نامەی ئاریستیا پێشەکی لە نامەی ئاریستیا کە یەکێکە لە چاکبوونەوە هەرە جێی سەرنج و کۆنەکانی ئەم کۆمەڵەیە ،ڕێگایەکی دوور و دوور لە ئادەم و حەوا ،ڕێگایەکی دوور لە لفاوەوە ڕۆیشتوین .ئەم نووسینە دیمەنێکی خۆڕاگری ڕەگەزی مرۆڤ دەخاتە ڕوو، کە زەویی دووبارە خەڵک کردووەتەوە ،لەگەڵ گەلنی بەهێز کە بە شکۆمەندی و شکۆمەندییەوە دەژین. لێرەدا یەکەم کتێبفرۆشی گەورەی دەخوێنیتەوە--بەتلیمۆس فیلدلفۆس .ئەو ئارەزووی ئەوە دەکات "هەموو کتێبەکانی جیهان" لە کتێبخانەکەی لە ئەسکەندەریە کۆبکاتەوە .لە کۆتاییدا لە خولیای دەستەبەرکردنی یەک بەرهەمی گەورەدا-- یاساکانی جولەکەکان --100هەزار دیل دەگۆڕێتەوە بۆ ئەو کتێبە .ڕەنگە ئەمە بەرزترین نرخ بێت کە تا ئێستا بۆ یەک کار دراوە .هۆکارێکی نائاسایی بۆ کۆتایی هاتنی دیلێتی گەورە دەخاتە ڕوو. ڕووداوەکانی ئەم گێڕانەوەیە لە سەردەمی ژیانی شاژنی بەناوبانگی ئارسینۆدا ڕوویانداوە ،کە لە ساڵی ٢٧٠پێش زایین کۆچی دوایی کردووە مێژووی وردی نووسینەکە دیار نییە. وردەکارییەکانی ژیانی دادگا ،باسکردنی کێشە کۆمەڵیەتییەکانی ئەو ڕۆژە جێگەی سەرنج و زیندووبوونەوەن. دۆزینەوەیەکی سەیرە لەم ڕۆژگارەدا کە ببینیت پاشا و میوانەکانی لە کاتی ئاهەنگگێڕانیاندا یاری بە پرسیار و وەڵم دەکەن. پێکهاتەی ئەم کارە هەڵمژەرە بەم شێوەیەیە.١ : 1.تەرخانکردنی کتێبەکە بۆ فیلۆکرات. 2.ڕێوشوێنی پێشوەختە: (أ) پێشنیاری کتێبخانەوان بۆ ئازادکردنی دیلەکانی جولەکەکان لە بەرامبەر کتێبێکدا. ب -ڕزگاربوون. ج -نامەی فیلدلف بۆ ئەلیازر. (د) وەڵمەکە. (هـ) ناوی ئەو لیژنەیەی کە بۆ وەرگێڕانی کتێبەکە دیاری کراوە. 3.وەسفکردنی دیارییە شاهانەییەکان: (ئە) مێزەکە (پێدەچێت وردترین پارچە مۆبیلیات بێت کە تا ئێستا بەرهەم هێنراوە).
نامەی ئاریستیا
(ب) ئەوی تر پێشکەش دەکات. 4.وەسفکردنی قودس. (ئە) پەرستگا (و سیستەمی کارەکانی ئاو). ب -مەراسیمەکە. ج -قەڵکە. (د) شارەکە. (هـ) لدێکان. 5.ماڵئاوایی کردنی ئەلیازر. -٦ڕوونکردنەوەی ئەلیازر بۆ یاسا (ئەمە حیکمەتێکی قووڵە). 7.پێشوازیکردنەکە. 8.خوانەکە (72پرسیار و وەڵم). 9.وەرگێڕانی کتێبەکە. بەشی یەکەم لە سەردەمی دیلبوونی جولەکەکان لە میسر ،بەتلیمۆس فیلدلفۆس خۆی وەک یەکەم کتێبفرۆشی گەورەی ئاشکرا دەکات. ئارەزووی ئەوە دەکات هەموو کتێبەکانی جیهان لە کتێبخانەکەیدا هەبێت؛ بۆ ئەوەی یاساکانی موسا بەدەستبهێنێت پێشنیاری ئەوە دەکات کە ١٠٠هەزار دیل بۆ ئەو کارە بگۆڕێتەوە و هاوار دەکات و دەڵێت "بەڕاستی ئەوە نیعمەتێکی بچووکە"! 1بەو پێیەی کە من ماددەم کۆکردۆتەوە بۆ مێژوویەکی یادگاری سەردانەکەم بۆ لی ئەلیەزار سەرۆک کاهینی جولەکەکان و لەبەر ئەوەی تۆ فیلۆکرات وەک هیچ دەرفەتێک لەدەست نادەیت بۆ بیرخستنەوەم ،کۆگایەکی گەورەت داناوە لەگەڵ وەرگرتنی باسێک لە پاڵنەر و ئامانجی ئەرکەکەم ،هەوڵم داوە ڕوونکردنەوەیەکی ڕوونی بابەتەکە بۆ تۆ دابڕێژم ،چونکە هەست دەکەم کە تۆ خاوەنی خۆشەویستییەکی سروشتی فێربوونیت ،کوالیتییەک کە بەرزترین خاوەندارێتی مرۆڤە--کە بەردەوام هەوڵی زیادکردنی زانیاری و دەستکەوتەکانی بدات' جا لە ڕێگەی لێکۆڵینەوە لە مێژووەوە بێت یان بە بەشداریکردنی ڕاستەقینە لە خودی ڕووداوەکاندا. 2هەر بەم ڕێگایە ،بە هەڵگرتنی بەرزترین توخمەکان لە خۆیدا ،ڕۆح لە پاکیدا جێگیر دەبێت و بە جێگیرکردنی ئامانجەکەی لەسەر تەقوا ،بەرزترین ئامانجی هەموویان ،ئەمە وەک ڕێبەرێکی بێ هەڵەی خۆی بەکاردەهێنێت و بەم شێوەیە ئامانجێکی دیاریکراو بەدەست دەهێنێت. 3ئەوە پەرۆشی من بوو بۆ بەدواداچوونی زانستی ئایینی کە وای لێکردم باڵیۆزخانەی ئەو پیاوە بگرمە ئەستۆ بۆ ئەو پیاوەی باسم کردووە ،کە لەلیەن هاووڵتیانی خۆیەوە و چ لەلیەن کەسانی دیکەوە بە بەرزترین ڕێزی لێدەگیرا ،چ لەبەر فەزیلەتەکەی و چ بەهۆی شکۆمەندییەکەیەوە ،و بەڵگەنامەی بەرزترین بەهای لەبەردەستیدا بوو بۆ جولەکەکان لە وڵتەکەی خۆی و لە خاکە بیانییەکان بۆ لێکدانەوەی یاسای ئیلهی ،بۆ یاساکانیان لەسەر پەرداخی چەرم بە پیتی جوولەکە نووسراون. 4پاشان ئەم باڵیۆزخانەیەم بە جۆش و خرۆشەوە دەستم پێکرد ،پێش هەموو شتێک دەرفەتێکم دۆزیەوە کە داوای لێبوردن لە پاشا بکەم بەناوی ئەو جوولەکە دیلنەی کە لەلیەن باوکی پاشاوە لە جولەوە گواسترانەوە بۆ میسر ،کاتێک بۆ یەکەمجار دەستی بەسەر ئەم شارەدا گرت و خاکی میسری داگیرکرد. 5شایانی ئەوەم کە ئەم چیرۆکەشتان بۆ بگێڕمەوە ،چونکە قەناعەتم وایە کە تۆ بە مەیلی خۆت بەرامبەر بە پیرۆزی و هاوسۆزیت لەگەڵ ئەو پیاوانەی کە بەپێی یاسای پیرۆز دەژین ،هێندەی تر بە ئاسانی گوێ لەو باسە دەگریت کە مەبەستمە بیخەمە ڕوو ،چونکە تۆ خۆت لەم دواییانەدا لە دوورگەکەوە هاتوویت بۆ لی ئێمە و بە دڵەڕاوکێیەوە دەبیستیت بۆ گوێگرتن لە هەموو ئەو شتانەی کە مەیلی بنیاتنانی ڕۆحیان هەیە. 6لە بۆنەیەکی پێشوودا ،تۆمارێکم بۆ ناردبووم لەو ڕاستیانەی کە پێم وابوو شایەنی باسکردنە دەربارەی ڕەگەزی جولەکەکان--،ئەو تۆمارەی کە لە شارەزاترین سەرۆک کاهینەکانی فێربووترین خاکی میسر بەدەستم هێنابوو. 7وەک چۆن تۆ زۆر بە تامەزرۆییەوە زانیاریت لەسەر ئەو شتانە بەدەستهێنا کە دەتوانن سوود بە عەقڵ بگەیەنن، هەست دەکەم ئەرکی سەرشانی منە کە هەموو ئەو زانیاریانەی لە دەسەڵتمدا هەیەتان پێ بگەیەنم.
نامەی ئاریستیا
8دەبێ هەست بە هەمان ئەرک بکەم بەرامبەر بە هەموو ئەوانەی خاوەنی هەمان مەیلی بوون بەڵم هەستی پێدەکەم بە تایبەتی بەرامبەر بە تۆ لەبەر ئەوەی ئاواتەکانت هەیە کە ئەوەندە بەرزن ،و بەو پێیەی تۆ تەنها برای من نیت لە کارەکتەردا ،کەمتر نییە لە خوێن ،بەڵکو لەگەڵ منیش یەکیت لە بەدواداچوونی چاکە. 9چونکە نە ئەو چێژەی لە زێڕەوە وەرگیراوە و نە هیچ کام لەو شتانەی کە لەلیەن عەقڵی قووڵەوە بەنرخن ،هەمان سوودی بەدواداچوونی کولتوور و ئەو لێکۆڵینەوەیەی کە ئێمە لە دەستەبەرکردنیدا خەرج دەکەین ،نابەخشێت. 10بەڵم بۆ ئەوەی بە پێشەکییەکی زۆر درێژ ماندووتان نەدەم ،یەکسەر دەچمە سەر جەوهەری گێڕانەوەکەم. 11دیمیتریۆسی فالێرۆم ،سەرۆکی کتێبخانەی پاشا ،پارەیەکی زۆری وەرگرت ،بە مەبەستی کۆکردنەوەی هەموو کتێبەکانی جیهان ،تا ئەو جێگایەی کە دەیتوانی. 12بە کڕین و نووسینەوە ،بە باشترین شێوە ئامانجی پاشای جێبەجێ کرد. 13لە بۆنەیەکدا کە من ئامادە بووم لێی پرسی :چەند هەزار کتێب لە کتێبخانەکەدا هەیە؟ وەڵمی دایەوە' :زیاتر لە دوو سەد هەزار ،ئەی پاشا ،منیش لە داهاتوویەکی نزیکدا هەوڵ دەدەم ئەوانی دیکەش کۆبکەمەوە ،بۆ ئەوەی بگاتە کۆی گشتی پێنج سەد هەزار' .پێم دەڵێن یاسای جولەکەکان شایەنی نووسینە و شایەنی جێگایە لە کتێبخانەکەتدا! ' 14چی ڕێگریت لێدەکات لەم کارە؟' پاشا وەڵمی دایەوە' .هەموو شتێک کە پێویست بێت خراوەتە بەردەستتان! 15دیمیتریۆس وەڵمی دایەوە' :پێویستە وەرگێڕان بکرێن ،چونکە لە وڵتی جولەکەکاندا ئەلفوبێیەکی تایبەت بەکاردەهێنن (هەروەک چۆن میسرییەکانیش فۆرمێکی تایبەتی پیتەکانیان هەیە) و بە زاراوەیەکی تایبەت قسە دەکەن'. 16بڕیارە زمانی سریانی بەکاربهێنن ،بەڵم ئەمە وا نییە؛ زمانەکەیان تەواو جیاوازە'. 17پاشا کاتێک لە هەموو ڕاستییەکانی دۆسیەکە تێگەیشت ،فەرمانی دا نامەیەک بۆ سەرۆک کاهینی جولەکەکان بنووسرێت بۆ ئەوەی مەبەستەکەی (کە پێشتر باسکراوە) بەدیبهێنرێت. 18پێم وابوو کاتی ئەوە هاتووە کە فشار بخەمە سەر ئەو داواکارییە ،کە زۆرجار لەبەردەم سۆسیبیۆسی تارێنتۆم و ئەندرێاس ،سەرۆکی پاسەوانەکاندا ،بۆ ڕزگارکردنی جولەکەکان کە لەلیەن باوکی پاشاوە لە جوولەکە گواستراونەتەوە- چونکە کاتێک بە تێکەڵەیەکی بەختەوەری و بوێری هێرشەکەی بۆ سەر هەموو قەزای کۆلێ-سیریا و فینیقیا گەیاندبووەسەرکەوتوو پرسی ،لە پرۆسەی تیرۆرکردنی وڵت بۆ ملکەچبوون ،هەندێک لە دوژمنەکانی گواستەوە و هەندێکی دیکەشی بۆ دیلکردن کورتکردەوە. 19ژمارەی ئەوانەی لە وڵتی جولەکەکانەوە بۆ میسر دەیانگواستەوە لە سەد هەزار کەس کەمتر نەبوون. 20لەوانە سی هەزار پیاوی هەڵبژاردەی چەکدار کرد و لە گارنیۆنەکانی قەزاکانی وڵتدا نیشتەجێیان کرد. ( 21تەنانەت پێش ئەم کاتەش ژمارەیەکی زۆر لە جولەکەکان لەگەڵ فارسەکاندا هاتبوونە میسر و لە سەردەمێکی پێشووتردا هەندێکی دیکەش ڕەوانەی میسر کرابوون بۆ ئەوەی یارمەتی پسامێتیکۆس بدەن لە هەڵمەتەکەیدا دژی پاشای ئەسیوپیاکان. 22وەک پێشتر وتم بەتلیمۆس باشترینی ئەمانەی هەڵبژارد ،ئەو پیاوانەی کە لە قۆناغی سەرەتایی ژیاندا بوون و بەهۆی بوێری خۆیانەوە جیاواز بوون ،و چەکداریان کرد ،بەڵم جەماوەری گەورەی ئەوانی تر ،ئەوانەی کە زۆر پیر بوون یان زۆر گەنج بوون بۆ ئەم مەبەستە ،و ژنەکانیش ،ئەو کورتی کردەوە بۆ کۆیلیەتی ،نەک ئەوەی کە ئارەزووی ئەوە بکات بە ئارەزووی خۆی ئەمە بکات ،بەڵکو لەلیەن سەربازەکانیەوە ناچار بوو کە وەک پاداشتێک ئیدیعای ئەوانیان دەکرد ئەو خزمەتانەی کە لە شەڕدا پێشکەشیان کردبوو. 23دوای ئەوەی وەک پێشتر ئاماژەمان پێدا ،دەرفەتێکم بۆ دەستەبەرکردنی ڕزگارییان دەستکەوت ،بەم ئارگیومێنتانەی خوارەوە قسەم لەگەڵ پاشا کرد' .با ئەوەندە ناعەقڵنی نەبین کە ڕێگە بدەین کردەوەکانمان درۆ بە قسەکانمان بدەن'. 24بەو پێیەی ئەو یاسایەی کە ئێمە نەک تەنها دەمانەوێت بینووسین بەڵکو دەمانەوێت وەریبگێڕین سەر بە هەموو ڕەگەزی جولەکەکانە ،چ پاساوێک دەتوانین بۆ باڵیۆزخانەکەمان بدۆزینەوە لە کاتێکدا ژمارەیەکی زۆریان لە دۆخی کۆیلیەتیدا لە شانشینی ئێوەدا ماونەتەوە؟ 25لە کامڵبوون و سامانی بەزەیی خۆتدا ئەوانەی لە کۆیلیەتییەکی نەگبەتیدا گیراون ،ئازاد بکە ،چونکە وەک چۆن من ئازارم داوە بۆ دۆزینەوەی ،ئەو خودایەی کە یاساکەیان پێبەخشیون ،ئەو خودایە کە شانشینی تۆ دەپارێزێت. 26ئەوان هەمان خودا دەپەرستن--پەروەردگار و دروستکەری گەردوون ،وەک هەموو مرۆڤەکانی تر ،وەک ئێمە خۆمان ،ئەی پاشا ،هەرچەندە بە ناوی جیاواز ناوی دەبەین ،وەک زیوس 1یان دیس. 27ئەم ناوە زۆر بە گونجاوترین شێوە لەلیەن باوباپیرانی یەکەممانەوە پێی بەخشراوە ،بۆ ئەوەی ئەوە دەربخات کە ئەو کەسەی کە لە ڕێگەیەوە هەموو شتەکان ژیانیان پێبەخشراوە و هاتۆتە ئاراوە ،بەپێویستی دەزانێت سوار و پەروەردگاری گەردوون بێت. 28هەموو مرۆڤایەتی نموونەی گەورەیی دابنێن بە ئازادکردنی ئەوانەی کە لە کۆیلیەتیدان'.
نامەی ئاریستیا
29دوای ماوەیەکی کورت ،لە کاتێکدا من دوعایەکی جددیم لە خودا دەکرد کە بەجۆرێک بیری پاشا ڕابکێشێت تا هەموو دیلەکان ئازاد بکرێن(--چونکە ڕەگەزی مرۆڤ ،کە دروستکراوی خودایە ،لەلیەن ئەوەوە دەجووڵێتەوە و کاریگەری لەسەرە. 30بۆیە بە چەندین دوعای جۆراوجۆر بانگم ئەو کەسە کرد کە حوکمڕانی دڵم دەکات ،تا پاشا ناچار بێت داواکارییەکەم جێبەجێ بکات. 31چونکە هیوایەکی زۆرم هەبوو سەبارەت بە ڕزگاربوونی پیاوەکان ،چونکە دڵنیا بوومەوە کە خودا دوعاکەم بەدی دێنێت. 32چونکە کاتێک مرۆڤەکان بە پاڵنەرێکی پاکەوە پلنی هەندێک کار لە بەرژەوەندی ڕاستودروستی و ئەنجامدانی کارە بەرزەکان دادەڕێژن ،خودای گەورە هەوڵ و مەبەستەکانیان دەگەیەنێتە پرسێکی سەرکەوتوو)--پاشا سەری بەرزکردەوە و بە ڕووخسارێکی دڵخۆشەوە سەیری کردم و پرسی' :پێتوایە چەند هەزار کەس دەژمێرن؟' 33ئەندرێاس کە لە نزیکەوە وەستابوو ،وەڵمی دایەوە :کەمێک زیاتر لە سەد هەزار. 34پاشا گوتی' :بەڕاستی ئەوە نیعمەتێکی بچووکە ،کە ئاریستیا داوای لێمان دەکات'! 35پاشان سۆسیبیۆس و هەندێک کەسی دیکە کە ئامادەبوون گوتیان 'بەڵێ ،بەڵم ئەوە دەبێتە باجێکی گونجاو بۆ گەورەیی ئێوە کە مافی مافی ئەم پیاوانە پێشکەش بکەن وەک کردەوەیەکی پەرستن بۆ خودای باڵ'. 36لەلیەن خودای گەورەوە ڕێزێکی زۆرت لێ گیرا و لە شکۆمەندیدا لە هەموو باوباپیرانت بەرزکرایتەوە و تەنیا جێگەی خۆیەتی کە گەورەترین قوربانی سوپاسگوزاری بکەیت کە لە توانای خۆتدا بێت'. 37زۆر دڵخۆش بوو بەم ئارگیومێنتانە فەرمانی دا کە بە بڕی پارەی ڕزگارکردنەکە زیادکردنێک بۆ کرێی سەربازەکان بکرێت ،بۆ هەر کۆیلەیەک بیست دراکما بدرێت بە خاوەنەکانی ،فەرمانێکی گشتی دەربکرێت و تۆماری دیلەکان بەوەوە ببەسترێتەوە. 38ئەو گەورەترین جۆش و خرۆشی لە کارەکەدا نیشان دا ،چونکە ئەوە خودا بوو کە مەبەستەکەمانی بە تەواوی گەیاندبووە بەدیهێنان و ناچاری کرد نەک تەنها ئەوانەی کە لەگەڵ سوپای باوکیدا هاتبوونە میسر بەڵکو هەر کەسێک کە پێش ئەو کاتە هاتبوون یان دواتر هێنرابوونە ناو شانشینی ڕزگاری بکات. 39ئاماژەی پێکرا کە پارەی فیدیە لە چوار سەد تەلەنت زیاتر دەبێت. 40پێموایە بەسوود دەبێت کۆپییەکی فەرمانەکە بخرێتە ناوەوە ،چونکە بەم شێوەیە گەورەیی پاشا کە لەلیەن خوداوە دەسەڵتی پێدرابوو بۆ ڕزگارکردنی ئەو جەماوەرە زۆرە ،ڕوونتر و زیاتر دەردەکەوێت. 41فەرمانی پاشا بەم شێوەیە بوو' :هەموو ئەوانەی لە سوپای باوکمان لە هەڵمەتی دژی شام و فینقیا و لە هێرشکردنە سەر وڵتی جولەکەکاندا خزمەتیان کرد و بوونە خاوەنی دیلەکانی جولەکە و هێنایانەوە بۆ شاری ئەسکەندەریە و خاکی میسر یان فرۆشتیان بە کەسانی دیکە--و بە هەمان شێوە هەر دیلێک کە پێش ئەو کاتە لە خاکی ئێمەدا بوون یان بوون دوای ئەوە هێنرایە ئێرە--هەموو ئەوانەی خاوەنی ئەو جۆرە دیلنەن ،پێویستە بە یەکجار ئازادیان بکەن ،بیست دراکما بۆ هەر سەرێک وەک پارەی فیدیە وەردەگرن. 42سەربازەکان ئەم پارەیە وەک دیاری وەردەگرن کە زیاد دەکرێت بۆ مووچەکانیان ،ئەوانی دیکە لە خەزێنەی پاشا. 43ئێمە پێمان وایە کە بە پێچەوانەی ویستی باوکمان و بە پێچەوانەی هەموو ڕەوشتێکەوە بوو کە دەبوو بکرایە دیل و وێرانکردنی خاکەکەیان و گواستنەوەی جولەکەکان بۆ میسر کردەوەیەکی بێمانای سەربازی بوو. 44ئەو غەنیمەتەی لە مەیدانی شەڕدا کەوتە سەر سەربازەکان ،هەموو ئەو غەنیمەتە بوو کە دەبوو داوای بکەن. 45کەمکردنەوەی خەڵک بۆ کۆیلیەتی جگە لەوەش کردەوەیەکی نادادپەروەری ڕەها بوو. 46بۆیە ،لەبەر ئەوەی دان بەوەدا دەنرێت کە ئێمە خوومان گرتووە بە دادپەروەری بۆ هەموو مرۆڤەکان و بە تایبەتی بۆ ئەوانەی کە بە نادادپەروەرانە لە بارودۆخی کۆیلیەتیدان ،و لەبەر ئەوەی هەوڵدەدەین مامەڵەیەکی دادپەروەرانە لەگەڵ هەموو مرۆڤەکاندا بکەین بەپێی داواکارییەکانی دادپەروەری و تەقوا ،ئێمە بڕیارمان داوە ،بە ئاماژەدان بەو کەسانەی جولەکەکان کە لە هەر بارودۆخێکی کۆیلیەتیدان لە هەر بەشێکی دەسەڵتی ئێمەدا ،کە ئەوانەی خاوەنیانن دەبێت بڕە پارەی دیاریکراو وەربگرن و ئازادیان بکەن و هیچ کەسێک نابێت هیچ دواکەوتنێک لە جێبەجێکردنی ئەرکەکانیدا نیشان بدات. 47لە ماوەی سێ ڕۆژدا دوای بڵوبوونەوەی ئەم فەرمانە ،دەبێت لیستی کۆیلەکان بۆ ئەو ئەفسەرانە دروست بکەن کە بۆ جێبەجێکردنی وەسیەتنامەکەمان دەستنیشانکراون ،و دەستبەجێ کەسایەتی دیلەکان بەرهەمبهێنن. 48چونکە ئێمە پێمان وایە کە بە قازانجی ئێمە و کاروبارەکانمان دەبێت کە بابەتەکە بگاتە ئەنجام. 49هەرکەسێک حەزی لێیە دەتوانێت زانیاری لەسەر هەرکەسێک بدات کە سەرپێچی فەرمانەکە بکات ،بەو مەرجەی ئەگەر پیاوەکە تاوانبار بێت ئەوا دەبێتە کۆیلەی؛ بەڵم موڵکەکەی ڕادەستی گەنجینەی شاهانە دەکرێت'.
