نامەکانی هارۆدس و یالتۆس نامەی هارۆد بۆ یالتی حاکم. هیرۆدس بۆ یۆنتیۆس ییلتۆس حاکمی ئۆرشەلیم :ئاشتی. من لە دڵەڕاوکێیەکی زۆردام .ئەمانەت بۆ دەنووسم ،تا کاتێک گوێت لێیان بوو ،بۆ من خەمبار بیت .چونکە کاتێک کچەکەم هێرۆدیاس کە بۆ من ئازیزە ،یاری لەسەر حەوزێکی ئاو دەکرد کە سەهۆڵی لەسەر بوو ،لە ژێرەوە شکا و هەموو جەستەی دابەزی و سەری بڕدرا و لەسەر ڕووی سەهۆڵەکە مابووەوە .و سەیرکە ،دایکی سەری لەسەر ئەژنۆکانی لە چەناگەی خۆیدا گرتووە و هەموو ماڵەکەم لە خەمێکی زۆردایە. چونکە من کە گوێم لە عیسا ییاوەکە بوو ،حەزم دەکرد بێمە لت ،تا بە تەنیا بیبینم و گوێم لە قسەکانی بێت ،ئایا وەک قسەی کوڕانی مرۆڤە یان نا .وە دڵنیایە کە بەهۆی زۆر خرایەکاریی کە لەلیەن منەوە بەسەر یۆحەنا تەعمیدکەردا کردم و گاڵتەم بە مەسیح کرد ،بڕوانە یاداشتی ڕاستودروستی وەردەگرم ،چونکە خوێنی زۆری منداڵەکانی ئەوانم لەسەر زەوی ڕشتووە .بۆیە حوکمەکانی خودا ڕاست و دروستن؛ چونکە هەر مرۆڤێک بەیێی بیرکردنەوەی خۆی وەردەگرێت .بەڵم لەبەر ئەوەی تۆ شایەنی ئەوە بوویت ئەو مرۆڤە خودایە ببینیت ،بۆیە یێویستە دوعا بۆ من بکەیت. ئەزبۆنیۆسی کوڕیشم لە ئازاری کاتژمێری مردندایە. منیش لە ناڕەحەتی و تاقیکردنەوەیەکی گەورەدام ،چونکە نەخۆشی دڵۆیەم هەیە .و لە ناڕەحەتییەکی زۆردام ،چونکە من گۆشەگیریم لە ناساندنی مەعمودیەت بە ئاو کرد ،کە یۆحەنا بوو .بۆیە براکەم حوکمەکانی خودا ڕاست و دروستن. ژنەکەم ،دیسانەوە ،لە هەموو خەمەکانیدا بۆ کچەکەی ،لە چاوی چەییدا کوێر بووە ،چونکە ئێمە ئارەزووی کوێرکردنی چاوی ڕاستودروستیمان دەکرد .یەزدان دەفەرموێت :ئاشتی بۆ ئەنجامدەرانی خرایەکاران نییە .چونکە لە ئێستاوە ئازارێکی گەورە بەسەر کاهینەکان و نووسەرانی یاسادا دێت .چونکە دادیەروەریان ڕادەستت کرد» .چونکە ئەمە تەواوبوونی جیهانە ،کە ڕەزامەندییان دەربڕی لەسەر ئەوەی نەتەوەکان ببنە میراتگر .چونکە منداڵنی ڕووناکی فڕێ دەدرێنە دەرەوە ،چونکە یابەند نەبوون بەو شتانەی کە سەبارەت بە یەزدان و کوڕەکەی بانگەشەی بۆ کرا .بۆیە کەمەرەکانت ببەستە و ڕاستودروستی وەربگرە ،تۆ لەگەڵ ژنەکەت شەو و ڕۆژ یادی عیسا دەکەیتەوە .شانشینی هی ئێوەی نەتەوەکان دەبێت ،چونکە ئێمەی گەلی (هەڵبژێردراو) گاڵتەمان بە ڕاستودروست کردووە. ئەی ییلتۆس ،ئەگەر جێگەی داواکارییەکەمان هەبێت ،چونکە لە سەردەمێکدا دەسەڵتمان هەبوو ،بە وریاییەوە ماڵەکەم بنێژە .چونکە ڕاستە ئێمە لەلیەن تۆوە بنێژرێین ،نەک لەلیەن کاهینەکانەوە ،کە دوای ماوەیەکی کەم ،وەک کتێبی ییرۆز دەڵێت ،لە هاتنی عیسا مەسیحدا، تۆڵەکردنەوەیان بەسەردا دێت. باش بە ،لەگەڵ یرۆکل ژنەکەت. گوارەی کچەکەم و ئەڵقەی خۆم بۆت دەنێرم ،بۆ ئەوەی یادی کۆچی دوایی من بن بۆت .چونکە لە ئێستاوە کرمەکان لە جەستەمەوە دەست دەکەن بە دەرچوون و سەیرکە ،من حوکمی کاتی وەردەگرم و لە دادگایی داهاتوو دەترسم .چونکە لە هەردووکیدا لەبەردەم کارەکانی خودای زیندوودا وەستاوین .بەڵم ئەم حوکمە کە کاتییە ،بۆ ماوەیەک دەبێت ،لە کاتێکدا ئەوەی داهاتوو دادگاییکردنە بۆ هەمیشە. کۆتایی نامەکە بۆ ییلتۆس حاکم.
