پەندەکان بەشی یەکەم 1پەندەکانی سلێمان کوڕی داود پاشای ئیسرائیل. 2بۆ زانینی حیکمەت و فێرکردن؛ بۆ هەستکردن بە وشەکانی تێگەیشتن؛ 3بۆ وەرگرتنی ڕێنمایی حیکمەت و دادپەروەری و حوکمدان و یەکسانی. 4وردبینی بە سادە ،بە گەنج زانین و ئیختیاری بدەیت. 5دانا گوێی لێ دەبێت و فێربوون زیاد دەکات .مرۆڤی تێگەیشتوو دەگاتە ئامۆژگاری ژیرانە. 6بۆ تێگەیشتن لە پەندێک و لێکدانەوەکە .قسەی دانایان و قسە تاریکەکانیان. 7ترس لە یەزدان سەرەتای زانینە ،بەڵم گەمژەکان حیکمەت و فێرکاری سووکایەتی پێدەکەن. 8کوڕم گوێ لە ڕێنماییەکانی باوکت بگرە و واز لە یاسای دایکت مەهێنە. 9چونکە ئەوان دەبنە ڕازاندنەوەی نیعمەت بۆ سەرت و زنجیر لە ملتدا. 10کوڕم ،ئەگەر گوناهباران ڕازیت بکەن ،ڕازی مەبە. 11ئەگەر دەڵێن« :وەرە لەگەڵمان ،با چاوەڕێی خوێن بکەین ،با بێ هۆکار بە نهێنی بۆ بێتاوانەکان پەرۆش بکەین. 12با وەک گۆڕ بە زیندووی قووتیان بدەین .و تەواو ،وەک ئەوانەی دەچنە ناو چاڵەکەوە. 13هەموو شتە بەنرخەکان دەدۆزینەوە ،ماڵەکانمان پڕ دەکەین لە غەنیمەت. 14بەشداری لە نێوانماندا بکە .با هەموومان یەک جانتامان هەبێت: 15کوڕم ،لەگەڵیان بە ڕێگادا مەڕۆ .پێت لە ڕێگاکەیان دوور بخەرەوە. 16چونکە پێیان بەرەو خراپە ڕادەکەن و پەلە دەکەن لە ڕشتنی خوێن. 17بەڕاستی تۆڕەکە لە پێش چاوی هەر باڵندەیەکدا بڵو دەبێتەوە. 18چاوەڕێی خوێنی خۆیان بوون .بە نهێنی بۆ ژیانی خۆیان لە خەوندان. 19ڕێگاکانی هەر کەسێک کە تەماحی قازانج دەکات .کە ژیانی خاوەنەکانی دەبات. 20حیکمەت لە دەرەوە هاوار دەکات .لە شەقامەکاندا دەنگی خۆی دەڵێت: 21لە شوێنی کۆبوونەوە و لە دەروازەکانی دەروازەکاندا هاوار دەکات ،لە شار قسەکانی خۆی دەڵێت: 22ئێوەی سادە تا کەی سادە و سادەییتان خۆشدەوێت؟ گاڵتەجاڕەکان بە گاڵتەکردنیان دڵخۆش دەبن و گەمژەکان ڕقیان لە زانستە؟ 23بە سەرزەنشتکردنم بگەڕێنەوە ،سەیرکە ،ڕۆحی خۆمتان بۆ دەڕێژم ،قسەکانمتان پێ دەناسێنم. 24چونکە من بانگم کرد ،ئێوەش ڕەتتان کردەوە .دەستم درێژ کردووە و کەسیش سەیری نەکردووە؛ 25بەڵم ئێوە هەموو ئامۆژگارییەکانمتان پووچەڵ کردووەتەوە و هیچ کام لە سەرزەنشتەکانی منتان نەویست. 26منیش بە بەڵت پێدەکەنم .من گاڵتە دەکەم کاتێک ترسەکەت هات؛ 27کاتێک ترستان وەک وێرانبوون دێت و لەناوچوونتان وەک گێژەڵوکێک دێت .کاتێک ناڕەحەتی و ناڕەحەتی بەسەرتاندا دێت. 28ئەو کاتە بانگم دەکەن ،بەڵم من وەڵم نادەمەوە .زوو بەدوایمدا دەگەڕێن ،بەڵم من نادۆزنەوە. 29چونکە ڕقیان لە زانست بوو ،ترسیان لە یەزدان هەڵنەبژارد. 30ئەوان هیچ ئامۆژگارییەکانمیان نەویست ،هەموو سەرزەنشتەکانی منیان سووکایەتی پێکرد. 31بۆیە ئەوان لە بەرهەمی ڕێگای خۆیان دەخۆن و لە ئارەزووی خۆیان تێر دەبن. 32چونکە هەڵگەڕانەوەی کەسانی سادە دەیانکوژێت و سەرفرازی گەمژەکان لەناویان دەبات. 33بەڵم ئەوەی گوێم لێ بگرێت ،بە سەلمەتی دەژی و لە ترسی خراپەکاری بێدەنگ دەبێت. بەشی دووەم 1کوڕم ،ئەگەر قسەکانم وەربگریت و فەرمانەکانم لەگەڵت بشاریتەوە. 2بەم شێوەیە گوێت بۆ حیکمەت ڕابکێشیت و دڵت بۆ تێگەیشتن دەخەیتە ڕوو. 3بەڵێ ،ئەگەر بە دوای زانین هاوار بکەیت و دەنگت بەرز بکەیتەوە بۆ تێگەیشتن. 4ئەگەر وەک زیو بەدوایدا بگەڕێیت و وەک گەنجینەی شاراوە بەدوایدا بگەڕێیت. 5ئەو کاتە لە ترسی یەزدان تێدەگەیت و زانینی خودا دەدۆزیتەوە. 6چونکە یەزدان حیکمەت دەدات ،لە دەمی ئەوەوە زانین و تێگەیشتن دێتە دەرەوە. 7حیکمەتێکی تەندروست بۆ ڕاستودروستەکان کۆدەکاتەوە ،بۆ ئەوانەی ڕاستگۆیی دەڕۆن ،چەقۆکێشە. 8ڕێگاکانی دادگاییکردن دەپارێزێت و ڕێگای پیرۆزەکانی دەپارێزێت. 9ئینجا لە ڕاستودروستی و دادوەری و دادپەروەری تێدەگەیت .بەڵێ ،هەموو ڕێگایەکی باش. 10کاتێک حیکمەت هاتە ناو دڵتەوە و زانین بۆ ڕۆحت خۆش بێت. 11وریایی دەتپارێزێت ،تێگەیشتن دەتپارێزێت. 12بۆ ئەوەی ڕزگارت بکات لە ڕێگای مرۆڤی خراپەکار و لەو پیاوەی کە قسەی ناشرین دەکات. 13ئەوان ڕێگاکانی ڕاستگۆیی بەجێدەهێڵن و بە ڕێگاکانی تاریکیدا بڕۆن. 14ئەوان بە خراپەکاری دڵخۆشن و بە بێزاری خراپەکاران دڵخۆشن. 15ڕێگاکانیان چەقۆکێشن و لە ڕێگاکانیاندا چەقۆکێشن. 16بۆ ئەوەی لە ژنە نامۆکە ڕزگارت بکات ،لە نامۆ کە بە قسەکانی شانازی دەکات. 17ئەو واز لە ڕێبەری گەنجی خۆی دەهێنێت و پەیمانی خوداکەی لەبیر دەکات. 18چونکە ماڵەکەی بەرەو مردن دەڕوات و ڕێگاکانی بەرەو مردووەکان. 19هیچ کەسێک کە دەچێتە لی نەگەڕێتەوە و نە دەست بە ڕێگاکانی ژیانەوە بگرێت.
پەندەکان
20بۆ ئەوەی بە ڕێگای مرۆڤە باشەکاندا بڕۆن و ڕێبازی ڕاستودروستەکان بپارێزن. 21چونکە ڕاستگۆکان لە خاکەکەدا نیشتەجێ دەبن و کەسانی تەواو تێیدا دەمێننەوە. 22بەڵم خراپەکاران لە زەوی دەبڕدرێن و سەرپێچیکاران ڕەگیان لێ هەڵدەکێشرێن. بەشی سێیەم 1کوڕم ،یاساکەم لەبیر مەکە .بەڵم با دڵت فەرمانەکانم بپارێزێت. 2چونکە درێژی ڕۆژ و تەمەن درێژ و ئاشتی بۆت زیاد دەکەن. 3با میهرەبانی و ڕاستی وازت لێ نەهێنن ،بە ملی خۆتەوە بیانبەستە .لەسەر مێزی دڵت بیاننووسە. 4بەم شێوەیە لەبەردەم خودا و مرۆڤدا ڕەزامەندی و تێگەیشتنێکی باشت دەست دەکەوێت. 5بە هەموو دڵتەوە پشت بە یەزدان ببەستە .و پشت بە تێگەیشتنی خۆت مەکە. 6لە هەموو ڕێگاکانتدا دان بەودا بنێ و ڕێگاکانت ئاراستە دەکات. 7لەبەرچاوی خۆت دانا مەبە ،لە یەزدان بترسە و لە خراپە دوور بکەوەرەوە. 8تەندروستی دەبێت بۆ ناوک و مۆخ بۆ ئێسکەکانت. 9ڕێز لە یەزدان بگرە بە سامانەکەت و بە یەکەم بەرهەمی هەموو بەرهەمەکانت. 10بەم شێوەیە ئەشکەوتەکانت پڕ دەبن لە زۆر و پەستانەکانت بە شەرابی نوێ دەتقێن. 11کوڕم ،سووکایەتی بە سزای یەزدان مەکە .نە لە ڕاستکردنەوەکانی بێزار مەبن: 12لەبەر ئەوەی یەزدان خۆشی دەوێت ڕاستی دەکاتەوە .تەنانەت وەک باوکێک ئەو کوڕەی کە پێی خۆشە. 13بەختەوەرە ئەو مرۆڤەی حیکمەت دەدۆزێتەوە و ئەو مرۆڤەی تێگەیشتن بەدەست دەهێنێت. 14چونکە کاڵکەی لە کاڵی زیو باشترە و قازانجیشی لە زێڕی ورد باشترە. 15ئەو کچە لە یاقوت بەنرخترە ،هەموو ئەو شتانەی کە ئارەزووی دەکەیت ،بەراورد ناکرێن. 16درێژی ڕۆژەکان لە دەستی ڕاستیدایە .و لە دەستی چەپیدا دەوڵەمەندی و شەرەف. 17ڕێگاکانی ڕێگای خۆشی و هەموو ڕێگاکانی ئارامن. 18ئەو دارێکی ژیانە بۆ ئەوانەی دەستی بەسەردا دەگرن ،هەرکەسێک کە دەیپارێزێت بەختەوەرە. 19یەزدان بە حیکمەت زەوی دامەزراندووە .بە تێگەیشتن ئاسمانەکانی چەسپاندووە. 20بە زانینی ئەو قووڵییەکان دەشکێن و هەورەکان شەبنەمەکە دەخەنە خوارەوە. 21کوڕم با لە چاوەکانت دوور نەکەونەوە ،حیکمەت و زیرەکی تەندروست بپارێزە. 22بەم شێوەیەش دەبنە ژیان بۆ گیان و نیعمەت بۆ ملی. 23ئەو کاتە بە سەلمەتی بە ڕێگاکەتدا دەڕۆیت و پێت کۆسپ نابێت. 24کاتێک پاڵدەکەویت ،ناترسیت ،بەڵێ پاڵدەکەویت و خەوەکەت شیرین دەبێت. 25لە ترسی لەناکاو و نە لە وێرانبوونی خراپەکاران مەترسن ،کاتێک دێت. 26چونکە یەزدان دەبێتە جێی متمانەت و پێت لە گرتن دەپارێزێت. 27چاکەکاران لێی ڕانەگرن کە شایەنیەتی ،لە کاتێکدا لە توانای دەستتدایە بۆ ئەنجامدانی. 28بە دراوسێکەت مەڵێ :بڕۆ و وەرەوە ،سبەی دەیدەم .کاتێک لە لی خۆتەوە هەتبوو. 29خراپە بۆ دراوسێکەت دامەزرێنە ،چونکە بە دڵنیاییەوە لە لی تۆ نیشتەجێیە. 30بێ هۆکار لەگەڵ کەسێکدا شەڕ مەکە ،ئەگەر هیچ زیانێکی بۆ تۆ نەکردبێت. 31ئیرەیی بە ستەمکار مەبە و هیچ کام لە ڕێگاکانی هەڵمەبژێرە. 32چونکە بێزارکەر بۆ یەزدان قێزەونە ،بەڵم نهێنیەکەی لی ڕاستودروستەکانە. 33نەفرەتی یەزدان لە ماڵی خراپەکارانەدایە ،بەڵم شوێنی نیشتەجێبوونی ڕاستودروستەکان بەرەکەتدار دەکات. 34بەڕاستی سووکایەتی بە گاڵتەجاڕەکان دەکات ،بەڵم نیعمەت بە کەسانی نزم دەبەخشێت. 35دانا شکۆمەندی بە میرات دەگرێت ،بەڵم شەرمەزاری دەبێتە بەرزکردنەوەی گەمژەکان. بەشی چوارەم 1ئەی منداڵن ،گوێ لە فێرکاری باوک بگرن و ئاگاداری زانینی تێگەیشتن بن. 2چونکە من فێرکاری باشتان پێدەدەم ،واز لە یاساکەم مەهێنن. 3چونکە من کوڕی باوکم بووم ،ناسک و تاکە خۆشەویست بووم لەبەردەم دایکمدا. 4فێری کردم و پێی وتم« :با دڵت قسەکانم بپارێزێت ،فەرمانەکانم بپارێزە و بژی». 5حیکمەت بەدەست بهێنە ،تێگەیشتن بەدەست بهێنە ،لەبیری مەکە .نە لە قسەکانی دەمم دابەزین. 6وازی لێ مەهێنە و دەتپارێزێت ،خۆشت بوێت و پارێزگاریت لێدەکات. 7حیکمەت شتێکی سەرەکییە .بۆیە حیکمەت بەدەست بهێنە ،لەگەڵ هەموو دەستکەوتەکانت تێگەیشتن بەدەست بهێنە. 8بەرزی بکەرەوە و بەرزت دەکاتەوە ،کاتێک لە باوەشی دەگریت ،ڕێزت لێدەگرێت. 9ڕازاندنەوەی نیعمەت دەدات بە سەرت ،تاجێکی شکۆمەندیت پێدەبەخشێت. 10ئەی کوڕم گوێ بگرە و قسەکانم وەربگرە .ساڵنی تەمەنت زۆر دەبێت. 11من بە ڕێگای حیکمەت فێرم کردوویت .من تۆم بە ڕێگا ڕاستەکاندا بردووە. 12کاتێک دەڕۆیت ،هەنگاوەکانت تەسک نابێتەوە .کاتێک ڕابکەیت ،تووشی کۆسپ نابیت». 13بە خێرایی دەست بە فێرکارییەوە بگرە .با نەڕوات :بیهێڵەرەوە؛ چونکە ئەو ژیانی تۆیە. 14مەچنە سەر ڕێگای خراپەکاران و بە ڕێگای مرۆڤە خراپەکان مەڕۆن. 15لێی دوور بکەوەرەوە ،بەلیدا تێ مەدە ،لێی بگەڕێ و تێپەڕێن.