نامەی ئاریستیا
50کاتێک فەرمانەکە هێنرا بۆ ئەوەی بخوێنرێتەوە بۆ پاشا بۆ پەسەندکردنی ،هەموو بڕگەکانی دیکەی تێدابوو جگە لە دەستەواژەی 'هەر دیلێک کە پێش ئەو کاتە لە خاکەکەدا بووبێت یان دوای ئەوە هێنرایە ئێرە' و لە گەورەیی و گەورەیی دڵیدا پاشا ئەم بڕگەیەی خستە ناوەوە و فەرمانی دا کە بەخشینی پارەی پێویست بۆ ڕزگارکردنەکە بە تەواوی بخرێتە سەر لەگەڵ مووچەخۆرانی هێزەکان و بانکدارە شاهانەییەکان و بەم شێوەیە بابەتەکە یەکلیی بووەوە و لە ماوەی حەوت ڕۆژدا فەرمانەکە پەسەند کرا. 51یارمەتیی ڕزگارکردنەکە زیاتر لە شەش سەد و شەست بەهرە بوو؛ چونکە زۆرێک لە کۆرپە لە مەمکدا لەگەڵ دایکیاندا ئازاد دەکران. 52کاتێک پرسیارێک هاتە ئاراوە کە ئایا دەبێت کۆی بیست بەهرە بۆ ئەمانە بدرێت ،پاشا فەرمانی دا کە ئەوە بکرێت و بەم شێوەیە بڕیارەکەی بە گشتگیرترین شێوە جێبەجێ کرد. بەشی دووەم نیشاندانی ئەوەی کە چۆن وردترین تۆمارەکانی کاروباری دەوڵەت هێڵدراونەتەوە .پەیوەندی سووری حکومەت. لیژنەیەکی شەش کەسی دادەنرێت بۆ ئەوەی بچنە لی سەرۆک کاهین لە ئۆرشەلیم و ڕێکبخەن بۆ ئاڵوگۆڕەکە .ئاریستیا دەخرێتە سەر شاندەکە. 1کاتێک ئەمە کرا ،فەرمانی بە دیمیتریۆس کرد کە یادگاریەک سەبارەت بە نووسینەوەی کتێبە جولەکەکان دابڕێژێت. 2چونکە پێشتر هەموو کاروباری دەوڵەت بە فەرمان و بە وردبینییەکی زۆر ئازاربەخش لەلیەن ئەم پاشایانەی میسرەوە ئەنجام دەدرا و هیچ شتێک بە شێوەیەکی خلیسکانە یان بە شێوەیەکی هەڕەمەکی ئەنجام نەدەدرا. 3بەم شێوەیە کۆپی یادگارییەکە و نامەکانم داناوە ،ژمارەی دیارییەکانی نێردراو و سروشتی هەریەکەیان ،بەو پێیەی هەریەکەیان لە شکۆمەندی و لێهاتوویی تەکنیکیدا سەرکەوتوو بوون. 4ئەمانەی خوارەوە کۆپییەکی یادگارییە .یادی دیمیتریۆس بۆ پاشای گەورە' .بەو پێیەی تۆ ڕێنماییت پێدام ئەی پاشا ،کە ئەو کتێبانەی کە پێویستن بۆ تەواوکردنی کتێبخانەکەت پێکەوە کۆبکرێنەوە و ئەوانەی کەموکوڕییان هەیە چاکبکرێنەوە، من بەوپەڕی وریاییەوە خۆم تەرخان کردووە بۆ بەدیهێنانی خواستەکانت و ئێستا ئەم پێشنیازەی خوارەوەم هەیە کە لەبەردەمتدا دابنێم. 5کتێبەکانی یاسای جولەکەکان (لەگەڵ هەندێک کتێبی کەمی تر) لە کتێبخانەکەدا ئامادە نین. 6بە پیت و زمانی عیبری نووسراون و بە بێباکی لێکدراوەتەوە ،و نوێنەرایەتی دەقی ڕەسەن ناکەن وەک ئەوەی لەلیەن ئەوانەی دەزانن ئاگادارم دەکەنەوە؛ چونکە هەرگیز چاودێری پاشایان نەبووە بۆ پاراستنیان. 7پێویستە ئەمانە بۆ کتێبخانەکەت ورد بکرێن چونکە ئەو یاسایەی کە لەخۆدەگرێت ،بەو پێیەی کە سەرچاوەی خوداییە، پڕە لە حیکمەت و دوور لە هەموو کەموکوڕییەک. 8هەر لەبەر ئەم هۆکارە پیاو و شاعیرانی ئەدەبی و جەماوەری نووسەرانی مێژوویی خۆیان لە ئاماژەکردن بەم کتێبانە و ئەو پیاوانەی کە بەپێی ئەو کتێبانە ژیاون و دەژین ،خۆیان بەدوور گرتووە ،چونکە چەمکی ژیانیان ئەوەندە پیرۆز و ئایینییە ،وەک هێکاتایۆسی عەبدەرا دەڵێت. 9ئەگەر بە دڵت بوو ،ئەی پاشا ،نامەیەک بۆ سەرۆک کاهین لە ئۆرشەلیم دەنووسرێت و داوای لێبکرێت شەش پیر لە هەر هۆزێک بنێرێت -ئەو پیاوانەی کە بەرزترین ژیانیان بەسەر بردووە و زۆرترین شارەزا لە یاساکەیاندا --بۆ ئەوەی بزانین ئەو خاڵنە بزانین کە زۆرینەیان تێیدا هاوڕان ،و بەم شێوەیە وەرگێڕانێکی وردمان دەستکەوتووە ،لە شوێنێکی بەرچاودا دابنێین بە شێوەیەک کە شایەنی ئەوە بێت کار خۆی و مەبەستەکەت. 10خۆشگوزەرانی بەردەوام هی ئێوە بێت'! 11کاتێک ئەم یادەوەرییە پێشکەش کرا ،پاشا فەرمانی دا نامەیەک بۆ ئەلعازار لەسەر ئەو بابەتە بنووسرێت ،هەروەها باس لە ڕزگارکردنی دیلەکانی جولەکەکان دەکات. 12کێشی پەنجا تاڵنت زێڕ و حەفتا تاڵنت زیو و بڕێکی زۆر بەردی بەنرخی دا بۆ دروستکردنی قاپ و کوپ و مێزێک و کوپێکی خواردنەوە. 13هەروەها فەرمانی بەو کەسانە دا کە سەرپەرشتی خەزێنەکانییان هەبوو ،ڕێگە بە دەستکردەکان بدەن کە هەر کەرەستەیەک هەڵبژێرن کە بۆ ئەو مەبەستە پێویستیان پێی بوو ،هەروەها سەد بەهرە لە پارە بنێردرێت بۆ دابینکردنی قوربانی بۆ پەرستگاکە و بۆ پێداویستییەکانی دیکە. 14دوای ئەوەی کۆپی نامەکانم لەبەردەمتان داناوە ،باسی تەواوتان بۆ دەکەم .نامەی پاشا بەم شێوەیە بەڕێوەچوو: ' 15پاشا بەتلیمۆس سڵو و سڵو دەنێرێت بۆ سەرۆک کاهین ئەلعازار.
نامەی ئاریستیا
16بەو پێیەی زۆرێک لە جولەکەکان لە کایەی ئێمەدا نیشتەجێ بوون کە لە کاتی دەسەڵتی فارسەکاندا لە ئۆرشەلیمەوە بردران و زۆرێکی دیکەش کە لەگەڵ باوکمدا وەک دیل هاتبوونە میسر--ژمارەیەکی زۆر لەوانەی خستە ناو سوپاوە و کرێی زیاتری لە ئاسایی پێداون ،کاتێک دڵسۆزی سەرکردەکانیان سەلماند قەڵکانی دروستکرد و خستیانە ژێر دەسەڵتی خۆیان کە میسرییە ڕەسەنەکان بن لەلیەن ئەوانەوە دەترسێنرێت. 17منیش کاتێک سەرکەوتمە سەر تەخت ،هەڵوێستێکی میهرەبانانەم بەرامبەر هەموو ڕەعیەتەکانم گرتەبەر و بە تایبەتیتر لەگەڵ ئەوانەی هاوڵتی تۆ بوون--زیاتر لە سەد هەزار دیلم ئازاد کردووە ،باجی بازاڕی گونجاوم داوە بە خاوەنەکانیان و ئەگەر هەرگیز لە ڕێگەی سۆزەکانی جەماعەتەوە خراپەکاری بەرامبەر گەلەکەت کراوە ،ئەوا قەرەبووم کردونەتەوە. 18ئەو پاڵنەرەی کە هاندەری ئەم کارەم بووە ،ئارەزووی ئەوە بووە کە بە تەقوای مامەڵە بکەم و قوربانییەکی سوپاسگوزاری پێشکەش بە خودای باڵ بکەم بۆ پاراستنی شانشینی خۆم بە ئاشتی و شکۆمەندییەکی گەورە لە هەموو جیهاندا. 19جگە لەوەش ئەوانەی لە گەلەکەتدا کە لە قۆناغی سەرەتایی ژیاندا بوون ،وەرمگرتووە بۆ سوپاکەم و ئەوانەی کە شیاو بوون بۆ ئەوەی پەیوەست بن بە کەسایەتی منەوە و شایەنی متمانەی دادگا بوون ،لە پۆستە فەرمییەکاندا جێگیرم کردوون. 20ئێستا لەبەر ئەوەی من بە پەرۆشم بۆ ئەوەی سوپاسگوزاری خۆم بۆ ئەم پیاوانە و جولەکەکان لە سەرانسەری جیهان و بۆ نەوەکانی داهاتوو نیشان بدەم ،بڕیارم داوە کە یاساکەتان لە زمانی عیبریەوە وەربگێڕدرێت کە لە نێوانتاندا بەکاردەهێنرێت بۆ زمانی یۆنانی ،بۆ ئەوەی ئەم کتێبانە بۆ کتێبە پاشایەتییەکانی دیکەی کتێبخانەکەم زیاد بکرێن. 21ئەوە میهرەبانییەک دەبێت و پاداشتێک دەبێت بۆ زەوق و زەوقی من ئەگەر شەش پیر لە هەریەک لە هۆزەکانتان هەڵبژێرن ،پیاوی ژیانی بەرز و شارەزا لە یاساکەتان و توانای لێکدانەوەیان هەبێت ،بۆ ئەوەی لە پرسیارە ناکۆکیەکاندا بتوانین ئەو بڕیارە بدۆزینەوە کە زۆرینەی خەڵک تێیدا هاوڕان ،چونکە لێکۆڵینەوەکە لە بەرزترین گرنگیدایە. 22هیوادارم بە ئەنجامدانی ئەم کارە ناوبانگێکی زۆر بەدەست بهێنم. 23من ئەندریاس ،سەرۆکی پاسەوانەکانم و ئاریستیاسم ناردووە -پیاوێک کە ڕێزی زۆریان پێدەگرم --بۆ ئەوەی بابەتەکە بخەنە بەردەمتان و سەد بەهرە زیوتان پێشکەش بکەن ،یەکەم بەرهەمی پێشکەشکردنەکەم بۆ پەرستگا و قوربانییەکان و ڕێوڕەسمە ئاینییەکانی دیکە. 24ئەگەر لەم بابەتانەدا سەبارەت بە خواستەکانت بۆم بنووسیت ،ئەوا نیعمەتێکی گەورەم پێدەبەخشیت و بەڵێنێکی نوێی هاوڕێیەتیم پێدەبەخشیت ،چونکە هەموو ئارەزووەکانت بە خێرایی جێبەجێ دەکرێن .خواحافیزی! 25بۆ ئەم نامەیە ئەلعازار بە شێوەیەکی گونجاو وەڵمی دایەوە' :ئەلیازار سەرۆک کاهین سڵو دەنێرێت بۆ پاشا بەتلیمۆس هاوڕێی ڕاستەقینەی خۆی'. 26بەرزترین ئاواتی من بۆ خۆشگوزەرانی ئێوە و خۆشگوزەرانی شاژن ئارسینۆ و خوشکەکەتان و منداڵەکانتانە. 27منیش باشم .نامەکەتم پێگەیشت و زۆر دڵخۆشم بە مەبەستەکەت و ئامۆژگارییە بەرزەکانت. 28هەموو گەلەکەم کۆکردەوە و بۆیانم خوێندەوە ،تا بزانن پەرستنی ئێوە بۆ خوداکەمان. 29منیش ئەو جامانەی کە تۆ ناردبوویت ،بیست زێڕ و سی زیو ،پێنج قاپ و مێزی تەرخانکردن و سەد تەلەنت زیو بۆ پێشکەشکردنی قوربانییەکان و دابینکردنی ئەو شتانەی کە پەرستگاکە پێویستی پێیەتی ،نیشانم دا. 30ئەم بەخششانە لەلیەن ئەندرێاس ،یەکێک لە خزمەتکارە بەڕێزەکانتەوە بۆم هێنراون ،هەروەها لەلیەن ئاریستیا، پیاوی باش و ڕاستگۆ ،بە فێربوونیان جیاکراونەتەوە و لە هەموو ڕوویەکەوە شایەنن نوێنەری بنەما بەرزەکان و مەبەستە ڕاستگۆکانتان بن. 31ئەم پیاوانە پەیامەکەتیان پێدام و وەڵمێکیان لە من وەرگرت کە هاوڕای نامەکەت بوو .من ڕەزامەندی دەدەم لەسەر هەموو شتێک کە سوودی بۆ تۆ هەبێت هەرچەندە داواکارییەکەت زۆر نائاساییە. 32چونکە ئێوە لە زۆر ڕووەوە سوودی گەورە و هەرگیز لەبیرنەکراوتان بە هاووڵتیانمان بەخشی. 33هەر بۆیە دەستبەجێ بەناوی تۆ و خوشکەکەت و منداڵەکانت و هاوڕێکانتەوە قوربانیم پێشکەش کرد و هەموو گەل دوعایان کرد کە پلنەکانت بەردەوام سەرفراز بن و خودای گەورە شانشینی ئێوە بە شەرەفەوە بە ئاشتی بپارێزێت و وەرگێڕانی یاسای پیرۆز سوودی بۆ ئێوە بێت و بە سەرکەوتوویی جێبەجێ بکرێت. 34لەبەردەم هەموو گەلەکەدا شەش پیرەم لە هەر هۆزێک هەڵبژارد ،پیاوی چاک و ڕاستگۆ ،لەگەڵ کۆپییەکی یاساکەمان بۆتان ناردوون. 35ئەی پاشای ڕاستودروست ،میهرەبانی دەبێت ئەگەر ڕێنمایی بدەیت کە هەر کە وەرگێڕانی یاساکە تەواو بوو، پیاوەکان بە سەلمەتی بۆمان بگەڕێندرێنەوە .خواحافیزی!
نامەی ئاریستیا
36ناوی پیرەکان ئەمانەن :لە هۆزی یەکەم ،یوسف ،حەزەقیا ،زەکەریا ،یۆحەنا ،حەزەقیا ،ئەلیشا. 37لە هۆزی دووەم :یەهودا و شیمۆن و ساموئێل و ئەدایۆس و مەتاتیاس و ئەسکلمیا. 38لە هۆزی سێیەم ،نەحیمیا ،یوسف ،تیۆدۆسیۆس ،بازاس ،ئۆرنیاس ،داکیس. 39لە هۆزی چوارەم ،یۆناتان ،ئەبرایۆ ،ئەلیشا ،ئەنانیا ،کابریا. . . . 40لە هۆزی پێنجەم ،ئیسحاق ،یاقوب ،عیسا ،سەباتایۆس ،شیمۆن و لیڤی. 41لە هۆزی شەشەم :یەهودا و یوسف و شیمۆن و زەکەریا و ساموئێل و سەلیماس. 42لە هۆزی حەوتەم :سەباتایۆس ،سدقیا ،یاقوب ،ئیسحاق ،یسیاس ،ناتایۆس. 43لە هۆزی هەشتەم ،تیۆدۆسیۆس ،یاسۆن ،عیسا ،تیۆدۆت ،یۆحەنا ،یۆناتان. 44لە هۆزی نۆیەم ،تیۆفیلۆس ،ئیبراهیم ،ئەرسامۆس ،یاسۆن ،ئەندێمیاس ،دانیال. 45لە هۆزی دەیەم ،یەرمیا و ئەلعازار و زەکەریا و بنێاس و ئەلیشا و داتیۆس. 46لە هۆزی یازدەهەم ،ساموێل ،یوسف ،یەهودا ،یوناس ،چابو ،دۆسیتیۆس. 47لە هۆزی دوانزەهەم ،ئیشایلۆس ،یۆحەنا ،تیۆدۆسیۆس ،ئەرسامۆس ،ئەبیێتس ،حەزەقێل. 48بە گشتی حەفتا و دوو کەس بوون .وەڵمی ئەلعازار و هاوڕێکانی بەم شێوەیە بوو بۆ نامەکەی پاشا. بەشی سێیەم
کە تێیدا نایابترین و جوانترین مێز باسکراوە کە تا ئێستا بەرهەم هێنراوە .هەروەها دیاری دەوڵەمەندی تر، سەرنجڕاکێشە لە ژێر ڕۆشنایی هەڵکۆڵینەکانی ئەم دواییەی میسر. 1ئێستا بەردەوام دەبم لە وەرگرتنەوەی بەڵێنەکەم و وەسفێک بۆ بەرهەمە هونەریەکان دەدەم. 2بە لێهاتوویییەکی ناوازە دروستکرابوون ،چونکە پاشا هیچ خەرجیەکی نەدەکرد و بە شێوەیەکی شەخسی سەرپەرشتی کرێکارانی دەکرد بە تاک. 3بۆیە نەیاندەتوانی هیچ بەشێک لە کارەکە هەڵبوەشێننەوە یان بە کەمتەرخەمی تەواو بکەن. 4سەرەتا وەسفی خشتەکەتان بۆ دەکەم. 5پاشا دڵەڕاوکێی ئەوە بوو کە ئەم پارچە کارە ڕەهەندێکی گەورەی ناوازەی هەبێت و بووە هۆی ئەوەی پرسیار لە جولەکەکانی ناوچەکە بکرێت سەبارەت بە قەبارەی ئەو مێزەی کە پێشتر لە پەرستگای ئۆرشەلیمدا بوو. 6کاتێک باسی پێوانەکانیان کرد ،پرسیاری ئەوەی کرد کە ئایا دەتوانێت پێکهاتەیەکی گەورەتر دروست بکات؟ 7هەندێک لە کاهینەکان و جولەکەکانی دیکەش وەڵمیان دایەوە :هیچ شتێک نییە ڕێگری لێبکات. 8وتی کە دڵەڕاوکێی ئەوەم هەیە پێنج هێندەی قەبارەکەی دروست بکات ،بەڵم دوودڵ بوو نەک بۆ خزمەتەکانی پەرستگاکە بێسوود بێت. 9ئەو حەزی دەکرد کە دیارییەکەی تەنیا لە پەرستگاکەدا جێگیر نەکرێت ،چونکە چێژێکی زۆر زیاتری پێدەبەخشێت ئەگەر ئەو پیاوانەی ئەرکیان ئەوەیە قوربانییە گونجاوەکان پێشکەش بکەن ،بتوانن بە شێوەیەکی گونجاو لەسەر ئەو مێزەی کە کردبووی. 10ئەو پێی وا نەبوو کە بەهۆی نەبوونی زێڕەوە بووە کە مێزی پێشوو بە قەبارەیەکی بچووک دروست کراوە ،بەڵم پێدەچێت هۆکارێک هەبووبێت ،بە وتەی خۆی ،بۆ ئەوەی لەم ڕەهەندە دروست کراوە. 11چونکە ئەگەر فەرمانەکە بدرایە ،هیچ کەمیی ئامرازێک نەدەبوو. 12بۆیە نابێت سەرپێچی بکەین و لە پێوەرێکی گونجاو تێپەڕین. 13لە هەمان کاتدا فەرمانی پێکردن کە هەموو جۆرە فرەچەشنەکانی هونەر فشار بخەنە سەر خزمەت ،چونکە ئەو پیاوێکی بەرزترین چەمک بوو و سروشت خەیاڵێکی تیژی پێبەخشیبوو کە وای لێکردبوو وێنەی ئەو دەرکەوتنە ببینێت کە بەهۆی کارە تەواوەکانەوە پێشکەش دەکرێت. 14فەرمانیشی دا کە لەو شوێنانەی کە لە کتێبی پیرۆزی جولەکەکاندا هیچ ڕێنمایییەک نەهاتووە ،هەموو شتێک تا دەتوانرێت جوان بکرێت. 15کاتێک ئەو جۆرە ڕێنماییانە داڕێژران ،دەبوو بە نووسراو جێبەجێ بکرێن. 16مێزەکەیان بە درێژی دوو باڵ و پانی باڵێک و بەرزی باڵ و نیوێکیان دروستکرد و لە زێڕی تۆکمەی پاک دروستکرا. 17ئەوەی باسی دەکەم زێڕی تەنک نەبووە کە لەسەر بناغەیەکی دیکە دانرابوو ،بەڵکو هەموو پێکهاتەکەی لە زێڕی گەورە بوو کە بەیەکەوە لێهەڵمژرابوو.
نامەی ئاریستیا
18سنوورێکیان بە پانی دەستێک بە دەوریدا دروست کرد. 19تاجە گوڵینەیەک لە شەپۆل دروستکرابوو ،کە بە شێوەی پەت هەڵکەندرابوو کە بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر لە سێ لیەوە دروستکرابوون. 20چونکە شێوەی سێگۆشە بوو و شێوازی کارەکە لە هەر لیەکدا بە تەواوی وەک یەک بوو ،بەجۆرێک کە بە هەر لیەکدا بگەڕێنرایە هەمان شێوەیان پێشکەش دەکرد. 21لە دوو لی ژێر سنوورەکە ،ئەو لیەی کە بەرەو خوارەوە بەرەو مێزەکە ڕۆیشتبوو ،کارێکی زۆر جوان بوو ،بەڵم ئەوە دیوی دەرەوە بوو کە چاوی بینەرەکەی ڕادەکێشا. 22لێواری سەرەوەی دوو لیەکە بەرز بووەوە ،تیژ بوو ،چونکە وەک وتمان لێوارەکەی سێ لیەنە بوو ،لە هەر ڕوانگەیەکەوە مرۆڤ لێی نزیک بووبێتەوە. 23چینەکانی بەردی بەنرخی لەسەر بوو لە ناوەڕاستی کاری پەڕۆ چەسپاودا و بە ئامێرێکی هونەری بێ تەقلیدی لەگەڵ یەکتردا تێکەڵ بوون. 24لە پێناو ئاسایشدا هەموویان بە دەرزی زێڕین جێگیر دەکران کە لە کونەکانی بەردەکاندا دەخرانە ناوەوە. 25لە لیەکانەوە بە بەستنەوە بەیەکەوە دەبەستران بۆ ئەوەی بە توندی ڕابگرن. 26لە بەشی سنووری دەوری مێزەکەدا کە بەرەو سەرەوە مەیل بوو و چاوەکانی بەیەکەوە بینی ،نەخشێکی هێلکە لە بەردی بەنرخدا دروستکرابوو ،بە وردی بە پارچەیەکی بەردەوامی کاری ڕیلیفی فلوتدار هەڵکەندراوە ،کە لە نزیکەوە بە دەوری هەموو مێزەکەدا بەیەکەوە بەستراونەتەوە. 27لە ژێر ئەو بەردانەی کە بۆ نوێنەرایەتیکردنی هێلکە ڕێکخرابوو ،هونەرمەندان تاجێکیان دروستکرد کە هەموو جۆرە میوەیەکی تێدابوو ،لە سەرەوەیدا کۆپەڵە ترێ و گوێچکەی گەنمەشامی و خورما و سێو و هەنار و هاوشێوەکانی بە شێوەیەکی بەرچاو ڕێکخرابوو. 28ئەم میوانە لە بەردی گرانبەها دروستکرابوون ،هەمان ڕەنگی میوەکان بوو و بە لێوارەکانی هەموو لکانی مێزەکە بە پەڕۆیەکی زێڕین دەیانبەستەوە. 29دوای ئەوەی تاجی میوەکە دانرا ،لە ژێرەوە نەخشێکی تری هێلکە لەناو بەردی بەنرخدا دانرابوو ،هەروەها کاری فلوت و کاری چەسپاوی دیکە ،بۆ ئەوەی هەردوو لی مێزەکە بەکاربهێنرێت ،بەپێی خواستی خاوەنەکانی و هەر لەبەر ئەم هۆکارەش کاری شەپۆل و سنوورەکە تا پێی مێزەکە درێژکرایەوە. 30پلێتێکی گەورەیان دروستکرد و لە ژێر هەموو پانی مێزەکەدا بەستەوە کە ئەستووری چوار پەنجە بوو ،بۆ ئەوەی پێیەکانی بخرێنە ناویەوە و بە پەنجەی چەقۆ کە لە ژێر سنوورەکەدا دەهاتە ناو کونەکانی مێزەکەوە ،بە توندی بەسترانەوە ،بۆ ئەوەی لە هەر لیەکی مێزەکەدا کە خەڵک پێیان خۆش بوو ،بەکاربهێنرێت. 31بەم شێوەیە بە ئاشکرا ڕوون بووەوە کە مەبەست لێی بەکارهێنانی کارەکە بووە بە هەر دوو ڕێگاکە. 32لەسەر خودی مێزەکە 'مایەندەر'یان هەڵکەندووە ،کە بەردی بەنرخی لە ناوەڕاستیدا دیار بووە ،یاقوت و زمرد و ئۆنیکسێکیش و چەندین جۆری دیکەی بەردی کە لە جوانیدا سەرکەوتوون. 33لە تەنیشت 'مایەندەر'دا پارچە تۆڕێکی نایاب دانرابوو ،کە ناوەندی مێزەکەی وەک ڕۆمبۆیدێک لە شێوەدا دەرکەوت و لەسەری بلوری و کەهەبێک ،وەک پێی دەوترێت ،دروستکرابوو ،کە کاریگەرییەکی بێهاوتای لەسەر بینەرەکان دروستکردبوو. 34پێی مێزەکەیان بە سەرەوە وەک سوسن کرد ،بەجۆرێک وا دیار بوو کە وەک سوسنێک بوون کە لە ژێر مێزەکەدا کێشراون و ئەو بەشانەی کە دیار بوون نوێنەرایەتی گەڵکانیان دەکرد کە ڕاست وەستابوون. 35بنەمای پێی لەسەر زەوی لە یاقوتێک پێکهاتبوو و پانی دەستێکی بەرز بوو بە هەموو دەوریدا. 36شێوەی پێڵوی هەبوو و پانەکەی هەشت پەنجە بوو. 37هەموو فراوانی پێیەکە لەسەری وەستابوو. 38پێیان وەکو ئیڤی دەرکەوت کە لە بەردەکەوە گەشە دەکات ،بە ئاکانتوس تێکەڵ بووە و بە دارێکی ترێ دەورە دراوە کە بە کۆپەڵە ترێ دەورە داوە ،کە لە بەرد دروست کراوە ،تا سەری پێیەکە. 39هەر چوار پێکە بە هەمان شێواز دروستکراون و هەموو شتێک بەو شێوەیە بە لێهاتوویی دروستکراون و جێگیرکراون ،وە لێهاتوویی و زانیارییەکی هێندە سەرنجڕاکێش خەرجکراون بۆ ئەوەی کە بە ڕاستی لەگەڵ سروشتدا بێت ،کە کاتێک هەوا بەهۆی هەناسەیەکی بایەوە دەجووڵێت ،جووڵە بە گەڵکان دەبەخشرا و هەموو شتێک بە شێوەیەک دروستکرابوو کە لەگەڵ ئەو واقیعە ڕاستەقینەیەدا بگونجێت کە نوێنەرایەتی دەکات. 40سەری مێزەکەیان وەک سێ بەش لە سێ بەشدا کرد ،بە درێژایی پانی کارەکە بە چەقۆ بە چەقۆ بە سێ بەشەوە کۆکرابوونەوە ،کە کۆبوونەوەی جومگەکان نەدەبینرا و تەنانەت نەدۆزرایەوە.
