هونەری حوکمڕانی -حوکمڕانی سیاسی نامەی ئاریستیا پاشا بە ڕەزامەندییەوە وەڵمەکەی وەرگرت و لە داهاتوو پرسی' ،جەوهەریترین مەرج بۆ حوکمڕانی چییە؟ 'وەڵمی دایەوە' :بۆ ئەوەی مرۆڤ خۆی لە بەرتیل بەدوور بگرێت و لە بەشێکی زۆری ژیانیدا وریایی پراکتیزە بکات ،بۆ ئەوەی ڕێز لە ڕاستودروستی بگرێت لە سەرووی هەموو شتێکەوە و هاوڕێیەتی پیاوانی ئەم جۆرە بکات '.چونکە خوداش عاشقی دادپەروەرییە ! نامەی ئاریستیا ١٣-١٢: ٨ پاشا ئاماژەی بە ڕێکەوتنەکەی کرد و بە یەکێکی دیکەی گوت :جەوهەری پاشایەتی چییە؟ وە وەڵمی دایەوە' ،بۆ ئەوەی خۆت بە باشی حوکمڕانی بکەیت و بەهۆی سامان یان ناوبانگەوە بەلڕێدا نەچێت بۆ ئارەزووی نامامناوەند یان ناشایستە ،ئەمە شێوازی ڕاستەقینەی حوکمکردنە ئەگەر بابەتەکە بە باشی هۆکار بکەیتەوە '.چونکە هەموو ئەو شتانەی کە بەڕاستی پێویستت پێیانە هی تۆیە ،خوداش دوورە لە پێویستی و بێهۆشە .با بیرکردنەوەکانت بەو شێوەیە بێت کە ببنە پیاو ،و ئارەزووی زۆر شت مەکە بەڵکو تەنها ئەو شتانە بخوازن کە بۆ حوکمڕانی پێویستن !نامەی ئاریستیا ١٦-١٥: ٨ ڕۆژی دواتریش هەمان ڕێکخستن ڕەچاو کرا و کاتێک پاشا دەرفەتی بۆ دۆزییەوە پرسیار بۆ پیاوەکان بکات ،پرسیاری لە یەکەم لەوانەی کرد کە بۆ لێکۆڵینەوەی داهاتوو مابوونەوە ،بەرزترین شێوەی حکومەت چییە؟ وە لە وەڵمدا وتی :خۆ حوکمڕانی بکات و پاڵنەرەکان هەڵنەگرن .چونکە هەموو مرۆڤەکان خاوەنی چەمانەوەی سروشتی دیاریکراوی دەروونین .ئەگەری ئەوە هەیە زۆربەی پیاوان مەیلی خواردن و خواردنەوە و چێژیان هەبێت و پاشاکان مەیلیان بۆ بەدەستهێنانی خاک و ناوبانگێکی گەورە هەبێت .بەڵم باشە لە هەموو شتێکدا میانڕەوی هەبێت .نامەی ئاریستیا ٢٧-٢٦:٨ پاشا پێشوازییەکی میهرەبانانەی لە پیاوەکە کرد و داوای لە کەسی دواتر کرد وەڵمی ئەو پرسیارە بداتەوە ،چۆن دەتوانێت خۆی لە ژیانێکی ئاسان و چێژ بەدوور بگرێت؟ وە وەڵمی دایەوە' ،ئەگەر بەردەوام لەبیری بێت کە ئەو فەرمانڕەوای ئیمپراتۆریەتێکی گەورە و ئاغای خەڵکە زۆرە ،و نابێت مێشکی بە شتەکانی ترەوە سەرقاڵ بێت ،بەڵکو ،دەبوو هەمیشە بیر لەوە بکاتەوە کە چۆن دەتوانێت بە باشترین شێوە خۆشگوزەرانییان بەرەوپێش ببات '.هەروەها دەبێت دوعا لە خودا بکات کە هیچ ئەرکێک پشتگوێ نەخرێت '.نامەی ئاریستیا ١٨-١٧: ٩ '...چۆن مرۆڤ خۆی لە لووتبەرزی بپارێزێت؟ 'وە لە وەڵمدا وتی ئەگەر یەکسانی بپارێزێت و لە هەموو بۆنەیەکدا لەبیری بێت کە پیاوێکە حوکمڕانی پیاوە .وە خودا سەربەرزەکان بە پووچەڵ دەکاتەوە ،نەرم و نیان و خۆبەزلزان بەرز دەکاتەوە !نامەی ئاریستیا ٤٦-٤٥:٩ پاشا وتی ئەم پیاوەش قسەی باشی کردووە و لە کەسی دواتر پرسی :کێ وەک حاکم دابنێین؟ وە لە وەڵمدا وتی :هەموو ئەوانەی ڕقیان لە خراپەکارییە و لسایی ڕەفتاری خۆتان دەکەنەوە ،ڕاستودروستی بکەن بۆ ئەوەی ناوبانگێکی باشیان بەردەوام بپارێزن . چونکە تۆ ئەمەیە ئەی پاشای بەهێز '،وتی' ،و ئەوە خودایە کە تاجی ڕاستودروستی پێبەخشیویت '.نامەی ئاریستیا ٨-٧: ١٠ پاشا ماوەیەک لە ستایشکردنی ئەم پیاوە بەسەر برد و دواتر لە دواهەمینیان پرسی ،گەورەترین دەستکەوت لە حوکمڕانی ئیمپراتۆریەتێکدا چییە؟ وە وەڵمی دایەوە' :کە ڕەعیەتەکان بەردەوام لە دۆخێکی ئاشتیدا بژین و دادپەروەری بە خێرایی لە حاڵەتەکانی ناکۆکیدا بەڕێوەبچێت '.نامەی ئاریستیا ٢٤-٢٣:١٠
هونەری حوکمڕانی -حوکمڕانی سیاسی
پێنج کتێبی پیرۆز چونکە من دەیناسم ،کە دوای خۆی فەرمان بە منداڵەکانی و ماڵەکەی دەکات و ڕێگای یەزدان دەپارێزن و دادپەروەری و دادوەری بکەن .بۆ ئەوەی یەزدان ئەو شتانە بەسەر ئیبراهیمدا بهێنێت کە باسی کردووە .سەرەتای ژیان ١٩: ١٨ هەروەها لە هەموو گەل مرۆڤی بەتوانا دابین دەکەیت ،کە لە خودا بترسن ،پیاوی ڕاستی و ڕقیان لە تەماح .وە ئەو جۆرە کەسانە بەسەریاندا دابنێن ،بۆ ئەوەی ببنە فەرمانڕەوای هەزاران و فەرمانڕەوای سەدان ،فەرمانڕەوای پەنجاکان و فەرمانڕەوای دەیان ،با لە هەموو وەرزەکاندا دادوەری گەل بکەن ،ئینجا هەر بابەتێکی گەورە بۆت دەهێنن ،بەڵم هەر بابەتێکی بچووک دادگایی دەکەن ، بەم شێوەیە بۆ خۆت ئاسانتر دەبێت و ئەوانیش بارگرانییەکە لەگەڵ تۆدا هەڵدەگرن .دەرچوون ٢٢-٢١: ١٨ هەواڵێکی درۆ مەکە ،دەستت لەگەڵ خراپەکاران مەخە تا شایەتحاڵی ناڕاستگۆ بیت .بەدوای جەماوەرێکدا مەڕۆ بۆ ئەوەی خراپە بکەیت؛ نە لە هۆکارێکدا قسە مەکە بۆ ئەوەی بەدوای زۆر کەسدا ڕەتبکەیتەوە بۆ ئەوەی حوکم وەربگریت ،هەروەها ڕووخساری هەژارێک لە دۆسیەکەیدا مەکە .