پەندەکان
16چونکە ناخەون ،مەگەر خراپەکارییان نەکردبێت .و خەویان لێ دەبڕدرێت ،مەگەر ببنە هۆی کەوتنە خوارەوەی هەندێک. 17چونکە نانی خراپەکاری دەخۆن و شەرابی توندوتیژی دەخۆنەوە. 18بەڵم ڕێگای ڕاستودروستەکان وەک ڕووناکی درەوشاوە ،کە زیاتر و زیاتر دەدرەوشێتەوە تا ڕۆژی تەواو. 19ڕێگای خراپەکاران وەک تاریکی وایە ،نازانن لە چیدا کەوتوون. 20کوڕم ،گرنگی بە قسەکانم بدە .گوێت بۆ قسەکانم مەیل بکە». 21با لە چاوەکانت دوور نەکەونەوە .لە ناو دڵتدا بیانهێڵەرەوە. 22چونکە ژیانن بۆ ئەوانەی دەیاندۆزنەوە و تەندروستی بۆ هەموو جەستەیان. 23بە هەموو کۆششەوە دڵت بپارێزە .چونکە پرسەکانی ژیان لێیەوە دەردەچن. 24دەمێکی چەوت لە خۆت دوور بخەرەوە و لێوی چەوت لە تۆ دوور بخەرەوە. 25با چاوەکانت ڕاست بکەنەوە و با پێڵوی چاوەکانت ڕاست لەبەردەمتدا بڕوانن. 26بیر لە ڕێگای پێیەکانت بکەرەوە و با هەموو ڕێگاکانت چەسپاو بن. 27مەگەرە دەستی ڕاست و نە بۆ لی چەپ ،پێت لە خراپە دوور بخەرەوە. بەشی پێنجەم 1کوڕم ،گرنگی بە حیکمەتی من بدە و گوێ بۆ تێگەیشتنم دابنێ. 2بۆ ئەوەی ڕەچاوی وریایی بکەیت و لێوەکانت زانست بپارێزن. 3چونکە لێوی ژنێکی نامۆ وەک شانە هەنگوینێک دادەبەزێت و دەمی لە ڕۆن نەرمترە. 4بەڵم کۆتاییەکەی وەک کرم تاڵە ،وەک شمشێرێکی دوودەم تیژە. 5پێیەکانی بۆ مردن دادەبەزن .هەنگاوەکانی دەستی بە دۆزەخەوە گرتووە. 6نەک بیر لە ڕێگای ژیان بکەیتەوە ،ڕێگاکانی دەجووڵێن و نەتوانیت بیانناسیت. 7ئەی منداڵن ،ئێستا گوێم لێ بگرن و لە قسەکانی دەمم دوور مەکەون. 8ڕێگاکەت لێی دوور بکەوە و لە دەرگای ماڵەکەی نزیک مەبە. " 10نەک بێگانەکان پڕ بن لە سامانی تۆ .ماندووبوونەکانت لە ماڵی بێگانەیەکدا بن. 11لە کۆتاییدا کاتێک گۆشت و جەستەت لەناو دەچێت ،ماتەمینی دەگریت. 12بڵێ« :چۆن ڕقم لە فێرکردن بووە و دڵم سووکایەتی بە سەرزەنشتکردن کردووە. 13گوێڕایەڵی دەنگی مامۆستاکانم نەبووم و گوێم بۆ ئەو کەسانە نەکێشاوە کە ڕێنمایییان کردم! 14لە ناو جەماعەت و کۆبوونەوەدا نزیک بووم لە هەموو خراپەیەکدا. 15ئاو لە کانیی خۆت بخۆرەوە و ئاوی ڕژاو لە بیرەکەتەوە. 16با کانیاوەکانت بڵوببنەوە و ڕووبارەکانی ئاو لە شەقامەکاندا. 17با ئەوان تەنها هی خۆت بن نەک نامۆ لەگەڵ تۆ. 18با کانیاوەکەت بەرەکەتدار بێت ،لەگەڵ ژنە گەنجیەکەت شادبە. 19با وەک کۆترە خۆشەویست و کۆترە خۆشەکان بێت .با مەمکەکانی لە هەموو کاتێکدا تێرت بکەن؛ و هەمیشە بە خۆشەویستییەکەیەوە چەقۆکێش بە. 20کوڕەکەم بۆچی ژنێکی نامۆ دەکوژرێیت و سنگی نامۆیەک لە باوەش دەگریت؟ 21چونکە ڕێگاکانی مرۆڤ لەبەردەم چاوی یەزداندایە و بیر لە هەموو ڕۆیشتنەکانی دەکاتەوە. 22تاوانەکانی خۆی خراپەکار دەگرن و بە پەتی گوناهەکانی دەگیرێت. 23بەبێ فێرکردن دەمرێت .لە گەورەیی گەمژەیی خۆیدا بەلڕێدا دەڕوات. بەشی شەشەم 1کوڕم ،ئەگەر بۆ هاوڕێکەت گەرەنتی بیت ،ئەگەر دەستت لە کەسێکی نامۆدا داوە، 2بە قسەی دەمت کەوتوویتە تەڵەوە ،بە قسەی دەمت گیراویت. 3کوڕم ئێستا ئەمە بکە و خۆت ڕزگار بکە ،کاتێک دەگەیتە دەستی هاوڕێکەت .بڕۆ خۆت زەلیل بکە و هاوڕێکەت دڵنیابە. 4خەو بە چاوەکانت مەدە ،نە خەو بە پێڵوی چاوەکانت. 5وەک کۆترێک لە دەستی ڕاوچی و وەک باڵندەیەک لە دەستی باڵندە ڕزگار بکە. 6ئەی تەمبەڵ بڕۆ بۆ لی مێروولە؛ ڕێگاکانی لەبەرچاو بگرن و ژیر بن: 7کە نە ڕێبەر و چاودێر و فەرمانڕەوایان نییە. 8لە هاویندا گۆشتی خۆی دابین دەکات و لە کاتی دروێنەدا خۆراکەکەی کۆدەکاتەوە. 9ئەی تەمبەڵ تا کەی دەخەویت؟ کەی لە خەو هەڵدەستیت؟ 10بەڵم کەمێک خەوتن ،کەمێک خەو ،کەمێک دەستەکان تاودان بۆ خەوتن. 11بەم شێوەیە هەژاریت وەک سەفەرێک دێت و کەمییەکەت وەک چەکدارێک دێت. 12مرۆڤی ناشرین ،مرۆڤی خراپەکار ،بە دەمێکی چەقۆکێشەوە دەڕوات. 13بە چاوەکانی دەتروکێنێت ،بە پێیەکانی قسە دەکات ،بە پەنجەکانی فێر دەکات. 14قسەی ناشرین لە دڵیدا هەیە ،بەردەوام خراپەکاری دادەڕێژێت .ناکۆکی دەچێنێت. 15بۆیە بەڵکەی لەناکاو دێت .لەناکاو بەبێ چارەسەر دەشکێت. 16یەزدان ڕقی لەم شەش شتە ،بەڵێ ،حەوت شت بۆی قێزەون. 17نیگایەکی سەربەرزانە و زمانێکی درۆزن و دەستێک کە خوێنی بێتاوان دەڕێژێت. 18دڵێک کە خەیاڵی خراپ دادەڕێژێت ،پێی خێرا ڕاکردن بۆ خراپەکاری.
پەندەکان
19شایەتحاڵێکی درۆزن کە درۆ دەکات و ناکۆکی لە نێوان برایاندا دەچێنێت. 20کوڕم فەرمانی باوکت جێبەجێ بکە و واز لە یاسای دایکت مەهێنە. 21بەردەوام بە دڵتەوە بیانبەستە و بە ملی خۆتەوە بیانبەستە. 22کاتێک دەچیت ،ڕێبەرایەتیت دەکات .کاتێک دەخەویت ،دەتپارێزێت؛ کاتێک لە خەو هەڵدەستیت ،لەگەڵت قسە دەکات». 23چونکە فەرمان چرایەکە .یاساش ڕووناکییە؛ و سەرزەنشتکردن بۆ فێرکردن شێوازی ژیانە: 24بۆ ئەوەی لە ژنە خراپەکە بتپارێزێت و لە قسەی زل و قسەی ژنێکی نامۆ. 25لە دڵتدا ئارەزووی جوانییەکەی مەکە .نە با بە پێڵوی چاوەکانی بتبات. 26چونکە لە ڕێگەی ژنێکی لەشفرۆشەوە پیاو دەهێنرێتە لی پارچە نانێک ،زیناکارەکەش ڕاو دەکات بۆ ژیانی بەنرخ. 27ئایا مرۆڤ دەتوانێت ئاگر لە سنگی خۆیدا بگرێت و جلەکانی نەسوتێن؟ 28ئایا مرۆڤ دەتوانێت بچێتە سەر خەڵوزی گەرم و پێیەکانی نەسوتێن؟ 29ئەوەی دەچێتە لی ژنی دراوسێکەی .هەرکەسێک دەستی لێ بدات ،بێتاوان نابێت. 30مرۆڤەکان سووکایەتی بە دز ناکەن ،ئەگەر دزی بکات بۆ تێرکردنی ڕۆحی لە کاتی برسی. 31بەڵم ئەگەر دۆزرایەوە ،حەوت هێندە دەگەڕێنێتەوە .هەموو مادەی ماڵەکەی دەدات. 32بەڵم ئەوەی زینا لەگەڵ ژن بکات ،تێگەیشتنی نییە ،ئەوەی ئەو کارە بکات ،گیانی خۆی لەناو دەبات. 33برین و بێشەرەفی بەدەست دەهێنێت .سەرزەنشتەکەی نامرێتەوە. 34چونکە ئیرەیی تووڕەیی مرۆڤە ،بۆیە لە ڕۆژی تۆڵەسەندنەوەدا بەزەیی نادات. 35هیچ فیدیەیەک ڕەچاو ناکات .هەروەها ڕازی نابێت ،هەرچەندە تۆ بەخششێکی زۆر دەدەیت. بەشی حەوتەم 1کوڕم ،قسەکانم بپارێزە و فەرمانەکانم لەگەڵتدا دابنێ. 2فەرمانەکانم بپارێزە و بژی .و یاساکەم وەک سێوی چاوت. 3بە پەنجەکانتەوە بیانبەستە ،لەسەر مێزی دڵت بیاننووسە. 4بە حیکمەت بڵێ :تۆ خوشکی منیت .و بە تێگەیشتن بانگی خزمەکەت بکە. 5بۆ ئەوەی بتپارێزن لە ژنە نامۆکە و لەو نامۆیەی کە بە قسەکانی شانازی دەکات. 6چونکە لە پەنجەرەی ماڵەکەمەوە لە کۆشکەکەمەوە سەیرم دەکرد. 7لە نێو سادە و ساکارەکاندا بینیم ،لە نێو گەنجەکاندا گەنجێکی بێ تێگەیشتنم بینی. 8بە شەقامی نزیک گۆشەکەیدا تێپەڕین؛ و ڕێگای ماڵەکەی ڕۆیشت، 9لە خەواڵوویی ،لە ئێواران ،لە شەوی ڕەش و تاریکدا. 10ژنێک کە جل و بەرگی لەشفرۆشی لەبەردا بوو و دڵی فێڵباز بوو ،چاوی پێی کەوت. ( 11ئەو ژنە دەنگ بەرز و سەرسەختە ،پێیەکانی لە ماڵەکەیدا نامێننەوە. 12ئێستا لە دەرەوەیە ،ئێستا لە شەقامەکاندایە و لە هەموو گۆشەیەکدا خەریکی خەباتە. 13ئیتر ژنەکە گرت و ماچی کرد و بە ڕووخسارێکی بێئەدەبی پێی گوت: 14لەگەڵ خۆمدا قوربانی ئاشتیم هەیە .ئەمڕۆ نەزرەکانم داوە. 15بۆیە هاتمە دەرەوە بۆ پێشوازیت ،بە پەرۆشەوە بەدوای ڕووخسارتدا بگەڕێم و تۆم دۆزیەوە. 16جێگاکەمم بە پۆشینی پۆشاک و بە کارە نەخشێنراوەکان و بە کەتانێکی وردی میسر ڕازاوەتەوە. 17من جێگاکەمم بە میر و ئالۆڤ و دارچین بۆن کردووە. 18وەرە با تا بەیانی پڕ لە خۆشەویستی خۆمان بگرین ،با بە خۆشەویستی دڵنەوایی خۆمان بدەین. 19چونکە چاکەکار لە ماڵەوە نییە ،ڕێگایەکی دووری ڕۆشتووە. 20کیسەیەک پارەی لەگەڵ خۆی بردووە و لە ڕۆژی دیاریکراودا دەگەڕێتەوە ماڵەوە. 21بە قسەکردنی زۆر دادپەروەرانەی وای لێکرد ملکەچی بدات ،بە چەپڵە لێوەکانی ناچاری کرد. 22یەکسەر بەدوایدا دەڕوات ،وەک گایەک کە دەچێتە سەربڕین ،یان وەک گەمژەیەک بۆ ڕاستکردنەوەی کۆترەکان. 23تا تیرێک لە جگەریدا لێدەدات .وەک چۆن باڵندە پەلە دەکات بۆ تەڵە و نازانێت کە بۆ ژیانی خۆیەتی. 24ئەی منداڵن ،ئێستا گوێم لێ بگرن و ئاگاداری قسەکانی دەمم بن. 25با دڵت بەرەو ڕێگاکانی نەڕوخێت ،لە ڕێگاکانیدا گومڕا مەڕۆ. 26چونکە زۆر برینداری فڕێداوەتە خوارەوە ،زۆر پیاوی بەهێز لەلیەن ئەوەوە کوژراون. 27ماڵەکەی ڕێگای دۆزەخە ،دەچێتە خوارەوە بۆ ژوورەکانی مردن. بەشی هەشتەم 1ئایا حیکمەت هاوار ناکات؟ و تێگەیشتن دەنگی خۆی دەخستەڕوو؟ 2لە لوتکەی بەرزاییەکان و لە ڕێگا لە شوێنی ڕێگاکان وەستاوە. 3لە دەروازەکان و دەروازەی شار و هاتنە ژوورەوە لە دەرگاکان هاوار دەکات. 4ئەی پیاوان بانگتان دەکەم؛ دەنگم بۆ کوڕانی مرۆڤە. 5ئەی سادەکان ،لە حیکمەت تێبگەن ،ئەی گەمژەکان ،دڵێکی تێگەیشتوو بن. 6بیستن؛ چونکە باسی شتە نایابەکان دەکەم .و کرانەوەی لێوەکانم شتێکی ڕاست دەبێت. 7چونکە دەمم ڕاستی دەڵێت .خراپەکاریش قێزەونێکە بۆ لێوەکانم. 8هەموو قسەکانی دەمم لە ڕاستودروستیدایە .هیچ شتێکی خراپ و چەوتیان تێدا نییە. 9هەموویان ڕوونن بۆ ئەو کەسەی کە تێدەگات و ڕاستن بۆ ئەوانەی کە زانست دەدۆزنەوە.
پەندەکان
10ڕێنمایی من وەربگرە نەک زیو .و زانین نەک زێڕی هەڵبژێردراو. 11چونکە حیکمەت لە یاقوت باشترە .و هەموو ئەو شتانەی کە ڕەنگە ئارەزووی بکرێن ،نابێت بەراورد بکرێن پێی. 12من حیکمەت بە وریاییەوە دەژیم و زانیاری لەسەر داهێنانە گاڵتەجاڕییەکان دەدۆزمەوە. 13ترس لە یەزدان ڕقم لە خراپە ،ڕقم لە خۆبەزلزانین و خۆبەزلزانین و ڕێگای خراپ و دەم بێزارکەرە. 14ئامۆژگاری و حیکمەتی تەندروست هی منە ،من تێگەیشتووم .هێزم هەیە. 15پاشاکان بە من حوکمڕانی دەکەن و میرەکان دادپەروەری بڕیار دەدەن. 16لە ڕێگەی منەوە میرەکان و ئاغاکان و هەموو دادوەرەکانی سەر زەوی حوکمڕانی دەکەن. 17ئەوانەی منیان خۆشدەوێت خۆشم دەوێن .ئەوانەی زوو بەدوایمدا دەگەڕێن ،دەمدۆزنەوە. 18سامان و شەرەف لەگەڵمدایە .بەڵێ ،دەوڵەمەندی بەردەوام و ڕاستودروستی. 19بەرهەمەکەم لە زێڕ باشترە ،بەڵێ لە زێڕی ورد باشترە .و داهاتی من لە زیوی هەڵبژێردراو. 20من لە ڕێگای ڕاستودروستی و لە ناوەڕاستی ڕێگاکانی دادگاییکردندا ڕێبەرایەتی دەکەم. 21بۆ ئەوەی ئەوانەی منیان خۆشدەوێت ،بتوانم بە میرات بگرن .وە گەنجینەکانیان پڕ دەکەمەوە. 22یەزدان لە سەرەتای ڕێگاکەیدا ،پێش کارە کۆنەکانی ،منی وەرگرت. 23من لە ئەبەدەوە ،لە سەرەتاوە ،یان زەوی دامەزراوم. 24کاتێک قووڵیی نەبوو ،من هاتمە دەرەوە .کاتێک هیچ نافورەیەکی پڕ لە ئاو نەبوو. 25پێش ئەوەی شاخەکان جێگیر ببن و پێش گردەکان هێنراومە دەرەوە. 26لە کاتێکدا هێشتا زەوی و کێڵگە و بەرزترین بەشی تۆزی جیهانی دروست نەکردبوو. 27کاتێک ئاسمانەکانی ئامادە کرد ،من لەوێ بووم ،کاتێک کۆمپاسێکی لەسەر ڕووی قووڵیی دانا. 28کاتێک هەورەکانی سەرەوەی چەسپاند ،کاتێک کانیاوی قووڵیی بەهێز کرد. 29کاتێک فەرمانی خۆی بە دەریا دا ،کە ئاوەکان فەرمانەکەی تێنەپەڕێنن ،کاتێک بناغەکانی زەوی دانا. 30ئینجا من لی ئەو بووم ،وەک ئەوەی لەگەڵیدا پەروەردە بووم ،ڕۆژانە دڵخۆشی بووم و هەمیشە لەبەردەمیدا شاد بووم. 31شادبوون بە بەشی نیشتەجێبوونی زەویەکەی .خۆشییەکانم لەگەڵ کوڕانی مرۆڤەکاندا بوو. 32ئێستا ئەی منداڵن ،گوێم لێ بگرن ،چونکە خۆشبەختن ئەوانەی ڕێبازەکانم دەپارێزن. 33گوێ لە ڕێنماییەکان بگرن و ژیر بن و ڕەتی مەکەنەوە. 34خۆشبەختە ئەو پیاوەی گوێم لێدەگرێت و ڕۆژانە لە دەروازەکانمدا چاودێری دەکات و لە کۆشکەکانی دەرگاکانم چاوەڕێ دەکات. 35چونکە ئەوەی من بدۆزێتەوە ،ژیان دەدۆزێتەوە و لەلیەن یەزدانەوە ڕەزامەندی بەدەست دەهێنێت. 36بەڵم ئەوەی لە دژی من گوناه بکات ،ستەم لە ژیانی خۆی دەکات ،هەموو ئەوانەی ڕقیان لێمە مردنیان خۆشدەوێت. بەشی ٩ 1حیکمەت ماڵەکەی دروست کردووە ،حەوت ستوونەکەی بڕیوە. 2ئاژەڵەکانی کوشتووە .شەرابەکەی تێکەڵ کردووە .هەروەها مێزەکەی خۆیشی ئامادە کردووە. 3کچەکانی ناردووە ،لە بەرزاییەکانی شار هاوار دەکات. 4هەرکەسێک سادەیە ،با بگەڕێتەوە بۆ ئێرە ،ئەوەی تێگەیشتنی کەمی هەیە ،پێی دەڵێت. 5وەرە لە نانەکەم بخۆ و لەو شەرابە بخۆرەوە کە تێکەڵم کردووە. 6واز لە گەمژە بهێنە و بژی .و لە ڕێگای تێگەیشتندا بڕۆن. 7ئەوەی گاڵتەجاڕێک سەرزەنشت دەکات ،شەرمەزاری خۆی دەکات ،ئەوەی سەرزەنشتی خراپەکار بکات ،خۆی پەڵەی لێدێت. 8گاڵتەجاڕێک سەرزەنشت مەکە ،نەک ڕقی لێت بێتەوە ،سەرزەنشتی دانایەک بکە ،خۆشی دەوێیت. 9ڕێنمایی بدە بە پیاوی دانا ،ئینجا ژیرتر دەبێت ،مرۆڤی دادپەروەر فێر بکە ،فێربوون زیاتر دەبێت. 10ترس لە یەزدان سەرەتای داناییە ،زانینی پیرۆزیش تێگەیشتنە. 11چونکە بەهۆی منەوە ڕۆژەکانت زۆرتر دەبن و ساڵنی ژیانت زیاتر دەبن. 12ئەگەر دانا بوویت ،بۆ خۆت دانا دەبیت ،بەڵم ئەگەر سووکایەتیت پێکرد ،تەنها تۆ بەرگەی دەگریت. 13ژنی گەمژە جەنجاڵی دەکات ،سادەیە و هیچ نازانێت. 14لەبەردەم دەرگای ماڵەکەی دانیشتووە ،لەسەر کورسییەک لە بەرزاییەکانی شارەکە. 15بۆ ئەوەی پەیوەندی بەو سەرنشینانەوە بکەن کە ڕاست لەسەر ڕێگاکانیان دەڕۆن: 16ئەوەی سادەیە با بگەڕێتەوە بۆ ئێرە ،ئەوەی تێگەیشتنی کەمی هەیە پێی دەڵێت. 17ئاوی دزراو شیرین و نانی بە نهێنی بخورێت خۆشە. 18بەڵم نازانێت مردووەکان لەوێدان .و میوانەکانی لە قووڵیی دۆزەخدان. بەشی ١٠ 1پەندەکانی سلێمان .کوڕی دانا باوکێکی دڵخۆش دەکات ،بەڵم کوڕی گەمژە قورسایی دایکیەتی. 2گەنجینەی خراپەکاری هیچ سوودێکی نییە ،بەڵکو ڕاستودروستی لە مردن ڕزگاری دەکات. 3یەزدان ڕێگە نادات ڕۆحی ڕاستودروستەکان برسی بێت ،بەڵکو سامانی خراپەکاران فڕێ دەدات. 4ئەو هەژارە دەبێت کە دەستی سست دەکات ،بەڵم دەستی کۆششکار دەوڵەمەند دەکات. 5ئەوەی لە هاویندا کۆدەکاتەوە کوڕێکی دانایە ،بەڵم ئەوەی لە کاتی دروێنەدا دەخەوێت ،کوڕێکە کە شەرمەزار دەکات. 6نیعمەت لەسەر سەری ڕاستودروستەکانە ،بەڵم توندوتیژی دەمی خراپەکاران دادەپۆشێت. 7یادی ڕاستودروستەکان بەختەوەرە ،بەڵم ناوی خراپەکاران دەڕووخێت. 8داناکانی دڵ فەرمانەکان وەردەگرن ،بەڵم گەمژەیەکی قسەخۆش دەڕوخێت.