نامەی ئاریستیا
41ئەستووری مێزەکە لە نیو باڵ کەمتر نەبوو ،بەجۆرێک دەبێ هەموو کارەکە بە تەلەنتێکی زۆر بووبێت. 42چونکە پاشا نەیدەویست قەبارەکەی زیاد بکات ،هەمان بڕە پارەی بۆ وردەکارییەکان خەرج کرد کە ئەگەر مێزەکە بتوانێت ڕەهەندی گەورەتر بێت ،پێویست بوو. 43هەموو شتێک بەپێی پلنەکەی تەواو بوو ،بە شێوەیەکی زۆر سەرسوڕهێنەر و سەرنجڕاکێش ،بە هونەرێکی بێ وێنە و جوانییەکی بێهاوتای. 44لە قاپەکانی تێکەڵکردن ،دوو قاپ بە زێڕ دروستکرابوون و لە بنکەوە تا ناوەڕاست بە کاری ڕیلیف بە نەخشی تەرازوو هەڵکەندرابوون و لە نێوان تەرازووەکاندا بەردی بەنرخ بە لێهاتوویی هونەری زۆرەوە دەخرانە ناوەوە. 45ئینجا مەیئاندەرێک هەبوو کە بەرزییەکەی باڵێک بوو ،ڕووبەرەکەی بوو .لە بەردی بەنرخی چەندین ڕەنگ دروستکراوە ،هەوڵی هونەری و جوانییەکی گەورەی پیشان دەدات. 46لەسەر ئەمە مۆزایکێک هەبوو ،کە لە شێوەی ڕۆمبۆسدا کارکرابوو ،ڕوخسارێکی تۆڕی هەبوو و تا لێوارەکەی دەگەیشت. 47لە ناوەڕاستدا قەڵغانی بچووک کە لە بەردی بەنرخی جیاواز دروستکرابوون ،بە یەکەوە دانرابوون و لە جۆرەکانیان جیاواز بوو ،پانیان لە چوار پەنجە کەمتر نەبوو ،جوانی دەرکەوتنیان بەرز دەکردەوە. 48لەسەر لوتکەی لێوارەکە ڕازاندنەوەی سوسنی گوڵوی هەبوو و کۆپلەی ترێی تێکەڵو بە هەموو لیەکدا هەڵکەندرابوو. 49ئەو کاتە دروستکردنی قاپە زێڕینەکان بەم شێوەیە بوو و هەریەکەیان زیاتر لە دوو کۆتریان لە دەستدا بوو. 50قاپە زیوینەکان ڕوویەکی نەرمیان هەبوو ،بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر دروستکرابوون وەک ئەوەی بۆ چاویلکەی سەیرکردن بێت ،بەجۆرێک کە هەموو شتێک کە لێیان نزیک دەکرایەوە ،بە ڕوونیتر لە ئاوێنە ڕەنگدانەوەی هەبوو. 51بەڵم مەحاڵە باسی ئەو کاریگەرییە ڕاستەقینەیە بکرێت کە ئەم بەرهەمە هونەرییانە کاتێک تەواو بوون لەسەر مێشک بەرهەمیان هێنابوو. 52چونکە کاتێک ئەم قاپانە تەواو بوون و شان بە شانی یەکتر دانران ،سەرەتا قاپێکی زیوین و پاشان زێڕینێک ،پاشان زیوێکی دیکە و پاشان زێڕینێکی دیکە ،ئەو دەرکەوتنەی پێشکەشیان کرد بە تەواوی وەسف ناکرێت و ئەوانەی هاتبوون بۆ بینینی ئەوان نەیانتوانی خۆیان لەو دیمەنە درەوشاوە و دیمەنە سەرنجڕاکێشە بدڕێنن. 53ئەو کاریگەرییانەی کە بینینەکە بەرهەمیان هێنابوو ،لە ڕووی ماددییەوە جۆراوجۆر بوون. 54کاتێک مرۆڤەکان سەیری دەفرە زێڕینەکانیان دەکرد و مێشکیان لێکۆڵینەوەیەکی تەواویان لە هەر وردەکارییەکی کاری دەستی دەکرد ،ڕۆحیان بە سەرسوڕمانەوە وروژا. 55دیسانەوە کاتێک پیاوێک ویستی چاوەکانی ئاراستەی دەفرە زیوینەکان بکات ،کاتێک لەبەردەمیدا وەستابوون ،وا دیار بوو هەموو شتێک بە ڕووناکی بە دەوری ئەو شوێنەدا دەدرەوشایەوە کە لێی وەستابوو و خۆشحاڵییەکی زیاتری بە بینەران بەخشی. 56بەجۆرێک کە بەڕاستی مەحاڵە وەسفی جوانی هونەری بەرهەمەکان بکرێت. 57ئەو کوپە زێڕینانەی کە لە ناوەڕاستدا بە تاجە گوڵینەی ترێ هەڵکەندبوویان. 58لە دەوری لێوارەکانیش تاجە گوڵینەیەکیان لە زەیتوون و میرتل و زەیتوون بە کاری ڕیزبەندی دەتواندەوە و بەردی بەنرخیان تێدا دانا. 59بەشەکانی تری کارە فریاگوزارییەکان بە نەخشی جیاواز ئەنجامیان دا ،بەو پێیەی هەموو شتێکیان بە شێوەیەکی شایستە بە شکۆمەندی پاشا تەواو کردبوو بە خاڵێکی شەرەفمەندانە. 60بە یەک وشە دەتوانرێت بڵێین نە لە گەنجینەی پاشا و نە لە هیچ بەرهەمێکی تردا ،هیچ بەرهەمێک نەبووە کە لە ڕووی تێچوون و لە لێهاتوویی هونەریدا هاوتای ئەمانە بێت. 61چونکە پاشا بیری کەمی لێ نەکردەوە ،چونکە حەزی دەکرد شکۆمەندی بەدەستبهێنێت بەهۆی باشی پلنەکانییەوە. 62چونکە زۆرجار کارە فەرمییەکانی پشتگوێ دەخست و کاتەکانی لەگەڵ هونەرمەندان بەسەر دەبرد لە دڵەڕاوکێی خۆیدا کە هەموو شتێک بە شێوەیەک تەواو بکەن کە شایەنی ئەو شوێنە بێت کە دیارییەکان بۆی بنێردرێت. 63بۆیە هەموو شتێک بە قەبارەیەکی گەورە ئەنجامدرا ،بە شێوەیەک کە شایەنی ئەو پاشایە بوو کە بەخششەکانی نارد و سەرۆکی کاهین بوو کە فەرمانڕەوای خاکەکە بوو. 64هیچ بڕێک بەردی بەنرخ نەبوو ،چونکە لە پێنج هەزار کەمتر نەبوون و هەموویان قەبارەیان گەورە بوو. 65ناوازەترین لێهاتوویی هونەری بەکارهێنرا ،بەجۆرێک کە تێچووی بەردەکان و کاری دەستی پێنج هێندەی تێچووی زێڕ بوو.
نامەی ئاریستیا
بەشی چوارەم
وردەکاری زیندوو لە قوربانیدانەکە .وردبینی بێ هەڵەی قەشەکان جێگەی سەرنجە .ئۆرگییەکی دڕندە .وەسفێک بۆ پەرستگاکە و کارە ئاوییەکانی. 1ئەم وەسفەی دیاریەکانم پێداویت چونکە بە پێویستم زانی. 2خاڵی داهاتوو لە گێڕانەوەکەدا باسێکە لە گەشتەکەمان بۆ ئەلیازر ،بەڵم پێش هەموو شتێک وەسفێکتان بۆ هەموو وڵتەکە دەدەم. 3کاتێک گەیشتینە خاکی جولەکەکان شارەکەمان بینی کە دەکەوێتە ناوەڕاستی هەموو جولەکە لەسەر لوتکەی شاخێک کە بەرزییەکی بەرچاوی هەبوو. 4لەسەر لوتکە پەرستگاکە بە هەموو شکۆمەندیەکەیەوە دروستکرابوو. 5بە سێ دیوار دەورە دراوە کە بەرزییەکەی زیاتر لە حەفتا باڵ بوو و درێژی و پانییەکەی هاوتا بوو لەگەڵ پێکهاتەی بیناکە. 6هەموو بیناکان بە شکۆمەندی و تێچووییەکی تەواو بێ وێنە تایبەتمەند بوون. 7دیار بوو کە هیچ تێچوونێک بۆ دەرگاکە و بەستنەوەکان کە بە پۆستەکانی دەرگاکە دەبەستنەوە و سەقامگیری پەنجەرەی دەرگاکە ،نەپارێزراوە. 8شێوازی پەردەکەش بە تەواوی لەگەڵ شێوازی دەرگای چوونە ژوورەوەدا بوو. 9قوماشەکەی بەهۆی ڕەشنووسی بایەوە لە جووڵەی هەمیشەیی بوو و لەگەڵ ئەوەی ئەم جووڵەیە لە خوارەوە دەگەیەنرا و پەردەکە تا بەرزترین ئاستی خۆی هەڵدەهاتە دەرەوە ،دیمەنێکی خۆشی لێدەهات کە مرۆڤ بەدەگمەن دەتوانێت خۆی لێ بدڕێنێت. 10دروستکردنی قوربانگاکە هاوتەریب بوو لەگەڵ خودی شوێنەکە و قوربانی سووتاندن کە بە ئاگر لەسەری دەسووتێن و نزیکبوونەوە لێی بە قەبارەیەکی هاوشێوە بوو. 11وردە وردە لێوارێک بەرەو سەرەوە دەهات ،بۆ مەبەستی ڕەوشت بەرز ڕێکخرابوو ،کاهینەکانی خزمەتکردن جل و بەرگی کەتانیان لەبەردا بوو ،تا پاژنەی پێیان. 12پەرستگاکە ڕووی لە ڕۆژهەڵتە و پشتی بەرەو ڕۆژئاوایە. 13هەموو زەوییەکە بە بەرد و لێوارەکان قیرتاو کراوە بۆ خوارەوە بۆ شوێنە دیاریکراوەکان ،بۆ ئەوەی ئاو بگوازرێتەوە بۆ شۆردنی خوێنی قوربانییەکان ،چونکە هەزاران ئاژەڵ لەوێ لە ڕۆژانی جەژندا دەکرێنە قوربانی. 14ئاوێکی تەواونەکراو هەیە ،چونکە کانییەکی سروشتی زۆر لە ناوچەی پەرستگاکەوە دێتە دەرەوە. 15جگە لەوەش لە ژێر زەویدا کانیاوی سەرسوڕهێنەر و وەسفنەکراو هەیە ،وەک ئاماژەیان پێدام ،بە دووری پێنج فۆرلۆنگ بە دەوری شوێنی پەرستگاکەدا و هەریەکەیان بۆری بێشوماریان هەیە بەجۆرێک کە چەمە جیاوازەکان پێکەوە کۆدەبنەوە. 16هەموو ئەمانە بە سرکە لە بن و دیوارەکانی لوەکیدا بەسترابووەوە و بڕێکی زۆر گچکە بەسەریاندا بڵوکرابووەوە و هەموو بەشێکی کارەکە بە وردی ئەنجامدرابوو. 17لە بنی قوربانگاکەدا دەرچەیەکی زۆر بۆ ئاو هەیە کە بۆ هەمووان نابینرێن جگە لەوانەی سەرقاڵی خزمەتکردنن، بەجۆرێک هەموو خوێنی قوربانییەکان کە بە بڕێکی زۆر کۆدەکرێنەوە لە چاوتروکانێکدا دەشۆردرێت. 18بۆچوونی من سەبارەت بە سیفەتی خەزانەکان بەم شێوەیە و ئێستا نیشانتان دەدەم کە چۆن پشتڕاستکرایەوە. 19زیاتر لە چوار فۆرلۆنگیان لە دەرەوەی شارەکە بردم و فەرمانیان پێدام کە چاوێک لە خوارەوە بخشێنمەوە بەرەو شوێنێکی دیاریکراو و گوێ لەو دەنگە دەنگە بگرم کە بەهۆی کۆبوونەوەی ئاوەکانەوە دەهاتە ئاراوە ،بەجۆرێک قەبارەی گەورەی کۆگاکان بۆم دەرکەوت ،وەک پێشتر ئاماژەمان پێکراوە. 20خزمەتکردنی کاهینەکان لە هەموو ڕوویەکەوە بێ وێنەیە هەم بەهۆی بەرگەگرتنی جەستەیی و هەم بەهۆی خزمەتە ڕێک و پێک و بێدەنگەکەیەوە. 21چونکە هەموویان لەخۆوە کاردەکەن ،هەرچەندە ماندووبوونێکی زۆر بە ئازاری بەدوای خۆیدا دەهێنێت و هەریەکەیان ئەرکێکی تایبەتی بۆ تەرخانکراوە. 22خزمەتەکە بەبێ پچڕان بەڕێوەدەچێت--هەندێک دارەکە دابین دەکەن ،هەندێکی تر ڕۆنەکە ،هەندێکی تر ئاردی گەنمی ورد ،هەندێکی تر بەهاراتەکان .هەندێکی تر دیسانەوە پارچە گۆشتەکان دەهێننەوە بۆ قوربانی سووتاندن، پلەیەکی سەرسوڕهێنەر و هێزیان پیشان دەدەن.
نامەی ئاریستیا
23چونکە بە هەردوو دەست ئەندامەکانی گوێدرێژێک هەڵدەگرن ،هەریەکەیان کێشیان لە دوو تەلەنت زیاترە و بە هەر دەستێک بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر فڕێیان دەدەنە سەر شوێنی بەرزی قوربانگاکە و هەرگیز لە دانانی لە شوێنی گونجاو لەدەست نادەن. 24بە هەمان شێوە پارچەی مەڕ و بزنیش بەهۆی کێش و چەورییەوە نایاب و سەرنجڕاکێشن. 25چونکە ئەوانەی کاری خۆیانە ،هەمیشە ئەو ئاژەڵنە هەڵدەبژێرن کە بێ کەموکوڕی و بە تایبەتی چەورن و بەم شێوەیە ئەو قوربانییەی کە باسم کردووە ئەنجام دەدرێت. 26شوێنێکی تایبەت هەیە بۆ ئەوەی پشوو بدەن ،کە ئەوانەی لە ئەرک ڕزگاریان بووە ،لەوێ دادەنیشن. 27کاتێک ئەمە ڕوودەدات ،ئەوانەی پێشتر پشوویان داوە و ئامادەن دەست بە ئەرکەکانیان بکەنەوە ،لەخۆوە هەڵدەستن چونکە کەس نییە فەرمان بدات سەبارەت بە ڕێکخستنی قوربانییەکان. 28تەواوترین بێدەنگی حوکم دەکات بۆ ئەوەی مرۆڤ خەیاڵ بکات کە یەک کەس ئامادە نەبووە ،هەرچەندە لە ڕاستیدا حەوت سەد پیاو هەن کە سەرقاڵی کارەکەن ،جگە لە ژمارەیەکی زۆر لەوانەی کە سەرقاڵی پەروەردەکردنی قوربانییەکانن. 29هەموو شتێک بە ڕێز و بە شێوەیەکی شایستەی خودای گەورە بەڕێوە دەچێت. 30زۆر سەرمان سوڕما ،کاتێک ئەلعازارمان بینی سەرقاڵی خزمەتکردن بوو ،لە شێوازی جل و بەرگ و شکۆمەندی دەرکەوتنی ،کە لە جلەکەیدا دەرکەوت کە لەبەری کردبوو و بەردە بەنرخەکانی سەر کەسایەتییەکەی دەرکەوت. 31زەنگی زێڕین لەسەر جلەکە هەبوو کە تا پێیەکانی دەگەیشتە خوارەوە و جۆرێکی تایبەتی ئاوازیان لێدەهات و لە هەردوو لیان هەنار هەبوو کە گوڵی ڕەنگاوڕەنگی ڕەنگێکی نایابی هەبوو. 32بە پشتێنێکی جوانی بەرچاوەوە بەسترابوو ،کە بە جوانترین ڕەنگەکان تواوەتەوە. 33لەسەر سنگی قسەی خودای لەبەردا بوو ،وەک ئەوەی پێی دەوترێت ،کە دوانزە بەرد لە جۆری جیاوازدا لەسەری دانرابوو ،بە زێڕ بەیەکەوە بەسترابووەوە ،ناوی سەرکردەکانی هۆزەکانی تێدابوو ،بەپێی ڕێکوپێکی سەرەتایی خۆیان، هەریەکەیان بە شێوەیەکی وەسفنەکراو ڕەنگی تایبەتی خۆیان دەدرەوشایەوە. 34لەسەر سەری تاجە گوڵینەیەکی لەبەردا بوو ،وەک ئەوەی پێی دەوترێت ،لەسەر ئەمیش لە ناوەڕاستی پێشەوەیدا عەمامەیەکی بێ تەقلیدی ،تاجە گوڵینەی شاهانەی پڕ لە شکۆمەندی کە ناوی خودای لەسەر بوو کە بە پیتی پیرۆز لەسەر پلێتێکی زێڕین نووسرابوو . . .کە بە شایستەی پۆشینی ئەم نیشانانە لە خزمەتەکاندا دادەنرێت. 35دەرکەوتنیان ئەوەندە سەرسامی و سەرلێشێواوی دەروونی دروست دەکرد کە مرۆڤ هەست بکات کە هاتۆتە بەردەم پیاوێک کە سەر بە جیهانێکی جیاوازە. 36من قەناعەتم وایە هەرکەسێک بەشداری لەو دیمەنەدا بکات کە باسم کردووە ،پڕ دەبێت لە سەرسوڕمان و سەرسوڕمانی وەسفنەکراو و لە مێشکیدا کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر دەبێت بە بیرکردنەوە لەو پیرۆزییەی کە بە هەر وردەکارییەکی خزمەتەکەوە لکێنراوە. 37بەڵم بۆ ئەوەی زانیاری تەواو بەدەست بهێنین ،سەرکەوتینە لوتکەی قەڵی دراوسێ و سەیری دەوروبەرمان کرد. 38لە شوێنێکی زۆر بەرزدا هەڵکەوتووە ،و بە چەندین تاوەری قەڵچۆ کراوە ،کە تا لوتکە دروستکراون ،لە بەردی بێئەندازە ،لەگەڵ ئامانج ،وەک ئاگادارکراینەوە ،پاسەوانیکردنی ناوچەی پەرستگاکە ،بەجۆرێک ئەگەر هێرشێک ،یان یاخیبوونێک یان هێرشێکی دوژمن ڕوویدا ،کەس نەتوانێت بە زۆر دەروازەیەک لەناو ئەو دیوارانەی کە دەوری پەرستگاکەیان داوە. 39لەسەر تاوەرەکانی قەڵکە بزوێنەری جەنگ و جۆری جیاوازی ئامێر دانرابوو و پێگەی زۆر بەرزتر بوو لە بازنەی دیوارەکان کە باسم کرد. 40تاوەرەکانیش لەلیەن زۆربەی پیاوە متمانەپێکراوەکانەوە پاسەوانی دەکران کە زۆرترین بەڵگەیان لەسەر دڵسۆزی خۆیان بۆ وڵتەکەیان داوە. 41ئەم پیاوانە هەرگیز ڕێگەیان پێنەدەدرا لە قەڵکە دەربچن ،تەنها لە ڕۆژانی جەژن و دواتر تەنها بە مەفرەزەکان نەبێت ،هەروەها ڕێگەیان بە هیچ کەسێکی نامۆ نەدەدا بچێتە ناو قەڵکە. 42هەروەها زۆر وریا بوون کاتێک هەر فەرمانێک لە ئەفسەری سەرەکییەوە دەهات بۆ وەرگرتنی هەر سەردانکەرێک بۆ پشکنینی شوێنەکە ،وەک ئەزموونی خۆمان فێری کردین. 43ئەوان زۆر دوودڵ بوون لە وەرگرتنی ئێمە--هەرچەندە ئێمە تەنیا دوو پیاوی بێ چەک بووین--بۆ ئەوەی سەیری پێشکەشکردنی قوربانییەکان بکەین.
نامەی ئاریستیا
44ئەوان جەختیان لەوە کردەوە کە ئەوان بە سوێند بەستراون کاتێک ئەمانەتەکەیان پێ سپێردرا ،چونکە هەموویان سوێندیان خواردبوو و پابەند بوون بە جێبەجێکردنی سوێندەکە بە پیرۆزی تا نووسراوەکە ،هەرچەندە ژمارەیان پێنج سەد بوو ،بەڵم ڕێگە نادەن لە یەک کاتدا زیاتر لە پێنج پیاو بچنە ژوورەوە. 45قەڵکە پاراستنی تایبەتی پەرستگاکە بوو و دامەزرێنەرەکەی ئەوەندە بەهێز قەڵی کردبوو کە بتوانێت بە شێوەیەکی کارا بیپارێزێت. بەشی پێنجەم
وەسفێک بۆ شار و لدێ .ئایەت ١١بەراورد بکە لەگەڵ مەرجەکانی ئەمڕۆ .ئایەتەکانی ٤١-٨٩ئاشکرای دەکەن کە پێشینەکان چۆن زانایەک و پیاوێکی بەڕێز دەخەمڵێنن. 1قەبارەی شارەکە ڕەهەندەکانی مامناوەندە. 2نزیکەی چل فۆرلۆنگ لە دەوری ،ئەوەندەی مرۆڤ دەتوانێت گریمانە بکات. 3تاوەرەکانی لە شێوەی شانۆ ڕێکخراوە ،ڕێگاکانی نێوانیان دەڕوات ئێستا یەکتربڕینی تاوەرەکانی خوارەوە دیارە بەڵم ئەوانەی تاوەرەکانی سەرەوە زیاتر سەردانیان دەکرێت. 4چونکە زەوی بەرز دەبێتەوە ،چونکە شارەکە لەسەر شاخێک بنیات نراوە. 5هەنگاوەکانیش هەن کە بەرەو چوارڕێیانەکە دەڕۆن و هەندێک کەس هەمیشە بەرەو سەرەوە دەڕۆن و هەندێکی تریش دابەزین و تا دەتوانن لە یەکتر دوور دەکەونەوە لەسەر ڕێگاکە بەهۆی ئەوانەی کە بە یاساکانی پاکی بەستراونەوە ،نەک دەست لە هەر شتێک بدەن کە نایاساییە. 6بێ هۆکار نەبوو کە دامەزرێنەرانی ڕەسەنی شارەکە بە ڕێژەیەکی گونجاو دروستیان کرد ،چونکە خاوەنی تێڕوانینێکی ڕوون بوون سەبارەت بەو شتانەی کە پێویست بوو. 7بۆ وڵت فراوان و جوانە. 8هەندێک لە بەشەکانی ئاست بەرزن ،بە تایبەت ئەو قەزایانەی کە سەر بە سامریان ،وەک ناوی لێنراوە و هاوسنوورن لەگەڵ خاکی ئیدومییەکان ،بەشێکی دیکەیان شاخاوییە ،بە تایبەت ئەوانەی کە هاوتەریبن لەگەڵ خاکی یەهودا. 9بۆیە خەڵک ناچارن خۆیان بۆ کشتوکاڵ و چاندنی خاک تەرخان بکەن بۆ ئەوەی بەم ڕێگایە بەرهەمێکی زۆریان هەبێت. 10بەم شێوەیە چاندن بە هەموو جۆرەکانیەوە ئەنجام دەدرێت و دروێنەیەکی زۆر لە هەموو ئەو خاکەی پێشوودا دەچنرێت. 11ئەو شارانەی کە گەورەن و خۆشگوزەرانییەکی هاوتایان هەیە ،دانیشتووانێکی باشیان هەیە ،بەڵم قەزاکانی وڵت پشتگوێ دەخەن ،بەو پێیەی هەموو مرۆڤەکان مەیلیان بۆ ژیانێکی چێژبەخشە ،چونکە هەر کەسێک مەیلێکی سروشتی هەیە بۆ بەدواداچوونی چێژ. 12هەمان شت لە ئەسکەندەریە ڕوویدا کە لە ڕووی قەبارە و خۆشگوزەرانییەوە لە هەموو شارەکان زیاترە. 13خەڵکی وڵت بە کۆچکردن لە قەزا گوندنشینەکان و نیشتەجێبوون لە شار کشتوکاڵیان بێ ناوبانگ کرد :و بەم شێوەیە بۆ ئەوەی نەتوانن لە شارەکەدا نیشتەجێ بن ،پاشا فەرمانی دەرکرد کە نابێت زیاتر لە بیست ڕۆژ تێیدا بمێننەوە. 14بە هەمان شێوە ڕێنمایی نووسراوی بە دادوەرەکان دا کە ئەگەر پێویست بوو بانگهێشتنامەیەک بۆ هەر کەسێک دەربکرێت کە لە وڵتەکەدا دەژی ،ئەوا دەبێت لە ماوەی پێنج ڕۆژدا دۆسیەکە یەکلیی بکرێتەوە. 15بەو پێیەی ئەو بابەتەی بە گرنگیەکی گەورە زانی ،ئەفسەری یاسایی بۆ هەر قەزایەک لەگەڵ یاریدەدەرەکانیان دانا، بۆ ئەوەی جووتیاران و داکۆکیکارەکانیان لە بەرژەوەندی بازرگانیدا دانەوێڵەکانی شارەکە بەتاڵ نەکەنەوە ،مەبەستم ئەوەیە لە بەرهەمی کشتوکاڵی. 16من ڕێگەم بەم لدانە داوە ،چونکە ئەوە ئەلیازر بوو کە بە ڕوونییەکی زۆرەوە ئاماژەی بەو خاڵنە کرد کە باسکراون. 17چونکە ئەو وزەیەی کە لە کشتوکاڵی خاکدا خەرجی دەکەن زۆرە. 18چونکە خاکەکە بە ئەستووری چێنراوە بە چەندین دار زەیتون ،بە بەرهەمی گەنمەشامی و چەرموو و بە ترێ و هەنگوینیش زۆرە. 19جۆرەکانی تری دارە میوەکان و خورماکان بە بەراورد لەگەڵ ئەمانەدا ناژمێردرێن. 20ئاژەڵ بە هەموو جۆرەکانیەوە بە ڕێژەیەکی زۆر و لەوەڕگەیەکی دەوڵەمەند بۆیان هەیە.
