بابەتی1 1پێشەکی حیکمەتی عیسای کوڕی سیراخ .چونکە بە یاسا و پێغەمبەران و ئەوانی دیکەش کە شوێن هەنگاوەکانیان کەوتوون ،زۆر شتی گەورەمان پێ بەخشراوە ،کە پێویستە ئیسرائیل بەهۆی فێربوون و حیکمەتەوە دەستخۆشییان لێ بکرێت .و ئەمەش نەک تەنها خوێنەران پێویستە خۆیان لێهاتوو بن ، بەڵکو ئەوانەی ئارەزووی فێربوون دەکەن بتوانن قازانج بەو کەسانە بکەن کە لە دەرەوەن ،چ بە قسەکردن و چ بە نووسین :عیسا باپیرم ،کاتێک زۆر خۆی بەخشیبوو بە خوێندنەوەی یاسا ,و پێغەمبەران ،و کتێبەکانی تری باوباپیرانمان ،و حوکمێکی باشی تێدا بەدەستهێنابوو ،هەروەها لەسەر خۆی ڕاکێشرا بۆ ئەوەی شتێک بنووسێت سەبارەت بە فێربوون و حیکمەت؛ بۆ ئەوەی ئەوانەی ئارەزووی فێربوونیان هەیە و گیرۆدەی ئەم شتانەن ، قازانجێکی زۆر زیاتریان هەبێت لە ژیان بەپێی یاسا .بۆیە با داوای لێبوردنتان لێ بکەم کە بە ڕەزامەندی و سەرنجەوە بیخوێننەوە و لێمان ببورن ،کە وا دیارە هەندێک وشەمان کەم بووبێتەوە ،کە ماندوو بووین بۆ لێکدانەوە .چونکە هەمان ئەو شتانەی بە زمانی عیبری گوتراون و وەرگێڕدراون بۆ زمانێکی تر ،هەمان هێزیان تێدا نییە ،نەک تەنها ئەمانە ،بەڵکو خودی یاسا و پێغەمبەران و باقی کتێبەکان ،جیاوازییەکی کەمیان نییە ،کەی بە زمانی خۆیان قسەیان پێدەکرێت .چونکە لە ساڵی هەشت و سیدا کە هاتمە میسر ،کاتێک یوێرگێتس پاشا بوو و ماوەیەک لەوێ بەردەوام بووم ،کتێبێکی فێربوونی بچووکم دۆزیەوە :بۆیە بە پێویستم زانی هەندێک کۆشش و زەحمەت بخەمە سەر لێکدانەوەی؛ بە بەکارهێنانی چاودێری و لێهاتوویی زۆر لەو فەزایەدا بۆ کۆتاییهێنان بە کتێبەکە ،و بۆ ئەوانیش بیخەنە ڕوو ،کە لە وڵتێکی نامۆدا ئامادەن فێربن ،پێشتر لە ڕەوشتێکدا ئامادەکراون بۆ ئەوەی بەپێی یاسا بژین . هەموو حیکمەتێک لە یەزدانەوە دێت و بۆ هەمیشە لەگەڵیدایە. 2کێ دەتوانێت خۆڵ و خۆڵ و دڵۆپەکانی باران و ڕۆژانی ئەبەدی بژمێرێت؟ 3کێ دەتوانێت بەرزی ئاسمان و پانی زەوی و قووڵیی و حیکمەت بزانێت؟ 4حیکمەت پێش هەموو شتێک دروست بووە و تێگەیشتن لە وریایی لە هەتا هەتایە. 5وشەی خودا بەرزترین سەرچاوەی حیکمەتە .ڕێگاکانیش فەرمانی هەتاهەتایین. 6ڕەگی حیکمەت بۆ کێ دەرکەوتووە؟ یان کێ ئامۆژگارییە ژیرەکانی ناسیوە؟ 7زانینی حیکمەت بۆ کێ دەرکەوتووە؟ و کێ لە ئەزموونە گەورەکەی تێگەیشتووە؟ 8یەک دانا هەیە و زۆر دەترسێت ،یەزدان لەسەر تەختەکەی دانیشتووە. 9دروستی کرد و بینی و ژمارەی کرد و ڕژایە سەر هەموو کارەکانی. 10ئەو کچە بە پێی بەخششەکەی لەگەڵ هەموو گۆشتێکدایە ،ئەویش بەخشیویەتی بە ئەوانەی خۆشیان دەوێت. 11ترس لە یەزدان شەرەف و شکۆمەندی و شادی و تاجی شادییە. 12ترس لە یەزدان دڵ خۆش دەکات و شادی و شادی و تەمەنێکی درێژ دەبەخشێت. 13هەرکەسێک لە یەزدان بترسێت ،لە کۆتاییدا باش دەبێت و لە ڕۆژی مردنیدا ڕەزامەندی بەدەست دەهێنێت. 14ترسان لە یەزدان سەرەتای حیکمەتە ،لەگەڵ دڵسۆزان لە سکی دایکیدا دروست بووە. 15لەگەڵ مرۆڤەکاندا بناغەیەکی هەمیشەیی دروستکردووە و لەگەڵ نەوەکانیان بەردەوام دەبێت. 16ترسان لە یەزدان پڕی حیکمەتە و مرۆڤەکان پڕ دەکات لە بەرهەمەکانی. 17هەموو ماڵەکەیان پڕ دەکات لە شتە دڵخوازەکان و کۆکردنەوەکان بە بەرهەمەکانی. 18ترس لە یەزدان تاجی حیکمەتە ،ئاشتی و تەندروستی تەواو گەشە دەکات .هەردووکیان بەخششەکانی خودان ،شادیی ئەوانەی خۆشیان دەوێت گەورەتر دەکات. 19حیکمەت شارەزایی و زانینی تێگەیشتن لە وەستان دەبارێنێت و بەرزیان دەکاتەوە بۆ ڕێزلێنان ئەوانەی بە توندی دەگرن. 20ڕەگی حیکمەت ترساندنە لە یەزدان و لقەکانی تەمەنیان درێژە. 21ترس لە یەزدان گوناهەکان دوور دەخاتەوە ،لە کوێدا بێت ،تووڕەیی دەگەڕێنێتەوە. 22پیاوی تووڕە ناتوانرێت ڕەوا ببینرێت .چونکە زەبری تووڕەیی ئەو دەبێتە لەناوچوونی. 23مرۆڤی خۆڕاگر بۆ ماوەیەک دەدڕێت و دوای ئەوە خۆشی بۆی سەرهەڵدەدات. 24بۆ ماوەیەک قسەکانی دەشارێتەوە و لێوی زۆر کەس حیکمەتی خۆی ڕادەگەیەنێت. 25مەتەڵەکانی زانین لە گەنجینەی حیکمەتدان ،بەڵم خوداپەرستی بۆ گوناهبار قێزەونە. 26ئەگەر ئارەزووی حیکمەت دەکەیت ،فەرمانەکان جێبەجێ بکە و یەزدان ئەو کچە پێت دەدات. 27چونکە ترس لە یەزدان حیکمەت و فێرکارییە ،باوەڕ و نەرم و نیانی دڵخۆشییەتی. 28کاتێک هەژار دەبیت ،متمانە بە ترس لە یەزدان مەکە ،بە دوو دڵەوە مەیە بۆ لی. 29لەبەردەم مرۆڤەکاندا دووڕوو مەبە و ئاگاداری ئەو قسانەی کە دەیڵێیت. 30خۆت بەرز مەکەرەوە ،نەک بکەویت و بێڕێزی بەسەر ڕۆحتدا نەهێنیت و بەم شێوەیە خودا نهێنییەکانت بدۆزێتەوە و لە ناوەڕاستی کۆبوونەوەکەدا فڕێت بداتە خوارەوە ،چونکە بە ڕاستی نەهاتوویت بۆ ترسی یەزدان ،بەڵکو دڵت پڕە لە فێڵ. بابەتی2 1کوڕم ،ئەگەر هاتیت بۆ خزمەتکردنی یەزدان ،ڕۆحت بۆ تاقیکردنەوە ئامادە بکە. 2دڵت ڕاست بکەرەوە و بەردەوام بەرگە بگرە و لە کاتی ناخۆشیدا پەلە مەکە. 3بەوەوە ببەستە و دوور مەڕۆ ،بۆ ئەوەی لە کۆتا کۆتاییدا زیاد ببیت. 4هەرچییەک بەسەرتدا دێت ،بە دڵخۆشیەوە وەریبگرە و سەبر بگرە کاتێک دەگۆڕدرێیت بۆ شوێنێکی نزم. 5چونکە زێڕ لە ئاگردا تاقی دەکرێتەوە و مرۆڤی پەسەندکراو لە کورەی ناخۆشیدا. 6باوەڕت پێی هەبێت ،ئەویش یارمەتیت دەدات .ڕێگاکەت ڕێکبخە و متمانەی پێ بکە. 7ئێوەی لە یەزدان دەترسن ،چاوەڕوانی میهرەبانییەکەی بن .و مەڕۆن ،نەک بکەون». 8ئێوەی لە یەزدان دەترسن ،باوەڕتان پێی هەبێت .پاداشتەکەت شکست نایەت. 9ئێوەی لە یەزدان دەترسن ،هیوای چاکە و شادی و میهرەبانی هەمیشەییتان هەبێت. 10سەیری نەوەکانی کۆن بکەن و بزانن؛ ئایا هەرگیز پشتی بە یەزدان بەستووە و سەری لێ شێواوە؟ یان کەسێک لە ترسەکەیدا مایەوە و وازی لێ هێنرا؟ یان کێی سووکایەتی پێکردووە ،کە بانگی کردووە؟ 11چونکە یەزدان پڕە لە بەزەیی و میهرەبانی و خۆڕاگری و زۆر بەزەییدار و لە گوناهەکان خۆش دەبێت و لە کاتی تەنگانەدا ڕزگاری دەکات.
12ئاخ بۆ دڵە ترساوەکان و دەستە بێهێزەکان و گوناهبار کە دوو ڕێگا دەبڕێت! 13ئاخ بۆ ئەو کەسەی کە دڵی لوازە !چونکە باوەڕ ناکات .بۆیە نابێت بەرگری لێ بکرێت. 14ئاخ بۆ ئێوەی سەبرتان لەدەستدا !کاتێک یەزدان سەردانتان دەکات چی دەکەن؟ 15ئەوانەی لە یەزدان دەترسن ،سەرپێچی لە قسەکانی ناکەن .ئەوانەی خۆشیان دەوێت ڕێگاکانی دەپارێزن. 16ئەوانەی لە یەزدان دەترسن ،بەدوای چاکەیەکدا دەگەڕێن و دڵخۆشی دەکەن .ئەوانەی خۆشیان دەوێت پڕ دەبن لە یاسا. 17ئەوانەی لە یەزدان دەترسن دڵیان ئامادە دەکەن و گیانیان لەبەردەمی ئەودا نزم دەکەنەوە. 18گوتی« :ئێمە دەکەوینە دەستی یەزدان ،نەک بە دەستی مرۆڤەکان ،چونکە وەک چۆن شکۆمەندییەکەی هەیە ،بەزەیی ئەویش هەروایە». بابەتی3 1ئەی منداڵەکان ،گوێم لە باوکتان بگرن و دواتر بیکەن ،تاکو سەلمەت بن. 2چونکە یەزدان ڕێزی باوکی بەسەر منداڵەکاندا بەخشیوە و دەسەڵتی دایکی بەسەر کوڕەکاندا چەسپاندووە. 3هەرکەسێک ڕێز لە باوکی بگرێت ،کەفارەتی گوناهەکانی دەکات. 4ئەوەی ڕێز لە دایکی دەگرێت ،وەک ئەو کەسە وایە کە گەنجینەی کۆدەکاتەوە. 5هەرکەسێک ڕێز لە باوکی بگرێت ،لە منداڵەکانی خۆی شاد دەبێت .کاتێک نوێژەکەی کرد ،گوێی لێدەگیرێت. 6ئەوەی ڕێز لە باوکی بگرێت ،تەمەنی درێژ دەبێت .ئەوەی گوێڕایەڵی یەزدان بێت ،دەبێتە دڵنەوایی بۆ دایکی. 7ئەوەی لە یەزدان بترسێت ڕێز لە باوکی دەگرێت و خزمەت بە دایک و باوکی دەکات ،وەک ئاغاکانی. 8لە قسە و کرداردا ڕێز لە باوک و دایکت بگرە ،بۆ ئەوەی نیعمەتێکتان لێ بێت. 9چونکە نیعمەتی باوک ماڵی منداڵەکان جێگیر دەکات .بەڵم نەفرەتی دایک بناغەکان ڕەگ دەبڕێت. 10شکۆمەندی مەکە بە بێشەرەفی باوکت .چونکە بێشەرەفی باوکت بۆ تۆ شکۆمەندی نییە. 11چونکە شکۆمەندی مرۆڤ لە ڕێزی باوکیەوە سەرچاوە دەگرێت .دایکێک کە بێشەرەفە ،سەرزەنشتکردنە بۆ منداڵەکان. 12کوڕم ،یارمەتی باوکت بدە لە تەمەنی خۆیدا و تا لە ژیاندا خەمبار مەکە. 13ئەگەر تێگەیشتنەکەی شکستی هێنا ،سەبر بگرە لەگەڵیدا .کاتێک بە تەواوی هێزی خۆتەوە سووکایەتی پێ مەکە. 14چونکە ڕزگارکردنی باوکت لەبیر ناکرێت و لەبری گوناهەکان زیاد دەکرێت بۆ ئەوەی بنیات بنێن. 15لە ڕۆژی تەنگانەتدا یاد دەکرێتەوە .گوناهەکانت دەتوێنەوە ،وەک سەهۆڵ لە کەشوهەوای گەرمدا. 16ئەوەی واز لە باوکی دەهێنێت ،وەک کوفرە .ئەوەی دایکی توڕە بکات ،نەفرەتی لێ کراوە ،لەلیەن خوداوە. 17کوڕم ،بە نەرم و نیانییەوە بەردەوام بە لە کارەکانت .بەم شێوەیە خۆشەویست دەبیت لەلیەن ئەو کەسەی کە پەسەندە. 18تا گەورەتر بیت ،خۆت زەلیلتر دەبیت و لەبەردەم یەزدان ڕەزامەندیت بەدەست دەهێنیت. 19زۆرێک لە بەرزاییەکان و ناوبانگیان هەیە ،بەڵم نهێنییەکان بۆ نەرم و نیانەکان ئاشکرا دەبن. 20چونکە هێزی یەزدان گەورەیە و لەلیەن کەسانی نزمەوە ڕێزی لێدەگیرێت. 21بەدوای ئەو شتانەدا مەگەڕێ کە زۆر قورسن بۆت و لەو شتانەدا مەکۆڵەرەوە کە لە سەرووی هێزتەوەن. 22بەڵم ئەوەی فەرمانت پێکراوە ،بە ڕێزەوە بیری لێبکەرەوە ،چونکە پێویست ناکات بە چاوی خۆت ئەو شتانە ببینیت کە لە نهێنیدا هەن. 23لە شتە ناپێویستەکاندا کنجکاوی مەبە ،چونکە زیاتر لەوەی مرۆڤەکان تێیدەگەن ،پێت دەدرێن. 24چونکە زۆر کەس بە بیروڕای بێهودەی خۆیان فریو دەدرێن .گومانێکی خراپیش حوکمەکەیان ڕووخاندووە. 25بەبێ چاو ڕووناکی دەوێت ،بۆیە ئیعتیراف بەو زانیارییە مەکە کە نەتبووە. 26دڵێکی سەرسەخت لە کۆتاییدا تووشی خراپە دەبێت .ئەوەی مەترسی خۆش بوێت تێیدا لەناو دەچێت. 27دڵێکی سەرسەخت بارگاوی دەبێت بە خەم و پەژارە .ئینسانی خراپەکار گوناه لەسەر گوناه کەڵەکە دەکات. 28لە سزای سەربەرزەکاندا هیچ چارەسەرێک نییە .چونکە ڕووەکی خراپەکاری ڕەگی داکوتاوە. 29دڵی ژیرەکان لە مەتەڵێک تێدەگات .و گوێچکەیەکی سەرنجڕاکێش ئارەزووی مرۆڤی دانایە. 30ئاو ئاگرێکی بڵێسەدار دەکوژێنێتەوە؛ بەخشینیش کەفارەتی گوناهەکان دەکات. 31ئەوەی تۆڵەی گەڕانەوەی باش دەداتەوە ،ئاگاداری ئەو شتانەیە کە لە دوای ئەوە ڕوودەدەن .کاتێکیش کەوت ،جێگایەک دەدۆزێتەوە». بابەتی4 1کوڕم ،فێڵ لە هەژارەکان مەکە لە بژێوی ژیانی و چاوی هەژارەکان مەکە زۆر چاوەڕوان بن. 2ڕۆحی برسی خەمبار مەکە .نە پیاوێک لە ناڕەحەتیدا تووڕە مەکەن. 3ناڕەحەتی زیاتر مەخەنە سەر دڵێک کە بێزارە .و دوابخەن بۆ ئەوەی نەبەخشن بەو کەسەی کە پێویستییە. 4دوعای ئازارچێشتووان ڕەت مەکەنەوە .نە ڕووخسارت لە پیاوی هەژار دوور مەخەرەوە. 5چاوت لە هەژاران دوور مەخەرەوە و هیچ دەرفەتێکی پێ مەدە بۆ جنێودانت. 6چونکە ئەگەر بە تاڵیی ڕۆحی نەفرەتت لێ بکات ،دوعاکەی لەلیەن ئەو دروستکەرەوە دەبیسترێت. 7خۆشەویستی جەماعەت بەدەست بهێنە و سەرت بۆ پیاوێکی گەورە دابەزێنە. 8با خەمت نەبێت کە گوێت بۆ هەژار دابنێیت و بە نەرمی وەڵمی دۆستانە بدەیتەوە. 9ئەو کەسەی تووشی ستەم بووە لە دەستی ستەمکار ڕزگاری بکە .کاتێک لە دادگا دادەنیشیت ،بێهێز مەبە. 10وەک باوکێک بە بۆ بێ باوکەکان و لەبری مێرد بۆ دایکیان ،بەم شێوەیە وەک کوڕی بەرزترین دەبیت و ئەویش لە دایکت زیاتر خۆشی دەوێیت. 11حیکمەت منداڵەکانی بەرز دەکاتەوە و دەست بەسەر ئەوانەی بەدوایدا دەگەڕێن دەگرێت. 12ئەوەی خۆشی دەوێت ژیانی خۆشدەوێت .ئەوانەی زوو بەدوایدا دەگەڕێن ،پڕ دەبن لە خۆشی. 13ئەوەی بە توندی ئەو کچە بگرێت ،شکۆمەندی بە میرات دەگرێت .لە هەر شوێنێک بچێتە ژوورەوە ،یەزدان بەرەکەتی پێدەبەخشێت. 14ئەوانەی کە خزمەت دەکەن خزمەتی پیرۆز دەکەن ،ئەوانەی خۆشیان دەوێت یەزدان خۆشی دەوێت. 15هەرکەسێک گوێی لێبدات ،دادوەری نەتەوەکان دەکات ،ئەو کەسەی کە چاودێری دەکات ،بە دڵنیاییەوە نیشتەجێ دەبێت. 16ئەگەر پیاوێک خۆی بە کچەکە بەخشی ،ئەوا دەبێتە میراتگری .نەوەی ئەویش بە خاوەندارێتی دەگرن.
17چونکە سەرەتا لەگەڵیدا بە ڕێگا چەوتەکاندا دەڕوات و ترس و ترسی بەسەردا دەهێنێت و بە دیسیپلینەکەی ئازاری دەدات ،تا متمانەی بە ڕۆحی بکات و بە یاساکانی تاقی بکاتەوە. 18ئینجا ڕێگای ڕاست دەگەڕێتەوە بۆ لی و دڵنەوایی دەدات و نهێنییەکانی خۆی پیشان دەدات. 19بەڵم ئەگەر بە هەڵەدا بچێت ،ژنەکە وازی لێدەهێنێت و دەیخاتە ژێر وێرانبوونی خۆیەوە. 20ڕەچاوی دەرفەتەکە بکەن و ئاگاداری خراپ بن .وە شەرم مەکە کاتێک پەیوەندی بە ڕۆحتەوە هەیە». 21چونکە شەرمەزارییەک هەیە کە گوناه دەهێنێت .شەرمەزارییەک هەیە کە شکۆمەندی و نیعمەتە. 22هیچ کەسێک لە دژی ڕۆحت قبوڵ مەکە و ڕێزی هیچ کەسێک نەتخاتە ڕوو. 23کاتێک بۆنەیەک هەیە بۆ چاکەکردن ،خۆت بەدوور بگرە لە قسەکردن و دانایی خۆت لە جوانییەکەیدا مەشارەوە. 24چونکە حیکمەت بە قسەکردن دەناسرێت و فێربوون بە قسەی زمان. 25بە هیچ شێوەیەک دژی ڕاستی مەڵێن .بەڵم شەرمەزار بە لە هەڵەی نەزانیت. 26شەرم مەکە دان بە تاوانەکانتدا بنێیت .و بەزۆر نەک ڕەوتی ڕووبارەکە. 27خۆت مەکە ژێردەستەی کەسێکی گەمژە .نە کەسایەتی بەهێزەکان قبوڵ نەکەن. 28تا مردن هەوڵبدە بۆ ڕاستی ،یەزدان شەڕت بۆ دەکات. 29پەلە مەکە لە زمانتدا و لە کردەوەکانتدا شل و بێدەنگ مەبە. 30وەک شێر لە ماڵەکەتدا مەبە و لە نێو خزمەتکارەکانتدا شێر مەبە. 31با دەستت درێژ نەکرێتەوە بۆ وەرگرتن و داخرابێت کاتێک کە دەبێ بیدەیتەوە. بابەتی5 1دڵت لەسەر سامانەکەت مەخە .و بڵێ نەخێر ،بەسە بۆ ژیانم. 2شوێن بیر و هێزی خۆت مەکە و بە ڕێگاکانی دڵتدا بڕۆن. 3مەڵێ« :کێ لەسەر کارەکانم سەرم دەگرێ؟ »چونکە یەزدان تۆڵەی لووتبەرزی تۆ دەکاتەوە». 4مەڵێ :گوناهم کردووە و چ زیانێکم بەسەر هاتووە؟ چونکە یەزدان خۆڕاگرییە ،بە هیچ شێوەیەک ڕێگەت پێنادات. 5سەبارەت بە کەفارەت ،بێ ترس مەبن بۆ زیادکردنی گوناه بۆ گوناه. 6مەڵێ میهرەبانییەکەی زۆرە .بەهۆی زۆری گوناهەکانمەوە ئارام دەبێتەوە ،چونکە میهرەبانی و تووڕەیی لێیەوە دێت و تووڕەیییەکەی لەسەر گوناهبارانە. 7دوا مەکە لە گەڕانەوە بۆ لی یەزدان و ڕۆژ بە ڕۆژ دوا مەکە ،چونکە لەناکاو تووڕەیی یەزدان دێتە دەرەوە و لە ئاسایشتدا لەناو دەچیت و لە ڕۆژی تۆڵەسەندنەوە لەناو دەچیت. 8دڵت لەسەر ئەو کاڵیانە مەخە کە بە ناڕەوا بەدەستت هێناوە ،چونکە لە ڕۆژی بەڵدا سوودت بۆ نایەت. 9بە هەموو بایەکەوە مەبە و مەچۆ بۆ هەموو ڕێگایەک ،چونکە گوناهبار کە دوو زمانە هەروا. 10لە تێگەیشتنەکەتدا چەسپاو بە .با قسەکەت وەک یەک بێت». 11خێرا بن لە گوێگرتن؛ و با ژیانت دڵسۆز بێت؛ و بە سەبرەوە وەڵم بدەنەوە. 12ئەگەر تێگەیشتنت هەیە ،وەڵمی دراوسێکەت بدەرەوە .ئەگەر نا ،دەستت بخەرە سەر دەمت». 13ڕێز و شەرمەزاری لە قسەکردندایە ،زمانی مرۆڤیش کەوتنە. 14بە چرپەچی ناوت مەبە و بە زمانت مەکە ،چونکە شەرمەزارییەکی قێزەون بۆ دز و سزای خراپە بەسەر دوو زماندا. 15لە بابەتێکی گەورە و بچووکدا لە هیچ شتێک بێ ئاگا مەبە. بابەتی6 1لەبری دۆست ببیتە دوژمن نەبێت؛ چونکە بەو هۆیەوە ناوێکی ناخۆش و شەرمەزاری و سەرزەنشت دەبیتەوە ،گوناهبارێکی دوو زمان بە هەمان شێوە دەبێت. 2بە ئامۆژگاری دڵی خۆت خۆت بەرز مەکەرەوە .بۆ ئەوەی ڕۆحت وەکو گایەک کە بە تەنیا لدەچێت پارچە پارچە نەبێت. 3گەڵکانت دەخۆیت و میوەکانت لەدەست دەدەیت و خۆت وەک دارێکی وشک بەجێدەهێڵیت. 4ڕۆحی خراپەکار ئەو کەسەی هەیەتی لەناو دەبات و دەیکاتە پێکەنین بۆ سووکایەتیکردن بە دوژمنەکانی. 5زمانی شیرین هاوڕێیان زۆر دەکات :زمانی دادپەروەرانەش سڵوی میهرەبان زیاد دەکات. 6لەگەڵ زۆر کەس ئاشتی بن ،بەڵم تەنها یەک ڕاوێژکاری هەزار کەستان هەبێت. 7ئەگەر دەتەوێت هاوڕێیەکت دەست بکەوێت ،سەرەتا بیسەلمێنە و پەلە مەکە لە کریدتەکەی. 8چونکە کەسێک بۆ بۆنەی خۆی هاوڕێیە و لە ڕۆژی تەنگانەتدا نامێنێتەوە. 9هاوڕێیەک هەیە ،کە ڕووی لە دوژمنایەتی و شەڕ و پێکدادان ،سەرزەنشتەکەت دەدۆزێتەوە. 10دیسانەوە هاوڕێیەکت هاوڕێیە لەسەر مێزەکە و لە ڕۆژی ئازارەکانتدا بەردەوام نابێت. 11بەڵم لە سەرفرازیتدا وەک خۆت دەبێت و بوێر دەبێت بەرامبەر بە خزمەتکارەکانت. 12ئەگەر نزم بکرێیتەوە ،ئەوا دژی تۆ دەبێت و خۆی لە ڕووخسارت دەشارێتەوە. 13خۆت لە دوژمنەکانت جیا بکەرەوە و ئاگاداری دۆستەکانت بە. 14هاوڕێی دڵسۆز بەرگرییەکی بەهێزە ،ئەوەی کەسێکی لەو جۆرەی دۆزیەوە گەنجینەی دۆزیەوە. 15هیچ شتێک بەرپەرچی هاوڕێی دڵسۆز ناداتەوە و گەورەیی ئەو بەنرخێکی بێئەندازە. 16هاوڕێی دڵسۆز دەرمانی ژیانە؛ ئەوانەی لە یەزدان دەترسن ،دەیدۆزنەوە. 17هەرکەسێک لە یەزدان بترسێت ،هاوڕێیەتییەکەی ڕاست دەکات ،چونکە وەک خۆی ،دراوسێکەشی بە هەمان شێوە دەبێت. 18کوڕم ،لە گەنجییەوە فێرکاری کۆبکەرەوە ،تا پیریت حیکمەت دەدۆزیتەوە. 19وەرە بۆ لی ،وەک ئەوەی کە زەوی دەکێڵێت و دەچێنێت و چاوەڕێی بەرهەمە باشەکانی بکە ،چونکە زۆر ماندوو ناکەیت لە ماندووبووندا ،بەڵکو بەم زووانە لە بەرهەمەکانی دەخۆیت.
20ئەو ژنە زۆر ناخۆشە بۆ کەسانی نەزان ،ئەوەی بێ تێگەیشتن بێت لەگەڵیدا نامێنێتەوە. 21وەک بەردێکی بەهێزی تاقیکردنەوە لەسەری پاڵدەکەوێت .و پێش ئەوەی ماوەیەکی زۆر بێت ،لەلی خۆی فڕێی دەدات. 22چونکە حیکمەت بەپێی ناوی خۆیەتی و بۆ زۆر کەس دەرناکەوێت. 23کوڕم گوێ بگرە ،ئامۆژگارییەکانم وەربگرە و ئامۆژگارییەکانم ڕەت مەکەرەوە. 24پێیەکانت بخەرە ناو بەندەکانی و ملت بخەرە ناو زنجیرەکەیەوە. 25شانت کڕنۆش ببە و بەرگەی بگرە و بە بەندەکانی خەمبار مەبە. 26بە هەموو دڵتەوە وەرە لی و بە هەموو هێزتەوە ڕێگاکانی بپارێزە. 27بگەڕێ و بگەڕێ ،ئەو کچە پێت دەناسرێت ،کاتێک دەستت بەسەردا گرت ،با نەڕوات. 28چونکە لە کۆتاییدا پشوودانی ئەو ژنە دەدۆزیتەوە و ئەوە دەگەڕێتەوە بۆ خۆشی تۆ. 29ئەو کاتە کۆتەکانی دەبنە بەرگرییەکی بەهێز بۆت و زنجیرەکانی دەبنە پۆشاکێکی شکۆمەندی. 30چونکە ڕازاندنەوەیەکی زێڕینی لەسەرە و بەندەکانی دانتێلی وەنەوشەیی. 31وەک پۆشاکێکی شکۆمەندی لەبەری دەکەیت و وەک تاجێکی شادی لە دەوری خۆت دایدەنێیت. 32کوڕم ،ئەگەر بتەوێت فێر دەکرێیت ،ئەگەر بیرکردنەوەت جێبەجێ بکەیت ،ژیر دەبیت. 33ئەگەر حەزت لە گوێگرتن بوو ،تێگەیشتن وەردەگریت ،ئەگەر گوێت دانا ،دانا دەبیت. 34لەناو زۆری پیرەکاندا بوەستە .و بەو کەسەی کە دانایە ،بچەسپێنە. 35ئامادەبە گوێ لە هەموو گوتارێکی خودایی بگرێت .با مەتەڵەکانی تێگەیشتن لە تۆ ڕزگاریان نەبێت». 36ئەگەر پیاوێکی تێگەیشتووت بینی ،بڕۆ بۆ لی و با پێت هەنگاوەکانی دەرگاکەی ببەستێت. 37با بیرت لەسەر ڕێوڕەسمەکانی یەزدان بێت و بەردەوام بیر لە فەرمانەکانی بکاتەوە ،ئەو دڵت جێگیر دەکات و حیکمەتت پێدەبەخشێت بە ئارەزووی خۆت. بابەتی7 1هیچ خراپەیەک مەکە ،بۆیە هیچ زیانێکت بۆ نایەت. 2لە نادادپەروەرەکان دوور بکەوەرەوە ،تاوانکاری لێت دوور دەکەوێتەوە. 3کوڕم ،لەسەر کانییەکانی ناڕەوایی مەچێنە و حەوت هێندە نایانچنیتەوە. 4بەدوای پێشەنگی یەزدان مەگەڕێن ،نە لە پاشا شوێنی ڕێزلێنان. 5لەبەردەم یەزدان خۆت ڕاست مەکە .شانازی بە حیکمەتی خۆتەوە مەکە لەبەردەم پاشا. 6هەوڵ مەدەن دادوەر بن ،چونکە ناتوانن تاوانەکان لببەن .نەک هەر کاتێک لە کەسایەتی بەهێزەکان بترسیت ،کە کۆسپێک بێت لە ڕێگەی ڕاستگۆییتەوە. 7تووڕەیی لە قەرەباڵغی شارێک مەکە ،ئینجا خۆت ناخەیتە ناو گەلەوە. 8گوناهێک بە گوناهێکی ترەوە مەبەستەوە .چونکە لە یەکێکدا بێ سزا نابیت. 9مەڵێ :خودا سەیری زۆری قوربانییەکانم دەکات و کاتێک پێشکەش بە خودای بەرزتر دەکەم ،ئەویش وەریدەگرێت. 10کاتێک نوێژ دەکەیت بێهێز مەبە و کەمتەرخەم مەبە لە بەخشین. 11کەس بە تاڵیی ڕۆحیدا پێکەنین مەکە ،چونکە کەسێک هەیە خۆبەزلزان و بەرزکەرەوە. 12درۆیەک لە دژی براکەت دامەڕێژە .هەروەها هاوشێوەی هاوڕێکەت مەکە. 13هیچ جۆرە درۆیەک مەکەن ،چونکە داب و نەریتەکەی باش نییە. 14قسەی زۆر مەکە و لە کاتی نوێژکردندا قسەی زۆر مەکە. 15ڕقتان لە کاری زەحمەتکێشانە و نە کشتوکاڵییە کە بەرزترین دیاری کردووە. 16خۆت لە نێو زۆری گوناهباراندا ژمارە مەکە ،بەڵکو لەبیرت بێت کە تووڕەیی زۆر ناخایەنێت. 17زۆر خۆت بچووک بکەرەوە ،چونکە تۆڵەی ناخودەکان ئاگر و کرمە. 18بە هیچ شێوەیەک هاوڕێیەک مەگۆڕە بۆ هیچ چاکەیەک؛ نە برایەکی دڵسۆز بۆ زێڕی ئۆفیر. 19دەستبەرداری ژنێکی دانا و باش مەبە ،چونکە نیعمەتەکەی لە زێڕ زیاترە. 20لەبەر ئەوەی خزمەتکارەکەت بەڕاستی کاردەکات ،داوای خراپی لێ مەکە و ئەو بەکرێگیراوەی کە بە تەواوی خۆی لە پێناوتدا بەخشیوە. 21با ڕۆحت بەندەیەکی چاکت خۆش بوێت و فێڵی لە ئازادی نەکەیت. 22ئایا تۆ ئاژەڵت هەیە؟ چاوت لێیان بێت ،ئەگەر بۆ قازانجی تۆ بوو ،لەگەڵ خۆتدا بیانهێڵەرەوە». 23ئایا منداڵت هەیە؟ ڕێنمایییان بکە و لە گەنجیەوە ملیان دابەزێنە. 24ئایا کچتان هەیە؟ گرنگی بە جەستەیان بدە و خۆت دڵخۆش مەکە بەرامبەریان». 25کچەکەت هاوسەرگیری بکە ،بەم شێوەیە کارێکی قورست ئەنجامداوە ،بەڵم بیدە بە پیاوێکی تێگەیشتوو. 26ئایا ژنت هەیە بە پێی بیرکردنەوە؟ وازی لێ مەهێنە ،بەڵکو خۆت مەدە بە ژنێکی سووک. 27بە هەموو دڵتەوە ڕێز لە باوکت بگرە و خەمەکانی دایکت لەبیر مەکە. 28لەبیرت بێت کە تۆ لە ئەوان لەدایک بوویت .چۆن دەتوانی پاداشتی ئەو شتانەیان بدەیتەوە کە بۆت کردووی؟ 29بە هەموو گیان لە یەزدان بترسە و ڕێز لە کاهینەکانی بگرە. 30ئەو کەسەی بە هەموو هێزتەوە دروستی کردوویت ،خۆشت بوێت و واز لە خزمەتکارەکانی مەهێنە. 31لە یەزدان بترسن و ڕێز لە کاهین بگرن .و بەشی خۆی پێ بدە ،وەک ئەوەی فەرمانت پێکراوە .یەکەم بەرهەم و قوربانی تاوان و بەخششی شان و قوربانی پیرۆزکردن و یەکەم بەرهەمی پیرۆزییەکان. 32دەستت بۆ هەژاران درێژ بکەرەوە ،تا نیعمەتەکەت تەواو بێت. 33بەخشش لەبەردەم هەموو مرۆڤێکی زیندوودا نیعمەتی هەیە .و بۆ مردووەکان دەستبەسەری مەکەن. 34شکست مەهێنە لەگەڵ ئەوانەی دەگرین و لەگەڵ ئەوانەی ماتەمینی دەگرن ،ماتەمینی مەکەن. 35درەنگ مەبە لە سەردانی نەخۆشەکان ،چونکە ئەوە دەبێتە هۆی ئەوەی خۆشەویست بیت. 36هەرچی لە دەستتدا گرت ،کۆتایی لەبیر بکە ،هەرگیز هەڵە مەکە.