پەندەکان
9ئەوەی ڕاست دەڕوات ،بە دڵنیاییەوە دەڕوات ،بەڵم ئەوەی ڕێگاکانی دەشێوێنێت ،دەناسرێتەوە. 10ئەوەی بە چاو دەتروکێنێت ،خەم و پەژارە دروست دەکات ،بەڵم گەمژەیەکی قسەخۆش دەکەوێت. 11دەمی مرۆڤی ڕاستودروست کانییەکی ژیانە ،بەڵم توندوتیژی دەمی خراپەکار دادەپۆشێت. 12ڕق و کینە ناکۆکی دەوروژێنێت ،بەڵم خۆشەویستی هەموو گوناهەکان دادەپۆشێت. 13لە لێوی ئەو کەسەی کە تێگەیشتنە ،حیکمەت دەدۆزرێتەوە ،بەڵم چەقۆیەک بۆ پشتی ئەو کەسەی کە تێگەیشتن نییە. 14داناکان زانست کۆدەکەنەوە ،بەڵم دەمی گەمژەکان لە لەناوچوون نزیکە. 15سامانی دەوڵەمەند شارە بەهێزەکەیەتی ،لەناوبردنی هەژارەکان هەژارییە. 16ماندووبوونی ڕاستودروستەکان بەرەو ژیان دەڕوات ،بەرهەمی خراپەکاران بەرەو گوناه. 17ئەو لە ڕێگای ژیاندایە کە ڕێنماییەکان دەپارێزێت ،بەڵم ئەوەی سەرزەنشتکردن ڕەتدەکاتەوە هەڵە دەبێت. 18ئەوەی ڕق و کینە بە لێوی درۆ دەشارێتەوە و ئەو کەسەی کە بوختان دەکات ،گەمژەیە. 19لە زۆر قسەدا گوناه کەم نییە ،بەڵم ئەوەی لێوەکانی ڕابگرێت دانایە. 20زمانی ڕاستودروست وەک زیوی هەڵبژێردراو وایە ،دڵی خراپەکاران بەهایەکی کەمی هەیە. 21لێوی ڕاستودروستەکان زۆر کەس دەخۆن ،بەڵم گەمژەکان بەهۆی کەمی حیکمەتەوە دەمرن. 22نیعمەتی یەزدان دەوڵەمەند دەکات و خەمی لەگەڵ زیاد ناکات. 23خراپەکاری بۆ گەمژە وەک یارییەک وایە ،بەڵم مرۆڤی تێگەیشتوو حیکمەتی هەیە. 24ترسی خراپەکار بەسەریدا دێت ،بەڵم ئارەزووی ڕاستودروستەکان بەدی دەکرێت. 25وەک چۆن گێژەڵوکە تێدەپەڕێت ،خراپەکارانیش ئیتر نامێنن ،بەڵم ڕاستودروست بناغەیەکی هەتاهەتاییە. 26وەک سرکە بۆ ددان و وەک دوکەڵ بۆ چاو ،تەمبەڵی بۆ ئەوانەی دەینێرن. 27ترس لە یەزدان تەمەن درێژ دەکاتەوە ،بەڵم ساڵنی خراپەکاران کورت دەبنەوە. 28هیوای ڕاستودروستەکان شادی دەبێت ،بەڵم چاوەڕوانی خراپەکاران لەناو دەچێت. 29ڕێگای یەزدان هێزە بۆ ڕاستگۆکان ،بەڵم لەناوچوون بۆ تاوانباران دەبێت. 30ڕاستودروستەکان هەرگیز لناچن ،بەڵم خراپەکاران لەسەر زەوی نیشتەجێ نابن. 31دەمی دادپەروەر حیکمەت دێتە دەرەوە ،بەڵم زمانی بێزارکەر دەبڕدرێت. 32لێوی ڕاستودروستەکان دەزانن چی پەسەندە ،بەڵم دەمی خراپەکار قسەی ناشرین دەکات. بەشی ١١ 1تەرازووی ساختە بۆ یەزدان قێزەونە ،بەڵم قورسایی دادپەروەرانە دڵخۆشییەتی. 2کاتێک غرور دێت ،شەرمەزاری دێت ،بەڵم لەگەڵ کەسانی نزمدا دانایی هەیە. 3دەستپاکی ڕاستگۆکان ڕێنمایییان دەکات ،بەڵم چەوتکردنی سەرپێچیکاران لەناویان دەبات. 4سامان لە ڕۆژی تووڕەییدا سوودی نییە ،بەڵکو ڕاستودروستی لە مردن ڕزگاری دەکات. 5ڕاستودروستی کەسی کامڵ ڕێگای خۆی ئاراستە دەکات ،بەڵم خراپەکار بە خراپەکاری خۆی دەڕوخێت. 6ڕاستودروستی ڕاستگۆکان ڕزگاریان دەکات ،بەڵم سەرپێچیکاران بە ناشیرینی خۆیان دەگیرێن. 7کاتێک مرۆڤی خراپەکار دەمرێت ،چاوەڕوانییەکەی لەناو دەچێت ،هیوای نادادپەروەرەکانیش لەناو دەچێت. 8ڕاستودروست لە تەنگانە ڕزگاری دەبێت و خراپەکار لە جیاتی ئەو دێت. 9دووڕوو بە دەمی دراوسێی خۆی لەناو دەبات ،بەڵم ڕاستودروست بە زانین ڕزگاری دەبێت. 10کاتێک چاکەکاران باش دەبێت ،شارەکە شاد دەبێت ،کاتێک خراپەکاران لەناو دەچن ،هاوار دەکرێت. 11بە نیعمەتی ڕاستگۆکان شارەکە بەرز دەکرێتەوە ،بەڵم بە دەمی خراپەکاران دەڕوخێنرێت. 12ئەوەی بێ حیکمەتە ،دراوسێی خۆی سووکایەتی پێدەکات ،بەڵم مرۆڤی تێگەیشتوو بێدەنگ دەبێت. 13حیکایەتنووس نهێنییەکان ئاشکرا دەکات ،بەڵم ئەوەی ڕۆحی دڵسۆز بێت ،بابەتەکە دەشارێتەوە. 14لە شوێنێک کە ئامۆژگاری نەبێت ،گەل دەکەوێت ،بەڵم لە زۆری ڕاوێژکارەکاندا سەلمەتی هەیە. 15ئەوەی کە گەرەنتی بۆ نامۆیە ،زیرەک دەبێت بۆی ،ئەوەی ڕقی لە گەرەنتی بێت ،دڵنیایە. 16ژنی میهرەبان ڕێز و حورمەت دەپارێزێت و پیاوە بەهێزەکان دەوڵەمەندی دەپارێزن. 17مرۆڤی میهرەبان چاکە لەگەڵ ڕۆحی خۆی دەکات ،بەڵم ئەوەی دڕندە دەبێت جەستەی خۆی تووشی کێشە دەکات. 18خراپەکار کارێکی فێڵبازانە دەکات ،بەڵم بۆ ئەوەی ڕاستودروستی دەچێنێت پاداشتی دڵنیا دەبێت. 19وەک چۆن ڕاستودروستی بەرەو ژیان دەبات ،بە هەمان شێوە ئەوەی بەدوای خراپەدا دەگەڕێت تا مردنی خۆی بەدوایدا دەگەڕێت. 20ئەوانەی دڵیان بێزارە بۆ یەزدان قێزەون ،بەڵم ئەوانەی ڕاستگۆن لە ڕێگاکەیان دڵخۆشی ئەون. 21ئەگەر دەستەکان دەست بەیەکەوە ببەستنەوە ،خراپەکاران بێ سزا نابن ،بەڵکو تۆوی ڕاستودروستەکان ڕزگاریان دەبێت. 22وەک گەوهەرێکی زێڕین لە ناو پووکی بەرازدا ،ژنێکی جوانە کە بێ ئیرادەیە. 23ئارەزووی ڕاستودروستەکان تەنها باشە ،بەڵم چاوەڕوانی خراپەکاران تووڕەییە. 24پەرشوبڵوی هەیە ،بەڵم زیاد دەکات .وە هەیە کە زیاتر لەوەی کە شایستە خۆی دەپارێزێت ،بەڵم مەیلی هەژاری دەدات. 25ڕۆحی ئازاد قەڵەو دەبێت ،ئەوەی ئاو دەدات خۆی ئاوی پێدەدرێت. 26ئەوەی گەنمەشامی ڕابگرێت ،گەل جنێوی پێدەدەن ،بەڵم نیعمەت لەسەر سەری ئەو کەسە دەبێت کە دەیفرۆشێت. 27ئەوەی بە پەرۆشەوە بەدوای چاکەدا دەگەڕێت ،ڕەزامەندی بەدەست دەهێنێت ،بەڵم ئەوەی بەدوای خراپەکاریدا دەگەڕێت ،ئەوە بۆی دێت. 28ئەوەی پشت بە سامانەکەی ببەستێت دەڕوخێت ،بەڵم ڕاستودروست وەک لقێک گەشە دەکات. 29ئەوەی ماڵەکەی خۆی تێکدەدات ،با میرات دەگرێت ،گەمژەش دەبێتە بەندەی دانا دڵ. 30بەرهەمی ڕاستودروستەکان دارێکی ژیانە .ئەوەی ڕۆحەکان بەدەست دەهێنێت ،دانایە. 31سەیرکە ،ڕاستودروستەکان لە زەویدا پاداشتی دەکرێنەوە ،زۆر زیاتر لە خراپەکاران و گوناهبارەکان.
پەندەکان
بەشی ١٢ 1ئەوەی فێرکاریی خۆشدەوێت ،زانستی خۆشدەوێت ،بەڵم ئەوەی ڕقی لە سەرزەنشتکردن بێت ،دڕندەیە. 2مرۆڤی چاک ڕەزامەندی یەزدان بەدەست دەهێنێت ،بەڵم پیاوی پیلنی خراپ سزای دەدات. 3مرۆڤ بە خراپەکاری جێگیر نابێت ،بەڵم ڕەگی ڕاستودروست ناجووڵێت. 4ژنی چاکەکار تاجێکە بۆ مێردەکەی ،بەڵم ئەوەی شەرمەزار دەکات وەک ڕزیوی ئێسکەکانی وایە. 5بیرکردنەوەی ڕاستودروستەکان ڕاستە ،بەڵم ئامۆژگارییەکانی خراپەکاران فێڵە. 6قسەی خراپەکاران لە چاوەڕوانی خوێندایە ،بەڵم دەمی ڕاستگۆکان ڕزگاریان دەکات. 7خراپەکاران ڕووخێنراون و نین ،بەڵم ماڵی ڕاستودروستەکان دەوەستێت. 8مرۆڤ بەپێی حیکمەتەکەی دەستخۆشی دەکرێت ،بەڵم ئەوەی دڵی چەوت بێت ،سووکایەتی پێدەکرێت. 9ئەوەی سووکایەتی پێدەکرێت و خزمەتکارێکی هەیە ،باشترە لەوەی کە ڕێز لە خۆی دەگرێت و نانی نییە. 10مرۆڤی ڕاستودروست گرنگی بە ژیانی دڕندەکەی دەدات ،بەڵم میهرەبانی ناسکی خراپەکاران دڕندەیە. 11ئەوەی زەویەکەی دەچێنێت ،بە نان تێر دەبێت ،بەڵم ئەوەی شوێن کەسانی بێهودە بکەوێت ،تێگەیشتنی نییە. 12خراپەکار ئارەزووی تۆڕی مرۆڤە خراپەکان دەکات ،بەڵم ڕەگی ڕاستودروستەکان بەرهەم دەهێنن. 13خراپەکار بە سەرپێچی لێوەکانیەوە دەخرێتە تەڵەوە ،بەڵم ڕاستودروست لە تەنگانە دەردەچێت. 14مرۆڤ بە بەرهەمی دەمی لە چاکە تێر دەبێت ،پاداشتی دەستی مرۆڤیش دەدرێتەوە. 15ڕێگای گەمژە لە چاوی خۆیدا ڕاستە ،بەڵم ئەوەی گوێ لە ئامۆژگاری بگرێت ،دانایە. 16تووڕەیی گەمژە لە ئێستادا دەزانرێت ،بەڵم مرۆڤی وریا شەرمەزاری دادەپۆشێت. 17ئەوەی ڕاستی بڵێت ڕاستودروستی نیشان دەدات ،بەڵم شایەتحاڵی درۆ فێڵ دەکات. 18کەسێک هەیە وەک کونکردنی شمشێر قسە دەکات ،بەڵم زمانی دانا تەندروستییە. 19لێوی ڕاستی بۆ هەمیشە چەسپاو دەبێت ،بەڵم زمانی درۆزن بۆ ساتێکە. 20فێڵ لە دڵی ئەوانەدایە کە خەیاڵی خراپە ،بەڵم بۆ ڕاوێژکارانی ئاشتی شادییە. 21هیچ خراپەیەک بەسەر دادپەروەردا نایەت ،بەڵم خراپەکاران پڕ دەبن لە خراپەکاری. 22لێوی درۆکردن بۆ یەزدان قێزەون ،بەڵم ئەوانەی بەڕاستی مامەڵە دەکەن دڵخۆشن. 23مرۆڤی ژیر زانست دەشارێتەوە ،بەڵم دڵی گەمژەکان گەمژەیی ڕادەگەیەنێت. 24دەستی بەئەمەک حوکمڕانی هەڵدەگرێت ،بەڵم تەمبەڵی لە ژێر باجدا دەبێت. 25قورسایی دڵی مرۆڤ دەیخاتە خوارەوە ،بەڵم قسەیەکی باش دڵخۆشی دەکات. 26ڕاستودروست لە دراوسێی خۆی گەورەترە ،بەڵم ڕێگای خراپەکاران فریویان دەدات. 27تەمبەڵ ئەو شتانە نابرژێنێت کە لە ڕاوکردندا وەریگرتووە ،بەڵم مادەی مرۆڤی بەئەمەک بەنرخە. 28لە ڕێگای ڕاستودروستیدا ژیان هەیە .و لە ڕێگای ئەودا مردن نییە. بەشی ١٣ 1کوڕی دانا گوێی لە فێرکاری باوکی دەبێت ،بەڵم گاڵتەجاڕ گوێی لە سەرزەنشت نییە. 2مرۆڤ بە بەرهەمی دەمی چاکە دەخوات ،بەڵم گیانی سەرپێچیکاران توندوتیژی دەخوات. 3ئەوەی دەمی دەپارێزێت ژیانی خۆی دەپارێزێت ،بەڵم ئەوەی لێوەکانی بکاتەوە ،لەناوچوون دەبێت. 4ڕۆحی تەمبەڵ ئارەزووی دەکات ،هیچی نییە ،بەڵم ڕۆحی کۆششکار قەڵەو دەبێت. 5مرۆڤی ڕاستودروست ڕقی لە درۆ دەبێت ،بەڵم خراپەکار قێزەونە و شەرمەزار دەبێت. 6ڕاستودروستی ڕاستگۆ لە ڕێگادا دەپارێزێت ،بەڵم خراپە گوناهبار دەڕوخێنێت. 7کەسێک هەیە خۆی دەوڵەمەند دەکات ،بەڵم هیچی نییە ،هەیە خۆی هەژار دەکات ،بەڵم دەوڵەمەندییەکی زۆری هەیە. 8فیدیەی ژیانی مرۆڤ سامانەکەیەتی ،بەڵم هەژار گوێی لە سەرزەنشت نییە. 9ڕووناکی ڕاستودروستەکان شاد دەبێت ،چرای خراپەکاران دەکوژێتەوە. 10تەنیا لە لوتبەرزییەوە ململنێ دێت ،بەڵم لەگەڵ ئەوانەی ئامۆژگاری باشیان بۆ کراوە ،حیکمەت هەیە. 11ئەو سەروەت و سامانەی کە بە بێهودەیی بەدەست دەهێنرێت کەم دەبێتەوە ،بەڵم ئەوەی بە زەحمەت کۆی دەکاتەوە زیاد دەکات. 12هیوای دواخراو دڵ نەخۆش دەکات ،بەڵم کاتێک ئارەزوو دێت ،دارێکی ژیانە. 13ئەوەی سووکایەتی بە وشە بکات لەناو دەچێت ،بەڵم ئەوەی لە فەرمان بترسێت پاداشتی دەدرێتەوە. 14یاسای داناکان کانیاوی ژیانە ،بۆ ئەوەی لە تەڵەکانی مردن دوور بکەونەوە. 15تێگەیشتنی باش ڕەزامەندی دەدات ،بەڵم ڕێگای سەرپێچیکاران سەختە. 16هەر مرۆڤێکی ژیر مامەڵە لەگەڵ زانستدا دەکات ،بەڵم گەمژە گەمژەیی خۆی دەکاتەوە. 17نێردراوی خراپەکار دەکەوێتە ناو خراپەکارییەوە ،بەڵم باڵیۆزی دڵسۆز تەندروستە. 18هەژاری و شەرمەزاری بۆ ئەو کەسە دەبێت کە فێرکاری ڕەتدەکاتەوە ،بەڵم ئەوەی ڕەچاوی سەرزەنشت بکات ڕێزی لێدەگیرێت. 19ئارەزووی بەدیهاتوو بۆ ڕۆح شیرینە ،بەڵم بۆ گەمژەکان قێزەونە کە لە خراپە دوور بکەونەوە. 20ئەوەی لەگەڵ داناکاندا دەڕوات ،دانا دەبێت ،بەڵم هاوڕێی گەمژەکان لەناو دەچێت. 21خراپە بەدوای گوناهباراندا دەگەڕێت ،بەڵم چاکەکاران پاداشتی ڕاستودروستەکان دەدرێتەوە. 22مرۆڤی چاک میرات بۆ منداڵەکانی منداڵەکانی بەجێدەهێڵێت ،سامانی گوناهبار بۆ ڕاستودروستەکان کۆدەکرێتەوە. 23زۆر خواردن لە کشتوکاڵی هەژاراندایە ،بەڵم هەیە کە بەهۆی کەمی دادوەرییەوە لەناو دەچێت. 24ئەوەی دارەکەی دەپارێزێت ڕقی لە کوڕەکەی دەبێتەوە ،بەڵم ئەوەی خۆشی دەوێت ،جارجارە سزای دەدات. 25ڕاستودروست بۆ تێرکردنی ڕۆحی دەخوات ،بەڵم سکی خراپەکار کەم دەبێتەوە.
