باج و دەهەمی باج -بەشدارییەکی ناچارییە لە داهاتی دەوڵەت ،کە لەلیەن حکومەتەوە لەسەر داهاتی کرێکاران و قازانجی بازرگانی وەردەگیرێت ،یان زیاد دەکرێت بۆ تێچووی هەندێک کاڵ و خزمەتگوزاری و مامەڵە دەهەمی - 10%ی بەرهەمی ساڵنە یان داهات ،پێشتر وەک باج بۆ پشتگیریکردنی کەنیسەکە و ڕۆحانییەکان وەرگیرا
پێنج کتێبی پیرۆز خودا بەرزترین پیرۆز بێت ،کە دوژمنەکانی داوەتە دەستت .دەهەمی هەمووی پێدا .سەرەتای ژیان ٢٠:١٤ هەموو دەهەمی خاکەکە ،چ لە تۆوی خاکەکە یان لە بەرهەمی دارەکە ،هی یەزدانە ،بۆ یەزدان پیرۆزە .ئەگەر کەسێک بیەوێت بەشێک لە دەهەمەکەی بکاتەوە ،ئەوا بەشی پێنجەمی بۆ زیاد دەکات .هەروەها سەبارەت بە دەهەمی مەڕ و مەڕ و هەرچییەک کە لە ژێر چەقۆکەدا تێدەپەڕێت ،دەهەمی بۆ یەزدان پیرۆز دەبێت .لێڤیەکان ٣٢-٣٠:٢٧ بەڵم دەهەمی نەوەی ئیسرائیل کە وەک قوربانی بەرز بۆ یەزدان پێشکەشی یەزدان دەکەن ،من داوە بە لێڤیەکان بۆ ئەوەی میراتیان وەربگرن ،بۆیە پێم گوتوون :لە نێو نەوەی ئیسرائیلدا هیچ میراتێکیان نابێت .بەم شێوەیە بە لێڤیەکان بڵێ و پێیان بڵێ :کاتێک دەهەمی نەوەی ئیسرائیل وەربگرن کە من پێم بەخشیون بۆ میراتتان ،ئەوا قوربانییەکی بەرزی بۆ یەزدان پێشکەش بکەن ،کە یەک لەسەر دەی دەهەمەکە بێت .بەم شێوەیە ئێوەش لە هەموو دەهەمەکانتان کە لە نەوەی ئیسرائیل وەریدەگرن ،پێشکەش بە یەزدان بکەن .لە قوربانییە بەرزەکەی یەزدان بیدەن بە هارونی کاهین .ژمارەکان ٢٤،٢٦،٢٨:١٨ باجێک بۆ یەزدان لە پیاوە جەنگاوەرەکان وەربگرە کە چوونە دەرەوە بۆ شەڕ :یەک کەس لە پێنج سەد کەس ،هەردوو کەس و گۆشت و کەر و مەڕ :ژمارەکان ٢٨:٣١ باجی یەزدان لە مەڕەکان شەش سەد و هەشتا و پانزە بوو .گۆشتەکانیش سی و شەش هەزار بوو .لەو ژمارەیەش باجی یەزدان هەشت و دوانزە بوو .کەرەکانیش سی هەزار و پێنج سەد کەس بوون .کە باجی یەزدان هەشت و یەک بوو .کەسەکان شانزە هەزار کەس بوون .کە باجی یەزدان سی و دوو کەس بوو .موسا وەک یەزدان فەرمانی بە موسا کرد ،باجەکەی بەخشییە ئەلعازار کاهین. ژمارەکان ٤١-٣٧:٣١ لەوێش قوربانی سووتاندنەکانتان و قوربانییەکانتان و دەهەمەکانتان و قوربانییە بەرزکراوەکانی دەستتان و نەزرەکانتان و قوربانییە ئیرادەییەکانتان و یەکەمینەکانی مەڕەکانتان و مەڕەکانتان دەهێنن ،پاشان شوێنێک دەبێت کە یەزدانی پەروەردگارتان هەڵیبژێرێت بۆ ئەوەی ناوی خۆی لەوێ نیشتەجێ بکات .هەموو ئەو شتانەی کە فەرمانتان پێدەدەم ،بۆ ئەوێ دەهێنن .قوربانی سووتاندنەکانتان و قوربانییەکانتان و دەهەمەکانتان و قوربانییە بەرزەکانی دەستتان و هەموو نەزرە هەڵبژێردراوەکانتان کە بەڵێن دەدەن بە یەزدان: ناتوانن لەناو دەروازەکانتاندا دەهەمی گەنمەشامیتان و شەرابتان و ڕۆنتان و یەکەمینەکانی مەڕەکانتان یان مەڕەکانتان و هیچ کام لە نەزرەکانتان کە سوێندتان خواردووە و نە خۆتان بخۆن قوربانی بە ئارەزووی خۆت ،یان پێشکەشکردنی دەستی خۆت: دووبارەکردنەوەی یاساکان ١٧ ،١١ ،٦ :١٢ بەڕاستی دەهەمی هەموو بەرهەمی تۆوەکانت بدە ،کە کێڵگەکە ساڵ بە ساڵ بەرهەمی دەهێنێت .لەبەردەم یەزدانی پەروەردگارت، لەو شوێنەی کە ناوی خۆی هەڵیدەبژێرێت ،دەهەمی گەنمەشامی و شەراب و ڕۆنەکەت و یەکەم منداڵی مەڕەکانت و مەڕەکانت بخۆیت .بۆ ئەوەی فێر بیت هەمیشە لە یەزدانی پەروەردگارت بترسیت» .لە کۆتایی سێ ساڵدا هەموو دەهەمی بەرهەمەکانت لە هەمان ساڵدا دەهێنیتە دەرەوە و لەناو دەروازەکانتدا دەیخەیتە دەرەوە ،لێڤی( ،چونکە هیچ بەشێک و میراتێکی لەگەڵ تۆدا نییە) و نامۆ و بێ باوک و بێوەژن کە لە دەروازەکانتدان ،دێن و دەخۆن و تێر دەبن .بۆ ئەوەی یەزدانی پەروەردگارت بەرەکەتت پێ ببەخشێت لە هەموو ئەو کارانەی دەستت ئەنجامی دەدەیت .دووبارەکردنەوەی دووبارە ٢٩-٢٨ ،٢٣-٢٢ :١٤ جەژنی هەفتەکان بۆ یەزدانی پەروەردگارت بە باجێک بە قوربانییەکی ئیرادەی دەستت ،کە دەیدەیت بە یەزدانی پەروەردگارت، بەپێی ئەوەی یەزدانی پەروەردگارت بەرەکەتی پێداویت :دووبارەکردنەوەی یاساکان ١٠:١٦ کاتێک نزیک بوویتەوە لە شارێک بۆ شەڕکردن لەگەڵیدا ،ئەوا ئاشتی بۆی ڕابگەیەنە .ئەگەر وەڵمی ئاشتیت بداتەوە و بۆت بکرێتەوە ،ئەوا هەموو ئەو گەلەی تێیدا دەدۆزرێتەوە ،دەبنە باج بۆ تۆ و خزمەتت دەکەن .دووبارەکردنەوەی دووبارە ١١-١٠ :٢٠ 1
باج و دەهەمی
...بۆیە ئەو شتانەی کە هی قەیسەرن بیدەن بە قەیسەر .و ئەو شتانەی کە هی خودان بۆ خودا .مەتا ٢١:٢٢
کاتێک دەهەمی هەموو دەهەمەکانت لە ساڵی سێیەمدا کۆتایی پێهێنا ،کە ساڵی دەهەمییە ،و بەخشیتە لێڤی و نامۆ و بێ باوک و بێوەژن ،تا لە دەروازەکانتدا بخۆن و تێر بن .دووبارەکردنەوەی دووبارە ١٢ :٢٦