نامەی ئاریستیا
21بۆیە ئەوان بەڕاستی دان بەوەدا دەنێن کە قەزاکانی وڵت پێویستیان بە دانیشتووانێکی زۆر هەیە و پەیوەندییەکانی نێوان شار و گوندەکان بە شێوەیەکی دروست ڕێکخراوە. 22بڕێکی زۆر بەهارات و بەردی بەنرخ و زێڕ لەلیەن عەرەبەکانەوە دەهێنرێتە ناو وڵتەوە. 23چونکە وڵتەکە نەک تەنها بۆ کشتوکاڵ بەڵکو بۆ بازرگانیش بە باشی گونجاوە و شارەکە دەوڵەمەندە بە هونەر و هیچ کام لەو کاڵ بازرگانیانەی نییە کە دەهێنرێنە ئەودیوی دەریاوە. 24خاوەنی بەندەرێکی زۆر گونجاو و پڕ لە کاڵیە لە ئەسکالۆن و یوپا و غەززە ،هەروەها لە بەتلیمای کە لەلیەن پاشاوە دامەزراوە و پێگەیەکی ناوەندی هەیە بە بەراورد لەگەڵ شوێنەکانی دیکە کە ناویان لێنراوە ،دوور نییە لە هیچ کامیان. 25وڵت هەموو شتێک بە فراوانی بەرهەم دەهێنێت ،بەو پێیەی بە باشی ئاوی دەدرێت بە هەموو ئاراستەکان و بە باشی لە زریانەکان پارێزراوە. 26ڕووباری ئوردن ،وەک ناوی لێنراوە ،کە هەرگیز وشک نابێتەوە ،بەناو خاکەکەدا دەڕژێت. 27لە بنەڕەتدا وڵتەکە لە 60ملیۆن دۆنم کەمتر نەبوو--هەرچەندە دواتر گەلنی دراوسێ دەستدرێژییان کردە سەری-- و 600,000پیاو لە کێڵگەکانی هەریەکەیان سەد دۆنم لەسەری نیشتەجێ بوون. 28ڕووباری وەک ڕووباری نیل لە کاتی دروێنەکردندا بەرز دەبێتەوە و بەشێکی زۆری زەوییەکە ئاودێری دەکات. 29لە نزیک ئەو قەزایەی کە سەر بە خەڵکی بەتلێمایە ،دەڕژێتە ناو ڕووبارێکی دیکە و ئەمەش دەڕژێتە دەرەوە بۆ ناو دەریا. 30لفاوەکانی دیکەی شاخ ،وەک ناویان لێنراوە ،دەڕژێنە خوارەوە بۆ دەشتەکە و بەشەکانی دەوروبەری غەززە و قەزای ئەشدۆد دەگرێتەوە. 31وڵتەکە بە سیاجێکی سروشتی دەورە دراوە و هێرشکردنە سەری زۆر قورسە و ناتوانرێت لەلیەن هێزە گەورەکانەوە هێرش بکرێتە سەر ،بەهۆی دەروازە تەسکەکانەوە ،لەگەڵ دزییە هەڵواسراوەکانی چەقۆ و کانییە قووڵەکان ،و سیفەتی ناڕێک و ناڕێکی ناوچە شاخاوییەکان کە هەموو زەوییەکە دەورە داوە. 32پێمان گوترا کە پێشتر لە شاخەکانی دراوسێی عەرەبستانەوە مس و ئاسن بەدەست دەهێنرێت. 33بەڵم لە سەردەمی دەسەڵتی فارسدا ئەمە ڕاگیرا ،بەو پێیەی دەسەڵتدارانی ئەو سەردەمە ڕاپۆرتێکی ناڕاستیان بۆ دەرەوەی وڵت بڵوکردەوە کە کارکردنی مینەکان بێ کەڵک و گرانبەهایە بۆ ئەوەی وڵتەکەیان بەهۆی کانگاکانی ئەو قەزایانە لەناو نەچێت و ئەگەری هەیە بەهۆی دەسەڵتی فارسەوە لێیان بسەنرێتەوە ،بەو پێیەی بە هاوکاری ئەم ڕاپۆرتە درۆیە بیانوویەکیان بۆ چوونە ناو قەزاکە دۆزیەوە. 34ئێستا فیلۆکراتی برای ئازیزم ،هەموو زانیارییە بنەڕەتییەکانم لەسەر ئەم بابەتە بە شێوەیەکی کورت پێداویت. 35لە بەدواداچوونەکەدا باسی کارەکانی وەرگێڕان دەکەم. 36سەرۆک کاهین پیاوانی هەڵبژارد کە باشترین کارەکتەری و بەرزترین کولتووریان هەبوو ،وەک ئەوەی مرۆڤ چاوەڕوانی لە دایک و باوکی بەرزیان دەکات. 37ئەوان پیاو بوون کە نەک هەر شارەزایییان لە ئەدەبیاتی جوولەکەدا بەدەستهێنابوو بەڵکو بە وردی لە ئەدەبیاتی یۆنانیشدا لێکۆڵینەوەیان کردبوو. 38بۆیە ئەوان شایستەی تایبەت بوون بۆ خزمەتکردن لە باڵیۆزخانەکاندا و هەرکاتێک پێویست بوو ئەم ئەرکەیان لە ئەستۆ دەگرت. 39ئەوان خاوەنی ئاسانکارییەکی گەورە بوون بۆ کۆنفڕانس و باسکردنی کێشەکانی پەیوەست بە یاسا. 40ئەوان پشتگیریان لە ڕێڕەوی ناوەڕاست دەکرد--و ئەمە هەمیشە باشترین ڕێگایە بۆ ئەوەی بەدوایدا بگەڕێیت. * 42هەموویان بە وردی ئەم یاسایەیان جێبەجێ دەکرد و لە هەموو شتێکەوە دڵەڕاوکێیان هەبوو بۆ ئەوەی لە یەکتردا سەرکەوتووتر بن لە جێبەجێکردنیدا و هەموویان شایەنی سەرکردەکەیان و فەزیلەتەکەی بوون. 43مرۆڤ دەیتوانی چاودێری بکات کە چۆن ئەلعازاریان خۆشدەویست بەهۆی نەویستنی ئەوەی لێی دوور بخرێنەوە و چۆن خۆشی دەویستن. 44زۆر جگە لەو نامەیەی کە بۆ پاشا نووسیبووی سەبارەت بە گەڕانەوەی سەلمەتیان ،بە پەرۆشەوە داوای لە ئەندرێاس کرد کە بۆ هەمان ئامانج کار بکات و منیش داوای لێکردم بە باشترین شێوە هاوکاری بکەم. 45هەرچەندە بەڵێنمان دا کە باشترین گرنگی بەو بابەتە بدەین ،بەڵم وتی کە هێشتا زۆر دڵتەنگە ،چونکە دەیزانی کە پاشا بەهۆی چاکەی سروشتی خۆیەوە بە بەرزترین ئیمتیازێکی خۆی دەزانێت ،هەرکاتێک گوێی لە پیاوێک بوو کە لە ڕووی کولتوور و حیکمەتەوە لە هاوڕێکانی باڵتر بێت ،بانگی بکات بۆ دەربارەکەی.
نامەی ئاریستیا
46چونکە قسەیەکی جوانم بیستووە کە دەڵێت بە دەستەبەرکردنی پیاوە دادپەروەر و وریاکان سەبارەت بە کەسایەتییەکەی گەورەترین پارێزگاری بۆ شانشینی خۆی مسۆگەر دەکات ،چونکە ئەو جۆرە هاوڕێیانە بەبێ خۆپارێزی سوودبەخشترین ئامۆژگارییان پێدەدەن. 47بێ گومان ئەو پیاوانەی کە ئێستا ئەلعازار بۆی دەنێردرابوون ،خاوەنی ئەم سیفەتانە بوون. 48زۆرجاریش بە سوێندەوە جەختی لەوە دەکردەوە کە هەرگیز ڕێگە بەو پیاوانە نادات بچن ئەگەر تەنها بەرژەوەندی تایبەتی خۆی بێت کە پاڵنەرە پاڵنەرەکە پێکدەهێنێت -بەڵم ئەوە بۆ بەرژەوەندی هاوبەشی هەموو هاوڵتیان بوو کە ئەو دەیاننێرێت. 49چونکە ،ئەو ڕوونیکردەوە ،ژیانی باش لە جێبەجێکردنی یاساکان پێکدێت و ئەم ئامانجە زۆر زیاتر بە بیستن بەدەست دێت نەک بە خوێندنەوە. 50لەم و لێدوانە هاوشێوەکانی ترەوە ڕوون بوو کە هەستەکانی بەرامبەریان چییە. بەشی شەشەم
ڕوونکردنەوەکانی داب و نەریتی خەڵک کە نیشان دەدەن مەبەست لە وشەی "پیس" چییە .جەوهەر و سەرچاوەی "باوەڕی خودا ".ئایەتەکانی ٤٤-٤٨وەسفێکی وێنەیی لە خودایی فیزیۆلۆژیا دەدەن. 1شایەنی ئەوەیە بە کورتی باسی ئەو زانیاریانە بکەین کە لە وەڵمی پرسیارەکانماندا داوویەتی. 2چونکە پێموایە زۆربەی خەڵک هەست بە کنجکاوی دەکەن سەبارەت بە هەندێک لە یاساکانی ناو یاساکە ،بە تایبەت ئەوانەی کە باس لە گۆشت و خواردنەوە و ئەو ئاژەڵنە دەکەن کە وەک پیس ناسراون. 3کاتێک پرسیمان بۆچی ،لەبەر ئەوەی تەنها یەک جۆری دروستکردن هەیە ،هەندێک ئاژەڵ بە ناپاک سەیر دەکرێن بۆ خواردن و هەندێکی تریش بە ناپاک تەنانەت بە دەست لێدان (چونکە هەرچەندە یاسا لە زۆربەی خاڵەکاندا وردبینە، بەڵم بە تایبەتی وردبینییە لە بابەتەکانی وەک ئەمانە) ئەوا بەم شێوەیە دەستی بە وەڵمەکەی کرد: 4گوتی' :ئێوە تێبینی دەکەن ،شێوازەکانی ژیانمان و پەیوەندییەکانمان چ کاریگەرییەک لەسەرمان دروست دەکەن؛ مرۆڤەکان بە هاوبەشیکردن لەگەڵ خراپەکان ،خراپەکارییەکانیان دەگرن و بە درێژایی ژیانیان بەدبەخت دەبن؛ بەڵم ئەگەر لەگەڵ دانا و وریا بژین ،ئەوا ئامرازی دەربازبوون لە نەزانی و هەموارکردنەوەی ژیانیان دەدۆزنەوە. 5یاسادانەرەکەمان پێش هەموو شتێک بنەماکانی تەقوا و ڕاستودروستی دانا و خاڵ بە خاڵ چاندیان ،نەک تەنها بە قەدەغەکردن بەڵکو بە بەکارهێنانی نموونە بە هەمان شێوە ،کاریگەرییە زیانبەخشەکانی گوناه و ئەو سزایانەی کە خودا بەسەر تاوانباراندا دەسەپێنێت نیشان دەدا. 6چونکە پێش هەموو شتێک سەلماندی کە تەنها یەک خودا هەیە و دەسەڵتەکەی لە سەرانسەری گەردووندا دەردەکەوێت ،چونکە هەموو شوێنێک پڕە لە سەروەری ئەو و هیچ کام لەو شتانەی کە بە نهێنی لەلیەن مرۆڤەکانەوە لەسەر زەوی ئەنجام دەدرێن لە زانینی ئەو ڕزگاریان نابێت. 7چونکە هەموو ئەو کارانەی مرۆڤ دەیکات و هەموو ئەو شتانەی کە لە داهاتوودا ڕوودەدەن ،بۆی ئاشکرا دەبن. 8بە وردی کاری لەسەر ئەم ڕاستیانە کرد و ڕوونی کردەوە ،نیشانیدا کە تەنانەت ئەگەر مرۆڤ بیر لە ئەنجامدانی خراپە بکاتەوە--بۆ ئەوەی هیچ نەڵێت کە بەڕاستی کاریگەری لەسەری هەبێت--،ئەو لە دەستنیشانکردن ڕزگاری نابێت، چونکە بە ڕوونی باسی لەوە کرد کە هێزی خودا هەموو یاساکە دەگرێتەوە. 9لە سەرەتای خۆیەوە دەستی پێکرد و دەریخست کە هەموو مرۆڤایەتی جگە لە خۆمان باوەڕیان بە بوونی چەندین خودا هەیە ،هەرچەندە خۆیان زۆر بەهێزترن لەو بوونەوەرانەی کە بە بەتاڵی دەیانپەرستن. 10چونکە کاتێک پەیکەری بەرد و داریان دروست کردووە ،دەڵێن وێنەی ئەو کەسانەن کە شتێکی بەسوودیان بۆ ژیان داهێناوە و دەیانپەرستن ،هەرچەندە بەڵگەی ڕوونیان هەیە کە خاوەنی هیچ هەستێک نین. 11چونکە گەمژەیی دەبێت ئەگەر بڵێین هەر کەسێک بەهۆی داهێنانەکانیەوە بووەتە خودا. 12چونکە داهێنەران بە سادەیی هەندێک شتیان وەرگرت کە پێشتر دروستکراون و بە تێکەڵکردنیان ،نیشانیان دا کە خاوەنی سوودێکی نوێن :خۆیان مادەی شتەکەیان دروست نەکردووە و بۆیە شتێکی بێهودە و گەمژانەیە بۆ مرۆڤەکان کە مرۆڤەکان وەک خۆیان بکەنە خوداوەند. 13چونکە لە سەردەمی ئێمەدا زۆر کەس هەن کە زۆر داهێنەرتر و زۆر فێرترن لە پیاوەکانی پێشوو کە خودا بوون، بەڵم هەرگیز نەیاندەهات بۆ پەرستن. 14دروستکەران و نووسەرانی ئەم ئەفسانە پێیان وایە کە ئەوان ژیرترینی یۆنانیەکانن.
نامەی ئاریستیا
15بۆچی پێویستە باس لە مرۆڤە عاشقەکانی دیکە بکەین ،میسری و هاوشێوەکانی ،کە پشت بە دڕندە کێوییەکان و زۆربەی جۆرەکانی شتە خەزان و ئاژەڵەکان دەبەستن و دەیانپەرستن و هەم لە کاتی ژیان و هەم لە کاتی مردوودا قوربانییان پێشکەش دەکەن؟ 16یاسادانەرەکەمان کە پیاوێکی دانا بوو و بە تایبەتی لەلیەن خوداوە بەخشرابوو بۆ تێگەیشتن لە هەموو شتێک، تێڕوانینێکی گشتگیری بۆ هەر وردەکارییەکی تایبەتی گرتەبەر و بە دیوار و دیواری ئاسنی نەبڕاوە سیاجمان کرد ،بۆ ئەوەی بە هیچ شێوەیەک لەگەڵ هیچ کام لە نەتەوەکانی دیکە تێکەڵ نەبین ،بەڵکو لە جەستە و ڕۆحدا پاک بمێنینەوە، دوور لە هەموو خەیاڵێکی بێهودە ،خودای یەکگرتووی بەتوانا لە سەرووی هەموو دروستکراوەکانەوە بپەرستین. 17لێرەوە کاهینە سەرەکییەکانی میسر کە بە وردی سەیری زۆر بابەتیان کردووە و ئاگاداری کاروبارەکانمان بوون، پێمان دەڵێن "پیاوی خودا". 18ئەمە نازناوێکە کە هی باقی مرۆڤایەتی نییە بەڵکو تەنها هی ئەوانەیە کە خودای ڕاستەقینە دەپەرستن. 19ئەوانی تر پیاوی خودا نین ،بەڵکو پیاوی گۆشت و خواردنەوە و جل و بەرگن. 20چونکە هەموو مەیلی ئەوان دەیانباتە سەر دڵنەوایی لەم شتانەدا ،بە هیچ شێوەیەک حساب ناکرێت ،بەڵکو لە هەموو شتەکانیاندا. 21لە نێو گەلەکەماندا هەموو ژیانێکی لەو جۆرە ڕەچاوکردنی سەرەکییان سەروەری خودایە. 22بۆیە بۆ ئەوەی بە هیچ شتێکی قێزەون خراپ نەبین ،یان ژیانمان بەهۆی قسەی خراپەوە نەشێوێت ،لە هەموو لیەکەوە بە یاساکانی پاکی پارێزراو بووین ،بە یەکسانی کاریگەری لەسەر ئەوەی دەیخۆین ،یان دەیخۆینەوە ،یان دەستی لێدەدەین ،یان دەیبیستین و دەیبینین. 23بەڵم بەگشتی ،هەموو شتەکان لە دەستووری سروشتی خۆیاندا وەک یەکن ،بەو پێیەی هەموویان لەلیەن یەک دەسەڵتەوە بەڕێوەدەبرێن ،بەڵم لە هەر حاڵەتێکی تاکەکەسیدا هۆکارێکی قووڵ هەیە کە بۆچی ئێمە خۆمان لە بەکارهێنانی هەندێک شت بەدوور دەگرین و چێژ لە بەکارهێنانی هاوبەشی ئەوانی دیکە وەردەگرین. 24لە پێناو وێناکردندا یەک یان دوو خاڵ بەسەر دەبەم و بۆتان ڕوون دەکەمەوە. 25چونکە نابێت بکەویتە ناو ئەو بیرۆکە سووکایەتیپێکەرەوەیەی کە موسا بەو وردبینییە زۆرەوە یاساکانی خۆی داڕشتووە. 26هەموو ئەم ڕێوڕەسمانە لە پێناو ڕاستودروستیدا دروستکراون بۆ یارمەتیدانی گەڕان بەدوای چاکە و تەواوکردنی ڕەفتاردا. 27چونکە هەموو ئەو باڵندانەی کە بەکاریان دەهێنین ڕام و بە پاکوخاوێنییان جیا دەکرێنەوە ،لە جۆرەها دانەوێڵە و پەلەوەری خۆراک دەخۆن ،وەک بۆ نموونە کۆتر ،کۆترە کیسەڵەکان ،جەڵدەل ،کۆتر ،قاز و هەموو باڵندەکانی دیکەی ئەم چینە. 28بەڵم ئەو باڵندانەی کە قەدەغەکراون ،دەبینیت کە کێوی و گۆشتخۆرن ،بەهۆی ئەو هێزەی کە خاوەنیانن ،ستەم بەسەر ئەوانی دیکەدا دەکەن و بە دڕندەیی خۆراک بەدەستدەهێنن بە نێچیری ئەو باڵندە ڕامکراوانەی کە لە سەرەوە ئاماژەیان پێکراوە. 29نەک هەر ئەوە ،بەڵکو بەرخ و کۆتر دەگرن و مرۆڤەکانیش بریندار دەکەن ،جا مردوو بێت یان زیندوو ،بەم شێوەیە بە ناوهێنانی ناپاک ،لە ڕێگەی ئەوانەوە نیشانەیەکی دا کە ئەوانەی کە بۆیان... یاسادانان دانرا ،دەبێت لە دڵیاندا ڕاستودروستی پراکتیزە بکەن و بە پشتبەستن بە هێزی خۆیان ستەمکاری بەسەر هیچ کەسێکدا نەکەن و هیچیان لێ بدزێنن ،بەڵکو بەپێی دادپەروەری ڕێڕەوی ژیانیان بەڕێوەببەن ،هەروەک چۆن باڵندە ڕامکراوەکان کە پێشتر باسمان کرد ،ئەو جۆرە جیاوازانەی پەپولەی کە لەسەر زەوی گەشە دەکەن دەخۆن و ستەمکاری ناکەن بۆ لەناوبردنی خزمەکانی خۆیان. 30بۆیە یاسادانەرەکەمان فێری کردین کە بە شێوازگەلێکی وەک ئەمانە ئاماژە بە دانایان دەکرێت ،کە دەبێ دادپەروەر بن و بە توندوتیژی هیچ کاریگەرییەکیان لەسەر نەبێت ،و خۆیان لە ستەمکردن بەسەر ئەوانی دیکەدا بپارێزن بە پشتبەستن بە هێزی خۆیان. 31چونکە لەبەر ئەوەی دەست لێدانی ئەو جۆرە ئاژەڵە ناپاکانەش بە ناشایستە دادەنرێت ،کە باسمان کرد ،بەهۆی خوو و عادەتە تایبەتەکانیانەوە ،ئایا نابێت هەموو ڕێوشوێنێکی خۆپارێزی بگرینەبەر نەک کارەکتەری خۆمان بە هەمان ڕادە لەناو بچن؟ 32بۆیە هەموو ئەو یاسایانەی کە دایناون سەبارەت بەوەی کە لە دۆخی ئەم باڵندانە و ئاژەڵەکانی تردا ڕێگەپێدراوە ،بە مەبەستی فێرکردنی وانەیەکی ئەخلقی ،یاسای کردووە.