حوکمی هەژارەکانت لە دۆسیەکەیدا مەبە .لە بابەتی درۆ دوور بخەرەوە؛ بێتاوان و ڕاستودروستەکان مەکوژن ،چونکە من خراپەکاران ڕەوا نازانم ».دەرچوون ٧-٦، ٣-١: ٢٣ لە حوکمدا ناڕەوایەک مەکەن ،ڕێز لە کەسایەتی هەژار مەگرن و ڕێز لە کەسایەتی بەهێز ناگرن ،بەڵکو بە ڕاستودروستی دادوەری دراوسێکەتان دەکەن .لە حوکمدان و لە حەوشە و لە کێش و پێوانەدا هیچ ناڕەوایەک مەکەن .لێڤیا ١٥،٣٥: ١٩ ئێوە دانا و تێگەیشتوو و ناسراو لە هۆزەکانتان وەربگرن ،منیش دەیانکەم بە فەرمانڕەوا بەسەرتاندا .لەو کاتەدا دادوەرەکانتانم ڕاسپارد و گوتم« :گوێ لە دۆسیەکانی نێوان براکانتان بگرن و بە ڕاستی لە نێوان هەر کەسێک و براکەی و ئەو نامۆیەی لەگەڵدایە دادگایی بکەن ».لە دادوەریدا ڕێز لە کەسەکان نەگرن؛ بەڵم گوێت لە بچووکەکان دەبێت ،هەروەها گەورەکان .لە ڕووخساری مرۆڤ ناترسن؛ چونکە حوکمەکە هی خودایە ،ئەو هۆکارەی کە زۆر قورسە بۆ ئێوە ،بیهێننە لی من ،منیش گوێی لێدەگرم ».دووبارەکردنەوەی دووبارە ١٧-١٦، ١٣: ١ ئێستا ئەی ئیسرائیل ،گوێ لە ڕێسا و حوکمەکان بگرە ،کە من فێرت دەکەم ،بۆ جێبەجێکردنیان ،تاکو بژین و بچنە ژوورەوە و خاوەندارێتی ئەو خاکە بکەن کە یەزدانی پەروەردگاری باوباپیرانتان پێتان دەبەخشێت .دووبارەکردنەوەی دووبارە ١:٤ حوکمی بێ باوک و بێوەژن جێبەجێ دەکات و نامۆ خۆشی دەوێت ،لە پێدانی خواردن و جل و بەرگدا .دووبارەکردنەوەی کتێبی پیرۆز ١٨: ١٠ لە هەموو دەروازەکانتدا ،کە یەزدانی پەروەردگارت پێت دەبەخشێت ،دادوەر و ئەفسەرەکانت بۆ هەموو هۆزەکانت دابنێیت ، ئەوانیش بە دادپەروەری دادوەری لەسەر گەل دەکەن .تۆ حوکم مەبە .ڕێز لە کەسەکان مەگرە و بەخششێک وەرنەگرە ،چونکە بەخشش چاوی داناکان کوێر دەکات و قسەی ڕاستودروستەکان دەشێوێنێت .دووبارەکردنەوەی دووبارە ١٩-١٨: ١٦ کاتێک لەسەر تەختی شانشینی خۆی دادەنیشێت ،کۆپییەکی ئەم یاسایە لە کتێبێکدا بۆ دەنووسێت کە لەبەردەم کاهینەکانی لێڤیەکاندایە ،لەگەڵیدا دەبێت و هەموو ڕۆژانی ژیانی تێدا بخوێنێتەوە ،بۆ ئەوەی فێربێت لە یەزدانی پەروەردگاری بترسێت و هەموو وشەکانی ئەم یاسایە و ئەم ڕێسایانە بپارێزێت و جێبەجێیان بکات برایان ،لە فەرمانەکە ل نەدات ،بۆ دەستی ڕاست و چەپ ، بۆ ئەوەی تەمەنەکانی لە شانشینی خۆیدا درێژ بکاتەوە ،ئەو و منداڵەکانی لە ناوەڕاستی ئیسرائیل .دووبارەکردنەوەی دووبارە : ١٧ ٢٠-١٨ حوکمی نامۆ و بێ باوک نەشێوێنە .نە جل و بەرگی بێوەژنێک وەربگرە بۆ بەڵێننامە :دووبارەکردنەوەی یاساکان ١٧:٢٤ ئەگەر مشتومڕێک لە نێوان مرۆڤەکاندا دروست بوو و هاتنە دادگا ،بۆ ئەوەی دادوەرەکان دادگایییان بکەن .ئینجا ڕاستودروستەکان ڕەوا دەکەن و خراپەکاران مەحکوم دەکەن .دووبارەکردنەوەی دووبارە ١: ٢٥ نەفرەت لەو کەسەی حوکمی نامۆ و بێ باوک و بێوەژن دەشێوێنێت .هەموو گەل دەڵێن :ئامین .دووبارەکردنەوەی دووبارە ١٩: ٢٧
خۆشبەختی ئەو میللەتە کە خودای پەروەردگارە؛ و ئەو گەلەی کە بۆ میراتەکەی خۆی هەڵیبژاردووە .زبور ١٢: ٣٣
2
هونەری حوکمڕانی -حوکمڕانی سیاسی
مێژوو بەڵم یەزدان دادوەرەکانی هەڵگرت و لە دەستی ئەو کەسانە ڕزگاریان کرد کە تاڵنیان دەکرد .دادوەرەکان ١٦:٢ دڵم بەرامبەر بە حاکمەکانی ئیسرائیلە ،کە بە ئامادەییەوە خۆیان پێشکەش کرد لە نێو گەلدا .سوپاس بۆ یەزدان .دادوەرەکان ٩:٥ داود پاشای هەموو ئیسرائیل بوو .داودیش حوکم و دادپەروەری بۆ هەموو گەلەکەی جێبەجێ کرد ٢.ساموئێل ١٥:٨ خودای ئیسرائیل وتی ،بەردی ئیسرائیل پێی وتم :ئەوەی فەرمانڕەوایی مرۆڤەکان دەکات ،دەبێت دادپەروەر بێت و لە ترسی خودادا حوکمڕانی بکات .وەک ڕووناکی بەیانی دەبێت ،کاتێک خۆر هەڵدێت ،بەیانییەکی بێ هەور دەبێت .وەک ئەو چیمەنە ناسکەی کە لە زەویەوە هەڵدەقوڵێت بە درەوشاوەیی ڕوون دوای باران .دووەم ساموئێل ٤-٣: ٢٣ ئێستاش ئەی یەزدانی پەروەردگارم ،بەندەی خۆتت کردە پاشا لە جیاتی داود باوکم ،من تەنیا منداڵێکی بچووکم ،نازانم چۆن بچمە دەرەوە و چۆن بێمە ژوورەوە .کەواتە دڵێکی تێگەیشتوو بە خزمەتکارەکەت بدە تا حوکم لەسەر گەلەکەت بدات ،تا لە نێوان چاکە و خراپدا جیا بکەمەوە ،چونکە کێ دەتوانێت حوکم لەسەر ئەم گەلە گەورەیە بدات؟ ئەو قسەیە یەزدانی دڵخۆش بوو ،کە سلێمان داوای ئەم شتەی کردووە .خودا پێی فەرموو« :لەبەرئەوەی تۆ داوای ئەم شتەت کردووە و داوای تەمەن درێژی بۆ خۆت نەکردووە .