بابەتی8 1لەگەڵ پیاوێکی بەهێزدا شەڕ مەکە 'نەک بکەویتە دەستی. 2لەگەڵ پیاوێکی دەوڵەمەنددا ناکۆک مەبە ،نەک قورساییت زیاد بکات ،چونکە زێڕ زۆر کەسی لەناوبردووە و دڵی پاشاکانی شێواندووە. 3لەگەڵ پیاوێکی پڕ لە زمان شەڕ مەکە و دار لەسەر ئاگرەکەی کەڵەکە مەکە. 4گاڵتە بە پیاوێکی بێ ئەدەب مەکە ،نەک باوباپیرانت ڕیسوا بن. 5ئەو کەسەی لە گوناه دەگەڕێتەوە سەرزەنشت مەکە ،بەڵکو لەبیرت بێت کە هەموومان شایەنی سزاین. 6پیاوێک لە تەمەنی پیریدا بێڕێزی مەکە ،چونکە هەندێکمان پیر دەبین. 7بە مردووی گەورەترین دوژمنت شاد مەبە ،بەڵکو لەبیرت بێت کە هەموومان دەمرین. 8قسەی داناکان سووک مەکە ،بەڵکو خۆت بە پەندەکانیان ئاشنا بکە ،چونکە لەوان فێردەبیت و چۆن خزمەت بە پیاوە گەورەکان بکەیت بە ئاسانی. 9گوتاری پیرەکان لەدەست مەدە ،چونکە ئەوانیش لە باوباپیرانیان فێربوون ،تۆش فێری تێگەیشتن و وەڵمدانەوەی ئەوان دەبیت. 10خەڵوزی گوناهبار هەڵمەگرسێنە ،نەک بە بڵێسەی ئاگرەکەی بسوتێنیت. 11لەبەردەم کەسێکی برینداردا بە تووڕەییەوە هەڵمەسە ،نەک بە قسەکانت بتخاتە تەڵەوە 12ئەو کەسەی لە خۆت بەهێزترە ،قەرز مەدە .چونکە ئەگەر قەرزت پێدا ،بە ونبوو بزانە. 13دڵنیابە لە سەرووی دەسەڵتەکەتەوە ،چونکە ئەگەر دڵنیا بوویت ،ئاگاداربە لە پێدانی. 14لەگەڵ دادوەر مەڕۆ بۆ دادگا .چونکە بەپێی ڕێز و حورمەتی دادوەری بۆی دەکەن. 15لەگەڵ کەسێکی بوێردا بە ڕێگادا مەڕۆ ،نەوەک دڵتەنگت لێبکات ،چونکە بە ئارەزووی خۆی دەیکات و تۆش لەگەڵیدا لەناو دەچیت بەهۆی گەمژەیییەکەیەوە. 16لەگەڵ پیاوی تووڕەدا شەڕ مەکە و لەگەڵیدا مەڕۆ بۆ شوێنێکی تاکەکەسی ،چونکە خوێن وەک هیچ شتێکە لەبەردەمیدا و لە شوێنێکدا یارمەتیدەر نەبێت ،دەتڕوخێنێت. 17ڕاوێژ لەگەڵ گەمژە مەکە .چونکە ناتوانێت ئامۆژگاری بپارێزێت. 18لەبەردەم کەسێکی نامۆدا شتێکی نهێنی مەکە .چونکە نازانیت چی دێنێتە ئاراوە». 19دڵت بۆ هەرکەسێک مەکەرەوە ،نەک بە زیرەکی تۆڵەت پێبداتەوە. بابەتی9 1ئیرەیی بە ژنی سنگت مەبە و وانەیەکی خراپ لە دژی خۆت فێری مەکە. 2ڕۆحی خۆت مەدە بە ژن تا پێی بخاتە سەر ماڵ و سامانەکەت. 3چاوپێکەوتن لەگەڵ لەشفرۆشێک مەکە ،نەک بکەویتە تەڵەکانی. 4زۆر لەگەڵ ژنێک کە گۆرانیبێژە بەکارمەهێنە ،نەک لەگەڵ هەوڵەکانیدا وەربگیریت. 5چاوت لە خزمەتکارێک مەکە ،بۆ ئەوەی بەو شتانە نەکەویت کە بەنرخن. 6گیانت مەدە بە لەشفرۆشەکان ،بۆ ئەوەی میراتەکەت لەدەست نەدەیت. 7لە شەقامەکانی شاردا بە دەوری خۆتدا مەڕوانە و لە شوێنی تاکەکەسی شارەکەدا سەرگەردان مەکە. 8چاوت لە ژنێکی جوان دوور بکەوە و سەیری جوانی کەسێکی تر مەکە .چونکە زۆر کەس بە جوانی ژن فریو دراون؛ چونکە لێرەوە خۆشەویستی وەک ئاگر هەڵدەگیرسێت. 9بە هیچ شێوەیەک لەگەڵ ژنی پیاوێکی تر دانەنیشن و لەگەڵیدا لە باوەشی خۆتدا دابنیشە و پارەکەت لەگەڵیدا لە شەرابەکەدا خەرج مەکە .نەک دڵت مەیلی بۆی نەبێت و بەم شێوەیەش بە ئارەزووی خۆت بکەویتە ناو لەناوچوونەوە. 10واز لە هاوڕێیەکی کۆن مەهێنە .چونکە نوێ لەگەڵ ئەو بەراورد ناکرێت ،هاوڕێی نوێ وەک شەرابی نوێ وایە؛ کاتێک پیر بوو ،بە خۆشی بیخۆیتەوە. 11ئیرەیی بە شکۆمەندی گوناهبار مەبە ،چونکە نازانیت کۆتاییەکەی چی دەبێت. 12دڵخۆش مەبە بەو شتەی کە بێ خوداکان پێی خۆشە .بەڵم لەبیرت بێت بێ سزا ناچنە سەر گۆڕەکەیان. 13دوور بخەرەوە لەو پیاوەی کە دەسەڵتی کوشتنی هەیە .بەم شێوەیە لە ترسی مردن گومان ناکەیت ،ئەگەر هاتیتە لی ،هیچ تاوانێک مەکە ،نەک هەر ئێستا ژیانت لێ بسەنێتەوە ،لەبیرت بێت کە تۆ لە ناوەڕاستی تەڵەکاندا دەڕۆیت و لەسەر جەنگەکانی شارەکە دەڕۆیت. 14تا دەتوانی لە نزیکەوە ،دراوسێکەت پێشبینی بکە و لەگەڵ داناکان ڕاوێژ بکە. 15با قسەکانت لەگەڵ داناکان بێت و هەموو قسەکانت لە یاسای بەرزتریندا بێت. 16با پیاوە دادپەروەرەکان لەگەڵت بخۆن و بخۆنەوە .با شکۆمەندیت لە ترسی یەزدان بێت». 17لەبەر دەستی دەستکێش دەستخۆشی لە کارەکە دەکرێت ،فەرمانڕەوای ژیری گەلیش بەهۆی قسەکانییەوە. 18پیاوی زمانی نەخۆش لە شارەکەیدا مەترسیدارە .ئەوەی بە پەلە لە قسەکانیدا بێت ،ڕقی لێی دەبێتەوە. بابەتی10 1دادوەری ژیر گەلەکەی فێر دەکات .و حکومەتی پیاوێکی وریا بە باشی ڕێکخراوە. 2وەک چۆن دادوەری گەل خۆیەتی ،ئەفسەرەکانیشی بە هەمان شێوە .فەرمانڕەوای شارەکە چ جۆرە مرۆڤێکە ،هەموو ئەوانەی تێیدا نیشتەجێن ،ئاوان. 3پاشایەکی ناژیر گەلەکەی لەناو دەبات .بەڵم بە وریایی ئەوانەی دەسەڵتدارن شارەکە نیشتەجێ دەبێت. 4دەسەڵتی زەوی لە دەستی یەزداندایە و لە کاتی خۆیدا کەسێکی قازانج بەسەریدا دادەنێت. 5خۆشگوزەرانی مرۆڤ لە دەستی خودادایە ،شەرەفی خۆی دەخاتە سەر کەسی نووسەر. 6ڕق و کینە لە دراوسێکەت مەبە لەبەرامبەر هەموو هەڵەیەکدا .و بە هیچ شێوەیەک بە پراکتیزەکردنی بریندارکەر هیچ مەکەن. 7لووتبەرزی لەبەردەم خودا و مرۆڤدا ڕق و کینە ،مرۆڤ بە هەردووکیان تاوان دەکات. 8بەهۆی مامەڵەی ناڕەوا و برینداربوون و دەوڵەمەندی کە بە فێڵکردن بەدەستیان هێناوە ،شانشینی لە گەلێکەوە بۆ گەلێکی دیکە وەرگێڕدراوە.
9بۆچی زەوی و خۆڵەمێش سەربەرزە؟ شتێک لە مرۆڤی تەماحکار خراپتر نییە ،چونکە کەسێکی ئاوا ڕۆحی خۆی دەخاتە فرۆشتنەوە .چونکە لە ژیاندا ڕیخۆڵەکانی فڕێ دەدات. 10پزیشک نەخۆشییەکی درێژ دەبڕێت .ئەوەی ئەمڕۆ پاشا بێت سبەی دەمرێت. 11چونکە کاتێک مرۆڤ مرد ،دەبێتە میراتگری ئاژەڵە خەزان و ئاژەڵ و کرمەکان. 12سەرەتای لووتبەرزی کاتێکە کە مرۆڤ لە خودا دوور دەکەوێتەوە و دڵی لە دروستکەرەکەی دوور دەکەوێتەوە. 13چونکە لووتبەرزی سەرەتای گوناهە و ئەوەی هەیەتی قێزەون دەڕێژێت ،بۆیە یەزدان بەڵی نامۆی بەسەردا هێنا و بە تەواوی ڕوخاند. 14یەزدان تەختی سەرۆکە سەربەرزەکانی فڕێداوەتە خوارەوە و کەسانی نەرم و نیان لە جیاتی ئەوان داناوە. 15یەزدان ڕەگ و ڕیشەی گەلنی سەربەرزی هەڵکێشا و نزمەکانی لە شوێنی ئەوان چاند. 16یەزدان وڵتانی نەتەوەکانی ڕووخاند و تا بناغەکانی زەوی لەناویان برد. 17هەندێکیان برد و لەناویان برد و یادەکەیان لەسەر زەوی وەستاند. 18لووتبەرزی بۆ پیاوان نەکرا و تووڕەیی تووڕەیی بۆ ئەوانە نەبوو کە لە ژنێکەوە لەدایک بوون. 19ئەوانەی لە یەزدان دەترسن ،تۆوێکی دڵنیان ،ئەوانەی خۆشیان دەوێت ،ڕووەکێکی بەڕێزن ،ئەوانەی ڕێز لە یاسا ناگرن ،تۆوێکی بێشەرەفن . ئەوانەی فەرمانەکان سەرپێچی دەکەن ،تۆوێکی فریودەرن. 20لە نێو برایاندا ئەوەی سەرۆکە بەڕێزە .هەروەها ئەوانەی لە چاوی یەزدان دەترسن. 21ترس لە یەزدان پێش بەدەستهێنانی دەسەڵت دەڕوات ،بەڵم زبری و لووتبەرزی لەدەستدانییەتی. 22دەوڵەمەند بێت ،ئاغا بێت ،یان هەژار ،شکۆمەندی ئەوان ترسە لە یەزدان. 23نابێت سووکایەتی بەو هەژارە بکەین کە تێگەیشتنی هەیە .هەروەها گەورەکردنی پیاوێکی گوناهبار گونجاو نییە. 24پیاوە گەورەکان و دادوەرەکان و دەسەڵتدارەکان ڕێزیان لێدەگیرێت .بەڵم هیچیان لەوە گەورەتر نییە کە لە یەزدان بترسێت. 25ئازادەکان خزمەت بە بەندەی دانا دەکەن ،ئەوەی زانستی هەیە کاتێک چاکسازی دەکرێت ،کینەی نابێت. 26لە ئەنجامدانی کارەکانتدا زیادەڕەوی مەبە .لە کاتی تەنگانەتدا شانازی بە خۆتەوە مەکە». 27ئەوەی ماندوو دەکات و لە هەموو شتێکدا زۆرە ،باشترە لەوەی کە شانازی بە خۆیەوە بکات و نانێکی کەمی هەبێت. 28کوڕم ،بە نەرمی و نەرم و نیان ،گیانت شکۆمەند بکە و بەپێی شکۆمەندی ڕێزی لێ بگرە. 29کێ ئەو کەسە ڕاستگۆ دەکات کە لە دژی ژیانی خۆی گوناه دەکات؟ کێ ڕێز لەو کەسە دەگرێت کە ژیانی خۆی بێڕێزی دەکات؟ 30هەژار بەهۆی لێهاتوویی خۆیەوە ڕێزی لێدەگیرێت و دەوڵەمەندیش بەهۆی دەوڵەمەندییەکەیەوە ڕێزی لێدەگیرێت. 31ئەوەی لە هەژاریدا ڕێزی لێدەگیرێت ،چەندە زیاتر لە دەوڵەمەندیدا؟ ئەوەی لە دەوڵەمەندیدا بێشەرەفە ،چەندە زیاتر لە هەژاریدا؟ بابەتی11 1حیکمەت سەری کەسی نزم بەرز دەکاتەوە و لە نێو پیاوە گەورەکاندا دادەنیشێت. 2دەستخۆشی لە مرۆڤ مەکەن بۆ جوانییەکەی .نە لە مرۆڤ ڕق لە ڕوخساری دەرەوە نەبێت. 3هەنگ لە نێوان ئەو جۆرە مێشوولەدا کەمە؛ بەڵم میوەکەی سەرۆکی شتە شیرینەکانە. 4شانازی بە جل و بەرگ و جل و بەرگەکانتەوە مەکە و لە ڕۆژی ڕێزلێناندا خۆت بەرز مەکەرەوە ،چونکە کارەکانی یەزدان سەرسوڕهێنەرن و کارەکانی لەناو مرۆڤەکاندا شاراوەن. 5زۆر پاشا لەسەر زەوی دانیشتوون .و یەکێک کە هەرگیز بیری لێ نەکرایەوە تاجی لەبەر کردووە. 6زۆرێک لە پیاوە بەهێزەکان زۆر ڕیسوا بوون .و بەڕێزان ڕادەستی پیاوانی تر دەکران. 7پێش ئەوەی ڕاستییەکان بپشکنیت تاوانبار مەکە ،سەرەتا تێبگە ،پاشان سەرزەنشت بکە. 8پێش ئەوەی گوێت لە هۆکارەکە بێت وەڵم مەدەرەوە ،لە ناوەڕاستی قسەکانیاندا قسەی مرۆڤەکان مەبڕە. 9لە بابەتێکدا کە پەیوەندی بە تۆوە نییە ،مەجەنگ مەکە .و لەگەڵ گوناهباراندا لە دادگادا دانانیشن. 10کوڕم ،دەستوەردان لە زۆر شتدا مەکە ،چونکە ئەگەر زۆر دەستوەردان بکەیت ،بێتاوان نابیت .ئەگەر بەدوایدا بگەڕێیت ،بەدەستت ناهێنیت و بە هەڵتنیش ڕزگارت نابێت. 11کەسێک هەیە کە ماندوو دەکات و ئازار دەدات و پەلە دەکات و زۆر زیاتر لە دواوەیە. 12دیسانەوە یەکێکی تر هەیە کە خاو و پێویستی بە یارمەتی هەیە ،توانای کەمی هەیە و پڕە لە هەژاری .بەڵم چاوی یەزدان بۆ چاکە سەیری کرد و لە زەوییە نزمەکەیەوە دامەزراند. 13سەری لە نەهامەتی بەرز کردەوە .بەجۆرێک زۆرێک لەوانەی کە بینیویانە سەریان سوڕما. 14خۆشگوزەرانی و ناخۆشی ،ژیان و مردن ،هەژاری و دەوڵەمەندی ،لە یەزدانەوە دێت. 15حیکمەت و زانین و تێگەیشتن لە یاسا لە یەزدانەوەیە ،خۆشەویستی و ڕێگای کارە چاکەکان لە یەزدانەوەیە. 16هەڵە و تاریکی سەرەتای لەگەڵ گوناهباران بوو ،خراپە لەگەڵ ئەوانەی شانازی پێوە دەکەن پیر دەبێت. 17بەخششی یەزدان لی خوداپەرستەکان دەمێنێتەوە و نیعمەتەکەی بۆ هەمیشە سەرفرازی دەهێنێت. 18کەسێک هەیە بە وریایی و چەقاندنی دەوڵەمەند دەبێت و ئەمەش بەشی پاداشتەکەی. 19چونکە دەڵێت« :پشووم وەرگرتووە و ئێستا بەردەوام لە سامانەکانم دەخۆم ».و لەگەڵ ئەوەشدا نازانێت چ کاتێک بەسەریدا دێت و دەبێت ئەو شتانە بۆ کەسانی دیکە بەجێبهێڵێت و بمرێت. 20لە پەیمانەکەتدا چەسپاو بە و ئاشنا بە و لە کارەکانتدا پیر بە. 21سەرسام مەبە لە کارەکانی گوناهباران .بەڵم پشت بە یەزدان ببەستە و لە ماندووبوونتدا بمێنەرەوە ،چونکە لەناکاو دەوڵەمەندکردنی هەژارێک لەبەردەم یەزدان کارێکی ئاسانە. 22نیعمەتی یەزدان لە پاداشتی خوداپەرستەکاندایە و لەناکاو نیعمەتەکانی گەشە دەکات. 23مەڵێ :چ قازانجێک لە خزمەتەکەم هەیە؟ و چ شتێکی باشم دەبێت لە دوایی؟ 24دیسانەوە مەڵێن :من بەسە و خاوەنی زۆر شتم ،دوای ئەوە چ خراپەیەکم دەبێت؟ 25لە ڕۆژی خۆشگوزەرانیدا لەبیرچوونی ناخۆشی ڕوودەدات ،لە ڕۆژی تەنگانەدا چیتر یادی خۆشگوزەرانی نامێنێت. 26چونکە لە ڕۆژی مردندا بۆ یەزدان کارێکی ئاسانە کە پاداشتی مرۆڤ بەپێی ڕێبازەکانی بداتەوە. 27ناخۆشی کاتژمێرێک مرۆڤ چێژ لەبیر دەکات ،لە کۆتاییدا کارەکانی ئاشکرا دەبن.
28پێش مردنی کەسێکی بەختەوەر دادگایی مەکەن ،چونکە مرۆڤ لە منداڵەکانیدا دەناسرێت. 29هەر کەسێک مەهێنە ناو ماڵەکەتەوە ،چونکە فێڵباز ڕاهێنەری زۆری هەیە. 30وەک چۆن پەرداخێک کە لە قەفەسێکدا دەگیرێت و دەهێڵرێتەوە ،دڵی سەربەرزەکان بە هەمان شێوە؛ وەک سیخوڕێک چاودێری کەوتنت دەکات. 31چونکە لە چاوەڕوانیدایە و چاکە دەکاتە خراپە و لە شتە شایستە ستایشەکاندا تاوانبارت دەکات. 32لە پریشکی ئاگر کەڵەکەیەک خەڵوز هەڵدەگیرسێت و گوناهبارێک چاوەڕێی خوێن دەکات. 33ئاگاداری مرۆڤی خراپەکار بن ،چونکە خراپەکاری دەکات .نەک پەڵەیەکی هەمیشەیی بەسەرتدا بهێنێت. 34بێگانەیەک لە ماڵەکەت وەربگرە ،ئەویش تێکت دەدات و لە ماڵەکەتەوە دەتگەڕێنێتەوە. بابەتی12 1کاتێک چاکەیەک دەکەیت بزانە بۆ کێ دەیکەیت .بەم شێوەیە سوپاسی تۆ دەکرێت بۆ سوودەکانت. 2چاکە لەگەڵ مرۆڤی خواپەرست بکە ،پاداشت دەدۆزیتەوە .ئەگەر لەلی ئەو نەبێت ،بەڵم لە بەرزترینەوە. 3هیچ چاکەیەک ناتوانێت بۆ ئەو کەسە بێت کە هەمیشە سەرقاڵی خراپە و نە بۆ ئەو کەسەی کە بەخشندەیی نادات. 4بەخشین بە مرۆڤی خواپەرست ،یارمەتی گوناهبار مەدە. 5چاکە لەگەڵ کەسی نزم بکە ،بەڵم مەیدە بە کەسانی ناخودا ،نانەکەت ڕابگرە و مەیدە ،نەوەک بەسەرتدا زاڵ بێت ،چونکە ئەگەرنا دوو ئەوەندەی خراپە بەدەست دەهێنیت لەبەرامبەر هەموو چاکەیەک کە هەتبێت لەگەڵیدا کراوە. 6چونکە بەرزترین ڕقی لە گوناهبارانە و تۆڵەی ناپاکەکان دەکاتەوە و لە ڕۆژی بەهێزی سزاکەیان دەیانپارێزێت. 7بەخشین بە چاکەکاران ،یارمەتی گوناهبار مەدە. 8دۆست لە خۆشگوزەرانیدا ناناسرێت ،دوژمنیش لە ناخۆشیدا بشاردرێتەوە. 9لە خۆشگوزەرانی مرۆڤدا دوژمنەکان خەمبار دەبن ،بەڵم لە ناخۆشیەکانیدا دۆستێکیش دەڕوات. 10هەرگیز متمانە بە دوژمنەکەت مەکە ،چونکە وەک چۆن ئاسن ژەنگ دەکات ،خراپەکارییەکانیش هەروا. 11هەرچەندە خۆی بچووک بکاتەوە و بە چەقۆ دەچێت ،بەڵم ئاگاداری بە و ئاگاداری بە ،وەک ئەوەی چاویلکەیەکی سەیرکردنت سڕییەوە بۆی دەبیت و دەزانیت کە ژەنگەکەی بە تەواوی نەسڕدراوەتەوە. 12لە لی خۆت مەیخە ،نەک کاتێک تۆی ڕووخاند ،لە شوێنی خۆت بوەستێتەوە .با لە دەستی ڕاستت دابنیشێت ،نەک هەوڵی دانیشتنەکەت بدات و لە کۆتاییدا قسەکانم لەبیر بێت و بەو قسەیە چەقۆ لێ بدرێت. 13کێ بەزەیی بە جادووگەرێکدا دێتەوە کە مار پێوەی داوە ،یان هەر کەسێکی لەو جۆرە کە لە دڕندە کێوییەکان نزیک بێتەوە؟ 14کەواتە ئەوەی دەچێتە لی گوناهبارێک و لە گوناهەکانیدا لەگەڵیدا پیس دەبێت ،کێ بەزەیی پێیدا دێتەوە؟ 15ماوەیەک لەگەڵت دەمێنێتەوە ،بەڵم ئەگەر دەست بکەیت بە کەوتن ،ئەوا درێغی ناکات. 16دوژمن بە لێوەکانی شیرین قسە دەکات ،بەڵم لە دڵیدا خەیاڵی ئەوە دەکات کە چۆن بتخاتە ناو چاڵێکەوە ،بە چاوەکانی دەگری ،بەڵم ئەگەر دەرفەتی دۆزیەوە ،بە خوێن تێر نابێت. 17ئەگەر ناخۆشییەک بەسەرتدا هات ،یەکەمجار لەوێ دەیدۆزیتەوە .ئەگەر وا خۆی نیشان بدات کە یارمەتیت دەدات ،بەڵم زەق و زەقت دەکات. 18سەری دەهەژێنێت و چەپڵە لێدەدات و زۆر چرپە دەکات و ڕووخساری دەگۆڕێت. بابەتی13 1ئەوەی دەست لە کۆتر بدات ،پێی پیس دەبێت .ئەوەی هاوبەشی لەگەڵ پیاوێکی سەربەرزدا هەبێت ،وەک ئەو دەبێت. 2تا دەژیت بارگرانی زیاتر مەکە .لەگەڵ کەسێک کە لە خۆت بەهێزتر و دەوڵەمەندتر بێت ،هیچ هاوبەشییەکت نەبێت ،چونکە چۆن کتری و مەنجەڵەکە پێکەوە کۆدەبنەوە؟ چونکە ئەگەر یەکێکیان لێی بدرێت ،ئەوا دەشکێت. 3دەوڵەمەند خراپەکاری کردووە ،بەڵم هەڕەشەی لێدەکات ،هەژار ستەم دەکرێت و دەبێت داوای لێبوردنیش بکات. 4ئەگەر تۆ بۆ قازانجی ئەو بیت ،ئەوا سوودت لێ وەردەگرێت ،بەڵم ئەگەر هیچت نەبێت ،وازت لێدەهێنێت. 5ئەگەر شتێکت هەبێت ،ئەوا لەگەڵت دەژی ،بەڵێ ڕووتت دەکاتەوە و پەشیمان نابێتەوە. 6ئەگەر پێویستی بە تۆ بوو ،فریوت دەدات و زەردەخەنەت بۆ دەکات و هیوایەکت بۆ دروست دەکات .بە جوانی قسەت لەگەڵ دەکات و دەڵێت :چیت دەوێت؟ 7بە خواردنەکانی شەرمەزارت دەکات ،تا دوو سێ جار وشکت دەکاتەوە و لە کۆتاییدا پێت پێدەکەنێت بۆ سووکایەتیکردن دوای ئەوە ،کاتێک دەتبینێت وازت لێدەهێنێت و سەرت لێدەهەژێنێت. 8ئاگاداربە لە شادی خۆتدا فریو نەدرێیت و نەخرێیتە خوارەوە. 9ئەگەر پیاوێکی بەهێز بانگهێشتت کرد ،خۆت بکشەوە و ئەوەندە زیاتر بانگهێشتت دەکات. 10فشار مەخەنە سەری ،نەک بگەڕێنرێتەوە .دوور مەوەستە ،نەک لەبیرت بچێت. 11لە قسەکردندا یەکسان نەکەیت و باوەڕ بە قسە زۆرەکانی مەکە ،چونکە بە قسەکردنێکی زۆر تاقیت دەکاتەوە و بە زەردەخەنەوە نهێنیەکانت دەردەچێت. 12بەڵم بە دڕندەییەوە قسەکانت کۆدەکاتەوە و بەزەیی نادات کە ئازارت بدات و بتخاتە زیندانەوە. 13ئاگاداربە و ئاگاداربە ،چونکە لە مەترسی ڕووخانتدا دەڕۆیت ،کاتێک گوێت لەم شتانە دەبێت ،لە خەودا بەئاگابە. 14بە درێژایی ژیانت یەزدانت خۆش بوێت و بانگی بکە بۆ ڕزگاربوونت. 15هەر دڕندەیەک هاوشێوەی خۆی خۆشدەوێت و هەر مرۆڤێک دراوسێی خۆی خۆشدەوێت. 16هەموو گۆشتێک بەپێی جۆرەکان پێکەوە دەبەسترێت و مرۆڤ بە هاوشێوەی خۆیەوە دەلکێت. 17گورگ چ هاوبەشییەکی لەگەڵ بەرخەکەدا هەیە؟ بۆیە گوناهبار لەگەڵ خوداپەرستەکان. 18چ ڕێککەوتنێک لە نێوان هاینا و سەگدا هەیە؟ و چ ئاشتییەک لە نێوان دەوڵەمەند و هەژارەکاندا هەیە؟ 19وەک چۆن کەری کێوی نێچیری شێرە لە بیاباندا ،بە هەمان شێوە دەوڵەمەندەکان هەژارەکان دەخۆن. 20وەک چۆن سەربەرزەکان ڕقیان لە خۆبەزلزانینە ،دەوڵەمەندیش ڕقی لە هەژارەکانە. 21دەوڵەمەندێک کە دەست دەکات بە کەوتن ،لەلیەن هاوڕێکانیەوە هەڵدەگیرێت ،بەڵم هەژارێک کە لە خوارەوەیە لەلیەن هاوڕێکانیەوە فڕێ دەدرێت.
