هەناسەی خودا بەخشیوە ١٥٠: ٦هەرچی هەناسەی هەیە با ستایشی یەزدان بکات .ستایشی یەزدان بکەن .زبور
پێنج کتێبی پیرۆز یەزدانی پەروەردگار مرۆڤی لە تۆزی زەوی دروست کرد و هەناسەی ژیانی بە کونەکانی لووتیدا هەڵمژی .و مرۆڤ بوو بە ٢: ٧ڕۆحێکی زیندوو .سەرەتای ژیان .منیش لفاوێکی ئاو دەهێنمە سەر زەوی ،بۆ ئەوەی هەموو گۆشتێک لەناو ببەم کە هەناسەی ژیانیان تێدایە ،لە ژێر ئاسمانەوە ٦:١٧هەرچی لە زەویدا هەیە دەمرێت .سەرەتای ژیان ٧:١٥ئینجا چوونە ناو کەشتییەکە بۆ لی نوح ،دوو و دوو لە هەموو گۆشتێک ،کە هەناسەی ژیانی تێدایە .سەرەتای ژیان ٧:٢٢هەموو ئەوانەی هەناسەی ژیان لە کونە لووتیاندا بوو ،هەموو ئەو شتانەی لە خاکی وشکدا بوون ،مرد .سەرەتای ژیان :بەڵم لە شارەکانی ئەم گەلە کە یەزدانی پەروەردگارت پێت دەبەخشێت بۆ میرات ،هیچ شتێک ڕزگار مەکە کە هەناسە دەدات ٢٠:١٦دووبارەکردنەوەی یاساکان
مێژوو جا یەشوع هەموو خاکی گردەکان و باشوور و دۆڵ و کانیاوەکان و هەموو پاشاکانی دا ،هیچی نەهێشتەوە ،بەڵکو هەموو ئەوانەی ١٠:٤٠هەناسەیان دەدا لەناوبرد ،وەک یەزدانی پەروەردگاری ئیسرائیل فەرمانی کرد .یەشوع هەموو ئەو گیانانەی کە تێیدا بوون بە لێواری شمشێر لێیان دا و بە تەواوی لەناویان برد ،هەناسەدان نەمابوو ،حەزۆری بە ئاگر سووتاند .نەوەی ئیسرائیل هەموو غەنیمەتەکانی ئەم شارانە و ئاژەڵەکانیان گرتە دەست .بەڵم هەر پیاوێکیان بە لێواری شمشێر ١١: ١١،١٤لێیان دەدا ،تا لەناویان دەبرد ،هیچیان نەهێشتەوە هەناسە بدات .یەشوع .کەناڵەکانی دەریا دەرکەوتن ،بناغەکانی جیهان دۆزرایەوە ،بە سەرزەنشتکردنی یەزدان و بە تەقینەوەی هەناسەی کونەکانی لووت ٢٢:١٦ساموئێل ٢ کاتێک پاشایەتی بوو ،هەموو بنەماڵەی یەرۆڤعامی برد .هەرچی هەناسەبڕکێی بۆ یەرۆڤعام نەهێشتەوە ،تا لەناوبردنی ،بەپێی ١٥:٢٩قسەی یەزدان ،کە لە ڕێگەی خزمەتکارەکەیەوە ئەحیا شیلۆنییەکە گوتبووی :یەکەم پاشاکان دوای ئەمانە ،کوڕی ژنەکە ،خاوەن ماڵەکە ،نەخۆش کەوت .نەخۆشییەکەی ئەوەندە توند بوو ،هەناسەیەکی تێدا نەمابوو .یەکەمی ١٧:١٧پاشاکان
هۆنراوە ٤:٩بە تەقینەوەی خودا لەناو دەچن و بە هەناسەی کونەکانی لوتی لەناو دەچن .ئەیوب ٩:١٨ڕێگەم پێنادات هەناسەم هەڵبگرم ،بەڵکو پڕم دەکات لە تاڵی .ئەیوب ١٢:١٠کە لە دەستی ئەودا ڕۆحی هەموو زیندەوەران و هەناسەی هەموو مرۆڤایەتییە .ئەیوب