پەندەکان
بەشی ١٤ 1هەموو ژنێکی دانا ماڵەکەی دروست دەکات ،بەڵم گەمژە بە دەستی خۆی دەیڕوخێنێت. 2ئەوەی بە ڕاستگۆیی خۆیدا دەڕوات ،لە یەزدان دەترسێت ،بەڵم ئەوەی لە ڕێگاکانیدا چەوتە ،سووکایەتی پێدەکات. 3لە دەمی گەمژەکاندا چەقۆی لووتبەرزی هەیە ،بەڵم لێوی داناکان دەیانپارێزێت. 4لەو شوێنەی کە گا نەبێت ،خەستەخانەکە پاکە ،بەڵم زیادبوونی زۆر بە هێزی گاکە. 5شایەتحاڵی دڵسۆز درۆ ناکات ،بەڵم شایەتحاڵی درۆ درۆ دەکات. 6گاڵتەجاڕ بەدوای حیکمەتدا دەگەڕێت ،نایدۆزێتەوە ،بەڵم زانین ئاسانە بۆ ئەوەی تێدەگات. 7لە بەردەم پیاوێکی گەمژە بڕۆ ،کاتێک لێوی زانین لە ناویدا تێناگەیت. 8حیکمەتی زیرەک ئەوەیە کە ڕێگای خۆی تێبگات ،بەڵم گەمژەیی گەمژەکان فێڵە. 9گەمژەکان گاڵتە بە گوناه دەکەن ،بەڵم لە نێو ڕاستودروستەکاندا نیعمەت هەیە. 10دڵ تاڵیی خۆی دەزانێت .نامۆش دەستوەردان لە خۆشییەکەیدا ناکات. 11ماڵی خراپەکاران دەڕوخێنرێت ،بەڵم چادری ڕاستگۆکان گەشە دەکات. 12ڕێگایەک هەیە کە بۆ مرۆڤ ڕاستە ،بەڵم کۆتاییەکەی ڕێگاکانی مردنە. 13تەنانەت لە پێکەنینیشدا دڵ خەمبار دەبێت .و کۆتایی ئەو خۆشییە قورسییە. 14دڵی پاشەکشەکار پڕ دەبێت لە ڕێگاکانی خۆی ،پیاوی چاکیش لە خۆی تێر دەبێت. 15مرۆڤی سادە باوەڕ بە هەموو قسەیەک دەکات ،بەڵم مرۆڤی وریا بە باشی سەیری ڕۆشتنی خۆی دەکات. 16مرۆڤی دانا دەترسێت و لە خراپە دوور دەکەوێتەوە ،بەڵم گەمژە تووڕە دەبێت و متمانەی بەخۆی هەیە. 17ئەوەی زوو توڕە دەبێت گەمژەیی مامەڵە دەکات ،پیاوی پیلنی خراپ ڕق لێی دەبێتەوە. 18کەسانی سادە گەمژەیی بە میرات دەگرن ،بەڵم زیرەکەکان تاجی زانستیان لەسەرە. 19خراپەکاران لەبەردەم چاکەکاران کڕنۆش دەبەن .خراپەکارانیش لە دەروازەکانی چاکەکاران. 20هەژار ڕقی لە دراوسێی خۆیەتی ،بەڵم دەوڵەمەند هاوڕێی زۆری هەیە. 21ئەوەی دراوسێی خۆی سووکایەتی پێدەکات گوناه دەکات ،بەڵم ئەوەی بەزەیی بە هەژاردا بێتەوە ،بەختەوەرە. 22ئایا ئەوان هەڵە ناکەن کە خراپە دادەڕێژن؟ بەڵم میهرەبانی و ڕاستی بۆ ئەوانەی چاکە دادەڕێژن دەبێت. 23لە هەموو ماندووبوونێکدا قازانج هەیە ،بەڵم قسەی لێو تەنیا بەرەو هەژاری دەڕوات. 24تاجی داناکان سامانەکەیانە ،بەڵم گەمژەیی گەمژەکان گەمژەییە. 25شایەتحاڵی ڕاستەقینە گیان ڕزگار دەکات ،بەڵم شایەتحاڵی فێڵباز درۆ دەکات. 26لە ترسی یەزدان متمانەیەکی بەهێز هەیە ،منداڵەکانیش پەناگەیەکیان دەبێت. 27ترس لە یەزدان کانیاوی ژیانە ،بۆ ئەوەی لە تەڵەکانی مردن دوور بکەویتەوە. 28لە زۆری خەڵکدا شەرەفی پاشا هەیە ،بەڵم لە کەمی خەڵکدا لەناوچوونی شازادە. 29ئەوەی درەنگ تووڕەیی بێت ،تێگەیشتنێکی گەورەیە ،بەڵم ئەوەی پەلە لە ڕۆح بکات ،گەمژەیی بەرز دەکاتەوە. 30دڵی تەندروست ژیانی گۆشتە ،بەڵم ئیرەیی بە ڕزیوی ئێسکەکان دەبەن. 31ئەوەی هەژار دەچەوسێنێتەوە سەرزەنشتی دروستکەرەکەی دەکات ،بەڵم ئەوەی ڕێزی لێبگرێت ،بەزەیی بە هەژاردا دێتەوە. 32خراپەکار لە خراپەکارییەکانیدا دوور دەخرێتەوە ،بەڵم ڕاستودروست هیوای بە مردنی هەیە. 33حیکمەت لە دڵی ئەو کەسەدا جێگیرە کە تێگەیشتنی هەیە ،بەڵم ئەوەی لە ناو گەمژەکاندا هەیە ئاشکرا دەکرێت. 34ڕاستودروستی نەتەوەیەک بەرز دەکاتەوە ،بەڵم گوناه سووکایەتییە بۆ هەر گەلێک. 35نیعمەتی پاشا بەرامبەر بە خزمەتکارێکی دانایە ،بەڵم تووڕەیییەکەی بەرامبەر بەو کەسەیە کە شەرمەزار دەکات. بەشی ١٥ 1وەڵمێکی نەرم توڕەیی دەگەڕێنێتەوە ،بەڵم قسەی ناخۆش توڕەیی دەوروژێنێت. 2زمانی داناکان زانست بە باشی بەکاردەهێنێت ،بەڵم دەمی گەمژەکان گەمژەیی دەڕێژێت. 3چاوەکانی یەزدان لە هەموو شوێنێکن ،خراپە و چاکەکاران دەبینن. 4زمانی تەندروست دارێکی ژیانە ،بەڵم چەواشەکاری تێیدا شکاندنە لە ڕۆحدا. 5گەمژە فێرکاری باوکی سووکایەتی پێدەکات ،بەڵم ئەوەی ڕەچاوی سەرزەنشت بکات ،ژیرە. 6لە ماڵی ڕاستودروستەکاندا گەنجینەی زۆر هەیە ،بەڵم لە داهاتی خراپەکاراندا ناڕەحەتی هەیە. 7لێوی داناکان زانست بڵودەکەنەوە ،بەڵم دڵی گەمژەکان وا ناکات. 8قوربانیدانی خراپەکار بۆ یەزدان قێزەونە ،بەڵم دوعای ڕاستگۆکان دڵخۆشییەتی. 9ڕێگای خراپەکار بۆ یەزدان قێزەونە ،بەڵم ئەو کەسەی کە بەدوای ڕاستودروستیدا دەگەڕێت خۆشی دەوێت. 10ڕاستکردنەوە بۆ ئەو کەسەی ڕێگاکە جێدەهێڵێت ،زەحمەتە ،ئەوەی ڕقی لە سەرزەنشتکردن بێت ،دەمرێت. 11دۆزەخ و لەناوچوون لەبەردەم یەزداندایە ،چەندە زیاتر دڵی نەوەی مرۆڤەکان؟ 12گاڵتەجاڕ کەسێکی خۆشناوێت کە سەرزەنشتی بکات ،ناچێتە لی دانا. 13دڵی دڵخۆش ڕووخسارێکی دڵخۆشکەر دروست دەکات ،بەڵم بەهۆی خەم و پەژارەی دڵ ڕۆح دەشکێت. 14دڵی ئەو کەسەی کە تێگەیشتنی هەیە بەدوای زانستدا دەگەڕێت ،بەڵم دەمی گەمژەکان لە گەمژەیی دەخوات. 15هەموو ڕۆژانی ئازارچێشتوو خراپە ،بەڵم ئەوەی دڵی خۆشە ،جەژنێکی بەردەوامی هەیە. 16لە ترسی یەزدان کەمێک باشترە لە گەنجینەی گەورە و ناڕەحەتی لەگەڵیدا. 17ئێوارەخوانێک لە گیای گیایەکان لەو شوێنەی خۆشەویستی هەبێت باشترە لە گایەکی وەستاو و ڕق و کینە لەگەڵیدا. 18مرۆڤی تووڕە ململنێ دەوروژێنێت ،بەڵم ئەوەی درەنگ لە توڕەییدایە ،ناکۆکی ئارام دەکاتەوە. 19ڕێگای تەمبەڵ وەک پەنجەرەی دڕک وایە ،بەڵم ڕێگای ڕاستودروست ڕوون دەبێتەوە.
پەندەکان
20کوڕی دانا باوکێکی دڵخۆش دەکات ،بەڵم گەمژە دایکی سووکایەتی پێدەکات. 21گەمژەیی بۆ ئەو کەسەی کە حیکمەتی نییە ،شادییە ،بەڵم مرۆڤی تێگەیشتوو بە ڕاستگۆیی دەڕوات. 22بەبێ ئامۆژگاری مەبەستەکان بێهیوا دەبن ،بەڵم لە زۆری ڕاوێژکارەکاندا جێگیر دەبن. 23مرۆڤ بە وەڵمی دەمی دڵخۆش دەبێت ،قسەیەکیش کە لە کاتی خۆیدا گوتراوە ،چەندە باشە! 24ڕێگای ژیان لە سەرەوەیە بۆ دانا ،تا لە دۆزەخی خوارەوە دوور بکەوێتەوە. 25یەزدان ماڵی سەربەرزەکان وێران دەکات ،بەڵم سنووری بێوەژنەکە جێگیر دەکات. 26بیرکردنەوەکانی خراپەکاران بۆ یەزدان قێزەونە ،بەڵم قسەی پاکەکان قسەی خۆشن. 27ئەوەی تەماحی قازانج دەکات ،ماڵەکەی خۆی تووشی کێشە دەکات .بەڵم ئەوەی ڕقی لە بەخششەکان بێت ،دەژی». 28دڵی ڕاستودروست دەخوێنێت بۆ وەڵمدانەوە ،بەڵم دەمی خراپەکار خراپە دەڕژێنێت. 29یەزدان دوورە لە خراپەکاران ،بەڵم گوێ لە دوعای ڕاستودروستەکان دەگرێت. 30ڕووناکی چاو دڵ دڵخۆش دەکات ،پەیامێکی باش ئێسکەکان قەڵەو دەکات. 31ئەو گوێیەی گوێ لە سەرزەنشت و سەرزەنشتەکانی ژیان دەگرێت ،لەناو داناکاندا دەمێنێتەوە. 32ئەوەی فێرکاری ڕەتدەکاتەوە ،ڕۆحی خۆی سووک دەکات ،بەڵم ئەوەی گوێی لە سەرزەنشت بێت ،تێگەیشتن بەدەست دەهێنێت. 33ترس لە یەزدان فێرکاری حیکمەتە .و پێش شەرەف خۆبەزلزانینە. بەشی ١٦ 1ئامادەکارییەکانی دڵ لە مرۆڤدا و وەڵمی زمان لە یەزدانەوەیە. 2هەموو ڕێگاکانی مرۆڤ لە چاوی خۆیدا پاک و خاوێنە .بەڵم یەزدان ڕۆحەکان دەکێشێت. 3کارەکانت بدە بە یەزدان ،بیرکردنەوەکانت چەسپاو دەبن. 4یەزدان هەموو شتێکی بۆ خۆی دروست کردووە ،بەڵێ ،خراپەکاران بۆ ڕۆژی خراپە. 5هەرکەسێک دڵی سەربەرز بێت بۆ یەزدان قێزەونە ،ئەگەر دەستی یەکتر بگرێت ،بەڵم بێ سزا نابێت. 6بە میهرەبانی و ڕاستی تاوان پاک دەکرێتەوە ،مرۆڤەکان بە ترس لە یەزدان لە خراپە دووردەکەونەوە. 7کاتێک ڕێگاکانی مرۆڤ دڵی یەزدان خۆش دەکات ،دوژمنەکانیشی لەگەڵیدا ئاشتی دەکات. 8کەمێک بە ڕاستودروستی باشترە لە داهاتی زۆر بەبێ ماف. 9دڵی مرۆڤ ڕێگای خۆی دادەڕێژێت ،بەڵم یەزدان هەنگاوەکانی ئاراستە دەکات. 10حوکمێکی خودایی لە لێوی پاشادایە ،دەمی لە دادگادا سەرپێچی ناکات. 11کێش و تەرازووی دادپەروەرانە هی یەزدانن ،هەموو قورساییەکانی کیسە کاری ئەون. 12خراپەکاری بۆ پاشاکان قێزەونە ،چونکە تەخت بە ڕاستودروستی جێگیر دەبێت. 13لێوی ڕاستگۆ دڵخۆشی پاشاکانە .ئەوانیش ئەو کەسەیان خۆشدەوێت کە ڕاست قسە دەکات. 14تووڕەیی پاشا وەک نێردراوی مردن وایە ،بەڵم دانا ئارامی دەکاتەوە. 15لە ڕووناکی ڕووخساری پاشادا ژیان هەیە .و ڕەزامەندی ئەو وەک هەوری بارانەکەی دوایی وایە. 16بەدەست هێنانی حیکمەت چەندە باشترە لە زێڕ !و بۆ ئەوەی تێگەیشتن بەدەست بهێنیت نەک هەڵبژێردرێیت نەک زیو! 17ڕێگای ڕاستگۆکان دوورکەوتنەوە لە خراپە ،ئەوەی ڕێبازەکەی دەپارێزێت ،ڕۆحی خۆی دەپارێزێت. 18لووتبەرزی پێش لەناوچوون دەڕوات و ڕۆحی لووتبەرزی پێش کەوتن. 19باشترە ڕۆحی خۆبەزلزانین لەگەڵ کەسانی نزمدا هەبێت ،لەوەی کە غەنیمەت لەگەڵ سەربەرزەکان دابەش بکەیت. 20ئەوەی بە ژیری مامەڵە لەگەڵ شتێکدا بکات ،چاکە دەدۆزێتەوە ،هەرکەسێک پشتی بە یەزدان ببەستێت ،بەختەوەرە. 21دانا لە دڵدا پێی دەوترێت وریا ،شیرینی لێو فێربوون زیاتر دەکات. 22تێگەیشتن بۆ ئەو کەسەی کە هەیەتی کانییەکی ژیانە ،بەڵم فێرکردنی گەمژەکان گەمژەییە. 23دڵی دانا دەمی فێر دەکات و فێربوون بۆ لێوەکانی زیاد دەکات. 24قسەی خۆش وەک شانە هەنگوینێکە ،بۆ ڕۆح شیرین و بۆ ئێسکەکان تەندروستی. 25ڕێگایەک هەیە بۆ مرۆڤ ڕاستە ،بەڵم کۆتاییەکەی ڕێگاکانی مردنە. 26ئەوەی زەحمەت دەکێشێت بۆ خۆی زەحمەت دەکێشێت .چونکە دەمی ئارەزووی ئەوە دەکات. 27مرۆڤی بێ خودا خراپە هەڵدەکۆڵێت ،لە لێوەکانیدا وەک ئاگرێکی سووتاو هەیە. 28مرۆڤی ناڕازی ناکۆکی دەچێنێت ،چرپەچیش هاوڕێی سەرەکی جیا دەکاتەوە. 29پیاوی توندوتیژ دراوسێی خۆی ڕادەکێشێت و دەیباتە سەر ڕێگای باش. 30چاوەکانی دادەخات بۆ ئەوەی شتە خراپەکان دابڕێژێت ،لێوەکانی دەجوڵێنێت خراپە بەدی دەهێنێت. 31سەری ڕەش تاجی شکۆمەندییە ،ئەگەر لە ڕێگای ڕاستودروستیدا بدۆزرێتەوە. 32ئەوەی درەنگ توڕەیی بێت لە بەهێز باشترە .و ئەوەی حوکمڕانی ڕۆحی دەکات لە چاو ئەوەی شارێک دەگرێت. 33تیروپشکەکە دەخرێتە ناو چەناگە .بەڵم هەموو ئیمتیازەکانی لە یەزدانەوەیە. بەشی ١٧ 1لقە وشک و بێدەنگی لەگەڵیدا باشترە لە ماڵێکی پڕ لە قوربانی و ناکۆکی. 2خزمەتکاری دانا حوکمڕانی کوڕێک دەکات کە شەرمەزارکەر بێت و بەشێک لە میراتەکەی لەنێو برایاندا دەبێت. 3مەنجەڵ بۆ زیو و کورە بۆ زێڕ ،بەڵم یەزدان دڵەکان تاقی دەکاتەوە. 4خراپەکار گرنگی بە لێوی درۆ دەدات .درۆزنیش گوێ بە زمانی ناشرین دەدات. 5هەرکەسێک گاڵتە بە هەژار بکات سەرزەنشتی دروستکەرەکەی دەکات ،ئەوەی دڵخۆش بێت بە کارەساتەکان سزا نادرێت. 6منداڵی منداڵ تاجی پیرەکانە؛ شکۆمەندی منداڵن باوکیانن.