22کاتێک دەوڵەمەندێک کەوتە خوارەوە ،یارمەتیدەری زۆری دەبێت ،شتەکان دەڵێت کە ناتوانرێت قسەی لەسەر بکرێت ،بەڵم مرۆڤەکان ڕاستگۆی دەکەن ،هەژارەکە خلیسکاوە ،بەڵم ئەوانیش سەرزەنشتیان کرد .بە ژیری قسەی دەکرد و نەیدەتوانی جێگەی هەبێت. 23کاتێک دەوڵەمەندێک قسە دەکات ،هەر کەسێک زمانی خۆی دەگرێت و سەیرکە ،ئەوەی دەیڵێت ،بەرزی دەکەنەوە بۆ هەورەکان ،بەڵم ئەگەر هەژارەکە قسە بکات ،دەڵێن« :ئەمە چییە؟ »وە ئەگەر تووشی کۆسپ بوو ،ئەوان یارمەتیدەر دەبن بۆ ڕووخاندنی. 24دەوڵەمەندی بۆ ئەو کەسە باشە کە گوناهی نییە ،هەژاریش خراپە لە دەمی ناخوداکان. 25دڵی مرۆڤ ڕووخساری خۆی دەگۆڕێت ،جا بۆ چاکە یان خراپە ،دڵی دڵخۆش ڕووخسارێکی دڵخۆشکەر دروست دەکات. 26ڕووخساری دڵخۆش نیشانەی دڵێکە کە لە خۆشگوزەرانیدایە .و دۆزینەوەی مەتەڵەکان کارێکی ماندووکەری عەقڵە. بابەتی14 1خۆشبەختە ئەو پیاوەی کە بە دەمی نەخلیسکاوە و بە زۆری گوناهەکان نەچەقاوە. 2خۆشبەختە ئەو کەسەی کە ویژدانی سزای نەداوە و لە هیوای بە یەزدان نەکەوتووە. 3دەوڵەمەندی بۆ کەسێکی ڕەشپێست جوان نییە ،ئیرەییبەر چی بە پارە بکات؟ 4ئەوەی بە فێڵکردن لە گیانی خۆی کۆدەکاتەوە ،بۆ ئەوانی دیکە کۆدەکاتەوە ،کە سامانەکەی بە ئاژاوەگێڕانە خەرج دەکات. 5ئەوەی خراپە بۆ خۆی ،بۆ کێ چاک دەبێت؟ نابێت چێژ لە کاڵکانی وەربگرێت. 6هیچ کەسێک لەوە خراپتر نییە کە ئیرەیی بە خۆی ببات .و ئەمەش پاداشتی خراپەکارییەکەیەتی. 7ئەگەر چاکە بکات ،بەبێ ئارەزووی خۆی دەیکات .لە کۆتاییدا خراپەکارییەکانی خۆی ڕادەگەیەنێت. 8پیاوی ئیرەییبەر چاوی خراپە .ڕووخساری خۆی دەگەڕێنێتەوە و مرۆڤەکان سووکایەتی پێدەکات». 9چاوی تەماحکار بە بەشی خۆی تێر نابێت .تاوانی خراپەکاریش ڕۆحی وشک دەکاتەوە. 10چاوی خراپە ئیرەیی بە نانەکەی دەبات و لە سەر مێزەکەیدا کەسێکی خراپە. 11کوڕم ،بەپێی توانا چاکە لەگەڵ خۆت بکە و قوربانی شایستەی خۆی بدە بە یەزدان. 12لەبیرت بێت کە مردن زۆر ناخایەنێت و پەیمانی گۆڕت پێ نادرێت. 13پێش مردنت چاکە لەگەڵ هاوڕێکەت بکە و بەپێی توانا دەستت درێژ بکە و بیبەخشە. 14خۆت لە ڕۆژە خۆشەکە فێڵ مەکە و با بەشی ئارەزووی چاک بەسەرتدا نەبڕێت. 15ئایا ئازارەکانت بۆ کەسێکی تر بەجێناهێڵیت؟ و ماندووبوونەکانت بۆ ئەوەی بە تیروپشک دابەش بکرێن؟ 16ببەخشە و وەریبگرە و گیانت پیرۆز بکە .چونکە لە گۆڕدا بەدوای خواردنی خۆشدا نییە. 17هەموو گۆشتێک وەک جل و بەرگێک پیر دەبێت ،چونکە پەیمانەکە لە سەرەتاوە ئەوەیە :مردن دەمری. 18هەروەک گەڵ سەوزەکانی سەر دارێکی ئەستوور ،هەندێکیان دەکەون و هەندێکیان گەشە دەکەن .هەروەها نەوەی گۆشت و خوێن ،یەکێکیان کۆتایی دێت و یەکێکی تر لەدایک دەبێت. 19هەموو کارێک دەڕووخێت و لەناو دەچێت ،کرێکاری لەگەڵیدا دەڕوات. 20خۆشبەختە ئەو مرۆڤەی بە حیکمەت بیر لە شتە باشەکان دەکاتەوە و بە تێگەیشتن لە شتە پیرۆزەکان بیردەکاتەوە. 21ئەوەی لە دڵیدا ڕێبازەکانی لەبەرچاو بگرێت ،لە نهێنییەکانیشدا تێگەیشتن دەبێت. 22وەک ئەوەی شوێنپێی دەگەڕێت بەدوایدا بڕۆ و لە ڕێگاکانیدا لە چاوەڕوانیدا بن. 23ئەوەی لە پەنجەرەکانیەوە پەرستش دەکات ،لەبەردەم دەرگاکانیشدا گوێی لێدەگرێت. 24ئەوەی لە نزیک ماڵەکەی نیشتەجێ بێت ،چەقۆیەک لە دیوارەکانیدا ببەستێت. 25چادرەکەی لە نزیک ئەو دادەنێت و لە شوێنێکدا نیشتەجێ دەبێت کە شتە باشەکانی تێدا بێت. 26منداڵەکانی دەخاتە ژێر پەناگەیەوە و لە ژێر لقەکانیدا نیشتەجێ دەبێت. 27بەهۆی ئەوەوە لە گەرما دادەپۆشرێت و لە شکۆمەندی ئەودا نیشتەجێ دەبێت. بابەتی15 1ئەوەی لە یەزدان بترسێت چاکە دەکات و ئەوەی زانیاری لەسەر یاسا هەبێت ،بەدەستی دەهێنێت. 2وەک دایکێک چاوی پێی دەکەوێت و وەک ژنێک کە لە کچێکەوە هاوسەرگیری کردووە وەریبگرێت. 3بە نانی تێگەیشتن دەیخوات و ئاوی حیکمەتی پێدەدات تا بیخواتەوە. 4لەسەری دەمێنێتەوە و ناجووڵێت .و پشتی پێ دەبەستێت و سەرلێشێواو نابێت. 5لە سەرووی دراوسێکانیەوە بەرزی دەکاتەوە و لە ناو جەماعەتدا دەمی دەکاتەوە. 6خۆشی و تاجی خۆشی دەدۆزێتەوە ،ئەویش ناوێکی هەمیشەیی بۆ میراتگری دەکات. 7بەڵم پیاوە گەمژەکان ناگەنە ئەو ،گوناهبارانیش نایبینن. 8چونکە ئەو ژنە دوورە لە لووتبەرزی و پیاوانی درۆزن ناتوانن لەبیری بکەن. 9ستایش لە دەمی گوناهباردا نییە ،چونکە لەلیەن یەزدانەوە بۆی نەنێردراوە. 10چونکە ستایش بە حیکمەت دەوترێتەوە و یەزدان سەرفرازی دەکات. 11مەڵێ« :بە یەزدان کەوتمە خوارەوە ،چونکە نابێت ئەو کارانە بکەیت کە ئەو ڕقی لێیەتی». 12مەڵێ :ئەو هەڵەی کردووم ،چونکە پێویستی بە مرۆڤی گوناهبار نییە. 13یەزدان ڕقی لە هەموو قێزەونەکانە .ئەوانەی لە خودا دەترسن خۆشیان ناوێت. 14هەر لە سەرەتاوە مرۆڤی دروست کردووە و لە دەستی ئامۆژگارییەکانیدا جێی هێشتووە. 15ئەگەر بتەوێت ،فەرمانەکان جێبەجێ بکەیت و دڵسۆزییەکی پەسەندکراو ئەنجام بدەیت. 16ئاگر و ئاوی لەبەردەمتدا داناوە ،دەستت درێژ بکەرەوە بۆ ئەوەی بتەوێت یان نا. 17پێش مرۆڤ ژیان و مردنە .و ئایا حەزی لێیە یان نا ،پێی دەدرێت». 18چونکە حیکمەتی یەزدان گەورەیە و هێزی بەهێزە و هەموو شتێک دەبینێت. 19چاوەکانی لەسەر ئەوانەن کە لێی دەترسن و هەموو کارەکانی مرۆڤ دەزانێت.
20فەرمانی بە کەس نەکردووە خراپەکاری بکات و مۆڵەتی گوناهی بە کەس نەداوە. بابەتی16 1ئارەزووی کۆمەڵێک منداڵی بێ قازانج مەکە و بە کوڕە بێ خوداکان دڵخۆش مەکە. 2هەرچەندە زۆر دەبن ،بەڵم شاد مەبن ،مەگەر ترس لە یەزدان لەگەڵیان نەبێت. 3متمانە بە ژیانیان مەکە و ڕێز لە زۆریان مەگرە ،چونکە دادپەروەر لە هەزار باشترە .و باشترە بێ منداڵ بمری ،لەوەی ئەوانەی بێ خودایان هەبێت. 4چونکە بە کەسێکی تێگەیشتن شارەکە پڕ دەبێتەوە ،بەڵم خزمەکانی خراپەکاران بە خێرایی وێران دەبن. 5زۆر شتی لەو جۆرەم بە چاوەکانم بینیوە و گوێم لەمانە گەورەتری بیستووە. 6لە کۆبوونەوەی ناخوداکان ئاگرێک هەڵدەگیرێت .و لە نەتەوەیەکی یاخیبوودا تووڕەیی ئاگر دەکرێتەوە. 7بەرامبەر بە زەبەلحە کۆنەکان ئارام نەبوو ،کە بە هێزی گەمژەیی خۆیان کەوتنە خوارەوە. 8هەروەها بەزەیی بەو شوێنە نەدا کە لوت تێیدا نیشتەجێ بوو ،بەڵکو لەبەر غروریان ڕقی لێیان بوو. 9بەزەیی بە گەلی لەناوچوون نەهاتەوە کە لە گوناهەکانیاندا بردران. 10هەروەها ئەو شەش سەد هەزار پیادە ،کە لە ڕەقی دڵیان کۆکرابوونەوە. 11ئەگەر کەسێکی ملی ڕەق لە گەلدا هەبێت ،سەرسوڕهێنەرە ئەگەر بەبێ سزا ڕزگاری بێت ،چونکە میهرەبانی و تووڕەیی لەگەڵدایە .بەهێزە بۆ لێبوردن و ڕژاندنی ناڕەزایی. 12وەک چۆن میهرەبانییەکەی زۆرە ،ڕاستکردنەوەشی زۆرە ،بەپێی کارەکانی دادگاییکردنی مرۆڤ دەکات 13گوناهبار بە غەنیمەتەکانیەوە ڕزگاری نابێت ،سەبر و سەبر و خۆڕاگریی خوداپەرستەکان لەبار ناچێت. 14شوێن بۆ هەموو کارێکی میهرەبانی بکەرەوە ،چونکە هەر کەسێک بەپێی کارەکانی خۆی دەدۆزێتەوە. 15یەزدان فیرعەونی ڕەق کردەوە ،بۆ ئەوەی نەیناسێت ،تاکو کارە بەهێزەکانی بۆ جیهان بناسرێت. 16میهرەبانییەکەی بۆ هەموو بوونەوەرێک ئاشکرایە .و بە چەقبەستوویەک ڕووناکی خۆی لە تاریکی جیا کردۆتەوە. 17مەڵێ :من خۆم لە یەزدان دەشارمەوە ،ئایا کەس لە سەرەوە لەبیرم بێت؟ لە نێو ئەو هەموو خەڵکەدا لەبیر ناکەم ،چونکە ڕۆحم لە نێو ژمارەیەکی بێ سنووری بوونەوەردا چییە؟ 18سەیرکە ،ئاسمان و ئاسمانی ئاسمانەکان و قووڵیی و زەوی و هەموو ئەو شتانەی کە تێیدا هەن ،دەجووڵێن کاتێک سەردانی دەکات. 19شاخەکان و بناغەکانی زەوی بە لەرزەوە دەلەرزن ،کاتێک یەزدان سەیریان دەکات. 20هیچ دڵێک ناتوانێت بە شایستەیی بیر لەم شتانە بکاتەوە ،کێ دەتوانێت ڕێگاکانی خۆی دووگیان بکاتەوە؟ 21زریانێکە کە کەس ناتوانێت بیبینێت ،چونکە زۆربەی کارەکانی شاراوەن. 22کێ دەتوانێت کارەکانی دادپەروەری خۆی ڕابگەیەنێت؟ یان کێ بەرگەی ئەوان دەگرێت؟ چونکە پەیمانەکەی دوورە و تاقیکردنەوەی هەموو شتێک لە کۆتاییدا دێت. 23ئەوەی تێگەیشتنی کەم دەبێتەوە بیر لە شتی بێهودە دەکاتەوە ،گەمژەش کە هەڵە دەکات گەمژەیی بیردەکاتەوە. 24کوڕم گوێم لێ بگرە و فێری زانست ببە و قسەکانم بە دڵت نیشانە بکە. 25من بە قورسایی عەقیدەکان دەردەخەم و زانیارییەکانی بە وردی ڕادەگەیەنم. 26کارەکانی یەزدان هەر لە سەرەتاوە بە دادوەری ئەنجام دەدرێن ،هەر لەو کاتەوەی کە دروستی کرد ،بەشەکانی فڕێدا. 27ئەو کارەکانی بۆ هەتاهەتایە ڕازاندەوە و تا هەموو نەوەکان سەرۆکایەتیان لە دەستیدایە ،نە کار دەکەن و نە ماندوو دەبن و نە لە کارەکانیان وەستاون. 28هیچیان ڕێگری لە کەسێکی تر ناکەن و هەرگیز سەرپێچی لە قسەکانی ناکەن. 29دوای ئەمە یەزدان سەیری زەوی کرد و پڕی کرد لە نیعمەتەکانی. 30بە هەموو جۆرە زیندەوەران ڕووخساری داپۆشیوە .جارێکی تریش دەگەڕێنەوە ناوی». بابەتی17 1یەزدان مرۆڤی لە زەوی دروست کرد و دووبارەی کردەوە بۆی. 2چەند ڕۆژێکی کەم و ماوەیەکی کورت و دەسەڵتی بەسەر شتەکانی ناوی دا. 3بە تەنیا هێزێکی پێبەخشین و بە وێنەی خۆی دروستی کردوون. 4ترسی مرۆڤی خستە سەر هەموو گۆشت و حوکمڕانی بەسەر ئاژەڵ و باڵندەدا. 5ئەوان بەکارهێنانی پێنج کارەکەی یەزدانیان وەرگرت و لە پلەی شەشەمدا تێگەیشتن و لە قسەی حەوتەمدا لێکدەرەوەی بیرکردنەوەکانی پێبەخشین. 6ئامۆژگاری و زمان و چاو و گوێ و دڵی بەخشی بە تێگەیشتن. 7لەگەڵ ئەوەشدا پڕیان کرد لە زانستی تێگەیشتن و چاکە و خراپەی پیشان دا. 8چاوی خستە سەر دڵیان ،تا گەورەیی کارەکانی پێیان نیشان بدات. 9بۆ هەتا هەتایە بە کارە سەرسوڕهێنەرەکانیدا شانازیی پێکردن ،تا بە تێگەیشتن کارەکانی ڕابگەیەنن. 10هەڵبژێردراوەکان ستایشی ناوە پیرۆزەکەی دەکەن. 11جگە لەمەش زانستی پێبەخشین و یاسای ژیانیش بۆ میراتێک. 12پەیمانێکی هەتاهەتایی لەگەڵیان بەست و حوکمەکانی خۆی پیشاندا. 13چاوەکانیان شکۆمەندی شکۆمەندی ئەویان بینی و گوێچکەکانیان گوێیان لە دەنگی شکۆمەندی بوو. 14پێی گوتن« :ئاگادار بن لە هەموو ناڕەوایەک .هەرکەسێک فەرمانی دا سەبارەت بە دراوسێکەی. 15ڕێگاکانیان هەمیشە لەبەردەمیدایە و لە چاوی ناشاردرێتەوە. 16هەر مرۆڤێک لە گەنجیەوە دایە بە خراپە .هەروەها نەیانتوانی دڵی گۆشتاوی بۆ خۆیان بکەنە بەردین. 17چونکە لە دابەشکردنی گەلنی سەرتاسەری زەویدا فەرمانڕەوایەکی بەسەر هەموو گەلێکدا دانا .بەڵم ئیسرائیل بەشی یەزدانە. 18ئەو یەکەم منداڵە ،بە دیسیپلین خۆراک دەدات و ڕووناکی خۆشەویستییەکەی پێدەبەخشێت ،وازی لێناهێنێت. 19بۆیە هەموو کارەکانیان وەک خۆر وایە لەبەردەمیدا و چاوەکانی بەردەوام لەسەر ڕێگاکانیانن. 20هیچ کام لە کارە ناڕەواکانیان لێی ناشاردرێتەوە ،بەڵکو هەموو گوناهەکانیان لەبەردەم یەزداندایە
21بەڵم یەزدان میهرەبان بوو و کاری هونەری خۆی دەزانی ،نە جێیان هێشت و نە وازی لێهێنا ،بەڵکو بەزەیی پێیان بەخشی. 22بەخشندەی پیاو وەک نیشانەیەک لەگەڵیدا و چاکەکانی مرۆڤ وەک سێوی چاو دەپارێزێت و تەوبە بە کوڕ و کچەکانی دەکات. 23دواتر هەڵدەستێت و پاداشتیان دەداتەوە و پاداشتیان دەداتەوە سەر سەریان. 24بەڵم بۆ ئەوانەی تەوبە دەکەن ،ڕێگەی پێداون بگەڕێنەوە و دڵنەوایی ئەوانەشی دا کە لە سەبردا بوون. 25بگەڕێوە بۆ لی یەزدان و واز لە گوناهەکانت بێنە ،نوێژەکەت لەبەردەمی ئەودا بکە و کەمتر توڕەیی بکە. 26گەڕانەوە بۆ لی بەرزترین و دوور بکەوەرەوە لە تاوان ،چونکە لە تاریکییەوە دەتباتە ڕووناکی تەندروستی و ڕقت لە قێزەونەکانە. 27کێ لە گۆڕدا ستایشی بەرزترینی دەکات ،لەبری ئەوانەی دەژین و سوپاسگوزارن؟ 28سوپاسگوزاری لە مردووەکان لەناو دەچێت ،وەک ئەوەی لە مردوودا لەناو دەچێت ،ئەوانەی دڵیان زیندوو و تەندروستن ،ستایشی یەزدان دەکەن. 29میهرەبانی یەزدانی پەروەردگارمان چەندە گەورەیە و بەزەیی و بەزەیی بۆ ئەو کەسانەی کە بە پیرۆزی ڕوو لە ئەو دەکەن! 30چونکە هەموو شتێک لە مرۆڤدا نابێت ،چونکە کوڕی مرۆڤ نەمر نییە. 31چی لە خۆر گەشاوەترە؟ بەڵم ڕووناکییەکەی لەدەست دەچێت .و گۆشت و خوێن خراپە خەیاڵ دەکەن. 32ئەو لە هێزی بەرزایی ئاسمان دەڕوانێت .و هەموو مرۆڤەکان تەنها زەوی و خۆڵەمێشن. بابەتی18 1ئەوەی بۆ هەمیشە دەژی ،هەموو شتێکی بە گشتی دروست کردووە. 2تەنها یەزدان ڕاستگۆیە ،جگە لە ئەو کەسی تر نییە. 3بە کفنی دەستی جیهان حوکمڕانی دەکات و هەموو شتێک گوێڕایەڵی ویستی خۆیەتی ،چونکە ئەو پاشای هەمووانە و بە هێزی خۆی شتە پیرۆزەکان لە پیسەکاندا دابەش دەکات. 4دەسەڵتی بە کێ داوە کە کارەکانی خۆی ڕابگەیەنێت؟ و کێ کارە بەرزەکانی بزانێت؟ 5کێ هێزی شکۆمەندی خۆی دەژمێرێت؟ کێ میهرەبانییەکانیشی دەگێڕێتەوە؟ 6سەبارەت بە کارە سەرسوڕهێنەرەکانی یەزدان ،نابێت هیچیان لێ وەربگیرێت و هیچیان بۆ دانەنرێت و زەوییان نەدۆزرێتەوە. 7کاتێک مرۆڤ کارێکی کرد ،ئەوا دەست پێدەکات .کاتێک وازی لێهێنا ،ئەوا گوماناوی دەبێت. 8مرۆڤ چییە و خزمەت بە چی دەکات؟ چاکەی چییە و خراپەکەی چییە؟ 9ژمارەی ڕۆژەکانی پیاو بە زۆری سەد ساڵە. 10وەک دڵۆپێک ئاو بۆ دەریا و بەردێکی قەراغی لە بەراورد بە خۆڵ .هەزار ساڵیش بە هەمان شێوە تا ڕۆژانی ئەبەدیەت. 11بۆیە خودا سەبریان هەیە و ڕەحمەتی خۆی بەسەریاندا دەڕێژێت. 12ئەو کۆتاییەکەیان بینی و زانی کە خراپە .بۆیە بەزەیی خۆی چەند هێندە کرد. 13میهرەبانی مرۆڤ بەرامبەر بە دراوسێکەیە .بەڵم ڕەحمەتی یەزدان لەسەر هەموو جەستەیە ،سەرزەنشت دەکات و پەروەردە دەکات و فێری دەکات و وەک شوان مەڕەکانی دەگەڕێنێتەوە. 14بەزەیی بەو کەسانەدا دێتەوە کە دیسپلین وەردەگرن و بە پەرۆشەوە بەدوای حوکمەکانیدا دەگەڕێن. 15کوڕم ،کارە چاکەکانت لەکەدار مەکە و قسەی نائارام بەکارمەهێنە کاتێک هیچ شتێک دەدەیت. 16ئایا شەبنەم گەرما ناگرێت؟ هەروەها وشەیەک باشترە لە دیاری. 17سەیرکە ،ئایا وشەیەک لە دیاری باشتر نییە؟ بەڵم هەردووکیان لەگەڵ پیاوێکی بەخشندەدان. 18گەمژە بە قسەی ناشرین سەرزەنشت دەکات و بەخششێکی ئیرەییبەر چاوەکان دەشکێنێت. 19پێش ئەوەی قسە بکەیت فێربە و فیزیک بەکاربهێنە یان نەخۆش بیت. 20پێش دادگاییکردن خۆت بپشکنە و لە ڕۆژی سەردانەکەدا ڕەحمەتت دەبێت. 21پێش ئەوەی نەخۆش بیت خۆت بچووک بکەرەوە و لە کاتی گوناهەکاندا تەوبەکردن نیشان بدە. 22با هیچ شتێک ڕێگریت لێ نەکات لە جێبەجێکردنی نەزرەکەت لە کاتی خۆیدا و تا مردن دوا مەخە بۆ ئەوەی ڕەوا بیت. 23پێش نوێژکردن ،خۆت ئامادە بکە .وە وەک کەسێک مەبە کە تاقیکردنەوەی یەزدان دەکات. 24بیر لەو تووڕەییە بکەرەوە کە لە کۆتاییدا ڕوودەدات و کاتی تۆڵەسەندنەوە ،کە ڕووخساری خۆی دەگەڕێنێتەوە. 25کاتێک تێر بوویت ،کاتەکانی برسێتی لەبیر بکە ،کاتێک دەوڵەمەند بوویت بیر لە هەژاری و پێویستی بکەرەوە. 26لە بەیانییەوە تا ئێوارە کات دەگۆڕێت و هەموو شتێک بە زوویی لەبەردەم یەزدان ئەنجام دەدرێت. 27دانا لە هەموو شتێکدا دەترسێت و لە ڕۆژی گوناهکردندا ئاگاداری تاوان دەبێت ،بەڵم گەمژە کات ناپارێزێت. 28هەر پیاوێکی تێگەیشتوو حیکمەت دەزانێت و ستایشی ئەو کەسە دەکات کە ئەوی دۆزیەوە. 29ئەوانەی کە لە قسەکاندا تێگەیشتن بوون ،خۆیان دانا بوون و مەتەڵ و مەتەڵ و مەتەڵێکی نایابیان ڕشت. 30بەدوای ئارەزووەکانتدا مەڕۆ ،بەڵکو خۆت لە ئارەزووەکانت بەدوور بگرە. 31ئەگەر ئەو ئارەزووانە بدەیت بە ڕۆحت کە دڵی پێی خۆشە ،ئەوا دەتکاتە پێکەنین بۆ دوژمنەکانت کە سووکایەتیت پێدەکەن. 32دڵخۆش مەبن بە دڵخۆشییەکی زۆر و نەبەستراو بە گرانبەهایەوە. 33لە کاتێکدا کە هیچت لە جانتاکەتدا نییە ،بە نانخواردن لە کاتی قەرزکردندا مەبە بە سواڵکەر ،چونکە لە چاوەڕوانی ژیانی خۆتدا دەبیت و قسەت لەسەر دەکرێت. بابەتی19 1ئەو پیاوە زەحمەتکێشەی کە Aبەخشی بە سەرخۆشی ،دەوڵەمەند نابێت ،ئەوەی بە شتە بچووکەکان سووکایەتی پێبکات ،کەم و کەم دەڕوخێت. 2شەراب و ژن پیاوانی تێگەیشتوو دەکوژێننەوە ،ئەوەی بە لەشفرۆشەکانەوە دەلکێت ،بێئەدەبی دەبێت. 3مۆتەکە و کرمەکان دەبێتە میرات و پیاوێکی بوێر دەبرێت. 4ئەوەی پەلە دەکات لە ستایشکردندا ،بیری سووک و سووکە .ئەو کەسەی گوناه بکات ،تاوانی خۆی دەکات». 5هەرکەسێک دڵی بە خراپەکاری بێت ،سزا دەدرێت ،بەڵم ئەوەی بەرەنگاری چێژ بێتەوە ،تاجی ژیانی خۆی دادەنێت. 6ئەوەی بتوانێت حوکمڕانی زمانی خۆی بکات ،بەبێ شەڕ دەژی .ئەوەی ڕقی لە قسەکردن بێت ،خراپەکاری کەمتری دەبێت.
7ئەوەی پێت دەوترێت بۆ کەسێکی تر مەشق مەکە ،هەرگیز لەوە خراپتر نابیت. 8جا بۆ دۆست بێت یان دوژمن ،باسی ژیانی پیاوانی تر مەکە .ئەگەر بێ تاوان توانیت ،ئاشکرایان مەکە». 9چونکە گوێی لێ بوویت و چاودێری تۆی کرد ،کاتێک کات هات ڕقی لێت دەبێتەوە. 10ئەگەر قسەیەکت بیستووە ،با لەگەڵت بمرێت .و بوێر بە ،تۆ ناتقێنێتەوە. 11گەمژە بە قسەیەک منداڵی دەبێت ،وەک ژنێک کە منداڵی دەبێت. 12وەک تیرێک کە لە ڕانی مرۆڤدا دەچەسپێت ،وشەیەک لەناو سکی گەمژەدا. 13هاوڕێیەکت ئامۆژگاری بکە ،لەوانەیە نەیکردبێت ،ئەگەر کردبێتی ،ئیتر نەیکات. 14هاوڕێکەت ئامۆژگاری بکە ،لەوانەیە نەیگوتبێت ،ئەگەر وتبێتی ،جارێکی تر نەیڵێ. 15ئامۆژگاری هاوڕێیەک بکە ،چونکە زۆر جار بوختانکردنە ،باوەڕ بە هەموو چیرۆکێک مەکە. 16کەسێک هەیە لە قسەکانیدا دەخلیسکێت ،بەڵم لە دڵی خۆیەوە نییە .کێیە کە زمانی توڕەیی نەکردبێت؟ 17پێش ئەوەی هەڕەشەی لێ بکەیت ،ئامۆژگاری دراوسێکەت بکە .و توڕە نەبوون ،جێگەی یاسای بەرزترین شوێن بدەنەوە. 18ترس لە یەزدان هەنگاوی یەکەمە بۆ ئەوەی لەلیەن ئەوەوە قبوڵ بکرێت و دانایی خۆشەویستییەکەی بەدەست دەهێنێت. 19زانینی فەرمانەکانی یەزدان فێرکاری ژیانە ،ئەوانەی کە ئەو کارە دەکەن کە پێی خۆشە ،بەرهەمی درەختی نەمری وەردەگرن. 20ترس لە یەزدان هەموو حیکمەتێکە .و لە هەموو حیکمەتێکدا جێبەجێکردنی یاسا و زانینی هەموو تواناکانی هەیە. 21ئەگەر خزمەتکارێک بە ئاغاکەی بڵێت« :من بە دڵی تۆ نایکەم ».هەرچەندە دوای ئەوە ئەو کارە بکات ،بەڵم ئەو کەسە توڕە دەکات کە خۆراک دەدات. 22زانینی خراپەکاری حیکمەت نییە و لە هیچ کاتێکدا ئامۆژگاری گوناهباران وریایی نییە. 23خراپەکارییەک هەیە و هەمان شت قێزەون .وە گەمژەیەک هەیە کە لە حیکمەتدا کەم بووە. 24ئەوەی کە تێگەیشتنێکی کەمی هەیە و لە خودا بترسێت ،باشترە لەوەی کە دانایی زۆری هەبێت و یاسای بەرزترین سەرپێچی بکات. 25فێڵێکی نایاب هەیە و هەمان شت نادادپەروەرییە .یەکێکیش هەیە بۆ ئەوەی حوکم دەربخات ،دەگەڕێتەوە .پیاوێکی دانا هەیە کە لە دادگادا ڕەوا دەکات. 26پیاوێکی خراپەکار هەیە کە بە دڵتەنگی سەری خۆی هەڵواسیوە .بەڵم لە ناوەوە پڕە لە فێڵ، 27ڕووخساری فڕێ دەداتە خوارەوە و وا دەکات وەک ئەوەی نەبیستبێت ،لە شوێنێک کە نەناسرێت ،پێش ئەوەی ئاگادار بیت ،خراپەکاریت بۆ دەکات. 28ئەگەر بەهۆی کەمی دەسەڵتەوە ڕێگری لە گوناهکردن بکرێت ،بەڵم کاتێک دەرفەتی دەستکەوت خراپە دەکات. 29مرۆڤ بە نیگاکەی بناسرێت و بە ڕووخساری تێگەیشتن بناسرێت ،کاتێک چاوت پێی دەکەوێت. 30جل و بەرگی پیاو و پێکەنینی زیادەڕۆیی و ڕۆیشتن ،نیشان دەدات کە چییە. بابەتی20 1سەرزەنشتێک هەیە کە جوان نییە ،دیسانەوە کەسێک زمانی دەگرێت و دانایە. 2سەرزەنشتکردن زۆر باشترە لە تووڕەبوون بە نهێنی ،ئەوەی دان بە تاوانەکەیدا بنێت ،لە ئازار دەپارێزرێت. 3چ باشە کاتێک سەرزەنشت دەکرێیت ،تەوبەکردن نیشان بدەیت !چونکە بەم شێوەیە لە گوناهی بە ئەنقەست ڕزگارت دەبێت. 4هەروەک چۆن شەهوەتی خەبەر بۆ گوڵکردنی کچێنە .هەروەها ئەو کەسەی بە توندوتیژی دادگایی دەکات. 5یەکێک هەیە بێدەنگ دەبێت و دانا دەبینرێت ،یەکێکی دیکەش بە قسەی زۆر ڕق لێی دەبێتەوە. 6کەسێک زمانی خۆی دەگرێت ،چونکە ناچار نییە وەڵم بداتەوە ،هەندێکیش بێدەنگ دەبێت و کاتەکەی دەزانێت. 7دانا زمانی خۆی دەگرێت تا دەرفەت دەبینێت ،بەڵم قسەخۆش و گەمژە هیچ کات نازانێت. 8ئەوەی قسەی زۆر بەکاربهێنێت ،ڕق لێی دەبێتەوە .ئەوەی دەسەڵتی تێدا وەربگرێت ،ڕقی لێی دەبێتەوە. 9گوناهبارێک هەیە لە خراپەکاریدا سەرکەوتنی باشی هەیە .و قازانجێک هەیە کە دەگۆڕێت بۆ زەرەر. 10دیارییەک هەیە کە سوودی بۆ تۆ نییە .وە دیارییەک هەیە کە پاداشتەکەی دوو هێندە بێت. 11لەبەر شکۆمەندی زەلیلبوون هەیە .وە هەیە کە سەری لە زەوییەکی نزمەوە بەرز دەکاتەوە. 12هەیە زۆر بە کەم دەکڕێت و حەوت هێندە دەداتەوە. 13مرۆڤی دانا بە قسەکانی خۆشەویستی دەکات ،بەڵم نیعمەتی گەمژەکان دەڕژێتە دەرەوە. 14بەخششی گەمژە کاتێک هەتبێت هیچ سوودێکت بۆ ناکات .نە لە ئیرەییبەران لەبەر پێویستی خۆی ،چونکە چاوەڕێی وەرگرتنی زۆر شتە بۆ یەک. 15کەم دەدات و زۆر سەرزەنشت دەکات .وەک هاوارکەرێک دەمی دەکاتەوە؛ ئەمڕۆ قەرز دەدات و سبەی داوای دەکاتەوە. 16گەمژە دەڵێت« :هیچ هاوڕێیەکم نییە ،سوپاسگوزاریم نییە بۆ هەموو کارە چاکەکانم ،ئەوانەی نانی من دەخۆن ،خراپەم پێدەڵێن». 17چەند جار و چەند کەس پێدەکەنێت و سووکایەتی پێدەکرێت !چونکە بەڕاستی نازانێت چی دەبێت .و هەمووی یەکە بۆ ئەو وەک ئەوەی نەیبووبێت. 18خۆخلیسکاندن لەسەر شەقام باشترە لە خۆخلیسکاندن بە زمان ،بەم شێوەیە کەوتنی خراپەکاران بە خێرایی دێت. 19حیکایەتێکی بێ وەرز هەمیشە لە دەمی ناژیرەکاندا دەبێت. 20حوکمی ژیرانە کاتێک لە دەمی گەمژەیەکەوە دێتە دەرەوە ڕەتدەکرێتەوە .چونکە لە کاتی خۆیدا باسی ناکات. 21کەسێک هەیە کە بەهۆی کەمیی گوناهکردنەوە ڕێگری لێدەکرێت ،کاتێک پشوو دەدات ،تووشی شڵەژان نابێت. 22کەسێک هەیە بە شەرمەوە گیانی خۆی لەناو دەبات و بە قبوڵکردنی کەسەکان خۆی دەڕوخێنێت. 23چونکە شەرمن بەڵێن بە دۆستەکەی دەدات و لەخۆڕا دەیکاتە دوژمنی خۆی. 24درۆ پەڵەیەکی پیسە لە مرۆڤدا ،بەڵم بەردەوام لە دەمی فێرنەبووەکاندایە. 25دز باشترە لە مرۆڤێک کە ڕاهاتووە بە درۆ ،بەڵم هەردووکیان لەناوچوونیان دەبێت بۆ میرات. 26مەیلی درۆزن بێشەرەفە و شەرمەزاری هەمیشە لەگەڵیدا. 27مرۆڤی دانا بە قسەکانی خۆی بەرز دەکاتەوە بۆ ڕێزلێنان ،ئەوەی تێگەیشتنی هەبێت ،دڵی مرۆڤە گەورەکان ڕازی دەکات. 28ئەوەی خاکەکەی دەچێنێت ،کەڵەکەکانی زیاد دەکات ،ئەوەی دڵی مرۆڤە گەورەکان ڕازی بێت ،لێخۆشبوونی تاوانەکەی وەردەگرێت. 29دیاری و بەخششەکان چاوی دانا کوێر دەکەن و دەمی ڕادەگرن کە ناتوانێت سەرزەنشت بکات. 30حیکمەتی شاراوە و گەنجینەی کۆکراوە ،چ قازانجێک لە هەردووکیان هەیە؟ 31ئەوەی گەمژەیی خۆی دەشارێتەوە باشترە لەوەی حیکمەتی خۆی بشارێتەوە. 32سەبر و خۆڕاگری پێویست لە گەڕان بەدوای یەزدان باشترە لەوەی کە ژیانی خۆی بەبێ ڕێبەر.