نە داوای دەوڵەمەندیت بۆ خۆت کردووە و نە داوای ژیانی دوژمنەکانت کردووە .بەڵم داوای تێگەیشتنت لە خۆت کرد بۆ ئەوەی حوکم بدەیت .سەیرکە ،من بەگوێرەی قسەکانتم کرد ،دڵێکی ژیر و تێگەیشتووم پێبەخشیویت .بەجۆرێک پێش تۆ کەسی وەک تۆ نەبووە و لە دوای تۆش وەک تۆ هەڵنایەت ».یەکەمی پاشاکان ١٢-٧: ٣ ئینجا هەموو ئیسرائیل گوێیان لە حوکمەکە بوو کە پاشا دادگایی کردبوو .لە پاشا دەترسان ،چونکە بینیان حیکمەتی خودا لە ناویدایە بۆ ئەوەی حوکم بدات .یەکەمی پاشاکان ٢٨:٣ ئەگەر تۆش وەک داود باوکت لەبەردەممدا بڕۆن ،بە دڵپاکی و بە ڕاستگۆیی ،بۆ ئەوەی بەپێی هەموو ئەو شتانەی کە فەرمانم پێکردوویت ،و ڕێساکانم و حوکمەکانم بپارێزن ،ئەوا تەختی شانشینی تۆ بۆ هەمیشە لەسەر ئیسرائیل جێگیر دەکەم ،وەک بەڵێنم بە داود باوکت دا و وتم :پیاوێک لەسەر تەختی تەختی پاشایەتیت شکست ناهێنێت ئیسرائیل .یەکەمی پاشاکان ٥-٤: ٩ بەختەوەران پیاوەکانت ،بەختەوەرن ئەم خزمەتکارانەت کە بەردەوام لەبەردەمت وەستاون و گوێ لە حیکمەتەکانت دەگرن . سوپاس بۆ یەزدانی پەروەردگارت کە پێی خۆش بوویت لەسەر تەختی ئیسرائیل ،چونکە یەزدان ئیسرائیلی بۆ هەتاهەتایە خۆشدەویست ،بۆیە تۆی کردە پاشا ،بۆ ئەوەی دادوەری و دادپەروەری ئەنجام بدەیت .یەکەمی پاشاکان ٩-٨: ١٠ یەرۆڤعام پیاوێکی بەهێز بوو ،سلێمان کە گەنجەکەی بینی کە زەحمەتە ،کردی بە فەرمانڕەوای هەموو ئەرکەکانی بنەماڵەی یوسف .یەکەمی پاشاکان ٢٨:١١ جا داود پاشای هەموو ئیسرائیل بوو ،حوکم و دادپەروەری لە نێوان هەموو گەلەکەیدا جێبەجێ کرد .یەکەمی تەمەنەکان ١٤:١٨ ئینجا سەرفراز دەبیت ،ئەگەر ئاگاداری جێبەجێکردنی ئەو ڕێسا و حوکمانەی یەزدان بە موسا سەبارەت بە ئیسرائیل ڕاسپێردرابوو ،سەرفراز دەبیت .مەترسە ،نە بێزار مەبە .یەکەمی تەمەن ١٣:٢٢ جگە لەوەش شانشینی ئەو بۆ هەمیشە جێگیر دەکەم ،ئەگەر بەردەوام فەرمانەکانم و حوکمەکانم جێبەجێ بکات ،وەک ئەمڕۆ . یەکەمی تەمەن28:7 سلێمان کوڕی داود لە شانشینی خۆیدا بەهێزتر بوو ،یەزدانی پەروەردگاری لەگەڵیدا بوو و زۆر گەورەی کرد . 2تەمەنەکان1:1 ئێستا حیکمەت و زانیاریم پێ بدە ،تا بچمە دەرەوە و بێمە ژوورەوە لەبەردەم ئەم گەلەدا ،چونکە کێ دەتوانێت حوکم لەسەر ئەم گەلەت بدات کە ئەوەندە گەورەیە؟ خودا بە سلێمانى فەرموو« :چونکە ئەمە لە دڵتدا بوو ،نە داوای دەوڵەمەندی و سامان و شەرەفت نەکردووە و نە داوای ژیانی دوژمنەکانت کردووە ،نە داوای تەمەنی درێژت نەکردووە .بەڵم داوای حیکمەت و زانستت بۆ خۆت کردووە ،تاکو حوکم لەسەر گەلەکەم بدەیت ،کە تۆم کردۆتە پاشا .من دەوڵەمەندی و سامان و شەرەفت پێدەدەم ،کە هیچ کام لە پاشاکانی پێش تۆ نەیانبووە و لە دوای تۆش هاوشێوەی ئەوان نابێت ٢.ی تەمەن ١٢-١٠: ١ خۆشبەختی ئەو میللەتە کە خودای پەروەردگارە؛ و ئەو گەلەی کە بۆ میراتەکەی خۆی هەڵیبژاردووە .زبور ١٢: ٣٣
3
هونەری حوکمڕانی -حوکمڕانی سیاسی
سلێمان بڕیاریدا ماڵێک بۆ ناوی یەزدان دروست بکات و خانوویەک بۆ شانشینی خۆی دروست بکات .حورامیش گوتی« :ستایش بێت بۆ یەزدانی پەروەردگاری ئیسرائیل ،کە ئاسمان و زەوی دروستکردووە ،کوڕێکی ژیری بە داود پاشا بەخشیوە ،کە بە وریایی و تێگەیشتن ،ماڵێک بۆ یەزدان دروست بکات و ماڵێک بۆ شانشینی خۆی دروست بکات »٢.ی تەمەن ١،١٢: ٢ ئەگەر تۆش وەک داود باوکت لەبەردەممدا بڕۆن و بەپێی هەموو ئەو شتانەی کە فەرمانم پێکردووە بیکەن و یاساکانم و حوکمەکانم جێبەجێ بکەن .پاشان تەختی شانشینی تۆ جێگیر دەکەم ،وەک چۆن پەیمانم لەگەڵ داودی باوکتدا بەستووە و دەڵێم :پیاوێک لە ئیسرائیلدا شکست ناهێنێت بۆ ئەوەی فەرمانڕەوا بێت ٢.ی تەمەن ١٨-١٧: ٧ سوپاس بۆ یەزدانی پەروەردگارت ،کە پێی خۆش بوو تۆ لەسەر تەختەکەی دابنێیت و ببیتە پاشا بۆ یەزدانی پەروەردگارت ،چونکە خوداکەت ئیسرائیلی خۆشدەویست و بۆ هەمیشە جێگیریان بکات ،بۆیە تۆی کردە پاشا بەسەریاندا ،بۆ ئەوەی دادوەری و دادپەروەری بکەیت ٢.ی تەمەن ٨:٩ بە دادوەرەکانی گوت« :ئاگاداربن لەوەی دەیکەن ،چونکە ئێوە دادوەری بۆ مرۆڤ ناکەن ،بەڵکو بۆ یەزدان ،کە لە کاتی دادوەریدا لەگەڵتاندایە ».بۆیە ئێستا با ترسی یەزدانتان بەسەردا بێت .ئاگاداربن و بیکەن ،چونکە هیچ تاوانێک لەلی یەزدانی پەروەردگارمان نییە ،نە ڕێزگرتن لە کەسەکان و نە وەرگرتنی بەخشش .