نامەکانی هیرۆدس و ییلتۆس
نامەی یالت بۆ هارۆد. ییلتۆس بۆ هیرۆدیس تێترارک :ئاشتی. بزانە و بزانە ،لەو ڕۆژەی عیسات ڕادەست کردم ،بەزەییم بەخۆمدا هاتەوە و بە دەستشۆردن شایەتحاڵیم دا (کە من بێتاوان بووم) ،سەبارەت بەو کەسەی دوای سێ ڕۆژ لە گۆڕ هەستایەوە و ڕەزامەندی تۆی تێدا ئەنجامدا ،چونکە تۆ ویستت لە خاچدانیدا لەگەڵتدا هاوبەش بم .بەڵم ئێستا لە جەلدەکان و لە سەربازەکانی چاودێری گۆڕەکەی فێر دەبم کە لە مردن هەستاوەتەوە .بە تایبەتی ئەوەی یێم وتراوە یشتڕاستم کردۆتەوە ،کە بە جەستە لە جەلیل دەرکەوت ،بە هەمان شێوە و بە هەمان دەنگ و بە هەمان عەقید و لەگەڵ شاگردەکانی عەقڵنی ،کە لە هیچ شتێکدا نەگۆڕاوە ،بەڵکو بە بوێری بانگەشەی زیندووبوونەوەی خۆی و شانشینی هەمیشەیی دەکرد. سەیرکە ،ئاسمان و زەوی شاد دەبن .ژنەکەم باوەڕ بەو بینینانە دەکات کە بۆی دەرکەوتووە ،کاتێک تۆ ناردیت کە عیسا بدەم بە گەلی ئیسرائیل ،بەهۆی ئەو ئیرادە خرایەی کە هەیانبوو. کاتێک یرۆکل ،ژنەکەم بیستبووی کە عیسا هەستاوەتەوە و لە جەلیل دەرکەوتووە ،لۆنگینۆس سەرۆک سەدەکە و دوانزە سەربازی لەگەڵ خۆی برد ،هەمان ئەو کەسەی لە گۆڕەکەدا چاودێری دەکرد و چووە بۆ ئەوەی سڵو لە ڕووخساری مەسیح بکات ،وەک ئەوەی بۆ دیمەنێکی گەورە بێت و لەگەڵ شاگردەکانیدا بینی. لە کاتێکدا وەستابوون و سەرسام بوون و چاویان لێی بوو ،سەیری کرد و یێی گوتن« :ئەوە چییە؟» ئایا باوەڕتان یێم هەیە؟ بانگەواز بکە، بزانە لەو یەیمانەی کە خودا بە باوکانی بەخشی ،دەوترێت هەموو جەستەیەک کە لەناوچووە بەهۆی مردنی منەوە بژی ،کە ئێوە بینیوتانە. ئێستاش دەبینن کە من دەژیم ،کە ئێوە لە خاچتان دا .زۆر ئازارم چێشت ،تا لە گۆڕدا نێردران .بەڵم ئێستا ،گوێم لێ بگرن و باوەڕ بە باوکم بکەن -خودا کە لە مندایە .چونکە یەڕۆکانی مردنم شلکردەوە و دەروازەکانی شەعوولم شکاند .و هاتنی منیش لە دوای ئەوە دەبێت. کاتێک یرۆکل ژنەکەم و ڕۆمییەکان ئەم شتانەیان بیست ،هاتن و یێیان وتم ،بە گریانەوە .چونکە ئەوانیش دژی بوون ،کاتێک ئەو خرایانەیان داڕشت کە بەسەریدا کردبوو .منیش بە ناڕەحەتی لەسەر قەنەفەی جێگاکەم بووم و جلێکی ماتەمینیم لەبەر کرد و یەنجا ڕۆمیم لەگەڵ ژنەکەم برد و چوومە جەلیل. کاتێک لە ڕێگاکەدا دەڕۆیشتم ،شایەتحاڵی ئەم شتانەم دا .کە هیرۆدس ئەم کارانەی لە ڕێگەی منەوە کرد ،لەگەڵمدا ڕاوێژکاری کرد و ناچاری کردم دەستەکانم لە دژی چەکدار بکەم و دادوەری لەسەر هەمووان بکەم و دادیەروەر ،یەروەردگاری ڕاستودروستەکان شەق بدەم. کاتێک لێی نزیک بووینەوە ،ئەی هیرۆدس ،دەنگێکی گەورە لە ئاسمانەوە بیسترا و ڕەشەبایەکی ترسناک و زەوی لەرزی و بۆنێکی خۆشی لێدا ،کە هەرگیز لە یەرستگای ئۆرشەلیمدا هەستی یێنەدەکرا .ئێستا کە لە ڕێگادا وەستابووم ،یەروەردگارمان منی بینی کە وەستابوو و لەگەڵ شاگردەکانی قسەی دەکرد .بەڵم لە دڵمدا دوعام کرد ،چونکە دەمزانی ئەوە ئەو کەسەیە کە ئێوە ڕادەستتان کردم ،کە ئەو یەروەردگاری شتە دروستکراوەکانە و دروستکەری هەمووانە .بەڵم ئێمە کە بینیمان ،هەموومان لەبەردەم یێیەکانیدا کەوتینە سەر ڕووخسارمان .منیش بە دەنگێکی بەرز گوتم« :ئەی یەروەردگار ،گوناهم کردووە ،کە دانیشتووم و دادوەریم لەسەر تۆ کرد ،کە تۆڵەی هەمووان بە ڕاستی دەدەیتەوە» .وە سەیرکە ،دەزانم کە تۆ خودای کوڕی خودایت و من مرۆڤایەتی تۆم بینی نەک خودایی تۆ .بەڵم هیرۆدس لەگەڵ نەوەی ئیسرائیل ناچاری کردم کە خرایەت لەگەڵ بکەم .بۆیە بەزەییم یێدا بێتەوە ئەی خودای ئیسرائیل! ژنەکەم بە دڵەڕاوکێیەکی زۆرەوە گوتی« :خودای ئاسمان و زەوی ،خودای ئیسرائیل ،بەیێی کردەوەکانی یۆنتیۆس ییلتۆس و نە بەیێی ویستی نەوەی ئیسرائیل و نە بەیێی بیرکردنەوەی کوڕانی کاهینەکان یاداشتم مەدەنەوە .بەڵم لە شکۆمەندی خۆتدا مێردەکەم لەبیر بکە! ئێستا یەروەردگارمان نزیک بووەوە و من و ژنەکەم و ڕۆمییەکانی زیندوو کردەوە .سەیرم کرد و بینیم شوێنەواری خاچەکەی لەسەر بووە. وتی« :ئەوەی هەموو باوکە ڕاستگۆکان هیوایان دەخواست وەریبگرن ،بەڵم نەیانبینیوە -لە سەردەمی تۆدا یەروەردگاری کات ،کوڕی مرۆڤ ،کوڕی بەرزترین ،کە بۆ هەتاهەتایە ،لە مردووەکان هەستایەوە و لە بەرزاییدا شکۆمەندە بە هەموو ئەو شتانەی کە دروستی کردووە و بۆ هەمیشە و چەسپاندووە. .1یۆستینۆس ،یەکێک لەو نووسەرانەی کە لە سەردەمی ئۆگستۆس و تیبریۆس و گەینزدا بوون ،لە سێیەم گوتاریدا نووسیویەتی :ئێستا مەریەمی جەلیلی کە مەسیحی لە قودس لە خاچ دراوە ،لەگەڵ مێردێکدا نەبووە .یوسف وازی لێ نەهێنا؛ بەڵم یوسف بەبێ ژن لە ییرۆزیدا بەردەوام بوو ،ئەو و یێنج کوڕەکەی بە ژنێکی یێشوو؛ و مەریەم بەبێ مێرد بەردەوام بوو. 2تیۆدۆرۆس بۆ ییلتۆسی حاکمی نووسی :ئەو ییاوە کێ بوو کە گلەیی لەبەردەمتدا هەبوو کە لەلیەن ییاوانی فەلەستینەوە لە خاچ دراوە؟ئەگەر زۆر کەس بە ڕاستگۆیی داوای ئەمەیان دەکرد ،بۆچی تۆ ڕەزامەندیت لەسەر ڕاستودروستی ئەوان نەبوو؟ ئەگەر بە ناڕەوا داوای ئەمەیان کرد ،چۆن یاسات سەریێچی کرد و فەرمانت بەو شتە کرد کە دوورە لە ڕاستودروستی؟ ییلتۆس بۆی نارد :لەبەر ئەوەی نیشانەکانی کرد ،نەمدەویست بیکوژم ،لەبەر ئەوەی تۆمەتبارەکانی دەیانگوت« :خۆی بە یاشا ناودەبات ،لە خاچمدا».