بابەتی21 1کوڕم گوناهت کردووە؟ ئیتر وا مەکە ،بەڵکو داوای لێخۆشبوون بکە بۆ گوناهەکانی پێشووت. 2وەک ڕووخساری مار لە گوناه ڕابکە ،چونکە ئەگەر زۆر لێی نزیک بوویتەوە ،گازت لێدەگرێت ،ددانەکانی وەک ددانی شێر وان و گیانی مرۆڤەکان دەکوژن. 3هەموو تاوانکارییەک وەک شمشێرێکی دوو لێوار وایە ،برینەکانی ساڕێژ ناکرێت. 4ترساندن و خراپەکردن دەوڵەمەندی بەفیڕۆ دەدات ،بەم شێوەیە ماڵی سەربەرزەکان وێران دەبن. 5دوعایەک لە دەمی هەژارێکەوە دەگاتە گوێی خودا و دادگاییکردنی بە خێرایی دێت. 6ئەوەی ڕقی لە سەرزەنشتکردنە ،لە ڕێگای گوناهباراندایە ،بەڵم ئەوەی لە یەزدان بترسێت لە دڵی خۆیەوە پەشیمان دەبێتەوە. 7پیاوی قسەخۆش لە دوور و نزیک دەناسرێت .بەڵم مرۆڤی تێگەیشتوو دەزانێت کەی دەخلیسکێت. 8ئەوەی بە پارەی کەسانی دیکە ماڵەکەی دروست دەکات ،وەک کەسێکە کە بەرد بۆ گۆڕی ناشتنی خۆی کۆدەکاتەوە. 9کۆبوونەوەی خراپەکاران وەک ڕاکێشانێک وایە کە بەیەکەوە پێچراوەتەوە ،کۆتایییان بڵێسەی ئاگرە بۆ لەناوبردنی. 10ڕێگای گوناهباران بە بەرد ڕوون دەبێتەوە ،بەڵم لە کۆتاییدا چاڵێکی دۆزەخ هەیە. 11ئەوەی یاسای یەزدان دەپارێزێت ،تێگەیشتنەکەی بەدەست دەهێنێت ،تەواوبوونی ترس لە یەزدان حیکمەتە. 12ئەوەی دانا نەبێت فێری نابێت ،بەڵم دانایی هەیە تاڵیی زۆر دەکات. 13زانینی مرۆڤی دانا وەک لفاو زۆر دەبێت ،ئامۆژگارییەکانی وەک کانیاوی پاکی ژیان وایە. 14ناوەوەی گەمژە وەک دەفرێکی شکاو وایە ،تا لە ژیاندا هیچ زانیارییەک بەدەستەوە ناگرێت. 15ئەگەر کەسێکی لێزان گوێی لە قسەیەکی ژیرانە بێت ،ئەوا دەستخۆشی دەکات و زیاد دەکات ،بەڵم هەر کە کەسێکی بێ تێگەیشتوو گوێی لێ بوو ، ناڕەزایی لێنادات و دەیخاتە پشتەوە. 16قسەی گەمژە وەک بارگرانییەک وایە لە ڕێگادا ،بەڵم نیعمەت لە لێوی داناکاندا دەبینرێت. 17ئەوان لە دەمی دانا لە جەماعەتدا دەپرسن و لە دڵیاندا بیر لە قسەکانی دەکەنەوە. 18وەک چۆن ماڵێک کە وێران دەبێت ،حیکمەت بۆ گەمژەش هەروایە ،زانینی ناداناکان وەک قسەی بێ عەقڵ وایە. 19عەقیدە بۆ گەمژەکان وەکو بەند وایە لەسەر پێیەکان و وەکو بەنداوی دەستی ڕاستە. 20گەمژە بە پێکەنین دەنگی بەرز دەکاتەوە .بەڵم مرۆڤی دانا کەمێک زەردەخەنە دەکات. 21فێربوون بۆ مرۆڤی دانا وەک ڕازاندنەوەیەکی زێڕین و وەک ملوانکەیەک لەسەر قۆڵی ڕاستی. 22پیاوی گەمژە زوو پێی دەچێتە ماڵی دراوسێکەیەوە ،بەڵم پیاوێکی شارەزا شەرمەزاری دەکات. 23گەمژەیەک لە دەرگای ماڵەوە دەڕوانێتە ژوورەوە ،بەڵم ئەوەی بە باشی پەروەردە دەکرێت لە دەرەوە وەستاوە. 24بێ ئەدەبی مرۆڤە کە گوێ لە دەرگا بگرێت ،بەڵم مرۆڤی دانا بە شەرمەزارییەوە خەمبار دەبێت. 25لێوی قسەکەرەکان ئەو شتانە دەگێڕنەوە کە پەیوەندییان بە خۆیان نییە ،بەڵم قسەی ئەو کەسانەی کە تێگەیشتنیان هەیە لە تەرازوودا دەکێشرێن. 26دڵی گەمژەکان لە دەمیاندایە ،بەڵم دەمی داناکان لە دڵیاندایە. 27کاتێک بێ خودا نەفرەت لە شەیتان دەکات ،نەفرەت لە ڕۆحی خۆی دەکات. 28چرپەچی ڕۆحی خۆی پیس دەکات و لە هەر شوێنێک نیشتەجێ بێت ڕقی لێی دەبێتەوە. بابەتی22 1تەمبەڵی بە بەردێکی پیس دەچوێنرێت و هەرکەسێک بە هێسکی دەیکوژێت و شەرمەزاری دەکات. 2تەمبەڵ بە پیسی پیسایی دەچوێنرێت ،هەرکەسێک هەڵیبگرێت دەستی لێدەدات. 3پیاوی پەروەردەکراوی خراپ ،بێشەرەفی باوکیەتی کە لەدایک بووە ،کچێکی گەمژەش بە لەدەستدانی لەدایک دەبێت. 4کچی دانا میرات بۆ مێردەکەی دەهێنێت ،بەڵم ئەوەی بە ناپاکی دەژی ،قورسایی باوکیەتی. 5ئەوەی بوێرە بێڕێزی بە باوکی و مێردەکەی دەکات ،بەڵم هەردووکیان سووکایەتی پێدەکەن. 6حیکایەتێک لە دەرەوەی وەرز وەکو میوزیک لە ماتەمینیدا وایە ،بەڵم هێڵ و ڕاستکردنەوەی حیکمەت هەرگیز لە کات دەرناچێت. 7هەرکەسێک گەمژە فێر دەکات ،وەک ئەو کەسەیە کە پەرداخێک بەیەکەوە دەچەسپێنێت و وەک ئەو کەسە وایە کە مرۆڤ لە خەوێکی پڕ لە خەو هەڵدەستێنێت. 8ئەوەی حیکایەتێک بۆ گەمژەیەک دەگێڕێتەوە ،لە خەودا قسە لەگەڵ کەسێک دەکات ،کاتێک چیرۆکەکەی گێڕایەوە ،دەڵێت« :مەسەلەکە چییە؟» 9ئەگەر منداڵن بە ڕاستگۆیی بژین و شتومەکیان هەبێت ،ئەوا دەبێت خراپەکارییەکانی دایک و باوکیان داپۆشن. 10بەڵم منداڵن بە خۆبەزلزانەوە ،بەهۆی بێڕێزی و نەبوونی پەروەردەییەوە ،ئاغای خزمەکانیان پەڵە دەکەن. 11بۆ مردوو بگرین ،چونکە ڕووناکی لەدەست داوە ،بۆ گەمژە بگرین ،چونکە تێگەیشتنی کەم بووە ،بۆ مردوو کەم بگرن ،چونکە ئارامە ،بەڵم ژیانی گەمژە لە مردن خراپترە. 12حەوت ڕۆژ مرۆڤەکان ماتەمینی بۆ ئەو مردووە دەگێڕن .بەڵم بۆ مرۆڤی گەمژە و بێ خودا بە درێژایی ژیانی. 13لەگەڵ گەمژەدا زۆر قسە مەکە و مەچۆ بۆ لی ئەو کەسەی کە تێگەیشتن نییە ،ئاگاداری بە ،نەک کێشەت هەبێت و هەرگیز بە گەمژەییەکانی پیس نەبیت ،لێی دوور بکەوەرەوە و پشوو دەدۆزیتەوە و هەرگیز نابیت لە شێتیدا دڵتەنگ بووە. 14چی لە سرکە قورسترە؟ ناوی چییە ،جگە لە گەمژە؟ 15خۆڵ و خوێ و بارستەیەکی ئاسن ،بەرگەگرتنی ئاسانترە ،لە مرۆڤێکی بێ تێگەیشتن. 16وەک چۆن دارەکانی بەستراو و بەستراو لە بینایەکدا بە لەرزین شل ناکرێن ،بە هەمان شێوە ئەو دڵەی کە بە ئامۆژگاری ئامۆژگاری کراو جێگیر بووە ،هەرگیز ناترسێت. 17دڵێک کە لەسەر بیرکردنەوەیەکی تێگەیشتن جێگیر بێت ،وەکو چەقۆیەکی جوانە لەسەر دیواری گەلەرییەک. 18ڕەنگی ڕەش کە لەسەر شوێنێکی بەرز دانراوە هەرگیز لە بەرامبەر بادا نەوەستێت ،بۆیە دڵێکی ترسناک لە خەیاڵی گەمژەدا ناتوانێت بەرامبەر هیچ ترسێک بوەستێت. 19ئەوەی چاوی دەچەقێنێت ،فرمێسک دەڕژێت ،ئەوەی دڵی چەقۆ لێدەدات ،دەیکات بۆ ئەوەی زانیارییەکانی دەربخات.
20هەرکەسێک بەردێک لە باڵندەکان دەدات ،دەیانبڕێت ،ئەوەی سەرزەنشتی هاوڕێکەی بکات ،هاوڕێیەتی دەشکێنێت. 21هەرچەندە شمشێرێکت لە هاوڕێکەت هەڵکێشا ،بەڵم بێهیوا مەبە ،چونکە ڕەنگە گەڕانەوە بۆ نیعمەت ڕووبدات. 22ئەگەر دەمت بەرامبەر هاوڕێکەت کردۆتەوە ،مەترسە .چونکە ڕەنگە ئاشتەوایی هەبێت :جگە لە سەرزەنشتکردن ،یان خۆبەزلزانین ،یان ئاشکراکردنی نهێنییەکان ،یان برینێکی خیانەتکارانە ،چونکە بۆ ئەمانە هەموو هاوڕێیەک دەڕوات. 23لە هەژارییەکەیدا دڵسۆز بە لەگەڵ دراوسێکەت ،تا بە خۆشگوزەرانییەکەی شاد بیت ،لە کاتی تەنگانەدا لەگەڵیدا بمێنەرەوە ،بۆ ئەوەی میراتگری لەگەڵیدا بیت لە میراتەکەیدا ،چونکە هەمیشە موڵک و ماڵی خراپ سووکایەتی پێناکرێت :نە ئەو دەوڵەمەندانەی کە گەمژەن لە سەرسامیدا هەیانبێت. 24وەک چۆن هەڵم و دوکەڵی کورەیەک بەرەو ئاگر دەڕوات .ئەوەندە سووکایەتی پێکردن پێش خوێن. 25شەرم ناکەم بەرگری لە هاوڕێیەک بکەم .نە خۆم لێی دەشارمەوە. 26ئەگەر لە ڕێگەی ئەوەوە هەر خراپەیەک بەسەرمدا هات ،هەرکەسێک بیبیستێت ئاگاداری دەبێت. 27کێ کاتژمێرێک لەبەردەم دەممدا دابنێت و مۆری حیکمەت لەسەر لێوەکانم دابنێت ،بۆ ئەوەی لەناکاو بەلی ئەوان نەکەوم و زمانم لەناوم نەبات؟ بابەتی23 1ئەی پەروەردگار ،باوک و حاکمی هەموو ژیانم ،جێم مەهێڵە بە ئامۆژگارییەکانیان و با منیش بەسەریاندا نەکەوێت. 2کێ بەڵ بەسەر بیرکردنەوەکانمدا دادەنێت و دیسپلینی حیکمەت بەسەر دڵمدا دادەنێت؟ بۆ ئەوەی لەبەر نەزانیەکانم بەزەییم پێ نەدات و بە گوناهەکانمدا تێنەپەڕێت. 3نەزانییەکانم زیاد نەبن و گوناهەکانم زۆرتر نەبن و لەناوچوونمدا بڕۆن ،لەبەردەم نەیارەکانمدا بکەوم و دوژمنەکەم شادم بێت ،کە هیواکەم دوورە لە میهرەبانیت. 4ئەی پەروەردگار ،باوک و خودای ژیانم ،چاوێکی سەربەرزم لێ مەدە ،بەڵکو هەمیشە بە بیرێکی سەربەرزەوە لە بەندەکانت دوور بکەوەرەوە. 5هیوا و ئارەزووی بێهودە لە من دوور بخەرەوە ،ئەو کەسە هەڵدەگریت کە هەمیشە ئارەزووی خزمەتکردنت دەکات. 6با تەماحی سک و شەهوەتی گۆشت دەستم نەگرێت .خزمەتکارەکەت بە بیرێکی بێئەدەبدا مەدە بەسەرمدا. 7ئەی منداڵەکان ،گوێ لە دیسپلینی دەم بگرن ،ئەوەی دەیپارێزێت هەرگیز لە لێویدا ناگیرێت. 8گوناهبار لە گەمژەیی خۆیدا دەمێنێتەوە ،هەم قسەکەری خراپ و هەم سەربەرز بەو گەمژەییەوە دەکەونە خوارەوە. 9دەمت ڕابهێنە بە جنێودان .نە خۆت بۆ ناونانی پیرۆز بەکارمەهێنە. 10چونکە وەک چۆن بەندەیەک کە بەردەوام لێی دەدرێت ،بێ نیشانەی شین نابێت ،هەروەها ئەوەی بەردەوام سوێند دەخوات و ناوی خودا دەنێت ،بێ کەموکوڕی نابێت. 11کەسێک کە سوێندێکی زۆر بکات ،پڕ دەبێت لە تاوان و تاعونەکە هەرگیز لە ماڵەکەی دوور ناکەوێتەوە ،ئەگەر تاوانبار بکات ،گوناهەکەی بەسەریدا دێت ،ئەگەر دان بە گوناهەکەیدا نەنێت ،دوو تاوان دەکات ،و ...ئەگەر سوێندی بێهودە بخوات ،بێتاوان نابێت ،بەڵم ماڵەکەی پڕ دەبێت لە بەڵ. 12وشەیەک هەیە کە مردنی لەبەردایە :خودا لە میراتی یاقوبدا نەدۆزرێتەوە .چونکە هەموو ئەو جۆرە شتانە لە خوداپەرستەکان دوور دەبن و لە گوناهەکانیاندا ناچن. 13دەمت بۆ سوێندخواردنی بێ سنوور بەکارمەهێنە ،چونکە قسەی گوناهی تێدایە. 14باوکت و دایکت لەبیر بکە ،کاتێک لەناو پیاوە گەورەکان دادەنیشیت .لەبەردەمیاندا لەبیر مەکە و بەم شێوەیە تۆ بە داب و نەریتی خۆت دەبیتە گەمژە و خۆزگە دەخوازیت لەدایک نەبوویتایە و نەفرەتیان لێبکەیت لە ڕۆژی لەدایکبوونتدا. 15ئەو پیاوەی ڕاهاتووە بە قسەی ناشرین ،بە درێژایی ژیانی هەرگیز چاکسازی ناکرێ. 16دوو جۆر مرۆڤ گوناه زیاد دەکەن و سێیەمیان تووڕەیی دەهێنێت :عەقڵی گەرم وەک ئاگرێکی سووتێنەر وایە ،هەرگیز ناکوژێتەوە تا دەسوتێت ، زیناکار لە جەستەی جەستەیدا هەرگیز نەوەستاوە تا ئەو کاتەی کە ئاگرێکی گەرم نەکاتەوە ئاگر. 17هەموو نانێک بۆ قحبەچی شیرینە ،تا دەمرێت وازی لێناهێنێت. 18پیاوێک کە هاوسەرگیری دەشکێنێت و لە دڵی خۆیدا ئەمە بڵێت« :کێ دەمبینێت؟ »تاریکی دەورەم داوە ،دیوارەکان دەمپۆشن و هیچ جەستەیەک نامبینێت؛ پێویستە لە چی بترسم؟ بەرزترین گوناهەکانم لەبیر ناکات: 19مرۆڤی ئاوا تەنیا لە چاوی مرۆڤەکان دەترسێت و نازانێت چاوەکانی یەزدان دە هەزار جار لە خۆر گەشاوەترن ،هەموو ڕێگاکانی مرۆڤەکان دەڕوانێت و بە نهێنیترین بەشەکان دەزانێت. 20ئەو هەموو شتەکانی زانی پێش ئەوەی دروست بوون .هەروەها دوای تەواوبوونیان سەیری هەموویانی کرد. 21ئەم پیاوە لە شەقامەکانی شاردا سزا دەدرێت و لە کوێ گومانی نەبێت دەبرێت. 22ئەو ژنەش بەم شێوەیە دەبێت کە مێردەکەی بەجێدەهێڵێت و میراتگرێکی لەلیەن کەسێکی دیکەوە دەهێنێتە ژوورەوە. 23چونکە یەکەم :سەرپێچی یاسای بەرزترینی کردووە .دووەم :سەرپێچی لە مێردەکەی خۆی کردووە .سێیەم :لە زینادا قحبەی کردووە و لە پیاوێکی دیکەوە منداڵی هێناوە. 24ئەو ژنە دەهێنرێتە دەرەوە بۆ ناو کۆبوونەوە و لێکۆڵینەوە لە منداڵەکانی دەکرێت. 25منداڵەکانی ڕەگ داکوتێن و لقەکانی هیچ بەرهەمێک نادەن. 26یادەوەری خۆی بەجێدەهێڵێت بۆ ئەوەی نەفرەت لێ بکرێت و سەرزەنشتەکانی ناسڕدرێتەوە. 27ئەوانەی دەمێننەوە دەزانن کە هیچ شتێک لە ترسی یەزدان باشتر نییە و هیچ شتێک لەوە شیرینتر نییە کە ئاگاداری فەرمانەکانی یەزدان بن. 28شوێنکەوتنی یەزدان شکۆمەندییەکی گەورەیە و پێشوازیکردن لەلی یەزدان تەمەن درێژە. بابەتی24 1حیکمەت ستایشی خۆی دەکات و لە ناو گەلەکەیدا شانازی دەکات. 2لە کۆبوونەوەی بەرزتریندا دەمی دەکاتەوە و لەبەردەم دەسەڵتی ئەودا سەرکەوتوو دەبێت. 3لە دەمی بەرزترینەوە هاتمە دەرەوە و زەویم وەک هەور داپۆشی. 4لە بەرزاییەکاندا نیشتەجێ بووم و تەختەکەم لە ستوونێکی هەوردایە. 5من بە تەنیا بە دەوری ئاسماندا دەگەڕامەوە و لە بنی قووڵییەکەدا ڕۆیشتم. 6لە شەپۆلەکانی دەریا و لە هەموو زەوی و لە هەموو گەل و نەتەوەیەکدا ،موڵکم دەستکەوت.
7لەگەڵ هەموو ئەمانەدا بەدوای پشوودان دەگەڕام ،لە میراتی کێدا دەمێنمەوە؟ 8دروستکەری هەموو شتێک فەرمانێکی پێدام و ئەو کەسەی دروستی کردم چادرەکەی منی ئارام کردەوە و گوتی« :با شوێنی نیشتەجێبوونت لە یاقوب بێت و میراتەکەت لە ئیسرائیل بێت». 9هەر لە سەرەتاوە پێش جیهان دروستی کردووم و هەرگیز لەدەست نادەم. 10لە چادرە پیرۆزەکەدا لەبەردەمیدا خزمەتم کرد .و هەروەها لە سیۆن دامەزرام. 11بە هەمان شێوە لە شارە خۆشەویستەکەدا پشوویەکی پێدام و لە ئۆرشەلیم دەسەڵتی من بوو. 12لە گەلێکی بەڕێزدا ڕەگم داکوتا ،تەنانەت لە بەشی میراتی یەزدان. 13وەک دار سێدار لە لیبانۆس و وەک دار سروشت لەسەر چیای حەرمون بەرز بوومەوە. 14وەک دارخورما لە ئەنگادی و وەک ڕووەکی گوڵەبەڕۆژە لە ئەریحا بەرز بوومەوە ،وەک دار زەیتونێکی جوان لە کێڵگەیەکی خۆشدا ،وەک دارێکی تەختە لە لی ئاوەکە گەورە بووم. 15بۆنێکی شیرینم وەک دارچین و ئەسپالتوس لێدا و بۆنێکی خۆشم وەک باشترین میر ،وەک گالبانۆم و ئۆنیکس و ستۆراکسی شیرین و وەک دوکەڵی بخور لە چادرەکەدا لێهات. 16وەک دارە تورپێنتین لقەکانم درێژکردەوە و لقەکانم لقەکانی شەرەف و نیعمەتن. 17وەک چۆن ترێی هێنا بۆنێکی خۆشم لێدێت و گوڵەکانم بەرهەمی شەرەف و دەوڵەمەندین. 18من دایکی خۆشەویستی جوان و ترس و زانین و هیوای پیرۆزم ،بۆیە هەمیشەییم ،بە هەموو منداڵەکانم کە ناوی لێنراوە. 19هەموو ئەوانەی ئارەزووی من دەکەن ،وەرن بۆ لم و خۆتان پڕ بکەن لە بەرهەمەکانم. 20یادگاری من لە هەنگوین شیرینترە و میراتم لە هەنگوین شیرینترە. 21ئەوانەی من دەخۆن هێشتا برسی دەبن و ئەوانەی من دەخۆنەوە هێشتا تینوو دەبن. 22ئەوەی گوێڕایەڵی من بێت ،هەرگیز شەرمەزار نابێت و ئەوانەی بە من کاردەکەن ،هەڵە ناکەن. 23هەموو ئەمانە کتێبی پەیمانی خودای بەرزترینن ،ئەو یاسایەی کە موسا فەرمانی پێکردووە بۆ میراتێک بۆ کۆبوونەوەکانی یاقوب. 24بێهۆش مەبە بۆ ئەوەی لە یەزدان بەهێز بیت .بۆ ئەوەی پشتڕاستتان بکاتەوە ،بەوەوە بچەسپێن ،چونکە یەزدانی پەروەردگار تەنها خودایە و جگە لە ئەو هیچ ڕزگارکەرێکی تر نییە. 25هەموو شتێک پڕ دەکات لە حیکمەتی خۆی ،وەک فیسۆن و دیجلە لە کاتی بەرهەمە نوێیەکاندا. 26تێگەیشتن وەک فورات و وەک ئوردن لە کاتی دروێنەکردندا زۆر دەکات. 27ئەو عەقیدەی زانین وەک ڕووناکی و وەک جیۆن لە سەردەمی کۆکردنەوەدا دەردەخات. 28پیاوی یەکەم بە تەواوی نەیناسی ،چیتر پیاوی کۆتایی نایدۆزێتەوە. 29چونکە بیرکردنەوەکانی لە دەریا زیاترە و ئامۆژگارییەکانی لە قووڵیی گەورە قووڵترن. 30منیش وەک کانییەک لە ڕووبارێکەوە هاتمە دەرەوە و وەک ڕێڕەوێک بۆ ناو باخچەیەک. 31گوتم :باشترین باخچەکەم ئاو دەدەم و جێگەی باخچەکەم زۆر ئاو دەدەم ،کانیەکەم بوو بە ڕووبار و ڕووبارەکەم بوو بە دەریا. 32هێشتا فێرکارییەکان وەک بەیانی دەدرەوشێنمەوە و ڕووناکییەکەی لە دوورەوە دەنێرم. 33هێشتا عەقیدەکان وەک پێشبینی دەڕێژم و بۆ هەمیشە بۆ هەموو سەردەمێک جێی دەهێڵم. 34سەیرکە ،من تەنیا بۆ خۆم ماندوو نەبووم ،بەڵکو بۆ هەموو ئەوانەی بەدوای حیکمەتدا دەگەڕێن. بابەتی25 1لە سێ شتدا جوان بووم و لەبەردەم خودا و مرۆڤدا جوان وەستام :یەکێتی براکان ،خۆشەویستی دراوسێکان ،ژن و ژنێک کە پێکەوە ڕێکدەکەون. 2ڕۆحم ڕقی لە سێ جۆر پیاوە و زۆر لە ژیانیان توڕە دەبم :هەژارێکی سەربەرز و دەوڵەمەندێکی درۆزن و زیناکارێکی پیر کە دەیکات. 3ئەگەر لە گەنجیدا هیچت کۆ نەکردۆتەوە ،چۆن لە تەمەنی خۆتدا هیچ شتێک دەدۆزیتەوە؟ 4ئەی حوکمدان چەندە جوانە بۆ قژی خۆڵەمێشی و بۆ مرۆڤە کۆنەکان بۆ ئەوەی ئامۆژگاری بزانن! 5ئەی چەندە حیکمەتی پیرەکان و تێگەیشتن و ئامۆژگاری بۆ پیاوە بەڕێزەکان چەند جوانە. 6ئەزموونی زۆر تاجی پیرەکانە و ترسی خودا شکۆمەندی ئەوانە. 7نۆ شت هەیە کە لە دڵمدا بڕیارم داوە بەختەوەر بن و دەیەمیان بە زمانم دەیڵێم :پیاوێک دڵخۆش بێت بە منداڵەکانی .ئەو کەسەی کە دەژی بۆ بینینی کەوتنی دوژمنەکەی. 8باشە ئەو کەسەی لەگەڵ ژنێکی تێگەیشتوودا دەژی و بە زمانی نەخلیسکاوە و خزمەت بە پیاوێکی ناشایستەتر لە خۆی نەکردبێت. 9باشە ئەو کەسەی کە وریایی دۆزیەوە و ئەوەی لە گوێی ئەو کەسانەدا قسە دەکات کە گوێی لێدەگرن. 10ئەی ئەو کەسەی حیکمەت دەدۆزێتەوە چەند گەورەیە !بەڵم هیچ کەسێک لە سەرووی ئەوەوە نییە کە لە یەزدان بترسێت. 11بەڵم خۆشەویستی یەزدان هەموو شتێک تێدەپەڕێنێت بۆ ڕووناکی ،ئەوەی هەڵیگرتووە بە چی دەچوێنێت؟ 12ترس لە یەزدان سەرەتای خۆشەویستییەکەیەتی ،باوەڕیش سەرەتای چەسپاندنە بەوەوە. 13هەر بەڵیەکم پێ بدە ،جگە لە بەڵی دڵ ،هەر خراپەیەک ،جگە لە خراپەکاری ژن. 14هەر ناخۆشییەک ،جگە لە نەهامەتی ئەوانەی ڕقیان لێم بێت ،هەروەها تۆڵەسەندنەوەیەک ،تەنها تۆڵەی دوژمنان نەبێت. 15هیچ سەرێک لە سەرووی سەری مارەوە نییە .وە هیچ توڕەیییەک لە سەرووی تووڕەیی دوژمنەوە نییە. 16من پێم باشتر بوو لەگەڵ شێر و ئەژدیهایەکدا بژیم ،نەک لەگەڵ ژنێکی خراپەکاردا ماڵ بپارێزم. 17خراپەکاری ژن ڕووخساری دەگۆڕێت و ڕووخساری وەک گونی تاریک دەکات. 18مێردەکەی لەنێو دراوسێکانیدا دابنیشێت .کاتێک گوێی لێدەبێت ئاهێکی تاڵ دەکێشێت». 19هەموو خراپەکارییەک لە خراپەکاری ژن کەمێکە ،با بەشی گوناهبار بکەوێتە سەری. 20وەک چۆن سەرکەوتن بەسەر ڕێگای خۆڵدا بۆ پێی پیرەکانە ،ژنێکی پڕ لە قسە بۆ پیاوێکی بێدەنگ. 21بە جوانی ژن مەکە ،بۆ خۆشی ئارەزووی لێ مەکە. 22ژن ئەگەر مێردەکەی بپارێزێت ،پڕە لە توڕەیی و بێئەدەبی و سەرزەنشتێکی زۆر. 23ژنی خراپەکار ئازایەتی کەم دەکاتەوە ،ڕووخساری قورس و دڵی بریندار دەکات ،ژنێک کە لە ناڕەحەتیدا دڵنەوایی مێردەکەی نەدات ،دەستی لواز و ئەژنۆی لواز دەکات.