دووەم تەمەنەکان ٧-٦: ١٩ با کاری ئەم ماڵەی خودا تەنها؛ با حاکمی جولەکەکان و پیرانی جولەکەکان ئەم ماڵەی خودا لە شوێنی دروست بکەن ».عەزرا ٧:٦ چونکە عەزرا دڵی خۆی ئامادە کردبوو بۆ گەڕان بەدوای یاساکانی یەزدان و جێبەجێکردنی و فێرکردنی یاسا و حوکمەکان لە ئیسرائیل .عەزرا ١٠:٧ تۆش ئەزرا ،بە پێی حیکمەتی خوداکەت کە بەدەستتەوەیە ،دادوەر و دادوەرەکان دابنێ ،کە دادوەری لەسەر هەموو ئەو گەلە بکەن کە ئەودیوی ڕووبارەکەن ،هەموو ئەوانەی یاساکانی خوداکەت دەزانن .ئەوانەی نایانناسن فێری بکەن ».هەرکەسێک یاسای خوداکەت و یاسای پاشا جێبەجێ نەکات ،با بە خێرایی حوکم بەسەریدا جێبەجێ بکرێت ،جا بۆ مردن بێت ،یان دوورخستنەوە ،یان دەستبەسەرداگرتنی کاڵ و زیندانیکردن .عەزرا ٢٦-٢٥: ٧ من حەنانى برام و حەنانى فەرمانڕەوای کۆشکم دا بە سەر ئۆرشەلیم ،چونکە پیاوێکی دڵسۆز بوو و لە زۆر کەس لە خودا دەترسا . نەحەمی ٢:٧ چونکە مۆردخای جولەکە لە تەنیشت ئەحاشوێرۆسی پاشا بوو ،لە نێو جولەکەکاندا گەورە بوو ،لەلیەن زۆر براکانیەوە قبوڵ بوو ، بەدوای سامانی گەلەکەیدا دەگەڕا و لەگەڵ هەموو نەوەکانی ئاشتی دەگوت .ئەستێر ٣:١٠ با حوکممان بۆ هەڵبژێرین :با لە نێوان خۆماندا بزانین چی باشە .ئەیوب ٤:٣٤
زبورەکان بەڵم یەزدان بۆ هەتاهەتایە بەردەوام دەبێت ،تەختی خۆی بۆ دادگاییکردن ئامادە کردووە .بە ڕاستودروستی دادوەری جیهان دەکات ،بە ڕاستگۆیی دادوەری بۆ گەل دەکات .زبور ٨-٧: ٩ ڕاستودروستی و حوکمدانی خۆشدەوێت ،زەوی پڕە لە چاکەی یەزدان .زبور ٥: ٣٣ خۆشبەختی ئەو میللەتە کە خودای پەروەردگارە؛ و ئەو گەلەی کە بۆ میراتەکەی خۆی هەڵیبژاردووە .زبور ١٢: ٣٣ چونکە یەزدان حوکمدانی خۆشدەوێت و پیرۆزەکانی بەجێناهێڵێت .بۆ هەمیشە پارێزراون ،بەڵم تۆوی خراپەکاران دەبڕدرێن . دەمی ڕاستودروستەکان حیکمەت دەدوێت و زمانی حوکمڕانی دەدوێت .زبور ٢٨،٣٠: ٣٧
خۆشبەختی ئەو میللەتە کە خودای پەروەردگارە؛ و ئەو گەلەی کە بۆ میراتەکەی خۆی هەڵیبژاردووە .زبور ١٢: ٣٣
4
هونەری حوکمڕانی -حوکمڕانی سیاسی
خودایە حوکمەکانت بە پاشا و ڕاستودروستی خۆت بدە بە کوڕی پاشا .بە ڕاستودروستی دادوەری گەلەکەت دەکات و هەژارەکانت بە دادپەروەری .حوکم لەسەر هەژارانی گەل دەدات ،منداڵی هەژاران ڕزگار دەکات و ستەمکار پارچە پارچە دەکات .زبور : ٧٢ ٢،٤-١ بەرگری لە هەژاران و بێ باوکەکان بکەن :دادپەروەری بکەن بەرامبەر بە هەژاران و هەژاران .هەژاران و هەژاران ڕزگار بکەن ،لە دەستی خراپەکاران ڕزگاریان بکەن .زبور ٤-٣: ٨٢ دادپەروەری و دادپەروەری شوێنی نیشتەجێبوونی تەختە ،میهرەبانی و ڕاستی لەبەردەمتدا دەڕۆن .زبور ١٤:٨٩ بەڵم دادگاییکردن دەگەڕێتەوە بۆ ڕاستودروستی ،هەموو دڵسۆزانەکان بەدوایدا دەڕۆن .زبور ١٥: ٩٤ هەور و تاریکی بە دەوریدا هاتووە ،ڕاستودروستی و دادوەری شوێنی نیشتەجێبوونی تەختەکەیەتی .زبور ٢:٩٧ هێزی پاشاش حوکمدانی خۆشدەوێت؛ تۆ دادپەروەری جێگیر دەکەیت ،دادوەری و ڕاستودروستی لە یاقوبدا جێبەجێ دەکەیت . زبور ٤:٩٩ یەزدان ڕاستودروستی و دادوەری بۆ هەموو ئەوانەی ستەمیان لێدەکرێت جێبەجێ دەکات .زبور ٦: ١٠٣ خۆشبەختن ئەوانەی کە حوکم دەپارێزن و ئەوەی ڕاستودروستی دەکات لە هەموو کاتێکدا .زبور ٣:١٠٦ کارەکانی دەستەکانی ڕاستی و حوکمدانن؛ هەموو فەرمانەکانی دڵنیان .زبور ٧: ١١١ ڕێگای ڕاستیم هەڵبژاردووە ،حوکمەکانتم خستۆتە بەردەمم .فێری حوکمدانی باش و زانستم بکە ،چونکە باوەڕم بە فەرمانەکانت کردووە .سوێندم خواردووە و جێبەجێی دەکەم ،کە حوکمە ڕاستەکانت دەپارێزم .من حوکم و دادپەروەریم کردووە :وازم لێ مەهێنە بۆ ستەمکارانم .زبور ٣٠،٦٦،١٠٦،١٢١:١١٩ خۆشبەختە ئەو کەسەی کە خودای یاقوب بۆ یارمەتیدانی هەیە ،هیوای بە یەزدانی پەروەردگاری خۆیەتی ،کە ئاسمان و زەوی و دەریا و هەموو ئەوەی تێیدا هەیە ،ڕاستی بۆ هەتاهەتایە دەپارێزێت ،حوکم بۆ چەوساوەکان جێبەجێ دەکات ،خۆراک دەدات بە برسییەکان .یەزدان زیندانییەکان شل دەکاتەوە :زبور ٧-٥: ١٤٦