نامەکانی هیرۆدس و ییلتۆس
3یۆسێفۆس دەڵێت :ئەگریپا یاشا جلێکی لەبەردا بوو کە بە زیو تواوەتەوە و لە شانۆی قەساریادا بینینەکەی بینی .کاتێک خەڵکەکە بینی کەجلەکانی دەدرەوشایەوە ،یێیان گوت« :تا ئێستا وەک مرۆڤێک لە تۆ دەترسین ،لەمەودوا تۆ لە سروشتی مرۆڤە فانیەکان بەرز دەبیتەوە». فریشتەیەکی بینی کە لەسەری وەستابوو ،وەک ئەوەی تا مردن لێی دا. کۆتایی نامەی ییلتۆس بۆ هیرۆدس. نامەی یۆنتاۆس یالتۆس ،کە بۆ ئامپراتۆری ڕۆمانی نووساویەتی سەبارەت بە یەروەردگارمان عاسا مەساح. یۆنتیۆس ییلتۆس بۆ تیبریۆس قەیسەر -سڵو: بەسەر عیسا مەسیحدا کە لە دوامدا بە تەواوی یێم ناسی ،لە کۆتاییدا بە ئیرادەی خەڵک سزایەکی تاڵ درا ،هەرچەندە من ئامادە نەبووم و نیگەران بووم .لە ڕاستییەکی باشدا ،هیچ تەمەنێک ییاوێکی وا باش و توند و تیژی نەبووە و نابێت .بەڵم خەڵکەکە هەوڵێکی نایابیان دا و هەموو نووسەر و سەرۆک و گەورەکانیان ڕێککەوتن لەسەر لە خاچکردنی ئەم باڵیۆزی حەقیقەتە ،یێغەمبەرەکانی خۆیان ،وەک سیبیلەکانی لەگەڵ ئێمە ،ئامۆژگاری یێچەوانەیان دەکرد؛ کاتێک هەڵواسرا نیشانە سەروو سروشتییەکان دەرکەوتن و لە حوکمی فەیلەسوفەکاندا هەموو جیهانیان بە وێرانکاری هەڕەشە کرد .شاگردەکانی گەشە دەکەن ،بە ڕەفتار و خۆگرتنی ژیانیان درۆ لە ئاغاکەیان ناکەن؛ نەخێر ،بە ناوی ئەوەوە زۆرترین سوودیان هەیە . 1ئەگەر نەمترسابا فیتنەیەک لە نێو خەڵکەکەدا سەرهەڵبدات ،کە خەریک بوو تووڕە بن ،ڕەنگە ئەم ییاوە هێشتا لەگەڵمان بژیا .هەرچەندە ،بەهۆی ئەوەی بە دڵسۆزی بۆ کەرامەتی تۆ ناچار بووم ،نەک بە مەیلی خۆم سەرکردایەتی بکرێم ،بە هەموو هێزمەوە هەوڵم نەدا ڕێگری لە فرۆشتن و ئازاری خوێنی ڕاستگۆ بکەم ،بێ تاوان لە هەموو تۆمەتێک ،بە ناڕەوا ،بەڕاستی ،لە ڕێگەی خرایەکاری مرۆڤەکانەوە ،و لەگەڵ ئەوەشدا ،وەک کتێبی ییرۆز لێکدەداتەوە ،بۆ لەناوبردنی خۆیان. خواحافیزی٥ .ی ساڵنامەکانی مانگی نیسان. ڕایۆرتی یالتۆسی حاکم ،سەبارەت بە یەروەردگارمان عاسا مەساح؛ کە بۆ ئۆگستۆس سازار ،لە ڕۆما نێردراوە. لەو ڕۆژانەدا ،کاتێک یەروەردگارمان عیسا مەسیح لە ژێر دەستی یۆنتیۆس ییلتۆس ،حاکمی فەلەستین و فینیقیا لە خاچدرا ،ئەو شتانەی لێرەدا تۆمارکراون لە ئۆرشەلیم ڕوویانداوە و لەلیەن جولەکەکانەوە دژی یەزدان ئەنجامدراون .بۆیە ییلتۆس هەمان شت لەگەڵ ڕایۆرتی تایبەتی خۆی بۆ قەیسەر لە ڕۆما نارد و بەم شێوەیە نووسی: بۆ بەهێزترین و ئاگۆستترین و خوداییترین و ترسناکترین ئۆگستۆس سیزار ،ییلتۆس ،بەڕێوەبەری یارێزگای ڕۆژهەڵت: زانیاریم دەستکەوتووە ،لە هەموویان نایابترینیان ،لە ئەنجامدا ترس و لەرزین دەستی بەسەردا گرتووە .چونکە لەم یارێزگایەی کە من بەڕێوەی دەبەم ،کە یەکێک لە شارەکانی ناوی قودسە ،هەموو جولەکەکان ییاوێکیان بە ناوی عیسا ڕادەست کردم و تۆمەتێکی زۆریان لەسەر هێنا ،کە نەیانتوانی بە بەڵگەی یەکگرتوو یشتڕاستی بکەنەوە .بەڵم یەک بیدعەیان بە تایبەتی تۆمەتبار کرد ،ئەویش ئەوەیە کە عیسا وتی شەممە یشوو نییە ،هەروەها نابێت لەلیەن ئەوانەوە جێبەجێ بکرێت .چونکە لەو ڕۆژەدا چەندین چارەسەری ئەنجامدا ،و کوێرەکانی بینی و چەقۆکێشەکانی ڕۆیشتن ،مردووەکانی زیندووکردەوە ،یەتاکانی یاککردەوە ،ئەو ئیفلیجانەی چاککردەوە کە بە تەواوی نەیاندەتوانی جەستەیان بجوڵێنن یان دەمارەکانیان بجوڵێنن ،بەڵکو تەنها دەیانتوانی قسە بکەن و گوتار بکەن و دەسەڵتی ڕۆیشتن و ڕاکردنیان یێبەخشی، تەنها بە قسەکەی لوازییان لبرد .کارێکی زۆر بەهێزی تر هەیە کە بەلی ئەو خوداوەندانەی کە هەمانە نامۆیە :ییاوێکی زیندووکردەوە کە چوار ڕۆژ مردبوو ،تەنها بە قسەکەی بانگی کرد ،کاتێک مردووەکە دەستی بە خرایبوون کردبوو ،جەستەی بەهۆی ئەو کرمانەی کە بەخێوکرابوون خراپ بوو ،بۆنی سەگی هەبوو؛ بەڵم کاتێک بینی لە گۆڕەکەدا یاڵکەوتووە فەرمانی یێکرد ڕابکات ،مردووەکەش بە هیچ شێوەیەک دوا نەکەوت ،بەڵکو وەک زاوایەک لە ژوورەکەی دەرچوو ،بە هەمان شێوە لە گۆڕەکەی دەرچوو ،یڕ بوو لە بۆنێکی زۆر .جگە لەوەش ،تەنانەت ئەوانەی کە نامۆ بوون و بە ڕوونی شەیتانپەرست بوون ،کە شوێنی نیشتەجێبوونیان لە بیابانەکاندا هەبوو و گۆشتی خۆیان دەخوارد و وەک ئاژەڵ و شتە خەزانەکان دەسوڕانەوە ،ئەو بوو بە دانیشتوانی شارەکان و بە قسەیەک عەقڵنییان کرد و ئامادەیان کرد بۆ ئەوەی ببنە دانا و بەهێز و ناوبانگ ،خواردنەکانیان لەگەڵ هەموو دوژمنەکانی ڕۆحە نایاکەکاندا دەخوارد کە بوون لەناویاندا وێرانکەر و فڕێیدا بۆ قووڵیی دەریا. وە ،دیسانەوە ،یەکێکی تر هەبوو کە دەستێکی وشک بوو ،و نەک تەنها دەست بەڵکو نیوەی جەستەی ییاوەکە وەک بەردێک بوو ،و نە شێوەی ییاوی هەبوو و نە سیمیتری جەستەیەکی هەبوو :تەنانەت ئەویش بە وشەیەک چاکی کردەوە و چاکی کردەوە .ژنێکیش کە بۆ ماوەیەکی زۆر کێشەی خوێنی هەبوو و خوێنبەر و خوێنبەرەکانی ماندوو بوون و جەستەی مرۆڤی هەڵنەگرتبوو ،وەک مردووێک بوو و ڕۆژانە بێدەنگ بوو ،بەجۆرێک هەموو یزیشکانی قەزاکە نەیانتوانی چارەسەری بکەن ،چونکە هیوایەکی ژیانی بۆ نەمابوو؛ بەڵم کاتێک عیسا بەلیدا تێدەیەڕی بە شێوەیەکی نهێنی هێزی وەرگرت بەهۆی ئەوەی سێبەرەکەی کەوتە سەری ،لە یشتەوە دەستی لە لێواری جلەکەی دا و یەکسەر ،هەر لەو کاتژمێرەدا ،هێز ئەندامە ماندووەکانی یڕکرد و وەک ئەوەی هەرگیز تووشی هیچ شتێک نەبووبێت ،دەستی کرد بە ڕاکردن بەرەو کەفەرناحوم ،شارەکەی خۆی ،بەجۆرێک کە لە گەشتێکی شەش ڕۆژدا گەیشتە ئەوێ.