هەناسەی خودا بەخشیوە ١٥٠: ٦هەرچی هەناسەی هەیە با ستایشی یەزدان بکات .ستایشی یەزدان بکەن .زبور
١٥:٣٠لە تاریکی دەرناچێت؛ بڵێسە لقەکانی وشک دەکاتەوە و بە هەناسەی دەمی دەڕوات .ئەیوب ١٧: ١هەناسەم گەندەڵە ،ڕۆژەکانم لەناوچوون ،گۆڕەکان بۆم ئامادەن .ئەیوب ١٩: ١٧هەناسەم بۆ ژنەکەم نامۆیە ،هەرچەندە لە پێناو منداڵەکاندا داوای جەستەی خۆمم کرد .ئەیوب ٢٧:٣لەم ماوەیەدا هەناسەم لە مندایە و ڕۆحی خوداش لە کونە لووتەکانمدایە .ئەیوب ٣٣:٤ڕۆحی خودا منی دروست کردووە و هەناسەی خودای گەورە ژیانی پێبەخشیم .ئەیوب ٣٤: ١٤ئەگەر دڵی لەسەر مرۆڤ بێت ،ئەگەر ڕۆح و هەناسەی بۆ خۆی کۆبکاتەوە .ئەیوب ٣٧:١٠بە هەناسەی خودا بەستەڵەک دەدرێت ،پانی ئاوەکان تەسک دەبێتەوە .ئەیوب ٤١:٢١هەناسەی خەڵوز هەڵدەگیرسێنێت و بڵێسەیەک لە دەمی دەردەچێت .ئەیوب ئینجا کەناڵەکانی ئاو بینران و بناغەکانی جیهان بە سەرزەنشتکردنت دۆزرایەوە ،ئەی یەزدان ،بە تەقینەوەی هەناسەی کونە ١٨:١٥لووتەکانت .زبور ٢٧:ڕادەستم مەکە بە ویستی دوژمنەکانم ،چونکە شایەتحاڵی درۆینە دژی من هەڵدەستن و ئەوانەی دڕندەیی هەناسە دەدەن .زبور ١٢ ٣٣: ٦ئاسمانەکان بە قسەی یەزدان دروست بوون .و هەموو سوپاکەیان بە هەناسەی دەمی .زبور تۆ ڕووخسارت دەشاریتەوە ،ئەوان تووشی شڵەژان دەبن ،هەناسەیان دەبەیت و دەمرن و دەگەڕێنەوە بۆ تۆز و خۆڵ .زبور ١٠٤:٢٩ ١٣٥: ١٧گوێیان هەیە ،بەڵم نابیستن؛ نە هەناسەیەک لە دەمیاندا هەیە .زبور ١٤٦:٤هەناسەی دەڕواتە دەرەوە ،دەگەڕێتەوە سەر زەویەکەی؛ هەر لەو ڕۆژەدا بیرکردنەوەکانی لەناو دەچن .زبور ١٥٠: ٦هەرچی هەناسەی هەیە با ستایشی یەزدان بکات .ستایشی یەزدان بکەن .زبور چونکە ئەوەی بەسەر کوڕانی مرۆڤدا دێت ،بەسەر ئاژەڵدا دێت .یەک شت بەسەریاندا دێت ،وەک چۆن یەکێکیان دەمرێت ،ئەوی ٣:دیکەش دەمرێت .بەڵێ ،هەموویان یەک هەناسەیان هەیە؛ مرۆڤ لە دڕندە باڵتر نییە ،چونکە هەموو شتێک بێهودەیە .بانگەواز ١٩
پێشبینی ٢:٢٢لە مرۆڤ ڕابگرن ،کە هەناسەی لە کونەکانی لوتیدایە ،چونکە لە چیدا حسابی بۆ دەکرێت؟ ئیشایا بەڵم بە ڕاستودروستی حوکم لەسەر هەژارەکان دەدات و بە دادپەروەری بۆ نەرم و نیانەکانی زەوی سەرزەنشت دەکات ،بە ١١:٤چەقۆی دەمی زەوی دەدات و بە هەناسەی لێوەکانی خراپەکاران دەکوژێت .ئیشایا هەناسەی وەک چەمێکی ڕژاو دەگاتە ناوەڕاستی مل ،بۆ ئەوەی گەلن بە ڕاوەشێنی بێهودەیی بپشکنێت ،کۆتێک لە چەناگەی گەلدا ،دەبێت و گومڕایان دەکات .