پەندەکانی پاشا سلێمان پەندەکانی سلێمان کوڕی داود پاشای ئیسرائیل؛ بۆ زانینی حیکمەت و ڕێنمایی؛ بۆ هەستکردن بە وشەکانی تێگەیشتن؛ بۆ وەرگرتنی ڕێنمایی حیکمەت و دادپەروەری و حوکمدان و یەکسانی؛ بۆ ئەوەی وردبینی بدەیت بە سادە ،بە گەنجەکە زانست و ئیختیاری .پەندەکانی ٤-١: ١ چونکە یەزدان حیکمەت دەدات ،لە دەمی ئەوەوە زانین و تێگەیشتن دێتە دەرەوە .ئەو حیکمەتێکی تەندروست بۆ ڕاستودروستەکان دادەڕێژێت ،ئەو چەقۆکێشە بۆ ئەوانەی ڕاست دەڕۆن .ڕێگاکانی دادوەری دەپارێزێت و ڕێگای پیرۆزەکانی دەپارێزێت .ئینجا لە ڕاستودروستی و حوکم و دادپەروەری تێدەگەیت .بەڵێ ،هەموو ڕێگایەکی باش .پەندەکانی ٩-٦: ٢ ترس لە یەزدان ڕقم لە خراپە ،ڕقم لە خۆبەزلزانین و خۆبەزلزانین و ڕێگای خراپە و دەمی چەقۆکێشە .ئامۆژگاری هی منە و حیکمەتی تەندروست :من تێگەیشتووم؛ هێزم هەیە .بە من پاشاکان حوکمڕانی دەکەن و شازادەکان دادپەروەری بڕیار دەدەن . شازادەکان بە من حوکم دەکەن ،ئاغاکان ،تەنانەت هەموو دادوەرەکانی سەر زەوی .پەندەکانی ١٦-١٣: ٨ دەستی بەئەمەکەکان حوکمڕانی هەڵدەگرێت ،بەڵم تەمبەڵەکان لە ژێر باجدان .پەندەکانی ٢٤:١٢ ڕستەیەکی ئیلهی لە لێوی پاشادایە ،دەمی لە دادوەریدا سەرپێچی ناکات .خراپەکاری بۆ پاشاکان قێزەونە ،چونکە تەخت بە ڕاستودروستی جێگیر دەبێت .لێوی ڕاستودروست خۆشی پاشاکانە؛ ئەوان ئەو کەسەیان خۆشدەوێت کە ڕاست قسە دەکات . پەندەکانی ١٣-١٢، ١٠: ١٦ خۆشبەختی ئەو میللەتە کە خودای پەروەردگارە؛ و ئەو گەلەی کە بۆ میراتەکەی خۆی هەڵیبژاردووە .زبور ١٢: ٣٣
5
هونەری حوکمڕانی -حوکمڕانی سیاسی
ئەوەی درەنگ توڕەیی بێت ،لە بەهێزەکان باشترە؛ و ئەوەی حوکمڕانی ڕۆحی دەکات لە چاو ئەوەی شارێک دەگرێت .پەندەکانی ٣٢:١٦ مرۆڤی خراپەکار دیارییەک لە سنگی دەردەهێنێت بۆ چەواشەکردنی ڕێگاکانی دادوەری .پەندەکانی ٢٣:١٧ باش نییە کەسایەتی خراپەکاران قبوڵ بکەیت ،چاکەکاران لە دادگادا بڕوخێنیت .پەندەکانی ٥: ١٨ پادشایەک لەسەر تەختی دادوەری دادەنیشێت ،هەموو خراپەیەک بە چاوەکانی بڵودەکاتەوە .پەندەکانی ٨:٢٠ پاشای دانا خراپەکاران پەرش و بڵو دەکات و چەرخەکە بەسەریاندا دەهێنێت .پەندەکانی ٢٦:٢٠ میهرەبانی و ڕاستی پاشا دەپارێزن ،تەختەکەی بە میهرەبانی بەرز دەبێتەوە .پەندەکانی ٢٨:٢٠ دادپەروەری و حوکمدان لی یەزدان پەسەندترە لە قوربانیدان .تاڵنی خراپەکاران لەناویان دەبات؛ چونکە ڕەتیدەکەنەوە حوکم بدەن .پەندەکانی ٣،٧: ٢١ بۆ ڕاستودروستەکان شادییە کە حوکم بدەن ،بەڵم لەناوچوون بۆ تاوانباران دەبێت .پەندەکانی ١٥: ٢١ ئەم شتانەش هی داناکانن .باش نییە لە حوکمدا ڕێز لە کەسەکان هەبێت .ئەوەی بە خراپەکار بڵێت :تۆ ڕاستگۆیت .گەل جنێوی پێدەدەن ،گەلن لێی بێزار دەبن ،بەڵم ئەوانەی سەرزەنشت دەکەن دڵخۆش دەبن و نیعمەتێکی باشیان بەسەردا دێت .پەندەکانی : ٢٤ ٢٥-٢٣ ئەوەی حوکمڕانی بەسەر ڕۆحی خۆیدا نییە ،وەک شارێک وایە کە ڕووخاو و بێ دیوارە .پەندەکانی ٢٨:٢٥ مرۆڤە خراپەکان لە حوکمدان تێناگەن ،بەڵم ئەوانەی بەدوای یەزدان دەگەڕێن هەموو شتێک تێدەگەن .پەندەکانی ٥: ٢٨ وەک شێرێکی هار ،و ورچێکی مەودا؛ فەرمانڕەوایەکی خراپەکار بەسەر خەڵکی هەژاردا بە هەمان شێوە .پەندەکانی ١٥: ٢٨ کاتێک ڕاستودروستەکان دەسەڵتیان هەیە ،گەل شاد دەبێت ،بەڵم کاتێک خراپەکار حوکمڕانی دەکات ،گەل ماتەمینی دەکات . پەندەکانی ٢:٢٩ پاشا بە حوکمدان خاکەکە جێگیر دەکات ،بەڵم ئەوەی بەخشش وەربگرێت ،دەیڕوخێنێت .پەندەکانی ٤:٢٩ ئەگەر حاکمێک گوێی لە درۆ بگرێت ،هەموو بەندەکانی خراپن .پەندەکانی ١٢: ٢٩ ئەو پاشایەی بە دڵسۆزی حوکم لەسەر هەژاران بدات ،تەختەکەی بۆ هەمیشە جێگیر دەبێت .پەندەکانی ١٤: ٢٩ زۆرێک بەدوای ڕەزامەندی حاکمدا دەگەڕێن؛ بەڵم حوکمی هەر کەسێک لە یەزدانەوە دێت .پەندەکانی ٢٦:٢٩ ئەی لێموئێل بۆ پاشاکان نییە ،بۆ پاشاکان شەراب بخۆنەوە .نە بۆ میرەکان خواردنەوە کزەکان ،نەک بخۆنەوە و یاسا لەبیر بکەن و حوکمدانی هیچ کام لە ئازارچێشتووەکان بشێوێنن .پەندەکانی ٥-٤: ٣١ دەمت بۆ داماوەکان بکەرەوە لە ڕێگەی هەموو ئەوانەی کە بۆ لەناوچوون دانراون .دەمت بکەرەوە ،بە ڕاستگۆیی دادوەری بکە و داوای هەژار و هەژاران بکە .پەندەکانی ٩-٨: ٣١ هەروەها لە ژێر خۆردا شوێنی دادوەریم بینی کە خراپەکاری لەوێ بوو .و شوێنی ڕاستودروستی ،ئەو ناپاکییە لەوێ بوو .لە دڵمدا گوتم :خودا حوکم لەسەر چاکەکاران و خراپەکاران دەدات ،چونکە بۆ هەموو مەبەستێک و بۆ هەموو کارێک کات هەیە . بانگخوازان ١٧-١٦: ٣ خۆشبەختی ئەو میللەتە کە خودای پەروەردگارە؛ و ئەو گەلەی کە بۆ میراتەکەی خۆی هەڵیبژاردووە .زبور ١٢: ٣٣
6
هونەری حوکمڕانی -حوکمڕانی سیاسی