مێژوو کەنعانییەکانی گێزەریان دەرنەکرد ،بەڵکو کەنعانییەکان تا ئەمڕۆ لەنێو ئەفرایمییەکان نیشتەجێن و لە ژێر باجدا خزمەت دەکەن. یەشوع ١٠:١٦ بەڵم کاتێک نەوەی ئیسرائیل بەهێز بوون ،کەنعانییەکانیان باج دا .بەڵم بە تەواوی دەریان نەکرد .یەشوع ١٣:١٧ کاتێک ئیسرائیل بەهێز بوو ،کەنعانییەکانیان کردە باج و بە تەواوی دەریان نەکردن .نە زابولون دانیشتوانی کیترۆن و دانیشتوانی نەحالۆلی دەرنەکرد .بەڵم کەنعانییەکان لە نێوانیاندا نیشتەجێ بوون و بوونە لق .نە نەفتالی دانیشتوانی بەیتشەمش و دانیشتوانی بێتاناتی دەرنەکرد .بەڵم لە نێو کەنعانییەکان نیشتەجێ بوو ،کە دانیشتوانی خاکەکە بوون ،بەڵم دانیشتوانی بەیتشەمێش و بێتانات بوونە لق .بەڵم ئەمۆرییەکان دەیانویست لە چیای هێرێس لە عەیالۆن و لە شەعلبیم نیشتەجێ بن ،بەڵم دەستی ماڵی یوسف زاڵ بوو و بوونە لق .دادوەرەکان 35،33،30،1:28 ئەدۆرامیش سەرپەرشتیاری باج بوو ،یۆشافاتی کوڕی ئەحیلود تۆمارکەر بوو ٢ :ساموئێل ٢٤:١٠ ئەحیشار سەرپەرشتیاری ماڵەکە بوو ،ئەدۆنیرامی کوڕی عەبداش سەرپەرشتی باجەکە بوو .یەکەمی پاشاکان ٦:٤ ئەو نەوەکانیان کە لە دوای ئەوان لە خاکەکەدا مابوونەوە ،کە نەوەی ئیسرائیل نەیانتوانی بە تەواوی لەناویان ببەن ،سلێمان تا ئەمڕۆش باجی کۆیلیەتی لەسەر ئەوانە وەرگرت .یەکەمی پاشاکان ٢١:٩ ئینجا ڕەحڤعام پاشا ئەدۆرامی نارد کە سەرپەرشتیاری باج بوو .هەموو ئیسرائیل بەردیان لێدا و مرد .بۆیە ڕەحڤعام پاشا خێرا بوو بۆ ئەوەی بیباتە سەر گالیسکەکەی و هەڵبێت بۆ ئۆرشەلیم .یەکەمی پاشاکان ١٨:١٢ فیرعەوننەکۆش لە ڕیبل لە خاکی حەمات بە چەقۆ داینا ،بۆ ئەوەی لە ئۆرشەلیم پاشایەتی نەکات .خاکەکەشیان کردە باج بە سەد تەلەنت زیو و تاڵنێک زێڕ ٢ .پاشاکان ٣٣:٢٣ یۆیاقیم زیو و زێڕەکەی دا بە فیرعەون .بەڵم بەپێی فەرمانی فیرعەون باجی لەسەر زەویەکە داوە بۆ ئەوەی پارەکە بدات ،زیو و زێڕی خەڵکی خاکەکە لە هەر کەسێک بەپێی باجەکەی وەرگرتووە بۆ ئەوەی بیدات بە فیرعەون ٢ .پاشاکان ٣٥:٢٣ سەبارەت بە هەموو ئەو گەلنەی کە لە حیتیەکان و ئەمۆرییەکان و فەریزییەکان و حیڤییەکان و یەبوسییەکان مابوونەوە ،کە لە ئیسرائیل نەبوون ،بەڵکو لە نەوەکانیان کە لە دوای ئەوانەوە لە خاکەکەدا مابوونەوە ،کە نەوەی ئیسرائیل نەیانخوارد ،سلێمان تا ئەمڕۆ باجیان پێدا٢ .ی تەمەن ٨-٧ :٨ ئینجا ڕەحڤعام پاشا حەدۆرامی نارد کە سەرپەرشتیاری باجەکەی دەکرد .نەوەی ئیسرائیلیش بەردیان لێدا و مرد .بەڵم پاشا ڕەحڤعام خێرا بوو بۆ ئەوەی بیباتە سەر گالیسکەکەی و هەڵبێت بۆ ئۆرشەلیم. 2ی تەمەن 10:18 ترسی یەزدان کەوتە سەر هەموو شانشینییەکانی ئەو خاکانەی کە لە دەوروبەری یەهودا بوون و شەڕیان لەگەڵ یۆشافات نەکرد. هەروەها هەندێک لە فەلەستییەکان دیاری و زیویان بۆ یەهۆشافات هێنا .عەرەبەکان مەڕیان بۆ هێنا ،حەوت هەزار و حەوت سەد بەرخ و حەوت هەزار و حەوت سەد بزن .یۆشافاتیش زۆر گەورە بوو .لە یەهودا قەڵ و شارە کۆگاکانی دروست کرد٢ .ی تەمەن ١٢-١٠ :١٧ هەر کە فەرمانەکە هاتە دەرەوە ،نەوەی ئیسرائیل یەکەم بەرهەمی زۆریان لە گەنمەشامی و شەراب و ڕۆن و هەنگوین و هەموو بەرهەمەکانی کێڵگەکە هێنا .دەهەمی هەموو شتەکان زۆریان هێنایە ژوورەوە .هەروەها سەبارەت بە نەوەی ئیسرائیل و یەهودا کە لە شارەکانی یەهودا نیشتەجێ بوون ،دەهەمی گا و مەڕ و دەهەمی شتە پیرۆزەکانیان هێنا کە بۆ یەزدانی پەروەردگاریان
2
باج و دەهەمی
...بۆیە ئەو شتانەی کە هی قەیسەرن بیدەن بە قەیسەر .و ئەو شتانەی کە هی خودان بۆ خودا .مەتا ٢١:٢٢
تەرخانکرابوون و بە کەڵەکە دانیان .بە دڵسۆزی پێشکەشکردن و دەهەمی و شتە تەرخانکراوەکانی هێنا ،کۆنۆنیای لێڤی فەرمانڕەواییان بوو ،شیمێی برای دواتر بوو٢ .ی تەمەن ١٢ ،٦-٥ :٣١ ئەمە کۆپی ئەو نامەیەیە کە بۆی ناردبوویان ،بۆ ئەرتەشێرشسی پاشا .خزمەتکارەکانت پیاوەکانی ئەم لی ڕووبارەکە و لە کاتێکی ئاوادا .پاشا بزانە کە جولەکەکان کە لە تۆوە هاتوونەتە لی ئێمە هاتوونەتە ئۆرشەلیم و شارە یاخی و خراپەکە دروست دەکەن و دیوارەکانیان داناوە و بناغەکانی یەکگرتووە .ئێستا بۆ پاشا بزانە کە ئەگەر ئەم شارە بنیات بنرێت و دیوارەکانی دووبارە دابنرێتەوە ،ئەوا باج و باج و داب و نەریت نادەن و بەم شێوەیە داهاتی پاشاکان دەخەیتە مەترسییەوە .عەزرا ١٣-١١ :٤ ئەو نامەیەی بۆمان ناردبوو ،لەبەردەممدا بە ڕوونی خوێندراوەتەوە .منیش فەرمانم دا و گەڕان کرا و دەرکەوت کە ئەم شارە کۆنە یاخیبوونی لە پاشاکان کردووە و یاخیبوون و فیتنەی تێدا کراوە .پاشای بەهێزیش بەسەر ئۆرشەلیمدا هەبووە ،کە فەرمانڕەوایی هەموو وڵتانی ئەودیوی ڕووبارەکەیان کردووە .و باج و باج و داب و نەریتیان پێدەدرا .ئێستا فەرمان بدەن ئەم پیاوانە بوەستێنن و ئەم شارە دروست نەکرێت ،تا فەرمانێکی تر لە منەوە دەدرێت .