چونکە تۆفێت لە کۆنەوە دەستنیشان کراوە؛ بەڵێ ،بۆ پاشا ئامادەکراوە؛ قووڵ و گەورەی کردووە ٣٠: ٢٨،٣٣کەڵەکەکەی ئاگر و دارە زۆرە .هەناسەی یەزدان ،وەک چەمی گۆگرد ،ئاگری دەکاتەوە .ئیشایا ٣٣: ١١ئیوە دووگیان دەبن لە چەقۆ ،چەقۆ دەهێننە دەرەوە ،هەناسەت وەک ئاگر دەتانخوات .ئیشایا
2
هەناسەی خودا بەخشیوە ١٥٠: ٦هەرچی هەناسەی هەیە با ستایشی یەزدان بکات .ستایشی یەزدان بکەن .زبور
خودای یەزدان ئەمە دەفەرموێت ،ئەوی ئاسمانەکانی دروستکرد و درێژی کردەوە .ئەوەی زەوی بڵودەکاتەوە و ئەوەی لێیەوە دێتە ٤٢:٥دەرەوە .ئەو کەسەی هەناسە دەدات بە گەلەکەی لەسەری و ڕۆحیش دەدات بەوانەی تێیدا دەڕۆن :ئیشایا هەر مرۆڤێک لە زانستەکەیدا دڕندەیە ،هەموو دامەزرێنەرێک بەهۆی وێنەی نەخشێنراوەوە سەری لێ شێواوە ،چونکە وێنە ١٠:١٤تواوەکەی درۆیە و هەناسەیان تێدا نییە .یەرمیا هەر مرۆڤێک بە زانستەکەی دڕندەیە؛ هەموو دامەزرێنەرێک بەهۆی وێنەی نەخشێنراوەوە سەری لێ شێواوە ،چونکە وێنەی ٥١:١٧تواوەی ئەو درۆیە و هەناسەیان تێدا نییە .یەرمیا ٣:٥٦گوێت لە دەنگی من بوو ،گوێت لە هەناسەدانم و لە هاوارەکەم مەشارەوە .ماتەمینی هەناسەی کونەکانی لووتمان ،مەسحکراوی یەزدان ،لە چاڵەکانیاندا هەڵگیرا ،کە لەبارەیانەوە گوتمان :لە ژێر سێبەری ئەودا لە نێو نەتەوەکاندا دەژین .ماتەمینی 4:20 یەزدانی پەروەردگار بەم ئێسکانە دەفەرموێت :سەیرکە ،هەناسەت دەخەمە ناوەوە و ئێوەش دەژین ،ماسولکەکانتان لەسەر دادەنێم و گۆشتتان بەسەر دەهێنم و بە پێستتان دادەپۆشم و هەناسەتان دەخەمە ناویەوە و دەژین .ئینجا دەزانن کە من یەزدانم ».یەزدانی پەروەردگار بەم ئێسکانە دەفەرموێت :سەیرکە ،من هەناسەتان دەخەمە ناوەوە و ئێوەش دەژین ،کاتێک بینیم ،ماسولکەکان و گۆشتەکان هاتنە سەریان و پێستی سەرەوەیان داپۆشی ،بەڵم هەناسەیەکیان تێدا نەبوو .ئینجا پێی فەرمووم« :ئەی کوڕی مرۆڤ پێشبینی بە با بکە ،پێشبینی بکە و بە با بڵێ :یەزدانی پەروەردگار ئەمە دەفەرموێت .ئەی هەناسە لە چوار باوە وەرە و هەناسە بدە بەسەر ئەم کوژراوانەدا ،تا بژین .منیش پێشبینیم کرد وەک ئەوەی فەرمانی پێکردم ،هەناسە هاتە ناویان ،ئەوان زیندوو بوون و ٣٧: ٥-١٠لەسەر پێی خۆیان وەستانەوە ،سوپایەکی زۆر گەورە .حەزەقێل بەڵم خۆت لە دژی یەزدانی ئاسمان بەرز کردۆتەوە .