ئەگەر ستەم و چەوساندنەوەی هەژاران و چەواشەکردنی توندوتیژیی دادوەری و دادپەروەری لە پارێزگایەکدا بینی ،لەو بابەتە سەرسام مەبە ،چونکە ئەوەی لە بەرزترین بەرزترە ،ڕێزی لێدەگرێت .و لەوان بەرزتر هەبن .بانگخوازان ٨:٥ هەرکەسێک فەرمانەکە جێبەجێ بکات ،هەست بە هیچ شتێکی خراپ ناکات ،دڵی دانا هەم کات و هەم حوکم دەزانێت .چونکە بۆ هەموو مەبەستێک کات و حوکمدان هەیە ،بۆیە نەهامەتی مرۆڤ لەسەری گەورەیە .بانگخوازان ٦-٥: ٨
پێغەمبەران فێربە باش بکەیت؛ بەدوای دادوەریدا بگەڕێ ،ستەملێکراوان ڕزگار بکە ،دادگاییکردنی بێ باوکەکان ،داوای بێوەژن بکە .ئیشایا ١٧: ١ چونکە منداڵێکمان بۆ لەدایک دەبێت ،کوڕێکمان پێدەدرێت ،حکومەت لەسەر شانی دەبێت ،ناوی سەرسوڕهێنەر ،ڕاوێژکار ، خودای بەهێز ،باوکی هەمیشەیی ،شازادەی ئاشتی .زیادبوونی حکومەت و ئاشتییەکەی کۆتایی نابێت ،لەسەر تەختی داود و لەسەر شانشینی ئەو ،بۆ ڕێکخستنی و جێگیرکردنی بە دادوەری و بە دادپەروەری لەمەودوا تەنانەت بۆ هەمیشە .زەوقی یەزدانی سوپاسالر ئەمە ئەنجام دەدات .ئیشایا ٧-٦: ٩ ئاخ بۆ ئەوانەی فەرمانی ناڕەوا و ناڕەحەتی دەنووسن کە دیارییان کردووە .بۆ ئەوەی هەژاران لە حوکمدان لبدەم و مافی لە هەژارانی گەلەکەم بسەنمەوە ،تا بێوەژنەکان ببنە نێچیر و بێ باوکەکان تاڵن بکەن !ئیشایا ٢-١: ١٠ بە میهرەبانی تەختەکە جێگیر دەبێت ،بە ڕاستی لە چادرەکەی داود لەسەری دادەنیشێت و دادوەری دەکات و بەدوای دادگاییکردندا دەگەڕێت و ڕاستودروستی پەلە دەکات .ئیشایا ٥: ١٦ سەیرکە ،پاشایەک بە ڕاستودروستی حوکمڕانی دەکات و میرەکان لە دادگاییکردندا حوکمڕانی دەکەن .ئیشایا ١: ٣٢ یەزدان ئەمە دەفەرموێت« :دادپەروەری بپارێزن و دادپەروەری بکەن ،چونکە ڕزگاربوونم نزیکە و ڕاستودروستیم ئاشکرا دەبێت ».ئیشایا ١: ٥٦ سوێند دەخۆیت« :یەزدان لە ڕاستی و دادگاییکردن و ڕاستودروستیدا زیندووە ».گەلن لەسەری خۆیان بەرەکەت دەخەنە سەر و شانازی بەوەوە دەکەن .یەرمیا ٢:٤ بەڵم ئەوەی شانازی دەکات ،با شانازی بەم شتە بکات ،کە من تێدەگات و من دەناسێت ،کە من یەزدانم کە میهرەبانی و دادوەری و ڕاستودروستی لە زەویدا دەکەم ،چونکە من بەم شتانە دڵخۆشم ،یەزدان دەفەرموێت .یەرمیا ٢٤:٩ ئەی ماڵی داود ،یەزدان ئەمە دەفەرموێت .بەیانیان حوکم بدەن و غەنیمەت لە دەستی ستەمکار ڕزگار بکەن ،نەک تووڕەیی من وەک ئاگر نەکوژێتەوە و بسوتێت کە کەس نەتوانێت بیکوژێنێتەوە ،لەبەر خراپەکاری کارەکانتان .یەرمیا ١٢: ٢١ یەزدان ئەمە دەفەرموێت :حوکم و ڕاستودروستی جێبەجێ بکەن و تاڵنکراوان لە دەستی ستەمکار ڕزگار بکەن ،زوڵم مەکەن و توندوتیژی لەگەڵ نامۆ و بێ باوک و بێوەژن مەکەن و لەم شوێنە خوێنی بێتاوان مەڕێژن .یەرمیا ٣:٢٢ یەزدان دەفەرموێت ،ڕۆژانێک دێن کە من لقێکی ڕاستودروست بۆ داود هەڵدەگرم و پاشایەک پاشایەتی دەکات و سەرفراز دەبێت و دادوەری و دادپەروەری لەسەر زەوی جێبەجێ دەکات .یەرمیا ٥:٢٣ لەو ڕۆژانە و لەو کاتانەدا ،لقی ڕاستودروستی گەورە دەکەم بۆ داود .حوکم و ڕاستودروستی لە خاکەکەدا جێبەجێ دەکات .یەرمیا ١٥:٣٣ ئەو کەسەی کە ڕیبای نەداوە و هیچ بەرهەمێکیشی وەرنەگرتووە ،دەستی لە تاوانکاری کێشاوەتەوە ،حوکمێکی ڕاستەقینەی لە نێوان مرۆڤ و مرۆڤدا جێبەجێ کردووە ،بە یاساکانی من ڕۆیشتووە و حوکمەکانی منی پاراستووە ،بۆ ئەوەی مامەڵەی ڕاستەقینە بکات .ئەو دادپەروەرە ،بە دڵنیاییەوە دەژی ،یەزدانی پەروەردگار دەفەرموێت .حەزەقێل ٩-٨: ١٨ خۆشبەختی ئەو میللەتە کە خودای پەروەردگارە؛ و ئەو گەلەی کە بۆ میراتەکەی خۆی هەڵیبژاردووە .زبور ١٢: ٣٣
7
هونەری حوکمڕانی -حوکمڕانی سیاسی
یەزدانی پەروەردگار ئەمە دەفەرموێت :ئەی میرەکانی ئیسرائیل با بەس بێت ،توندوتیژی و غەنیمەت لببەن و حوکم و دادپەروەری جێبەجێ بکەن ،زەحمەتەکانتان لە گەلەکەم ببەنەوە ،یەزدانی پەروەردگار دەفەرموێت .حەزەقێل ٩: ٤٥ بۆیە ئەی پاشا ،با ئامۆژگارییەکانم جێی تۆ بێت و بە ڕاستودروستی گوناهەکانت بشکێنە و تاوانەکانت بە ڕەحمکردن بە هەژاران بشکێنە .ئەگەر ڕەنگە درێژبوونەوەی ئارامیی تۆ بێت .ئێستا من نەبوخودنەسر ستایشی پاشای ئاسمان دەکەم و ستایشی دەکەم و ڕێزی لێدەگرم ،کە هەموو کارەکانی ڕاستین و ڕێگاکانی دادگاییکردنن ،ئەوانەی بە لووتبەرزیەوە دەڕۆن ،دەتوانێت سووکایەتی پێبکات .دانیال ٢٧،٣٧:٤ ئینجا داریۆسی پاشا نووسیویەتی بۆ هەموو گەل و نەتەوە و زمانەکان کە لە هەموو زەویدا نیشتەجێن .ئاشتی بۆ ئێوە زۆر بێت . فەرمانێک دەدەم ،کە لە هەموو حوکمڕانییەکانی شانشینی مندا مرۆڤەکان لەبەردەم خودای دانیالدا دەلەرزن و بترسن ،چونکە ئەو خودای زیندووە و بۆ هەتاهەتایە چەسپاوە و شانشینییەکەی لەناو ناچێت و حوکمڕانیەکەی تا کۆتایی دەبێت .