oħra Peninna: u Peninna kellha t-tfal, imma Anna ma kellhiex tfal. U dan ir-raġel kien jitla’ mill-belt tiegħu kull sena biex iqim u joffri sagrifiċċji lill-Mulej ta’ l-eżerċti f’Silo. U kien hemm iż-żewġ ulied ta’ Eli, Ħofni u Fineħas, il-qassisin tal-Mulej. U meta wasal iż-żmien li Elkana offra s-servizz tiegħu, ta lil martu Peninna, u lil uliedha subien u bniet kollha tagħha, porzjonijiet: Imma lil Anna taha sehem denju, għax kien iħobb lil Anna; imma l-Mulej kien għalaqha ġufha. U l-avversarju tagħha wkoll irritaha ħafna, biex iġegħelha tirrabja, għax il-Mulej kien għalaqha ġufha. U hekk kien jagħmel kull sena, meta kienet titla’ fid-dar tal-Mulej, hekk kienet tipprovokaha; għalhekk kienet tibki, u ma kinitx tiekol. Imbagħad Elkana, żewġha, qalilha: “Ħanna, għaliex qed tibki? U għaliex ma tiekolx? U għaliex qalbek imnikkta? M’iniex aħjar għalik minn għaxart subien?” 1 Samwel 1:1-8
Sawl U jisimha mart Sawl kien Aħinogħam, bint Aħimagħaż … 1 Samwel 14:50 U Sawl kellu konkubina, li kien jisimha Riżpa, bint Ajja… 2 Samwel 3:7
3
Poligamija Biblika
David Għalhekk David qam u telaq, hu u n-nies tiegħu, u qatel mitejn raġel mill-Filistin; u David ġab ilprepuzju tagħhom, u tawhom kollha lis-sultan, biex isir iben is-sultan. U Sawl tah lil bintu Mikal b’mara. 1 Samwel 18:27 U Abigail għaġġlet u qamet, u rikbet fuq ħmara, flimkien ma’ ħames nisa tagħha li marru warajha; u marret wara l-messaġġiera ta’ David, u saret martu. David ħa wkoll lil Aħinoam minn Ġeżregħel; u ttnejn li huma kienu n-nisa tiegħu. 1 Samwel 25:42-43 U lil David twildu wliedu f’Ħebron: u l-ewwel imwieled tiegħu kien Amnon, minn Aħinoam ilĠeżragħelita; u t-tieni tiegħu, Kileab, minn Abigajl, mart Nabal il-Karmelit; u t-tielet, Absalom, bin Magħka, bint Talmaj, sultan ta’ Gesur; u r-raba’, Adonija, bin Ħaggit; u l-ħames, Sefatija, bin Abital; u s-sitt, Itream, minn Egla, mart David. Dawn twildu lil David f’Ħebron. 2 Samwel 3:2-5 U David induna li l-Mulej kien waqqafh bħala sultan fuq Iżrael, u li kien għolla saltnatu minħabba lpoplu tiegħu Iżrael. U David ħa għalih iktar konkubini u nisa minn Ġerusalemm, wara li ġie minn Ħebron; u kien għad hemm subien u bniet li twieldu lil David. 2 Samwel 5:12-13 U meta mart Urija semgħet li Urija żewġha kien miet, bdiet tibki lil żewġha. U meta għadda l-luttu, David bagħat iġibha d-dar tiegħu, u saret martu, u wilditlu iben. Imma l-ħaġa li kien għamel David ma għoġbitx lill-Mulej. 2 Samwel 11:26-27 U Natan qal lil David: “Int ir-raġel. Hekk jgħid il-Mulej, Alla ta’ Iżrael: ‘Jiena dliktek sultan fuq Iżrael, u ħlistek minn id Sawl. Tajtek id-dar ta’ sidek u n-nisa ta’ sidek f’ħoġrok, u tajtek id-dar ta’ Iżrael u ta’ Ġuda. Li kieku dan kien ftit wisq, kont nagħtik ukoll dawn l-affarijiet. Għaliex stmerrejt il-kmandament tal-Mulej, u għamilt il-ħażin f’għajnejh? Qtilt lil Urija l-Ħitti bis-sejf, u ħadt lil martu biex tkun martek, u qtiltu bis-sejf ta’ wlied Għammon.’ 2 Samwel 12:7-9 U s-sultan ħareġ, u daru kollha warajh. U s-sultan ħalla għaxar nisa, li kienu konkubini, biex jieħdu ħsieb id-dar. 2 Samwel 15:16 U David wasal f’daru f’Ġerusalemm; u s-sultan ħa l-għaxar nisa konkubini tiegħu, li kien ħalla biex jieħdu ħsieb id-dar, u poġġiehom fil-ħabs, u tahom l-ikel, imma ma daħalx għandhom. Għalhekk baqgħu magħluqin sal-jum ta’ mewthom, jgħixu fl-armla. 2 Samwel 20:3