عەزرا ٢١-١٨ :٤ هەروەها بڕیار دەدەم کە چی لە پیرەکانی ئەم جولەکانە بکەن بۆ دروستکردنی ئەم ماڵەی خودا :لە سامانی پاشا ،باجی ئەودیوی ڕووبارەکە ،یەکسەر خەرجییەکان بدرێت بەم پیاوانە ،بۆ ئەوەی ڕێگرییان لێ نەکرێت .عەزرا ٨:٦ هەروەها ئێمە دڵنیاتان دەکەینەوە کە دەست لە هەریەکێک لە کاهینەکان و لێڤیەکان ،گۆرانیبێژان ،دەروازەوانەکان ،نەتینیمەکان، یان خزمەتکارەکانی ئەم ماڵەی خودا ،حەڵڵ نییە کە باج و باج و داب و نەریتی بەسەریاندا بسەپێندرێت .عەزرا ٢٤:٧ هەروەها هەبوون دەیانگوت« :ئێمە پارەمان قەرز کردووە بۆ باجی پاشا و ئەوەش لەسەر زەوی و باخەکانی ترێمان» .نەحەمی ٤:٥ یەکەم بەرهەمی هەویرەکەمان و قوربانییەکانمان و بەرهەمی هەموو جۆرە دارێک و شەراب و ڕۆن بۆ کاهینەکان بهێنینە ژوورەکانی ماڵی خوداکەمان .دەهەمی زەوییەکەمان بۆ لێڤییەکان ،بۆ ئەوەی هەمان لێڤیەکان دەهەمی هەموو شارەکانی کشتوکاڵیمان هەبێت .کاهینەکەی کوڕی هارون لەگەڵ لێڤیەکان دەبێت کاتێک لێڤیەکان دەهەمی وەردەگرن ،لێڤییەکان دەهەمی دەهەمەکە دەهێننە ماڵی خوداکەمان بۆ ژوورەکان و بۆ ناو گەنجینەکە .نەحەمیای ٣٨-٣٧:١٠ لەو کاتەدا هەندێک لە ژوورەکانی گەنجینەکان و پێشکەشکردن و یەکەم بەرهەم و دەهەمی دانرابوون ،بۆ ئەوەی لە کێڵگەکانی شارەکانەوە بەشەکانی یاسا بۆ کاهینەکان و لێڤیەکان کۆبکەنەوە ،چونکە یەهودا بۆ کاهینەکان و لێڤیەکان دڵخۆش بوو کە چاوەڕێیان دەکرد .نەحەمیای ٤٤:١٢ ژوورێکی گەورەی بۆ ئامادە کردبوو ،پێشتر قوربانییە نانەواخانە و بخور و قاپ و دەهەمی گەنمەشامی و شەرابی نوێ و ڕۆنیان دانابوو ،کە فەرمانی پێکرابوو بدرێت بە لێڤییەکان و گۆرانیبێژان و دەروازەوانەکان .و پێشکەشکردنی کاهینەکان .ئینجا هەموو یەهودا دەهەمی گەنمەشامی و شەرابی نوێ و ڕۆنەکەیان هێنایە گەنجینەکان .نەحەمی ١٢ ،٥ :١٣ ئەحاشوێرۆسی پاشا باجی لەسەر خاک و دوورگەکانی دەریا دانا .ئەستێر ١ :١٠
پێغەمبەران ئینجا لە موڵکەکەیدا باج هەڵگرێک لە شکۆمەندی شانشینیدا هەڵدەستێت ،بەڵم لە چەند ڕۆژێکدا لەناو دەچێت ،نە لە توڕەیی و نە لە شەڕدا .دانیال ٢٠:١١ وەرە بۆ بێتێل و سەرپێچی بکە .لە گیلگال سەرپێچی چەند هێندە بکەن؛ هەموو بەیانییەک قوربانییەکانتان لەگەڵ خۆتان بهێنن و دەهەمەکانتان دوای سێ ساڵ ،قوربانییەکی سوپاسگوزاری لەگەڵ خەمیر پێشکەش بکەن و قوربانییە بێبەرامبەرەکان ڕابگەیەنن و بڵوی بکەنەوە ،چونکە ئەی نەوەی ئیسرائیل ئەمەتان پێ خۆشە ،یەزدانی پەروەردگار دەفەرموێت .ئامۆس ٥-٤ :٤ ئایا پیاوێک خودا دەدزێت؟ بەڵم ئێوە تاڵنتان لێکردووم .بەڵم ئێوە دەڵێن« :بە چی دزیمان لێکردوویت؟» لە دەهەمی و پێشکەشکردندا .بە نەفرەت نەفرەتتان لێ کراوە ،چونکە هەموو ئەم نەتەوەیەتان تاڵن کردووم .یەزدانی سوپاسالر دەفەرموێت، هەموو دەهەمەکان بهێننە ناو کۆگاکە ،بۆ ئەوەی خواردن لە ماڵەکەمدا هەبێت و ئێستا بەم شتە بمسەلمێنن ،یەزدانی سوپاسالر
3
باج و دەهەمی
...بۆیە ئەو شتانەی کە هی قەیسەرن بیدەن بە قەیسەر .و ئەو شتانەی کە هی خودان بۆ خودا .مەتا ٢١:٢٢
دەفەرموێت :ئەگەر پەنجەرەی ئاسمانتان بۆ نەکەمەوە و نیعمەتێکتان بۆ نەڕژێنم ،بۆ ئەوەی شوێنێکی پێویست نەبێت بۆ وەرگرتنی. منیش لە پێناو ئێوەدا سەرزەنشتی خواردنکەر دەکەم و بەرهەمی زەوییەکەتان لەناو نابات .یەزدانی سوپاسالر دەفەرموێت: یەزدانی سوپاسالر دەفەرموێت :یەزدانی سوپاسالر دەفەرموێت .هەموو گەلن پێتان دەڵێن بەختەوەر ،چونکە ئێوە دەبنە خاکێکی خۆش ،یەزدانی سوپاسالر دەفەرموێت .مەلکی ١٢-٨ :٣
ئینجیلەکان کاتێک گەیشتنە کەفەرناحوم ،ئەوانەی باجیان وەرگرتبوو هاتنە لی پەترۆس و گوتیان« :ئایا گەورەکەتان باج نادات؟» ئەویش دەڵێت :بەڵێ .کاتێک هاتە ناو ماڵەکە ،عیسا ڕێگری لێکرد و گوتی « :شیمۆن ،بیرت چییە؟» پاشاکانی زەوی داب و باج لە کێ وەردەگرن؟ لە منداڵەکانی خۆیان ،یان لە کەسانی نامۆ؟ پەترۆس پێی گوت« :لە بێگانە» .عیسا پێی گوت « :ئەوا منداڵەکان ئازادن» .بەڵم بۆ ئەوەی توڕەیان نەکەین ،بڕۆ بۆ دەریا و قەڵغانێک فڕێ بدە و ئەو ماسییە هەڵبگرە کە یەکەمجار دێتە سەرەوە. کاتێک دەمی دەکەیتەوە ،پارچەیەک پارە دەدۆزیتەوە ،کە وەریبگرن و بیدەن بۆ من و تۆ .مەتا ٢٧-٢٤ :١٧ پاشان فەریسییەکان چوون و ئامۆژگارییان کرد کە چۆن لە قسەکانیدا تێکەڵیان بکەن .شاگردەکانیان لەگەڵ هیرۆدییەکان نارد بۆ لی و گوتیان« :مامۆستا ،ئێمە دەزانین کە تۆ ڕاستگۆیت و بە ڕاستی ڕێگای خودا فێر دەکەیت و گرنگی بە هیچ کەسێک نادەیت، چونکە تۆ ڕەچاوی کەسایەتی ناکەیت» .جا پێمان بڵێ« :ڕای تۆ چییە؟» ئایا حەڵڵە باج بدرێت بە قەیسەر ،یان نا؟ بەڵم عیسا خراپەکارییەکانیان زانی و گوتی « :ئەی دووڕووەکان بۆچی تاقیم دەکەنەوە؟» پارەی باجەکەم پیشان بدە .یەک فلسیان بۆ هێنا. ئینجا پێی گوتن « :ئەم وێنە و سەرنووسە هی کێیە؟ »پێیان گوت« :هی قەیسەر ».