ڕزگاری دەکات و ڕزگاری دەکات ،لە ئاسمان و زەویدا نیشانە و سەرسوڕهێنەر دەکات ،کە دانیالی لە ژێر دەسەڵتی شێرەکان ڕزگار کردووە .دانیال ٢٧-٢٥:٦ بۆیە ڕوو لە خوداکەت بکە ،بەزەیی و حوکمدان بپارێزە و بەردەوام چاوەڕوانی خوداکەت بە .هۆشع ٦: ١٢ ڕقتان لە خراپە و چاکەکانتان خۆش بوێت و حوکمدان لە دەروازەکەدا جێگیر بکەن ،لەوانەیە یەزدانی پەروەردگاری سوپاسالر لەگەڵ پاشماوەی یوسفدا میهرەبان بێت .بەڵم با دادگاییکردن وەک ئاو بڕژێت و ڕاستودروستی وەک کانییەکی بەهێز .ئامۆس ١٥،٢٤:٥ یەزدانی سوپاسالر بەم شێوەیە دەفەرموێت« :دادپەروەری ڕاستەقینە جێبەجێ بکەن و هەرکەسێک بەزەیی و بەزەیی بۆ براکەی نیشان بدەن ،بێوەژن و بێ باوک و نامۆ و هەژار مەچەوسێننەوە .با هیچ کام لە ئێوە خراپە بەرامبەر براکەی لە دڵتاندا خەیاڵ نەکەن .زەکەریا ١٠-٩: ٧ ئەمانە ئەو کارانەن کە دەیکەن؛ هەرکەسێک ڕاستی بە دراوسێی خۆی بڵێ .حوکمی ڕاستی و ئاشتی لە دەروازەکانتاندا جێبەجێ بکەن ،با هیچ کام لە ئێوە خراپە لە دڵتاندا لە دژی دراوسێکەی نەخەنە بەرچاو .یەزدان دەفەرموێت :سوێندی درۆتان خۆش نەوێت ،چونکە هەموو ئەمانە شتێکن کە ڕقم لێیە .زەکەریا ١٧-١٦: ٨
ئینجیلەکان بەڵم عیسا وتی :ڕێگە بە منداڵە بچووکەکان بدەن و قەدەغەیان مەکەن بێنە لم ،چونکە شانشینی ئاسمان بۆ ئەمانەن .مەتا ١٤: ١٩ کەواتە کێیە خزمەتکارێکی دڵسۆز و دانا ،کە گەورەکەی کردوویەتی بە فەرمانڕەوای ماڵەکەی و لە کاتی خۆیدا خواردنیان پێبدات؟ بەڕاستی پێتان دەڵێم ،دەیکاتە فەرمانڕەوای هەموو سامانەکانی .مەتا ٤٥،٤٧: ٢٤ ئاغای پێی گوت« :باشە ئەی خزمەتکاری چاک و دڵسۆز ،تۆ دڵسۆز بوویت لە چەند شتێکدا ،من دەتکەم بە فەرمانڕەوای زۆر شت ،بچۆ ناو خۆشی پەروەردگارەکەتەوە ».ئاغای پێی گوت« :باشە ئەی خزمەتکاری باش و دڵسۆز .تۆ لەسەر چەند شتێک دڵسۆز بوویت ،من دەتکەم بە فەرمانڕەوای زۆر شت ،بچۆرە ناو خۆشی پەروەردگارتەوە .مەتا ٢٣، ٢١: ٢٥ بەڵم عیسا بانگیان کرد و پێی گوتن « :ئێوە دەزانن ئەوانەی کە حوکمڕانی نەتەوەکان دەکەن ،پەروەردگاریان بەسەردا دەبەن . گەورەکانیان دەسەڵتیان بەسەردا دەسەپێنن .بەڵم لی ئێوەش وا نابێت ،بەڵم هەرکەسێک لە نێوانتاندا گەورە بێت ،دەبێتە خزمەتکارتان ،هەرکەسێک لە ئێوە بیەوێت سەرۆکترین بێت ،دەبێتە خزمەتکاری هەمووان .چونکە کوڕی مرۆڤیش بۆ ئەوەی نەهاتووە خزمەتی بکات ،بەڵکو بۆ خزمەتکردن و گیانی خۆی وەک فیدیەی زۆر کەس نەهاتووە .مارک ٤٥-٤٢: ١٠ بەپێی ڕواڵەت حوکم مەدەن ،بەڵکو حوکمدانی ڕاستودروست بدەن .ئایا یاساکەمان پێش ئەوەی گوێی لێبگرێت و بزانێت چی دەکات ،دادگایی دەکات؟ یۆحەنا ٢٤،٥١:٧
خۆشبەختی ئەو میللەتە کە خودای پەروەردگارە؛ و ئەو گەلەی کە بۆ میراتەکەی خۆی هەڵیبژاردووە .زبور ١٢: ٣٣
8
هونەری حوکمڕانی -حوکمڕانی سیاسی
نامەکان یان ئەوەی ئامۆژگاری دەکات ،بە ئامۆژگاری ،ئەوەی دەبەخشێت ،با بە سادەیی بیکات .ئەوەی فەرمانڕەوایی دەکات ،بە کۆششەوە؛ ئەو کەسەی بەزەیی و بە دڵخۆشیەوە بەزەیی دەبەخشێت .ڕۆمیان ٨: ١٢ با هەموو ڕۆحێک ملکەچی دەسەڵتە باڵکان بێت .چونکە هیچ هێزێک نییە جگە لە خودا ،ئەو دەسەڵتانەی کە هەن لەلیەن خوداوە دیاریکراون .هەرکەسێک بەرەنگاری دەسەڵت بێتەوە ،بەرەنگاری فەرمانی خودا دەبێتەوە ،ئەوانەی بەرەنگاری دەبنەوە ، سزای خۆیان وەردەگرن .چونکە حاکمەکان بۆ کارە چاکەکان ترسناک نین ،بەڵکو بۆ خراپەکاران .کەواتە ئایا لە دەسەڵت ناترسیت؟ چاکە بکە و ستایشی ئەو شتە دەکەیت ،چونکە ئەو خزمەتکاری خودایە بۆ چاکە .بەڵم ئەگەر خراپەکاریت کرد ،بترسە . چونکە شمشێر بە بەتاڵی هەڵناگرێت ،چونکە خزمەتکاری خودایە ،تۆڵەسەندنەوە بۆ ئەوەی تووڕەیی بەسەر ئەو کەسەی خراپەکاردا بکات .ڕۆمیان ٤-١: ١٣ لە پێناو یەزدان خۆتان ملکەچی هەموو ڕێوڕەسمێکی مرۆڤ بن ،جا چ بۆ پاشا بێت ،وەک باڵدەست .یان بۆ حاکمەکان ،وەک ئەوانەی کە لەلیەن ئەوەوە دەنێردرێن بۆ سزادانی خراپەکاران و ستایشکردنی چاکەکاران .یەکەمی پەترۆس ١٤-١٣: ٢