24لە ژنەکەوە سەرەتای گوناه هاتە ئاراوە و لە ڕێگەی ئەوەوە هەموومان دەمرین. 25ئاوەکە ڕێگە مەدە .نە ژنێکی خراپەکار ئازادی بۆ گەد لە دەرەوەی وڵت. 26ئەگەر وەک ئەوەی تۆ دەتەوێت نەڕۆیشت ،لە جەستەت بیبڕە و تەڵقێکی جیابوونەوەی پێ بدە و با بڕوات. بابەتی26 1خۆشبەختە ئەو پیاوەی ژنێکی چاکەی هەبێت ،چونکە ژمارەی ڕۆژەکانی دوو هێندە دەبێت. 2ژنی فەزیلەت مێردەکەی دڵخۆش دەکات و ئەویش ساڵنی ژیانی بە ئاشتی تەواو دەکات. 3ژنێکی باش بەشێکی باشە ،کە لە بەشەکەی ئەو کەسانە دەدرێت کە لە یەزدان دەترسن. 4پیاوێک دەوڵەمەند بێت یان هەژار ،ئەگەر دڵێکی باشی هەبێت بەرامبەر بە یەزدان ،ئەوا هەمیشە بە ڕووخسارێکی دڵخۆشەوە شاد دەبێت. 5سێ شت هەیە کە دڵم لێی دەترسێت .بۆ چوارەمیش زۆر ترسام :بوختانکردنی شارێک ،کۆبوونەوەی جەماوەرێکی بێدەسەڵت و تۆمەتێکی درۆ ، هەموو ئەمانە لە مردن خراپترن. 6بەڵم خەم و پەژارەی دڵ و خەم ،ژنێکە کە ئیرەیی بە ژنێکی دیکە دەبات و بەڵیەکی زمانە کە پەیوەندی لەگەڵ هەمووان دەکات. 7ژنە خراپەکە چەقۆیەکە لەمل و ئەول دەلەرزێت ،ئەوەی دەستی بەسەردا گرتووە وەک ئەوە وایە عەقارەبێکی گرتبێت. 8ژنێکی سەرخۆش و گەدەرێک لە دەرەوە توڕەیییەکی زۆر دروست دەکات و شەرمەزاری خۆی ناپۆشێت. 9ڕەنگە لەشفرۆشی ژن بە نیگای لووتبەرزی و پێڵوی چاوەکانیدا بناسرێت. 10ئەگەر کچەکەت بێ شەرم بوو ،بە توندی بیهێڵەرەوە ،نەک لە ئازادییەکی زۆرەوە خۆی سووکایەتی پێبکات. 11چاوێکی بێئەدەب ئاگاداربە ،سەرسام مەبە ئەگەر سەرپێچی لە تۆدا بکات. 12وەک ڕێبوارێکی تینوو کاتێک کانیاوێکی دۆزیەوە دەمی دەکاتەوە و لە هەموو ئاوێک لە نزیک خۆی دەخواتەوە ،لە لی هەموو پەنجەرەیەک دادەنیشێت و چەقۆکەی لە هەموو تیرێکدا دەکاتەوە. 13نیعمەتی ژن مێردەکەی دڵخۆش دەکات و زیرەکییەکەی ئێسکەکانی قەڵەو دەکات. 14ژنێکی بێدەنگ و خۆشەویست بەخششێکی یەزدانە .و هیچ شتێک ئەوەندە بەهای عەقڵێک نییە کە بە باشی ڕێنمایی کراوە. 15ژنێکی شەرمەزار و دڵسۆز نیعمەتێکی دووانە و عەقڵی کیشوەرییەکەی ناتوانرێت بەهای بۆ دابنرێت. 16وەک خۆر کاتێک لە ئاسمانی بەرز هەڵدێت .جوانی ژنێکی باشیش لە ڕێکخستنی ماڵەکەیدا. 17وەک چۆن ڕووناکی ڕوون لەسەر مۆمدانەکەی پیرۆزە .جوانی دەموچاو لە تەمەنی پێگەیشتوودا بە هەمان شێوە. 18وەک چۆن ستوونە زێڕینەکان لەسەر بنکەی زیوین .هەروەها پێی ڕەشەکان بە دڵێکی بەردەوامەوە. 19کوڕم گوڵی تەمەنت بە باشی بپارێزە .و هێزی خۆت مەدە بە نامۆکان. 20کاتێک موڵکێکی بەرهەمدارت لە هەموو کێڵگەکەدا بەدەستهێنا ،بە تۆوی خۆت بیچێنە ،متمانە بە باشی ئاژەڵەکانت بکە. 21بەم شێوەیە ڕەگەزەکەت کە بەجێی دەهێڵیت گەورە دەکرێن و متمانەی ڕەچەڵەکی باشیان دەبێت. 22لەشفرۆش وەک تف هەژمار دەکرێت .بەڵم ژنێکی خێزاندار تاوەرێکە لە دژی مردن بۆ مێردەکەی. 23ژنی خراپەکار وەک بەشێک دەدرێت بە پیاوی خراپەکار ،بەڵم ژنێکی خواپەرست دەدرێت بەو کەسەی لە یەزدان بترسێت. 24ژنی ناپاک سووکایەتی بە شەرمەزاری دەکات ،بەڵم ژنی ڕاستگۆ ڕێز لە مێردەکەی دەگرێت. 25ژنی بێشەرم وەک سەگ هەژمار دەکرێت .بەڵم ئەوەی شەرمەزارە ،لە یەزدان دەترسێت. 26ژنێک کە ڕێز لە مێردەکەی بگرێت ،لەلیەن هەمووانەوە حوکم دەدرێت .بەڵم ئەوەی لە لووتبەرزی خۆیدا بێڕێزی پێدەکات ،لە هەمووان بە بێ خودا هەژمار دەکرێت. 27ژنێکی هاوار و قسەی ناشرین بەدوایدا دەگەڕێن بۆ ڕاوەدوونانی دوژمنان. 28دوو شت هەیە دڵم دڵتەنگ دەکات .سێیەمیش توڕەم دەکات :پیاوێکی جەنگاوەر کە تووشی هەژاری دەبێت .و پیاوی تێگەیشتوو کە لەلیەن؛ وە کەسێک کە لە ڕاستودروستی دەگەڕێتەوە بۆ گوناه .یەزدان کەسێکی لەو جۆرە بۆ شمشێر ئامادە دەکات. 29بازرگان بەزەحمەت خۆی لە خراپەکردن دەپارێزێت .و هاکستەر لە گوناه ڕزگار نابێت. بابەتی27 1زۆر کەس لەبەر شتێکی بچووک گوناهیان کردووە .ئەوەی بەدوای زۆریدا دەگەڕێت ،چاوەکانی دەگەڕێنێتەوە. 2وەک چۆن بزمارێک بە توندی لە نێوان یەکگرتنی بەردەکاندا دەلکێت .هەروەها گوناه لە نێوان کڕین و فرۆشتندا نزیک دەبێتەوە. 3ئەگەر پیاوێک خۆی لە ترسی یەزدان ڕابگرێت ،بەم زووانە ماڵەکەی دەڕوخێنرێت. 4وەک چۆن مرۆڤ بە ڕاوەشێن دەشوات ،پاشماوەکە دەمێنێتەوە .کەواتە پیسی مرۆڤ لە قسەکانیدا. 5کورە کەلوپەلەکانی کوزەچی دەسەلمێنێت .کەواتە تاقیکردنەوەی مرۆڤ لە ئیستدللەکانیدایە. 6میوەکە ڕایدەگەیەنێت ئەگەر دارەکە پۆشراوە .هەروەها گوتنی خۆبەزلزانینێک لە دڵی مرۆڤدا. 7پێش ئەوەی گوێت لە قسەکانی بێت ،ستایشی کەس مەکە .چونکە ئەمە تاقیکردنەوەی مرۆڤەکانە. 8ئەگەر شوێن ڕاستودروستی بکەویت ،ئەوا بەدەستی دەهێنیت و وەک جلێکی درێژی شکۆمەند لەبەری دەکەیت. 9باڵندەکان پەنا بۆ هاوشێوەی خۆیان دەبەن .بەم شێوەیە ڕاستی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوانەی کە لە ناویدا پراکتیزە دەکەن. 10وەک چۆن شێر لە چاوەڕوانی نێچیردایە .بۆیە گوناه بۆ ئەوانەی تاوان دەکەن. 11گوتاری مرۆڤی خواپەرست هەمیشە لەگەڵ حیکمەتدایە .بەڵم گەمژە وەک مانگ دەگۆڕێت. 12ئەگەر لەنێو بێ ئاگاکاندایت ،کاتەکەت بەجێبهێڵە .بەڵم بەردەوام لە نێوان مرۆڤە تێگەیشتووەکاندا بن. 13گوتاری گەمژەکان بێزارکەر و وەرزشەکەیان بێهێزی گوناهە. 14قسەی ئەو کەسەی سوێند دەخوات ،قژ ڕاست دەکات .و شەڕەکانیان وا لە مرۆڤ دەکات گوێچکەکانی بوەستێنێت. 15ململنێی سەربەرزەکان خوێنڕشتنە و جنێوەکانیان بۆ گوێی ناخۆشە. 16ئەوەی نهێنیەکان بدۆزێتەوە ،شانازیی خۆی لەدەست دەدات .و هەرگیز هاوڕێ بۆ مێشکی نادۆزێتەوە. 17هاوڕێکەت خۆش بوێت و دڵسۆز بە لەگەڵیدا ،بەڵم ئەگەر خیانەتت لە نهێنییەکانی کرد ،چیتر بەدوایدا مەڕۆ. 18چونکە وەک چۆن مرۆڤ دوژمنەکەی لەناو بردووە .بەم شێوەیە خۆشەویستی دراوسێکەت لەدەست داوە.
19وەک چۆن باڵندەیەک لە دەستی دەربچێت ،دراوسێکەت وازت لێهێنا و نایگەڕێنیتەوە 20چیتر بەدوایدا مەڕۆن ،چونکە زۆر دوورە .ئەو وەکو کۆترێک وایە کە لە تەڵەکە ڕزگاری بووە. 21سەبارەت بە برینێک ،دەکرێت ببەسترێت .دوای جنێودان ،ئاشتبوونەوەش ڕوودەدات ،بەڵم ئەوەی خیانەت لە نهێنییەکان بکات ،بێهیوایە. 22ئەوەی بە چاوەکان دەتروکێنێت ،خراپەکاری دەکات ،ئەوەی دەیناسێت لێی دوور دەکەوێتەوە. 23کاتێک تۆ ئامادە دەبیت ،شیرین قسە دەکات و سەرسام دەبێت بە قسەکانت ،بەڵم لە کۆتاییدا دەمی دەخولێتەوە و بوختان بە قسەکانت دەکات. 24ڕقم لە زۆر شت بووە ،بەڵم هیچی وەک ئەو نییە .چونکە یەزدان ڕقی لێی دەبێتەوە. 25هەرکەسێک بەردێک لە بەرزاییدا هەڵدەدات ،دەیخاتە سەر سەری خۆی .و جەڵتەی فێڵبازانە برین دروست دەکات. 26هەرکەسێک چاڵ هەڵدەکێشێت ،دەکەوێتە ناویەوە ،ئەوەی تەڵەکە دابنێت تێیدا دەگیرێت. 27ئەوەی خراپەکاری دەکات ،دەکەوێتە سەری و نازانێت لە کوێوە هاتووە. 28گاڵتەکردن و سەرزەنشتکردن لە سەربەرزەکانەوە سەرچاوە دەگرێت .بەڵم تۆڵەکردنەوە وەک شێرێک لە چاوەڕوانییاندایە. 29ئەوانەی بە کەوتنی ڕاستودروستەکان دڵخۆش دەبن ،دەخرێنە تەڵەوە .و ئازار پێش مردنیان دەیانکوژێت. 30خراپەکاری و تووڕەیی ،تەنانەت ئەمانە قێزەونن .پیاوی گوناهباریش هەردووکیان دەبێت. بابەتی28 1ئەوەی تۆڵە بکاتەوە تۆڵەی یەزدان دەکاتەوە و گوناهەکانی لە یادەوەریدا دەهێڵێتەوە. 2لە دراوسێکەت خۆشبە لەو ئازارەی کە بە تۆی کردووە ،هەروەها گوناهەکانت خۆش دەبن کاتێک نوێژ دەکەیت. 3پیاوێک ڕق و کینە لە کەسێکی دیکە دەگرێت و داوای لێخۆشبوون لە یەزدان دەکات؟ 4بەزەیی بە مرۆڤێک نادات کە وەک خۆی بێت ،ئایا داوای لێخۆشبوون لە گوناهەکانی خۆی دەکات؟ 5ئەگەر ئەو کەسەی کە تەنها گۆشتە ڕق و کینە خۆراک بدات ،کێ داوای لێخۆشبوون لە گوناهەکانی دەکات؟ 6کۆتایی خۆت لەبیر بکە و دوژمنایەتی بوەستێت .گەندەڵی و مردن لەبیر بکە و بە فەرمانەکان بمێنەرەوە. 7فەرمانەکان لەبیر بکە و خراپەکاری لەگەڵ دراوسێکەتدا مەبە ،پەیمانی بەرزترینت لەبیر بکە و چاوتروکێنە لە نەزانی. 8خۆت بەدوور بگرە لە ناکۆکی و گوناهەکانت کەم دەکەیتەوە ،چونکە مرۆڤی تووڕە شەڕ هەڵدەگیرسێنێت. 9مرۆڤی گوناهبار هاوڕێکانی ناڕەحەت دەکات و مشتومڕ لە نێوان ئەوانەی کە ئاشتییان هەیە. 10وەک چۆن مادەی ئاگر دەسوتێت ،وەک چۆن هێزی مرۆڤ هەیە ،تووڕەیی خۆیشی .بە پێی دەوڵەمەندییەکەی تووڕەیی بەرز دەبێتەوە .و تا بەهێزتر بن کە ململنێ دەکەن ،زیاتر هەوکردنیان دەبێت. 11ململنێی بەپەلە ئاگر هەڵدەدات ،شەڕی بەپەلە خوێن دەڕێژێت. 12ئەگەر پریشکەکە فڕێ بدەیت دەسوتێت ،ئەگەر تفی لێ بکەیت دەکوژێتەوە ،هەردوو ئەمانە لە دەمتەوە دێنە دەرەوە. 13نەفرەت لە چرپە و دوو زمان ،چونکە ئەمانە زۆرێکیان لەناوبرد کە ئاشتی بوون. 14زمانی چەقۆکێش زۆر کەسی تووشی شڵەژان کردووە و لە نەتەوەیەکەوە بۆ نەتەوەیەکی تر ڕاوەدوونراون ،شارە بەهێزەکانی ڕووخاندووە و ماڵی پیاوە گەورەکانی ڕووخاندووە. 15زمانی چەقۆکێش ژنە چاکەکارەکانی دەرکردووە و لە ماندووبوونیان بێبەش کردووە. 16ئەوەی گوێی لێبگرێت ،هەرگیز پشوو نادات و هەرگیز بە هێمنی ناژی. 17لێدانی قامچی لە گۆشتدا نیشانە دروست دەکات ،بەڵم لێدانی زمان ئێسکەکان دەشکێنێت. 18زۆرێک بە لێواری شمشێر کەوتوون ،بەڵم ئەوەندەی بە زمان کەوتوون. 19باشە ئەو کەسەی کە لە ڕێگەی ژەهرەکەیەوە بەرگری دەکرێت .نە یۆرۆکەی نەکێشاوە و بە بەندەکانی نەبەستراوەتەوە. 20چونکە یۆغەکەی یۆرۆیەکی ئاسنە و بەندەکانیش بەندەکانی لە مس. 21مردنی مردنێکی خراپە ،گۆڕەکان لەوە باشتر بوون. 22حوکمڕانی بەسەر ئەو کەسانەدا نابێت کە لە خودا دەترسن و بە بڵێسەی ئاگرەکەی ناسووتێن. 23ئەوانەی واز لە یەزدان دەهێنن ،دەکەونە ناویەوە .لەناویاندا دەسوتێت و ناکوژێتەوە .وەک شێر دەنێردرێتە سەریان و وەک پلنگ دەیانخوات. 24سەیرکە کە تۆ بە دڕکەوە موڵک و ماڵی خۆت دەپارێزیت و زیو و زێڕەکەت ببەستە. 25قسەکانت لە تەرازوویەکدا بکێشە و دەرگا و پەنجەرەیەک بۆ دەمت دروست بکە. 26ئاگاداربە بەلیدا نەخلیسکێنی ،نەک بەر ئەو کەسە بکەویت کە لەدەستیدایە. بابەتی29 1ئەوەی میهرەبان بێت قەرز دەداتە دراوسێکەی .ئەوەی دەستی بەهێز دەکات ،فەرمانەکان دەپارێزێت. 2لە کاتی پێویستیدا قەرز بە دراوسێکەت بدە ،لە کاتی خۆیدا پارەی دراوسێکەت بدەرەوە. 3قسەکەت جێبەجێ بکە و بە دڵسۆزی مامەڵەی لەگەڵ بکە ،هەمیشە ئەو شتە دەدۆزیتەوە کە بۆت پێویستە. 4زۆرێک کاتێک شتێک بە قەرز دەدرا ،حسابیان بۆ دۆزرایەوە و تووشی کێشە بوون کە یارمەتیان دەدا. 5تا وەری نەگرێت ،دەستی پیاو ماچ دەکات .لەبەر پارەی دراوسێکەی بە ملکەچییەوە قسە دەکات ،بەڵم کاتێک کە دەیداتەوە ،کاتەکە درێژ دەکاتەوە و قسەی خەمناک دەکاتەوە و گلەیی لە کاتەکە دەکات. 6ئەگەر سەرکەوت ،بەزەحمەت نیوەکەی وەردەگرێت و وەک ئەوەی دۆزیبێتەوە حسابی بۆ دەکات ،ئەگەر نا ،پارەکەی لێ زەوت کردووە و بەبێ هۆکار دوژمنی بۆ هێناوە ،بە نەفرەت و نەفرەت و ...پەنجەرەی پەنجەرە؛ و بۆ شەرەف شەرمەزاری بۆ دەکات. 7بۆیە زۆرێک لە ترسی فێڵکردنیان ،ڕەتیانکردووەتەوە قەرز بدەن بۆ مامەڵەی ناخۆشی پیاوانی دیکە. 8بەڵم لەگەڵ پیاوێکی هەژاردا سەبر بگرە و درێغی مەکە. 9لە پێناو فەرمانەکەدا یارمەتی هەژاران بدەن ،لەبەر هەژارییەکەی دووری مەخەنەوە. 10پارەکەت لەدەست بدە بۆ براکەت و هاوڕێکەت ،با لە ژێر بەردێکدا ژەنگ نەدا تا لەدەست بچێت. 11گەنجینەکەت بەپێی فەرمانەکانی بەرزترین کۆبکەرەوە و لە زێڕ زیاتر قازانجت بۆ دەکات. 12بەخشین لە کۆگاکانتدا دابخە ،ئینجا لە هەموو ناخۆشییەک ڕزگارت دەکات.
13لە قەڵغانێکی بەهێز و ڕمێکی بەهێز باشتر لە دژی دوژمنەکانت شەڕت دەکات. 14مرۆڤی ڕاستگۆ بۆ دراوسێکەی دڵنیایە ،بەڵم ئەوەی بێئەدەب وازی لێدەهێنێت. 15دۆستایەتی گەرەنتیەکەت لەبیر مەکە ،چونکە ئەو ژیانی خۆی لە پێناو تۆدا بەخشی. 16گوناهبار موڵک و ماڵی باشی گەرەنتییەکەی دەڕوخێنێت. 17ئەوەی بیری بێ سوپاسگوزار بێت ،ئەو کەسەی ڕزگاری کردووە ،لە مەترسیدا بەجێی دەهێڵێت. 18دڵنیابوون زۆرێک لە سامانە باشەکانی هەڵوەشاندەوە و وەک شەپۆلی دەریا هەژاندیان ،پیاوە بەهێزەکان لە ماڵەکانیان دەریانکرد و لەناو گەلنی نامۆدا سەرگەردان بوون. 19پیاوی خراپەکارێک کە فەرمانەکانی یەزدان سەرپێچی بکات ،دەکەوێتە گەرەنتیکردنەوە ،ئەوەی بۆ قازانج کارەکانی کەسانی دیکە ئەنجام بدات و بەدوایدا بگەڕێت ،دەکەوێتە دۆسیە. 20بەپێی توانای خۆت یارمەتی دراوسێکەت بدە و ئاگاداربە لەوەی خۆت نەکەویتە ناو هەمان شتەوە. 21سەرەکیترین شت بۆ ژیان ئاو و نان و جل و بەرگ و ماڵێکە بۆ داپۆشینی شەرمەزاری. 22ژیانی هەژارێک لە کوخێکی خراپدا باشترە لە کرێی ناسک لە ماڵی پیاوێکی تردا. 23کەم بێت یان زۆر ،ڕازی بە ،کە گوێت لە سووکایەتی ماڵەکەت نەبێت. 24چونکە ماڵ بە ماڵ ڕۆیشتن ژیانێکی بەدبەختە ،چونکە لە کوێ بێگانە بیت ناوێریت دەمت بکەیتەوە. 25میوانداری دەکەیت و ئاهەنگ دەخۆیت ،سوپاسگوزارییەکت نییە ،جگە لەوەش گوێت لە قسەی تاڵ دەبێت. 26ئەی بێگانە وەرە و مێزێکم بۆ دابین بکە و لەو شتانەی کە ئامادەت کردووم پێم بدە. 27ئەی نامۆ ،جێگا بدە بە پیاوێکی بەڕێز .براکەم دێت بۆ ئەوەی نیشتەجێ بێت ،منیش پێویستم بە ماڵەکەم هەیە». 28ئەمانە بۆ مرۆڤی تێگەیشتوو ناخۆشن .سووکایەتیکردن بە ژووری ماڵەوە ،و سەرزەنشتکردنی قەرزدەر. بابەتی30 1ئەوەی کوڕەکەی خۆشدەوێت زۆرجار هەست بە چەقۆکە دەکات ،بۆ ئەوەی لە کۆتاییدا دڵخۆشی بکات. 2ئەوەی سزای کوڕەکەی بدات ،دڵی پێی خۆش دەبێت و لەناو ناسیاوەکانیدا پێی شاد دەبێت. 3ئەوەی فێری کوڕەکەی بکات ،دوژمن دڵتەنگ دەکات ،لەبەردەم دۆستەکانیدا پێی شاد دەبێت. 4ئەگەر باوکی بمرێت ،بەڵم وەک ئەوەی نەمردووە ،چونکە کەسێکی وەک خۆی بەجێهێشتووە. 5لە ژیاندا بینی و پێی دڵخۆش بوو ،کاتێک مرد خەمبار نەبوو. 6تۆڵەسەندنەوەیەکی لە دوژمنەکانی بەجێهێشت و تۆڵەسەندنەوەیەک لە دۆستەکانی بداتەوە. 7ئەوەی لە کوڕەکەی زۆر بکات ،برینەکانی دەبەستێتەوە .و ڕیخۆڵەکانی لە هەر هاوارێکدا تووشی شڵەژان دەبن. 8ئەسپێکی نەشکاو سەری لێدەگرێت ،منداڵێک کە بۆ خۆی جێبهێڵرێت ،بە ئەنقەست دەبێت. 9منداڵەکەت کۆک بکە ،ئەو دەتترسێنێت ،یاری لەگەڵ بکە و قورساییت پێدەبەخشێت. 10لەگەڵیدا پێمەکەنە ،نەک لەگەڵیدا خەم و پەژارەت هەبێت و لە کۆتاییدا ددانەکانت نەقرتێنیت. 11لە گەنجیدا ئازادی مەدە و چاوت لە گەمژەییەکانی مەکە. 12لە گەنجیدا ملی دابەزێنە و لە منداڵیدا لە لیەکانی لێبدە ،نەک سەرسەخت بێت و سەرپێچیت نەکات و بەم شێوەیە خەم و پەژارە بۆ دڵت بهێنێت. 13کوڕەکەت سزا بدە و بە زەحمەت ڕابگرە ،نەک ڕەفتارە قێزەونەکانی تاوانبارت بکەن. 14هەژار باشترە ،کە تەندروست و بەهێزە لە دەستوور ،لە پیاوێکی دەوڵەمەند کە لە جەستەیدا تووشی ئازار بێت. 15تەندروستی و چاکەی جەستە لە سەرووی هەموو زێڕەوەیە ،جەستەیەکی بەهێزیش لە سەرووی سامانی بێکۆتاییەوەیە. 16هیچ دەوڵەمەندییەک لە سەرووی جەستەی تەندروستەوە نییە و هیچ خۆشییەک لە سەرووی خۆشی دڵەوە نییە. 17مردن باشترە لە ژیانێکی تاڵ یان نەخۆشی بەردەوام. 18ئەو خواردنە ناسکانەی کە بەسەر دەمێکی داخراودا دەڕێژرێن ،وەکو گۆشتێکی گێژاو وایە کە لەسەر گۆڕێک دانراوە. 19پێشکەشکردن چ سوودێکی بۆ بت هەیە؟ چونکە نە دەتوانێت بخوات و نە بۆنی بکات ،هەروەها ئەو کەسەی یەزدان گۆشەگیری دەکات. 20ئەو بە چاوەکانی دەبینێت و دەناڵێنێت ،وەک ئەو ژنە ژنە پاکیزەیەک کە کچێک لە باوەش دەگرێت و ئاهێک هەڵدەکێشێت. 21مێشکت مەدە بە قورسایی و خۆت بە ئامۆژگاری خۆت ئازار مەدە. 22شادی دڵ تەمەنی مرۆڤە ،شادی مرۆڤیش تەمەنی درێژ دەکات. 23ڕۆحی خۆت خۆش بوێت و دڵت دڵنەوایی بدە ،خەم لە خۆت دوور بخەرەوە ،چونکە خەم زۆر کەسی کوشتووە و هیچ قازانجێکی نییە. 24ئیرەیی و تووڕەیی تەمەن کورت دەکەنەوە و وریاییەوە تەمەن پێش کات دەهێنێت. 25دڵێکی دڵخۆش و باش گرنگی بە گۆشت و خۆراکی خۆی دەدات. بابەتی31 1ئاگاداربوون لە دەوڵەمەندی گۆشت دەفڕێنێت و خەمخۆرییەکەی خەو دەبات. 2چاودێری چاودێریکردن ڕێگە نادات مرۆڤ بخەوێت ،وەک ئەوەی نەخۆشییەکی ئازاربەخش خەو دەشکێنێت، 3دەوڵەمەندەکان ماندووبوونێکی زۆریان هەیە بۆ کۆکردنەوەی سامان .کاتێک پشوو دەدات ،پڕ دەبێت لە ناسکەکانی. 4هەژار لە ماڵە هەژارەکەیدا زەحمەت دەکێشێت .کاتێک وازی لێدەهێنێت ،هێشتا پێویستی بەخۆیە. 5ئەوەی زێڕی خۆشدەوێت ،ڕاستودروست نابێت و ئەوەی بەدوای خراپبووندا دەگەڕێت ،بەس دەبێت. 6زێڕ وێرانکاری زۆر کەس بووە و لەناوچوونیان ئامادە بووە. 7بەربەستە بۆ ئەوانەی قوربانی بۆ دەدەن ،هەموو گەمژەیەک لەگەڵیدا دەگیرێت. 8خۆشبەختە ئەو دەوڵەمەندەی کە بێ کەموکوڕی دەبینرێت و بەدوای زێڕدا نەڕۆیشتووە. 9ئەو کێیە؟ ئێمەش پێی دەڵێین بەختەوەر ،چونکە لە نێو گەلەکەیدا کارە سەرسوڕهێنەرەکانی کردووە. 10کێ تاقیکرایەوە و تەواو بوو؟ پاشان با شانازی بکات .کێ توڕە دەکات و توڕەیی نەکردووە؟ یان خراپەکاری کردووە و نەیکردووە؟ 11سامانەکەی جێگیر دەبێت و جەماعەت بەخشینەکانی ڕادەگەیەنن.
12ئەگەر لەسەر مێزێکی بەخشندە دابنیشیت ،تەماحی لێ مەکە و مەڵێ :گۆشتێکی زۆری لەسەرە. 13لەبیرت بێت کە چاوی خراپ شتێکی خراپە ،چی لە چاو خراپتر دروست دەبێت؟ بۆیە لە هەموو بۆنەیەکدا دەگری». 14دەستت بۆ هەر شوێنێک کە سەیری بکات درێژ مەکە و لەگەڵیدا مەیخە ناو قاپەکەوە. 15بە تەنیا حوکم لەسەر دراوسێکەت مەدە ،لە هەموو شتێکدا وریابە. 16ئەو شتانەی کە لەبەردەمت دانراون ،وەک پێویست بۆ مرۆڤ بیخۆ .و سەرنج بدە ،نەک ڕقت لێ بێت. 17سەرەتا لە پێناو ڕەوشتدا وازی لێ بێنە .و تێر نەبیت ،نەک توڕە نەبیت. 18کاتێک لەناو زۆر کەس دادەنیشیت ،پێش هەموو شتێک دەستت درێژ مەکە. 19زۆر کەم بەسە بۆ پیاوێک کە بە باشی پەروەردە کراوە و بای کورت ناکاتەوە بۆ سەر جێگاکەی. 20خەوێکی باش لە خواردنی مامناوەندەوە دێت ،زوو هەڵدەستێت و زیرەکی لەگەڵدایە ،بەڵم ئازاری چاودێریکردن و کۆڵی و ئازاری سک لەگەڵ پیاوێکی تێرنەبوودایە. 21ئەگەر ناچار بوویت بخۆیت ،هەستە ،بڕۆ و ڕشانەوە و پشوو دەدەیت. 22کوڕم ،گوێم لێ بگرە و سووکایەتیم پێ مەکە ،لە کۆتاییدا وەک ئەوەی پێم وتیت دەیدۆزیتەوە. 23هەرکەسێک لە خۆراکەکەی ڕزگاری بێت ،مرۆڤەکان بە باشی باسی دەکەن .و ڕاپۆرتی ماڵەوەی باشی ئەو باوەڕ دەکرێت. 24بەڵم هەموو شارەکە لە بەرامبەر ئەو کەسەی کە خۆراکەکەی دەپارێزێت .و شایەتحاڵی خراپەکارییەکەی گومانی لەسەر ناکرێت. 25ئازایەتی خۆت لە شەرابدا نیشان مەدە .چونکە شەراب زۆر کەسی لەناوبردووە. 26کورە بە نوقمبوون لێوارەکەی دەسەلمێنێت ،شەرابیش دڵی سەربەرزەکان بە سەرخۆشی دەکات. 27شەراب بۆ مرۆڤ وەک ژیان باشە ،ئەگەر بە شێوەیەکی مامناوەند بخورێتەوە ،ژیان چییە بۆ مرۆڤێک کە شەراب نەبێت؟ چونکە بۆ دڵخۆشکردنی مرۆڤەکان دروستکراوە. 28شەراب کە بە پێوانە دەخورێتەوە و لە وەرزدا خۆشی دڵ و دڵخۆشی بۆ دەروون دەهێنێت. 29بەڵم شەرابی زیادەڕەوی ،تاڵیی دەروون و شەڕ و ناکۆکی دروست دەکات. 30سەرخۆشی تووڕەیی گەمژە زیاد دەکات تا تاوانبار دەکات ،هێز کەم دەکاتەوە و برین دروست دەکات. 31دراوسێکەت لە شەرابەکەدا سەرزەنشت مەکە و لە خۆشییەکەیدا سووکایەتی پێ مەکە ،قسەی بێزارکەری پێ مەدە و فشاری لەسەر مەکە و هانی بدەیت بۆ خواردنەوە. بابەتی32 1ئەگەر کرایتە خاوەنی ئاهەنگێک ،خۆت بەرز مەکەرەوە ،بەڵکو وەک یەکێک لەوانی دیکە لەنێویاندا بە .بە پەرۆشەوە ئاگاداریان بکە و بەم شێوەیە دانیشە. 2کاتێک هەموو ئەرکەکانت تەواو کرد ،جێگەی خۆت بگرە ،بۆ ئەوەی لەگەڵیان شاد بیت و تاجێک بۆ ڕێکخستنی باشی جەژنەکەت وەربگریت. 3تۆ کە گەورەتریت ،قسە بکە ،چونکە بۆ تۆیە ،بەڵم بە حوکمێکی دروست .و ڕێگری نەکmusick. 4لە کوێ مۆسیقاژەنێک هەیە قسە مەڕێژن و حیکمەت لە کاتی خۆیدا دەرنەبڕن. 5کۆنسێرتێکی میوزیک لە ئاهەنگێکی شەرابدا وەک نیشانەی کاربونکلێکە کە لە زێڕدا دانراوە. 6وەک نیشانەی زمردێک کە لە کارێکی زێڕین دانراوە ،ئاوازی میوزیک لەگەڵ شەرابی خۆشیشدا. 7گەنج ،ئەگەر پێویستت پێیەتی ،قسە بکە ،بەڵم بەزەحمەت کاتێک دوو جار پرسیارت لێدەکرێت. 8با قسەکانت کورت بێت ،زۆر شت بە کەم وشە تێبگەیت .وەک کەسێک بە کە دەزانێت و لەگەڵ ئەوەشدا زمانی دەگرێت. 9ئەگەر لە پیاوە گەورەکاندایت ،خۆت یەکسان مەکە لەگەڵیان .و کاتێک پیاوە کۆنەکان لە شوێنی خۆیان بوون ،وشەی زۆر بەکارمەهێنە. 10پێش ئەوەی ڕەشەبا ڕەشەبا بڕوات .و لەبەردەم پیاوێکی شەرمەزاردا ڕەزامەندی دەڕوات. 11جارجار هەستن و دواهەمین مەبە .بەڵم بەبێ دواکەوتن بتگەیەنە ماڵەوە. 12لەوێ کات بەسەربردن بکە و ئەوەی دەتەوێت بیکە ،بەڵم بە قسەی سەربەرزی گوناه مەکە. 13لەبەر ئەمانەش بەرەکەتی ئەو کەسە ببەخشە کە تۆی دروستکردوویت و بە شتە باشەکانی پڕت کردۆتەوە. 14ئەوەی لە یەزدان بترسێت ،دیسپلینەکەی وەردەگرێت .ئەوانەی زوو بەدوایدا دەگەڕێن ،ڕەزامەندییان دەبێت. 15ئەوەی بەدوای یاسادا دەگەڕێت ،پڕ دەبێت لە یاسا ،بەڵم دووڕووەکە توڕە دەبێت. 16ئەوانەی لە یەزدان دەترسن ،دادگایی دەدۆزنەوە و دادپەروەری وەک ڕووناکی هەڵدەگرن. 17مرۆڤی گوناهبار سەرزەنشت ناکرێت ،بەڵکو بەپێی ویستی خۆی پاساوێک دەدۆزێتەوە. 18پیاوی ئامۆژگاری ڕەچاو دەکات .بەڵم مرۆڤی نامۆ و سەربەرز لە ترسدا ناترسێت ،تەنانەت کاتێک لە خۆیەوە بەبێ ئامۆژگاری کاری کردووە. 19هیچ شتێک بەبێ ئامۆژگاری مەکە .وە کاتێک جارێک کردت ،تەوبە مەکە. 20بە ڕێگایەک مەڕۆ کە لێی بکەویت و لە نێو بەردەکاندا مەکە. 21بە شێوەیەکی سادە متمانەت بەخۆت نەبێت. 22ئاگاداری منداڵەکانی خۆت بە. 23لە هەموو کارێکی چاکەدا متمانە بە ڕۆحی خۆت بکە .چونکە ئەمە جێبەجێکردنی فەرمانەکانە. 24ئەوەی باوەڕی بە یەزدان هەبێت ،ئاگاداری فەرمانەکە دەبێت .ئەوەی پشتی پێ ببەستێت ،هەرگیز لەوە خراپتر نابێت. بابەتی33 1ئەوەی لە یەزدان بترسێت ،هیچ خراپەیەک بەسەر ئەو کەسەدا نایەت .بەڵم لە تاقیکردنەوەدا جارێکی تر ڕزگاری دەکات. 2دانا ڕقی لە یاسا نییە .بەڵم ئەوەی تیایدا دووڕوو بێت ،وەک کەشتییەک وایە لە زریانێکدا. 3مرۆڤی تێگەیشتوو متمانەی بە یاسا هەیە .یاساش وەک قسەیەک بۆی دڵسۆزە. 4ئەوەی دەیڵێیت ئامادە بکە و بەم شێوەیە گوێت لێدەگیرێت ،ڕێنماییەکان ببەستە و دواتر وەڵم بدەرەوە. 5دڵی گەمژە وەک چەرخی عەرەبانە وایە .و بیرکردنەوەکانی وەکو چەقۆیەکی وەرچەرخان وان. 6ئەسپێکی ئەسپی وەک هاوڕێیەکی گاڵتەجاڕ وایە ،لە ژێر هەر کەسێکدا دەخولێتەوە کە لەسەری دادەنیشێت.