نامەی ئاریستیا
33چونکە دابەشکردنی کۆتایی و جیاکردنەوەی نینۆکەکان بە مەبەستی ئەوەن فێرمان بکەن کە دەبێت جیاوازی بکەین لە نێوان کردارە تاکەکەسییەکانمان بە ئامانجی پراکتیزەکردنی فەزیلەت. 34چونکە هێزی هەموو جەستەمان و چالکییەکانی پەیوەستە بە شان و ئەندامەکانمانەوە. 35بۆیە ناچارمان دەکات دان بەوەدا بنێین کە دەبێت هەموو کارەکانمان بە جیاکاری بەپێی پێوەرەکانی ڕاستودروستی ئەنجام بدەین--،بە تایبەتیتر چونکە ئێمە بە شێوەیەکی دیار لە باقی مرۆڤایەتی جیا بووینەوە. 36چونکە زۆربەی مرۆڤەکانی دیکە بە جووتبوونی لەشفرۆش خۆیان پیس دەکەن ،بەمەش خراپەکارییەکی گەورە دەکەن و هەموو وڵت و شارەکان شانازی بەو جۆرە خراپانە دەکەن. 37چونکە ئەوان نەک تەنها لەگەڵ پیاوان جووت دەبن ،بەڵکو دایکی خۆیان و تەنانەت کچەکانیشیان پیس دەکەن. 38بەڵم ئێمە لەم جۆرە گوناهانە جیا کراینەوە. 39ئەو کەسانەی کە بەم شێوەیەی پێشتر باسمان کرد جیا بوونەتەوە ،لەلیەن یاسادانەرەوە وەک خاوەنی بەخششی یادەوەری تایبەتمەند دەکرێن. 40بۆ هەموو ئاژەڵەکان "کە پێیان دابڕاوە و کۆپانەکە دەجوێت" نوێنەرایەتی هێمای یادەوەری دەکەن بۆ دەستپێشخەرەکان. 41چونکە کردەی جوینی کۆکە جگە لە بیرهێنانەوەی ژیان و بوون هیچی تر نییە. 42چونکە ژیان بە خۆراک بەردەوام دەبێت ،بۆیە لە کتێبی پیرۆزدا بەم وشانە ئامۆژگاریمان دەکات" :بە دڵنیاییەوە یادی یەزدان دەکەیتەوە کە ئەو شتە گەورە و سەرسوڕهێنەرانەی لە تۆدا کردووە". 43چونکە کاتێک بە باشی دووگیان دەبن ،بە ئاشکرا گەورە و شکۆمەندن .سەرەتا بنیاتنانی جەستە و مەیلی خۆراک و جیاکردنەوەی هەر ئەندامێکی تاکەکەسی و بۆ زیاتر ڕێکخستنی هەستەکان ،کارکردن و جووڵەی نەبینراوی دەروون، خێرایی کردارە تایبەتەکانی و دۆزینەوەی هونەرەکان ،ئیمکاناتێکی بێکۆتایی نیشان دەدەن. 44بۆیە ئامۆژگاریمان دەکات کە لەبیرمان بێت کە بەشەکانی پێشوو بە هێزی خودایی بە لێهاتوویی تەواوەوە پێکەوە دەهێڵرێنەوە. 45چونکە هەموو کات و شوێنێکی دیاری کردووە بۆ ئەوەی بەردەوام ئەو خودایەمان لەبیر بکەین کە فەرمانڕەواییمان دەکات و دەمانپارێزێت. 46چونکە لە بابەتی گۆشت و خواردنەوەدا پێش هەموو شتێک فەرمانمان پێدەکات بەشێکی بکەینە قوربانی و پاشان یەکسەر چێژ لە ژەمەکانمان وەربگرین. 47جگە لەوەش لەسەر جلوبەرگەکانمان هێمایەکی یادەوەری پێبەخشیوین و بە هەمان شێوەش فەرمانی پێکردووین کە قسەی خودایی لەسەر دەروازە و دەرگاکانمان دابنێین وەک یادکردنەوەی خودا. 48هەروەها لەسەر دەستەکانمان ،بەڕوونی فەرمانی بەستنەوەی هێماکە دەکات ،بە ڕوونی نیشان دەدات کە دەبێ هەموو کارێک بە ڕاستودروستی ئەنجام بدەین ،بە یادی دروستکراوەکانی خۆمان و لە سەرووی هەمووشیانەوە ترس لە خودا. 49هەروەها فەرمان بە مرۆڤەکان دەکات ،کاتێک پاڵدەکەون بۆ خەوتن و سەرلەنوێ هەڵدەستنەوە ،کە بیر لە کارەکانی خودا بکەنەوە ،نەک تەنها بە وشە ،بەڵکو بە چاودێریکردنی ئەو گۆڕانکاری و کاریگەرییەی کە لەسەریان بەرهەم هاتووە ،کاتێک دەچنە خەو و هەروەها لە خەو هەڵسانیان ،کە گۆڕانکاری لە یەکێک لەم حاڵەتانە بۆ حاڵەتێکی دیکە چەندە خودایی و تێنەگەیشتووە. 50ئێستا بەپێی لێکدانەوەی ئێمە بۆ "کۆچکە دڕاوەکە و جوینی کۆکە" ئاماژە بە نایابی لێکچوونەکە کراوە. 51چونکە یاساکانمان بە شێوەیەکی هەڕەمەکی یان بەپێی یەکەم بیرکردنەوەی ئاسایی کە هاتە مێشکدا داڕێژراون، بەڵکو بە ئامانجی ڕاستی و ئاماژەدان بە عەقڵی ڕاست داڕێژراون. 52چونکە بەهۆی ئەو ڕێنماییانەی کە سەبارەت بە گۆشت و خواردنەوەکان و حاڵەتە تایبەتەکانی دەست لێدان دەدات، فەرمانمان پێدەکات نە بەبێ بیرکردنەوە هیچ شتێک بکەین و نە گوێی لێبگرین و نە پەنا بۆ نادادپەروەری ببەین بە خراپ بەکارهێنانی هێزی عەقڵ. 53لە دۆخی ئاژەڵە کێوییەکانیشدا ،ڕەنگە هەمان بنەما بدۆزرێتەوە. 54چونکە سیفەتی کۆتر و مشک و ئاژەڵەکانی وەک ئەمانە کە بە ڕوونی باس کراون ،وێرانکەر و وێرانکەر و وێرانکەرن. 55مشکەکان هەموو شتێک پیس دەکەن و زیانیان پێدەگەیەنن ،نەک تەنها بۆ خواردنی خۆیان بەڵکو تەنانەت تا ئەو ڕادەیەی کە هەرچییەک بکەوێتە ڕێگەیانەوە بۆ زیانگەیاندن بە مرۆڤ بە تەواوی بێسوود دەکەن.
نامەی ئاریستیا
56چینی کۆتریش تایبەتە :چونکە جگە لەوەی کە وتراوە ،تایبەتمەندییەکی هەیە کە پیسە :لە گوێچکەکانەوە دووگیان دەبێت و لە دەمەوە منداڵ دەبێت. 57هەر لەبەر ئەمەشە کە کارێکی هاوشێوە لە مرۆڤەکاندا ناپاک دەناسرێت. 58چونکە بە بەرجەستەکردنی هەموو ئەو شتانەی لە گوێچکەکانەوە وەریدەگرن لە قسەکردندا ،ئەوانی دیکە لە خراپەکارییەکاندا بەشدار دەکەن و هیچ پیسییەکی ئاسایی کارناکەن ،خۆیان بە تەواوی بەهۆی پیسبوونی بێ خوداییەوە پیس دەبن. 59پاشاکەتان ،وەک ئاگادارکراینەوە ،تەواو ڕاست دەکات لە لەناوبردنی ئەو جۆرە پیاوانە'. 60پاشان گوتم 'پێموایە مەبەستت زانیاریدەرەکانە ،چونکە بەردەوام دەیانخاتە بەر ئەشکەنجەدان و فۆرمەکانی مردنی ئازاربەخش'. 61وەڵمی دایەوە' :بەڵێ ،ئەمانە ئەو پیاوانەن کە مەبەستمە؛ چونکە چاودێری لەناوچوونی مرۆڤەکان شتێکی ناپیرۆزە. 62یاساکەمان قەدەغەمان دەکات کە کەسێک بە قسە و کردار بریندار بکەین. 63دەبوو کورتە باسەکەم لەم بابەتانە قەناعەتتان پێ بکردایە ،کە هەموو ڕێساکانمان بە ئامانجی ڕاستودروستی داڕێژراون ،و هیچ شتێک لە کتێبی پیرۆزدا بەبێ بیرکردنەوە یان بەبێ هۆکاری پێویست دەرنەچووە ،بەڵم مەبەستەکەی ئەوەیە کە بتوانین بە درێژایی هەموو ژیانمان و لە هەموو کردارەکانماندا بتوانین ڕاستودروستی لەبەردەم هەموو مرۆڤەکاندا پراکتیزە بکەین ،بە ئاگاداری خودای گەورە بین. 64هەروەها سەبارەت بە گۆشت و شتە پیسەکان و شتە خەزانەکان و دڕندە کێوییەکان ،هەموو سیستەمەکە ئامانجی ڕاستودروستی و پەیوەندی ڕاست و دروستی نێوان مرۆڤ و مرۆڤە'. 65پێم وابوو بەرگرییەکی باشی لەسەر هەموو خاڵەکان کردووە؛ چونکە هەروەها لە ئاماژەدان بەو گوێدرێژ و بەران و بزنانەی کە پێشکەش دەکرێن ،وتی کە پێویستە لە مەڕ و مەڕەکان وەریانبگیرێت و ئاژەڵە ڕامکراوەکان بکرێتە قوربانی و هیچی کێوی پێشکەش نەکەن ،بۆ ئەوەی پێشکەشکارانی قوربانییەکان لە مانای ڕەمزی یاسادانەر تێبگەن و لە ژێر کاریگەری خۆئاگایەکی خۆبەزلزاندا نەبن. 66چونکە ئەوەی قوربانی پێشکەش دەکات ،لە هەموو بارودۆخەکانیدا لە ڕۆحی خۆیش پێشکەش دەکات. 67پێموایە ئەم تایبەتمەندیانە سەبارەت بە باسەکەمان شایەنی گێڕانەوەن و بەهۆی پیرۆزی و مانای سروشتی یاساکە، بەهۆی پەرۆشی خۆتەوە بۆ فێربوون ،هاندرابووم بە ڕوونی بۆت ڕوون بکەمەوە. بەشی حەوتەم
هاتنی نێردراوان لەگەڵ دەستنووسی کتێبی بەنرخ و دیاری .ئامادەکاری بۆ ئاهەنگێکی شاهانە .خانەخوێ یەکسەر لەگەڵ دانیشتنی لەسەر مێزەکە بە پرسیار و وەڵم میوانەکانی میوانەکانی دەکات .هەندێک سەرنجی حەکیمان لەسەر کۆمەڵناسی. 1ئەلعازار دوای پێشکەشکردنی قوربانی و هەڵبژاردنی نێردراوەکان و ئامادەکردنی چەندین دیاری بۆ پاشا ،ئێمەی نارد بۆ گەشتەکەمان بە دڵنیاییەوە. 2کاتێک گەیشتینە ئەسکەندەریە ،یەکسەر پاشا لە هاتنی ئێمە ئاگادارکرایەوە. 3لە کاتی چوونە ژوورەوەمان بۆ کۆشک ،من و ئەندرێاس بە گەرمی سڵومان لە پاشا کرد و ئەو نامەیەی ئەلیازر نووسیبووی ڕادەستی پاشامان کرد. 4پاشا زۆر بە پەرۆش بوو بۆ چاوپێکەوتن لەگەڵ نێردراوەکان ،فەرمانی دا کە هەموو بەرپرسەکانی دیکە لە کارەکانیان دووربخرێنەوە و نێردراوەکان بە یەکجار بانگهێشتی ئامادەبوونی بکەن. 5ئێستا ئەم سەرسوڕمانە گشتییە وروژێنەرە ،چونکە نەریتە بۆ ئەوانەی دێن بۆ ئەوەی لەگەڵ پاشادا بەدوای ئامادەبووندا بگەڕێن لەسەر بابەتە گرنگەکان کە لە ڕۆژی پێنجەمدا وەربگیرێن بۆ ئامادەبوونی ،لە کاتێکدا نێردراوانی پاشاکان یان شارە زۆر گرنگەکان بە سەختی لە سی ڕۆژدا چوونە ژوورەوەیان بۆ دادگا مسۆگەر دەکرد--بەڵم ئەم پیاوانەی ئەو بە شایستەی شەرەفی گەورەتر دەزانی ،بەو پێیەی ئەو بەو ڕێزەوە گەورەیەی ئاغاکەیان دەگرت ،و بەم شێوەیە یەکسەر ئەو کەسانەی لە کارەکانیان دوورخستەوە کە ئامادەبوونیان بە زیادەڕۆیی دەزانی و بەردەوام بوو لە ڕۆیشتن تا هاتنە ژوورەوە و توانی پێشوازییان لێبکات. 6کاتێک بەو دیارییانەی کە لەگەڵ خۆیان نێردرابوون و ئەو پەردانە بەنرخانەی کە یاساکەیان لەسەر نووسرابوو بە پیتی جولەکە بە زێڕ ،چوونە ژوورەوە ،چونکە پەرداخەکە بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر ئامادەکرابوو و پەیوەندی نێوان لپەڕەکان ئەوەندە کاریگەر بوو کە نەبینرابوو ،پاشا هەر کە بینییان دەستی کرد بە پرسیارکردن لەبارەی کتێبەکانەوە.
نامەی ئاریستیا
7کاتێک ڕۆڵەکانیان لە بەرگەکانیان دەرهێنا و لپەڕەکانیان هەڵکردەوە ،پاشا بۆ ماوەیەکی زۆر وەستا و نزیکەی حەوت جار سەری سوڕمانی کرد. ' 8هاوڕێکانم سوپاستان دەکەم ،سوپاسی ئەو کەسەش دەکەم کە هێشتا زیاتری بۆ ناردوون ،لە هەمووی زیاتریش خودا کە ئەمانە قسە و قسەڵۆکەکانی ئەون'. 9کاتێک هەمووان ،نێردراوەکان و ئەوانی دیکە کە ئامادەبوون ،لە یەک کاتدا و بە یەک دەنگ هاواریان کرد' :خودا پاشا ڕزگار بکات'! بە فرمێسکی خۆشییەوە تەقیەوە. 10چونکە بەرزکردنەوەی ڕۆحی و هەستکردنی ئەو شەرەفە زۆرەی کە پێی بەخشرابوو ،ناچاری کرد کە بەهۆی بەختەوەرییەکەیەوە بگری. 11فەرمانی پێکردن کە ڕۆڵەکان بخەنەوە شوێنی خۆیان و پاشان دوای سڵوکردن لە پیاوەکان ،وتی :ڕاست بوو، پیاوانی خودا ،پێش هەموو شتێک ڕێزی خۆم بۆ ئەو کتێبانە بگرم کە لە پێناویاندا لێرە بانگم کردوون و دواتر کە ئەوەم کرد ،دەستی ڕاستی هاوڕێیەتیتان بۆ درێژ بکەمەوە. 12هەر لەبەر ئەم هۆکارە بوو کە من یەکەمجار ئەم کارەم کرد. 13من یاسام داناوە کە ئەم ڕۆژە کە تۆ گەیشتووی ،وەک ڕۆژێکی گەورە دەپارێزرێت و ساڵنە بە درێژایی تەمەنم ئاهەنگ دەگێڕدرێت. 14هەروەها ڕوودەدات کە ساڵڕۆژی سەرکەوتنی دەریایی منە بەسەر ئەنتیگۆنۆسدا .بۆیە خۆشحاڵ دەبم کە ئەمڕۆ لەگەڵتان ئاهەنگ دەگێڕم. 15هەموو شتێک کە بۆت هەبێت بۆ بەکارهێنان ،بە شێوەیەکی گونجاو بۆتان ئامادە دەکرێت و بۆ منیش لەگەڵ ئێوەدا. 16دوای ئەوەی خۆشحاڵی خۆیان دەربڕی ،فەرمانی دا کە باشترین شوێنەکانی نزیک قەڵکە بۆیان دیاری بکرێت و ئامادەکاری بۆ ئاهەنگەکە بکرێت. 17ئینجا نیکانۆر دۆرۆتیۆسی گەورە بەڕێوەبەری باڵی بانگهێشت کرد ،کە ئەفسەری تایبەت بوو بۆ چاودێریکردنی جولەکەکان و فەرمانی پێکرد کە ئامادەکاری پێویست بۆ هەریەکەیان بکات. 18چونکە ئەم ڕێکخستنە لەلیەن پاشاوە ئەنجامدرابوو و ڕێکخستنێکە کە ئەمڕۆ دەبینیت پارێزگاری لێدەکرێت. 19چونکە چەند شارێک کە داب و نەریتی تایبەتیان هەیە لە بابەتی خواردنەوە و خواردن و دانیشتن ،ئەفسەری تایبەتیان بۆ دابنرێت بۆ چاودێریکردنی پێداویستییەکانیان. 20هەرکاتێک دێن بۆ سەردانی پاشاکان ،بەپێی داب و نەریتی خۆیان ئامادەکاری دەکرێن ،بۆ ئەوەی هیچ ناڕەحەتییەک نەبێت بۆ تێکدانی چێژ لە سەردانەکەیان. 21زە .هەمان ڕێوشوێنی خۆپارێزی لە دۆسیەی نێردراوانی جولەکەکاندا گیرا. 22دۆرۆتیۆس کە پارێزەر بوو بۆ چاودێریکردنی میوانە جولەکەکان ،پیاوێکی زۆر ویژدان بوو. 23هەموو ئەو کۆگایانەی کە لە ژێر دەسەڵتی ئەودا بوون و بۆ پێشوازیکردنی ئەو جۆرە میوانانە تەرخانکرابوون ،بۆ جەژنەکە هێنایە دەرەوە. 24بەپێی ڕێنماییەکانی پاشا کورسییەکانی بە دوو ڕیز ڕێکخست. 25چونکە فەرمانی پێکردبوو نیوەی پیاوەکان لە دەستی ڕاستی دابنیشێت و ئەوانی دیکەش لە پشتیەوە ،بۆ ئەوەی بەرزترین ڕێزیان لێ نەپارێزێت. 26کاتێک دانیشتنیان کرد ،ڕێنمایی دۆرۆتیۆسی کرد کە هەموو شتێک بەپێی ئەو داب و نەریتە جێبەجێ بکات کە لە نێو میوانە جولەکەکانیدا بەکاردەهێنران. 27بۆیە وازی لە خزمەتکردنی مژدەدەرە پیرۆزەکان و کاهینە قوربانییەکان و ئەوانی دیکە هێنا کە خوویان بە نوێژکردن گرتبوو ،بانگەوازی یەکێک لە ژمارەکانمان کرد ،ئەلیازر کە بەتەمەنترین کاهینە جولەکەکان بوو ،لەبری ئەوە نوێژ بکات. 28هەستا و دوعایەکی سەرنجڕاکێشی کرد' .خوای گەورە دەوڵەمەندت بکات ،ئەی پاشا ،بەو هەموو شتە باشانەی کە دروستی کردووە و تا لە ژیانتدا ،تۆ و ژنەکەت و منداڵەکانت و هاوڕێکانت خاوەندارێتی بەردەوامیان پێببەخشێت'! 29بەم قسانە چەپڵەیەکی بەرز و خۆشی لێدرا کە بۆ ماوەیەکی بەرچاو بەردەوام بوو ،پاشان ڕوویان کردە چێژوەرگرتن لەو ئاهەنگە کە ئامادەکرابوو. 30هەموو ڕێکخستنەکانی خزمەتکردن لەسەر مێزەکە بەپێی فەرمانی دۆرۆتیۆس ئەنجامدرا. 31لەنێو خزمەتکارەکاندا لپەڕەکانی پاشایەتی و ئەوانی دیکە هەبوون کە شوێنی شەرەفیان لە دەرباری پاشادا هەبوو.
نامەی ئاریستیا
32پاشا بە وەرگرتنی دەرفەتێک کە وەستانێک لە ئاهەنگەکەدا بۆی ڕەخساند ،پرسیاری لەو نێردەیەی کە لەسەر کورسی شەرەف دانیشتبوو (چونکە بەپێی پلە باڵکان ڕێکخرابوو) ،چۆن دەتوانێت شانشینی خۆی تا کۆتایی بێ کێشە بهێڵێتەوە؟ 33دوای ئەوەی بۆ ساتێک بیری لێکردەوە ،وەڵمی دایەوە :باشترە ئاسایشەکەی جێگیر بکەیت ئەگەر لسایی خێرخوازی بێوچانی خودا بکەیتەوە .چونکە ئەگەر بەزەیی و سزای سووک بەسەر ئەو کەسانەدا بسەپێنن کە بەپێی بیابانەکانیان شایەنیەتی ،ئەوا لە خراپە دەیانگۆڕیت و بەرەو تەوبەیان دەبەیت'. 34پاشا ستایشی وەڵمەکەی کرد و پاشان لە پیاوی دواتر پرسی ،چۆن دەتوانێت هەموو شتێک بۆ باشترین ئەنجام بدات لە هەموو کردارەکانیدا؟ 35وەڵمی دایەوە« :ئەگەر مرۆڤ ڕەفتارێکی دادپەروەرانەی بەرامبەر هەمووان بپارێزێت ،هەمیشە لە هەموو بۆنەیەکدا بە ڕاستی ڕەفتار دەکات ،لەبیری بێت کە هەموو بیرکردنەوەیەک لەلیەن خوداوە ناسراوە» .ئەگەر ترس لە خودا وەک خاڵی دەستپێک وەربگریت ،هەرگیز ئامانجەکە لەدەست نادەیت'. 36پاشاش لە وەڵمەکەیدا دەستخۆشی لەم پیاوە کرد و لە کەسێکی دیکەی پرسی ،چۆن دەتوانێت هاوڕێی هاوبیری خۆی هەبێت؟ 37وەڵمی دایەوە« :ئەگەر بینیتان لە بەرژەوەندی ئەو خەڵکە زۆرەی کە ئێوە حوکمڕانی دەکەن ،دەخوێننەوە .باشترە چاودێری ئەوە بکەیت کە چۆن خودا سوودەکانی خۆی بە ڕەگەزی مرۆڤ دەبەخشێت ،تەندروستی و خۆراکیان بۆ دابین دەکات و--هەموو شتەکانی تر لە وەرزی خۆیدا'. 38پاش دەربڕینی ڕەزامەندی خۆی لەگەڵ وەڵمەکەدا ،پاشا پرسیاری لە میوانی داهاتوو کرد ،چۆن لە پێدانی ئامادەبووان و دەرکردنی بڕیارەکاندا دەتوانێت ستایشی تەنانەت ئەو کەسانە بەدەستبهێنێت کە نەیانتوانیوە داواکارییەکەیان ببەنەوە؟ 39فەرمووی« :ئەگەر ئێوە بە یەکسانی لە قسەکردندا دادپەروەر بن و هەرگیز لە مامەڵەکردنتان لەگەڵ تاوانباراندا بە بێڕێزی و ستەمکارانە مامەڵە بکەن» .وە ئەمە دەکەیت ئەگەر سەیری ئەو شێوازە بکەیت کە خودا بەهۆیەوە کاردەکات. داواکارییەکانی شایستە هەمیشە جێبەجێ دەکرێن ،لە کاتێکدا ئەوانەی کە وەڵمی دوعاکانیان بەدەست ناهێنن ،لە ڕێگەی خەون یان ڕووداوەکانەوە ئاگادار دەکرێنەوە لەوەی کە چی لە داواکارییەکانیاندا زیانبەخش بووە و خودا بەپێی گوناهەکانیان یان گەورەیی هێزی خۆی لێیان نادات ،بەڵکو بە لێبوردەیی بەرامبەریان مامەڵە دەکات'. 40پاشا بە گەرمی ستایشی پیاوەکەی کرد بۆ وەڵمەکەی و بە ڕێکوپێکی پرسیاری لە کەسی دواتر کرد ،چۆن دەتوانێت لە کاروباری سەربازیدا نەدۆڕاو بێت؟ 41وەڵمی دایەوە« :ئەگەر بە تەواوی متمانەی بە جەماوەرەکەی یان هێزە جەنگاوەرەکانی نەبوو ،بەڵکو بەردەوام بانگەوازی لە خودا کرد کە کارەکانی بگەیەنێتە کێشەیەکی سەرکەوتوو ،لە کاتێکدا خۆی .هەموو ئەرکەکانی بە ڕۆحی دادپەروەرییەوە جێبەجێ کرد'. 42پێشوازی لەم وەڵمە کرد و پرسیاری لە کەسێکی دیکە کرد کە چۆن دەتوانێت ببێتە؟ شتێکی ترسناک بۆ دوژمنەکانی. 43وەڵمی دایەوە :ئەگەر لەکاتی پاراستنی دابینکردنی چەک و هێزێکی بەرفراواندا بیری هاتەوە کە ئەم شتانە بێدەسەڵتن بۆ بەدەستهێنانی ئەنجامێکی هەمیشەیی و یەکلکەرەوە .چونکە تەنانەت خوداش ترس دەخاتە مێشکی مرۆڤەکانەوە بە پێدانی مۆڵەت و تەنها نمایشکردنی گەورەیی دەسەڵتەکەی'. 44پاشا ستایشی ئەم پیاوەی کرد و پاشان بە کەسی دیکەی گوت :بەرزترین چاکە لە ژیاندا چییە؟ 45وەڵمی دایەوە' :بۆ ئەوەی بزانین خودا پەروەردگاری گەردوونە و لە باشترین دەستکەوتەکانماندا ئێمە نین کە سەرکەوتن بەدەست دەهێنین بەڵکو خوداین کە بە هێزی خۆی هەموو شتێک دەگەیەنێتە بەدیهێنان و بەرەو ئامانجەکە دەمانبات'. 46پاشا هاوارێکی کرد کە پیاوەکە وەڵمی باشی داوەتەوە و پاشان پرسیاری لە کەسی دواتر کرد کە چۆن دەتوانێت هەموو موڵک و ماڵی خۆی وەک خۆی بهێڵێتەوە و دواجار بە هەمان بارودۆخ بیداتە جێنشینەکانی؟ 47وەڵمی دایەوە« :بە دوعاکردن بەردەوام لە خودا بۆ ئەوەی لە هەموو کارەکانتدا بە پاڵنەرە بەرزەکانەوە ئیلهام وەربگریت و بە ئاگادارکردنەوەی نەوەکانت کە بەهۆی ناوبانگ و سامانەوە سەریان لێ نەشێوێت ،چونکە ئەوە خودایە کە هەموو ئەم بەخششانە دەبەخشێت و مرۆڤەکان هەرگیز بە خۆیان باڵدەستی بەدەست ناهێنن». 48پاشا ڕەزامەندی خۆی لەگەڵ وەڵمەکەدا دەربڕی و لە میوانی داهاتوو پرسی ،چۆن دەتوانێت بە یەکسانی بەرگەی هەر شتێک بگرێت کە بەسەریدا هات؟
نامەی ئاریستیا
49فەرمووی« :ئەگەر تۆ دەستێکی پتەوت بەو بیرکردنەوە هەبێت کە هەموو مرۆڤەکان لەلیەن خوداوە دیاریکراون بۆ ئەوەی هاوبەشی گەورەترین خراپە و هەروەها گەورەترین چاکە بن ،چونکە مەحاڵە کەسێک کە مرۆڤ بێت لەمانە بێبەری بێت» .بەڵم خودا کە دەبێ هەمیشە دوعای بۆ بکەین ،ئیلهاممان دەدات بە بوێری بۆ بەرگەگرتن'. 50پاشا دڵخۆش بوو بە وەڵمی پیاوەکە و گوتی هەموو وەڵمەکانیان باش بووە .ئاماژەی بەوەشکرد ،پرسیارێک لە یەکتر دەکەم ،دواتر بۆ ئێستا دەوستم :تا سەرنجمان بخەینە سەر چێژوەرگرتن لە جەژنەکە و کاتێکی خۆش بەسەر بەرین. 51ئینجا پرسیاری لە پیاوەکە کرد :ئامانجی ڕاستەقینەی بوێری چییە؟ 52وەڵمی دایەوە« :ئەگەر پلنێکی دروست لە کاتی مەترسیدا بەپێی مەبەستی سەرەتایی جێبەجێ بکرێت» .چونکە هەموو شتێک لەلیەن خوداوە بە قازانجی تۆ بەدی دێت ،ئەی پاشا ،چونکە مەبەستت باشە'. 53کاتێک هەمووان بە چەپڵە لێدانەکانیان ئاماژەیان بە ڕێککەوتنی خۆیان لەگەڵ وەڵمەکەدا کرد ،پاشا بە فەیلەسوفەکانی گوت (چونکە ژمارەیەکی کەمیان ئامادە نەبوون)' ،بۆچوونی منە کە ئەم پیاوانە لە فەزیلەتدا سەرکەوتوون و خاوەنی زانستی نائاسایین ،چونکە لە ساتێکدا وەڵمی گونجاویان داوەتەوە بۆ ئەم پرسیارانە کە من بۆیانم خستووە ،و هەموویان خودایان کردووە بە خاڵی دەستپێکی قسەکانیان'. 54وە مێنێدێموس ،فەیلەسوفی ئێرێتریا ،وتی' :ڕاستە ئەی پاشا--چونکە بەو پێیەی گەردوون بە پەروەردگار بەڕێوەدەبرێت و بەو پێیەی ئێمە بەڕاستی هەست دەکەین کە مرۆڤ دروستکراوی خودایە ،ئەوە دەردەکەوێت کە هەموو هێز و جوانی قسەکردن لە خوداوە سەرچاوە دەگرێت'. 55کاتێک پاشا سەری لە ڕەزامەندی خۆی بۆ ئەم هەستە هەڵکێشا ،قسەکردنەکە وەستا و ئەوانیش چێژیان وەرگرت .کە ئێوارە هات ،ئاهەنگەکە کۆتایی هات. بەشی هەشتەم
پرسیار و وەڵمی زیاتر .سەرنج بدەنە ئایەتی ٢٠لەگەڵ ئاماژەدان بە فڕین بە هەوادا کە لە ساڵی ١٥٠پێش زایین نووسراوە 1ڕۆژی دواتر جارێکی تر لەسەر مێز دانیشتن و بەپێی هەمان ڕێکخستن بەردەوام بوون لە خوانەکە. 2کاتێک پاشا پێی وابوو کە دەرفەتێکی گونجاو هاتۆتە ئاراوە بۆ ئەوەی پرسیار لە میوانەکانی بکات ،پرسیاری زیاتری لەو پیاوانە کرد کە لە تەنیشت دانیشتبوون بۆ ئەوەی لە ڕۆژی پێشوودا وەڵمیان داوەتەوە. 3دەستی کرد بە کردنەوەی گفتوگۆکە لەگەڵ پیاوی یازدەهەم ،چونکە دە کەس هەبوون کە لە بۆنەی پێشوودا پرسیاریان لێکرابوو. 4کاتێک بێدەنگی دروست بوو ،پرسیاری کرد کە چۆن دەتوانێت بەردەوام بێت لە دەوڵەمەندی؟ 5دوای بیرکردنەوەیەکی کورت ،ئەو پیاوەی کە پرسیارەکەی لێکرابوو وەڵمی دایەوە'--ئەگەر هیچ شتێکی ناشایستەی پێگەی خۆی نەکردبێت ،هەرگیز ڕەفتارێکی ڕەسەنی نەکردبێت ،هەرگیز خەرجییەکی زۆری بۆ شوێنکەوتنی بەتاڵ و بێهودە نەکردبێت ،بەڵم بە کردەوەی خێرخوازی هەموو ڕەعیەتەکانی مەیلی باشی بەرامبەر بە خۆی کردووە' .چونکە ئەوە خودایە کە خاوەنی هەموو شتە باشەکانە و مرۆڤ دەبێت گوێڕایەڵی ئەو بێت'. 6پاشا ستایشی کرد و دواتر پرسیاری لە کەسێکی تر کرد کە چۆن دەتوانێت ڕاستییەکان بپارێزێت؟ 7لە وەڵمی پرسیارەکەدا وتی :بە داننان بەوەی کە درۆ شەرمەزارییەکی گەورە بەسەر هەموو مرۆڤەکاندا دەهێنێت و بەتایبەتی بۆ پاشاکان .چونکە مادام ئەوان دەسەڵتیان هەیە هەرچییەکیان بوێت بیکەن ،بۆچی پەنا بۆ درۆ ببەن؟ جگە لەمەش دەبێت هەمیشە لەبیرت بێت ئەی پاشا کە خودا عاشقی حەقیقەتە. 8پاشا بە خۆشحاڵییەکی زۆرەوە وەڵمەکەی وەرگرت و سەیری یەکێکی دیکەی کرد و گوتی :فێرکاری حیکمەت چییە؟ 9ئەوی تریش وەڵمی دایەوە« :هەروەک چۆن ئارەزووی ئەوە دەکەیت هیچ خراپەیەک بەسەرتدا نەیەت ،بەڵکو بەشدار بیت لە هەموو شتە چاکەکان ،بە هەمان شێوەش دەبێت لەسەر هەمان بنەما بەرامبەر ڕەعیەت و تاوانبارانت مامەڵە بکەیت ،هەروەها بە نەرمی ئامۆژگاری بەرز و چاکەکاران بکەیت» .چونکە خودا بە میهرەبانی هەموو مرۆڤەکان بۆ لی خۆی ڕادەکێشێت'. 10پاشا ستایشی کرد و پرسیاری لە دواتر کرد بە ڕێکوپێکی چۆن دەتوانێت دۆستی مرۆڤەکان بێت؟ 11وەڵمی دایەوە« :بە تێبینی ئەوەی کە ڕەگەزی مرۆڤ زیاد دەکات و بە ناڕەحەتییەکی زۆر و ئازارێکی زۆرەوە لەدایک دەبێت ،بۆیە نابێت بە سوکی سزایان بدەیت یان ئازاریان بدەیت ،چونکە دەزانن ژیانی مرۆڤەکان لە ئازار و سزا پێکهاتووە .چونکە ئەگەر لە هەموو شتێک تێبگەیت ،پڕ دەبوویت لە بەزەیی ،بۆ خوداش بەزەیی پێدا دێتەوە!