پەندەکان
7قسەی نایاب نابێتە گەمژە ،زۆر کەمتر لێوی درۆزن دەبێتە شازادە. 8دیاری وەک بەردێکی بەنرخ وایە لە چاوی ئەو کەسەی کە هەیەتی ،بۆ هەر شوێنێک بگەڕێتەوە سەرفرازی دەبێت. 9ئەوەی سەرپێچییەک داپۆشێت ،بەدوای خۆشەویستیدا دەگەڕێت .بەڵم ئەوەی بابەتێک دووبارە بکاتەوە زۆر هاوڕێیان جیا دەکاتەوە. 10سەرزەنشت زیاتر دەچێتە ناو پیاوی دانا لەوەی سەد لێدان بۆ گەمژە. 11مرۆڤی خراپەکار تەنها بەدوای یاخیبووندا دەگەڕێت ،بۆیە پێغەمبەرێکی دڕندە بۆی دەنێردرێت. 12با ورچێک کە لە کۆترەکانی دزراوە ،چاوی بە پیاو بکەوێت ،نەک گەمژەیەک لە گەمژەیی خۆیدا. 13هەرکەسێک پاداشتی خراپە لە بەرامبەر چاکەدا ،خراپە لە ماڵەکەی دوورناکەوێتەوە. 14سەرەتای ململنێ وەک ئەوە وایە کە مرۆڤ ئاو دەداتە دەرەوە ،بۆیە واز لە شەڕ و پێکدادان بهێنە پێش ئەوەی دەستوەردانی تێدا بکرێت. 15ئەوەی خراپەکاران ڕاستودروست دەکات و ڕاستودروستەکان سزا دەدات ،هەردووکیان قێزەونن بۆ یەزدان. 16بۆچی گەمژەیەک نرخێکی هەیە بۆ بەدەستهێنانی دانایی ،چونکە دڵی نییە بۆی؟ 17هاوڕێ لە هەموو کاتێکدا خۆشی دەوێت ،براش بۆ ناخۆشی لەدایک دەبێت. 18مرۆڤی بێ تێگەیشتن دەستی لێدەدات و لەبەردەم هاوڕێکەیدا دەبێتە دڵنیایی. 19ئەو سەرپێچییەی خۆشدەوێت کە ململنێی خۆشدەوێت ،ئەوەی دەروازەکەی بەرز دەکاتەوە بەدوای لەناوچووندا دەگەڕێت. 20ئەوەی دڵی چەقبەستوو بێت ،هیچ چاکەیەک نادۆزێتەوە ،ئەوەی زمانی چەوتی هەیە ،دەکەوێتە ناو خراپەکاری. 21ئەوەی گەمژە لەدایک دەکات ،بۆ خەمی خۆی دەیکات ،باوکی گەمژەش هیچ خۆشییەکی نییە. 22دڵی دڵخۆش وەک دەرمان چاکە دەکات ،بەڵم ڕۆحی شکاو ئێسک وشک دەکاتەوە. 23مرۆڤی خراپەکار دیارییەک لە سنگی دەردەهێنێت بۆ ئەوەی ڕێگاکانی دادوەری بشێوێنێت. 24حیکمەت لەبەردەم ئەو کەسەیە کە تێگەیشتنی هەیە .بەڵم چاوی گەمژە لە کۆتاییەکانی زەویدایە. 25کوڕی گەمژە بۆ باوکی خەم و تاڵییە بۆ ئەو کەسەی کە لەدایک بووە. 26هەروەها سزادانی دادپەروەرەکان باش نییە ،نە لێدانی شازادەکان بۆ یەکسانی. 27ئەوەی زانیاری هەیە ،لە قسەکانی دەپارێزێت ،مرۆڤی تێگەیشتوو ڕۆحێکی نایابی هەیە. 28گەمژە کاتێک بێدەنگ دەبێت ،بە دانا هەژمار دەکرێت ،ئەوەی لێوەکانی دابخات ،بە کەسێکی تێگەیشتوو دادەنرێت. بەشی ١٨ 1مرۆڤ لە ڕێگەی ئارەزووەوە خۆی جیا دەکاتەوە ،بەدوای هەموو حیکمەتێکدا دەگەڕێت و دەستوەردان دەکات. 2گەمژە بە تێگەیشتن دڵی خۆش نییە ،بەڵکو دڵی خۆی بدۆزێتەوە. 3کاتێک خراپەکار دێت ،سووکایەتی و سووکایەتیکردن بە شەرمەزارییەوە دێت. 4قسەکانی دەمی مرۆڤ وەک ئاوی قووڵ و کانیاوی حیکمەت وەک کانییەکی ڕژاو وایە. 5باش نییە کەسایەتی خراپەکار قبوڵ بکەیت ،ڕاستودروستەکان لە دادگادا بڕوخێنیت. 6لێوی گەمژە دەچێتە ناو ململنێ و دەمی بانگی لێدان دەکات. 7دەمی گەمژە وێرانکارییەکە و لێوەکانی تەڵەی ڕۆحیەتی. 8قسەکانی حیکایەتگێڕ وەک برین وایە و دەچنە ناوەوەی سک. 9ئەوەی تەمبەڵی لە کارەکانیدا بێت ،برای ئەو کەسەیە کە بەفیڕۆدەرێکی گەورەیە. 10ناوی یەزدان تاوەرێکی بەهێزە ،ڕاستودروست ڕادەکاتە ناوی و سەلمەتە. 11سامانی دەوڵەمەند شارە بەهێزەکەیەتی و وەک دیوارێکی بەرزە لە خۆبەزلزانینی خۆیدا. 12پێش لەناوچوون دڵی مرۆڤ خۆبەزلزانە و پێش شکۆمەندی خۆبەزلزانینە. 13ئەوەی وەڵمی بابەتێک دەداتەوە پێش ئەوەی بیبیستێت ،ئەوە گەمژەیی و شەرمەزارییە بۆی. 14ڕۆحی مرۆڤ لوازییەکەی دەپارێزێت .بەڵم ڕۆحێکی بریندار کێ بەرگەی دەگرێت؟ 15دڵی ژیرەکان زانست بەدەست دەهێنێت .گوێی دانا بەدوای زانستدا دەگەڕێت. 16دیاری مرۆڤ شوێنی بۆ دەکاتەوە و دەیباتە بەردەم گەورەکان. 17ئەوەی یەکەم کەسە لە هۆکاری خۆیدا ،بە دادپەروەر دەردەکەوێت .بەڵم دراوسێکەی دێت و لێی دەکۆڵێتەوە. 18تیروپشک دەبێتە هۆی وەستاندنی ناکۆکی و لە نێوان بەهێزەکاندا جیا دەبێتەوە. 19برای توڕەیی لە شارێکی بەهێز سەختترە سەرکەوتن بەدەستبهێنرێت ،ململنێیەکانیان وەک چەقۆی قەڵ وایە. 20سکی پیاو بە بەرهەمی دەمی تێر دەبێت .بە زیادبوونی لێوەکانی تێر دەبێت. 21مردن و ژیان لە دەسەڵتی زماندایە ،ئەوانەی خۆشیان دەوێت بەرهەمەکەی دەخۆن. 22ئەوەی ژن بدۆزێتەوە ،شتێکی باش دەدۆزێتەوە و لەلیەن یەزدانەوە ڕەزامەندی بەدەست دەهێنێت. 23هەژارەکان پەیمان بەکاردەهێنن .بەڵم دەوڵەمەندەکان بە زەقی وەڵم دەدەنەوە. 24پیاوێک کە هاوڕێی هەبێت ،دەبێت خۆی دۆستایەتی نیشان بدات ،هاوڕێیەک هەیە کە لە برا نزیکترە. بەشی ١٩ 1ئەو هەژارە باشترە کە بە دەستپاکی خۆیدا دەڕوات ،لەوەی کە لە لێوەکانیدا چەوتە و گەمژەیە. 2هەروەها ،کە ڕۆح بێ زانست بێت ،ئەوە باش نییە؛ ئەوەی بە پێیەکانی پەلە دەکات گوناه دەکات. 3گەمژەیی مرۆڤ ڕێگای دەشێوێنێت و دڵی لە یەزدان گرژ دەبێت. 4سامان هاوڕێی زۆر دروست دەکات؛ بەڵم هەژار لە دراوسێکەی جیا دەبێتەوە. 5شایەتحاڵی درۆینە سزا نەدرێت و ئەوەی درۆ بکات ڕزگاری نابێت. 6زۆر کەس داوای ڕەزامەندی شازادە دەکەن ،هەرکەسێک دۆستی ئەو کەسەیە کە دیاری دەدات. 7هەموو براکانی هەژار ڕقیان لێیەتی ،چەندە زیاتر هاوڕێکانی لێی دوور دەبن؟ بە قسە بەدوایاندا دەگەڕێت ،بەڵم ئەوان دەیانەوێت.
پەندەکان
8ئەوەی حیکمەت بەدەست دەهێنێت ،ڕۆحی خۆی خۆشدەوێت ،ئەوەی تێگەیشتن دەپارێزێت ،چاکە دەدۆزێتەوە. 9شایەتحاڵی درۆینە بێ سزا نابێت و ئەوەی درۆ بکات لەناو دەچێت. 10خۆشی بۆ گەمژە نییە .زۆر کەمتر بۆ خزمەتکارێک کە حوکمڕانی بەسەر شازادەکاندا هەبێت. 11زیرەکی مرۆڤ توڕەیی خۆی دوادەخات .وە شکۆمەندی ئەوە کە بەسەر سەرپێچییەکدا تێپەڕێت. 12تووڕەیی پاشا وەک قیژەی شێر وایە .بەڵم نیعمەتەکەی وەک شەبنەم لەسەر چیمەنە. 13کوڕی گەمژە بەڵی باوکیەتی ،ململنێی ژنیش شلەیەکی بەردەوامە. 14ماڵ و سامان میراتی باوکانە ،ژنێکی وریا لە یەزدانەوەیە. 15تەمبەڵی دەخاتە خەوێکی قووڵەوە .ڕۆحێکی بێکاریش تووشی برسێتی دەبێت. 16ئەوەی فەرمانەکە جێبەجێ دەکات ،گیانی خۆی دەپارێزێت .بەڵم ئەوەی سووکایەتی بە ڕێگاکانی بکات ،دەمرێت». 17ئەوەی بەزەیی بە هەژاردا بێتەوە ،قەرز دەدات بە یەزدان .ئەوەی داوویەتی ،پارەی دەداتەوە. 18تا هیوایەک کوڕەکەت سزا بدە ،با گیانت لە هاوارەکەیدا بەزەیی نەدات. 19پیاوی تووڕەیی زۆر تووشی سزا دەبێت ،چونکە ئەگەر ڕزگاری بکەیت ،دەبێت دووبارە بیکەیتەوە. 20گوێ لە ئامۆژگاری بگرە و ڕێنمایی وەربگرە ،بۆ ئەوەی لە کۆتاییدا ژیر بیت. 21لە دڵی مرۆڤدا چەندین ئامێر هەیە .بەڵم ئامۆژگاری یەزدان ،کە دەمێنێتەوە. 22ئارەزووی مرۆڤ میهرەبانییەتی ،هەژار لە درۆزن باشترە. 23ترس لە یەزدان بەرەو ژیان دەبات ،ئەوەی هەیەتی تێر دەبێت .بە خراپە سەردانی ناکرێ. 24تەمبەڵ دەستی لە سنگی خۆیدا دەشارێتەوە و نایەوێت بیهێنێتەوە دەمی. 25گاڵتەجاڕێک لێبدە ،کەسانی سادە وریا دەبن ،کەسێکی تێگەیشتن سەرزەنشت بکە ،ئینجا لە زانست تێدەگات. 26ئەوەی باوکی بەفیڕۆ دەدات و دایکی دوور دەخاتەوە ،کوڕێکە کە شەرمەزار دەکات و سەرزەنشت دەکات. 27کوڕم ،واز لە گوێگرتن لەو ڕێنماییانە بێنە کە دەبێتە هۆی هەڵەکردن لە قسەکانی زانین. 28شایەتحاڵی بێ خودا حوکمدان سووکایەتی پێدەکات ،دەمی خراپەکاریش تاوان دەخوات. 29حوکمەکان بۆ گاڵتەجاڕەکان ئامادە دەکرێن و لێدان بۆ پشتی گەمژەکان. بەشی ٢٠ 1شەراب گاڵتەجاڕییە ،خواردنەوە کزەکان تووڕە و هەرکەسێک بەو شتە فریو بدرێت ،ژیر نییە. 2ترس لە پاشا وەک قیژەی شێر وایە ،هەرکەسێک توڕەی بکات ،گوناه دەکات بەرامبەر بە ژیانی خۆی. 3شەرەفمەندییە بۆ مرۆڤ کە واز لە شەڕ و پێکدادان بهێنێت ،بەڵم هەموو گەمژەیەک دەستوەردان دەکات. 4تەمبەڵ بەهۆی سەرمایەوە زەوی ناکێڵێت؛ بۆیە لە کاتی دروێنەکردندا سواڵ دەکات و هیچی نابێت. 5ئامۆژگاری لە دڵی مرۆڤدا وەک ئاوی قووڵ وایە .بەڵم پیاوی تێگەیشتوو دەیکێشێتە دەرەوە. 6زۆربەی مرۆڤەکان هەریەکەیان چاکەی خۆی ڕادەگەیەنن ،بەڵم پیاوێکی دڵسۆز کە دەتوانێت بدۆزێتەوە؟ 7مرۆڤی دادپەروەر بە دەستپاکی خۆی دەڕوات ،منداڵەکانی دوای ئەو بەختەوەر دەبن. 8پاشایەک کە لەسەر تەختی دادوەری دادەنیشێت ،هەموو خراپەیەک بە چاوەکانی بڵودەکاتەوە. 9کێ دەتوانێت بڵێت :دڵم پاک کردۆتەوە ،لە گوناهەکەم پاکم؟ 10کێش و پێوانە جۆراوجۆرەکان ،هەردووکیان وەک یەک قێزەونن بۆ یەزدان. 11تەنانەت منداڵیش بە کردارەکانی دەناسرێتەوە ،ئایا کارەکەی پاکە و ڕاستە یان نا. 12گوێی بیستن و چاوی بینین ،یەزدان هەردووکی دروست کردووە. 13خەوتنت خۆش مەکە ،نەک نەگەیتە هەژاری .چاوەکانت بکەرەوە ،لە نان تێر دەبیت. 14کڕیارەکە دەڵێت هیچ نییە ،هیچ نییە ،بەڵم کاتێک ڕۆشت ،شانازی دەکات. 15زێڕ و یاقوتێکی زۆر هەیە ،بەڵم لێوی زانست گەوهەرێکی بەنرخە. 16جلوبەرگەکەی وەربگرە کە زەمانەت بۆ کەسێکی نامۆیە ،بەڵێننامەی بۆ ژنێکی نامۆ وەربگرە. 17نانی فێڵ بۆ مرۆڤ شیرینە .بەڵم دواتر دەمی پڕ دەبێت لە قەراغی. 18هەموو مەبەستێک بە ئامۆژگاری جێگیر دەبێت و بە ئامۆژگاری باش شەڕ بکە. 19ئەوەی وەک حیکایەتنووسێک دەسوڕێتەوە ،نهێنییەکان ئاشکرا دەکات ،بۆیە دەستوەردان مەکە لەگەڵ ئەو کەسەی کە بە لێوەکانی قسەی خۆش دەکات. 20هەرکەسێک نەفرەت لە باوکی یان دایکی بکات ،چراکەی لە تاریکییەکی تاریکدا دەکوژێتەوە. 21ڕەنگە لە سەرەتاوە بەپەلە میراتێک بەدەست بهێنرێت .بەڵم کۆتاییەکەی بەرەکەتدار نابێت. 22مەڵێ :من پاداشتی خراپە دەدەمەوە .بەڵم چاوەڕوانی یەزدان بە ،ئەو ڕزگارت دەکات». 23کێشی جۆراوجۆر لی یەزدان قێزەونە .و هاوسەنگییەکی ساختە باش نییە. 24ڕۆشتنی مرۆڤ لە یەزدانەوەیە .پاشان پیاو چۆن دەتوانێت لە ڕێگەی خۆی تێبگات؟ 25تەڵەیە بۆ ئەو کەسەی کە شتە پیرۆزەکان دەخوات و دوای سوێندخواردن پرسیار دەکات. 26پاشای ژیر خراپەکاران پەرش و بڵو دەکات و چەرخەکە بەسەریاندا دەهێنێت. 27ڕۆحی مرۆڤ مۆمی یەزدانە ،هەموو ناوەوەی سکی دەکۆڵێتەوە. 28میهرەبانی و ڕاستی پاشا دەپارێزن ،تەختەکەی بە میهرەبانی بەرز دەبێتەوە. 29شکۆمەندی گەنجان هێزیانە ،جوانی پیرەکان سەری خۆڵەمێشییە. 30شینبوونی برین خراپە پاک دەکاتەوە ،هێڵەکانی ناوەوەی سکیش.