نامەکانی هیرۆدس و ییلتۆس
وە ئەم شتانەم ئاشکرا کردووە کە بەم دواییە ئاگادار کرامەوە و عیسا لە ڕۆژی شەممەدا کردوویەتی .وە موعجیزە گەورەکانی تری لەمانە کرد ،بەجۆرێک من چاودێری کارە سەرسوڕهێنەرەکانی گەورەترم کردووە کە لەلیەن ئەوەوە ئەنجامدراوە لە چاو ئەو خوداوەندانەی کە ئێمە دەیانپەرستین. بەڵم هیرۆدس و ئەرکیلۆس و فیلیپ و حەنا و قەیفا لەگەڵ هەموو گەلدا ،ڕادەستی منیان کرد و ئاژاوەیەکی زۆریان لە دژی من دروست کرد بۆ ئەوەی دادگایی بکەم .بۆیە فەرمانم کرد لە خاچ بدرێت ،کاتێک بۆ یەکەمجار شەقم لێدا ،هەرچەندە هیچ هۆکارێکم لێ نەدۆزیەوە بۆ تۆمەت و مامەڵەی خراپ. کاتێک لە خاچ درا ،تاریکی بەسەر هەموو جیهاندا هات ،خۆر بۆ ماوەی نیو ڕۆژ تاریک بوو ،ئەستێرەکان دەرکەوتن ،بەڵم هیچ بریقەیەکیان تێدا نەبینرا .مانگیش گەشاوەیی خۆی لەدەستدا ،وەک ئەوەی ڕەنگی خوێنی لێ بێت؛ جیهانی کۆچکردووش قووتدرا؛ بەجۆرێک کە هەر ییرۆزگای یەرستگاکە ،وەک خۆیان یێی دەڵێن ،لە کاتی کەوتنیاندا بۆ جولەکەکان خۆیان دەرنەکەوت ،بەڵکو هەستیان بە چەقۆیەک کرد لە زەویدا و وەرچەرخانی ڕەشەبای یەک لە دوای یەک .لەناو ئەم ترسەدا مردووەکان هەستانەوە دەرکەوتن ،وەک جولەکەکان خۆیان شایەتحاڵی بوون و دەیانگوت ئەوە ئیبراهیم و ئیسحاق و یاقوب و دوانزە باوکە باوک و موسا و ئەیوب بوون کە یێشتر وەک دەڵێن نزیکەی سێ هەزار و یێنج سەد ساڵ مردوون .زۆریش هەبوون کە خۆم بینیم لە جەستەدا دەرکەوتن و گریانی جولەکەکانیان دەکرد ،بەهۆی ئەو سەریێچییەی کە لەلیەن ئەوانەوە ئەنجامدرا و بەهۆی لەناوچوونی جولەکەکان و یاساکەیان. ترسی بوومەلەرزەکەش لە کاتژمێری شەشەمی ئامادەکارییەوە تا کاتژمێری نۆ بەردەوام بوو .کاتێک لە یەکەم ڕۆژی هەفتەدا ئێوارە بوو، دەنگێک لە ئاسمانەوە هات و ئاسمان حەوت هێندە زیاتر لە هەموو ڕۆژەکانی تر ڕووناکتر بوو .وە لە کاتژمێری سێیەمی شەودا خۆر لەوە ڕووناکتر دەرکەوت کە تا ئێستا درەوشایەوە و هەموو نیوەگۆی ڕووناک کردەوە .وەک چۆن لەناکاو ڕەشەبا لە زریانێکدا دێتە دەرەوە ،بە هەمان شێوە ییاوان بینران ،کە باڵیان بەرز و لە شکۆمەندیدا زیاتر بوو ،سویایەکی بێشومار هاواریان دەکرد و دەنگیان وەک ڕەشەبایەکی زۆر بەرز بیسترا ،عیسا کە لە خاچ درابوو هەستایەوە ،لە هەدەسەوە سەرکەون ئێوە کە کۆیلە بوون لە کۆشکە ژێرزەمینییەکانی هەدەس .وە چەقۆی زەوی وەک ئەوەی بنی نەبێت؛ بەڵم بەجۆرێک بوو کە بناغەکانی زەوی دەرکەوتن ،لەگەڵ ئەوانەی لە ئاسمان هاواریان دەکرد و لەناو مردووەکانی زیندووبووەوە بە جەستەدا دەڕۆیشتن .ئەو کەسەی هەموو مردووەکانی زیندووکردەوە و هەدەسی بەستەوە گوتی« :بە شاگردەکانم بڵێن یێشتان دەڕوات بۆ جەلیل ،لەوێ دەیبینن». وە بە درێژایی ئەو شەو ڕووناکی نەدرەوشایەوە .زۆرێک لە جولەکەکان لە کۆڵی زەویدا گیانیان لەدەستدا و قووتدرابوون ،بەجۆرێک کە بۆ بەیانی زۆربەی ئەوانەی دژی عیسا بوون نەدۆزرانەوە .هەندێکی تریش دەرکەوتنی ییاوانیان بینی کە هەستانەوە کە هیچ کام لە ئێمە نەمانبینیبوو .کەنیسەیەکی جولەکەکان بە تەنیا لە خودی ئۆرشەلیمدا مابووەوە ،چونکە هەموویان لەو وێرانەدا ون بوون. بۆیە بەو ترسە سەرسام بووم و ترسناکترین لەرزم گرتبوو ،ئەوەی لەو کاتەدا بینیم نووسیومە و ناردم بۆ گەورەیی تۆ .ئەوەی جولەکەکان دژی عیسا کرا ،منیش خستە ناوەوە و بۆ خودایی تۆم ناردووە ،گەورەم. ڕایۆرتی یۆنتاۆس یالتۆس ،حاکمی جولەکە؛ کە بۆ تابریۆس سازار لە ڕۆما نێردراوە. بۆ بەهێزترین و ئاگۆستترین و ترسناکترین و خوداییترین ئۆگستۆس ،یۆنتیۆس ییلتۆس ،بەڕێوەبەری یارێزگای ڕۆژهەڵت. من بەڵێنم داوە بەم نووسینەم ،هەرچەندە بە ترس و لەرزێکی زۆرەوە ،یادشای نایابترین ،دۆخی ئێستای کارەکانم ،وەک لە ئەنجامەکەدا دەرکەوتووە ،یەیوەندی بە چاکەکاریتەوە بکەم .چونکە کاتێک من ئەم یارێزگایەم بەڕێوەبرد ،گەورەم ،بەیێی فەرمانی ئارامیی تۆ ،کە یەکێکە لە شارەکانی ڕۆژهەڵت بە ناوی قودس ،کە یەرستگای نەتەوەی جولەکەکانی تێدا دروستکراوە ،هەموو جەماوەرێکی جولەکەکان کۆبوونەوە ،ییاوێکی دیاریکراویان بە ناوی عیسا ڕادەستی من کرد ،تۆمەتێکی زۆر و بێکۆتاییان لە دژی هێنا .بەڵم نەیانتوانی لە هیچ شتێکدا سزای بدەن .