نامەی ئاریستیا
12پاشا بە ڕەزامەندییەوە وەڵمەکەی وەرگرت و لە کەسی دواتر پرسی' :جەوهەریترین مەرج بۆ حوکمڕانی چییە؟' 13وەڵمی دایەوە' :بۆ ئەوەی مرۆڤ خۆی لە بەرتیل بەدوور بگرێت و لە بەشێکی زۆری ژیانیدا وریایی جێبەجێ بکات ،بۆ ئەوەی ڕێز لە ڕاستودروستی بگرێت لە سەرووی هەموو شتێکەوە و هاوڕێیەتی مرۆڤەکانی ئەم جۆرە بکات'. چونکە خوداش عاشقی دادپەروەرییە! 13پاشا کە ڕەزامەندی خۆی نیشان دا ،بە کەسێکی دیکەی گوت« :نیشانەی ڕاستەقینەی تەقوا چییە؟» 14وەڵمی دایەوە' :بۆ ئەوەی بزانین خودا بەردەوام لە گەردووندا کاردەکات و هەموو شتێک دەزانێت و هیچ مرۆڤێک کە نادادپەروەرانە مامەڵە بکات و خراپەکاری بکات ناتوانێت لە چاوی ئەو ڕزگاری بێت' .وەک چۆن خودا خێرخوازی هەموو جیهانە ،تۆش ،دەبێت لسایی ئەو بکەیتەوە و بێ تاوان بیت! 15پاشا ڕێکەوتنەکەی نیشان دا و بە کەسێکی دیکەی گوت :جەوهەری پاشایەتی چییە؟ 16وەڵمی دایەوە' :بۆ ئەوەی مرۆڤ بە باشی حوکمڕانی خۆی بکات و بەهۆی دەوڵەمەندی یان ناوبانگەوە بەلڕێدا نەچێت بۆ ئارەزووی ناڕەوا یان ناشایستە ،ئەمە ڕێگەی ڕاستەقینەی حوکمکردنە ئەگەر بە باشی قسە لەسەر بابەتەکە بکەیت' .چونکە هەموو ئەو شتانەی کە بەڕاستی پێویستت پێیانە هی تۆیە ،خوداش دوورە لە پێویستی و بێهۆشە .با بیرکردنەوەکانت بەو شێوەیە بێت کە ببنە پیاو ،و ئارەزووی زۆر شت مەکە بەڵکو تەنها ئەو شتانە بخوازن کە بۆ حوکمڕانی پێویستن! 17پاشا ستایشی کرد و لە پیاوێکی دیکەی پرسی :چۆن بیرکردنەوەکانی بۆ باشترینە؟ 18وەڵمی دایەوە« :ئەگەر بەردەوام دادپەروەری لەبەردەمیدا لە هەموو شتێکدا دابنێت و پێیوابوو نادادپەروەری یەکسانە بە بێبەشکردنی ژیان» .چونکە خودا هەمیشە بەڵێنی بەرزترین نیعمەت دەدات بە دادپەروەرەکان'! 19پاشا دوای ئەوەی ستایشی کرد ،پرسیاری لە کەسی دیکە کرد :چۆن دەتوانێت لە بیرکردنەوە تێکدەرەکان لە خەودا ڕزگاری بێت؟ 20ئەویش وەڵمی دایەوە« :تۆ پرسیارت لێکردووم ئا .پرسیارێک کە وەڵمدانەوەی زۆر قورسە ،چونکە ناتوانین لە کاتژمێرەکانی خەوتندا خودی ڕاستەقینەی خۆمان بخەینە ناو یارییەکەوە ،بەڵکو لەلیەن خەیاڵەکانەوە لەمانەدا بە توندی ڕاگیراوین کە بە عەقڵ ناتوانرێت کۆنترۆڵ بکرێت .چونکە ڕۆحمان خاوەنی ئەو هەستەن کە لە ڕاستیدا ئەو شتانە دەبینن کە لە کاتی خەوتندا دەچنە ناو هۆشیاریمانەوە .بەڵم هەڵەیەک دەکەین ئەگەر وا دابنێین کە ئێمە لە ڕاستیدا بە بەلەم لەسەر دەریا دەڕۆین یان بە ئاسماندا دەفڕین یان گەشت دەکەین بۆ ناوچەکانی تر یان هەر شتێکی تر لەو جۆرە .و لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە لە ڕاستیدا خەیاڵ دەکەین کە شتگەلێکی لەو جۆرە ڕوودەدەن. 21تا ئەو جێگایەی کە دەتوانم بڕیار بدەم ،گەیشتوومەتە ئەم ئەنجامەی خوارەوە .ئەی پاشا ،دەبێت بە هەموو شێوەیەک بە یاسای تەقوا ،قسە و کردارەکانت بەڕێوەببەیت بۆ ئەوەی ئەو هۆشیاریەت هەبێت کە فەزیلەت دەپارێزیت و هەرگیز هەڵنابژێریت خۆت ڕازی بکەیت لەسەر حیسابی عەقڵ و هەرگیز بە خراپ بەکارهێنانی دەسەڵتەکەت سەرەڕای ڕاستودروستی نەکەیت. 22چونکە عەقڵ زیاتر خۆی لە خەودا سەرقاڵ دەکات بە هەمان شتەکان ،کە کاتێک بەئاگا دەبێتەوە خۆی پێیان سەرقاڵ دەکات .وە ئەوەی هەموو بیرکردنەوە و کردارەکانی بەرەو بەرزترین ئامانجەکان داناوە ،چ کاتێک بەئاگا بێت و چ کاتێک کە خەوتووە ،خۆی لە ڕاستودروستیدا جێگیر دەکات .بۆیە .دەبێت لە دیسیپلینی بەردەوامی خۆتدا چەسپاو بیت. 23پاشا ستایشی پیاوەکەی کرد و بە کەسێکی دیکەی گوت' :بەو پێیەی تۆ دەهەمین کەسیت کە وەڵم دەدەیتەوە ،کاتێک قسەت کرد ،ئێمە خۆمان بۆ ئاهەنگەکە تەرخان دەکەین' .وە دواتر ئەو پرسیارەی خستەڕوو ،چۆن خۆم لە ئەنجامدانی هەر کارێکی ناشایستە بە خۆم بەدوور بگرم؟ 24وەڵمی دایەوە« :هەمیشە سەیری ناوبانگ و پێگەی باڵی خۆت بکە ،تاکو تەنها ئەو شتانە قسە بکەیت و بیربکەیتەوە کە لەگەڵیدا یەکدەگرێتەوە ،دەزانیت هەموو ڕەعیەتەکانت بیرت لێدەکەنەوە و باسی تۆ دەکەن» .چونکە نابێت لە ئەکتەرەکان خراپتر دەرکەویت ،کە بە وردی لە ڕۆڵەکە دەکۆڵنەوە ،کە پێویستە بۆیان بیگێڕن و هەموو کردارەکانیان بەپێی ئەو ڕۆڵە دادەڕێژن .تۆ بەشێک نابینیت ،بەڵکو بەڕاستی پاشایت ،بەو پێیەی خودا دەسەڵتێکی شاهانەی بە تۆ بەخشیوە بەگوێرەی کارەکتەری خۆت'. 25کاتێک پاشا بە دەنگی بەرز و درێژ بە بەخشندەترین شێوە چەپڵەی لێدا ،میوانەکان هاندرابوون بەدوای پشوودان. بۆیە کاتێک گفتوگۆکە وەستا ،خۆیان بۆ کۆرسی داهاتووی جەژنەکە تەرخان کرد. 26ڕۆژی دواتر هەمان ڕێکخستن ڕەچاو کرا و کاتێک پاشا دەرفەتی دۆزیەوە بۆ ئەوەی پرسیار لە پیاوەکان بکات، پرسیاری لە یەکەم کەس کرد کە بۆ لێکۆڵینەوەی داهاتوو مابوونەوە ،بەرزترین شێوەی حکومەت چییە؟ 27وەڵمی دایەوە« :خۆ حوکمڕانی بکات و بەهۆی پاڵنەرەکانەوە نەهێڵرێتەوە» .چونکە هەموو مرۆڤەکان خاوەنی چەمانەوەی سروشتی دیاریکراوی دەروونین .ئەگەری ئەوە هەیە زۆربەی پیاوان مەیلی خواردن و خواردنەوە و
نامەی ئاریستیا
چێژیان هەبێت و پاشاکان مەیلیان بۆ بەدەستهێنانی خاک و ناوبانگێکی گەورە هەبێت .بەڵم باشە لە هەموو شتێکدا میانڕەوی هەبێت. 28ئەوەی خودا دەیدات ،دەبێت بیگریت و بیپارێزیت ،بەڵم هەرگیز تامەزرۆی ئەو شتانە مەبە کە لەدەستتدا نییە'. 29پاشا دڵخۆش بوو بەم قسانەی دواتر پرسیاری ئەوەی لێکرد :چۆن دەتوانێت لە ئیرەیی ڕزگاری بێت؟ 30دوای وەستانێکی کورت وەڵمی دایەوە« :ئەگەر پێش هەموو شتێک لەبەرچاو بگرن کە ئەوە خودایە کە شکۆمەندی و سامانێکی زۆر بە هەموو پاشاکان دەبەخشێت و کەس بە هێزی خۆی پاشا نییە» .هەموو مرۆڤەکان ئارەزووی هاوبەشی ئەم شکۆمەندییە دەکەن بەڵم ناتوانن ،بەو پێیەی دیاری خودایە! 31پاشا بە وتارێکی درێژ ستایشی پیاوەکەی کرد و دواتر پرسیاری لە پیاوێکی دیکە کرد :چۆن دەتوانێت سووکایەتی بە دوژمنەکانی بکات؟ 32وەڵمی دایەوە« :ئەگەر میهرەبانی لەگەڵ هەموو مرۆڤەکان نیشان بدەیت و دۆستایەتییان بەدەست بهێنیت ،پێویست ناکات لە کەس بترسیت» .خۆشەویست بوون لی هەموو پیاوان باشترین دیاری چاکە کە لە خوداوە وەریبگریت! 33پاش ستایشی ئەم وەڵمەی پاشا فەرمانی بە پیاوی داهاتوو کرد وەڵمی ئەو پرسیارە بداتەوە کە چۆن دەتوانێت ناوبانگە گەورەکەی بپارێزێت؟ 34لە وەڵمدا وتی :ئەگەر بەخشندە و دڵ گەورە بیت لە بەخشینی میهرەبانی و کردەوەی نیعمەت بە کەسانی تر، هەرگیز ناوبانگت لەدەست نادەیت ،بەڵم ئەگەر دەتەوێت ئەو نیعمەتانەی پێشتر باسمان کرد بەردەوام بن لە نیعمەتەکانت ،دەبێت بەردەوام بانگەوازی خودا بکەیت. 35پاشا ڕەزامەندی خۆی دەربڕی و لە کەسی دواتر پرسی« :پێویستە مرۆڤ بەخشندەیی بۆ کێ نیشان بدات؟ 36وەڵمی دایەوە' :هەموو مرۆڤەکان دان بەوەدا دەنێن کە دەبێ بەخشندەیی نیشان بدەین بۆ ئەو کەسانەی کە مەیلی باشیان هەیە بەرامبەرمان ،بەڵم پێموایە دەبێ هەمان ڕۆحی بەخشندەیی توند نیشان بدەین بۆ ئەوانەی دژایەتیمان دەکەن بۆ ئەوەی بەم ڕێگایە بیانبەینەوە بۆ ڕاست و بۆ ئەوەی کە سوودی بۆ خۆمان هەیە' .بەڵم دەبێت لە خودا بپاڕێینەوە کە ئەمە بەدی بهێنرێت ،چونکە ئەو فەرمانڕەوایی مێشکی هەموو مرۆڤەکان دەکات'. 37پاشا دوای ئەوەی ڕەزامەندی خۆی لەگەڵ وەڵمەکەدا دەربڕی ،داوای لە شەشەم کرد وەڵمی ئەو پرسیارە بداتەوە، کە دەبێ سوپاسگوزاری بۆ کێ نیشان بدەین؟ 38وەڵمی دایەوە« :بەردەوام بۆ دایک و باوکمان ،چونکە خودا فەرمانێکی گرنگترینی پێداوین سەبارەت بەو ڕێز و شەرەفەی کە دەبێ بە دایک و باوکمان بدرێت» .لە شوێنی داهاتوودا هەڵوێستی هاوڕێ بەرامبەر بە هاوڕێ دەژمێرێت چونکە باس لە "هاوڕێیەک دەکات کە وەک ڕۆحی خۆتە ".تۆ باشیت لە هەوڵدان بۆ هێنانی هەموو پیاوەکان بۆ هاوڕێیەتی لەگەڵ خۆت'. 39پاشا بە میهرەبانییەوە قسەی لەگەڵ کرد و دواتر پرسیاری لە کەسی دیکە کرد« :ئەو شتە چییە کە لە بەهادا لە جوانی دەچێت؟ 40فەرمووی :تەقوا ،چونکە فۆڕمی پێشەنگی جوانییە و هێزی لە خۆشەویستیدا هەیە ،کە بەخششی خودایە .ئەمەت پێشتر بەدەستت هێناوە و لەگەڵ ئەوەشدا هەموو نیعمەتەکانی ژیانت'. 41پاشا بە میهرەبانترین شێوە چەپڵەی بۆ وەڵمەکە لێدا و لە کەسێکی دیکەی پرسی ،چۆن ئەگەر شکستی هێنا ،چۆن دەتوانێت بە هەمان پلە ناوبانگەکەی بەدەستبهێنێتەوە؟ 42وتی :ناتوانرێت شکست بهێنیت ،چونکە تۆوی سوپاسگوزاریت لە هەموو مرۆڤەکاندا چاندووە کە دروێنەی نیازپاکی بەرهەم دەهێنێت ،ئەمەش لە بەهێزترین چەک بەهێزترە و گەورەترین ئاسایش گەرەنتی دەکات .بەڵم ئەگەر هەر پیاوێک شکستی هێنا ،نابێت جارێکی تر ئەو کارانە بکاتەوە کە بوونەتە هۆی شکستی ،بەڵکو دەبێت هاوڕێیەتی دروست بکات و دادپەروەرانە مامەڵە بکات .چونکە ئەوە بەخششی خودایە کە بتوانیت کارە باشەکان ئەنجام بدەیت و پێچەوانەکەی نەبێت'. 43پاشا بەم قسانە دڵخۆش بوو ،لە کەسێکی دیکەی پرسی :چۆن دەتوانێت لە خەم و پەژارە ڕزگاری بێت؟ 44وەڵمی دایەوە« :ئەگەر هەرگیز کەسی بریندار نەکرد ،بەڵکو چاکەی لەگەڵ هەمووان کرد و ڕێگای ڕاستودروستی بگرێتەبەر ،چونکە بەرهەمەکانی ڕزگاربوون لە خەم و پەژارە» .بەڵم دەبێت لە خودا بپاڕێینەوە کە خراپەکاری چاوەڕواننەکراو وەک مردن یان نەخۆشی یان ئازار یان هەر شتێکی لەم جۆرە نەیەتە سەرمان و بریندارمان نەکات. بەڵم بەو پێیەی تۆ تەرخانیت بۆ تەقوا ،هیچ بەدبەختییەکی لەو شێوەیە بەسەرتدا نایەت'. 45پاشا ستایشی زۆری کرد و لە دەیەمی پرسی :بەرزترین شێوەی شکۆمەندی چییە؟
نامەی ئاریستیا
46گوتی« :بۆ ڕێزگرتن لە خودا ،ئەمەش بە بەخشش و قوربانیدان ناکات بەڵکو بە پاکی ڕۆح و قەناعەتی پیرۆز، چونکە هەموو شتێک لەلیەن خوداوە بەپێی ویستی خۆی داڕێژراو و بەڕێوەدەبرێت» .لەم مەبەستەدا تۆ بەردەوام لە خاوەندارێتیدایت وەک ئەوەی هەموو پیاوان دەتوانن لە دەستکەوتەکانت لە ڕابردوو و ئێستادا'. 47پاشا بە دەنگێکی بەرز سڵوی لە هەموویان کرد و بە میهرەبانییەوە قسەی لەگەڵ کرد و هەموو ئەوانەی ئامادەبوون ڕەزامەندی خۆیان دەربڕی ،بە تایبەت فەیلەسوفەکان .چونکە ئەوان زۆر لەوان [واتە فەیلەسوفەکان] باڵتر بوون چ لە ڕەفتار و چ لە ڕووی ئارگیومێنتەوە ،بەو پێیەی هەمیشە خودایان دەکردە خاڵی دەستپێکی خۆیان. 48دوای ئەمە پاشا بۆ ئەوەی هەستی خۆشی خۆی نیشان بدات ،دەستی کرد بە خواردنەوەی تەندروستی میوانەکانی. بەشی ٩
ئایەتی هەشتەم بەهای زانین دەخاتە ڕوو .ئایەت ،٢٨سۆز و خۆشەویستی دایک و باوک .بە تایبەتی سەرنج بدەنە ئەو پرسیارەی لە ئایەتی ٢٦و وەڵمەکەیدا .هەروەها سەرنجی پرسیارەکەی ئایەتی ٤٧و وەڵمەکە بدە .ئەمە ئامۆژگارییەکی حەکیمانەیە بۆ پیاوانی بازرگان. 1ڕۆژی دواتر هەمان ڕێکخستن بۆ ئاهەنگەکە کرا و پاشا هەر کە دەرفەتێک هاتە ئاراوە دەستی کرد بە پرسیارکردن لەو پیاوانەی کە لە تەنیشت ئەوانەی کە پێشتر وەڵمیان داوەتەوە دانیشتبوون و بە یەکەمی گوت 'ئایا حیکمەت توانای فێرکردنی هەیە؟' 2وتی' :ڕۆح بەجۆرێک پێکهاتووە کە بە هێزی خودایی دەتوانێت هەموو چاکەکان وەربگرێت و پێچەوانەکەی ڕەت بکاتەوە'. 3پاشا ڕەزامەندی دەربڕی و لە پیاوی دواتر پرسی :چییە کە زۆرترین سوودی هەیە بۆ تەندروستی؟ 4وتی' :خۆگرتن ،و ناتوانرێت ئەمە بەدەست بهێنرێت مەگەر خودا مەیلی بەرامبەری دروست بکات'. 5پاشا بە میهرەبانییەوە قسەی لەگەڵ پیاوەکە کرد و بە پیاوێکی دیکەی گوت« :چۆن مرۆڤ بە شایستەیی قەرزی سوپاسگوزاری بۆ دایک و باوکی بدات؟» 6وتی' :بە هەرگیز ئازاردانیان ،ئەمەش ناتوانرێت مەگەر خودا عەقڵ بۆ بەدواداچوونی بەرزترین ئامانجەکان ڕابکێشێت'. 7پاشا ڕەزامەندی دەربڕی و پرسیاری لە داهاتوودا کرد ،چۆن دەتوانێت ببێتە گوێگرێکی بە تامەزرۆییەوە؟ 8وتی' :بە بیرهێنانەوەی ئەوەی کە هەموو زانستێک بەسوودە ،چونکە توانات پێدەدات بە یارمەتی خودا لە کاتی نائاساییدا هەندێک لەو شتانە هەڵبژێریت کە فێربوویت و بەکاریان بهێنیت بۆ ئەو قەیرانەی کە ڕووبەڕووت دەبێتەوە' .و بەم شێوەیە هەوڵی مرۆڤەکان بە هاوکاری خودا بەدی دێت'. 9پاشا ستایشی کرد و پرسیاری لە کەسی دواتر کرد چۆن دەتوانێت خۆی لە هەر شتێک بە پێچەوانەی یاسا بپارێزێت؟ 10وتی« :ئەگەر بزانن کە ئەوە خودایە بیرکردنەوەکانی خستۆتە دڵی یاسادانەران بۆ ئەوەی ژیانی مرۆڤەکان بپارێزرێت ،ئەوا شوێنیان دەکەون». 11پاشا دانی بە وەڵمەکەی پیاوەکەدا نا و بە کەسێکی دیکەی گوت :سودی خزمایەتی چییە؟ 12وەڵمی دایەوە' :ئەگەر وا بزانین کە ئێمە خۆمان تووشی ئەو بەدبەختییانە بووین کە دەکەونە سەر خزمەکانمان و ئەگەر ئازارەکانیان ببنە هی خۆمان--ئەوا هێزی خزمایەتی لە یەک کاتدا دیارە ،چونکە تەنها کاتێکە کە هەستێکی لەو جۆرە نیشان بدرێت کە ئێمە لە چاوەکانیاندا شەرەف و ڕێز و حورمەت بەدەست دەهێنین' .چونکە یارمەتی ،کاتێک بەستراوەتەوە بە میهرەبانییەوە ،بۆ خۆی پەیوەندییەکە کە بە تەواوی ناتوانرێت .وە لە ڕۆژی خۆشگوزەرانییاندا نابێت ئارەزووی موڵک و ماڵی ئەوان بکەین ،بەڵکو دەبێت لە خودا بپاڕێینەوە کە هەموو جۆرە چاکەیەکیان پێ ببەخشێت'. 13پاشا هەمان ستایشی ئەوانی دیکەی بۆ کرد ،پاشا پرسیاری لە کەسێکی دیکە کرد :چۆن دەتوانێت لە ترس ڕزگاری بێت؟ 14وتی :کاتێک عەقڵ ئاگاداری ئەوە بێت کە هیچ خراپەیەکی نەکردووە و کاتێک خودا ئاراستەی هەموو ئامۆژگارییە بەرزەکان دەکات. 15پاشا ڕەزامەندی خۆی دەربڕی و لە کەسێکی دیکەی پرسی ،چۆن هەمیشە دەتوانێت حوکمێکی دروست بپارێزێت؟ 16وەڵمی دایەوە :ئەگەر بەردەوام ئەو بەدبەختیانەی بەسەر مرۆڤەکاندا دێت لەبەردەم چاویدا دابنێت و بزانێت کە ئەوە خودایە کە خۆشگوزەرانی لە هەندێک دەسەنێتەوە و هەندێکی دیکەش دەگەیەنێتە شەرەف و شکۆمەندییەکی گەورە. 17پاشا پێشوازییەکی میهرەبانانەی لە پیاوەکە کرد و داوای لە کەسی دواتر کرد وەڵمی ئەو پرسیارە بداتەوە کە چۆن دەتوانێت خۆی لە ژیانێکی ئاسان و خۆشی بەدوور بگرێت؟
نامەی ئاریستیا