پەندەکان
بەشی ٢١ 1دڵی پاشا لە دەستی یەزداندایە ،وەک ڕووبارەکانی ئاو ،دەیگێڕێتەوە بۆ هەر شوێنێک کە بیەوێت. 2هەموو ڕێگاکانی مرۆڤ لە چاوی خۆیدا ڕاستە ،بەڵم یەزدان بیر لە دڵەکان دەکاتەوە. 3دادپەروەری و حوکمدان لی یەزدان پەسەندترە لە قوربانیکردن. 4نیگایەکی بەرز و دڵێکی سەربەرز و کێڵنی خراپەکاران گوناهە. 5بیرکردنەوەی کەسانی بەئەمەک تەنیا مەیلی زۆری هەیە؛ بەڵم لە هەر یەکێک کە تەنها بۆ ئەوەی بەپەلە بێت. 6بەدەستهێنانی گەنجینەکان بە زمانی درۆزن ،شتێکی بێهودەیە کە لەلیەن ئەوانەی بەدوای مردندا دەگەڕێن ،بەمل و ئەولدا دەفڕێت. 7تاڵنی خراپەکاران لەناویان دەبات .چونکە ڕەتیدەکەنەوە حوکم بدەن. 8ڕێگای مرۆڤ چەقەڵ و نامۆیە ،بەڵم سەبارەت بە پاکەکان ،کارەکەی ڕاستە. 9باشترە لە گۆشەیەکی سەر ماڵەوە نیشتەجێ بیت ،نەک لەگەڵ ژنێکی شەڕکەر لە ماڵێکی فراواندا. 10ڕۆحی خراپەکار ئارەزووی خراپە دەکات ،دراوسێی هیچ نیعمەتێک لە چاویدا نابینێتەوە. 11کاتێک گاڵتەجاڕ سزا دەدرێت ،سادە ژیر دەبێت ،کاتێک دانا فێر دەکرێت ،زانست وەردەگرێت. 12مرۆڤی ڕاستودروست بە ژیرانە ماڵی خراپەکاران دەزانێت ،بەڵم خودا خراپەکاران لەبەر خراپەکارییەکانیان دەڕووخێنێت. 13هەرکەسێک گوێی لە هاواری هەژارەکان ڕابگرێت ،خۆی هاوار دەکات ،بەڵم گوێی لێ ناگیرێت. 14دیارییەک لە نهێنیدا تووڕەیی ئارام دەکاتەوە ،پاداشتێک لە سنگیدا تووڕەیییەکی بەهێز. 15بۆ ڕاستودروستەکان شادییە کە حوکم بدەن ،بەڵم لەناوچوون بۆ تاوانباران دەبێت. 16ئەو پیاوەی لە ڕێگای تێگەیشتن سەرگەردان بێت ،لە کۆبوونەوەی مردووەکاندا دەمێنێتەوە. 17ئەوەی خۆشی دەوێت ،هەژار دەبێت ،ئەوەی شەراب و ڕۆنی خۆش بوێت دەوڵەمەند نابێت. 18خراپەکار دەبێتە فیدیەی ڕاستودروستەکان و سەرپێچیکار بۆ ڕاستگۆکان. 19باشترە لە بیابان نیشتەجێ بیت ،نەک لەگەڵ ژنێکی ناکۆکی و تووڕە. 20لە شوێنی نیشتەجێبوونی دانادا گەنجینەی ئارەزووی و ڕۆن هەیە .بەڵم گەمژە بەسەری دەبات. 21ئەوەی بەدوای ڕاستودروستی و میهرەبانیدا بگەڕێت ،ژیان و ڕاستودروستی و ڕێز و حورمەت دەدۆزێتەوە. 22مرۆڤی دانا شارەکەی بەهێزەکان دەبڕێت و هێزی متمانەی خۆی دەڕوخێنێت. 23ئەوەی دەمی خۆی بپارێزێت و زمانی خۆی لە ناڕەحەتیەکان دەپارێزێت. 24گاڵتەجاڕی سەربەرز و سەربەرز ناوی ئەو کەسەیە کە بە تووڕەیی سەربەرزەوە مامەڵە دەکات. 25ئارەزووی تەمبەڵی دەیکوژێت .چونکە دەستەکانی ڕەتیدەکەنەوە کار بکەن. 26بە درێژایی ڕۆژ بە تەماحەوە تەماحی دەکات ،بەڵم ڕاستودروست دەبەخشێت و بەزەیی نادات. 27قوربانیدانی خراپەکار قێزەونە ،چەندە زیاتر ،کاتێک بە بیرێکی خراپەوە دەیهێنێت؟ 28شایەتحاڵی درۆزن لەناو دەچێت ،بەڵم ئەوەی گوێی لێبێت بەردەوام قسە دەکات. 29مرۆڤی خراپەکار ڕووخساری ڕەق دەبێتەوە ،بەڵم ڕاستگۆ ڕێگای خۆی ڕاست دەکاتەوە. 30حیکمەت و تێگەیشتن و ئامۆژگاری لە دژی یەزدان نییە. 31ئەسپ بۆ ڕۆژی شەڕ ئامادە دەکرێت ،بەڵم سەلمەتی لە یەزدانەوەیە. بەشی ٢٢ 1ناوێکی باش باشترە لە دەوڵەمەندی گەورە هەڵبژێردرێت و نیعمەتی خۆشەویستی باشترە لە زیو و زێڕ. 2دەوڵەمەند و هەژار کۆدەبنەوە ،یەزدان دروستکەری هەمووانە. 3مرۆڤی وریا پێشبینی خراپە دەکات و خۆی دەشارێتەوە ،بەڵم سادەکان تێدەپەڕن و سزا دەدرێن. 4بە خۆنەویستی و ترس لە یەزدان دەوڵەمەندی و شەرەف و ژیان دروست دەبێت. 5دڕک و تەڵە لە ڕێگای چەقۆکێشدایە ،ئەوەی گیانی خۆی بپارێزێت لێیان دوور دەبێت. 6منداڵ ڕابهێنە لەسەر ئەو ڕێگایەی کە دەبێ بڕوات ،کاتێک پیر دەبێت لێی دوور ناکەوێتەوە. 7دەوڵەمەند حوکمڕانی هەژار دەکات و قەرزدەر خزمەتکاری قەرزدەرە. 8ئەوەی خراپەکاری دەچێنێت ،بێهودەیی دەچنێتەوە ،چەقۆی تووڕەیییەکەی لەدەست دەچێت. 9ئەوەی چاوی بەخشندەی هەبێت ،بەرەکەتدار دەبێت .چونکە لە نانی خۆی دەداتە هەژاران. 10گاڵتەجاڕەکە دەربکەن ،شەڕ و ناکۆکی دەردەچێت .بەڵێ ،ناکۆکی و سەرزەنشتکردن کۆتایی دێت. 11ئەوەی دڵی پاکی خۆشدەوێت ،پاشا دەبێتە هاوڕێی لێوەکانی. 12چاوەکانی یەزدان زانست دەپارێزن و قسەکانی سەرپێچیکار دەڕووخێنێت. 13تەمبەڵەکە دەڵێت« :شێرێک لە دەرەوە هەیە ،لە شەقامەکاندا دەکوژرێم». 14دەمی ژنە نامۆکان چاڵێکی قووڵە ،ئەوەی لە یەزدان ڕقی لێبێت ،دەکەوێتە ناویەوە. 15گەمژەیی لە دڵی منداڵدا بەستراوەتەوە .بەڵم چەقۆی ڕاستکردنەوە لێی دوور دەخاتەوە. 16ئەوەی چەوساندنەوەی هەژارەکان دەکات بۆ ئەوەی سامانەکەی زیاد بکات ،ئەوەی بەخشین بە دەوڵەمەندەکان دەکات ،بێگومان کەم دەبێتەوە. 17گوێت کڕنۆش بگرە و گوێ لە قسەی داناکان بگرە و دڵت بخەرە سەر زانینی من. 18چونکە شتێکی خۆشە ئەگەر لەناو خۆتدا بیانهێڵیتەوە .ئەوان لەگەڵ لێوەکانتدا دەگونجێن. 19بۆ ئەوەی متمانەت بە یەزدان بێت ،ئەمڕۆ پێم ڕاگەیاندیت. 20ئایا من شتگەلێکی نایابم بۆ نەنووسیوە لە ڕێگەی ئامۆژگاری و زانستەوە. 21بۆ ئەوەی دڵنیایی قسەکانی ڕاستیت پێ بزانم .بۆ ئەوەی وەڵمی قسەی ڕاستی بدەیتەوە بۆ ئەوانەی بۆت دەنێرن؟ 22هەژار مەدزێن ،چونکە هەژارە ،لە دەروازەی ئازاردا مەچەوسێنەوە. 23چونکە یەزدان داکۆکی لە دۆسیەکەیان دەکات و گیانی ئەوانەی تاڵنیان کردووە تاڵن دەکات.
پەندەکان
24هاوڕێیەتی لەگەڵ پیاوی تووڕە مەکە .لەگەڵ پیاوێکی تووڕەدا ناڕۆیت. 25بۆ ئەوەی فێری ڕێگاکانی نەبیت و تەڵەیەک بۆ ڕۆحت بکەوێت. 26تۆ یەکێک مەبە لەوانەی دەست لێدەدەن ،یان لەوانەی کە گەرەنتی قەرزەکانن. 27ئەگەر هیچ شتێکت نییە بیدەیت ،بۆچی جێگاکەت لە ژێرەوەت لببات؟ 28ئەو شوێنەوارە کۆنەی کە باوباپیرانت داناوە ،لمەبە. 29ئایا پیاوێک دەبینیت کە لە کارەکانیدا بە پەرۆش بێت؟ لەبەردەم پاشاکاندا دەوەستێت .نابێت لەبەردەم پیاوە خراپەکاندا بوەستێت. بەشی ٢٣ 1کاتێک لەگەڵ فەرمانڕەوایەک دادەنیشیت بۆ خواردن ،بە وردی بیر لەوە بکەرەوە کە چی لەبەردەمتدایە. 2ئەگەر پیاوێکی ئارەزووی خواردن بوویت ،چەقۆیەک بخەرە قوڕگتەوە. 3ئارەزووی خواردنە خۆشەکانی مەکەن ،چونکە خواردنی فێڵبازن. 4کار مەکە بۆ ئەوەی دەوڵەمەند بیت ،لە حیکمەتی خۆت واز بێنە. 5ئایا چاوەکانت لەسەر ئەو شتە دادەنێیت کە نییە؟ چونکە بە دڵنیاییەوە دەوڵەمەندییەکان خۆیان دەکەنە باڵ؛ وەک هەڵۆیەک بەرەو ئاسمان دەفڕن. 6نانی ئەو کەسە مەخۆ کە چاوی خراپە و ئارەزووی خواردنە خۆشەکانی مەکە. 7چونکە وەک چۆن لە دڵیدا بیر دەکاتەوە ،بە هەمان شێوە :بخۆ و بخۆرەوە ،پێت دەڵێت .بەڵم دڵی لەگەڵ تۆ نییە. 8ئەو لقەی کە خواردووتە دەڕشێنیتەوە و قسە شیرینەکانت لەدەست دەدەیت. 9لەبەر گوێی گەمژەدا قسە مەکە ،چونکە حیکمەتی قسەکانت سووکایەتی پێدەکات. 10هێما کۆنەکە لمەبە؛ و مەچنە ناو کێڵگەکانی بێ باوکان. 11چونکە ڕزگارکەریان بەهێزە .ئەو داوای دۆسیەکەیان لەگەڵ تۆ دەکات». 12دڵت بخەرە سەر فێرکردن و گوێچکەکانت بۆ قسەکانی زانین. 13ڕاستکردنەوە لە منداڵەکە ڕابگرن ،چونکە ئەگەر بە چەقۆکە لێی بدەن ،نامرێت. 14بە دار لێی دەدەیت و گیانی لە دۆزەخ ڕزگار دەکەیت. 15کوڕم ،ئەگەر دڵت ژیر بێت ،دڵم شاد دەبێت ،دڵی منیش. 16بەڵێ ،کاتێک لێوەکانت قسەی ڕاست دەکەن ،دەستەکانم دڵخۆش دەبن. 17با دڵت ئیرەیی بە گوناهباران نەبەیت ،بەڵکو بە درێژایی ڕۆژ لە یەزدان بترسی. 18چونکە بە دڵنیاییەوە کۆتایی هەیە .و چاوەڕوانییەکانت نابڕدرێن. 19کوڕم گوێ بگرە و ژیر بە و دڵت لە ڕێگاکەدا ڕێنمایی بکە. 20لەنێو شەرابخۆرەکاندا مەبە .لە نێو گۆشتخۆرە ئاژاوەگێڕەکاندا: 21چونکە سەرخۆش و خۆخۆر بەرەو هەژاری دەچن ،خەواڵوویی مرۆڤ پۆشاک دەکات. 22گوێ لە باوکت بگرە کە تۆی لەدایک کردووە ،دایکت سووکایەتی مەکە. 23ڕاستی بکڕن و مەیفرۆشن .هەروەها حیکمەت و ڕێنمایی و تێگەیشتن. 24باوکی ڕاستودروستەکان زۆر شاد دەبێت ،ئەوەی منداڵێکی ژیر لەدایک بێت ،دڵخۆش دەبێت. 25باوکت و دایکت دڵخۆش دەبن و ئەوەی لەدایک بوویت دڵخۆش دەبێت. 26کوڕم دڵتم پێ بدە و با چاوەکانت چاودێری ڕێگاکانم بکەن. 27چونکە قحبە کانییەکی قووڵە .ژنێکی نامۆش چاڵێکی تەسکە. 28هەروەها وەک نێچیرێک لە چاوەڕوانیدایە و سەرپێچیکاران لە نێو مرۆڤەکاندا زیاد دەکات. 29کێ ئاخی هەیە؟ کێ خەمی هەیە؟ کێ ململنێی هەیە؟ کێ قسەی زل و قسەی هەیە؟ کێ برینی بێ هۆکار هەیە؟ کێ سووربوونەوەی چاوی هەیە؟ 30ئەوانەی کە زۆر لە شەراب دەمێننەوە .ئەوانەی دەچن بۆ گەڕان بەدوای شەرابی تێکەڵودا. 31سەیری شەرابەکە مەکە کاتێک سوور دەبێتەوە ،کاتێک ڕەنگی خۆی لە جامەکەدا دەدات و کاتێک خۆی ڕاست دەجووڵێنێت. 32لە کۆتاییدا وەک مار گاز دەگرێت و وەک مار دەکوتێت. 33چاوەکانت ژنە نامۆکان دەبینن و دڵت قسەی چەوت دەڵێ. 34بەڵێ ،تۆ وەک ئەو کەسە دەبیت کە لە ناوەڕاستی دەریادا پاڵکەوتووە ،یان وەک ئەو کەسەی لەسەر لوتکەی چەقۆ پاڵکەوتووە. 35ئەوان لێیان دام ،دەڵێی ،من نەخۆش نەبووم .لێیان داوە و هەستم پێ نەکردووە :کەی لە خەو هەڵدەستم؟ جارێکی تر بەدوایدا دەگەڕێم. بەشی ٢٤ 1ئیرەیی بە مرۆڤە خراپەکان مەبە و ئارەزووی ئەوە مەکە لەگەڵیان بیت. 2چونکە دڵیان لە لەناوچوون دەخوێنێت و لێویان باسی خراپەکاری دەکات. 3لە ڕێگەی حیکمەتەوە ماڵێک دروست دەکرێت .و بە تێگەیشتن جێگیر دەبێت: 4بە زانین ژوورەکان پڕ دەبن لە هەموو سامانێکی بەنرخ و خۆش. 5مرۆڤی دانا بەهێزە .بەڵێ ،مرۆڤی زانا هێز زیاد دەکات. 6چونکە بە ئامۆژگاری ژیرانە شەڕەکەت ئەنجام دەدەیت ،لە زۆری ڕاوێژکارەکاندا سەلمەتی هەیە. 7حیکمەت بۆ گەمژە زۆر بەرزە ،دەمی لە دەروازە ناکاتەوە. 8ئەوەی پلنی خراپەکاری دابڕێژێت ،پێی دەوترێت کەسێکی خراپەکار. 9بیرکردنەوە لە گەمژەیی گوناهە ،گاڵتەجاڕ بۆ مرۆڤەکان قێزەونە. 10ئەگەر لە ڕۆژی ناخۆشیدا بێهێز بوویت ،هێزت کەم دەبێتەوە. 11ئەگەر واز لە ڕزگارکردنی ئەو کەسانە بهێنیت کە بەرەو مردن ڕاکێشراون و ئەوانەی ئامادەن بۆ کوشتن.