ئینجا پێی گوتن « :ئەو شتانەی کە هی قەیسەرن بیدەن بە قەیسەر .و ئەو شتانەی کە هی خودان بۆ خودا .مەتا ٢١-١٥ :٢٢ ئاخ بۆ ئێوەی یاساناس و فەریسییەکان ،دووڕووەکان! چونکە دەهەمی نەعنا و ئەنیس و جیر دەدەن و بابەتە قورسەکانی یاسا و دادگاییکردن و میهرەبانی و باوەڕتان لبردووە .مەتا ٢٣:٢٣ کاتێک هاتن پێیان گوت« :مامۆستا ،ئێمە دەزانین کە تۆ ڕاستگۆیت و گرنگی بە کەس نادەیت ،چونکە تۆ ڕەچاوی مرۆڤەکان ناکەیت ،بەڵکو بە ڕاستی ڕێگای خودا فێر دەکەیت .ئایا دەدەین ،یان نادەین؟ بەڵم ئەویش دووڕوویی ئەوانی زانی و پێی گوتن « : بۆچی تاقیم دەکەنەوە؟» یەک فلسم بۆ بێنە ،تا بیبینم .وە ئەوانیش هێناویانە .ئینجا پێی گوتن « :ئەم وێنە و سەرنووسە هی کێیە؟ » پێیان گوت« :هی قەیسەر» .عیسا وەڵمی دایەوە « :ئەو شتانەی کە هی قەیسەرن بیدەن بە قەیسەر و ئەوەی هی خودان بە خودا ». ئەوانیش پێی سەرسام بوون .مارک ١٧-١٤ :١٢ عیسا بەرامبەر گەنجینەکە دانیشت و سەیری کرد کە خەڵکەکە چۆن پارەیان دەخستە ناو گەنجینەکەوە ،زۆرێک لە دەوڵەمەندەکان زۆریان دانا .بێوەژنێکی هەژار هات ،دوو کۆتری فڕێدا ،کە یەک پارەی لێدەهات .شاگردەکانی بانگ کرد و پێی گوتن « : بەڕاستی پێتان دەڵێم :ئەم بێوەژنە هەژارە زیاتر لە هەموو ئەوانەی فڕێیانداوەتە خەزێنە ،چونکە هەموویان لە زۆری خۆیان فڕێیانداوە .بەڵم ئەو لە کەموکوڕی خۆیدا هەموو ئەو شتانەی کە هەیبوو ،تەنانەت هەموو بژێوی ژیانی خۆی فڕێدا .مارک :١٢ ٤٤-٤١ لەو ڕۆژانەدا فەرمانێک لەلیەن قەیسەر ئۆگستۆسەوە دەرچوو کە هەموو جیهان باجیان لەسەر بێت( .ئەم باجدانەش بۆ یەکەمجار کاتێک بوو کە سیرینیۆس حاکمی سوریا بوو) .هەمووان چوونە ناو شارەکەی خۆیان بۆ ئەوەی باجیان لەسەر بدرێت .یوسفیش لە جەلیلەوە ،لە شاری ناسریەوە بەرەو یەهودا ،بەرەو شاری داود ،کە پێی دەوترێت بەیتولمەقەدەس ،سەرکەوت( .چونکە لە ماڵ و ڕەچەڵەکی داود بوو) :بۆ ئەوەی لەگەڵ مەریەمی هاوسەرە هاوسەرەکەی باج بدرێت ،کە لە دووگیانیدا گەورە بوو .لوقا ٥-١ :٢ بەڵم ئاخ بۆ ئێوەی فەریسییەکان! چونکە دەهەمی نەعنا و ڕوەک و هەموو جۆرە گیایەک دەبەخشن و بەسەر دادگاییکردن و خۆشەویستی خودادا تێدەپەڕن ،دەبوو ئەمانەتان بکردایە و ئەوی دیکەیان بەجێنەهێشتووە .لوقا ٤٢:١١ دوو پیاو بۆ نوێژکردن چوونە سەر پەرستگاکە؛ یەکێکیان فەریسییە و ئەوی دیکەیان باجگر .فەریسییەکە وەستا و لەگەڵ خۆیدا بەم شێوەیە دوعای کرد« :خودا ،سوپاست دەکەم ،کە من وەک مرۆڤەکانی تر نیم ،تاڵنچی و نادادپەروەر و زیناکار و تەنانەت وەک ئەم باجگرەش نیم» .لە هەفتەیەکدا دوو جار بەڕۆژوو دەبم ،دەهەمی دەدەم لە هەموو ئەو شتانەی کە خاوەنمن .باجگرەکەش کە لە دوورەوە وەستابوو ،نەیویست چاوەکانی بەرەو ئاسمان بەرز بکاتەوە ،بەڵکو سنگی دا و گوتی« :خودا بەزەیی پێمدا بێتەوە کە گوناهبارم ».لوقا ١٣-١٠ :١٨
4
باج و دەهەمی
...بۆیە ئەو شتانەی کە هی قەیسەرن بیدەن بە قەیسەر .و ئەو شتانەی کە هی خودان بۆ خودا .مەتا ٢١:٢٢
لێیان پرسی و گوتیان« :مامۆستا ،ئێمە دەزانین کە تۆ ڕاست دەڵێیت و فێری دەکەیت ،کەسایەتی هیچ کەسێک قبوڵ ناکەیت ،بەڵکو بەڕاستی ڕێگای خودا فێر دەکەیت :ئایا حەڵڵە ئێمە باج بدەین بە قەیسەر یان نا؟ بەڵم فێڵبازییەکەی ئەوانی زانی و پێی گوتن « : بۆچی تاقیم دەکەنەوە؟» یەک فلسم پیشان بدە .وێنە و سەرنووسەری کێی هەیە؟ وەڵمیان دایەوە و گوتیان :هی قەیسەر .پێی گوتن : «کەواتە ئەو شتانەی کە هی قەیسەرن بیدەن بە قەیسەر و ئەو شتانەی کە هی خودان بیدەن بە خودا ».لوقا ٢٥-٢١ :٢٠ سەری بەرز کردەوە و بینی دەوڵەمەندەکان بەخششەکانیان دەخستە ناو گەنجینەکەوە .بێوەژنێکی هەژاریشی بینی کە دوو کۆتری تێدا دەخستە ناویەوە .ئینجا گوتی« :ڕاستی پێتان دەڵێم ئەم بێوەژنە هەژارە لە هەموویان زیاتری خستووەتە ناوەوە ،چونکە هەموو ئەمانە لە زۆری خۆیان فڕێداوەتە قوربانییەکانی خودا ،بەڵم ئەو لە هەژارییەکەیەوە هەموو ئەو زیندووانەی کە هەیبوو خستووەتە ناوەوە .لوقا ٤-١ :٢١ ئینجا هەموو خەڵکەکە هەستان و بردیان بۆ لی پیلتۆس .ئینجا دەستیان کرد بە تۆمەتی تۆمەتبارکردنی و گوتیان« :ئەم پیاوەمان بینی کە میللەتەکەی چەواشە کردووە و باجدانی قەیسەر قەدەغە دەکات ،دەیگوت ئەو خۆی مەسیح پاشایە» .پیلتۆس لێی پرسی : «ئایا تۆ پاشای جولەکەکانیت؟» ئینجا وەڵمی دایەوە و گوتی « :تۆ ئەوە دەڵێیت ».ئینجا پیلتۆس بە سەرۆک کاهینەکان و گەلەکەی گوت« :من هیچ تاوانێک لەم پیاوەدا نابینم» .لوقا ٤-١ :٢٣ دوای ئەم پیاوە لە ڕۆژانی باجدان یەهودای جەلیلی هەستا و خەڵکێکی زۆری بەدوای خۆیدا ڕاکێشا .هەموویان ،تەنانەت ئەوانەی گوێڕایەڵی بوون ،پەرش و بڵو بوون .کارەکانی پێغەمبەران ٣٧:٥