بەڵم یەک بیدعەیان لە دژی هەبوو ،کە دەیگوت شەممە یشوویەکی گونجاوی ئەوان نییە. ئێستا ئەو مرۆڤە زۆر چارەسەر و کارە باشەکانی ئەنجامدا :نابیناکانی بینی ،یەتاکانی یاککردەوە ،مردووەکانی زیندووکردەوە ،ئیفلیجەکانی چاککردەوە ،کە بە هیچ شێوەیەک نەیاندەتوانی بجوڵێن ،بەڵکو تەنها دەنگیان هەبوو و هەموو ئێسکەکانیان لە شوێنی خۆیان بوو؛ و هێزی یێدان بۆ ڕۆیشتن و ڕاکردن ،تەنها بە قسەی خۆی فەرمانی یێدەکرد .کارێکی تری بەهێزتری کرد ،کە تەنانەت لە نێو خوداوەندەکانی ئێمەشدا سەیر بوو ،لزارۆسی لە مردووەکان زیندوو کردەوە ،کە چوار ڕۆژ مردبوو ،تەنها بە قسەیەک فەرمانی دا کە مردووەکە زیندوو بکرێتەوە ،لە کاتێکدا جەستەی یێشتر بەهۆی کرمەکانەوە خراپ بوو کە لە برینەکانیدا یەروەردە بوون .فەرمانی بە جەستە بۆنخۆشەکە کرد کە لەناو گۆڕەکەدا کەوتبوو ،ڕابکەن و وەک زاوا لە ژوورەکەیەوە لە گۆڕەکەیەوە هاتە دەرەوە ،یڕ بوو لە بۆنی شیرین .هەندێکیش کە جنۆکەکان بە توندی دەناڵێنن و لە شوێنە بیابانەکاندا نیشتەجێ بوون و گۆشتی ئەندامەکانی خۆیان دەخوارد و لە نێو ئاژەڵە خەزان و دڕندە کێوییەکاندا دەچوونە خوارەوە و دەچوونە خوارەوە ،لە شارەکاندا لە ماڵەکانی خۆیاندا نیشتەجێ بوون و بە قسەیەک عاقڵیان کرد و ئەوانەی کە ڕۆحی نایاک و جنۆکەکانی تووشی ژیر و بەڕێز کرد لەناویاندا بوون ،ڕەوانەی دەرەوەیان کرد بۆ ناو مەڕێک بەراز بۆ ناو دەریا و خنکانیان .دیسانەوە یەکێکی تر کە دەستێکی وشک بوو ،و لە ئازاردا دەژیا و تەنانەت نیوەی جەستەی دەنگی نەبوو ،تەنیا بە وشەیەک چاک بووەوە .ژنێکیش کە بۆ ماوەیەکی زۆر کێشەی خوێنی هەبوو ،بەجۆرێک کە بەهۆی دەردراوەکەوە هەموو جومگەکانی ئێسکەکانی وەک شووشە دەبینران و دەدرەوشایەوە ،چونکە هەموو یزیشکەکان بەبێ هیوا دەریان کردبوو ،و یاکیان نەکردبووەوە ،چونکە هیچ هیوایەکی
نامەکانی هیرۆدس و ییلتۆس
تەندروستی لە ناویدا نەبوو بە هیچ شێوەیەک؛ بەڵم جارێک ،کاتێک عیسا بەلیدا تێدەیەڕی ،لە یشتی لێواری جلەکانی دەستی لێدا و هەر لەو کاتژمێرەدا هێزی جەستەی گەڕایەوە و چاک بووەوە ،وەک ئەوەی هیچ ناخۆشییەکی نەبێت ،و دەستی کرد بە ڕاکردن بەرەو شارەکەی خۆی کە یەنێاس بوو .ئەمانەش بەم شێوەیە بوون ،بەڵم جولەکەکان باسیان لەوە کرد کە عیسا لە ڕۆژی شەممەدا ئەم کارانەی کردووە .بینیم سەرسوڕهێنەری گەورەتر لەلیەن ئەوەوە کراوە لە چاو ئەو خوداوەندانەی کە ئێمە دەیانپەرستین .یاشان هیرۆدس و ئارکێلۆس و فیلیپ و حەنا و قەیفا لەگەڵ هەموو گەل ڕادەستیان کردم بۆ ئەوەی بیخەنە بەردەم دادگا .لەبەر ئەوەی زۆرێک ئاژاوەیان لە دژی من دروست کرد، فەرمانم کرد کە لە خاچ بدرێت. کاتێک لە خاچ درا تاریکی بەسەر هەموو جیهاندا هات .خۆر بە تەواوی شاراوە بوو و ئاسمان تاریک دەرکەوت لە کاتێکدا هێشتا ڕۆژ بوو، بەجۆرێک ئەستێرەکان بینران ،هەرچەندە هێشتا بریقەیان تاریک بوو ،بۆیە ،یێموایە جەنابی ئێوە بێ ئاگا نییە کە لە هەموو جیهاندا لە کاتژمێری شەشەمەوە تا ئێوارە چراکانیان داگیرساندووە .مانگەکەش کە وەک خوێن بوو ،بە درێژایی شەو نەدرەوشایەوە ،هەرچەندە لە کاتی یڕبووندا بوو ،ئەستێرەکان و ئۆریۆن بە هۆی ئەو سەریێچییەی کە ئەنجامیاندا ،گریانی بۆ جولەکەکان دەکرد. وە لە یەکەم ڕۆژی هەفتەدا ،نزیکەی کاتژمێری سێیەمی شەو ،خۆر وەک ئەوەی یێشتر نەدرەوشاوەتەوە دەرکەوت و هەموو ئاسمان ڕووناک بووەوە .وەک چۆن ڕەشەباکان لە زریانێکدا دێن ،بە هەمان شێوە هەندێک ییاوی باڵ بەرز و بە ڕیزبەندییەکی جوان و شکۆمەندی وەسف نەکراو لە هەوادا دەرکەوتن و کۆمەڵێکی بێشوماری فریشتەکان هاواریان دەکرد و دەیانگوت :شکۆمەندی بۆ خودا لە بەرزترین ئاست و لەسەر زەوی ئاشتی ،نیازیاکی لە نێوان مرۆڤەکاندا :لە هەدەسەوە سەرکەون ،ئێوەی کۆیلیەتی لە قووڵییەکانی هەدەسدا .بە دەنگی ئەوان هەموو شاخ و گردەکان دەجووڵن و بەردەکان دڕان و چەقۆی گەورە لە زەویدا دروست بوون ،بەجۆرێک کە شوێنەکانی کۆتاییەکە دیار بوو. لەناو ئەو ترسەدا مردووەکان بینران کە هەستانەوە ،بەجۆرێک جولەکەکان کە بینییان گوتیان« :ئێمە ئیبراهیم و ئیسحاق و یاقوب و دوانزە ییاوە باوکەمان بینی ،کە نزیکەی دوو هەزار و یێنج سەد ساڵ یێش ئێستا مردن ،نوحمان بە ڕوونی بینی لە جەستەدا» .هەموو جەماوەرەکە بەدەوری خۆیاندا ڕۆیشتن و بە دەنگێکی بەرز سروودیان بۆ خودا دەوتەوە و دەیانگوت« :یەزدانی یەروەردگارمان کە لە مردووەکان هەستایەوە ،هەموو مردووەکانی زیندوو کردۆتەوە و هەدەسی تاڵن کردووە و کوشتوویەتی». بۆیە یادشای گەورەم ،هەموو ئەو شەوە ڕووناکی نەوەستا .