18وەڵمی دایەوە' :ئەگەر بەردەوام لەبیری بێت کە ئەو فەرمانڕەوای ئیمپراتۆریەتێکی گەورەیە و ئاغای خەڵکێکی زۆرە ،و نابێت مێشکی بە شتەکانی ترەوە سەرقاڵ بێت ،بەڵکو ،دەبوو هەمیشە بیر لەوە بکاتەوە کە چۆن دەتوانێت بە باشترین شێوە بتوانێت خۆشگوزەرانییان بەرەوپێش ببات' .هەروەها دەبێت دوعا لە خودا بکات کە هیچ ئەرکێک پشتگوێ نەخرێت'. 19پاشا ستایشی کرد و لە دەیەمی پرسی :چۆن دەتوانێت ئەو کەسانە بناسێتەوە کە خیانەتیان لەگەڵدا کردووە؟ 20وەڵمی ئەو پرسیارەی دایەوە' :ئەگەر تێبینی ئەوەی کرد کە ئایا هەڵسوکەوتی ئەوانەی لە بارەی خۆیەوە سروشتییە و ئایا ئەوان یاسای دروستی پێشینەیان لە پێشوازی و ئەنجومەنەکاندا پاراستووە ،و لە پەیوەندییە گشتییەکانیاندا ،هەرگیز لە سنووری ڕەوایەتی دەرنەچن لە پیرۆزباییکردن یان لە بابەتەکانی تری ڕەفتارکردندا' .بەڵم خودا مێشکت مەیل دەکات ،ئەی پاشا ،بۆ هەموو ئەو شتانەی کە بەرزن'. 21کاتێک پاشا ڕەزامەندی بەرزی خۆی دەربڕی و بە تاک بە تاک ستایشی هەموویانی کرد (لە نێو ستایشی هەموو ئەوانەی ئامادەبوون) ،ڕوویان لە چێژوەرگرتن لە جەژنەکە کرد. 22ڕۆژی دواتر کە دەرفەتەکە ڕەخسا ،پاشا لە پیاوی دواتر پرسی« :گەورەترین شێوەی پشتگوێخستن چییە؟ 23وەڵمی دایەوە« :ئەگەر پیاوێک گرنگی بە منداڵەکانی نەدات و هەموو هەوڵێکی بۆ پەروەردەکردنیان تەرخان بکات» .چونکە ئێمە هەمیشە لە خودا دەپاڕێینەوە نەک ئەوەندە بۆ خۆمان بەڵکو بۆ منداڵەکانمان تا هەموو نیعمەتێک هی ئەوان بێت .خواستی ئێمە بۆ ئەوەی منداڵەکانمان خاوەنی خۆگرتن بن تەنها بە هێزی خودا بەدی دێت'. 24پاشا وتی کە قسەی باشم کردووە و دواتر پرسیاری لە کەسێکی دیکە کرد :چۆن دەتوانێت نیشتمانپەروەر بێت؟ 25لە وەڵمدا گوتی' :بە هێشتنەوەی لەبەردەم مێشکتدا ،ئەو بیرکردنەوە کە باشە مرۆڤ لە وڵتی خۆیدا بژی و بمرێت'. نیشتەجێبوون لە دەرەوەی وڵت سووکایەتی بە هەژاران و شەرمەزاری دەهێنێتە سەر دەوڵەمەندەکان وەک ئەوەی بەهۆی تاوانێکەوە دوورخرابنەوە .ئەگەر سوود بە هەمووان ببەخشیت ،وەک چۆن بەردەوام دەیکەیت ،خودا لەلی هەمووان نیعمەتت پێدەبەخشێت و بە نیشتمانپەروەر هەژمار دەکرێیت”. 26پاشا دوای گوێگرتن لەم پیاوە ،پاشا بە ڕێککەوت پرسیاری لە کەسی دیکە کرد ،چۆن دەتوانێت لەگەڵ ژنەکەیدا بە دۆستایەتی بژی؟ 27وەڵمی دایەوە' :بە داننان بەوەی کە ژن لە سروشتدا سەرسەخت و وزەبەخشە لە بەدواداچوونی ئارەزووەکانی خۆیدا ،و لە ڕێگەی ئیستدللێکی هەڵەوە تووشی گۆڕانکاری لەناکاوی بۆچوونەکان دەبێت و سروشتی ئەوان لە بنەڕەتدا لوازە' .پێویستە بە ژیرانە مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت و ناکۆکی دروست نەکرێت .بۆ بەڕێوەبردنی سەرکەوتووانەی ژیان .سەرپەرشتیار دەبێت ئەو ئامانجە بزانێت کە دەبێ ڕێڕەوی خۆی بەرەو ئەو ئامانجە ئاراستە بکات .تەنها بە داوای یارمەتی خودایە کە مرۆڤەکان دەتوانن لە هەموو کاتێکدا ڕێڕەوێکی ڕاستەقینەی ژیان بەڕێوەببەن'. 28پاشا ڕەزامەندی خۆی دەربڕی و پرسیاری لە دواتر کرد ،چۆن دەتوانێت دوور بێت لە هەڵە؟ 29وەڵمی دایەوە« :ئەگەر هەمیشە بە وردبینییەوە مامەڵە بکەیت و هەرگیز باوەڕ بە بوختانەکان نەدەیت ،بەڵکو بۆ خۆت ئەو شتانە بسەلمێنیت کە پێت دەوترێت و بە حوکمی خۆت بڕیار لەسەر ئەو داواکاریانە بدەیت کە بۆت دەکرێت و هەموو شتێک لە ژێر ڕۆشنایی حوکمەکەتدا جێبەجێ بکەیت ،ئەی پاشا ،تۆ لە هەڵە دوور دەبیتەوە .بەڵم زانین و پراکتیزەکردنی ئەم شتانە کاری هێزی ئیلهییە'. 30پاشا بەم قسانە دڵخۆش بوو ،لە کەسێکی دیکەی پرسی :چۆن دەتوانێت لە تووڕەیی ڕزگاری بێت؟ 31لە وەڵمی پرسیارەکەدا گوتی« :ئەگەر بزانێت کە دەسەڵتی بەسەر هەموواندا هەیە تەنانەت بۆ ئەوەی مردنیشیان بەسەردا بسەپێنێت ،ئەگەر جێگەی تووڕەیی بخاتە ژێر کاریگەرییەوە ،و بێسوود و بەزەییدار دەبێت ئەگەر تەنها لەبەر ئەوەی ئاغا بووە ،ژیانی زۆر کەسی لێ زەوت بکات». 32چ پێویستی بە تووڕەیی هەبوو ،لە کاتێکدا هەموو مرۆڤەکان ملکەچ بوون و کەس دوژمنایەتی نەدەکرد؟ پێویستە دان بەوەدا بنێین کە خودا بە ڕۆحی میهرەبانی و بەبێ تووڕەیی بە هیچ شێوەیەک حوکمڕانی هەموو جیهان دەکات و تۆش'، وتی' ،ئەی پاشا ،بەپێویستی دەزانێت نموونەی ئەو کۆپی بکەیت'. 33پاشا وتی :وەڵمی باشم داوە و دواتر پرسیاری لە پیاوی دواتر کرد« :ئامۆژگاری باش چییە؟ 34ڕوونی کردەوە' :بۆ ئەوەی لە هەموو کاتێکدا و بە بیرکردنەوەیەکی پێویستدا بە باشی مامەڵە بکەین'، 'بەراوردکردنی ئەوەی کە سوودی بۆ سیاسەتی خۆمان هەیە لەگەڵ ئەو کاریگەرییە زیانبەخشانەی کە لە ئەنجامی وەرگرتنی دیدگای پێچەوانەدا دروست دەبن ،بۆ ئەوەی بە سەنگکردنی هەموو خاڵێک ئامۆژگارییەکی باشمان بکرێت و ئامانجەکەمان بەدی بهێنرێت' .وە لە هەمووی گرنگتر ،بە هێزی خودا هەموو پلنێکت بەدی دێت چونکە تۆ تەقوا پەیڕەو دەکەیت'. 35پاشا گوتی :ئەم پیاوە وەڵمی باشی داوەتەوە ،لە کەسێکی دیکەی پرسی :فەلسەفە چییە؟
نامەی ئاریستیا
36وە ڕوونی کردەوە' ،بۆ ئەوەی بە باشی بە ئاماژەدان بە هەر پرسیارێک کە سەرهەڵدەدات و هەرگیز لەلیەن پاڵنەرەکانەوە نەگوازرێتەوە ،بەڵکو بیر لەو برینانە بکەینەوە کە لە ئەنجامی سۆزەکانەوە دێنە ئاراوە ،و بە دروستی مامەڵە بکەن وەک ئەوەی بارودۆخەکان داوای دەکەن ،مەشقکردنی میانڕەوی' .بەڵم دەبێت لە خودا بپاڕێینەوە کە ڕەچاوکردنی ئەم شتانە لە مێشکماندا بچێنێت'. 37پاشا ڕەزامەندی خۆی نیشان دا و لە کەسێکی دیکەی پرسی :چۆن دەتوانێت لە کاتی گەشتکردن بۆ دەرەوەی وڵت بە دانپێدانان ببینێت؟ 38وەڵمی دایەوە' :بە دادپەروەری لەگەڵ هەموو مرۆڤەکاندا ،و بە دەرکەوتنی کەمتر لەوەی کە باڵتر بێت لەو کەسانەی کە لە نێوانیاندا سەفەر دەکات' .چونکە بنەمایەکی دانپێدانراوە کە خودا بە سروشتی خۆی خۆبەزلزانەکان قبوڵ دەکات .وە ڕەگەزی مرۆڤ ئەو کەسانەی خۆشدەوێت کە ئامادەن ملکەچییان بن'. 39پاشا دوای ئەوەی ڕەزامەندی خۆی لەسەر ئەم وەڵمە دەربڕی ،پرسیاری لە کەسێکی دیکە کرد ،چۆن دەتوانێت بە شێوەیەک بیناسازی بکات کە پێکهاتەکانی دوای ئەو بەرگە بگرن؟ 40وەڵمی ئەو پرسیارەی دایەوە' :ئەگەر دروستکراوەکانی لە ئاستێکی گەورە و بەرزدا بوونایە ،بۆ ئەوەی بینەران لەبەر جوانیەکانیان بەزەیییان پێ ببەخشن ،و ئەگەر هەرگیز هیچ کام لەو کەسانەی کە ئەو جۆرە کارانەیان ئەنجامداوە دەرنەکردبێت و هەرگیز کەسانی دیکەی ناچار نەکردبێت بەبێ مووچە خزمەت بە پێداویستییەکانی بکەن'. 41بۆ چاودێریکردنی چۆنێتی دابینکردنی پێداویستییەکانی خودا بۆ ڕەگەزی مرۆڤ ،پێدانی تەندروستی و توانای دەروونی و ...هەموو بەخششەکانی تر ،خۆی پێویستە نموونەی ئەو بکەوێت و پاداشتێک بداتەوە بۆ مرۆڤەکان بۆ زەحمەتە سەختەکانیان .چونکە ئەو کارانەیە کە لە ڕاستودروستیدا ئەنجام دەدرێن کە بەردەوام دەمێننەوە! 42پاشا گوتی :ئەم پیاوەش بە باشی وەڵمی داوەتەوە و لە دەیەمی پرسی« :بەرهەمی دانایی چییە؟» 43ئینجا وەڵمی دایەوە« :مرۆڤ لە خۆیدا ئاگادار بێت کە هیچ خراپەیەکی نەکردووە و ژیانی خۆی لە ڕاستییدا بژی». بەو پێیەی لەمانەیەوەیە ئەی پاشای بەهێز ،گەورەترین خۆشی و چەسپاوی ڕۆح و باوەڕێکی بەهێز بە خودا بۆت کۆدەبێتەوە ئەگەر بە تەقوا حوکمڕانی کایەی خۆت بکەیت'. 44کاتێک گوێیان لە وەڵمەکە بوو هەموویان بە دەنگێکی بەرزەوە هاواریان کرد و دوای ئەوە پاشا بە پڕ لە خۆشییەکەیەوە دەستی کرد بە خواردنەوەی تەندروستییان. 45ڕۆژی دواتر ئاهەنگەکە هەمان ڕێڕەوی بۆنەکانی پێشووی گرتەبەر ،کاتێک دەرفەتەکە هاتە پێشەوە ،پاشا پرسیاری لە میوانە ماوەکان کرد و بە یەکەمی گوت« :چۆن مرۆڤ خۆی لە لووتبەرزی بپارێزێت؟» 46وەڵمی دایەوە :ئەگەر یەکسانی بپارێزێت و لە هەموو بۆنەیەکدا لەبیری بێت کە پیاوێکە حوکمڕانی مرۆڤە .وە خودا سەربەرزەکان بە پووچەڵ دەکاتەوە ،نەرم و نیان و خۆبەزلزان بەرز دەکاتەوە! 47پاشا بە میهرەبانییەوە قسەی لەگەڵ کرد و پرسیاری لە کەسی دیکە کرد« :پێویستە پیاو کێ بۆ ڕاوێژکاری خۆی هەڵبژێرێت؟» 48وەڵمی دایەوە« :ئەوانەی لە زۆر کاردا تاقیکراونەتەوە و نیازپاکییەکی بێ تێکەڵو بەرامبەری دەپارێزن و بەشداری لە مەیلی خۆیدا دەکەن» .وە خودا خۆی بۆ ئەو کەسانە دەردەخات کە شایەنن بۆ ئەوەی ئەم ئامانجانە بەدەست بهێنرێن'. 49پاشا ستایشی کرد و لە کەسێکی دیکەی پرسی« :پێویستترین موڵک بۆ پاشا چییە؟» 50وەڵمی دایەوە' :دۆستایەتی و خۆشەویستی ڕەعیەتەکانی ،چونکە لە ڕێگەی ئەمەوەیە کە پەیوەندیی نیازپاکی ناتوانرێت هەڵوەشێنرێتەوە' .وە ئەوە خودایە کە دڵنیای دەدات لەوەی کە ئەمە بەپێی خواستی تۆ ڕووبدات'. 51پاشا ستایشی کرد و لە کەسێکی دیکەی پرسی« :ئامانجی قسەکردن چییە؟ وە لە وەڵمدا وتی :بۆ ئەوەی نەیارەکەت قەناعەت پێبکەیت بە نیشاندانی هەڵەکانی لە سوپایەکی ڕێکوپێک و ڕێکوپێک لە مشتومڕەکاندا. 52چونکە بەم شێوەیە گوێگرەکەت بەدەست دەهێنیت ،نەک بە دژایەتیکردن ،بەڵکو بە ستایشکردنی بە مەبەستی ڕازیکردنی .وە بە هێزی خودایە کە ڕازیکردن بەدی دێت'. 53پاشا وتی کە وەڵمێکی باشم داوە ،و پرسیاری لە کەسێکی دیکە کرد ،چۆن دەتوانێت بە دۆستانە لەگەڵ ئەو ڕەگەزە جیاوازە زۆرانەدا بژی کە دانیشتوانی شانشینیەکەی پێکدەهێنن؟ 54وەڵمی دایەوە' :بە مامەڵەکردنی بەشە گونجاوەکەی بەرامبەر بە هەریەکەیان ،و وەرگرتنی ڕاستودروستی وەک ڕێبەرەکەت ،وەک ئەوەی ئێستا بە یارمەتی ئەو تێگەیشتنەی کە خودا پێتان دەبەخشێت دەیکەن'. 55پاشا بەم وەڵمە دڵخۆش بوو و لە کەسێکی دیکەی پرسی' :دەبێت مرۆڤ لە چ بارودۆخێکدا تووشی خەم و پەژارە ببێت؟'
نامەی ئاریستیا
56لە وەڵمدا گوتی' :لەو بەدبەختییانەدا کە بەسەر هاوڕێکانماندا دێت ،کاتێک دەبینین کە درێژخایەن و چارەسەرنەکراون' .عەقڵ ڕێگەمان پێنادات خەمبار بین بۆ ئەو کەسانەی کە مردوون و ڕزگاریان بووە لە خراپە ،بەڵم هەموو مرۆڤەکان خەمبار دەبن بەسەریاندا ،چونکە تەنها بیر لە خۆیان و قازانجی خۆیان دەکەنەوە .تەنها بە هێزی خودایە کە دەتوانین لە هەموو خراپەیەک ڕزگارمان بێت! 57پاشا گوتی :وەڵمێکی گونجاوم داوەتەوە ،لە یەکێکی دیکەش پرسی :چۆن ناوبانگ لەدەست دەچێت؟ 58وەڵمی دایەوە' :کاتێک لووتبەرزی و متمانەی بێسنوور بەخۆوە زاڵ دەبن ،بێشەرەف و لەدەستدانی ناوبانگ دروست دەبێت' .چونکە خودا پەروەردگاری هەموو ناوبانگێکە و لە کوێ بیەوێت دەیبەخشێت'. 59پاشا پشتڕاستی وەڵمەکەی دایەوە و لە پیاوی دواتر پرسی« :پێویستە مرۆڤەکان خۆیان بە کێ بسپێرن؟» 60وەڵمی دایەوە' :بۆ ئەوانەی کە لە نیازپاکییەوە خزمەتت دەکەن نەک لە ترس و بەرژەوەندی خۆیان ،تەنها بیر لە قازانجی خۆیان دەکەنەوە' .چونکە یەکێکیان نیشانەی خۆشەویستییە ،ئەوی دیکەیان نیشانەی ئیرادەی ناخۆش و خزمەتکردنی کات. 61چونکە ئەو مرۆڤەی هەمیشە چاوی لە قازانجی خۆی بێت ،لە دڵی خۆیدا خیانەتکارە .بەڵم تۆ خاوەنی سۆز و خۆشەویستی هەموو ڕەعیەتەکانت دەبیت بە یارمەتی ئەو ئامۆژگارییە باشەی کە خودا پێت دەبەخشێت'. 62پاشا گوتی :بە ژیری وەڵمی داوەتەوە و لە یەکێکی دیکەی پرسی« :چییە شانشینییەک بە سەلمەتی دەپارێزێت؟» 63وەڵمی پرسیارەکەی دایەوە' :ئاگاداری و بیرکردنەوە پێشوەختە تا هیچ خراپەیەک لەلیەن ئەو کەسانەی کە لە پۆستێکی دەسەڵتدار بەسەر خەڵکدا دانراون ئەنجام نەدرێت و ئەمە هەمیشە بە یارمەتی خودا کە ئیلهامت دەدات بە حوکمدانی قورس'. 64پاشا قسەی هاندانی بۆ کرد و لە کەسێکی دیکەی پرسی :چییە کە سوپاسگوزاری و شەرەف دەپارێزێت؟ 65وەڵمی دایەوە :فەزیلەت ،چونکە دروستکەری کردەوەی چاکەیە و بەهۆیەوە خراپە لەناو دەچێت ،تەنانەت وەک چۆن تۆ بەو بەخششەی کە خودا پێت دەبەخشێت ،ئاغایەتی کارەکتەری بەرامبەر هەمووان نیشان دەدەیت. 66پاشا بە میهرەبانییەوە دان بە وەڵمەکەدا نا و لە یازدەهەمی پرسی (بەو پێیەی دوو کەس زیاتر لە حەفتا کەس بوون) ،چۆن دەتوانێت لە کاتی شەڕدا ئارامیی ڕۆحی بپارێزێت؟ 67وەڵمی دایەوە :بە بیرهێنانەوەی ئەوەی کە هیچ خراپەیەکی لەگەڵ هیچ کام لە ڕەعیەتەکانی نەکردووە و هەمووان شەڕی بۆ دەکەن لە بەرامبەر ئەو سوودانەی کە وەریانگرتووە ،دەزانن ئەگەر ژیانیشیان لەدەست بدەن ،تۆ گرنگی بەو کەسانە دەدەیت کە وابەستەی ئەوانن .چونکە هەرگیز لە قەرەبووکردنەوەی هیچ کەسێک شکست ناهێنیت--ئەو دڵسۆزییەی خودا ئیلهامبەخشی پێداویت ،بەم شێوەیە'. 68پاشا بە دەنگی بەرز چەپڵەی بۆ هەموویان لێدا و زۆر بە میهرەبانی قسەی لەگەڵ کردن و پاشان ڕەشنووسێکی درێژی بۆ تەندروستی هەریەکەیان خواردەوە و خۆی بەخشی بە چێژوەرگرتن و بەخشندەترین و خۆشترین هاوڕێیەتی بەسەر میوانەکانیدا بەخشی. بەشی ١٠
پرسیار و وەڵمەکان بەردەوامن .نیشاندانی ئەوەی کە چۆن ئەفسەرانی سوپا دەبێ هەڵبژێردرێن .ئەوەی مرۆڤ شایەنی سەرسامییە و کێشەکانی تری ژیانی ڕۆژانە بەهەمان شێوەی ئەمڕۆ وەک ٢٠٠٠ساڵ لەمەوبەر ڕاستە .ئایەتەکانی -١٥ ١٧لە پێشنیارکردنی شانۆدا جێگەی سەرنجن .ئایەتەکانی ٢٢-٢١باس لە حیکمەتی هەڵبژاردنی سەرۆک یان هەبوونی پاشا دەکات. 1لە ڕۆژی حەوتەمدا ئامادەکاری زۆر فراوانتر کرا و زۆر کەسی دیکە لە شارە جیاوازەکانەوە ئامادە بوون (لە نێویاندا ژمارەیەکی زۆر باڵیۆز). 2کاتێک دەرفەتێک هاتە پێشەوە ،پاشا پرسیاری لە یەکەم کەس کرد کە هێشتا لێپرسینەوەیان لەگەڵ نەکراوە ،چۆن دەتوانێت خۆی لە فریودانی بە ئیستدللێکی هەڵە بپارێزێت؟ 3وە وەڵمی دایەوە :بە وردی سەرنجدان بە قسەکەر و ئەو شتەی کە قسەی لەسەر دەکرێت و ئەو بابەتە لە ژێر باسدایە و بە دانانی هەمان پرسیارەکان دوای ماوەیەک بە شێوەی جیاواز .بەڵم خاوەندارێتی عەقڵێکی وریا و توانای پێکهێنانی حوکمێکی دروست لە هەموو حاڵەتێکدا یەکێکە لە بەخششەکانی خودا و تۆش خاوەنی ئەویت ئەی پاشا'. 4پاشا بە دەنگی بەرز چەپڵەی بۆ وەڵمەکە لێدا و لە یەکێکی دیکەی پرسی ،بۆچی زۆرینەی مرۆڤەکان هەرگیز نابن بە فەزیلەت؟
نامەی ئاریستیا