پەندەکان
12ئەگەر بڵێیت :ئێمە نەماندەزانی .ئایا ئەوەی بیر لە دڵ دەکاتەوە ،بیری لێ ناکاتەوە؟ ئەوەی گیانت دەپارێزێت ،نایزانێت؟ ئایا هەرکەسێک بەپێی کارەکانی خۆی ناداتەوە؟ 13کوڕم ،هەنگوین بخۆ ،چونکە باشە .هەنگوینیش کە بە تامی تۆ شیرینە. 14زانینی حیکمەتیش بۆ ڕۆحت دەبێت ،کاتێک دۆزیتەوە پاداشتێک دەبێت و چاوەڕوانییەکانت نابڕدرێن. 15ئەی مرۆڤی خراپەکار ،چاوەڕێی شوێنی نیشتەجێبوونی ڕاستودروستەکان مەکە .شوێنی پشووەکەی تێک مەدەن: 16مرۆڤی دادپەروەر حەوت جار دەکەوێت و هەستێتەوە ،بەڵم خراپەکار دەکەوێتە ناو خراپەکارییەوە. 17کاتێک دوژمنەکەت کەوتە خوارەوە ،شاد مەبە ،با دڵت شاد نەبێت کاتێک تووشی کۆسپ دەبێت. 18یەزدان نەیبینێت و ناڕەزایی لێبکات و تووڕەیی خۆی لێی لبدات. 19لەبەر مرۆڤە خراپەکان دڵتەنگ مەبە و ئیرەیی بە خراپەکاران مەبە. 20چونکە هیچ پاداشتێک بۆ مرۆڤی خراپەکار نابێت .مۆمی خراپەکاران دەکوژێتەوە». 21کوڕم ،لە یەزدان و پاشا بترسە ،دەستوەردان مەکە لەگەڵ ئەوانەی کە دەستیان پێکراوە بۆ گۆڕانکاری. 22چونکە بەڵیان لەناکاو سەرهەڵدەدات .کێ وێرانکاری هەردووکیان دەزانێت؟ 23ئەمانەش هی داناکانن .باش نییە لە حوکمدا ڕێز لە کەسەکان هەبێت. 24ئەوەی بە خراپەکار بڵێت« :تۆ ڕاستودروستیت .گەل جنێوی پێدەدەن ،گەلن لێی بێزار دەبن. 25بەڵم ئەوانەی سەرزەنشت دەکەن دڵخۆش دەبن و نیعمەتێکی باشیان بەسەردا دێت. 26هەر پیاوێک کە وەڵمێکی ڕاست دەداتەوە لێوی ماچ دەکات. 27کارەکانت لە دەرەوە ئامادە بکە و لە کێڵگەدا بۆ خۆت بیکە .و دواتر ماڵەکەت دروست بکە. 28بێ هۆکار شایەتحاڵی دراوسێکەت مەبە .و بە لێوەکانت فریو مەکە. 29مەڵێ :منیش وەک چۆن لەگەڵی کردووم ،لەگەڵیدا دەکەم. 30بە کێڵگەی تەمبەڵ و باخی ترێی پیاوی بێ تێگەیشتن ڕۆیشتم. 31سەیرکە هەمووی بە دڕک گەشەی کردبوو و گژوگیا ڕووی داپۆشیبوو و دیوارە بەردییەکەی شکابوو. 32ئینجا بینیم و بە باشی زانیم ،سەیرم کرد و ڕێنماییم وەرگرت. 33بەڵم کەمێک خەو ،کەمێک خەو ،کەمێک دەستەکان تاودان بۆ خەوتن. 34بەم شێوەیە هەژاریت وەک ئەو کەسە دێت کە گەشت دەکات .و کەمیی تۆ وەک پیاوێکی چەکدار. بەشی ٢٥ 1ئەمانە پەندەکانی سلێمانن ،کە پیاوەکانی حزقیا پاشای یەهودا کۆپییان کردووە. 2شاردنەوەی شتێک شکۆمەندی خودایە ،بەڵم شەرەفی پاشاکان ئەوەیە کە شتێک بکۆڵنەوە. 3ئاسمان بۆ بەرزی و زەوی بۆ قووڵیی و دڵی پاشاکان لێی ناکۆڵرێتەوە. 4پاشماوەی زیوەکە دەربهێنە ،دەفرێک بۆ وردترەکان دێتە دەرەوە. 5خراپەکاران لەبەردەم پاشا ببەنەوە ،تەختەکەی بە ڕاستودروستی جێگیر دەبێت. 6لەبەردەم پاشادا خۆت مەخەرە دەرەوە و لە شوێنی پیاوە گەورەکان مەوەستە. 7باشترە کە پێت بڵێن :وەرە سەرەوە بۆ ئێرە .لەوەی کە لەبەردەم ئەو شازادەیەدا کە چاوەکانت بینیویانە ،نزمتر بکرێتەوە. 8بەپەلە مەڕۆ بۆ شەڕکردن ،نەک نەزانیت لە کۆتاییدا چی بکەیت ،کاتێک دراوسێکەت شەرمەزارت دەکات. 9لەگەڵ دراوسێکەت خۆی مشتومڕ لەسەر دۆسیەکەت بکە .و نهێنیەک بۆ کەسێکی تر نەدۆزێتەوە: 10نەک ئەوەی گوێی لێبێت شەرمەزارت بکات و ناوزڕاندنەکەت نەگەڕێتەوە. 11وشەیەک کە بە باشی قسە بکرێت ،وەک سێوی زێڕ وایە لە وێنەی زیودا. 12وەک گوارەی زێڕین و ڕازاندنەوەی زێڕی جوان ،بە هەمان شێوە سەرزەنشتکەری دانا لەسەر گوێی گوێڕایەڵ. 13وەک چۆن سەرمای بەفر لە کاتی دروێنەکردندا ،پێغەمبەرێکی دڵسۆز بۆ ئەوانەی دەینێرن ،چونکە ڕۆحی ئاغاکانی ئارام دەکاتەوە. 14ئەوەی شانازی بە بەخششێکی درۆوە بکات ،وەک هەور و بای بێ باران وایە. 15بە لێبوردەیی درێژخایەن شازادە ڕازی دەکرێت و زمانێکی نەرم ئێسک دەشکێنێت. 16ئایا هەنگوینت دۆزیەوە؟ ئەوەندە بخۆ کە بەسە بۆت ،نەک تێر نەبیت و ڕشانەوەت». 17پێت لە ماڵی دراوسێکەت بکێشە .نەک لە تۆ بێزار بێت و بەم شێوەیە ڕقی لێت بێتەوە. 18ئەو کەسەی شایەتحاڵی درۆ بەرامبەر دراوسێی خۆی بدات ،چەقۆکێش و شمشێر و تیرێکی تیژە. 19متمانە بە مرۆڤی ناپاک لە کاتی تەنگانەدا وەک ددانێکی شکاو و پێیەک لە جومگە دەرچووە. 20وەک ئەوەی لە سارددا جل و بەرگێک دەبات و وەک سرکە لەسەر نیتر ،گۆرانی بۆ دڵێکی قورس دەڵێت. 21ئەگەر دوژمنەکەت برسی بوو ،نانی پێ بدە تا بیخوات .ئەگەر تینووی بوو ،ئاوی پێ بدە تا بیخواتەوە. 22چونکە خەڵوزی ئاگر لەسەر سەری کەڵەکە دەکەیت و یەزدان پاداشتت دەداتەوە. 23بای باکوور باران دەڕوات ،ڕووخساری تووڕە زمانێکی پشتیوان دەکات. 24باشترە لە گۆشەی سەر ماڵەوە نیشتەجێ بیت ،نەک لەگەڵ ژنێکی شەڕکەر و لە ماڵێکی فراواندا. 25وەک ئاوی سارد بۆ ڕۆحێکی تینوو ،مژدەی وڵتێکی دووریش بە هەمان شێوە. 26پیاوی ڕاستودروست کە لەبەردەم خراپەکاردا دەکەوێتە خوارەوە ،وەک کانیاوێکی پڕ لە گێژاو و کانییەکی خراپە. 27زۆر خواردنی هەنگوین باش نییە ،بۆیە بۆ مرۆڤ گەڕان بەدوای شکۆمەندی خۆیدا شکۆمەندی نییە. 28ئەوەی حوکمڕانی بەسەر ڕۆحی خۆیدا نییە ،وەک شارێک وایە کە ڕووخاو و بێ دیوارە. بەشی ٢٦ 1وەک بەفر لە هاویندا و وەک باران لە دروێنەکردندا ،بە هەمان شێوە شەرەف بۆ گەمژە نییە.
پەندەکان
2وەک چۆن باڵندە بە سەرگەردانی ،وەک قووتدان بە فڕین ،بە هەمان شێوە نەفرەتی بێ هۆکار نایەت. 3قامچییەک بۆ ئەسپ ،کۆتێک بۆ کەر و چەقۆیەک بۆ پشتی گەمژە. 4بە پێی گەمژەیی وەڵمی گەمژە مەدەرەوە ،نەوەک تۆش وەک ئەو نەبیت. 5بە پێی گەمژەیی وەڵمی گەمژە بدەرەوە ،نەک لە خۆبەزلزانینی خۆیدا ژیر بێت. 6ئەوەی بە دەستی گەمژە پەیام دەنێرێت ،پێی دەبڕێت و زیان دەخواتەوە. 7قاچی چەقۆکێشەکان یەکسان نین ،مەتەڵێک لە دەمی گەمژەکاندا بە هەمان شێوە. 8وەک ئەوەی بەرد بە چەقۆ دەبەستێت ،بە هەمان شێوەش ئەو کەسەی کە ڕێز لە گەمژە دەبەخشێت. 9وەک چۆن دڕکێک دەچێتە دەستی سەرخۆشێک ،مەتەڵێک لە دەمی گەمژەکاندا. 10ئەو خودایە گەورەیەی کە هەموو شتێکی پێکهێناوە ،هەم پاداشتی گەمژە دەداتەوە و هەم پاداشتی سەرپێچیکاران دەداتەوە. 11وەک چۆن سەگ دەگەڕێتەوە بۆ ڕشانەوەکەی ،گەمژەش دەگەڕێتەوە بۆ گەمژەیی خۆی. 12ئایا پیاوێک لە خۆبەزلزانینی خۆیدا دانا دەبینیت؟ هیوای گەمژە زیاترە لە ئەو. 13تەمبەڵەکە دەڵێت« :شێرێک لە ڕێگاکەدایە .شێرێک لە شەقامەکاندایە. 14وەک چۆن دەرگاکە بەسەر پەنجەرەکانیدا دەسوڕێتەوە ،تەمبەڵی لەسەر جێگاکەی دەسوڕێتەوە. 15تەمبەڵی دەستی لە سنگی خۆیدا دەشارێتەوە .خەمبار دەکات کە بیهێنێتەوە دەمی. 16تەمبەڵ لە خۆبەزلزانینی خۆیدا ژیرترە لە حەوت پیاو کە بتوانن هۆکارێک بخەنە ڕوو. 17ئەوەی بەلیدا تێدەپەڕێت و دەستوەردان لە ناکۆکی کە هی خۆی نییە ،وەک سەگێک وایە کە گوێی سەگێک دەگرێت. 18وەک شێتێک کە چەقۆی ئاگر و تیر و مردن دەدات. 19ئایا ئەو پیاوەی دراوسێی خۆی فریو دەدات و دەڵێت« :ئایا من لە یاریدا نیم؟» 20لە شوێنێک کە دار نەبێت ،ئاگر لەوێ دەکوژێتەوە ،لە کوێی حیکایەتگێڕ نەبێت ،ناکۆکی کۆتایی دێت. 21وەک چۆن خەڵوز بۆ خەڵوزی سووتاو و دار بۆ ئاگر .پیاوێکی مشتومڕاویش هەروایە بۆ هەڵگیرساندنی ململنێ. 22قسەکانی حیکایەتگێڕ وەک برینێک وایە و دەچنە ناوەوەی سکی. 23لێوی سووتاو و دڵی خراپەکار وەک پەرداخێک وان کە بە چەقۆی زیو داپۆشراوە. 24ئەوەی ڕقی لێیەتی ،بە لێوەکانی خۆی دەگۆڕێت و فێڵ و فێڵ لەناو خۆیدا کۆدەکاتەوە. 25کاتێک قسەی جوان دەکات ،باوەڕی پێ مەکەن ،چونکە حەوت شتێکی قێزەون لە دڵیدا هەیە. 26ئەو کەسەی ڕق و کینەی بە فێڵ داپۆشراوە ،خراپەکارییەکەی لەبەردەم هەموو جەماعەتدا دەردەکەوێت. 27هەرکەسێک چاڵ هەڵکەنێت ،دەکەوێتە ناویەوە ،ئەوەی بەردێک هەڵدەکێشێت ،دەگەڕێتەوە سەری. 28زمانی درۆزن ڕقی لەو کەسانە دەبێتەوە کە تووشی ئازار دەبن .دەمێکی چەپڵە لێدەر وێرانکاری دەکات. بەشی ٢٧ 1شانازی بە سبەینێوە مەکە .چونکە نازانیت ڕۆژێک چی بەدوای خۆیدا بهێنێت». 2با کەسێکی تر ستایشت بکات نەک دەمی خۆت .نامۆیەک ،نەک لێوی خۆت. 3بەردێک قورسە و خۆڵەکە قورسە .بەڵم تووڕەیی گەمژە لە هەردووکیان قورسترە. 4تووڕەیی دڕندەیە و توڕەیی تووڕەییە .بەڵم کێ توانای ئەوەی هەیە لەبەردەم ئیرەییدا بوەستێت؟ 5سەرزەنشتکردنی ئاشکرا باشترە لە خۆشەویستی نهێنی. 6دڵسۆز برینەکانی هاوڕێیە؛ بەڵم ماچەکانی دوژمن فێڵبازانە. 7مرۆڤی پڕ لە هەنگوین بێزارە .بەڵم بۆ ڕۆحی برسی هەموو شتێکی تاڵ شیرینە. 8وەک چۆن باڵندەیەک لە هێلنەکەیدا سەرگەردان دەبێت ،پیاوێک کە لە شوێنی خۆیدا سەرگەردان دەبێت. 9مەڵهەم و بۆن دڵ دڵخۆش دەکات ،شیرینی هاوڕێی مرۆڤیش بە ئامۆژگاری دڵسۆز. 10هاوڕێی خۆت و هاوڕێی باوکت ،واز مەهێنە .لە ڕۆژی بەڵتدا مەچۆ ناو ماڵی براکەت ،چونکە دراوسێیەکی نزیک باشترە لە برایەکی دوور. 11کوڕم ،دانا بە و دڵم دڵخۆش بکە ،تاکو وەڵمی ئەو کەسە بدەمەوە کە سەرزەنشتم دەکات. 12مرۆڤی وریا پێشبینی خراپە دەکات و خۆی دەشارێتەوە .بەڵم سادەکان تێدەپەڕن ،و سزا دەدرێن. 13جل و بەرگی غەنیمەت بۆ کەسێکی نامۆ وەربگرە و بەڵێننامەی بۆ ژنێکی نامۆ وەربگرە. 14ئەوەی بە دەنگێکی بەرز بەرەکەتی هاوڕێکەی ببەخشێت و بەیانی زوو لە خەو هەڵسێت ،ئەوە بە نەفرەت بۆی ئەژمار دەکرێت. 15دابەزینێکی بەردەوام لە ڕۆژێکی زۆر باراناویدا و ژنێکی مشتومڕاوی وەک یەکن. 16هەرکەسێک بیشارێتەوە ،با و مەڵهەمی دەستی ڕاستی خۆی دەشارێتەوە. 17ئاسن ئاسن تیژ دەکاتەوە .بەم شێوەیە مرۆڤ ڕووخساری هاوڕێکەی تیژ دەکاتەوە. 18هەرکەسێک دار هەنجیر بپارێزێت ،بەرهەمەکەی دەخوات ،هەروەها ئەوەی چاوەڕێی گەورەکەی دەکات ،ڕێزی لێدەگیرێت. 19وەک چۆن لە ئاودا ڕووخسار وەڵم دەداتەوە ،دڵی مرۆڤیش بە مرۆڤ. 20دۆزەخ و لەناوچوون هەرگیز پڕ نین؛ بۆیە چاوی مرۆڤ هەرگیز تێر نابێت. 21وەکو مەنجەڵ بۆ زیو و کورە بۆ زێڕ .پیاویش بە هەمان شێوە بۆ ستایشی ئەو. 22ئەگەر گەمژەیەک لە هاوەنێکدا لە نێوان گەنمدا بە چەقۆیەک بکوژیت ،بەڵم گەمژەیییەکەی لێی دوور ناکەوێتەوە. 23بە پەرۆش بە بۆ زانینی دۆخی مەڕەکانت و بە باشی سەیری مەڕەکانت بکە. 24چونکە دەوڵەمەندی بۆ هەتاهەتایە نییە ،ئایا تاج تا هەموو نەوەیەک دەمێنێتەوە؟ 25پەلەوەری دەردەکەون و چیمەنی ناسک خۆی دەردەخات و گیای شاخەکان کۆدەکرێنەوە. 26بەرخەکان بۆ جل و بەرگەکانتە و بزنیش نرخی کێڵگە. 27شیری بزنت دەبێت بەشی خواردن و خۆراکی ماڵەکەت و بژێوی کچەکانت. بەشی ٢٨
پەندەکان