بەڵم زۆرێک لە جولەکەکان مردن و ئەو شەوە نوقم بوون و لە کۆشکەکاندا قووت دراون ،تەنانەت تەرمەکانیان نەبینرا .ئێستا مەبەستم ئەوەیە کە ئەوانەی جولەکەکان ئازاریان چەشت کە دژی عیسا قسەیان دەکرد. بەڵم یەک کەنیسەی لە ئۆرشەلیم مایەوە ،چونکە هەموو کەنیسەکان کە دژی عیسا بوون ،زەق بووەوە. بۆیە لە ڕێگەی ئەو ترسەوە ،کە سەرسام بووم و بە لەرزێکی زۆرەوە دەستی بەسەردا گیرا ،هەر لەو کاتژمێرەدا ،فەرمانم دا ئەوەی لەلیەن هەموویانەوە کراوە بنووسرێت و بۆ بەهێزی تۆم ناردووە. دادگایاکردن و ئادانەکردنی یالت. کاتێک نامەکان هاتنە شاری ڕۆمییەکان و بۆ قەیسەر خوێندرانەوە و کەمێک لەوێ وەستابوون ،هەموویان ترساون ،چونکە بەهۆی سەریێچی ییلتۆسەوە تاریکی و بوومەلەرزە بەسەر هەموو جیهاندا هاتبوو .قەیسەر کە یڕ بوو لە تووڕەیی ،سەربازی نارد و فەرمانی دا ییلتۆس وەک دیل بهێنرێت. کاتێک هێنرایە شاری ڕۆمەکان و قەیسەر بیست کە هاتووە ،لە یەرستگای خوداوەندەکان دانیشت ،لە سەرووی هەموو ئەنجومەنی ییران و هەموو سویا و هەموو دەسەڵتەکەیەوە ،فەرمانی دا ییلتۆس لە دەروازەکە بوەستێت .قەیسەر یێی گوت« :ئەی خوایەرستە ،کاتێک نیشانە گەورەکانت بینی کە ئەو ییاوە کردوویەتی ،بۆچی بوێری ئەوەت هەبوو ئەمە بکەیت؟» بە بوێریکردن بۆ ئەنجامدانی کارێکی خراپ هەموو جیهانت وێران کردووە. ییلتۆس گوتی« :یاشا و خۆسەیێن ،من تاوانبار نیم بەم شتانە ،بەڵکو ئەوە زۆر جولەکەکانن کە خێرا و تاوانبارن» .سیزار گوتی« :ئەوان کێن؟» ییلتۆس فەرمووی« :هرۆدس و ئەرکیلۆس و فیلیپ و حەنا و قەیفا و هەموو جولەکەکان» .سیزار فەرمووی« :بە چ هۆکارێک مەبەستەکەیان جێبەجێ کرد؟» ییلتۆس گوتی« :نەتەوەکەیان یاخی و بێ ملکەچییە و ملکەچی دەسەڵتی تۆ نین» .قەیسەر گوتی« :کاتێک ڕادەستی تۆیان کرد ،دەبوو دڵنیای بکەیتەوە و بۆ لی من بنێری و ڕازی نەبوویت ییاوێکی لەو جۆرە لە خاچ بدەن ،کە دادیەروەر بوو و موعجیزە گەورە و باشەکانی کرد ،وەک ئەوەی لە ڕایۆرتەکەتدا وتت .» 1چونکە بەم جۆرە موعجیزە عیسا دەرکەوت کە مەسیحی یاشای جولەکەکانە. کاتێک قەیسەر ئەمەی وت و خۆی ناوی مەسیحی لێنا ،هەموو خوداوەندەکان یێکەوە کەوتنە خوارەوە و وەک تۆز بوون لەو شوێنەی کە سیزار لەگەڵ ئەنجومەنی ییران دانیشتبوو .هەموو ئەو خەڵکەی لە نزیک قەیسەر وەستابوون بەهۆی گوتنی وشەکە و کەوتنی خوداوەندەکانیانەوە یڕ بوون لە لەرز و ترسیان لێ گرت هەموویان ڕۆیشتن ،هەریەکەیان بۆ ماڵەکەی خۆیان سەرسام بوون بە چی ڕوویداوە .قەیسەر فەرمانی بە ییلتۆس کرد کە بە سەلمەتی بپارێزرێت ،تا ڕاستییەکان دەربارەی عیسا بزانێت.
نامەکانی هیرۆدس و ییلتۆس
سبەی کە سیزار لەگەڵ هەموو ئەنجومەنی ییران لە یایتەخت دانیشت ،جارێکی تریش بەڵێنیدا یرسیاری لە ییلتۆس بکاتەوە .قەیسەر گوتی : «ڕاستی بڵێ ،خودانەیەرست ،چونکە لە ڕێگەی ئەو کارە بێ خودایەی کە بەرامبەر عیسا کردووتە ،لێرەشدا ئەنجامدانی کارە خرایەکانت دەرکەوت ،بەو یێیەی خوداوەندەکان وێران بوون .کەواتە بڵێ :کێیە ئەو کەسەی لە خاچ دراوە ،چونکە ناوی هەموو خوداوەندەکانی لەناوبردووە؟ ییلتۆس گوتی« :بەڕاستی بەڵگەکانی ڕاستن .چونکە تەنانەت منیش بە کارەکانی قەناعەتم یێکرا کە ئەو لە هەموو ئەو خوداوەندانەی کە ئێمە ڕێزیان لێدەگرین گەورەترە .سیزار گوتی« :ئەوا بە چ هۆکارێک بوێری و کارێکی وات لە دژی کرد ،نەزانیت لێی، یان بە دڵنیاییەوە هەندێک فەسادی بۆ حکومەتەکەم داڕشت؟ ییلتۆس گوتی« :من ئەوەم کرد لەبەر سەریێچی و فیتنەی جولەکەکانی بێ یاسا و بێ خودا». قەیسەر یڕ بوو لە تووڕەیی و لەگەڵ هەموو ئەنجومەنی ییران و ئەفسەرەکانیدا ئەنجومەنێکی سازکرد و فەرمانی دا کە فەرمانێک بەم شێوەیە دژی جولەکەکان بنووسرێت—: بۆ لیسیانۆس کە یلەی یەکەمی لە وڵتی ڕۆژهەڵتدا بەدەستهێناوە .سڵو: من ئاگادارکرامەوە لەو بوێرییەی کە زۆر لەم دواییانەدا لەلیەن جولەکەکانی دانیشتووی قودس و شارەکانی دەوروبەری ئەنجامدراون ،و ئەو بێ یاساییانە ،چۆن ییلتۆسیان ناچار کردووە خوداوەندێکی دیاریکراو بە ناوی عیسا لە خاچ بدات ،کە لە ڕێگەیەوە سەریێچییەکی گەورەی ئەوان جیهان تاریک بوو و ڕاکێشرا بۆ وێرانبوون .بۆیە لەگەڵ کۆمەڵێک سەربازدا بڕیار بدەن کە یەکسەر بچنە لی ئەوان و بەم فەرمانە ملکەچبوونیان بۆ کۆیلیەتی ڕابگەیەنن .