7بۆچی ڕۆژێک لە ڕۆژێکی تر باشترە ،لە کاتێکدا وەک هەموو ڕووناکی هەموو ڕۆژێک لە ساڵدا لە خۆرەوەیە؟ 8بە ناسینی یەزدان جیاکرانەوە ،وەرز و جەژنەکانی گۆڕی. 9هەندێکیان ڕۆژانی بەرزی کردووە و پیرۆزی کردووە و هەندێکیان ڕۆژانی ئاسایی کردووە. 10هەموو مرۆڤەکان لە زەوین ،ئادەمیش لە زەوی دروست بووە. 11یەزدان بە زانیاری زۆرەوە دابەشی کردوون و ڕێگاکانیان هەمەچەشن کردووە. 12هەندێکیان بەرەکەتدار کرد و بەرزی کردەوە و هەندێکیشیان پیرۆز کرد و لە خۆی نزیک بووەوە ،بەڵم هەندێکیان نەفرەتی کرد و نزمی کرد و لە شوێنی خۆیان دەرچوون. 13وەک چۆن گڵ لە دەستی کوزەچیدایە بۆ ئەوەی بە ئارەزووی خۆی دروستی بکات ،بە هەمان شێوە مرۆڤ لە دەستی ئەو دروستکەرەیە کە بە باشترین شێوە پاداشتیان بداتەوە. 14چاکە بەرامبەر بە خراپە و ژیان لە دژی مردن ،بە هەمان شێوە خوداپەرست بەرامبەر گوناهبار و گوناهبار بەرامبەر بە خوداپەرست. 15جا سەیری هەموو کارەکانی بەرزترین .و دوو و دوو هەن ،یەکێکیان دژی یەکێکی تر. 16دواجار لە خەو هەڵسام ،وەک کەسێک کە بەدوای ترێ کۆکەرەوەدا دەگەڕێت ،بە نیعمەتی یەزدان سوودم لێ وەرگرت و وەکو ترێ کۆکەرەوە ڕۆیشتم. 17بیر لەوە بکەنەوە کە من تەنیا بۆ خۆم ماندوو نەبووم ،بەڵکو بۆ هەموو ئەوانەی بەدوای فێربووندا دەگەڕێن. 18ئەی گەورەکانی گەل ،گوێم لێ بگرن و بە گوێی خۆتان گوێ بگرن ،ئەی فەرمانڕەواکانی جەماعەت. 19لە ژیانتدا دەسەڵت مەدە بە کوڕ و ژنەکەت ،برا و هاوڕێکەت ،و سامانەکەت مەدە بە کەسێکی تر ،نەک تەوبەت بکاتەوە و دووبارە داوای لێبوردن بکەیتەوە. 20تا لە ژیاندا دەژیت و هەناسەت لە خۆتدا هەیە ،خۆت مەدە بە هیچ کەسێک. 21باشترە کە منداڵەکانت بەدوای تۆدا بگەڕێن ،لەوەی کە تۆ بەرامبەر بە ڕەحمەتی ئەوان بوەستیت. 22لە هەموو کارەکانتدا پێشەنگی خۆت بپارێزە .پەڵەیەک لە شەرەفی خۆتدا بەجێ مەهێڵە». 23لەو کاتەی کە ڕۆژەکانت کۆتایی دێت و ژیانت تەواو دەکەیت ،میراتەکەت دابەش بکە. 24عەلوە و چەقۆ و بارگرانی بۆ کەرەکانە .و نان و ڕاستکردنەوە و کار ،بۆ خزمەتکارێک. 25ئەگەر خزمەتکارەکەت بخەیتە سەر کار ،پشوویەک بەدەست دەهێنیت ،بەڵم ئەگەر وازی لێبهێنیت بێکار بێت ،ئەوا بەدوای ئازادیدا دەگەڕێت. 26یۆرۆ و گۆچان ملی دادەنێن ،ئەشکەنجە و ئەشکەنجەدان بۆ خزمەتکارێکی خراپ. 27بینێرن بۆ کارکردن ،تاکو بێکار نەبێت .چونکە بێکاری زۆر خراپە فێر دەکات. 28بەپێی پێویست بیخەنە سەر کار ،ئەگەر گوێڕایەڵ نەبوو ،بەندێکی قورستر ببەستە. 29بەڵم لەگەڵ هیچ کەسێکدا زیادەڕەوی مەکە .و بەبێ ئیختیاری هیچ مەکە. 30ئەگەر خزمەتکارێکت هەیە ،با وەک خۆت بێت بۆت ،چونکە بە نرخێک کڕیوتە. 31ئەگەر خزمەتکارێکت هەیە ،وەک برایەک داوای لێبکە ،چونکە پێویستت پێی دەبێت ،وەک ڕۆحی خۆت ،ئەگەر داوای خراپی لێ بکەیت و لێت ڕابکات ،بە کام ڕێگادا دەڕۆیت بۆ ئەوەی بەدوایدا بگەڕێیت؟ بابەتی34 1هیواکانی مرۆڤی بێ تێگەیشتن بێهودە و درۆیە ،خەونەکان گەمژەکان بەرز دەکەنەوە. 2هەرکەسێک خەونەکان بزانێت ،وەک ئەو کەسە وایە کە سێبەر دەگرێت و بەدوای بادا دەگەڕێت. 3بینینی خەونەکان هاوشێوەیی شتێکە لەگەڵ شتێکی تر ،تەنانەت وەک هاوشێوەی ڕووخسارێک بە ڕووخسارێکەوە. 4لە شتێکی ناپاک چی پاک دەکرێتەوە؟ و لەو شتەی کە درۆیە چ ڕاستییەک دەتوانێت بێتە ئاراوە؟ 5فەلسەفە و فەلسەفە و خەون بێهودە و دڵ خەیاڵ دەکات ،وەک دڵی ژنێک کە منداڵی بووە. 6ئەگەر لە سەردانەکەتدا لە بەرزترینەوە نەنێردراون ،دڵت لەسەریان مەخە. 7چونکە خەونەکان زۆر کەسی فریوداوە و شکستیان هێناوە و متمانەیان پێکردووە. 8یاسا بەبێ درۆ تەواو دەدۆزرێتەوە ،حیکمەتیش بۆ دەمێکی دڵسۆز کامڵییە. 9مرۆڤ کە گەشتی کردووە زۆر شت دەزانێت .ئەوەی ئەزموونی زۆری هەیە ،حیکمەت ڕادەگەیەنێت. 10ئەوەی کە ئەزموونی نییە ،کەم دەزانێت ،بەڵم ئەوەی ڕۆیشتووە پڕە لە وریایی. 11کاتێک گەشتم کرد ،زۆر شتم بینی .و زیاتر لەوەی کە دەتوانم دەریببڕم تێدەگەم. 12زۆرجار لە مەترسی مردندا بووم ،بەڵم بەهۆی ئەم شتانە ڕزگارم بوو. 13ڕۆحی ئەوانەی لە یەزدان دەترسن ،دەژی .چونکە هیوایان بەو کەسەیە کە ڕزگاریان دەکات. 14ئەوەی لە یەزدان بترسێت ،ناترسێت و ناترسێت .چونکە ئەو هیوای ئەوە. 15دڵخۆشە ڕۆحی ئەو کەسەی لە یەزدان دەترسێت ،چاوی لە کێیە؟ و هێزی ئەو کێیە؟ 16چونکە چاوی یەزدان لەسەر ئەوانەن کە خۆشیان دەوێت ،ئەو پارێزگارییەکی بەهێز و مانەوەیان بەهێزە ،بەرگرییە لە گەرما و داپۆشراوێکە لە خۆر لە نیوەڕۆدا ،پاراستنە لە کۆسپ و یارمەتیدەرە لە کەوتن. 17ڕۆح بەرز دەکاتەوە و چاوەکان ڕووناک دەکاتەوە ،تەندروستی و ژیان و نیعمەت دەبەخشێت. 18ئەوەی بە هەڵە دەستی کەوتووە بکاتە قوربانی ،پێشکەشکردنی گاڵتەجاڕییە .و بەخششەکانی پیاوە نادادپەروەرەکان قبوڵ ناکرێت. 19بەرزترین ڕازی نییە لە پێشکەشکردنی خراپەکاران .هەروەها بەهۆی زۆری قوربانییەکانەوە بۆ گوناه ئارام نابێتەوە. 20هەرکەسێک لە سامانی هەژارێک پێشکەش بە هەژارەکان بهێنێت ،وەک ئەوەی کوڕەکەی بکوژێت لەبەردەم چاوی باوکیدا. 21نانی هەژارەکان ژیانیانە ،ئەوەی فێڵی لێبکات ،پیاوێکی خوێنە. 22ئەوەی بژێوی ژیانی دراوسێکەی دەبات ،دەیکوژێت .وە ئەوەی فێڵ لە کرێکارەکە بکات لە کرێی خۆی ،خوێنڕێژە. 23کاتێک یەکێک بیناسازی دەکات و یەکێکی تر دەڕوخێنێت ،ئەوا چ قازانجێکیان هەیە جگە لە زەحمەت؟ 24کاتێک کەسێک نوێژ دەکات و کەسێکی تر نەفرەت دەکات ،یەزدان گوێی لە دەنگی کێ دەبێت؟ 25ئەوەی دوای دەست لێدانی تەرمی مردوو خۆی بشوات ،ئەگەر دەستی لێبداتەوە ،شوشتنەکەی چی بەسوودە؟
26ئایا پیاوێک لە پێناو گوناهەکانیدا بەڕۆژوو دەبێت و دەگەڕێتەوە و هەمان شت دەکات ،کێ گوێی لە نوێژەکەی دەبێت؟ یان خۆبەزلزانینەکەی چی سوودی پێدەگەیەنێت؟ بابەتی35 1ئەوەی یاسا بپارێزێت بەشی پێویست قوربانی دەهێنێت ،ئەوەی ئاگاداری فەرمانەکە بێت قوربانی ئاشتی پێشکەش دەکات. 2ئەوەی لە چاکەیەکدا بگەڕێتەوە ئاردی باش پێشکەش دەکات .ئەوەی بەخشین بدات ،ستایش دەکات. 3دوورکەوتنەوە لە خراپەکاری شتێکی دڵخۆشکەرە بۆ یەزدان .وە وازهێنان لە ناڕەوا ،کەفارەتە. 4بە بەتاڵی لەبەردەم یەزدان دەرناکەویت. 5چونکە هەموو ئەمانە لەبەر فەرمانەکە ئەنجام دەدرێن. 6قوربانی چاکەکاران قوربانگاکە قەڵەو دەکات و بۆنی خۆشی لەبەردەم بەرزتریندایە. 7قوربانیدانی مرۆڤی دادپەروەر جێگەی قبوڵکراوە .و یادگارییەکەی هەرگیز لەبیر ناکرێت. 8بە چاوێکی باشەوە ڕێزی لە یەزدان ببەخشە و یەکەم بەرهەمی دەستەکانت کەم مەکەرەوە. 9لە هەموو بەخششەکانتدا ڕووخسارێکی دڵخۆش نیشان بدە و دەهەمەکانت بە خۆشحاڵییەوە تەرخان بکە. 10بەو پێیەی دەوڵەمەندی کردوویت ،بیدە بە بەرزترین .و وەک چۆن بەدەستت هێناوە ،بە چاوێکی دڵخۆشەوە بیبەخشە. 11چونکە یەزدان پاداشت دەداتەوە و حەوت ئەوەندەی پێت دەدات. 12بیر لەوە مەکەنەوە کە بە بەخششەکان خراپ بن .بۆ ئەو جۆرە کەسانە وەرناگرێت ،پشت بە قوربانییە ناڕەواکان مەبەستن .چونکە یەزدان دادوەرە و لەگەڵیدا ڕێزگرتن لە کەسەکان نییە. 13هیچ کەسێک لە دژی هەژارێک قبوڵ ناکات ،بەڵکو گوێ لە دوعای ستەملێکراو دەبێت. 14سووکایەتی بە پاڕانەوەکانی بێ باوک ناکات .نە بێوەژنەکە ،کاتێک گلەیی خۆی دەڕێژێت. 15ئایا فرمێسک بە ڕوومەتەکانی بێوەژنەکەدا ناڕژێت؟ ئایا هاوارەکەی دژی ئەو کەسە نییە کە دەبێتە هۆی کەوتنیان؟ 16ئەوەی خزمەت بە یەزدان بکات ،بە نیعمەتەوە قبوڵ دەکرێت و دوعاکانی دەگاتە هەورەکان. 17دوعای خۆبەزلزان هەورەکان کون دەکات ،تا نزیک دەبێتەوە ،دڵنەوایی نادرێت .و ناڕوات ،تا ئەو کاتەی بەرزترین چاو دەبینێت کە بە ڕاستگۆیی دادوەری دەکات و دادوەری جێبەجێ دەکات. 18چونکە یەزدان شل نابێتەوە و بەهێزیش سەبریان نادات ،تا کەمەرەکانی بێبەزەییانە لەیەکتر دەشکێنێت و تۆڵەی نەتەوەکان ناداتەوە .تا زۆری سەربەرزەکانی برد و عەصای ناڕەواکانی شکاند. 19تا هەر کەسێک بەپێی کردەوەکانی خۆی و کارەکانی مرۆڤەکان بەپێی پلنەکانیان بداتەوە .تا حوکمی گەلەکەی بدات و بە میهرەبانی خۆی شادیان بکات. 20میهرەبانی لە کاتی تەنگانەدا وەرزی دەبێت ،وەک هەوری باران لە کاتی وشکەساڵیدا. بابەتی36 1ئەی یەزدانی پەروەردگاری هەمووان بەزەییمان پێدا بێتەوە و سەیرمان بکە. 2ترسی خۆت بۆ هەموو ئەو گەلنە بنێرە کە بەدوای تۆدا ناگەڕێن. 3دەستت بەرز بکەرەوە بەرامبەر بە گەلنی نامۆ و با ئەوان دەسەڵتی تۆ ببینن. 4وەک چۆن پێش ئەوان لە ئێمەدا پیرۆز بوویت ،بە هەمان شێوە پێش ئێمە لە نێوانیاندا گەورە بە. 5با ئەوانیش بتناسن ،وەک چۆن ئێمە تۆمان ناسیوە ،خودا هیچ خودایەک نییە جگە لە تەنها تۆ ،ئەی خودا. 6نیشانە نوێیەکان نیشان بدە و سەرسوڕهێنەرە سەیرەکانی تر بکە ،دەست و قۆڵی ڕاستت شکۆمەند بکە ،تاکو کارە سەرسوڕهێنەرەکانت بخەنە ڕوو. 7تووڕەیی هەڵبگرن و تووڕەیی بڕژێنن ،دوژمنەکە ببەنەوە و دوژمن لەناوببەن. 8کاتەکە کورت بکە ،پەیمانەکەت لەبیر بکە و با سەرسوڕهێنەرەکانت ڕابگەیەنن. 9ئەوەی ڕزگاری بوو ،با بە تووڕەیی ئاگر بسوتێت .با لەناوبچن ئەوانەی گەل دەچەوسێننەوە. 10سەری فەرمانڕەواکانی گەلن پارچە پارچە بکەن کە دەڵێن :جگە لە ئێمە کەسی تر نییە. 11هەموو هۆزەکانی یاقوب کۆبکەرەوە و وەک لە سەرەتاوە بە میراتیان بگرە. 12ئەی یەزدان ،ڕەحم بەو گەلە بکە کە بە ناوی تۆ بانگکراون و ئیسرائیلیش کە ناوی یەکەم منداڵەکەت ناوە. 13میهرەبان بە ئۆرشەلیم ،شارە پیرۆزەکەت ،شوێنی پشوودانەکەت. 14سیۆن پڕ بکە لە قسە نەگوتراوەکانت و گەلەکەت پڕ بکە لە شکۆمەندی خۆت. 15شایەتحاڵی ئەوانە بدە کە لە سەرەتاوە خاوەندارێتییان کردوویت و پێغەمبەران هەڵبکەنەوە کە بە ناوی تۆوە بوون. 16پاداشتی ئەوانە بدە کە چاوەڕێی تۆ دەکەن ،با پێغەمبەرەکانت دڵسۆز بن. 17ئەی یەزدان ،گوێ لە دوعای خزمەتکارەکانت بگرە ،بەپێی نیعمەتی هارون بەسەر گەلەکەتدا ،بۆ ئەوەی هەموو ئەوانەی لەسەر زەوی نیشتەجێن بزانن کە تۆ یەزدانیت ،خودای هەمیشەیی. 18سک هەموو گۆشتێک دەخوات ،بەڵم گۆشتێک لە گۆشتێکی دیکە باشترە. 19وەک چۆن تامی تامی جۆراوجۆری گۆشتی هێلکە دەدات ،دڵی تێگەیشتن لە قسەی درۆ بە هەمان شێوە. 20دڵی چەقۆکێش قورسایی دروست دەکات ،بەڵم کەسێکی شارەزا پاداشتی دەداتەوە. 21ژن هەموو پیاوێک وەردەگرێت ،بەڵم کچێک لە کچێکی دیکە باشترە. 22جوانی ژن ڕووخسار دڵخۆش دەکات ،پیاویش هیچی باشتری خۆشناوێت. 23ئەگەر میهرەبانی و نەرمی و ئاسوودەیی لە زمانیدا هەبێت ،ئەوا مێردەکەی وەک پیاوانی دیکە نییە. 24ئەوەی ژن بەدەست دەهێنێت ،دەست دەکات بە موڵک و یارمەتی وەک خۆی و ستوونی پشوودان. 25لە شوێنێک کە پەنجەرە نەبێت ،موڵکەکەی تاڵن دەکرێت ،ئەوەی ژنی نەبێت ،بە ماتەمینی سەرەوە و خوارەوە سەرگەردان دەبێت. 26کێ متمانە بە دزێک دەکات کە لە شارێکەوە بۆ شارێکی تر دەپەڕێتەوە؟ جا کێ باوەڕ بەو پیاوە دەکات کە ماڵی نییە و لە هەر شوێنێک شەو بیبات نیشتەجێ بێت؟
بابەتی37 1هەموو هاوڕێیەک دەڵێت« :منیش هاوڕێی ئەوم ،بەڵم هاوڕێیەک هەیە ،کە ناوی تەنها هاوڕێیە». 2ئایا خەمێک نییە تا مردن ،کاتێک هاوەڵ و دۆستێک ڕوو لە دوژمن دەکرێت؟ 3ئەی خەیاڵی خراپەکار ،لە کوێوە هاتوویت بۆ ئەوەی زەوی بە فێڵ داپۆشیت؟ 4هاوەڵێک هەیە بە خۆشگوزەرانی هاوڕێیەک شاد دەبێت ،بەڵم لە کاتی ناخۆشیدا دژی دەبێت. 5هاوەڵێک هەیە ،یارمەتی دۆستەکەی دەدات بۆ سکی و بەستنەکە لە دژی دوژمن هەڵدەگرێت. 6لە مێشکتدا هاوڕێکەت لەبیر مەکە و لە سامانەکەتدا بێئاگا مەبە. 7هەموو ڕاوێژکارێک ئامۆژگاری ستایش دەکات .بەڵم هەندێک هەیە بۆ خۆی ئامۆژگاری دەکات. 8ئاگاداری ڕاوێژکار بە و پێشوەختە بزانە چی پێویستی هەیە .چونکە بۆ خۆی ئامۆژگاری دەکات؛ نەک تیروپشکەکەت بەسەردا هەڵنەبڕێت. 9پێت بڵێ :ڕێگاکەت باشە ،دواتر لە ئەودیوەوە وەستاوە تا بزانێت چیت بەسەر دێت. 10ڕاوێژ لەگەڵ کەسێک مەکە کە گومانت لێدەکات ،ئامۆژگارییەکانت لەو کەسانە بشارەوە کە ئیرەیی پێدەبەن. 11هەروەها ڕاوێژ لەگەڵ ژنێک مەکەن کە دەستی لێبدات و ئیرەیی پێدەبات .نە لەگەڵ ترسنۆکێک لە بابەتی شەڕدا؛ نە لەگەڵ بازرگانێک سەبارەت بە ئاڵوگۆڕکردن؛ نە لەگەڵ کڕیارێکی فرۆشتن؛ نە لەگەڵ پیاوێکی ئیرەیی بەخشی سوپاسگوزاریدا؛ نە لەگەڵ پیاوێکی بێبەزەییدا کە دەست لە میهرەبانی بدات؛ نە لەگەڵ تەمبەڵی بۆ هیچ کارێک؛ نە لەگەڵ بەکرێگیراوێک بۆ ساڵێک لە تەواوکردنی کارەکان؛ نە لەگەڵ خزمەتکارێکی بێکار و کاری زۆر ،لە هیچ ئامۆژگاریەکدا گوێ لەمانە مەدەن. 12بەڵم بەردەوام لەگەڵ پیاوێکی خواپەرست بە ،کە دەزانیت فەرمانەکانی یەزدان جێبەجێ دەکات ،کە مێشکی بەپێی مێشکی تۆیە و لەگەڵت خەمبار دەبێت ،ئەگەر لەبارچوونت. 13با ئامۆژگاری دڵی خۆت بوەستێت ،چونکە کەس لەوە دڵسۆزتر نییە بۆت. 14چونکە مرۆڤ جارێک زیاتر لە حەوت چاودێر پێی بڵێت کە لە سەرەوە لە تاوەرێکی بەرزدا دادەنیشن. 15لە سەرووی هەموو ئەمانەشەوە لە بەرزترین دوعا بکە کە ڕێگاکەت بە ڕاستی ڕێنمایی بکات. 16با عەقڵ پێش هەموو کارێک بێت و ئامۆژگاری پێش هەموو کارێک. 17ڕووخسار نیشانەی گۆڕانی دڵە. 18چوار جۆر شت دەردەکەون :چاکە و خراپە ،ژیان و مردن ،بەڵم زمان بەردەوام حوکمڕانییان دەکات. 19کەسێک هەیە دانایە و فێری زۆر کەس دەکات ،بەڵم بۆ خۆی سوودی نییە. 20کەسێک هەیە بە قسە حیکمەت نیشان دەدات و ڕقی لێی دەبێتەوە ،لە هەموو خواردنێک بێبەش دەبێت. 21چونکە نیعمەت لەلیەن یەزدانەوە پێنادرێت ،چونکە لە هەموو حیکمەتێک بێبەشە. 22کەسێکی تر بۆ خۆی دانایە .و بەرهەمەکانی تێگەیشتن لە دەمی ئەودا جێگەی دەستخۆشین. 23دانا گەلەکەی فێر دەکات .و بەرهەمەکانی تێگەیشتنەکەی شکست ناهێنن. 24مرۆڤی دانا پڕ دەبێت لە نیعمەت .هەموو ئەوانەی دەیبینن بە دڵخۆشی دەزانن. 25ڕۆژانی ژیانی مرۆڤ دەژمێردرێت ،بەڵم ڕۆژانی ئیسرائیل بێشومارن. 26مرۆڤی دانا لە نێو گەلەکەیدا شکۆمەندی بە میرات دەگرێت و ناوی هەمیشەیی دەبێت. 27کوڕم ،ڕۆحت لە ژیانتدا بپشکنە و بزانە چی خراپە بۆی ،ئەوە مەدە. 28چونکە هەموو شتێک بۆ هەموو مرۆڤەکان سوودی نییە و هەموو کەسێکیش لە هەموو شتێکدا دڵخۆش نییە. 29لە هیچ شتێکی خۆشدا تێر نەبن و زۆر تەماح مەبن لە گۆشت. 30چونکە زیادەڕۆیی لە گۆشت نەخۆشی بەدوای خۆیدا دەهێنێت و زیادەڕۆیی دەگۆڕێت بۆ کۆلەر. 31زۆر کەس بەهۆی زیادەڕۆییەوە لەناوچوون .بەڵم ئەوەی ئاگادار بێت تەمەنی درێژتر دەکاتەوە. بابەتی38 1ڕێز لە پزیشک بگرن بەو ڕێز و شەرەفەی کە شایەنیەتی بۆ ئەو سوودانەی کە دەتوانن لێی وەربگرن ،چونکە یەزدان دروستی کردووە. 2چونکە لە بەرزترینەوە شیفا دێت و ڕێزی پاشا وەردەگرێت. 3لێهاتوویی پزیشک سەری بەرز دەکاتەوە و لەبەردەم پیاوە گەورەکاندا سەرسام دەبێت. 4یەزدان دەرمانی لە زەوی دروست کردووە .ئەوەی ژیر بێت ،ڕقی لێیان نابێتەوە. 5ئایا ئاوەکە بە دار شیرین نەکرابوو بۆ ئەوەی چاکەیەکەی بزانرێت؟ 6لێهاتوویی بەخشی بە مرۆڤەکان ،بۆ ئەوەی لە کارە سەرسوڕهێنەرەکانیدا ڕێزیان لێبگیرێت. 7بەم جۆرە مرۆڤەکان چاک دەکاتەوە و ئازارەکانیان دەبات. 8دەرمانساز شیرینی لەم جۆرە دروست دەکات .و کارەکانی کۆتایی نییە؛ لەلی ئەوەوە ئاشتی بەسەر هەموو زەویدا دێت. 9کوڕم ،لە نەخۆشییەکەتدا کەمتەرخەم مەبە ،بەڵکو لە یەزدان بپاڕێوە ،چاکت دەکاتەوە. 10واز لە گوناه بێنە و دەستەکانت ڕێکبخە و دڵت لە هەموو خراپەکارییەک پاک بکەرەوە. 11تامێکی شیرین و یادگاری ئاردی باش بدە .و قوربانییەکی چەور بکەن ،وەک ئەوەی نەبوون. 12پاشان شوێنی پزیشکەکە بدە ،چونکە یەزدان دروستی کردووە ،با لێت نەڕوات ،چونکە پێویستت پێی دەبێت. 13کاتێک هەیە لە دەستی ئەواندا سەرکەوتنی باش هەیە. 14چونکە ئەوانیش لە یەزدان دەپاڕێنەوە کە ئەو شتە سەرفراز بکات کە دەیدەن بۆ ئاسانکاری و چارەسەر بۆ درێژکردنەوەی تەمەن. 15ئەوەی لەبەردەم دروستکەرەکەیدا گوناه دەکات ،با بکەوێتە دەستی پزیشک. 16کوڕم با فرمێسکەکان بەسەر مردووەکاندا بڕژێن و دەست بکەن بە گریانی ،وەک ئەوەی خۆت زیانێکی زۆرت پێگەیشتبێت .و پاشان بەپێی داب و نەریتی جەستەی داپۆشێت و ناشتنەکەی پشتگوێ مەخە. 17بە تاڵیی بگری و نالەیەکی گەورە بکە و ماتەمینی بەکاربهێنە ،وەک شایەنی ئەو ،ڕۆژێک یان دوو ڕۆژ ،نەک قسەی خراپت لەسەر بکرێت ،پاشان دڵنەوایی خۆت بدە لەسەر قورساییەکەت.