نامەکان لەبەر ئەم هۆکارەش باج دەدەن ،چونکە ئەوان خزمەتکاری خودان و بەردەوام لەم کارەدا ئامادەن .کەواتە هەموو شایستەکانیان بدەنەوە :باج بدەنە ئەو کەسەی کە باجەکەی بۆ بێت .داب و نەریتی بۆ کێ داب و نەریتی؛ ترس لە کێ ترس؛ شەرەف بۆ کێ شەرەف .ڕۆمیان ٧-٦ :١٣ بەڕاستی ئەوانەی لە نەوەی لێڤین و پۆستی کاهینایەتی وەردەگرن ،فەرمانیان هەیە دەهەمی گەلەکە وەربگرن بەپێی یاسا ،واتە لە براکانیان ،ئەگەرچی لە کەمەرەکەی ئیبراهیمەوە هاتوون ،بەڵم ئەوەی ڕەچەڵەکی لەوان نەژمێردرێت ،دەهەمی ئیبراهیمی وەرگرتووە و بەرەکەتی خستە سەر ئەو کەسەی کە بەڵێنەکانی هەبووە .وە بەبێ هەموو دژایەتییەک کەمتر بەختەوەری باشترە. لێرەشدا ئەو پیاوانەی دەمرن دەهەمی وەردەگرن .بەڵم لەوێ پێشوازییان لێدەکات ،کە شایەتحاڵی ئەوەی کە دەژی» .هەروەک دەڵێم :لێڤی کە دەهەمی وەردەگرێت ،دەهەمی لە ئیبراهیم دا .عیبرانییەکان ٩-٥ :٧
ئەپۆکریفا ئینجا خەڵکەکە یۆئاخازی کوڕی یۆشیاسیان گرت و لەبری یۆسیای باوکی کردیان بە پاشا ،کاتێک تەمەنی بیست و سێ ساڵ بوو. سێ مانگ لە جولەکە و ئۆرشەلیم پاشایەتی کرد ،پاشای میسر لە ئۆرشەلیم پاشایەتی کردن .سەد تاڵنتی زیو و یەک تاڵن زێڕ باجی لەسەر خاکەکە دانا . 1ئەسدراس 1:34-36 بۆ پاشا ئارتێکسێرکسی گەورەمان و خزمەتکارەکانت و ڕاتوموس چیرۆکنووس و سێمێلیۆسی نووسەر و باقی ئەنجومەنەکەیان و دادوەرەکانی سێلۆسیریا و فینیق .ئێستا یەزدانی پاشا بزانە کە ئەو جولەکانەی لە تۆوە بەرەو ئێمە هاتوونەتە ئۆرشەلیم ،ئەو شارە یاخی و خراپەکارە ،بازاڕەکان دروست دەکەن و دیوارەکانی چاک دەکەنەوە و بناغەی پەرستگاکە دادەنێن .ئێستا ئەگەر ئەم شارە و دیوارەکانی پێکبهێنرێتەوە ،نەک تەنها باجدان ڕەتدەکەنەوە ،بەڵکو لە پاشاکانیش یاخی دەبن . 1ئەسدراس 2:17-19 هەروەها بۆ ئەوانەی سەرباز نین و پەیوەندییان بە شەڕەوە نییە ،بەڵکو کشتوکاڵ بەکاردەهێنن ،کاتێک ئەوەی چاندوویانە دروێنەتەوە ،دەیهێننە لی پاشا و یەکتر ناچار دەکەن باج بدەنە پاشا . 1ئەسدراس 4:6 هەروەها بۆ هەموو ئەو جولەکانەی کە لە ناوچەی خۆیەوە چوونە دەرەوە بۆ جولەکەکان ،سەبارەت بە ئازادی خۆیان نووسیبووی، کە هیچ ئەفسەرێک و نە فەرمانڕەوایەک و نە لیوا و نە گەنجینەییەک بە زۆر نەچێتە ناو دەرگاکانیان .وە هەموو ئەو وڵتەی کە بەدەستیانەوەیە بەبێ باج ئازاد بێت؛ وە ئەدۆمییەکان گوندەکانی جولەکەکان بدەن کە ئەوکاتە دەستیان بەسەردا گرتبوو :بەڵێ، ساڵنە بیست تەلەنت دەدرێت بە دروستکردنی پەرستگاکە ،تا ئەو کاتەی کە دروستکرا .ساڵنە دە تاڵێنتی دیکەش بۆ پاراستنی 5
باج و دەهەمی
...بۆیە ئەو شتانەی کە هی قەیسەرن بیدەن بە قەیسەر .و ئەو شتانەی کە هی خودان بۆ خودا .مەتا ٢١:٢٢
قوربانی سووتاندنەکان لەسەر قوربانگاکە هەموو ڕۆژێک ،وەک چۆن فەرمانیان هەبوو حەڤدە تەختە پێشکەش بکەن :هەموو ئەوانەی لە بابلەوە دەچوون بۆ دروستکردنی شارەکە ئازادی ئازادیان هەبێت ،هەروەها ئەوان و نەوەکانیان و هەموو کاهینەکانیش کە ڕۆیشتوون . 1ئەسدراس 4:49-53 پیاوەکانی ناوی یاخیبوون و شەڕ بوون ،پاشا بەهێز و توندڕەوەکان لە ئۆرشەلیم بوون ،کە پاشا بوون و باجیان لە سەلۆسیریا و فینیق وەرگرت . 1ئەسدراس 2:27 هەروەها فەرمانم داوە کە جارێکی تر بە تەواوی بنیات بنرێتەوە؛ و بە پەرۆشەوە چاوەڕێی یارمەتیدانی ئەو کەسانە دەکەن کە لە دیلەکانی جولەکەکانن ،تا ماڵی یەزدان تەواو دەبێت :لە باجی سێلۆسیریا و فینیس بەشێکێک کە بە وریاییەوە بدرێت بەم پیاوانە بۆ قوربانییەکانی یەزدان ،واتە بە زۆرۆبابێلی حاکم ،بۆ گا و بەرخ و بەرخ؛ هەروەها گەنمەشامی و خوێ و شەراب و ڕۆن و ئەوەش بەردەوام هەموو ساڵێک بەبێ پرسیاری زیاتر ،بەپێی ئەوەی کاهینەکان کە لە ئۆرشەلیمدان نیشانە دەدەن کە ڕۆژانە خەرج دەکرێن :بۆ ئەوەی قوربانی بۆ پاشا و بۆ منداڵەکانی پێشکەش بە خودای بەرزتر بکرێت ،و بۆ ئەوەی دوعا بۆ ژیانی خۆیان بکەن . 1ئەسدراس 6:28-31 هەروەها فەرمانتان پێدەدەم ،باج و سەپاندنی دیکە لە هیچ کام لە کاهینەکان ،یان لێڤیەکان ،یان گۆرانیبێژە پیرۆزەکان ،یان دەروازەوانەکان ،یان خزمەتکارانی پەرستگاکە ،یان هەر کەسێک کە لەم پەرستگایەدا کاریان هەیە ،داوا نەکەن و هیچ کەسێک دەسەڵتی ئەوەی نەبێت هیچ شتێک بەسەریاندا بسەپێنێت . 1ئەسدراس 8:22 لە هەموو بەخششەکانتدا ڕووخسارێکی دڵخۆش نیشان بدە و دەهەمەکانت بە خۆشحاڵییەوە تەرخان بکە .ئیکلیسیاستیکۆس ٩ :٣٥ لەشکرێکی بەهێزی بەهێزی کۆکردەوە و فەرمانڕەوایی وڵتان و گەلن و پاشاکانی کرد ،کە بوونە باج بۆی . 1مەکابیەکان 1:4 پاش دوو ساڵ کە تەواو بوو پاشا سەرۆکی باج کۆکەرەوەی خۆی نارد بۆ شارەکانی یەهودا ،کە بە خەڵکێکی زۆرەوە هاتنە ئۆرشەلیم ،قسەی ئاشتیخوازانەی پێ کردن ،بەڵم هەمووی فێڵ بوو ،چونکە کاتێک باوەڕیان پێدا ،لەناکاو کەوتە سەر شارەکە و زۆر لێیدا و گەلێکی زۆری ئیسرائیل لەناوبرد .