بە گوێڕایەڵیکردن و بەردەوامبوون لە دژی ئەوان و بڵوکردنەوەیان لە هەموو گەلندا، کۆیلەیان بکەن و بە دەرکردنی نەتەوەکەیان لە هەموو جولەکە بە زووترین کات نیشان بدەن ،لە هەر شوێنێک کە ئەمە هێشتا دەرنەکەوتبێت، کە یڕن لە خرایە. کاتێک ئەم فەرمانە هاتە وڵتی ڕۆژهەڵت ،لیسیانۆس لە ترسی فەرمانەکە گوێڕایەڵی بوو و هەموو نەتەوەی جولەکەکانی وێران کرد و ئەوانەی لە جولەکە مابوونەوە ،لەگەڵ ئەوانەی لە نێو نەتەوەکاندا یەرش و بڵو بوون ،بخەنە کۆیلیەتی ،بۆ ئەوەی لەلیەن قەیسەرەوە بزانرێت کە ئەم کارانە لەلیەن لیسیانۆسەوە بەرامبەر بە جولەکەکانی وڵتی ڕۆژهەڵت کراوە و دڵخۆشی بکات. دیسانەوە قەیسەر بڕیاریدا ییلتۆس یرسیاری لێبکات و فەرمانی بە کایتنێک کرد کە ناوی ئەلبیۆس بوو سەری ییلتۆس ببڕێت و گوتی : «هەروەک دەستی خستە سەر ئەو ییاوە دادیەروەرەی کە یێی دەوترێت مەسیح ،ئەویش بە هەمان شێوە دەکەوێت و هیچ ڕزگاربوونێک نادۆزێتەوە». کاتێک ییلتۆس هاتە شوێنەکە بە بێدەنگی دوعای کرد و گوتی« :ئەی یەروەردگار ،لەگەڵ عیبرییە خرایەکان لەناوم مەبە ،چونکە نەدەبوو دەستت بخەمە سەرت ،بەڵکو بۆ نەتەوەی جولەکەکانی بێ یاسا ،چونکە فیتنەیان لە دژی mssوروژاند بەڵم تۆ دەزانیت کە من بە نەزانی ئەوەم کردووە .بۆیە بەهۆی ئەم گوناهەمەوە لەناوم مەبە ،نە ئاگاداری ئەو خرایەیەی کە لە مندایە ،ئەی یەروەردگار و لە یڕۆکل بەندەکەتدا کە لەم کاتژمێرەی مردنمدا لەگەڵم وەستاوە ،کە فێرت کرد یێشبینی بکات کە دەبێت بزمار بدرێت لەسەر خاچ .لە گوناهەکەمدا سزای ئەویش مەدە ،بەڵکو لێمان خۆشبە و لە بەشی دادیەروەرەکانتدا ژمارەمان بکە .کاتێک ییلتۆس نوێژەکەی تەواو کرد ،دەنگێک لە ئاسمانەوە هات و گوتی« :هەموو نەوەکان و بنەماڵەکانی نەتەوەکان بە بەختەوەر بانگت دەکەن ،چونکە لە ژێر دەستی تۆدا هەموو ئەو شتانە جێبەجێ بوون کە یێغەمبەران سەبارەت بە منیان وتبوو .تۆش دەبێت لە هاتنی دووەممدا وەک شایەتحاڵی من دەربکەویت ،کاتێک دادوەری دوانزە هۆزی ئیسرائیل و ئەوانەی دانیان بە ناومدا نەناوە .ئینجا سەرۆک سەری ییلتۆسی بڕی و فریشتەیەکی یەزدان وەریگرت .کاتێک یڕۆکل ژنەکەی بینی فریشتەکە دێت و سەری وەرگرت ،ئەویش یڕ بوو لە خۆشی ،یەکسەر وازی لە جنۆکە هێنا و لەگەڵ مێردەکەیدا نێژرا. مردنی یالتۆس کە عاسای مەحکوم کرد. لە کاتێکدا تیبریۆس قەیسەر ئیمپراتۆری ڕۆمەکان تووشی نەخۆشییەکی سەخت بوو ،بیستبووی کە لە ئۆرشەلیم یزیشکێک هەیە ،بە ناوی عیسا ،کە تەنها بە قسەی خۆی هەموو نەخۆشییەکانی چاککردەوە .نەیزانی کە جولەکەکان و ییلتۆس کوشتوویانە ،بەم شێوەیە فەرمانی بە یەکێک لە خزمەتکارەکانی کرد کە ناوی ڤۆلۆسیانۆس بوو ،وتی :بە خێرایی بڕۆ بۆ ئەودیوی دەریاکە و بە ییلتۆس ،خزمەتکار و هاوڕێکەم بڵێ ،ئەم یزیشکەم بۆ بنێرێت تا تەندروستی سەرەتاییم بگەڕێنێتەوە .ڤۆلۆسیانۆس کە فەرمانی ئیمپراتۆرەکەی بیست ،یەکسەر ڕۆیشت و هاتە لی ییلتۆس ،وەک ئەوەی فەرمانی یێکرابوو .ئەویش بە هەمان ییلتۆس ئەو شتەی گێڕایەوە کە لەلیەن تیبریۆس قەیسەرەوە یێی سپێردراوە و گوتی« :تیبریۆس قەیسەر ،ئیمپراتۆری ڕۆمییەکان ،یەروەردگارت ،کە بیستوویەتی لەم شارەدا یزیشکێک هەیە کە تەنها بە قسەی خۆی نەخۆشییەکان چارەسەر دەکات ،بە یەرۆشەوە داوای لێدەکەیت کە بینێری بۆ لی بۆ ئەوەی نەخۆشیەکەی چاک بکاتەوە» .ییلتۆس بە بیستنی ئەمە زۆر ترسا ،زانی کە بە ئیرەیی بووەتە هۆی کوشتنی .ییلتۆس وەڵمی یێغەمبەرەکەی دایەوە و گوتی : «ئەم ییاوە خرایەکار بوو ،ییاوێک بوو هەموو گەلەکەی بەدوای خۆیدا کێشا .بۆیە دوای ئەوەی ئامۆژگاری داناکانی شارەکەم کرد ،وام لێکرد لە خاچ بدرێت .وە کاتێک یێغەمبەرەکە گەڕایەوە بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی خۆی چاوی بە ژنێکی دیاریکراو کەوت بە ناوی ڤێرۆنیکا، کە ئاشنای عیسا بوو ،وتی :ئەی ژن ،یزیشکێکی دیاریکراو لەم شارەدا هەبوو ،کە تەنها بە قسەی نەخۆشەکانی چاک دەکردەوە ،بۆچی جولەکەکان کوشتوویانە؟ ئینجا دەستی کرد بە گریان و گوتی« :ئەی من ،یەروەردگارم ،ئەوە خودای من و یەروەردگارم بوو کە ییلتۆس بە ئیرەیی ڕادەستی کرد و سزای دا و فەرمانی کرد لە خاچ بدرێت» .ئینجا بە خەمبارییەکی زۆرەوە گوتی« :زۆر یەشیمانم لەوەی کە ناتوانم ئەو شتە بەدی بهێنم کە گەورەکەم بۆی ناردبووم».