18چونکە لە قورساییەوە مردن دێت و قورسایی دڵ هێز دەشکێنێت. 19لە ناخۆشیدا خەم دەمێنێتەوە ،ژیانی هەژاریش نەفرەتی دڵە. 20هیچ قورسایییەک لە دڵتدا مەگرە ،دووری بخەرەوە و کۆتایی کۆتاییەکەی ئەندامی بکە. 21ئەوە لەبیر مەکە ،چونکە گەڕانەوە نییە ،چاکەی بۆ مەکە ،بەڵکو ئازاری خۆت بدە. 22حوکمی من لەبیر بکە ،چونکە حوکمەکەی تۆش وا دەبێت .دوێنێ بۆ من ،ئەمڕۆش بۆ تۆ. 23کاتێک مردوو ئارام دەبێتەوە ،با یادەکەی پشوو بدات .کاتێک ڕۆحی لێ دوور کەوتەوە ،بۆی دڵنەوایی بدرێت. 24حیکمەتی مرۆڤی فێربوو لە کاتی پشوودا دێت ،ئەوەی کارێکی کەمی هەبێت ،ژیر دەبێت. 25چۆن دەتوانێت ئەو حیکمەتە بەدەست بهێنێت کە کۆتر هەڵدەگرێت و بە چەقۆ شانازی دەکات و گا لێدەخوڕێت و سەرقاڵی کارەکانیان بێت و قسەکانی لەسەر گا بێت؟ 26بیری خۆی دەدات بە دروستکردنی چەقۆ .و بە پەرۆشەوە خۆراک دەدات بە گاکان. 27جا هەر دارتاش و دارتاشێک کە شەو و ڕۆژ زەحمەت دەکێشێت ،ئەوانەش کە مۆر دەبڕن و مۆر دەبڕن و بە پەرۆشەوە کاری جۆراوجۆر دەکەن و خۆیان دەدەنە دەست وێنەی ساختە و چاودێری دەکەن بۆ تەواوکردنی کارێک. 28ئاسنگەرەکەش کە لە تەنیشت سەنگەرەکە دانیشتووە و بیر لە کارە ئاسنەکە دەکاتەوە ،هەڵمی ئاگرەکە گۆشتەکەی بەفیڕۆ دەدات و لەگەڵ گەرمای کورەدا شەڕ دەکات ،دەنگی چەقۆ و سەنگەر هەمیشە لە گوێیدایە و گوێی خۆیەتی چاوەکان هێمن سەیری نەخشی ئەو شتە دەکەن کە دروستی دەکات؛ بیری خۆی دەکاتەوە بۆ تەواوکردنی کارەکانی و چاودێری دەکات بۆ ئەوەی بە تەواوی پۆلیسی بکات. 29کوزەچی کە لەسەر کارەکەی دانیشتووە و بە پێیەکانی چەرخەکە دەسوڕێنێتەوە ،کە هەمیشە بە وریاییەوە لە کارەکەیدایە و هەموو کارەکانی بە ژمارە ئەنجام دەدات. 30بە قۆڵی گڵ دروست دەکات و هێزی خۆی لەبەردەم پێیەکانیدا دادەنێت .خۆی دەخاتە کار بۆ ئەوەی سەرکردایەتی بکات؛ وە بە پەرۆشەوە بۆ پاککردنەوەی کورە. 31هەموو ئەمانە پشت بە دەستی خۆیان دەبەستن ،هەرکەسێک لە کارەکانیدا دانایە. 32بەبێ ئەمانە ناتوانرێت شارێک نیشتەجێ بکرێت ،لە کوێ دەیانەوێت نیشتەجێ نابن و ناچنە سەرەوە و خوارەوە. 33نابێت لە ئامۆژگاری گشتیدا بەدوایاندا بگەڕێن و لە کۆبوونەوەدا بەرز دابنیشن ،لەسەر کورسی دادوەرەکان دابنیشن و لە حوکمی دادگاییکردن تێناگەن ،ناتوانن دادپەروەری و حوکمدان ڕابگەیەنن .لە شوێنێکدا نادۆزرێتەوە کە مەتەڵەکان دەگوترێ. 34بەڵم دۆخی جیهان دەپارێزن و هەموو ئارەزووی ئەوان لە کاری پیشەکەیاندایە. بابەتی39 1بەڵم ئەوەی بیری خۆی بداتە یاسای بەرزترین و سەرقاڵی بیرکردنەوەکانی بێت ،بەدوای حیکمەتی هەموو کۆنەکاندا دەگەڕێت و سەرقاڵی پێشبینیکردن دەبێت. 2ئەو قسەکانی پیاوە بەناوبانگەکان دەپارێزێت ،لە کوێ مەتەڵ و مەتەڵە وردەکان هەبێت ،لەوێش دەبێت. 3بەدوای نهێنی ڕستەی سەختدا دەگەڕێت و لە مەتەڵە تاریکەکاندا ئاشنا دەبێت. 4لە نێو پیاوە گەورەکاندا خزمەت دەکات و لەبەردەم میزادەکاندا دەردەکەوێت ،بە وڵتانی نامۆدا دەڕوات .چونکە چاکە و خراپەی لە نێو مرۆڤەکاندا تاقیکردۆتەوە. 5دڵی خۆی دەدات زوو پەنا بۆ یەزدان ببات کە دروستی کردووە و لەبەردەم بەرزترین نوێژدا نوێژ دەکات و دەمی دەکاتەوە لە نوێژدا و پاڕانەوە بۆ گوناهەکانی. 6کاتێک یەزدانی گەورە ویستی ،پڕ دەبێت لە ڕۆحی تێگەیشتن ،ڕستەی ژیرانە دەڕێژێت و لە دوعاکانیدا سوپاسی یەزدان دەکات. 7ئامۆژگاری و زانیاری خۆی ئاراستە دەکات و لە نهێنییەکانیدا بیر دەکاتەوە. 8ئەوەی فێری بووە دەریدەخات و شانازی بە یاسای پەیمانی یەزدانەوە دەکات. 9زۆر کەس دەستخۆشی لە تێگەیشتنەکەی دەکەن .تا جیهان بەرگە دەگرێت ،ناسڕدرێتەوە؛ یادگاریەکەی ناڕوات و ناوی لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر دەژی. 10گەلن حیکمەتی ئەو دەردەخەن و جەماعەت ستایشی ئەو ڕادەگەیەنن. 11ئەگەر مرد ناوێکی گەورەتر لە هەزار بەجێدەهێڵێت ،ئەگەر زیندوو بوو ئەوا زیاد دەکات. 12بەڵم زیاترم هەیە بیڵێم ،کە بیرم لێکردۆتەوە .چونکە من وەک مانگ لە کاتی پڕبووندا پڕ بووم. 13ئەی منداڵە پیرۆزەکان گوێم لێ بگرن و وەکو گوڵەبەڕۆژەیەک گەشە بکەن کە لە لی چەمی کێڵگەکان گەشە دەکات. 14بۆنێکی شیرین وەک بخور بدەن و وەک سوسن گەشە بکەن ،بۆنێک بنێرن و گۆرانی ستایش بڵێن ،یەزدان لە هەموو کارەکانیدا ستایش بکەن. 15ناوی بەرز بکەنەوە و بە گۆرانی لێو و بە چەپکە گوڵ ستایشی بکەن و لە ستایشکردنیدا بەم شێوەیە دەڵێن. 16هەموو کارەکانی یەزدان زۆر باشن ،هەرچی فەرمانی بکات لە کاتی خۆیدا بە ئەنجام دەگات. 17ڕەنگە کەس نەڵێ« :ئەمە چییە؟ »بۆچی ئەوە؟ چونکە لە کاتی گونجاودا هەموویان بەدوایاندا دەگەڕێن ،بە فەرمانی ئەو ئاوەکان وەک کەڵەکەیەک وەستان و بە قسەکانی دەمی دەمی دەفرەکانی ئاوەکان. 18هەرچی پێی خۆش بێت بە فەرمانی ئەو ئەنجام دەدرێت .و کەس ناتوانێت ڕێگری بکات ،کاتێک ڕزگار دەکات. 19کارەکانی هەموو گۆشتێک لەبەردەمیدایە و هیچ شتێک لە چاوی ناشاردرێتەوە. 20لە ئەبەدەوە تا هەتاهەتایی دەبینێت .وە هیچ شتێکی سەرسوڕهێنەر لەبەردەمیدا نییە. 21پێویست ناکات مرۆڤ بڵێت« :ئەمە چییە؟ »بۆچی ئەوە؟ چونکە هەموو شتێکی بۆ بەکارهێنانیان دروست کردووە. 22نیعمەتەکەی وەک ڕووبارێک زەوییە وشکەکەی داپۆشی و وەک لفاو ئاوی دا. 23وەک چۆن ئاوەکانی کردە خوێ ،نەتەوەکان تووڕەیییەکەی بە میرات دەگرن. 24وەک چۆن ڕێگاکانی بۆ پیرۆزەکان ڕوونن .بە هەمان شێوە بەربەستن بۆ خراپەکاران. 25چونکە چاکەکان شتە باشەکانن کە لە سەرەتاوە دروستکراون ،هەروەها شتە خراپەکان بۆ گوناهباران. 26شتە سەرەکییەکان بۆ بەکارهێنانی تەواوی ژیانی مرۆڤ بریتین لە ئاو و ئاگر و ئاسن و خوێ و ئاردی گەنم و هەنگوین و شیر و خوێنی ترێ و ڕۆن و جل و بەرگ. 27هەموو ئەمانە بۆ چاکەکارانن بۆ خوداپەرستەکان ،بۆ گوناهبارانیش دەگۆڕدرێن بۆ خراپە.
28ڕۆحگەلێک هەن کە بۆ تۆڵەسەندنەوە دروست کراون ،کە لە تووڕەیی خۆیاندا کەوتوونەتە سەر جەڵتەی ئازار .لە کاتی لەناوچووندا هێزی خۆیان دەڕێژن و تووڕەیی ئەو کەسەی کە دروستیان کردووە ئارام دەکەنەوە. 29ئاگر و تەپوتۆز و برسێتی و مردن ،هەموو ئەمانە بۆ تۆڵەکردنەوە دروستکراون. 30ددانی دڕندە کێوییەکان و عەقارەب و مار و شمشێر سزای خراپەکاران دەدەن تا لەناوچوون. 31ئەوان بە فەرمانی ئەو شاد دەبن و لە کاتی پێویستیدا لەسەر زەوی ئامادە دەبن .کاتێک کاتیان هات ،سەرپێچی لە قسەکانی ناکەن». 32بۆیە هەر لەسەرەتاوە بڕیارم دابوو و بیرم لەم شتانە کردەوە و بە نووسراو جێم هێشتووە. 33هەموو کارەکانی یەزدان باشن ،هەموو شتێکی پێویست لە کاتی خۆیدا دەدات. 34مرۆڤ ناتوانێت بڵێت« :ئەمە لەوە خراپترە ،چونکە لە کاتی خۆیدا هەموویان پەسەند دەکرێن». 35بۆیە بە هەموو دڵ و دەمەوە ستایشی یەزدان بکەن و ناوی یەزدان ستایش بکەن. بابەتی40 1منداڵبوونێکی گەورە بۆ هەموو مرۆڤێک دروست دەبێت و یۆرۆیەکی قورس لەسەر کوڕەکانی ئادەمە ،لەو ڕۆژەی کە لە سکی دایکیان دەردەچن ،تا ئەو ڕۆژەی دەگەڕێنەوە بۆ لی دایکی هەموو شتێک. 2خەیاڵیان بۆ شتەکانی داهاتوو و ڕۆژی مردن ،بیرکردنەوەکانیان تێکدەدات و ترسی دڵیان لێدەکەوێتەوە. 3لەو کەسەی لەسەر تەختی شکۆمەندی دانیشتووە ،بۆ ئەو کەسەی کە لە زەوی و خۆڵەمێشدا زەلیل بووە. 4لە ئەو کەسەی کە ڕەنگی وەنەوشەیی و تاجێکی لەبەردایە ،بۆ ئەو کەسەی کە جلێکی کەتانی لەبەردایە. 5تووڕەیی و ئیرەیی و ناڕەحەتی و نائارامی و ترس لە مردن و توڕەیی و ناکۆکی و لە کاتی پشوودان لەسەر جێگاکەی خەوی شەوانە ،زانیارییەکانی دەگۆڕن. 6کەمێک یان هیچ پشووەکەیە ،دوای ئەوە لە خەودایە ،وەک لە ڕۆژێکی چاودێریدا ،لە بینینی دڵیدا تووشی شڵەژان دەبێت ،وەک ئەوەی لە شەڕێک ڕزگاری بووبێت. 7کاتێک هەموو شتێک سەلمەتە ،لە خەو هەڵدەستێت و سەرسام دەبێت کە ترسەکە هیچ نەبووە. 8ئەم جۆرە شتانە بەسەر هەموو گۆشتێکدا دێت ،چ مرۆڤ و چ ئاژەڵ ،ئەوەش حەوت هێندە زیاترە بەسەر گوناهباران. 9مردن و خوێنڕشتن و ململنێ و شمشێر و بەڵ و برسێتی و تەنگانە و بەڵ. 10ئەمانە بۆ خراپەکاران دروستکراون و لە پێناو ئەواندا لفاو هات. 11هەموو شتەکانی سەر زەوی دەگەڕێنەوە سەر زەوی ،ئەوەی لە ئاوەکانە دەگەڕێتەوە بۆ دەریا. 12هەموو بەرتیل و نادادپەروەرییەک دەسڕدرێتەوە ،بەڵم مامەڵەی ڕاستەقینە بۆ هەمیشە بەردەوام دەبێت. 13کاڵی نادادپەروەرەکان وەک ڕووبارێک وشک دەبنەوە و بە دەنگە دەنگ لەناو دەچن ،وەک ڕەشەبایەکی گەورە لە باران. 14کاتێک دەستی دەکاتەوە دڵخۆش دەبێت ،سەرپێچیکارانیش بەهەمان شێوە پووچەڵ دەبنەوە. 15نەوەی بێ خوداکان لق و پۆپی زۆر بەرهەم ناهێنن ،بەڵکو وەک ڕەگی ناپاکن لەسەر بەردێکی ڕەق. 16ئەو گژوگیایەی لەسەر هەموو ئاو و کەنارەکانی ڕووبارێک گەشە دەکات ،لەبەردەم هەموو چیمەنێکدا هەڵدەکێشرێت. 17بەخشندەیی وەک باخچەیەکی بەرهەمدارە و میهرەبانی بۆ هەتاهەتایە. 18زەحمەتکێشان و ڕازیبوون بەو شتانەی مرۆڤ هەیەتی ،ژیانێکی شیرینە ،بەڵم ئەوەی گەنجینەیەک بدۆزێتەوە لە هەردووکیان زیاترە. 19منداڵ و بنیاتنانی شارێک بەردەوامە لە ناوی پیاو ،بەڵم ژنێکی بێ تاوان لە سەرووی هەردووکیانەوە هەژمار دەکرێت. 20شەراب و میوزیک دڵ دڵخۆش دەکەن ،بەڵم خۆشەویستی دانایی لە سەرووی هەردووکیانەوەیە. 21بۆری و زبور ئاوازێکی شیرین دروست دەکەن ،بەڵم زمانێکی خۆش لە سەرووی هەردووکیانەوەیە. 22چاوت ئارەزووی نیعمەت و جوانی دەکات ،بەڵم زیاتر لە هەردوو گەنم لە کاتێکدا سەوزە. 23هاوڕێ و هاوەڵ هەرگیز بە هەڵە یەکتر نابینن ،بەڵم لە سەرووی هەردووکیانەوە ژنێک لەگەڵ مێردەکەیدایە. 24برایان و یارمەتیدان دژی کاتی تەنگانە ،بەڵم بەخشین زیاتر لە هەردووکیان ڕزگار دەکات. 25زێڕ و زیو پێ چەسپاون ،بەڵم ئامۆژگاری لە هەردووکیان بەرزە. 26دەوڵەمەندی و هێز دڵ بەرز دەکاتەوە ،بەڵم ترس لە یەزدان لە سەرووی هەردووکیانەوەیە ،ترسی یەزدان کەم نییە و پێویست ناکات داوای یارمەتی بکات. 27ترس لە یەزدان باخچەیەکی بەرهەمدارە و لە سەرووی هەموو شکۆمەندییەوە دەیگرێتەوە. 28کوڕم ،ژیانی سواڵکەرێک مەبە .چونکە باشترە مردن لە سواڵکردن. 29ژیانی ئەو کەسەی پشت بە مێزی کەسێکی دیکە دەبەستێت ،بۆ ژیانێک ناژمێردرێت .چونکە بە خواردنی کەسانی دیکە خۆی پیس دەکات ،بەڵم کەسێکی دانا کە بە باشی پەروەردە کراوە ،ئاگاداری دەبێت. 30سواڵکردن لە دەمی بێشەرمدا شیرینە ،بەڵم لە سکیدا ئاگر دەسوتێت. بابەتی41 1ئەی مردن ،یادی تۆ چەندە تاڵە بۆ مرۆڤێک کە لە ماڵەکانیدا بە پشوو دەژی ،بۆ ئەو پیاوەی کە هیچی نییە بێزاری بکات و لە هەموو شتێکدا سەرفرازی هەیە ،بەڵێ بۆ ئەو کەسەی کە هێشتا توانای وەرگرتنی هەیە گۆشت! 2ئەی مردن ،حوکمەکەت قبوڵکراوە بۆ هەژاران و بۆ ئەو کەسەی کە هێزەکەی کەم بووەتەوە ،کە ئێستا لە سەردەمی کۆتاییدایە و بە هەموو شتێک بێزار بووە ،هەروەها بۆ ئەو کەسەی کە بێهیوا بووە و سەبرێکی لەدەستداوە! 3لە سزای لەسێدارەدان مەترسە ،ئەوانەی پێش تۆ بوون و دوای ئەوە هاتوون لەبیر بکە .چونکە ئەمە حوکمی یەزدانە بەسەر هەموو جەستەدا. 4بۆچی دژی ڕەزامەندی بەرزترین؟ لە گۆڕدا هیچ لێکۆڵینەوەیەک نییە ،ئایا دە ساڵ ژیاویت ،یان سەد ساڵ ،یان هەزار ساڵ. 5منداڵی گوناهباران منداڵی قێزەون و ئەوانەی لە شوێنی نیشتەجێبوونی ناخوداکان ئاشنان. 6میراتی منداڵی گوناهباران لەناو دەچێت و نەوەکانیان سەرزەنشتێکی هەمیشەیییان دەبێت. 7منداڵەکان گلەیی لە باوکێکی بێ خودا دەکەن ،چونکە لە پێناوی ئەودا سەرزەنشت دەکرێن. 8ئاخ بۆ ئێوەی بێ خودا ،کە یاسای خودای بەرزترتان جێهێشتووە !چونکە ئەگەر زیاد بکەن ،ئەوە بۆ لەناوچوونتان دەبێت.
9ئەگەر لەدایک بوون ،بە نەفرەت لەدایک دەبن ،ئەگەر مردن ،نەفرەت بەشی ئێوە دەبێت. 10هەموو ئەوانەی لەسەر زەوین ڕوو لە زەوی دەکەنەوە ،بەم شێوەیە بێ خوداکان لە نەفرەتەوە بەرەو لەناوچوون دەڕۆن. 11ماتەمینی مرۆڤەکان لە جەستەیاندایە ،بەڵم ناوی ناخۆشی گوناهباران دەسڕدرێتەوە. 12ڕەچاوی ناوی خۆت بکە .چونکە ئەوە زیاتر لە هەزار گەنجینەی گەورەی زێڕ لەگەڵ تۆدا بەردەوام دەبێت. 13ژیانێکی باش تەنها ڕۆژێکی کەمی هەیە ،بەڵم ناوی باش بۆ هەتاهەتایە دەمێنێتەوە. 14منداڵەکانم ،بە ئارامی دیسپلین بپارێزن ،چونکە حیکمەتێک کە شاراوەتەوە و گەنجینەیەک کە نابینرێت ،چ قازانجێک لە هەردووکیان هەیە؟ 15ئەو مرۆڤەی گەمژەیی خۆی بشارێتەوە باشترە لەو مرۆڤەی کە حیکمەتی خۆی بشارێتەوە. 16بۆیە بەپێی قسەی من شەرمەزار بن ،چونکە باش نییە هەموو شەرمەزارییەک بهێڵیتەوە .هەروەها لە هەموو شتێکدا بە تەواوی پەسەند نەکراوە. 17شەرم لە لەشفرۆشی لەبەردەم باوک و دایکدا ،لە درۆکردن لەبەردەم میر و پیاوێکی بەهێزدا. 18لە تاوانێک لەبەردەم دادوەر و فەرمانڕەوا .لە نادادپەروەری لەبەردەم جەماعەت و گەلێکدا؛ لە مامەڵەی ناڕەوا لەبەردەم هاوبەش و هاوڕێکەتدا؛ 19هەروەها لە دزیکردن سەبارەت بەو شوێنەی کە تێیدا نیشتەجێیت و سەبارەت بە ڕاستییەکانی خودا و پەیمانەکەی .و بە ئەژنۆتەوە پشت بە گۆشتەکە ببەستیت؛ و لە سووکایەتیکردن بە بەخشین و وەرگرتن؛ 20بێدەنگی لەبەردەم ئەوانەی سڵوت لێدەکەن .و سەیرکردنی لەشفرۆشێک؛ 21ڕووخسارت لە خزمەکەت دوور بخەیتەوە .یان بەشێک یان دیارییەک لێ بسەنێتەوە؛ یان چاوخشاندن بە ژنی پیاوێکی تر. 22یان زیادەڕەوی لە خزمەتکارەکەیدا بکات و لە جێگاکەی نزیک نەبێتەوە .یان قسەی سەرزەنشتکردن لەبەردەم هاوڕێیاندا؛ دوای ئەوەی بەخشین ، سەرزەنشت مەکە. 23یان دووبارەکردنەوە و قسەکردن لەسەر ئەوەی بیستووتە .و لە ئاشکراکردنی نهێنییەکان. 24بەم شێوەیە بەڕاستی شەرمەزار دەبیت و لەبەردەم هەموو مرۆڤەکاندا ڕەزامەندیت. بابەتی42 1لەم شتانە شەرم مەکە و کەس قبوڵ مەکە گوناه بکات. 2لە یاسای بەرزترین و پەیمانەکەی .و حوکمدان بۆ ڕەواکردنی بێ خوداکان؛ 3حسابکردن لەگەڵ هاوبەشەکانت و ڕێبوارەکانت .یان لە دیاری میراتی هاوڕێیان؛ 4لە وردبینی هاوسەنگی و کێشەکان؛ یان لە بەدەستهێنانی زۆر یان کەم؛ 5هەروەها لە فرۆشتنی بێباکی بازرگانەکان .لە ڕاستکردنەوەی زۆر لە منداڵن؛ و بۆ ئەوەی لیەنی بەندەیەکی خراپەکار خوێن بڕێژێت. 6دڵنیابە چاکە ،لەو شوێنەی کە ژنێکی خراپە .و بێدەنگ بن ،کە دەستی زۆر لێیە. 7هەموو شتێک بە ژمارە و کێش بگەیەنە؛ هەموو ئەو شتانەی کە دەیدەیت یان وەریدەگریت بە نووسراو بنووسە. 8شەرم مەکە بێژیر و گەمژەکان و پیرە توندڕەوەکان کە لەگەڵ گەنجەکاندا ململنێ دەکەن ،بەم شێوەیە فێر دەبیت و هەموو مرۆڤە زیندووەکان پەسەند دەکرێیت. 9باوک بۆ کچەکە لە خەو هەڵدەستێت ،کاتێک کەس نازانێت .چاودێریکردنی خەو لێی دەبات ،کاتێک گەنجە ،نەک گوڵی تەمەنی خۆی تێپەڕێنێت .و هاوسەرگیری کردووە ،نەک ڕقی لێی بێتەوە. 10لە کچێنییەکەیدا ،نەک لە ماڵی باوکیدا پیس بێت و دووگیان بێت .و مێردی هەبێت ،نەک ڕەفتارێکی خراپ لە خۆیدا بکات؛ وە کاتێک هاوسەرگیری دەکات ،نەک نەزۆک بێت. 11چاودێری کچێکی بێشەرم بکە ،نەک تۆ بکاتە مایەی پێکەنین بۆ دوژمنەکانت و لە شاردا قسەی لفاو و سووکایەتیکردن لە نێو خەڵکدا و لەبەردەم خەڵکدا شەرمەزارت بکات. 12جوانی هەموو جەستەیەک مەبینە و لە ناو ژناندا دانانیشە. 13چونکە مۆتەکە لە جل و بەرگەوە دێت و خراپەکاریش لە ژنانەوە دێت. 14چەقۆکێشی پیاو باشترە لە ژنێکی بەڕێز ،ژنێک کە شەرمەزاری و سەرزەنشت بەدوای خۆیدا دەهێنێت. 15ئێستا کارەکانی یەزدان لەبیر دەکەم و ئەو شتانەش ڕادەگەیەنم کە بینیومە :لە قسەکانی یەزدان کارەکانی هەیە. 16خۆر کە ڕووناکی دەداتەوە سەیری هەموو شتێک دەکات و کارەکانی پڕن لە شکۆمەندی یەزدان. 17یەزدان دەسەڵتی بە پیرۆزەکان نەداوە کە هەموو کارە سەرسوڕهێنەرەکانی ڕابگەیەنن ،کە پەروەردگاری گەورە بە توندی جێگیری کردوون ،بۆ ئەوەی هەرچییەک هەبێت بۆ شکۆمەندی ئەو جێگیر بێت. 18ئەو بەدوای قووڵیی و دڵدا دەگەڕێت و پیلنە فێڵبازەکانیان دەزانێت ،چونکە یەزدان هەموو ئەو شتانە دەزانێت کە دەزانرێت و نیشانەکانی جیهان دەبینێت. 19شتەکانی ڕابردوو و داهاتوو ڕادەگەیەنێت و هەنگاوەکانی شتە شاراوەکان ئاشکرا دەکات. 20هیچ بیرکردنەوەیەک لێی دەرناچێت و هیچ قسەیەکی لێ شاراوە نییە. 21ئەو کارە نایابەکانی حیکمەتەکەی ڕازاندەوە و لە ئەبەدەوە تا هەتاهەتایە ،هیچی بۆ زیاد نەکرێت و کەم نەکرێتەوە و پێویستی بە هیچ ڕاوێژکارێک نییە. 22ئای چەندە خواستراون هەموو کارەکانی !و بۆ ئەوەی مرۆڤ تەنانەت تا پریشکێک ببینێت. 23هەموو ئەمانە بۆ هەمیشە دەژین و دەمێننەوە بۆ هەموو سوودێک و هەموویان گوێڕایەڵن. 24هەموو شتێک دوو هێندە لە بەرامبەر یەکتردا ،هیچی ناتەواوی نەکردووە. 25شتێک چاکە یان شتێکی تر چەسپاندووە ،کێ پڕ دەبێت لە بینینی شکۆمەندی؟ بابەتی43 1شانازی بەرزایی ،ئاسمانی ڕوون ،جوانی ئاسمان ،لەگەڵ نمایشە شکۆمەندەکەی. 2خۆر کاتێک دەردەکەوێت و لە کاتی هەڵهاتنیدا ئامێرێکی سەرسوڕهێنەر ڕادەگەیەنێت ،کە کارەکەی بەرزترینە. 3نیوەڕۆ وڵت وشک دەکاتەوە و کێ بەرگەی گەرمای سووتێنەر دەگرێت؟
4کەسێک کە کورەیەک دەفڕێنێت لە کارەکانی گەرمادایە ،بەڵم خۆر سێ ئەوەندەی زیاتر شاخەکان دەسوتێنێت .هەناسەدانی هەڵمی ئاگرین و ناردنی تیشکی گەشاوە ،چاوەکان کاڵ دەکاتەوە. 5ئەو یەزدانی گەورەیە کە دروستی کردووە .بە فەرمانی ئەو بەپەلە ڕادەکات. 6مانگیش وایکرد لە وەرزی خۆیدا خزمەت بکات بۆ ڕاگەیاندنی کات و نیشانەی جیهان. 7لە مانگەوە نیشانەی جەژنەکانە ،ڕووناکییەک کە لە تەواوبوونیدا کەم دەبێتەوە. 8مانگ بە ناوی ئەوەوە ناونراوە ،لە گۆڕانییدا بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر زیاد دەکات ،ئامێرێکی سوپاکانی سەرەوەیە و لە ئاسمانی ئاسماندا دەدرەوشێتەوە. 9جوانی ئاسمان ،شکۆمەندی ئەستێرەکان ،زینەیەک کە ڕووناکی دەداتەوە لە بەرزترین شوێنەکانی یەزدان. 10بە فەرمانی خودای پیرۆز بە ڕێکوپێکی خۆیان دەوەستن و هەرگیز لە کاتژمێرەکانیان بێهێز نابن. 11سەیری کەوانەکە بکەن و ستایشی ئەو کەسە بکەن کە دروستی کردووە .زۆر جوانە لە ڕووناکیەکەیدایە. 12بە بازنەیەکی شکۆمەندەوە بە دەوری ئاسماندا دەسوڕێتەوە و دەستەکانی بەرزترینیان چەماونەتەوە. 13بە فەرمانەکەی بەفر دەبارێت و ڕەشەباکانی دادگاییکردنی بە خێرایی دەنێرێت. 14بەم شێوەیە گەنجینەکان دەکرێنەوە و هەورەکان وەک باڵندە دەفڕن. 15بە هێزی گەورەی خۆی هەورەکان پتەو دەکات و تەپوتۆزەکان بچووک دەبنەوە. 16بە بینینی ئەو شاخەکان دەلەرزن و بە ئارەزووی خۆی بای باشوور دەهەژێت. 17ژاوەژاوی ڕەشەبا زەوی دەلەرزێنێت ،زریانی باکوور و گێژەڵوکەش بە هەمان شێوە ،وەک باڵندە فڕین بەفر بڵودەکاتەوە و کەوتنە خوارەوەی وەک ڕووناکی ملەوەنەکانە. 18چاو بە جوانی سپییەکەی سەرسام دەبێت ،دڵیش بە بارانبارینی سەرسام دەبێت. 19بەستەڵەکیش وەک خوێیەک بەسەر زەویدا دەڕێژێت و ڕەق دەبێتەوە ،لەسەر لوتکەی دارە تیژەکان کەوتووە. 20کاتێک بای ساردی باکوور دەهەژێت و ئاوەکە چەقاوە و دەبێتە سەهۆڵ ،لەسەر هەموو کۆکردنەوەی ئاوەکە دەمێنێتەوە و ئاوەکە وەک سنگێک لەبەر دەکات. 21شاخەکان دەخوات و بیابان دەسوتێنێت و چیمەن وەک ئاگر دەسوتێنێت. 22چارەسەری ئێستای هەمووان تەمێکە کە بە خێرایی دێت ،شەبنەمێک کە دوای گەرما تازە دەبێتەوە. 23بە ئامۆژگارییەکەی قووڵیی ئارام دەکاتەوە و دوورگەی تێدا دەچێنێت. 24ئەوانەی لەسەر دەریا دەڕۆن ،مەترسییەکانی دەگێڕنەوە .کاتێک بە گوێمان دەیبیستین ،سەرسام دەبین پێی. 25چونکە کارە سەیر و سەرسوڕهێنەرەکانی تێدایە ،جۆرەها ئاژەڵ و نەهەنگێکی دروستکراو. 26کۆتاییان بەهۆی ئەوەوە سەرکەوتنی سەرفرازیان هەیە و بە قسەی ئەو هەموو شتێک پێکدێت. 27ڕەنگە زۆر قسە بکەین ،بەڵم کورت بین ،بۆیە بە کورتی ئەو هەموو شتێکە. 28چۆن دەتوانین ئەو گەورە بکەین؟ چونکە لە هەموو کارەکانی گەورەیە. 29یەزدان ترسناکە و زۆر گەورەیە ،هێزی سەرسوڕهێنەرە. 30کاتێک یەزدان شکۆمەندی دەکەن ،تا دەتوانن بەرزی بکەنەوە .چونکە هێشتا زۆر زیاتر دەبێت ،کاتێک بەرزی دەکەنەوە ،هەموو هێزتان بخەنە سەر و ماندوو مەبن .چونکە هەرگیز ناتوانن ئەوەندە دوور بکەونەوە. 31کێ بینیویەتی تا پێمان بڵێت؟ و کێ دەتوانێت وەک خۆی گەورە بکات؟ 32هێشتا شتگەلێکی گەورەتر لەمانە شاراوەن ،چونکە تەنها چەند کارێکی کەممان بینیوە. 33چونکە یەزدان هەموو شتێکی دروست کردووە .و حیکمەتی بە خوداپەرستەکان بەخشیوە. بابەتی44 1ئێستا با ستایشی پیاوە ناودارەکان و باوباپیرانمان بکەین کە ئێمەیان لەدایک کردووە. 2یەزدان لە سەرەتاوە لە ڕێگەی هێزی گەورەی خۆیەوە شکۆمەندییەکی گەورەی بۆ دروست کردووە. 3ئەوانەی لە شانشینی خۆیاندا حوکمڕانییان دەکرد ،پیاوان بەناوبانگ بوون بە دەسەڵتی خۆیان ،بە تێگەیشتنیان ئامۆژگارییان دەکرد و پێشبینییان دەکرد. 4سەرکردەکانی گەل بە ئامۆژگارییەکانیان و بە زانیاری فێربوونیان بۆ خەڵک گونجاون ،ڕێنماییەکانیان دانا و قسەخۆشن. 5وەک ئەوەی کە ئاوازە مۆسیقیەکان دۆزرایەوە ،و بە نووسین ئایەتەکانی خوێندەوە: 6پیاوە دەوڵەمەندەکان بە توانا و بە ئاشتی لە شوێنی نیشتەجێبوونیان دەژین. 7هەموو ئەمانە لە نەوەکانی خۆیاندا ڕێزیان لێگیرا و شکۆمەندی سەردەمەکانیان بوون. 8ئەوانیش هەن کە ناوێکیان لە دوای خۆیان بەجێهێشتووە ،تا ستایشەکانیان بگوترێ. 9هەندێکیش هەن کە یادگارییان نییە .کە لەناوچوون ،وەک ئەوەی هەرگیز نەبووبن؛ و وەک ئەوە وایە هەرگیز لەدایک نەبوون؛ و منداڵەکانیان دوای ئەوان. 10بەڵم ئەمانە پیاوی میهرەبان بوون ،ڕاستودروستییان لەبیر نەکراوە. 11لەگەڵ نەوەکانیان بەردەوام وەک میراتێکی باش دەمێننەوە و منداڵەکانیان لە چوارچێوەی پەیمانەکەدان. 12نەوەکانیان و منداڵەکانیان لە پێناو ئەواندا وەستاون. 13نەوەکانیان بۆ هەتاهەتایە دەمێننەوە و شکۆمەندییان ناسڕدرێتەوە. 14تەرمەکانیان بە ئارامی نێژراون .بەڵم ناویان بۆ هەتا هەتایە دەژی. 15گەل حیکمەتی خۆیان دەگێڕنەوە و جەماعەت ستایشی خۆیان دەکەن. 16حەنۆخ یەزدانی ڕازی کرد و وەرگێڕدرا ،بۆ هەموو نەوەکان نموونەی تەوبەکردن بوو. 17نوح بە تەواوەتی و ڕاستودروست دۆزرایەوە .لە کاتی تووڕەییدا لە بەرامبەر جیهاندا گیرا؛ بۆیە وەک پاشماوەیەک بۆ سەر زەوی بەجێهێڵدرا ، کاتێک لفاوەکە هات. 18پەیمانێکی هەمیشەیی لەگەڵیدا بەسترا ،کە چیتر هەموو گۆشتێک بەهۆی لفاوەوە لەناو نەچن. 19ئیبراهیم باوکێکی گەورەی گەلێک بوو ،لە شکۆمەندیدا کەس وەک ئەو نەبوو. 20ئەو یاسای خودای باڵدەستی پاراست و پەیمانی لەگەڵدا بوو ،پەیمانەکەی لە جەستەی خۆیدا چەسپاند .کاتێک سەلمێندرا ،دڵسۆز دۆزرایەوە.