یەکەمی مەکابیەکان 1:29-30 سەرەڕای ئەوەش ،کاتێک بینی کە پارەی گەنجینەکانی لەکارکەوتووە و باجەکان لە وڵتەکەدا کەمن ،بەهۆی ئەو ناکۆکی و تاعونەی کە بەسەر خاکەکەدا هێنابووی لە بردنی ئەو یاسایانەی کە لە سەردەمی کۆندا بوون؛ ترسی ئەوەی هەبوو کە چیتر نەتوانێت ئەو تۆمەتانە لە ئەستۆ بگرێت ،هەروەها ئەو بەخششانەی هەبێت کە بەو شێوەیە بە ئازادی بیدات وەک پێشتر ،چونکە لە پاشاکانی پێش خۆی زۆرتر بوو .بۆیە زۆر لە مێشکیدا سەری لێ شێوا ،بڕیاریدا بچێتە ناو فارس ،لەوێ باجی وڵتەکان وەربگرێت و پارەیەکی زۆر کۆبکاتەوە .یەکەمی مەکابییەکان 3:29-31 جل و بەرگی کاهینەکان و یەکەم بەرهەم و دەهەمیشیان هێنا ،نازارییەکانیان وروژاند کە تەمەنیان تەواو کردبوو . 1مەکابیەکان 3:49 وە کە ئەوان پیاوی ئازایەتی زۆر بوون .هەروەها باسی شەڕ و کردەوە بەرزەکانیان بۆ کرا کە لە نێو گەلتیەکان کردوویانە و چۆن داگیریان کردووە و خستوویانە ژێر باجەوە .وە کە بە سیاسەت و سەبرەکەیان هەموو شوێنەکەیان داگیرکردبوو ،هەرچەندە زۆر دوور بوو لەوان؛ هەروەها ئەو پاشاکانیش کە لە کۆتایی زەویەوە هاتنە سەریان ،تا تووشی شڵەژانیان کرد و ڕوخانێکی گەورەیان پێدا ،بەجۆرێک کە ئەوانی دیکە ساڵنە باجیان پێدەدان ،چۆن بە زیندووی بردیان و پەیمانیان بەست کە ئەو و ئەوانەی لە دوای ئەو پاشا بوون ،باجێکی زۆر بدەن و بە بارمتە بدەن و ئەوەی لەسەری ڕێککەوتبوو ١ ،مەکابی 7،4،8:2 ئێستاش ئازادتان دەکەم و لە پێناو ئێوەدا هەموو جولەکەکان ئازاد دەکەم ،لە باج و لە داب و نەریتی خوێ و لە باجی تاج ،و لەوەی کە تایبەتە بە من بۆ وەرگرتنی بەشی سێیەم یان تۆو و نیوەی بەرهەمی دارەکان ،لە ئەمڕۆوە ئازادی دەکەم ،بۆ ئەوەی لە خاکی یەهودا نەبرێن و نە لە سێ حکومەت کە لەوێ زیاد دەکرێن وڵتی سامریا و جەلیل ،لەمڕۆوە بۆ هەتاهەتایە .با ئۆرشەلیم پیرۆز و ئازاد بێت ،لەگەڵ سنوورەکانی ،چ لە دەهەمەوە و چ باج . 1مەکابیەکان 10:29-31 هەروەها هەر یەکێک لەو جولەکانەی کە لە خاکی جولەکەوە بە دیل بردرانە دەرەوە بۆ هەر بەشێکی شانشینی خۆم بە ئازادی ئازادم کرد و دەمەوێت هەموو ئەفسەرەکانم باجی ئاژەڵەکانیان ببەخشن . 1مەکابیەکان 10:33
6
باج و دەهەمی
...بۆیە ئەو شتانەی کە هی قەیسەرن بیدەن بە قەیسەر .و ئەو شتانەی کە هی خودان بۆ خودا .مەتا ٢١:٢٢
ئینجا یۆناتان داوای لە پاشا کرد کە جولەکە ئازاد بکات لە باج و هەر سێ حکومەتەکەش لەگەڵ وڵتی سامریا .بەڵێنی سێ سەد بەهرەی پێدا . 1مەکابیەکان 11:28 هەروەها سەبارەت بەو شتانەی تر کە هی ئێمەن ،لە دەهەمی و داب و نەریتی تایبەت بە ئێمە ،هەروەها چاڵە خوێیەکان و باجی تاج کە دەبێمان پێدەدرێت ،هەموویان لە هەموویان بۆ یارمەتیدانیان دەردەهێنین . 1مەکابیەکان 11:35 سەبارەت بە هەر چاوپۆشییەک یان هەڵەیەک کە تا ئەمڕۆ ئەنجامدرابێت ،لێی خۆش دەبین و باجی تاجیش کە قەرزاری ئێمەن، ئەگەر باجێکی دیکە لە ئۆرشەلیم بدرێت ،چیتر نادرێت .یەکەمی مەکابیەکان 13:39 ئێستا ئەو شارانە ڕزگار بکەن کە دەستتان بەسەردا گرتووە و باجی ئەو شوێنانەی کە لە دەرەوەی سنووری یەهودا حوکمڕانیتان لێ وەرگرتووە ،یان پێنج سەد تاڵنتی زیوم بدەنێ .لە بەرامبەر ئەو زیانانەی کە کردووتە و باجی شارەکان پێنج سەد تەختەی دیکە ،ئەگەر نا ،ئێمە دێین و شەڕتان لەگەڵ دەکەین .یەکەمی مەکابیەکان 15:30-31 بۆیە نیکانۆر بەڵێنیدا ئەوەندە پارە لە جولەکەکانی دیل بەدەستبهێنێت ،کە دەبوو باجی دوو هەزار بەهرە بدات ،کە پاشا دەبوو بیدات بە ڕۆمەکان . 2مەکابیەکان 8:10 بەم شێوەیە ئەو کە لە ئەستۆی خۆیدا بوو کە باجەکانیان بۆ ڕۆمەکان چاک بکاتەوە لە ڕێگەی دیلەکانەوە لە ئۆرشەلیم ،لە دەرەوەی وڵت پێی وت کە جولەکەکان خودایان هەیە بۆ شەڕکردنیان ،بۆیە ناتوانن ئازاریان پێ بگات ،چونکە ئەوان پەیڕەوی لەو یاسایانە دەکەن کە ئەو پێی بەخشیون . 2مەکابیەکان 8:36
جاشر کێدۆرلئۆمێر پاشای ئیلم لە بنەماڵەی نەوەی حەم دوورکەوتەوە و لەگەڵیان شەڕی کرد و چۆکی گرت و چووە پێنج شارەکەی دەشتەکە و شەڕی لەگەڵ کرد و چۆکی دا و ئەوانیش لە ژێر دەسەڵتی ئەودا بوون .دوانزە ساڵ خزمەتیان کرد و ساڵنە باجیان پێدەدا .یاشر 11:10-11 لە ساڵی پێنجەمی نیشتەجێبوونی ئەبرام لە خاکی کەنعان گەلی سۆدۆم و عەمۆرا و هەموو شارەکانی دەشتەکە لە دەسەڵتی کیدۆرلئۆمێر پاشای ئیلم ڕاپەڕین .چونکە هەموو پاشاکانی شارەکانی دەشتەکە دوانزە ساڵ خزمەتیان بە کێدۆرلئۆمێر کردبوو و ساڵنە باجیان پێدەدا ،بەڵم لەو ڕۆژانەدا لە ساڵی سێزدەهەمدا لە دژی یاخی بوون .یاشر ١١:١٣ ئێمە دەزانین کە داب و نەریتی پاشاکانە کە ساڵنە باجێک لە زیندووەکان وەربگرن ،بەڵم تۆ تەنها ئەمە ناکەیت ،بەڵکو لە مردووەکانیش ڕۆژ بە ڕۆژ باج وەردەگریت .