نامەکانی هیرۆدس و ییلتۆس
ڤێرۆنیکا یێی گوت :کاتێک یەروەردگارم دەچوو بۆ بانگەواز و زۆر بێ ئیرادە بووم لە ئامادەبوونی بێبەش بووم ،حەزم دەکرد وێنەکەی بۆ بکێشم ،تا لە کاتێکدا لە ئامادەبوونی بێبەش بووم ،لنیکەم فیگەری هاوشێوەی ئەو دڵنەواییم یێ ببەخشێت .وە کاتێک کانڤاسەکەم دەبردە لی نیگارکێشەکە تا بۆیاخ بکرێت ،یەروەردگارم چاوی یێی کەوتم و یرسیاری ئەوەی لێکردم کە بەرەو کوێ دەڕۆم .کاتێک هۆکاری گەشتەکەمم یێ ڕاگەیاند ،داوای کانڤاسەکەی لێکردم و بە شێوەی ڕووخساری ڕێزدارەکەی چایکراوی یێدام .بۆیە ئەگەر گەورەکەت بە دڵسۆزیەوە سەیری بینینی ئەم شتە بکات ،ئەوا یەکسەر سوودی تەندروستی وەردەگرێت. ئایا هاوشێوەی ئەم جۆرە بە زێڕ یان زیو دەستدەکەوێت؟ یرسی .نەخێر ،وتی ،بەڵم بە هەستێکی تەقوای یەرۆشی .بۆیە لەگەڵت دەڕۆم و هاوشێوەکە بۆ قەیسەر دەبەم تا سەیری بکەم و دەگەڕێمەوە. بۆیە ڤۆلۆسیانۆس لەگەڵ ڤێرۆنیکا هاتە ڕۆما و بە تیبریۆسی ئیمپراتۆرەکەی گوت :عیسا کە لە مێژە ئارەزووی دەکەیت ،ییلتۆس و جولەکەکان خۆیان ڕادەستی مردنێکی ناڕەوا کردووە و لە ڕێگەی ئیرەییەوە بە دارەکەی خاچەکەوە بەستراونەوە .بۆیە ماترۆنێکی دیاریکراو لەگەڵم هاتووە و وێنەی هەمان عیسا هێناوە و ئەگەر بە دڵسۆزیەوە سەیری بکەیت ،ئەوا لە ئێستادا سوودی تەندروستی خۆت بەدەست دەهێنیت .بۆیە سیزار وایکرد ڕێگاکە بە قوماشی ئاوریشم بڵوبکرێتەوە ،و فەرمانی دا وێنەکە یێشکەشی بکرێت؛ هەر کە سەیری کرد تەندروستی سەرەتایی خۆی وەرگرتەوە. یاشان یۆنتیۆس ییلتۆس بە فەرمانی قەیسەر دەستگیرکرا و هێنرایە ڕۆما .قەیسەر کە بیستبووی کە ییلتۆس هاتووە بۆ ڕۆما ،یڕ بوو لە تووڕەیییەکی زۆر لە دژی و وای لێکرد بیهێنن بۆ لی .ییلتۆس یۆشاکە بێ درزەکەی عیسای لەگەڵ خۆی هێنا و لەبەردەمی ئیمپراتۆردا بوو .هەر کە ئیمپراتۆر بینی هەموو تووڕەییەکانی خۆی لبرد و یەکسەر بەرەو لی هەڵسا و نەیتوانی لە هیچ شتێکدا بە توندی قسەی لەگەڵ بکات :ئەویش کە لە غیابیدا ئێستا لە ئامادەبوونیدا ئەوەندە ترسناک و توند دەرکەوت ،بە بەراورد نەرم و نیان دەبینرێت. کاتێک لە کارەکەی دوورخستەوە ،زۆری نەخایاند بە شێوەیەکی ترسناک لە دژی هەوکرا و خۆی بە بەدبەخت ڕاگەیاند ،چونکە تووڕەیی سنگی بۆ دەرنەبڕیبوو .یەکسەر وەبیرهێنایەوە ،سوێندی خوارد و ناڕەزایەتی دەربڕی کە منداڵی مردنە ،و ناشایستە بۆ ژیان لەسەر زەوی. کاتێک بینی یەکسەر سڵوی لێکرد و هەموو تووڕەیی مێشکی وەل نا. هەمووان سەریان سوڕما و ئەویش خۆی سەری سوڕما ،کە لە کاتی ئامادەنەبووندا ئەوەندە لە ییلتۆس تووڕە بوو و نەیتوانی بە توندی هیچی یێ بڵێت لە کاتێکدا کە ئامادە بوو .لە کۆتاییدا ،بە یێشنیاری ئیلهی ،یان ڕەنگە بە ڕازیکردنی هەندێک مەسیحی ،وای لێکرد کە یاڵتۆکەی لێ بسەنێتەوە و زۆری نەخایاند دەستی کردەوە بە تووڕەیی ڕەسەنی دەروونی خۆی لە دژی .کاتێک ئیمپراتۆر زۆر لەم بارەیەوە سەری سوڕمابوو ،یێیان گوت کە ئەوە یۆشاکی یەزدانی یەزدان بووە .یاشان ئیمپراتۆر فەرمانی دا کە لە زینداندا بمێنێتەوە تا لەگەڵ داناکان ئامۆژگاری دەکات کە دەبێ چی لەگەڵیدا بکرێت .دوای چەند ڕۆژێک سزای ییلتۆس درا کە بە شەرمەزارترین مردن مەحکوم بکرێت. کاتێک ییلتۆس ئەمەی بیست بە خەنجەری خۆی خۆی کوشت و بە مردنێکی لەو شێوەیە کۆتایی بە ژیانی هێنا. کاتێک مردنی ییلتۆس ئاشکرا بوو سیزار وتی :بەڕاستی ئەو مردنێکی زۆر شەرمەزارکەر مردووە ،کە دەستی خۆی بەخشینی نەبووە. بۆیە بە بلۆکێکی گەورەی بەردەوە بەسترایەوە و لە ڕووباری تیبەردا نوقم بوو .بەڵم ڕۆحە خراپ و نایاکەکان کە بە جەستە خراپ و نایاکەکەی دڵخۆش بوون ،هەموویان لەناو ئاوەکەدا دەسوڕانەوە و لە هەوادا ڕەشەبا و زریانێکی ترسناک و ڕەشەبا و تەیوتۆزیان لێکەوتەوە ،بەجۆرێک هەموویان ترسێکی ترسناکیان گرت .لەسەر ئەوەش ڕۆمەکان لە ڕووباری تیبەر ڕایانکێشا و بە گاڵتەجاڕیەوە بردیان بۆ ڤیەن و لە ڕووباری ڕۆن نوقمیان کرد .چونکە ڤیەن وەک بڵێی واتای ڕێگای گێهینە ،چونکە ئەو کاتە شوێنی جنێودان بووە .وە ڕۆحە خرایەکان لەوێ بوون و هەمان کاریان دەکرد. بۆیە ئەو ییاوانە بەرگەی ئەوەندە هەراسانکردنیان نەگرت لەلیەن جنۆکەکانەوە ،دەفری نەفرەتیان لێ لبرد و ناردیان بۆ ئەوەی لە خاکی لۆسانیادا بنێژرێت .بەڵم کاتێک بەهۆی ئەو بێزارکەرانەی یێشووەوە زۆر تووشی کێشە بوون ،لێیان دوور خستەوە و لە حەوزێکی دیاریکراودا نوقمیان کرد کە بە شاخ دەورە دراوە ،کە تەنانەت بەیێی گێڕانەوەی هەندێک کەس ،دەوترێت کە فێڵی شەیتانی جۆراوجۆر دەردەکەون.