Salamun Imma s-sultan Salamun kien iħobb ħafna nisa barranin, flimkien ma’ bint il-Fargħun, nisa millMowabiti, l-Għammoniti, l-Edomiti, is-Sidonjani, u l-Ħittin; Mill-ġnus li dwarhom il-Mulej qal lil ulied Iżrael: “La tidħlux għandhom, u lanqas huma ma jidħlu għandkom, għax żgur li jdawru qlubkom wara allathom.” Salamun ingħaqad magħhom bl-imħabba. U kellu seba’ mitt mara, prinċipessi, u tliet mitt konkubina: u n-nisa tiegħu dawwru qalbu. Għax ġara li meta Salamun xjaħ, in-nisa tiegħu dawwru qalbu wara allat oħra; u qalbu ma kinitx sħiħa mal-Mulej, Alla tiegħu, bħalma kienet qalb David missieru. Għax Salamun mar wara Astarte, l-alla tas-Sidonjani, u wara Milkom, labominazzjoni tal-Għammoniti. U Salamun għamel il-ħażin f’għajnejn il-Mulej, u ma mexax wara lMulej għalkollox, bħalma għamel David missieru. Imbagħad Salamun bena post għoli għal Kemos, l-abominazzjoni ta’ Mowab, fuq l-għolja li hemm quddiem Ġerusalemm, u għal Molek, labominazzjoni ta’ wlied Għammon. U l-istess għamel man-nisa barranin kollha tiegħu, li kienu
4
Poligamija Biblika
jaħarqu l-inċens u joffru sagrifiċċji lill-allat tagħhom. U l-Mulej irrabja ma’ Salamun, għax qalbu kienet tbiegħdet mill-Mulej, Alla ta’ Iżrael, li kien deherlu darbtejn, U kien ordnalu dwar din il-ħaġa, biex ma jimxi wara allat oħra: imma ma żammx dak li ordnalu l-Mulej. 1 Slaten 11:1-10
Reħobogħam U Reħobogħam ħa għal martu lil Mahalat, bint Ġerimot, bin David, u lil Abiħajl, bint Elijab, bin Ġesse; Li wilditlu wlied: Ġegħus, Xamarija, u Żaħam. U warajha ħa lil Magħka, bint Absalom; din wilditlu lil Abija, u Għat-taj, u Żiża, u Selomit. U Reħobogħam kien iħobb lil Magħka, bint Absalom, iktar min-nisa u l-konkubini tiegħu kollha (għax ħa tmintax-il mara u sittin konkubini, u nissel tmienja u għoxrin subien u sittin ibniet). 2 Kronaki 11:18-21
Abija Imma Abija sar qawwi, u żżewweġ erbatax-il mara, u nissel tnejn u għoxrin subien, u sittax-il bint. 2 Kronaki 13:21
Aħab U Benħadad, is-sultan ta’ Sirja, ġabar l-armata kollha tiegħu flimkien, u kien hemm miegħu tnejn u tletin sultan, u żwiemel, u karrijiet. U tela’ u assedja lis-Samarija, u ggwerra kontriha. U bagħat messaġġiera għand Aħab, is-sultan ta’ Iżrael, fil-belt, u qallu: “Hekk jgħid Benħadad, ‘Il-fidda u ddeheb tiegħek huma tiegħi; in-nisa tiegħek ukoll u wliedek, anke l-isbaħ, huma tiegħi.” U s-sultan ta’ Iżrael wieġeb u qal: “Sidi, o sultan, skont għedt int, jien tiegħek, u kulma għandi.” U l-messaġġiera reġgħu ġew, u qalu: “Hekk jgħid Benħadad, għalkemm bgħatt għandek, ngħidlek, ‘Int tagħtini lfidda u d-deheb tiegħek, in-nisa tiegħek, u wliedek; madankollu se nibgħat il-qaddejja tiegħi għandek għada madwar dan il-ħin, u jfittxu darek, u djar il-qaddejja tiegħek; u jiġri li kull ma jogħġbok, ipoġġuh f’idejhom, u jeħduh. Imbagħad is-sultan ta’ Iżrael sejjaħ lix-xjuħ kollha tal-pajjiż, u qal, “Oqogħdu attenti, jekk jogħġobkom, u araw kif dan ir-raġel qed ifittex il-ħsara: għax bagħatli għannisa tiegħi, u għal uliedi, u għall-fidda tiegħi, u għad-deheb tiegħi; u jien ma ċħadtux.” U x-xjuħ kollha u l-poplu kollu qalulu, “Tismagħx minnu, u lanqas taqbel miegħu.” 1 Slaten 20:1-8 U Aħab kellu sebgħin ulied f’Samarija… 2 Slaten 10:1
Ġowas Ġowas kellu seba’ snin meta beda jsaltan, u baqa’ jsaltan għal erbgħin sena f’Ġerusalemm. Ommu kien jisimha wkoll Sibja minn Birxeba. U Ġowas għamel dak li hu sewwa f’għajnejn il-Mulej il-jiem kollha ta’ Ġeħojada l-qassis. U Ġeħojada ħa għalih żewġ nisa; u nissel subien u bniet. 2 Kronaki 24:1-3
5