پاشاش وەڵمی دایەوە و بە ڕیکایۆنی گوت« :چیتر ناوت ناونرێت ڕیکایۆن بەڵکو ناوی فیرعەون دەبێت ،چونکە باجت لە مردووەکان وەرگرتووە .ناوی لێنا فیرعەون .ڕیکایۆن فیرعەون بە فێڵبازی حکومەتی میسری قۆرخ کرد و باجێکی لە هەموو دانیشتوانی میسر وەرگرت .یاشر 31،27،14:19 ئیتر ئەبرام و هەموو موڵکەکانی لە کانی میتسرایمەوە هەستان و هاتنە میسر .بەزەحمەت چوونەتە ناو دەروازەکانی شارەکەوە، پاسەوانەکان بەرەوڕوویان وەستانەوە و گوتیان« :لەو شتانەی کە هەتە دەهەمی بدەن بە پاشا ،ئینجا دەتوانن بێنە ناو شارۆچکەکە». ئەبرام و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون وایان کرد .ئەبرامیش لەگەڵ ئەو خەڵکەی لەگەڵیدا بوون هاتنە میسر ،کاتێک هاتن ئەو سندوقەیان هێنا کە سارای تێیدا شاردرابووەوە و میسرییەکان سنگەکەیان بینی .خزمەتکارەکانی پاشا لە ئەبرام نزیک بوون و گوتیان« :چیت هەیە لێرە لەم سندوقەدا کە نەمانبینیوە؟» ئێستا سندوقەکە بکەرەوە و دەهەمی هەموو ئەو شتانەی تێدایە بیدە بە پاشا .یاشێر -٨ :١٥ ١٠ کوڕەکانی یاقوب سوێندیان پێ خوارد کە دەستوەردانیان لەگەڵدا نەکەن ،هەموو پاشاکانی کەنعانیش سوێندیان پێ خوارد و کوڕەکانی یاقوبیش لەو ڕۆژەوە بە باجیان دا .جاشێر 40:48 هەموو میسر لە ژێر چاودێری یوسفدا بوو ،یوسف لەگەڵ هەموو دوژمنەکانی دەوروبەریدا شەڕی کرد و چۆکیان دا .هەروەها هەموو خاکەکە و هەموو فەلەستییەکان تا سنوورەکانی کەنعان ،یوسف ژێردەستی کرد و هەموویان لە ژێر دەسەڵتی ئەودا بوون و ساڵنە باجێکیان بە یوسف دەدا .هەموو وڵتانی فەلەستین و کەنعان و سیدۆن و ئەودیوی ئوردون بە درێژایی ڕۆژانی دیارییان بۆ یوسف هێنا و هەموو وڵتەکەش لە دەستی یوسفدا بوو ،ساڵنە باجیان بۆ دەهێنا وەک ئەوەی ڕێکخرابوو ،چونکە یوسف لە دژی
7
باج و دەهەمی
...بۆیە ئەو شتانەی کە هی قەیسەرن بیدەن بە قەیسەر .و ئەو شتانەی کە هی خودان بۆ خودا .مەتا ٢١:٢٢
هەموو دوژمنەکانی دەوروبەری شەڕی کردبوو و چۆکیان دابوو ،هەموو وڵتەکەش لە دەستی یوسفدا بوو و یوسف بە ئارامییەوە لەسەر تەختەکەی لە میسر دانیشتبوو .یاشێر 12،58:8 لە ساڵی هەشتا و چوارەمدا ،واتە پەنجاهەمین ساڵی حوکمڕانی حەدادی کوڕی بێداد ،پاشای ئەدۆم ،هەداد هەموو نەوەی عیسۆی کۆکردەوە و هەموو سوپاکەی ئامادە کرد ،نزیکەی چوار سەد هەزار پیاو ،ڕێگای خۆی بەرەو خاکی مۆئاب ئاراستە کرد و ڕۆیشت بۆ شەڕکردن لەگەڵ مۆئاب و باجیان پێبدات .کاتێک هەموو نەوەی میدیان لە شەڕدا لەناوچوون و منداڵنی مۆئاب ڕزگاریان بوو ،حەداد لەو کاتەدا هەموو مۆئابی باجی کرد و کەوتنە ژێر دەستی ئەو و ساڵنە باجیان دەدا وەک ئەوەی فەرمانی پێکرابوو ،حەداد وەرگەڕا و گەڕایەوە بۆ خاکەکەی .یاشێر ٦،١٣ :٦٢ بۆیە کیکیانۆس چووە دەرەوە بۆ ئارام و منداڵنی ڕۆژهەڵت ،ئەویش شەڕی لەگەڵ کرد و لێیاندا و هەموویان بە برینداری لەبەردەم کیکیانۆس و گەلەکەیدا کەوتنە خوارەوە .زۆرێکیان بە دیل گرت و وەک سەرەتا هێنایە ژێر دەسەڵتی خۆیەوە و لەسەر خاکەکەیان ئۆردوگای دانا تا وەک هەمیشە باجیان لێ وەربگرێت .کیکیانوسیش شەڕی لەگەڵ ئارام و منداڵنی ڕۆژهەڵت کرد و وەک جاران چۆکیان دا و ئەوانیش باجی ئاسایی خۆیان پێدا و ئەویش چوو و گەڕایەوە بۆ خاکەکەی .یاشێر 11،72:4-5 هەموو نەوەی ڕۆژهەڵت گەڕانەوە و پاشەکشەیان کرد ،بۆیە موسا و نەوەی کوش شوێنیان کەوتن و چۆکیان برد و باجیان لەسەر دانا ،وەک داب و نەریتی خۆیان .ئارامیش لەلیەن موسا و خەڵکی کوشەوە ملکەچ کرا و باجی ئاسایی خۆیان دا .جاشێر 46،73:43 ئەبیانۆس ئەفسەرانی لە ئەدۆم دانا و هەموو نەوەی ئەدۆم بوونە ملکەچی و باجیان بۆ ئەبیانۆس ،ئەبیانۆسیش گەڕایەوە بۆ خاکەکەی خۆی کە کیتیم بوو .لە سەردەمی حوکمڕانیدا سوپایەکی هێنایە دەرەوە و چوو و لەگەڵ دانیشتوانی بریتانیا و کرنانیا، نەوەی ئەلیشای کوڕی جاڤان شەڕی کرد و بەسەریاندا زاڵ بوو و باجیان لێ وەرگرت .جاشێر 29،90:10
یۆبیلی یاقوب بەیانی زوو لە چواردەهەمی ئەم مانگەدا هەستا و دەهەمی لە هەموو ئەوانەی لەگەڵ خۆیدا هاتبوون ،چ لە مرۆڤ و چ لە ئاژەڵ ،چ لە زێڕ و هەموو قاپ و جل و بەرگێک ،دەهەمی هەموویان دا .یۆبیلیەکان ٢:٣٢ هەموو ئاژەڵە پاکەکانی دەهەمی دا و قوربانییەکی سووتاندنی کرد ،بەڵم ئاژەڵە ناپاکەکانی بەخشی (نەک) بە لێڤی کوڕەکەی و هەموو گیانی پیاوەکانی پێدا .لێڤی لە بەیتێل پێش یاقوب باوکی وەک دە براکەی کاهینایەتی کرد ،لەوێش کاهین بوو ،یاقوبیش نەزرەکەی دا ،بەم شێوەیە دەهەمی دایەوە بۆ یەزدان و پیرۆزی کرد و بۆی پیرۆز بوو .هەر لەبەر ئەم هۆکارەش لەسەر لوحە ئاسمانییەکان وەک یاسایەک بۆ بەخشینی دەهەمی دووبارە بۆ ئەوەی ساڵ بە ساڵ لەبەردەم پەروەردگاردا بخورێت ،لەو شوێنەی کە هەڵبژێردراوە ناوی ئەو تێیدا نیشتەجێ بێت ،و بۆ ئەم یاسایە هیچ سنوورێک بۆ ڕۆژەکان نییە بۆ هەمیشە .