کەلوپەلەکانی ماڵەکەیان هێناوەتە بەردەمت و تۆ و ئاغاکانت و ژنەکانت و خەزوورەکانت شەرابیان تێدا خواردووەتەوە .تۆ ستایشی خوداوەندەکانی زیو و زێڕ و مس و ئاسن و دار و بەردت کردووە ،کە نابینن و نابیستن و نازانن ،ئەو خودایەی کە هەناسەت لە دەستیدایە و هەموو ڕێگاکانت هی ئەون ،شکۆمەندیت نەکردووە :دانیال ٥:٢٣ چونکە چۆن خزمەتکاری ئەم پەروەردگارم لەگەڵ ئەم ئاغای من قسە بکات؟ چونکە سەبارەت بە من ،یەکسەر هیچ هێزێک لە ١٠: ١٧مندا نەما و هەناسەیەک لە مندا نەما .دانیال ئاخ بۆ ئەو کەسەی بە دارەکان دەڵێت« :بەئاگا!» بۆ بەردی داماو ،هەستە ،فێری دەکات! سەیرکە ،بە زێڕ و زیو دانراوە و ٢: ١٩هەناسەیەک لە ناوەڕاستیدا نییە .حەبەقوق
پەیمانی نوێ کاتێک ئەمەی وت ،هەناسەیەکی بەسەردا هەڵمژی و پێی گوتن « :ڕۆحی پیرۆز وەربگرن ،یۆحەنا ».٢٢:٢٠ ٩:١شاولیش کە هەڕەشە و سەربڕینی لە شاگردەکانی یەزدان دەهێنایەوە ،چووە لی سەرۆکی کاهین ،کردەوەکانی پێغەمبەران هەروەها بە دەستی مرۆڤ ناپەرسترێت ،وەک ئەوەی پێویستی بە هیچ شتێک بێت ،چونکە ژیان و هەناسە و هەموو شتێک بە ١٧:٢٥هەموو شتێک دەبەخشێت .کارەکانی پێغەمبەران
ئەپۆکریفا جەستەیەکی بێ ڕۆحی بە ئادەم دا ،کە کاری دەستەکانت بوو ،هەناسەی ژیانی پێدا و لەبەردەمتدا زیندوو بووەوە 2 .ئەسدراس 3:5 بەڵم تەنیا من بینیم کە لە دەمی خۆیەوە وەک ئەوەی تەقینەوەی ئاگر بوو ،هەناسەیەکی بڵێسەدار لە لێوەکانیەوە نارد و لە زمانییەوە پریشک و زریانەکانی دەرهێنا .هەموویان تێکەڵ بوون؛ تەقینەوەی ئاگر و هەناسەی بڵێسەدار و زریانی گەورە؛ و بە توندوتیژی
3
هەناسەی خودا بەخشیوە ١٥٠: ٦هەرچی هەناسەی هەیە با ستایشی یەزدان بکات .ستایشی یەزدان بکەن .زبور
کەوتە سەر ئەو خەڵکەی کە خۆیان بۆ شەڕکردن ئامادە کردبوو و هەریەکەیان سووتاند ،بەجۆرێک کە لەناکاو لە جەماوەرێکی بێشوماردا هیچ شتێک هەست پێنەکرا ،تەنها تۆز و بۆنی دوکەڵ نەبێت ،کاتێک ئەمەم بینی ترسام 2 .ئەسدراس 11-13:10 مرۆڤی دروست کرد ،دڵی خستە ناو جەستە و هەناسە و ژیان و تێگەیشتنی پێبەخشی 2 .ئەسدراس 16:61 چونکە ئێمە لە هەموو سەرگەرمییەکدا لەدایک بووین ،لە دوای ئەوە وەک ئەوەی هەرگیز نەبووین ،چونکە هەناسەی کونەکانی ٢:٢لووتمان وەک دوکەڵە و پریشکێکی بچووکە لە جووڵەی دڵماندا :حیکمەتی سلێمان چونکە ئەو هەناسەی هێزی خودایە و کاریگەرییەکی پاکە کە لە شکۆمەندی خودای گەورەوە دەڕژێت ،بۆیە هیچ شتێکی پیس ٧:٢٥ناتوانێت بکەوێتە ناویەوە .