5لە وەڵمدا گوتی' :چونکە هەموو مرۆڤەکان لە سروشتدا بێ ئیرادەن و مەیلیان بۆ چێژ هەیە' .لێرەوە نادادپەروەری سەرهەڵدەدات و لفاوێکی تەماح .خووی فەزیلەت بەربەستێکە بۆ ئەو کەسانەی کە تەرخانن بۆ ژیانێکی چێژبەخش چونکە ئیمتیازاتی خۆگرتن و ڕاستودروستییان پێدەبەخشێت .چونکە ئەوە خودایە کە خاوەنی ئەمانە'. 6پاشا گوتی“ :باشە وەڵمی داوەتەوە و پرسی« :پاشاکان دەبێ گوێڕایەڵی چی بن؟» وە فەرمووی :یاساکان ،بۆ ئەوەی بە یاسای ڕاستودروست ژیانی مرۆڤەکان بگەڕێننەوە .تەنانەت وەک چۆن تۆ بەم جۆرە ڕەفتارانە بە گوێڕایەڵی فەرمانی خوداییەوە یادگاریەکی هەمیشەییتان بۆ خۆت کۆکردۆتەوە'. 7پاشا گوتی :ئەم پیاوەش قسەی باشی کردووە و لە کەسەکەی دیکەی پرسی« :پێویستە کێ وەک حاکم دابنێین؟» Sوە وەڵمی دایەوە' :هەموو ئەوانەی ڕقیان لە خراپەکارییە و لسایی ڕەفتاری خۆتان دەکەنەوە ،ڕاستودروستی بکەن بۆ ئەوەی ناوبانگێکی باشیان بەردەوام بپارێزن' .چونکە تۆ ئەمەیە ئەی پاشای بەهێز '،وتی' ،و ئەوە خودایە کە تاجی ڕاستودروستی پێبەخشیویت'. 9پاشا بە دەنگی بەرز وەڵمەکەی بەرز کردەوە و پاشان سەیری پیاوی دواتر کرد وتی :کێ وەک ئەفسەری هێزەکان دابنێین؟ 10ڕوونی کردەوە' :ئەوانەی لە بوێری و ڕاستودروستیدا سەرکەوتوون و ئەوانەی زیاتر لە خەمی سەلمەتی پیاوەکانیانن نەک سەرکەوتن بەدەستبهێنن بە مەترسی خستنە سەر ژیانیان لە ڕێگەی پەلەکردن' .چونکە وەک چۆن خودا لەگەڵ هەموو مرۆڤەکاندا بە باشی مامەڵە دەکات ،ئێوەش لە تەقلیدی ئەودا خێرخوازی هەموو ڕەعیەتەکانتانن'. 11پاشا وتی :وەڵمێکی باشم داوەتەوە و لە کەسێکی دیکەی پرسی« :کام پیاو شایەنی سەرسامییە؟ 12وەڵمی دایەوە« :ئەو پیاوەی ناوبانگ و سامان و دەسەڵتی تێدایە و خاوەنی ڕۆحێکی یەکسانە بە هەموو ئەمانە» .تۆ خۆت بە کردارەکانت نیشان دەدەیت کە زۆرترین شایستەی سەرسامییت لە ڕێگەی یارمەتی خوداوە کە وا دەکات گرنگی بەم شتانە بدەیت'. 1 13پاشا ڕەزامەندی خۆی دەربڕی و بە کەسێکی دیکەی گوت' :پاشاکان دەبێ زۆرترین کات بۆ چ کارێک تەرخان بکەن؟' 14وەڵمی دایەوە' :بۆ خوێندنەوە و لێکۆڵینەوە لە تۆمارەکانی گەشتە فەرمییەکان ،کە بە ئاماژەدان بە شانشینییە جیاوازەکان نووسراون ،بە ئامانجی چاکسازی و پاراستنی ڕەعیەتەکان' .وە بەم جۆرە چالکییە بووە کە تۆ گەیشتووی بە شکۆمەندییەک کە هەرگیز کەسانی دیکە لێی نزیک نەبووەتەوە ،لە ڕێگەی یارمەتی خوداوە کە هەموو ئارەزووەکانت بەدی دێنێت'. 15پاشا بە جۆش و خرۆشەوە قسەی لەگەڵ پیاوەکە کرد و لە پیاوێکی دیکەی پرسی ،چۆن دەبێ پیاو لە کاتژمێرەکانی پشوودان و کات بەسەربردن خۆیدا خۆی سەرقاڵ بکات؟ 16لە وەڵمدا وتی :سەیرکردنی ئەو شانۆگەرییانەی کە دەتوانرێت بە شێوەیەکی ڕێکوپێک ڕۆڵ بگێڕدرێن و دیمەنی وەرگیراو لە ژیان و بە کەرامەت و ڕەوشت بەرزەوە نمایشکراون لەبەردەم چاوی مرۆڤدا ،قازانج و گونجاوە. 17چونکە تەنانەت لەم کات بەسەربردنانەشدا هەندێک پەروەردەکردن هەیە ،چونکە زۆرجار هەندێک وانەی خوازراو لەلیەن بێ بایەخترین کارەکانی ژیانەوە فێر دەکرێت .بەڵم بە پراکتیزەکردنی ئەوپەڕی گونجاوی لە هەموو کردارەکانتدا ،نیشانت داوە کە فەیلەسوفیت و بەهۆی فەزیلەتەکەتەوە لەلیەن خوداوە ڕێزت لێدەگیرێت'. 18پاشا دڵخۆش بوو بەو قسانەی کە تازە وترابوون ،بە پیاوی نۆیەمی گوت« :پێویستە مرۆڤ لە ئاهەنگەکاندا چۆن هەڵسوکەوت بکات؟» 19وە وەڵمی دایەوە' :پێویستە پیاوانی فێربوو و ئەوانەی توانای ئەوەیان هەیە ئاماژە بەسوودت پێ بدەن سەبارەت بە کاروباری شانشینی خۆت و ژیانی ڕەعیەتەکانت (چونکە هیچ بابەتێکتان نەدۆزیوەتەوە کە لەمە گونجاوتر یان پەروەردەکارتر بن) لەبەرئەوەی ئەم جۆرە پیاوانە لی خودا خۆشەویستن چونکە مێشکیان ڕاهێناوە بۆ بیرکردنەوە لە بەرزترین بابەتەکان--وەک ئەوەی بەڕاستی تۆ خۆت دەیکەیت ،لەو کاتەوە هەموو کردارەکانت لەلیەن خوداوە ئاراستە دەکرێن'. 20پاشا دڵخۆش بوو بەو وەڵمە ،پرسیاری لە پیاوی دواتر کرد« :چی باشترینە بۆ گەل؟ کە هاووڵتییەکی تایبەت بکرێتە پاشا بەسەریاندا یان ئەندامی بنەماڵەی شاهانە؟ 21وەڵمی دایەوە« :ئەو کەسەی لە سروشتدا باشترینە» .چونکە ئەو پاشایانەی کە لە ڕەچەڵەکی شاهانە هاتوون زۆرجار توند و توندن بەرامبەر بە ڕەعیەتەکانیان .وە هێشتا زیاتر ئەمە لە هەندێک لەوانەی کە لە ڕیزەکانی هاووڵتی تایبەتەوە هەڵدەستن ،کە دوای ئەوەی خراپەیان ئەزموون کردووە و بەشی خۆیان لە هەژاریدا هەڵگرتووە ،کاتێک فەرمانڕەوایی فرەیی دەکەن ،لە ستەمکارە بێ خوداکان دڕندەتر دەردەکەون.
نامەی ئاریستیا
22بەڵم وەک وتم ،سروشتێکی باش کە بە شێوەیەکی دروست ڕاهێنراوە توانای حوکمڕانی هەیە ،تۆش پاشایەکی گەورەیت ،نەک ئەوەندە لەبەر ئەوەی لە شکۆمەندی حوکمڕانی و سامانەکەتدا سەرکەوتوویت بەڵکو لەبەر ئەوەی لە بەزەیی و خێرخوازیدا لە هەموو مرۆڤەکان تێپەڕیت ،سوپاس بۆ خودا کە ئەم سیفەتانەی پێبەخشیویت'. 23پاشا ماوەیەک بەسەر برد بۆ ستایشکردنی ئەم پیاوە و دواتر لە کۆتادا پرسیاری کرد :گەورەترین دەستکەوت لە حوکمڕانی ئیمپراتۆریەتێکدا چییە؟ 24وەڵمی دایەوە' :تا ڕەعیەتەکان بەردەوام لە دۆخێکی ئاشتیدا بژین و دادپەروەری بە خێرایی لە حاڵەتەکانی ناکۆکیدا بەڕێوەبچێت'. 25ئەم ئەنجامانە بە کاریگەریی فەرمانڕەوا بەدەست دێت ،کاتێک پیاوێکە ڕقی لە خراپە و چاکەکانی خۆشدەوێت و وزەکانی بۆ ڕزگارکردنی ژیانی مرۆڤەکان تەرخان دەکات ،هەروەک چۆن تۆ نادادپەروەری بە خراپترین شێوەی خراپە دەزانیت و بە بەڕێوەبردنی دادپەروەرانەت ناوبانگێکی نەمرت بۆ خۆت دروست کردووە ،چونکە خودا عەقڵێکتان پێدەبەخشێت کە پاک و بێگەرد بێت بە هیچ خراپەیەک'. 26کاتێک وەستا ،چەپڵەی بەرز و خۆشی بۆ ماوەیەکی بەرچاو لێدرا .کاتێک وەستا پاشا جامێکی گرت و نانی برژاوێکی کرد وەک ڕێزێک بۆ هەموو میوانەکانی و ئەو قسانەی کە گوتیانبوو. 27ئینجا لە کۆتاییدا گوتی« :زۆرترین سوودم لە ئامادەبوونی ئێوە وەرگرتووە» .من زۆر قازانجم لەو کاشینگە ژیرانەیە کردووە کە تۆ بە ئاماژەدان بە هونەری حوکمڕان پێتدام'. 28ئینجا فەرمانی دا کە سێ تاڵن زیو پێشکەش بە هەریەکەیان بکرێت و یەکێک لە کۆیلەکانی ڕاسپارد کە پارەکە ڕادەست بکات. 29یەکسەر هاواریان کرد و ئاهەنگەکە بوو بە دیمەنێکی خۆشی ،لە کاتێکدا پاشا خۆی بەخشی بە خولێکی بەردەوامی ئاهەنگگێڕان. بەشی ١١
بۆ سەرنجێک لەسەر ستاننۆگرافیای کۆن ،سەیری ئایەتی ٧بکە .وەرگێڕانەکە پێشکەش دەکرێت بۆ پەسەندکردن و وەک خوێندنەوە وەرگیراوە ،و (ئایەت )٢٣دەنگی بەرزبوونەوەی پەسەندکردن وەرگیراوە و بە کۆی دەنگ هەڵدەگیرێت. 1من بە درێژی نووسیومە و دەبێ تامەزرۆی لێخۆشبوونت بم ،فیلۆکرات. 2بێ پێوانەیی سەرم سوڕما لە پیاوەکان و ئەو شێوازەی کە لە ساتێکدا وەڵمیان دایەوە کە بەڕاستی پێویستی بە کاتێکی زۆر بوو بۆ داڕشتن. 3چونکە هەرچەندە پرسیارکەر زۆر بیری لە هەر پرسیارێکی تایبەت کردبووەوە ،بەڵم ئەوانەی یەک لە دوای یەک وەڵمیان دەدایەوە ،وەڵمەکانیان بۆ پرسیارەکان بە یەکجار ئامادە بوو و بەم شێوەیە بۆ من و هەموو ئەوانەی ئامادەبوون و بە تایبەتی بۆ فەیلەسوفەکان شایەنی سەرسامی بوون. 4وە پێموایە ئەو شتە بۆ ئەوانەی کە لە داهاتوودا گێڕانەوەکەم دەخوێننەوە ،باوەڕپێنەکراو دەردەکەوێت. 5بەڵم ناشایستەی ئەوەیە کە ئەو ڕاستیانە بە چەواشەکاری بکرێت کە لە ئەرشیفی گشتیدا تۆمار دەکرێن. 6دروست نابێت بۆ من لە بابەتی وەک ئەمدا سەرپێچی بکەم .چیرۆکەکە هەر وەک ئەوەی ڕوویدا دەگێڕمەوە ،بە ویژدانەوە خۆم لە هەر هەڵەیەک بەدوور دەگرم. 7ئەوەندە سەرسام بووم بە هێزی قسەکانیان ،هەوڵمدا ڕاوێژ بەو کەسانە بکەم کە کاریان تۆمارکردنی هەموو ئەو شتانە بوو کە لە ئامادەبووان و ئاهەنگەکانی شاهانەدا ڕوویانداوە. 8چونکە وەک دەزانن لە ساتەوەختی دەست بە مامەڵەی بازرگانییەوە تا ئەو کاتەی کە خانەنشین دەبێت بۆ پشوودان، داب و نەریتە کە تۆمارێک لە هەموو قسە و کارەکانی تۆمار بکرێت --ڕێکخستنێکی زۆر نایاب و بەسوود. 9چونکە لە ڕۆژی دواتردا خولەکی کار و وتەکانی ڕۆژی پێشوو دەخوێندرێتەوە پێش دەستپێکردنی کار و ئەگەر هەر ناڕێکییەک ڕوویدابێت ،ئەوا یەکسەر بابەتەکە ڕاست دەکرێتەوە. 10بۆیە وەک وتراوە زانیاری وردم لە تۆمارە گشتیەکانەوە بەدەستهێنا و ڕاستییەکانم بە ڕێکوپێکی داناوە چونکە دەزانم چەندە بە تامەزرۆییەوە زانیاری بەسوود بەدەست دەهێنیت. 11سێ ڕۆژ دواتر دیمیتریۆس پیاوەکانی برد و بە دیواری دەریاکەدا تێپەڕین کە درێژییەکەی حەوت یاریگا بوو بۆ دوورگەکە و پردەکەی بڕی و بەرەو ناوچەکانی باکووری فارۆس ڕۆیشت.
نامەی ئاریستیا
12لەوێ لە خانوویەکدا کۆکردەوە ،کە لەسەر کەناری دەریا دروستکرابوو ،جوانییەکی زۆر و لە دۆخێکی جیاوازدا بوو ،بانگهێشتی کردن بۆ ئەنجامدانی کاری وەرگێڕان ،چونکە هەموو شتێک کە پێویستیان بوو بۆ ئەو مەبەستە لەبەردەستیاندا بوو. 13بۆیە دەستیان کرد بە بەراوردکردنی چەند ئەنجامەکەیان و ڕازیکردنیان ،هەرچییەک لەسەری ڕێککەوتبوون ،بە شێوەیەکی گونجاو لە ژێر ڕێنمایی دیمیتریۆسدا کۆپی دەکرا. 14دانیشتنەکە تا کاتژمێر نۆیەم بەردەوام بوو .دوای ئەمە ئازاد کران بۆ خزمەتکردنی پێداویستییە جەستەییەکانیان. 15هەموو شتێک کە دەیانویست لەسەر تەرازوویەکی گرانبەها بۆیان دابین دەکرا .جگە لەمەش دۆرۆتیۆس ڕۆژانە هەمان ئامادەکارییەکانی بۆ دەکردن کە بۆ خودی پاشا دەکرا--چونکە بەم شێوەیە لەلیەن پاشاوە فەرمانی پێکرابوو. 16بەیانی زوو ڕۆژانە لە حەوشەکە ئامادە دەبوون و پاش سڵوکردنیان پاشا دەگەڕانەوە بۆ شوێنی خۆیان. 17وەک داب و نەریتی هەموو جولەکەکان ،دەستیان لە دەریادا دەشۆرد و لە خودا دەپاڕانەوە و دواتر خۆیان تەرخان دەکرد بۆ خوێندنەوە و وەرگێڕانی ئەو بڕگە تایبەتەی کە سەرقاڵی بوون ،منیش پرسیارم لێکردن :بۆچی پێش نوێژکردن دەستیان شۆردووە؟ 18ڕوونیان کردەوە کە ئەوە نیشانەیە بۆ ئەوەی هیچ خراپەیەکیان نەکردووە (چونکە هەموو جۆرە چالکییەک بە دەستەکان ئەنجام دەدرێت) چونکە لە ڕێگا بەرز و پیرۆزەکەیاندا هەموو شتێک وەک هێمای ڕاستودروستی و ڕاستی دەزانن. 19وەک پێشتر وتم ،ڕۆژانە لەو شوێنە کۆدەبوونەوە کە بەهۆی بێدەنگی و ڕووناکیەکەیەوە خۆش بوو و خۆیان دەخستە سەر ئەرکەکەیان. 20بەڕێکەوت کاری وەرگێڕان لە حەفتا و دوو ڕۆژدا تەواو بوو ،وەک ئەوەی ئەمە بە مەبەستێکی دیاریکراو ڕێکخرابێت. 21کاتێک کارەکە تەواو بوو ،دیمیتریۆس دانیشتوانی جولەکەکانی لە شوێنی وەرگێڕانەکەی کۆکردەوە و بۆ هەمووان خوێندەوە ،لەبەردەم وەرگێڕەکاندا ،کە پێشوازییەکی زۆریان لێکرا لەلیەن خەڵکەوە ،بەهۆی ئەو سوودە زۆرانەی کە پێیان بەخشیبوو. 22ستایشی گەرمیان بۆ دیمیتریۆس کرد و هانیان دا کە هەموو یاساکە بنووسێتەوە و کۆپییەکی پێشکەش بە سەرکردەکانیان بکات. 23دوای خوێندنەوەی کتێبەکان ،کاهینەکان و گەورەکانی وەرگێڕان و کۆمەڵگەی جولەکەکان و سەرکردەکانی گەل هەستان و گوتیان ،بەو پێیەی وەرگێڕانێکی هێندە نایاب و پیرۆز و ورد کراوە ،تەنها دروست بوو کە وەک خۆی بمێنێتەوە و هیچ گۆڕانکارییەکی تێدا نەکرێت 24کاتێک هەموو کۆمەڵەکە ڕەزامەندی خۆیان دەربڕی ،فەرمانیان پێکردن نەفرەتێک بەپێی داب و نەریتی خۆیان لەسەر هەر کەسێک بڵێن کە گۆڕانکارییەک بکات یان بە زیادکردنی هەر شتێک یان گۆڕینی هەر شتێک بە هەر شێوەیەک لە هەریەکێک لەو وشانەی کە نووسراون یان هەر جێهێشتنێک. 25ئەمە ڕێوشوێنێکی زۆر ژیرانە بوو بۆ ئەوەی دڵنیا بین لەوەی کە کتێبەکە بۆ هەموو کاتێکی داهاتوو بەبێ گۆڕانکاری پارێزراو بێت. 26کاتێک بابەتەکە بۆ پاشا باسکرا ،زۆر دڵخۆش بوو ،چونکە هەستی کرد ئەو پلنەی کە دروستی کردووە بە سەلمەتی جێبەجێ کراوە. 27تەواوی کتێبەکە بۆی خوێندرایەوە و زۆر سەری سوڕما لە ڕۆحی یاسادانەرەکە. 28بە دیمیتریۆسی گوت :چۆنە هیچ کام لە مێژوونووسەکان یان شاعیران بە شایانی خۆیان نەزانن ئاماژە بە دەستکەوتێکی ئاوا نایاب بکەن؟' 29وەڵمی دایەوە« :چونکە یاسا پیرۆزە و سەرچاوەی خوداییە» .وە هەندێک لەوانەی کە نیەتی مامەڵەکردنیان لەگەڵیدا پێکهێناوە ،لەلیەن خوداوە لێیان دراوە و بۆیە وازیان لە مەبەستەکەیان هێناوە'. 30وتی کە لە تیۆپۆمپۆسەوە بیستوویەتی کە زیاتر لە سی ڕۆژە لە مێشکی دەرهێنراوە ،چونکە بەنیازە هەندێک لە ڕووداوەکانی وەرگێڕانەکانی پێشووتر و تا ڕادەیەک جێی متمانەی یاساکە بخاتە ناو مێژووی خۆیەوە. 31کاتێک کەمێک چاک بووەوە ،داوای لە خودا کرد کە بۆی ڕوون بکاتەوە کە بۆچی ئەو بەدبەختییە بەسەریدا هاتووە. 32لە خەودا بۆی دەرکەوت کە لە کنجکاوی بێهودە ئارەزووی ئەوە دەکات ڕاستییە پیرۆزەکان بە مرۆڤە ئاساییەکان بگەیەنێت و ئەگەر وازی لێبهێنێت ،تەندروستی چاک دەبێتەوە. 33هەروەها لە لێوی تیۆدێکتس ،یەکێک لە شاعیرە تراژیدیەکانەوە بیستوومە کە کاتێک خەریک بوو هەندێک لەو ڕووداوانەی لە کتێبەکەدا تۆمارکراون بۆ یەکێک لە شانۆنامەکانی بگونجێنێت ،تووشی ئاوی سپی چاو بووە.
نامەی ئاریستیا
34کاتێک زانی هۆکاری بەدبەختی بەسەریدا هاتووە ،بۆ چەند ڕۆژێک لە خودای دوعای کرد و دواتر چاک بووەوە. 35دوای ئەوەی پاشا وەک پێشتر وتم ڕوونکردنەوەی دیمیتریۆسی لەسەر ئەم خاڵە وەرگرت ،ڕێزی لێگرت و فەرمانی دا کە گرنگییەکی زۆر بە کتێبەکان بدرێت و بە پیرۆزی بپارێزرێن. 36ئینجا داوای لە وەرگێڕەکان کرد کە دوای گەڕانەوەیان بۆ جولەکە زۆرجار سەردانی بکەن ،چونکە ڕاست بوو ئێستا بیاننێرێتەوە ماڵەوە. 37بەڵم کاتێک دەگەڕانەوە ،وەک هاوڕێیەک مامەڵەی لەگەڵ دەکردن ،وەک ئەوەی ڕاست بوو ،دیاری دەوڵەمەندیان لێ وەردەگرت. 38فەرمانی دا ئامادەکارییان بۆ بکرێت بۆ گەڕانەوەیان بۆ ماڵەوە ،و بە شێوەیەکی زۆر خراپ مامەڵەی لەگەڵدا کرد. 39هەریەکەیان سێ جل و بەرگی جوانی پێبەخشی ،دوو تاڵنتی زێڕ ،تەختەیەکی لوەکی کە کێشی یەک تاڵنتە بوو، هەموو مۆبیلیاتەکانی بۆ سێ قەنەفە. 40لەگەڵ یاوەرەکەدا دە قەنەفەی قاچی زیوین و هەموو ئامێرە پێویستەکانی ،تەختەیەکی لوەکی بە بەهای سی تەلەنت و دە جل و بەرگ و وەنەوشەیی و تاجێکی نایاب و سەد پارچە لە جوانترین کەتان و قاپ و قاپ و دوو پەرداخی زێڕینی نارد بۆ ئەوەی تەرخان بکرێت بۆ خودا. 41هەروەها لە نامەیەکدا داوای لێکرد کە ئەگەر کەسێک لە پیاوەکان پێی باشتر بوو بگەڕێتەوە بۆ لی ،ڕێگرییان لێ نەکات. 42چونکە چێژ لە کۆمەڵگەی ئەو جۆرە پیاوە فێربووانە بە ئیمتیازێکی گەورە دەزانی و پێی باشتر بوو سامانەکەی بەسەریاندا خەرج بکات نەک لە شتە بێماناکان. 43ئێستاش فیلۆکرات ،تۆ چیرۆکی تەواوت هەیە بەپێی بەڵێنەکەم. 44پێم وایە کە ئێوە چێژێکی زیاتر لەم بابەتانە وەردەگرن وەک لە نووسینەکانی ئەفسانەناسەکان. 45چونکە ئێوە تەرخانن بۆ خوێندنەوەی ئەو شتانەی کە دەتوانن سوودی بۆ ڕۆح بگەیەنن و کاتێکی زۆرتان بۆ بەسەر دەبەن .هەوڵدەدەم هەر ڕووداوێکی تر شایەنی تۆمارکردن بێت بیگێڕمەوە ،بۆ ئەوەی بە خوێندنەوەی ئەو ڕووداوانە بەرزترین پاداشتی زەوقەکەت دەستەبەر بکەیت.