1خراپەکاران هەڵدێن کاتێک کەس بەدوایدا ناگەڕێت ،بەڵم ڕاستودروستەکان وەک شێر بوێرن. 2سەرپێچی خاکێک زۆر سەرۆکەکانین ،بەڵم بە پیاوێکی تێگەیشتوو و زانا دۆخەکەی درێژتر دەبێتەوە. 3هەژارێک کە هەژار دەچەوسێنێتەوە ،وەک بارانێکی ڕژاو وایە کە خواردنی بەجێناهێڵێت. 4ئەوانەی واز لە یاسا دەهێنن ستایشی خراپەکاران دەکەن ،بەڵم ئەوانەی یاسا دەپارێزن لەگەڵیان ململنێ دەکەن. 5مرۆڤە خراپەکان لە دادگاییکردن تێناگەن ،بەڵم ئەوانەی بەدوای یەزدان دەگەڕێن هەموو شتێک تێدەگەن. 6ئەو هەژارە باشترە کە بە ڕاستگۆیی خۆیدا دەڕوات ،لەوەی کە لە ڕێگاکانیدا چەوتە ،هەرچەندە دەوڵەمەندیش بێت. 7ئەوەی یاسا بپارێزێت کوڕێکی دانایە ،بەڵم ئەوەی هاوڕێی پیاوە ئاژاوەگێڕەکانە ،باوکی شەرمەزار دەکات. 8ئەوەی بە ڕیبا و قازانجی ناڕەوا سامانەکەی زیاد دەکات ،ئەوا بۆ ئەو کەسە کۆی دەکاتەوە کە بەزەیی بە هەژاراندا دێتەوە. 9ئەوەی گوێی لە گوێگرتن لە یاسا دوور بخاتەوە ،نوێژەکەی قێزەون دەبێت. 10هەرکەسێک ڕاستودروستەکان بە ڕێگایەکی خراپدا بەلڕێدا دەبات ،خۆی دەکەوێتە ناو چاڵەکەی خۆیەوە ،بەڵم ڕاستگۆکان شتومەکی باشیان دەبێت. 11پیاوی دەوڵەمەند لە خۆبەزلزانینی خۆیدا دانایە .بەڵم هەژارەکان کە تێگەیشتنیان هەیە ،لێی دەکۆڵنەوە. 12کاتێک پیاوە ڕاستودروستەکان شاد دەبن ،شکۆمەندییەکی گەورە دەبێت ،بەڵم کاتێک خراپەکاران هەڵدەستن ،مرۆڤ شاراوە دەبێت. 13ئەوەی گوناهەکانی دادەپۆشێت سەرفراز نابێت ،بەڵم ئەوەی دانیان پێدا بنێت و وازیان لێبهێنێت ،بەزەیی پێیدا دێتەوە. 14بەختەوەرە ئەو مرۆڤەی هەمیشە دەترسێت ،بەڵم ئەوەی دڵی ڕەق بکاتەوە دەکەوێتە ناو خراپەکاری. 15وەک شێرێکی هاوار و ورچێکی مەودا .فەرمانڕەوایەکی خراپەکار بەسەر خەڵکی هەژاردا بە هەمان شێوە. 16ئەو شازادەی کە تێگەیشتنی کەمی هەیە ،ستەمکارێکی گەورەیە ،بەڵم ئەوەی ڕقی لە تەماح بێت ،تەمەنی درێژتر دەبێتەوە. 17کەسێک کە توندوتیژی بەرامبەر خوێنی هەر کەسێک بکات ،هەڵبێت بۆ چاڵ .با کەس لێی نەمێنێتەوە. 18ئەوەی بە ڕاستگۆیی بڕوات ،ڕزگاری دەبێت ،بەڵم ئەوەی لە ڕێگاکانیدا چەوتە ،یەکسەر دەڕوخێت. 19ئەوەی زەویەکەی دەچێنێت ،نانێکی زۆری دەبێت ،بەڵم ئەوەی بەدوای کەسانی بێهودەدا بگەڕێت ،هەژاری بەس دەبێت. 20مرۆڤی دڵسۆز نیعمەتەکانی زۆر دەبێت ،بەڵم ئەوەی پەلە بکات بۆ دەوڵەمەندبوون بێتاوان نابێت. 21ڕێزگرتن لە مرۆڤەکان باش نییە ،چونکە مرۆڤ بۆ پارچە نانێک سەرپێچی دەکات. 22ئەوەی پەلە دەکات لە دەوڵەمەندبوون ،چاوی خراپە و نازانێت هەژاری بەسەریدا دێت. 23ئەوەی دوای ئەوە سەرزەنشتی مرۆڤ بکات ،ڕەزامەندی زیاتری دەبێت لەوەی کە بە زمانی قسەی خۆش دەکات. 24هەرکەسێک باوکی یان دایکی تاڵن بکات و بڵێت« :ئەوە سەرپێچی نییە ».هاوڕێی وێرانکەریش هەمان شتە. 25ئەوەی دڵی سەربەرز بێت ،ناکۆکی دەوروژێنێت ،بەڵم ئەوەی پشتی بە یەزدان ببەستێت ،قەڵەو دەبێت. 26ئەوەی پشت بە دڵی خۆی ببەستێت ،گەمژەیە ،بەڵم ئەوەی بە ژیری بڕوات ،ڕزگاری دەبێت. 27ئەوەی ببەخشێتە هەژاران کەم نابێت ،بەڵم ئەوەی چاوەکانی بشارێتەوە نەفرەتی زۆری دەبێت. 28کاتێک خراپەکاران هەڵدەستن ،مرۆڤ خۆیان دەشارنەوە ،بەڵم کاتێک لەناو دەچن ،ڕاستودروستەکان زیاد دەبن. بەشی ٢٩ 1ئەوەی زۆرجار سەرزەنشت دەکرێت ملی ڕەق دەکاتەوە ،لەناکاو لەناو دەچێت و بەبێ چارەسەر. 2کاتێک ڕاستودروستەکان دەسەڵتیان هەیە ،گەل شاد دەبێت ،بەڵم کاتێک خراپەکار حوکمڕانی دەکات ،گەل ماتەمینی دەکات. 3ئەوەی حیکمەتی خۆش بوێت ،باوکی شاد دەبێت ،بەڵم ئەوەی لەگەڵ لەشفرۆشەکاندا هاوڕێیەتی دەکات ،سامانی خۆی بەسەر دەبات. 4پاشا بە دادوەری خاکەکە جێگیر دەکات ،بەڵم ئەوەی بەخشش وەربگرێت ،دەیڕوخێنێت. 5ئەو کەسەی دراوسێی خۆی شانازی بکات ،تۆڕێک بۆ پێیەکانی بڵودەکاتەوە. 6لە سەرپێچیی مرۆڤی خراپدا تەڵە هەیە ،بەڵم ڕاستودروست گۆرانی دەڵێت و شاد دەبێت. 7ڕاستودروست ڕەچاوی هەژارەکان دەکات ،بەڵم خراپەکار پێی نازانێت. 8کەسانی سووکایەتیپێکراو شارێک دەخەنە تەڵەوە ،بەڵم داناکان تووڕەیی دەهێڵنەوە. 9ئەگەر دانایەک لەگەڵ کەسێکی گەمژەدا ململنێ بکات ،تووڕە بێت یان پێبکەنێت ،پشوو نادرێت. 10خوێنمژەکان ڕقی لە ڕاستگۆکانە ،بەڵم ڕاستودروستەکان بەدوای ڕۆحی خۆیاندا دەگەڕێن. 11گەمژە هەموو عەقڵی خۆی دەڵێت ،بەڵم دانا تا دوای ئەوە خۆی دەیپارێزێت. 12ئەگەر فەرمانڕەوایەک گوێ لە درۆ بگرێت ،هەموو خزمەتکارەکانی خراپەکارن. 13هەژار و فێڵباز کۆدەبنەوە ،یەزدان چاویان ڕووناک دەکاتەوە. 14ئەو پاشایەی بە دڵسۆزی حوکم لەسەر هەژاران بدات ،تەختەکەی بۆ هەمیشە جێگیر دەبێت. 15دار و سەرزەنشت حیکمەت دەبەخشێت ،بەڵم منداڵێک کە بۆ خۆی جێبهێڵرێت ،دایکی شەرمەزار دەکات. 16کاتێک خراپەکاران زۆر دەبن ،سەرپێچی زیاتر دەبێت ،بەڵم ڕاستودروستەکان کەوتنیان دەبینن. 17کوڕەکەت ڕاست بکەرەوە ،ئەویش پشووت پێدەدات .بەڵێ ،ئەو دڵخۆشی بە ڕۆحت دەکات». 18لە شوێنێک کە بینین نەبێت ،گەل لەناو دەچێت ،بەڵم ئەوەی یاسا بپارێزێت ،بەختەوەرە. 19بەندە بە قسە ڕاست ناکرێتەوە ،چونکە ئەگەر تێدەگات وەڵم ناداتەوە. 20ئایا پیاوێک دەبینیت کە بەپەلە قسەکانی بکات؟ هیوای گەمژە زیاترە لە ئەو. 21ئەوەی بە ناسکی خزمەتکارەکەی لە منداڵییەوە پەروەردە دەکات ،لە درێژاییدا دەبێتە کوڕی. 22پیاوی تووڕە ململنێ دەوروژێنێت و تووڕەش سەرپێچی زۆر دەکات. 23خۆبەزلزانینی مرۆڤ کەمی دەکاتەوە ،بەڵم ڕێز لە ڕۆحی خۆبەزلزاندا بەرز دەکاتەوە. 24ئەوەی هاوبەشی دز بێت ،ڕقی لە ڕۆحی خۆیەتی ،گوێی لە جنێودان دەبێت و نایکات. 25ترس لە مرۆڤ تەڵە دەهێنێت ،بەڵم ئەوەی پشتی بە یەزدان ببەستێت ،سەلمەت دەبێت. 26زۆر کەس بەدوای ڕەزامەندی فەرمانڕەوادا دەگەڕێن .بەڵم حوکمی هەر کەسێک لە یەزدانەوە دێت. 27نادادپەروەر بۆ ڕاستودروستەکان قێزەونە ،ئەوەی ڕاستگۆ بێت لە ڕێگادا بۆ خراپەکار قێزەونە.
پەندەکان
بەشی ٣٠ 1قسەکانی ئاگوری کوڕی یاقا ،پێشبینییەکە ،پیاوەکە بە ئیتیێل و ئیتیێل و ئوجالی گوت. 2بەڕاستی من لە هەموو مرۆڤێک دڕندەترم و تێگەیشتنی مرۆڤم نییە. 3نە فێری حیکمەت بووم و نە زانیاریم لەسەر پیرۆزەکان هەیە. 4کێ بەرز بووەتەوە بۆ ئاسمان ،یان دابەزیوە؟ کێ بای لە مشتەکانیدا کۆکردۆتەوە؟ کێ ئاوەکانی بە جلێکەوە بەستووە؟ کێ هەموو کۆتاییەکانی زەوی چەسپاندووە؟ ناوی چییە و ناوی کوڕەکەی چییە ،ئەگەر بتوانی بزانیت؟ 5هەموو قسەیەکی خودا پاکە ،قەڵغانێکە بۆ ئەوانەی پشتیان پێی بەستووە. 6زیاد مەکە بۆ قسەکانی ،نەک سەرزەنشتت بکات و تۆ درۆزن بدۆزیتەوە. 7دوو شتم لە تۆ داوا کردووە .پێش مردنم ئینکاریم لێ مەکە: 8بێهودەیی و درۆ لێم دوور بخەرەوە ،نە هەژاری و نە دەوڵەمەندیم پێ بدە .خۆراکێکم پێ بدە کە بۆ من گونجاو بێت: 9نەک تێر بم و ئینکاریت بکەم و بڵێم :یەزدان کێیە؟ یان هەژار بم و دزی بکەم و ناوی خوداکەم بە بەتاڵی وەربگرم. 10بەندەیەک تۆمەتبار مەکە بۆ گەورەکەی ،نەک نەفرەتت لێ بکات و تۆ تاوانبار نەبیت. 11نەوەیەک هەیە نەفرەت لە باوکیان دەکات و بەرەکەتی دایکی نادات. 12نەوەیەک هەیە لە چاوی خۆیان پاکن ،بەڵم لە پیسیەکانیان نەشۆراون. 13نەوەیەک هەیە ،ئەی چاوەکانیان چەندە بەرزن !و پێڵوی چاویان بەرز دەبێتەوە. 14نەوەیەک هەیە ،ددانەکانی وەک شمشێر و ددانی چەناگەیان وەک چەقۆ ،هەژاران لە سەر زەوی و هەژاران لە نێو مرۆڤەکاندا بخۆن. 15ئەسپەکە دوو کچی هەیە ،هاوار دەکەن" :ببەخشە ،بیدە ".سێ شت هەیە کە هەرگیز تێر نابن ،بەڵێ چوار شت دەڵێن نا ،بەسە. 16گۆڕ؛ و سکی بێ بەرهەم؛ ئەو زەویەی کە پڕ نییە لە ئاو؛ ئەو ئاگرەش کە ناڵێت :بەسە. 17ئەو چاوەی گاڵتە بە باوکی دەکات و سووکایەتی بە گوێڕایەڵی دایکی دەکات ،کۆترەکانی دۆڵ هەڵیدەگرن و هەڵۆ بچووکەکان دەیخۆن. 18سێ شت هەیە کە زۆر سەرسوڕهێنەرن بۆ من ،چوار شت کە من نایزانم. 19ڕێگای هەڵۆ لە هەوادا؛ ڕێگای مارێک لەسەر بەردێک؛ ڕێگای کەشتییەک لە ناوەڕاستی دەریادا؛ و ڕێگای پیاوێک کە خزمەتکارێکی هەیە. 20ڕێگای ژنی زیناکار بەم شێوەیە .دەخوات و دەمی دەسڕێتەوە و دەڵێت« :هیچ خراپەیەکم نەکردووە». 21زەوی بەهۆی سێ شتەوە شڵەژاوە و لەبەر چوار شت کە بەرگەی ناگرێت. 22بۆ خزمەتکار کاتێک پاشایەتی دەکات .و گەمژە کاتێک پڕ بوو لە گۆشت؛ 23بۆ ژنێکی قێزەون کاتێک هاوسەرگیری دەکات .و خزمەتکارێک کە میراتگری خاتوونەکەیە. 24چوار شت لەسەر زەوی کەمن ،بەڵم زۆر ژیرانە. 25مێروولە گەلێکن کە بەهێز نین ،بەڵم لە هاویندا گۆشتەکانیان ئامادە دەکەن. 26کونەکان تەنیا خەڵکێکی لوازن ،بەڵم لە بەردەکاندا ماڵەکانیان دەکەنەوە. 27جرجەکان پاشایان نییە ،بەڵم هەموویان بە چەقۆ دەڕۆن. 28جاڵجاڵۆکە بە دەستەکانی دەگرێت و لە کۆشکی پاشاکاندایە. 29سێ شت هەیە کە بە باشی دەڕۆن ،بەڵێ ،چوار شت جوانن. 30شێرێک کە لە نێو ئاژەڵەکاندا بەهێزترە و بۆ هیچ کەسێک ڕووناکاتەوە. 31سەگێکی خۆڵەمێشی؛ بزنێکیش؛ و پاشایەک کە لە دژی ڕاپەڕین نییە. 32ئەگەر گەمژەیی خۆت بەرزکردەوە ،یان بیرت لە خراپە کردبێت ،دەستت بخەرە سەر دەمت. 33بەڕاستی شلکردنی شیر کەرە دروست دەکات و لووت چرچ خوێنی لێ دەردەچێت ،بەم شێوەیەش زەبری تووڕەیی ناکۆکی دروست دەکات. بەشی ٣١ 1قسەکانی پاشا لێموئێل ،ئەو پێشبینییەی کە دایکی فێری کردبوو. 2چی کوڕەکەم؟ و چی ،کوڕی سکی من؟ و چی ،کوڕی نەزرەکانم؟ 3هێزت مەدە بە ژنان و ڕێگاکانت مەدە بەو شتەی کە پاشاکان لەناو دەبات. 4ئەی لێموئێل ،بۆ پاشاکان نییە ،بۆ پاشاکان شەراب بخۆنەوە .نە بۆ شازادەکان خواردنەوەیەکی بەهێز. 5نەک بخۆنەوە و یاسا لەبیر بکەن و حوکمدانی هیچ کام لە ئازارچێشتووەکان بشێوێنن. 6خواردنەوەیەکی بەهێز بدە بەو کەسەی کە ئامادەیە بۆ لەناوچوون و شەراب بدە بەوانەی دڵیان قورسە. 7با بخواتەوە و هەژارییەکەی لەبیر بکات و چیتر نەهامەتیەکانی لەبیر نەکات. 8دەمت بۆ داماوەکان بکەرەوە لە ڕێگەی هەموو ئەوانەی کە بۆ لەناوچوون دانراون. 9دەمت بکەرەوە ،بە ڕاستگۆیی دادوەری بکە و داوای هەژار و هەژاران بکە. 10کێ ژنێکی فەزیلەتدار بدۆزێتەوە؟ چونکە نرخی ئەو زۆر لە سەرووی یاقوتەوەیە. 11دڵی مێردەکەی بە دڵنیاییەوە متمانەی پێدەکات ،بۆ ئەوەی پێویستی بە غەنیمەت نەبێت. 12بە درێژایی ژیانی چاکەی بۆ دەکات نەک خراپە. 13بەدوای پشم و کەتاندا دەگەڕێت و بە ئارەزووی خۆی بە دەستەکانی کاردەکات. 14ئەو ژنە وەک کەشتییە بازرگانەکانە .لە دوورەوە خواردنەکەی دەهێنێت. 15لە شەودا هەستێتەوە و خواردن دەدات بە ماڵەکەی و بەشێکیش دەدات بە کچەکانی. 16کێڵگەیەک دەزانێت و دەیکڕێت ،بە بەرهەمی دەستەکانی باخی ترێ دەچێنێت. 17کەمەرەکانی بە هێز دەبەستێت و قۆڵەکانی بەهێز دەکات. 18ئەو دەزانێت کە کاڵکانی باشن ،مۆمەکەی بە شەو ناکوژێتەوە. 19دەستەکانی دەخاتە سەر چەقۆکە و دەستەکانی چەقۆکە دەگرن. 20دەستی بۆ هەژاران درێژ دەکات .بەڵێ ،دەستەکانی بۆ هەژاران درێژ دەکات.
پەندەکان
21بۆ ماڵەکەی لە بەفر ناترسێت ،چونکە هەموو ماڵەکەی جل و بەرگی سووریان لەبەردایە. 22پۆشاکی خۆی لە پەڕۆ دروست دەکات .جلەکانی ئاوریشم و وەنەوشەییە. 23مێردەکەی لە دەروازەکاندا دەناسرێت ،کاتێک لەنێو پیرەکانی خاکەکەدا دادەنیشێت. 24کەتانێکی جوان دروست دەکات و دەیفرۆشێت .پشتێنەکان دەداتە بازرگان. 25هێز و شەرەف جل و بەرگی ئەون .لە کاتی داهاتووشدا شاد دەبێت. 26بە حیکمەت دەمی دەکاتەوە .یاسای میهرەبانیش لە زمانیدا هەیە. 27بە باشی سەیری ڕێگاکانی ماڵەکەی دەکات و نانی بێکاری ناخوات. 28منداڵەکانی هەستن و پێی دەڵێن بەختەوەر .هەروەها مێردەکەی ،ستایشی دەکات. 29زۆرێک لە کچان چاکەیان کردووە ،بەڵم تۆ لە هەموویان باشتریت. 30نیعمەت فێڵبازە و جوانی بێهودە ،بەڵم ژنێک لە یەزدان بترسێت ،ستایشی دەکرێت. 31لە بەرهەمی دەستەکانی پێ بدە .با کارەکانی خۆی لە دەروازەکاندا ستایشی بکەن.