حیکمەتی سلێمان ،یان دڕندە کێوییە نەناسراوەکان ،پڕ لە تووڕەیی ،تازە دروستکراو ،یان هەڵمێکی ئاگرین ،یان بۆنی پیسی دوکەڵی پەرش و بڵو یان بریقەی ترسناک لە چاوەکانیانەوە دەردەهێنن :بەڵێ ،و بەبێ ئەمانە ڕەنگە بە یەک تەقینەوە کەوتبوونە خوارەوە ،لە تۆڵەکردنەوە گۆشەگیرییان لەسەر دەکرا و لە ڕێگەی هەناسەی دەسەڵتەکەتەوە پەرش و بڵو بوونایە هەموو شتەکانی بە پێوەر و ١١: ١٨،٢٠ژمارە و کێش ڕێکخست .حیکمەتی سلێمان بینینی گەمژەکان ڕادەکێشێت بۆ شەهوەت و بەم شێوەیە ئارەزووی شێوەی پەیکەرێکی مردوو دەکەن کە هەناسەی نییە .چونکە ئەو دروستکەرەکەی نەدەناسی و ئەو کەسەی کە ڕۆحێکی چالک بوو بۆی و ڕۆحێکی زیندوو هەناسەی دەدا .چونکە هەموو بتەکانی نەتەوەکانیان بە خودا زانی ،کە نە چاویان هەیە بۆ بینین و نە لووتیان هەیە بۆ هەناسەدان و نە گوێیان بۆ بیستن و نە ١٥: ٥، ١١، ١٥پەنجەی دەستیان هەیە بۆ دەستگرتن .و سەبارەت بە پێیەکانیان ،هێواش هێواش دەڕۆن .حیکمەتی سلێمان ٣٣:٢٠تا لە ژیاندا دەژیت و هەناسەت لە خۆتدا هەیە ،خۆت مەدە بە هیچ کەسێک .ئیکلیسیاستیکۆس پیاوێک کورەیەک دەفڕێنێت لە کارەکانی گەرمادایە ،بەڵم خۆر سێ ئەوەندەی زیاتر شاخەکان دەسوتێنێت .هەناسەدانی هەڵمی ٤٣:٤ئاگرین و ناردنی تیشکی گەشاوە ،چاوەکان کاڵ دەکاتەوە .ئیکلیسیاستیکۆس ١:٢٥ئەو شتانەی کە هەناسەیان تێدا نییە بە نرخێکی زۆر بەرز دەکڕدرێن .نامەی یەرمیا .ناتوانم بڵێم چۆن هاتیتە ناو سکی منەوە ،چونکە نە هەناسەم پێداو نە ژیانم ،نە من بووم کە ئەندامەکانی هەریەکێکتانم پێکهێناوە بەڵم بێ گومان دروستکەری جیهان کە نەوەی مرۆڤی پێکهێناوە و سەرەتای هەموو شتێکی دۆزیەوە ،هەروەها بە ڕەحمەتی خۆی هەناسە و ژیانتان پێدەبەخشێتەوە ،وەک چۆن ئێستا لەبەر یاساکانی خۆت سەیری خۆتان ناکەن 2 .مەکابییەکان 23-7:22 بەڵم هیچ شتێک لە شانازیکردنەکەی نەوەستا ،بەڵم هێشتا پڕ بوو لە لووتبەرزی ،لە تووڕەیی خۆیدا ئاگری لە جولەکەکان هەڵدەدا و فەرمانی دەدا کە گەشتەکە پەلە بکەن ،بەڵم لە گالیسکەکەیەوە کەوتە خوارەوە و بە توندوتیژی هەڵگیرا؛ بەجۆرێک کە بەهۆی کەوتنی ئازارەوە ،هەموو ئەندامەکانی جەستەی زۆر ئازاریان دەچێژێت 2 .مەکابییەکان 9:7 سەرەڕای ئەوەش ،لە کاتێکدا هێشتا هەناسە لەناویدا بوو ،لە توڕەییەوە هەوکرابوو ،هەستا؛ هەرچەندە خوێنی وەک ڕژێنی ئاو ڕژا ١٤:٤٥مەکابیەکان ، ٢و برینەکانی سەخت بوون ،بەڵم بە ناوەڕاستی خەڵکەکەدا ڕایانکرد .و لەسەر بەردێکی بەرز وەستاون