ئەپۆکریفا یەزدان ڕۆحی کورش پاشای فارسەکانی بەرزکردەوە و بە هەموو شانشینییەکەی و هەروەها بە نووسینی ڕاگەیاند :کورش پاشای فارسەکان ئەمە دەفەرموێت .یەزدانی ئیسرائیل ،یەزدانی باڵ ،منی کردە پاشای هەموو جیهان ،فەرمانی پێدام کە خانوویەکی بۆ دروست بکەم لە ئۆرشەلیم لە جولەکەکاندا . 1ئەسدراس2:2-4 هەروەها فەرمانی دا کە سیسینس حاکمی شام و فینیق و ساترابوزانس و هاوڕێکانیان و ئەوانەی کە لە شام و فینیقدا بوونەتە فەرمانڕەوا ،ئاگاداری ئەوە بن کە دەستوەردان لە شوێنەکە نەکەن ،بەڵکو ڕێگە بە زۆربابێل ،خزمەتکاری یەزدان و حاکمی جولەکە و پیرانی جولەکەکان بدەن ،کە ماڵی یەزدان لەو شوێنەدا دروست بکەن . 1ئەسراس6:27 چونکە ئەسدراس زۆر لێهاتوویی زۆری هەبوو ،بەجۆرێک هیچی لە یاسا و فەرمانەکانی یەزدان نەهێشتەوە ،بەڵکو هەموو ئیسرائیلەکانی فێری ڕێوڕەسم و حوکمەکانی دەکرد . 1ئەسدراس8:7 بەم شێوەیە هەموو گەلن ستایشی یەزدان دەکەن و گەلەکەی دان بە خودادا دەنێت و یەزدان گەلەکەی بەرز دەکاتەوە .هەموو ئەوانەی بە ڕاستی و دادپەروەری یەزدانی پەروەردگاریان خۆشدەوێت ،دڵخۆش دەبن و بەزەیی بە براکانماندا دەهێننەوە .تۆبیت ٧:١٤ دوای ئەوە بووم بە ئاغای زۆرێک لە گەلن و حوکمڕانیم بەسەر هەموو جیهاندا هەبوو ،نەک بە گریمانەکردنی دەسەڵتی خۆم بەرزکرامەوە ،بەڵکو هەمیشە بە یەکسانی و نەرمی خۆم هەڵگرتبوو ،مەبەستم ئەوە بوو کە بەردەوام ڕەعیەتەکانم لە ژیانێکی ئارامدا نیشتەجێ بکەم ،و شانشینی خۆم بکەم بە ئارامی ،و کراوە بکەم بۆ تێپەڕین بۆ ئەوپەڕی کەناراوەکان ،بۆ نوێکردنەوەی ئاشتی ،کە هەموو مرۆڤەکان ئارەزووی دەکەن .زیادکردنەکان بۆ ئەستێر ٢:١٣ کەواتە ئەی پاشاکان ،گوێ بگرن و تێبگەن .ئێوەی دادوەری کۆتاییەکانی زەوی ،فێربن .ئەی حوکمڕانی گەل ،گوێ بگرن و شانازی بە گەلنی زۆرەوە بکەن .چونکە دەسەڵت لەلیەن یەزدانەوە پێت دراوە و سەروەری لە بەرزترینەوە پێت دراوە ،کە کارەکانتان تاقی دەکاتەوە و ئامۆژگارییەکانتان دەکۆڵێتەوە .حیکمەتی سلێمان ٣-١: ٦ بۆیە ئارەزووی حیکمەت دەبێتە هۆی شانشینییەک .ئەی پاشاکانی گەل ،ئەگەر خۆشیتان بە تەخت و عەصاکان بێت ،ڕێز لە حیکمەت بگرن ،تاکو بۆ هەمیشە حوکمڕانی بکەن .حیکمەتی سلێمان ٢١-٢٠: ٦ ئەگەر دەوڵەمەندی موڵکێک بێت کە لەم ژیانەدا ئارەزووی بکرێت؛ چی لە حیکمەت دەوڵەمەندترە ،کە هەموو شتێک دەکات؟ وە ئەگەر وریایی کار بکات؛ لە هەموو ئەوانەی کە هەن کرێکارێکی فێڵبازترە لە ئەو؟ ئەگەر پیاوێک ڕاستودروستی خۆشبوێت ، ماندووبوونەکانی فەزیلەتن ،چونکە فێری خۆگرتن و وریایی و دادپەروەری و خۆڕاگری دەکات ،کە مرۆڤەکان ناتوانن هیچ شتێکی سوودبەخشتریان لە ژیانیاندا هەبێت .حیکمەتی سلێمان ٧-٥: ٨ خۆشبەختی ئەو میللەتە کە خودای پەروەردگارە؛ و ئەو گەلەی کە بۆ میراتەکەی خۆی هەڵیبژاردووە .زبور ١٢: ٣٣
9
هونەری حوکمڕانی -حوکمڕانی سیاسی
ئەو کەسەی تووشی ستەم بووە لە دەستی ستەمکار ڕزگاری بکە .کاتێک لە دادگا دادەنیشیت ،بێهێز مەبە .سیراخ ٩:٤ لەبەر دەستی دەستکردە کارەکە دەستخۆشی لێدەکرێت ،فەرمانڕەوای ژیری گەلیش بەهۆی قسەکانییەوە .سیراخ ١٧:٩ دادوەرێکی ژیر گەلەکەی ڕێنمایی دەکات؛ و حکومەتی پیاوێکی وریا بە باشی ڕێکخراوە .وەک چۆن دادوەری گەل خۆیەتی ، ئەفسەرەکانیشی بە هەمان شێوە؛ فەرمانڕەوای شارەکە چ جۆرە مرۆڤێکە ،هەموو ئەوانەی تێیدا نیشتەجێن ،ئاوان .پاشای ناژیر گەلەکەی لەناو دەبات؛ بەڵم بە وریایی ئەوانەی دەسەڵتدارن شارەکە نیشتەجێ دەبێت .سیراخ ٣-١: ١٠ ترس لە یەزدان پێش بەدەستهێنانی دەسەڵت دەڕوات ،بەڵم زبری و لووتبەرزی لەدەستدانییەتی .پیاوە گەورەکان و دادوەرەکان و بەهێزەکان ڕێزیان لێدەگیرێت .بەڵم هیچیان لەوە گەورەتر نییە کە لە یەزدان بترسێت .سیراخ ٢١،٢٤:١٠ چونکە لە دابەشکردنی گەلنی سەرتاسەری زەویدا فەرمانڕەوایەکی بەسەر هەموو گەلێکدا دانا .بەڵم ئیسرائیل بەشی یەزدانە : سیراخ ١٧: ١٧ ئەوانەی لە یەزدان دەترسن ،دادگایی دەدۆزنەوە و دادپەروەری وەک ڕووناکی هەڵدەگرن .سیراخ ١٦:٣٢ فەرمانەکانی خۆی و دەسەڵتی لە فەرمانەکانیدا پێدا ،کە یاقوب فێری شایەتحاڵەکان بکات و ئیسرائیل لە یاساکانیدا ئاگادار بکاتەوە . سیراخ45:17 داود بەهۆی ئەوەی میهرەبان بوو ،خاوەنی تەختی شانشینی هەمیشەیی بوو . 1مەکابیەکان2:57 بۆیە گەلەکە کردەوەکانی شیمۆنیان گوت و بە چ شکۆمەندییەک کە بیری لەوە دەکردەوە نەتەوەکەی بهێنێت ،کردی بە حاکم و سەرۆک کاهینەکانیان ،چونکە هەموو ئەمانەی کردبوو ،و بۆ ئەو دادپەروەری و باوەڕەی کە بۆ نەتەوەکەی پاراستبوو ،و بۆ ئەوەش بە هەموو شێوەیەک هەوڵی بەرزکردنەوەی گەلەکەی دەدا . 1مەکابیەکان14:35
خۆشبەختی ئەو میللەتە کە خودای پەروەردگارە؛ و ئەو گەلەی کە بۆ میراتەکەی خۆی هەڵیبژاردووە .زبور ١٢: ٣٣
10