ئەم ڕێسایە نووسراوە کە ساڵ بە ساڵ بە خواردنی دەهەمی دووەم لەبەردەم یەزدان لەو شوێنەی کە هەڵبژێردراوە جێبەجێ بکرێت و لەم ساڵە تا ساڵی دواتر هیچی لێ نەمێنێتەوە .یۆبیلیەکان ١١-٨ :٣٢ هەموو دەهەمی گا و مەڕەکان بۆ یەزدان پیرۆز دەبن و دەبێتە هی کاهینەکانی ،ساڵ بە ساڵ لەبەردەمیدا دەیخۆن .چونکە بەم شێوەیە سەبارەت بە دەهەمی لەسەر لوحە ئاسمانییەکان دانراوە و هەڵکەندراوە .یۆبیلیەکان ١٥:٣٢ ئینجا زاڵ بوو بەسەریاندا و باجی بەسەردا سەپاند تا باجی بۆ بدەن ،پێنج بەرهەمی میوەی خاکەکەیان ،ڕۆبێل و تامناتارێسی دروست کرد .یۆبیلیەکان ٨:٣٤ یاقوب پەیامی بۆ کوڕەکانی نارد کە ئاشتی بکەن ،ئەوانیش ئاشتییان لەگەڵدا کرد و یۆرۆی کۆیلیەتییان لەسەر دانا ،بۆ ئەوەی هەمیشە باجیان بۆ یاقوب و کوڕەکانی دا .ئەوانیش بەردەوام بوون لە باجدان بۆ یاقوب تا ئەو ڕۆژەی چووەتە میسر .یۆبیلیەکان ١٣-١٢ :٣٨
کتێبە ونبووەکانی کتێبی پیرۆز ئینجا فەرمانێک لەلیەن ئیمپراتۆر ئۆگستۆسەوە دەرچوو کە هەموو جولەکەکان باجیان لەسەر بدرێت کە خەڵکی بەیتولمەقەدەس بوون لە یەهودا .بۆ ئەوەی وەک ژنەکەم باج لەسەر بدرێت شەرم دەکەم؛ ئەگەر وەک کچەکەم باجی لێ بدەم ،هەموو ئیسرائیل 8
باج و دەهەمی
...بۆیە ئەو شتانەی کە هی قەیسەرن بیدەن بە قەیسەر .و ئەو شتانەی کە هی خودان بۆ خودا .مەتا ٢١:٢٢
دەزانن کچم نییە .کاتێک کاتی دیاریکردنی یەزدان هات ،با ئەوەی بەلیەوە باش بێت بیکات .کەرەکەی زین کرد و لەسەری دانا، یوسف و شیمۆن بەدوایدا ڕۆیشتن و لە ماوەی سێ میلدا گەیشتنە بەیتولمەقەدەس .پرۆتێڤانجیلیۆن ٥-١ :١٢ لە ساڵی سێ سەد و نۆی سەردەمی ئەسکەندەردا ،ئۆگستۆس فەرمانێکی بڵوکردەوە کە هەموو کەسەکان بچن بۆ ئەوەی لە وڵتی خۆیان باجیان لەسەر بێت .یوسف هەستا و لەگەڵ مەریەمی هاوسەرەکەی چووە ئۆرشەلیم و دواتر هاتە بەیتولمەقەدەس ،بۆ ئەوەی خۆی و خێزانەکەی لە شاری باوباپیرانی باجیان پێبدرێت .یەکەم ئینجیلی کۆرپەی عیسا مەسیح ٥-٤ :١
کتێبە لەبیرکراوەکانی عەدەن لە سەردەمێکدا کە باوباپیرانمان لە ڕێگەی ڕەچاوکردنی یاساییەوە ئاشتییەکی گەورەیان بەهرەمەند بوو ،و لە حاڵەتی خۆشدا بوون، بەجۆرێک کە سێلۆکۆس نیکانۆر ،پاشای ئاسیا ،باجی خزمەتکردنی پەرستگاکە پەسەند کرد ،و سیاسەتی ئێمەی ناسی ،ڕێک لەو کاتەدا ،هەندێک پیاو ،کە بە شێوەیەکی فاکتەری دژی یەکدەنگی گشتی مامەڵەیان دەکرد ،ئێمەیان لە چەندین بەڵ و بەڵی جۆراوجۆردا تێوەگلند . 4مەکابیەکان 2:10 من تامەزرۆی دروستکردنی قەڵیەک بووم لە نێوان ئاسمان و زەویدا و دەمەوێت تۆ پیاوێکی ژیر و زیرەک لە خۆتەوە بۆم بنێریت بۆ ئەوەی بۆم دروست بکات و وەڵمی هەموو پرسیارەکانم بداتەوە و تا سێ ساڵە باج و گومرگی ئاشوورم هەبێت. چیرۆکی ئەهیکار ٢:٤ ئەوان تووڕەیان کردووین و زاڵ بوون بەسەرماندا و زۆرێک لە خەڵکی وڵتەکەمان لە ترسی ئەو باجانەی کە پاشای میسر بۆ داوای لێمان ناردووە بەرەو میسر هەڵتوون .پاشان بە پاشای گوت' .تووڕە مەبە ئەی گەورەم! من دەچمە میسر و وەڵمەکان دەگەڕێنمەوە بۆ فیرعەون و ئەم نامەیەم بۆ نمایش دەکەم و وەڵمی باجەکان دەدەمەوە و هەموو ئەوانەی هەڵتوون دەینێرمەوە؛ و بە یارمەتی خودای بەرز و بۆ بەختەوەری شانشینی خۆت دوژمنەکانت شەرمەزار دەکەم .چیرۆکی ئەهیکار ٥،٧:٥ بەڵم ئەی گەورەم پاشا! ئەوەی تۆ سێ ساڵە تێیدا باست لە باجی میسر کردووە ،ئێستا سەقامگیری شانشینییەک دادپەروەرییەکی توند و تۆڵە و ئەگەر تۆ سەرکەوت و دەستم هیچ لێهاتوویەکی نەبوو لە وەڵمدانەوەی تۆ ،ئەوا پاشا پەروەردگارم ئەو باجانەت بۆ دەنێرێت کە باست کردووە .چیرۆکی ئەهیکار ٢٤:٥ کاتێک فیرعەون بینی حەیقەر بەسەریدا زاڵ بووە و وەڵمەکانی بۆ گەڕاندەوە ،یەکسەر وروژا و فەرمانی پێکردن باجی سێ ساڵی بۆ کۆبکەنەوە و بیهێننە حەیقەر .پاشان پاشا دەستی کرد بە پرسیارکردن لێی کە چۆن لە یەکەم هاتنیەوە لەگەڵ فیرعەوندا ڕێککەوتووە تا لە ئامادەبوونی دوورکەوتووەتەوە و چۆن وەڵمی هەموو پرسیارەکانی داوەتەوە و چۆن باجەکانی لێ وەرگرتووە و گۆڕینی جل و بەرگ و دیارییەکانیش .سەناخەریبی پاشا بە خۆشحاڵییەکی زۆرەوە دڵخۆش بوو و بە حەیقەری گوت« :ئەوەی کە دەتەوێت لەم باجە وەریبگرە ،چونکە هەمووی لە دەستی دەستی تۆدایە» .چیرۆکی ئەهیکار ٤٧-٣٦،٤٦:٦ ئێمەش هیچ ئازارێکمان پێنەگەیاندن ،ئەوانیش بوونە باج بۆ ئێمە ،ئێمەش تاڵنەکانیان بۆ گەڕاندنەوە .پەیمانی یەهودا 1:49 پاشان داوای مەرجی ئاشتییان لێکردین؛ دوای ئەوەی لەگەڵ باوکمان ئامۆژگاریمان کرد ،وەک باج وەرمانگرت .پێنج سەد کۆر گەنم و پێنج سەد حەمام ڕۆن و پێنج سەد پێوەر شەرابیان پێداین ،تا برسێتی ،کاتێک چووینە میسر .پەیمانی یەهودا ٩-٨ :٢
9