حەنۆخ من لە خەودا بینیم کە ئێستا بە زمانێکی گۆشت و بە هەناسەی دەمم چی دەڵێم :کە گەورە بەخشیوویەتی بە مرۆڤەکان تا لەگەڵیدا قسە ١٤:٢بکەن و بە دڵ لێی تێبگەن .حەنۆخ دەستەکانم بە ڕاستودروستی بەرزکردەوە و پیرۆز و گەورەم بەرەکەتدار کرد و بە هەناسەی دەم و بە زمانی گۆشت قسەم کرد ،کە خودا بۆ منداڵنی گۆشتی مرۆڤەکان دروستی کردووە ،بۆ ئەوەی بەو قسەیە قسە بکەن ،هەناسە و زمان و دەمێکی پێبەخشین کە ٨٤:١پێی قسە بکەن :حەنۆخ
4
هەناسەی خودا بەخشیوە ١٥٠: ٦هەرچی هەناسەی هەیە با ستایشی یەزدان بکات .ستایشی یەزدان بکەن .زبور
کە لەو کاتەوەی کە هاتنە ئاراوە ،تامەزرۆی خواردنی زەمینی نەبوون ،بەڵکو هەموو شتێکیان وەک هەناسەیەکی تێپەڕبوو سەیر دەکرد و بەو پێیەش دەژیا و پەروەردگار زۆر تاقییان کردەوە و ڕۆحەکانیان پاک دۆزرایەوە تا ناوەکەی بەرەکەتدار بکەن .حەنۆخ ١٠٨: ٩
جاشر خودا مرۆڤی لە زەوی دروست کرد و هەناسەی ژیانی لە کونەکانی لووتیدا هەڵکرد و مرۆڤ بوو بە ڕۆحێکی زیندوو و بەخشراو بە قسەکردن .یاشێر 1:2 ئێستا وروژێنە و بزانە ناخۆشی من چەندە تاڵە بۆ تۆ کوڕەکەم ،هەرچەندە من تۆم بەخێو نەکرد و نە فۆرم و نە هەناسە و ڕۆحم پێدایت ،بەڵم ئەوە خودا بوو کە تۆی دروست کرد و ئێسکەکانت دروست کرد و بە گۆشت داپۆشی و هەناسەی ژیانی لە کونەکانی لووتتدا هەناسە دا ،ئینجا تۆی بە من بەخشی .جاشێر 43:28 ڕۆژانە دەچوو و دەهاتە خاکی گۆشێن ،کە براکانی نەوەی ئیسرائیل لێی بوون ،موساش ڕۆژانە بە هەناسە تەنگی و زەحمەت دەیانبینی .جاشر 70:34 بەڕاستی لە سکی دایکتدا تۆی دروستکرد و هەناسەی ژیانی خستە ناویەوە و پەروەردەی کردیت و لەسەر تەختی پاشایەتی میسر داینایت و هەناسە و گیانت لێت وەردەگرێت و دەتگەڕێنێتەوە بۆ ئەو زەویەی لێیەوە وەرگیراویت .جاشێر 79:50
کتێبە ونبووەکانی کتێبی پیرۆز چونکە گەڕان بەدوای بیرکردنەوە و ئامۆژگارییەکانی دڵدایە؛ کە هەناسەی لە ئێمەدایە و کاتێک پێی خۆشە دەتوانێت لێمان وەربگرێت 1 .کلیمنت بۆ کۆرنتیەکان 10:14 وەک مۆتەکە لێیان دا ،لە بەیانییەوە تا ئێوارە بەرگە ناگرن .لەبەر ئەوەی نەیانتوانی یارمەتی خۆیان بدەن ،لەناوچوون؛ هەناسەی بەسەردا دا و ئەوانیش مردن ،چونکە هیچ حیکمەتێکیان نەبوو 1 .کلیمنت بۆ کۆرنتیەکان 18:7 لەبەر ئەم هۆکارە یەزدان ڕێگەی دا مەڵهەمەکە بڕێژرێتە سەر سەری .تا هەناسەی نەمری بۆ کڵێساکەی هەڵمژێت .نامەی ٤:٤ئیگناتیۆس بۆ ئەفسیان
کتێبە لەبیرکراوەکانی عەدەن پاشان فریشتەکە چووە لی خودا ،بەخێرهاتنی لێکرا و وتی :خودایە ،دروستکراوەکانت دوا هەناسەیان داوە 1 .کتێبی ئادەم و حەوا 10:2 بەڵم خودا سەیری ئەو و لە نەهامەتیەکانی و سەیری کرد کە خەریک بوو دوا هەناسەی بدات .ئینجا وشەی خودا لە ئاسمانەوە هات و لە ئاوەکە هەڵیگرت و پێی گوت« :لە کەناری بەرزەوە بەرەو حەوا سەرکەون ».کاتێک هاتە لی حەوا پێی گوت« :کێ پێی وتوویت وەرە ئێرە؟» 1کتێبی ئادەم و حەوا 33:12 لە ڕۆژی پێنجەمدا فەرمانم بە دەریا کرد ،کە ماسی و باڵندەی پەڕدار بە چەندین جۆر و هەموو ئاژەڵێک کە بەسەر زەویدا دەخزێن .و بە چوار قاچ بەسەر زەویدا دەڕۆن و لە هەوادا هەڵدەفڕن ،ڕەگەزی نێر و مێ و هەموو ڕۆحێک ڕۆحی ژیان هەناسە بدات ئێوارە هات و ڕۆژی شەشەم بەیانی هات .لە ڕۆژی شەشەمدا فەرمانم بە حیکمەتەکەم کرد کە مرۆڤ لە حەوت یەکگرتووییەوە دروست بکات :یەکێک ،گۆشتەکەی لە زەویەوە؛ دوو ،خوێنی لە شەبنەم؛ سێ ،چاوەکانی لە خۆرەوە؛ چوار ،ئێسکەکانی لە بەردەوە؛ پێنج :زیرەکییەکەی لە خێرایی فریشتەکان و لە هەورەوە؛ شەش ،دەمارەکانی و قژی لە چیمەنی زەوی؛ حەوت ،ڕۆحی ٣٠: ٨-١٠لە هەناسەی من و لە با .نهێنییەکانی حەنۆخ وە شوێنی پشوودانی باکانم نووسی و چاودێریم کرد و بینیم کە چۆن کلیلدارەکانیان تەرازووی کێشکردن و پێوانە هەڵدەگرن؛ سەرەتا لە تەرازووی کێشکردنێکدا دەیانخستە ناو تەرازووەکەوە ،پاشان لە تەرازووی کێشکردنەکەی تردا و بەپێی پێوانە بە ٤٠:٨فێڵبازی بەسەر هەموو زەویدا دەریدەهێنن ،نەک بە هەناسەدانی قورس زەوی بهەژێنن .نهێنییەکانی حەنۆخ 5
هەناسەی خودا بەخشیوە ١٥٠: ٦هەرچی هەناسەی هەیە با ستایشی یەزدان بکات .ستایشی یەزدان بکەن .زبور
پەروەردگار بناغەکانی لە نادیاردا داناوە و ئاسمانەکانی بینراو و نەبینراوی بڵوکردۆتەوە؛ زەوی لەسەر ئاوەکان جێگیر کرد و بوونەوەری بێشوماری دروست کرد و کێ ئاو و بناغەی نەچەسپاو ،یان تۆزی زەوی ،یان خۆڵ و خۆڵەمێشی دەریا ،یان دڵۆپی باران ،یان شەبنەمی بەیانی ،یان هەناسەی بای ژمارد؟ کێ زەوی و دەریا و زستانی نەتواوەی پڕ کردووە؟ نهێنییەکانی حەنۆخ ٤٧:٥ چونکە هەموو شتێکی هەناسەدان شکۆمەندی دەکات ،هەر بوونەوەرێکی دیار و نەبینراویش ستایشی بۆ دەگەڕێنێتەوە .نهێنییەکانی ٥١:٦حەنۆخ وە نە هیچ شتێک هەناسە بدات بەبێ زانین و نە هیچ کەسێک کە داماو بێت :چونکە ئەو دەمی بەخشیوە بە دروستکراوەکانی ،تا دەنگی دەم بەرەوڕووی بکاتەوە و ستایشی بکات :دان بە هێزی ئەودا بنێن و نیعمەتەکەی دەربخەن .هالێلویا .ئۆدێس بۆ سلێمان ٧:٢٦-٢٨ ئەوانیش لە ئیلهامەوە ڕاستییان دەگوت کە بەرزترین هەناسەی بۆ داون .ستایش و جوانییەکی گەورە بۆ ناوی هالێلویا .ئۆدێس بۆ ١٨: ١٩سلێمان هەر چوار پێکە بە هەمان شێواز دروستکراون و هەموو شتێک بەو شێوەیە بە لێهاتوویی دروستکراون و جێگیرکراون و لێهاتوویی و زانیارییەکی هێندە سەرنجڕاکێش خەرجکراون بۆ ئەوەی کە بە ڕاستی لەگەڵ سروشتدا بێت ،کە کاتێک هەوا بەهۆی هەناسەیەکی بایەوە دەجووڵێت ،جووڵە بە گەڵکان دەبەخشرا و هەموو شتێک بە شێوەیەک دروستکرابوو کە لەگەڵ ئەو واقیعە ٣:٣٩ڕاستەقینەیەدا بگونجێت کە نوێنەرایەتی دەکات .نامەی ئاریستیا ئارەقە لەسەر برۆی وەستابوو و بە هەناسەیەکی سەختەوە هەناسەی هەڵکێشا ،تا ئاغای ڕۆحی سەرسامی خۆیان لە ئەشکەنجەدەرەکانی وەرگرت 4 .مەکابیەکان 3:7 بەم شێوەیە لە تەنگانەیەکی زۆردا بۆ هەناسە و ئازاری جەستە هاوار دەکات ،شکۆمەند ،ئەی ستەمکار ،شکۆمەند بە پێچەوانەی ویستی تۆ ئەو نیعمەتانەن کە تۆ پێم دەبەخشیت ،وا دەکات لە ڕێگەی ئەشکەنجەدانی شەرەفمەندترەوە دڵسۆزی خۆم بۆ یاسا نیشان بدەم 4 .مەکابیەکان 5:51 یەکەم منداڵەکەت کە وازی لە جنۆکە هێنا ،بڕیارەکەی تۆی نەگۆڕی ،نە دووەمەکەت ،بە چاوی بەزەییەوە سەیری تۆی دەکرد لە ژێر ئەشکەنجەکانیدا ،نە سێیەم منداڵەکەت ،هەناسەی ڕۆحی خۆی دەدا 4 .مەکابیەکان 7:13 ١:١٧چوارەم هەستی بۆنکردنە ،کە تامەکانی پێ دەدرێت بۆ ڕاکێشانی هەوا و هەناسە .پەیمانی ڕوبێن چونکە خودا هەموو شتێکی بە ڕێکوپێکی باش کرد ،پێنج هەست لە سەردا ،و لەسەر مل بە سەرەوە یەکگرت ،مووی بۆ جوانی و شکۆمەندی زیاد کرد ،پاشان دڵی بۆ تێگەیشتن ،سک بۆ پیسایی و گەدە بۆ وردکردن ،بۆری با بۆ وەرگرتنی هەناسە ،جگەر بۆ تووڕەیی ،زراو بۆ تاڵی ،سپڵ بۆ پێکەنین ،دەستەکان بۆ وریایی ،ماسولکەکانی کەمەر بۆ دەسەڵت ،سییەکان بۆ ڕاکێشان ،کەمەر بۆ هێز و هتد .پەیمانی نەفتالی 1:20
6