21بۆیە بە سوێندێک دڵنیای کردەوە کە بە نەوەکانی گەلن بەرەکەتدار دەکات و وەک خۆڵ و خۆڵ و تۆز و تۆز و تۆز و تۆز و نەوەکانی وەک ئەستێرەکان بەرز دەکاتەوە و لە دەریایەکەوە بۆ دەریایەکی دیکە میراتیان پێدەبەخشێت .و لە ڕووبارەکەوە تا کۆتایی خاکەکە. 22لەگەڵ ئیسحاق بە هەمان شێوە لەبەر ئیبراهیم باوکی نیعمەتی هەموو مرۆڤەکان و پەیمانەکەی جێگیر کرد و لەسەر سەری یاقوب جێگیر کرد .لە نیعمەتەکەیدا دان بەوەدا دەنێت ،و میراتێکی پێبەخشی ،و بەشەکانی دابەشکرد؛ لە نێوان دوانزە هۆزەکەدا جیایان کردەوە. بابەتی45 1پیاوێکی میهرەبانی لێ دەرهێنا ،کە لەبەردەم هەموو جەستەدا ڕەزامەندی بەدەستهێنا ،موسا ،خۆشەویستەکەی خودا و مرۆڤەکان ،یادگاریەکەی پیرۆزە. 2وەک پیرۆزە شکۆمەندەکانی کرد و گەورەتری کرد ،بەجۆرێک دوژمنەکانی لە ترسدا وەستان. 3بە قسەکانی سەرسوڕهێنەرەکانی وەستاند و لەبەردەم پاشاکاندا شکۆمەندی کرد و فەرمانێکی بۆ گەلەکەی پێدا و بەشێک لە شکۆمەندی خۆی نیشاندا. 4بە بێ باوەڕیی و نەرم و نیانی خۆی پیرۆزی کرد و لە هەموو مرۆڤەکان هەڵیبژارد. 5گوێی لە دەنگی هێنا و هێنایە ناو هەورە تاریکەکە و فەرمانەکانی لەبەردەمی خۆیدا ،یاسای ژیان و زانینی پێدا ،تا یاقوب فێری پەیمانەکانی بکات و ئیسرائیلیش حوکمەکانی فێر بکات. 6هارونی بەرزکردەوە ،پیاوێکی پیرۆزی هاوشێوەی ئەو ،براکەی ،لە هۆزی لێڤی. 7پەیمانێکی هەمیشەیی لەگەڵیدا بەست و کاهینایەتی لە نێو گەلدا پێبەخشی .بە ڕازاندنەوەی جوان جوانی کرد و جلێکی شکۆمەندی لەبەر کرد. 8شکۆمەندییەکی تەواو لەسەری دانا .بە جل و بەرگی دەوڵەمەند و جام و جلێکی درێژ و ئیفۆد بەهێزی کرد. 9بە هەنار و چەندین زەنگی زێڕین بە دەوریدا دەوری دا ،بۆ ئەوەی لە کاتی ڕۆشتنیدا دەنگێک و دەنگێک لە پەرستگاکە ببیسترێت ،بۆ یادکردنەوەیەک بۆ نەوەی گەلەکەی. 10بە جلێکی پیرۆزەوە ،بە زێڕ و ئاوریشمی شین و وەنەوشەیی ،کاری چەرموو ،لەگەڵ سنگێکی دادوەری و بە ئوریم و تومیم. 11بە سووری پێچاوپێچ ،کاری فێڵباز ،بە بەردی گرانبەها کە وەک مۆر نەخشێنراون و لە زێڕ دانراون ،کاری زێڕینگەر ،لەگەڵ نووسینێک کە بۆ یادگاری هەڵکەندراوە ،بەپێی ژمارەی هۆزەکانی ئیسرائیل. 12تاجێکی زێڕینی لەسەر میترەکە دانا ،پیرۆزی تێدا هەڵکەندرابوو ،ڕازاندنەوەی شەرەف ،کارێکی تێچووی زۆر ،ئارەزووی چاوەکان ،باش و جوان. 13پێش ئەو کەسانی لەو جۆرە نەبوون و هیچ کەسێکی نامۆ لەبەری نەکردوون ،بەڵکو تەنها منداڵەکانی و منداڵەکانی بۆ هەمیشە. 14قوربانییەکانیان هەموو ڕۆژێک دوو جار بەردەوام بە تەواوی دەخورێت. 15موسا پیرۆزی کرد و بە زەیتی پیرۆز مەسحی کرد ،ئەمەش بە پەیمانێکی هەمیشەیی بۆ ئەو و بۆ نەوەکانی دیاریکرا ،تا ئاسمانەکان بمێننەوە ،تا خزمەتی بکەن و ئەرکی کاهینایەتی جێبەجێ بکەن .و بە ناوی ئەوەوە بەرەکەت بخەنە سەر خەڵک. 16لە نێو هەموو مرۆڤە زیندووەکاندا ئەوی هەڵبژارد بۆ ئەوەی قوربانی بۆ یەزدان و بخور و بۆنێکی شیرین پێشکەش بکات ،بۆ یادکردنەوە و ئاشتەوایی بۆ گەلەکەی. 17فەرمانەکانی خۆی و دەسەڵتی لە یاساکانی دادوەریدا پێدا ،کە یاقوب فێری شایەتحاڵەکان بکات و ئیسرائیل لە یاساکانیدا ئاگادار بکاتەوە. 18نامۆکان بە تووڕەیی و تووڕەییەوە پیلنیان لە دژی دانا و لە بیابانەکەدا قسەی ناشرینیان پێدا ،پیاوەکانی لی داتان و ئەبیرۆن و کۆبوونەوەی کۆر. 19یەزدان ئەمەی بینی و ناڕازی بوو ،لە تووڕەیی تووڕەیی خۆیدا لەناوچوون ،سەرسوڕهێنەری بەسەریاندا کرد و بە بڵێسەی ئاگرین بیانکوژێت. 20بەڵم هارونی زیاتر ڕێزلێنان و میراتێکی پێبەخشی و یەکەم بەرهەمی بەرهەمەکەی بۆ دابەشکرد .بە تایبەتی نانی زۆر ئامادە دەکرد. 21چونکە ئەوان لە قوربانییەکانی یەزدان دەخۆن ،کە بە خۆی و نەوەکانی داوە. 22بەڵم لە خاکی گەلدا هیچ میراتێکی نەبوو و هیچ بەشێکی لە نێو گەلدا نەبوو ،چونکە یەزدان خۆی بەشی و میراتەکەیە. 23سێیەمیان لە شکۆمەندیدا فینێسی کوڕی ئەلعازارە ،چونکە لە ترسی یەزدان پەرۆشی هەبوو و بە دڵێکی باشەوە هەستا ،کاتێک گەل گەڕانەوە و ئاشتبوونەوەی بۆ ئیسرائیل. 24بۆیە پەیمانی ئاشتی لەگەڵیدا بەسترا ،کە سەرۆکایەتی پیرۆزگاکە و گەلەکەی بێت و بۆ هەمیشە خۆی و نەوەکانی شکۆمەندی کاهینایەتییان هەبێت. 25بەپێی ئەو پەیمانەی کە لەگەڵ داودی کوڕی یسێ ،لە هۆزی یەهودا بەسترابوو ،کە میراتی پاشا تەنها بۆ نەوەکانی بێت ،هەروەها میراتی هارون بۆ نەوەکانیشی دەبێت. 26خودا حیکمەتتان پێ ببەخشێت بۆ ئەوەی بە ڕاستودروستی دادوەری لەسەر گەلەکەی بکەن ،بۆ ئەوەی چاکەیان هەڵنەوەشێتەوە و شکۆمەندییان بۆ هەمیشە بمێنێتەوە. بابەتی46 1عیسای کوڕی ناڤێ لە شەڕەکاندا بوێر بوو ،لە پێشبینییەکانیدا جێنشینی موسا بوو ،کە بەپێی ناوەکەی گەورە بوو بۆ ڕزگارکردنی هەڵبژێردراوەکانی خودا و تۆڵەی ئەو دوژمنانەی کردەوە کە لە دژی ئەوان ڕاپەڕینەوە .بۆ ئەوەی ئیسرائیل لە میراتەکەیان دابنێت. 2چ شکۆمەندییەکی گەورەی بەدەستهێنا ،کاتێک دەستەکانی بەرزکردەوە و شمشێرەکەی بۆ سەر شارەکان درێژکردەوە! 3کێ پێش ئەو وا وەستابوو؟ چونکە یەزدان خۆی دوژمنەکانی هێنایە لی. 4ئایا خۆر بە توانای خۆی نەگەڕایەوە؟ و ڕۆژێک بەقەد دوو ڕۆژ نەبوو؟ 5بانگی پەروەردگاری بەرزترینی کرد ،کاتێک دوژمنەکان لە هەموو لیەکەوە فشاریان خستە سەری .پەروەردگاری گەورەش گوێی لێ بوو. 6بە تەپوتۆزی هێزێکی بەهێز شەڕەکەی بە توندوتیژی بەسەر گەلندا هێنا و لە دابەزینی بێتهۆرۆنیشدا ئەوانەی بەرەنگاری بوون لەناوبرد ،بۆ ئەوەی گەلن هەموو هێزەکانیان بزانن ،چونکە لەبەردەم یەزدان شەڕی کرد ،و ئەویش شوێن ئەو بەهێزە کەوت. 7لە سەردەمی موساشدا کارێکی میهرەبانییان کرد ،ئەو و کالێبی کوڕی یەفون ،بەرەنگاری کۆبوونەوەکە بوون و خەڵکیان لە گوناه ڕاگرت و مورموریی خراپەکارەکانیان ئارامکردەوە. 8لە شەش سەد هەزار کەس کە بە پێ دەڕۆیشتن ،ئەو دووانە پارێزراو بوون بۆ ئەوەی بیانهێننە ناو میراتەکە ،تەنانەت بۆ ئەو خاکەی کە شیر و هەنگوین دەڕژێت. 9یەزدان هێزی بەخشییە کالێب ،کە تا پیری لەگەڵیدا مایەوە ،جا چووە سەر بەرزاییەکانی خاکەکە و نەوەکانی بۆ میراتێک بەدەستیان هێنا. 10بۆ ئەوەی هەموو نەوەی ئیسرائیل بزانن کە شوێنکەوتنی یەزدان باشە. 11سەبارەت بە دادوەرەکان ،هەرکەسێک بە ناوەوە ،کە دڵی لەشفرۆشی نەبوو و لە یەزدان دوور نەکەوتەوە ،با یادیان پیرۆز بێت. 12با ئێسکەکانیان لە شوێنی خۆیان گەشە بکەن و ناوی ئەوانەی ڕێزیان لێگیراوە لەسەر منداڵەکانیان بەردەوام بێت.
13ساموئێل ،پێغەمبەری یەزدان ،خۆشەویستەکەی پەروەردگاری ،شانشینی دامەزراند و میرەکانی بەسەر گەلەکەیدا مەسح کرد. 14بە یاسای یەزدان دادوەری لەسەر جەماعەت دەکرد و یەزدان ڕێزی لە یاقوب دەگرت. 15بە دڵسۆزییەکەی پێغەمبەرێکی ڕاستەقینە دۆزرایەوە و بە قسەکەی ناسرا کە دڵسۆزە لە بینین. 16کاتێک دوژمنەکانی لە هەموو لیەک فشاریان دەخستە سەری ،کاتێک بەرخی شیردەرەکەی پێشکەش دەکرد ،بانگی یەزدانی بەهێزی کرد. 17یەزدان لە ئاسمانەوە ڕەشەبای لێدا و بە دەنگێکی زۆر دەنگی خۆی بیسترا. 18سەرکردەکانی تیرییەکان و هەموو سەرۆکەکانی فەلەستییەکانی لەناوبرد. 19پێش خەوی درێژەکەی لەبەردەم یەزدان و مەسحکراوەکەیدا ناڕەزایی دەربڕی“ :من سامانی کەسم نەبردووە ،ئەوەندەش پێڵوێکم نەبردووە ،کەسیش تۆمەتی نەدا. 20دوای مردنی پێشبینی کرد و کۆتایی خۆی بە پاشا نیشان دا و دەنگی خۆی لە زەویەوە بەرزکردەوە بۆ ئەوەی خراپەکارییەکانی گەل بسڕێتەوە. بابەتی47 1دوای ئەو ناتان لە سەردەمی داوددا بۆ پێشبینیکردن هەستا. 2هەروەک چۆن چەوری قوربانی ئاشتی لدەبرێت ،داود لە نەوەی ئیسرائیل هەڵبژێردرا. 3یاری لەگەڵ شێرەکان دەکرد وەک منداڵەکان و لەگەڵ ورچەکاندا وەک بەرخەکان. 4ئایا ئەو زەبەلحێکی نەکوشت ،کاتێک هێشتا گەنج بوو؟ ئایا ئەو سەرزەنشتەی لە گەل نەسەندەوە ،کاتێک دەستی بە بەردی ناو چەقۆکە بەرزکردەوە و شانازیی جۆلیاتی لێدا؟ 5چونکە بانگی پەروەردگاری بەرزترینی کرد .لە دەستی ڕاستیدا هێزی پێدا تا ئەو جەنگاوەرە بەهێزە بکوژێت و قۆچەکەی گەلەکەی دابنێت. 6جا گەل بە دە هەزار ڕێزی لێ گرت و بە نیعمەتەکانی یەزدان ستایشیان کرد ،چونکە تاجی شکۆمەندی پێبەخشی. 7چونکە دوژمنەکانی لە هەموو لیەک لەناوبرد و نەیارەکانی فەلەستییەکانی بەتاڵ کردەوە و تا ئەمڕۆش قۆچەکانیان لەیەکتر شکاند. 8لە هەموو کارەکانیدا بە قسەی شکۆمەندی ستایشی بەرزترینی پیرۆزی دەکرد .بە هەموو دڵیەوە گۆرانی دەگوت ،و ئەوی خۆشدەویست کە دروستی کرد. 9گۆرانیبێژانیشی لەبەردەم قوربانگاکە دانا ،تا بە دەنگەکانیان ئاوازێکی شیرین بکەن و ڕۆژانە بە گۆرانییەکانیان ستایش بکەن. 10ئاهەنگەکانیان جوانتر کرد و تا کۆتایی کاتەکانی ڕێزلێنان ڕێکخست ،بۆ ئەوەی ستایشی ناوە پیرۆزەکەی بکەن و لە بەیانییەوە پەرستگاکە دەنگی بدات. 11یەزدان گوناهەکانی لبرد و قۆچەکەی بۆ هەمیشە بەرزکردەوە ،پەیمانی پاشاکان و تەختێکی شکۆمەندی لە ئیسرائیلدا پێبەخشی. 12دوای ئەو کوڕێکی ژیر سەریهەڵدا و لە پێناوی ئەودا بە ئازادی نیشتەجێ بوو. 13سلێمان لە کاتێکی ئارامدا پاشایەتی کرد و ڕێزی لێگیرا .چونکە خودا هەموو دەوروبەری بێدەنگ کرد ،تا ماڵێک بەناوی خۆیەوە دروست بکات و پیرۆزگاکەی بۆ هەمیشە ئامادە بکات. 14لە گەنجیدا چەندە ژیر بوویت و وەک لفاوێک پڕ بوویت لە تێگەیشتن! 15ڕۆحت هەموو زەوی داپۆشی و پڕت کرد لە مەتەڵە تاریکەکان. 16ناوت زۆر ڕۆیشت بۆ دوورگەکان .بۆ ئاشتی خۆت خۆشەویست بوویت. 17وڵتان سەرسام بوون بە تۆ بەهۆی گۆرانی و پەند و مەتەڵ و لێکدانەوەکانتەوە. 18بە ناوی یەزدانی پەروەردگار کە پێی دەوترێت یەزدانی پەروەردگاری ئیسرائیل ،زێڕت وەکو قەڵەوی کۆکردەوە و زیوت وەکو سرکە زۆر کرد. 19کەمەرت بۆ ژنان دانا و بە جەستەت ملکەچ بوویت. 20شەرەفی خۆتت پیس کرد و تۆوەکانت پیس کرد ،بەجۆرێک تووڕەیی بەسەر منداڵەکانتدا هێنا و دڵتەنگ بوویت بەهۆی گەمژەیی خۆتەوە. 21شانشینی دابەش بوو و لە ئەفرایم شانشینی یاخی بوو. 22بەڵم یەزدان هەرگیز واز لە میهرەبانی خۆی ناهێنێت و هیچ کام لە کارەکانی لەناو ناچێت و نە نەوەکانی هەڵبژێردراوەکانی هەڵدەوەشێنێتەوە و تۆوی ئەو کەسەی خۆشی دەوێت نایبات ،بۆیە پاشماوەیەکی بە یاقوب دا ,و لە ئەوەوە ڕەگێک بۆ داود. 23سلێمان بەم شێوەیە لەگەڵ باوباپیرانیدا ئارام بووەوە و لە نەوەکانی ڕۆبعامی بەجێهێشت ،گەمژەیی گەل و کەسێکی تێگەیشتن نەبوو ،کە بە ئامۆژگارییەکانی گەلەکەی دوورخستەوە .هەروەها یەرۆڤعامی کوڕی نەبات هەبوو ،کە ئیسرائیلی گوناهی کرد و ڕێگای گوناهی بە ئەفرایم نیشان دا. 24گوناهەکانیان زۆر زیادی کرد و لە خاکەکە دەرکران. 25چونکە بەدوای هەموو خراپەکارییەکدا دەگەڕان ،تا تۆڵەسەندنەوەیان بەسەردا هات. بابەتی48 1ئیلیا پێغەمبەر وەک ئاگر هەستا و قسەکەی وەک چرایەک سووتا. 2برسێتییەکی گەورەی بەسەریاندا هێنا و بە زەوقی خۆی ژمارەیان کەمکردەوە. 3بە قسەی یەزدان ئاسمانی داخست و سێ جار ئاگری هێنایە خوارەوە. 4ئەی ئیلیا ،چەندە لە کارە سەرسوڕهێنەرەکانتدا ڕێزت لێگیرا !و کێ وەک تۆ شانازی بکات! 5بە قسەی بەرزترین مردووی لە مردن و ڕۆحی لە شوێنی مردووەکان زیندووکردەوە. 6پاشاکانی هێنایە ناو لەناوچوون و پیاوە بەڕێزەکانی لە جێگاکەیان. 7لە سینا و لە حۆرب گوێی لە سەرزەنشتەکانی یەزدان بوو. 8پاشاکانی مەسح کرد بۆ تۆڵەسەندنەوە و پێغەمبەرەکانیش بۆ ئەوەی دوای ئەو سەرکەوتوو بن. 9بە گێژەڵوکەی ئاگر و بە گالیسکەیەکی ئەسپی ئاگرین هەڵگیرا. 10ئەوان لە سەردەمی خۆیاندا بۆ سەرزەنشتکردن دانرابوون ،بۆ ئارامکردنەوەی تووڕەیی دادگاییکردنی یەزدان ،پێش ئەوەی ببێتە تووڕەیی و دڵی باوک بگەڕێنێتەوە بۆ کوڕ و بۆ گەڕاندنەوەی هۆزەکانی یاقوب. 11خۆشبەختن ئەوانەی تۆیان بینی و لە خۆشەویستیدا خەوتوون .چونکە بە دڵنیاییەوە دەژین. 12ئیلیا بوو کە گێژەڵوکەیەک داپۆشیبوو ،ئەلیسیۆس پڕ بوو لە ڕۆحی ،لە ژیاندا بە ئامادەبوونی هیچ شازادەیەک نەجووڵیەوە و کەسیش نەیتوانی بیخاتە ژێر دەستی.
13هیچ وشەیەک نەیتوانی بەسەریدا زاڵ بێت .و دوای مردنی جەستەی پێشبینی دەکرد. 14لە ژیانیدا سەرسوڕهێنەری کرد و لە کاتی مردنیدا کارەکانی سەرسوڕهێنەر بوون. 15لەبەر هەموو ئەمانە گەلەکە پەشیمان نەبووەوە و لە گوناهەکانیان دوور نەکەوتنەوە ،تا تاڵن کران و لە خاکەکەیان بردران و بەسەر هەموو زەویدا بڵوبوونەوە ،بەڵم گەلێکی بچووک و فەرمانڕەوایەک لە ماڵی داوددا مابوونەوە: . 16هەندێکیان ئەوەیان کرد کە خودا پێی خۆش بوو ،هەندێکیش گوناهەکانیان زۆر کرد. 17حەزەقیا شارەکەی بەهێز کرد و ئاوی هێنایە ناوەوەی ،بەردی ڕەقی بە ئاسن هەڵکەند و بیری بۆ ئاو دروست کرد. 18لە سەردەمی خۆیدا سەناخەریب هاتە سەرەوە و ڕابساسی نارد و دەستی بۆ سیۆن بەرزکردەوە و شانازییەکی گەورەی کرد. 19ئینجا دڵ و دەستیان لەرز و ئازاریان دەچێژن ،وەک ژنانی منداڵبوون. 20بەڵم ئەوان هاواریان لە یەزدانی میهرەبان کرد و دەستەکانیان بۆ درێژ کرد ،یەکسەر پیرۆز لە ئاسمانەوە گوێی لێیان بوو و بە خزمەتی ئیسای ڕزگاری کردن. 21لەشکری ئاشوورییەکانی برد و فریشتەکەی لەناوبردن. 22چونکە حەزەقیا ئەو کارەی کردبوو کە یەزدانی بە دڵی یەزدان ڕازی بوو و بەهێز بوو لە ڕێگاکانی داودی باوکیدا ،وەک پێغەمبەر ئیسای کە گەورە و دڵسۆز بوو لە بینینەکەیدا فەرمانی پێکردبوو. 23لە سەردەمی خۆیدا خۆر بەرەو دواوە ڕۆیشت و تەمەنی پاشای درێژتر کردەوە. 24بە ڕۆحێکی نایاب بینی کە لە کۆتاییدا چی ڕوودەدات و دڵنەوایی ئەوانەی لە سیۆن ماتەمینییان دا. 25ئەو نیشانی دا کە بۆ هەمیشە چی ڕوودەدات و شتە نهێنییەکان یان هەر کاتێک ڕوودەدەن. بابەتی49 1یادی یۆسیاس وەک پێکهاتەی ئەو بۆنە وایە کە بە هونەری دەرمانساز دروست دەکرێت ،وەک هەنگوین لە هەموو دەمەکاندا شیرینە و وەک میوزیک لە ئاهەنگێکی شەرابدا شیرینە. 2لە گۆڕینی گەلدا ڕەفتارێکی ڕاست و دروستی کرد و قێزەونەکانی ناپاکی لێسەندەوە. 3دڵی خۆی ئاراستەی یەزدان کرد و لە سەردەمی بێ خوداکاندا پەرستنی خودای جێگیر کرد. 4جگە لە داود و حەزەقیا و یۆشیا ،هەموویان کەموکوڕییان هەبوو ،چونکە دەستبەرداری یاسای بەرزترینیان بوو ،تەنانەت پاشاکانی یەهوداش شکستیان هێنا. 5بۆیە دەسەڵتی ئەوانی بەخشی بە کەسانی دیکە و شکۆمەندی ئەوانی بەخشی بە نەتەوەیەکی نامۆ. 6بەپێی پێشبینییەکانی یەرمیا ،شارە هەڵبژێردراوەکەی پیرۆزگاکەیان سووتاند و شەقامەکانیان وێران کرد. 7چونکە داوای خراپەیان لێکرد ،بەڵم پێغەمبەر بوو ،لە سکی دایکیدا پیرۆزکرابوو ،تا ڕەگ و ڕیشەی لێبکاتەوە و ئازاری بدات و لەناوی ببات .و تا ئەویش بنیات بنێت و بچێنێت. 8ئەوە حەزەقێل بوو کە ئەو بینینە شکۆمەندەی بینی کە لەسەر گالیسکەی کەڕوبەکان نیشانی درا. 9چونکە لە ژێر وێنەی بارانەکەدا باسی دوژمنەکانی دەکرد و ئەوانەی ڕاست دەڕۆیشتن ڕێنمایی دەکرد. 10لە دوانزە پێغەمبەرەکە با یادەکە پیرۆز بێت و ئێسکەکانیان لە شوێنی خۆیان گەشە بکەنەوە ،چونکە دڵنەوایی یاقوبیان دا و بە هیوایەکی دڵنیا ڕزگاریان کرد. 11چۆن زۆرۆبابل گەورە بکەین؟ تەنانەت وەک نیشانەیەک بوو لە دەستی ڕاست. 12عیسا کوڕی یۆسێدقیش هەروا بوو ،لە سەردەمی خۆیاندا ماڵەکەی دروستکرد و پەرستگایەکی پیرۆزی بۆ یەزدان دانا ،کە بۆ شکۆمەندی هەمیشەیی ئامادەکرابوو. 13لەنێو هەڵبژێردراوەکاندا نیمیاش هەبوو ،کە ناوبانگەکەی زۆرە ،ئەو دیوارە کەوتووانەی بۆ بەرزکردەوە و دەروازە و پەنجەرەکانی دانا و وێرانەکانی ئێمەی بەرزکردەوە. 14بەڵم لەسەر زەوی مرۆڤ وەک حەنۆخ دروست نەکراوە .چونکە لە زەوی وەرگیرا. 15گەنجێکیش وەک یوسف لەدایک نەبوو ،حاکمی براکانی بوو ،جێگرێکی گەل بوو ،ئێسکەکانی لەلیەن یەزدانەوە سەیر بوو. 16سێم و سێت لەنێو مرۆڤەکاندا شەرەفێکی زۆریان پێدەدرا ،ئادەمیش لە سەرووی هەموو زیندەوەرانەوە بوو لە دروستکردندا. بابەتی50 1شیمۆنی سەرۆکی کاهین ،کوڕی ئۆنیا ،لە ژیانیدا ماڵەکەی نۆژەن کردەوە و لە سەردەمی خۆیدا پەرستگای قەڵی کردەوە. 2لە بناغەکەیەوە بەرزی دووانە ،قەڵی بەرزی دیواری دەوری پەرستگاکە لەلیەن ئەوەوە دروستکرا. 3لە سەردەمی ئەودا کانیاوی ئاو وەرگرتن ،وەک دەریا لە کۆمپاسدا بوو ،بە پلێتەکانی مس داپۆشرابوو. 4چاودێری پەرستگاکەی کرد تا نەڕوخێت و شارەکەی لە گەمارۆدان بەهێز کرد. 5چۆن لە ناو گەلدا ڕێزی لێگیرا لە دەرچوونی لە پیرۆزگاکە! 6وەک ئەستێرەی بەیانی لە ناوەڕاستی هەورێکدا و وەک مانگ لە پڕبووندا بوو. 7وەک خۆر کە بەسەر پەرستگای بەرزتریندا دەدرەوشێتەوە و وەک کەوانەیەک کە لە هەورە درەوشاوەکاندا ڕووناکی دەکاتەوە. 8وەک گوڵی گوڵەبەڕۆژە لە بەهاری ساڵدا ،وەک سوسن لە لی ڕووبارەکانی ئاو و وەک لقەکانی درەختی بخور لە کاتی هاویندا. 9وەک ئاگر و بخور لە بخورەکەدا و وەک دەفرێکی زێڕی لێدراو کە بە هەموو جۆرە بەردی بەنرخەوە دانراوە. 10وەک دار زەیتونێکی جوان کە بەرهەمی لێدێت و وەک دار سروشتێک کە تا هەورەکان گەشە دەکات. 11کاتێک جل و بەرگی شکۆمەندی لەبەر کرد و جل و بەرگی شکۆمەندی تەواو و شکۆمەندی لەبەر کرد ،کاتێک بەرەو قوربانگا پیرۆزەکە ڕۆیشت ، جل و بەرگی پیرۆزی کردە ڕێزلێنان. 12کاتێک بەشەکانی لە دەستی کاهینەکان دەرهێنا ،خۆی لە لی کۆشکی قوربانگاکە وەستا و وەک دار سێدارێکی گەنج لە لیبانۆس دەوری داوە .و کاتێک دارخورماکان بە دەوریدا دەسوڕانەوە. 13هەموو کوڕەکانی هارون لە شکۆمەندی خۆیان و قوربانییەکانی یەزدان لە دەستیاندا ،لەبەردەم هەموو کۆبوونەوەی ئیسرائیلدا بوون. 14خزمەتەکەی لە قوربانگاکە تەواو کرد ،بۆ ئەوەی پێشکەشکردنی بەرزترین پەروەردگار بڕازێنێتەوە.
15دەستی بۆ جامەکە درێژ کرد و خوێنی ترێی ڕشت ،بۆنێکی بۆنخۆشی لە دامێنی قوربانگاکەدا ڕشت بۆ پادشای باڵترینی هەمووان. 16ئینجا کوڕەکانی هارون هاواریان کرد و شمشاڵە زیوینەکانیان لێدا و دەنگێکی زۆریان کرد بۆ ئەوەی بیسترێت ،بۆ یادکردنەوە لەبەردەم بەرزترین. 17ئینجا هەموو گەلەکە بە پەلە پەلەیان کرد و لەسەر ڕووخساری خۆیان کەوتنە سەر زەوی بۆ ئەوەی پەروەردگاری خودای گەورەیان بپەرستن. 18گۆرانیبێژانیش بە دەنگەکانیان ستایشیان دەوتەوە ،بە دەنگی جۆراوجۆرەوە لەوێ ئاوازێکی شیرین دروستکرا. 19گەلەکە بە دوعاکردن لەبەردەم ئەو میهرەبانەدا لە یەزدانی باڵدەست پاڕایەوە ،تا ڕێوڕەسمی یەزدان تەواو بوو و خزمەتەکەی تەواو کرد. 20پاشان هاتە خوارەوە و دەستی بەسەر هەموو کۆبوونەوەی نەوەی ئیسرائیلدا بەرزکردەوە ،تا بە لێوەکانی نیعمەتی یەزدان ببەخشێت و بە ناوی شاد بێت. 21بۆ جاری دووەم کڕنۆشیان دانا بۆ پەرستن ،بۆ ئەوەی نیعمەتێک لە خودای بەرزەوە وەربگرن. 22ئێستا ستایشی خودای هەمووان بکەن ،کە تەنها لە هەموو شوێنێک کارە سەرسوڕهێنەرەکان دەکات ،کە لە سکی دایکییەوە تەمەنمان بەرز دەکاتەوە و بەپێی میهرەبانی خۆی مامەڵەمان لەگەڵ دەکات. 23دڵخۆشیمان پێدەبەخشێت و بۆ هەتا هەتایە ئارامی لە ڕۆژگاری ئیسرائیلدا هەبێت. 24بۆ ئەوەی میهرەبانی خۆی لەگەڵ ئێمەدا پشتڕاست بکاتەوە و لە کاتی خۆیدا ڕزگارمان بکات! 25دوو جۆر نەتەوە هەن کە دڵم لێی بێزارە ،سێیەمیان نەتەوە نییە. 26ئەوانەی لەسەر چیای سامریا دانیشتوون و ئەوانەی لەنێو فەلەستینییەکان نیشتەجێن و ئەو گەلە گەمژانەی لە سیخەم نیشتەجێن. 27عیسای کوڕی سیراخی ئۆرشەلیم لەم کتێبەدا فێرکاری تێگەیشتن و زانینی نووسیوە ،کە لە دڵی خۆیەوە حیکمەتی ڕژاندووە. 28خۆشبەختە ئەو کەسەی کە لەم شتانەدا وەرزش دەکات .ئەوەی لە دڵیدا کۆیان بکاتەوە ،ژیر دەبێت. 29چونکە ئەگەر ئەو کارانە بکات ،ئەوا بەهێز دەبێت بۆ هەموو شتێک ،چونکە ڕووناکی یەزدان ڕێبەرایەتی دەکات ،کە دانایی دەدات بە خوداپەرستەکان .بۆ هەتا هەتایە ناوی یەزدان پیرۆز بێت .ئامین ،ئامین. بابەتی51 1دوعایەکی عیسای کوڕی سیراخ .ئەی پەروەردگار و پاشا سوپاست دەکەم و ستایشت دەکەم ،ئەی خودای ڕزگارکەرم ،ستایش بۆ ناوی تۆ دەکەم. 2چونکە تۆ بەرگریکار و یارمەتیدەری منیت و جەستەی منت لە لەناوچوون و لە تەڵەی زمانی بوختان و لە لێوی درۆ دروستکردن پاراستووە و یارمەتیدەرم بووە لە بەرامبەر نەیارەکانم. 3بە گوێرەی زۆری میهرەبانی و گەورەیی ناوەکەت ڕزگاری کردم ،لە ددانی ئەو کەسانەی کە ئامادە بوون بمخۆن و لە دەستی ئەوانەی کە بەدوای ژیانمدا دەگەڕان و لە ئازارە جۆراوجۆرەکان کە هەمە; 4لە خنکاندنی ئاگر لە هەموو لیەک و لە ناوەڕاستی ئەو ئاگرەی کە نەمگیرساند. 5لە قووڵیی سکی دۆزەخەوە ،لە زمانێکی ناپاک و لە قسەی درۆ. 6بە تۆمەتێک بۆ پاشا لە زمانێکی ناڕەوا ،ڕۆحم تا مردن نزیک بووەوە ،ژیانم لە دۆزەخی ژێرەوە نزیک بوو. 7ئەوان لە هەموو لیەک دەوریان دام ،کەسێک نەبوو یارمەتیم بدات ،بەدوای یارمەتی مرۆڤەکاندا دەگەڕام ،بەڵم هیچیان نەبوو. 8ئەی پەروەردگار ،بیرم لە میهرەبانیت و کارە کۆنەکانت کردەوە ،کە چۆن ئەو کەسانە ڕزگار دەکەیت کە چاوەڕێت دەکەن و لە دەستی دوژمنان ڕزگاریان دەکەیت. 9ئینجا دوعاکانم لە زەوی هەڵگرت و دوعام کرد بۆ ڕزگاربوون لە مردن. 10بانگم لە یەزدانی باوکی پەروەردگارم کرد کە لە ڕۆژانی تەنگانەم و لە سەردەمی سەربەرزەکاندا بەجێم نەهێڵێت ،کاتێک هیچ یارمەتیەک نەبوو. 11بەردەوام ستایشی ناوت دەکەم و بە سوپاسەوە ستایش دەکەم .و بەم شێوەیە دوعاکەم بیسترا: 12چونکە تۆ لە لەناوچوون ڕزگارت کردم و لە ڕۆژگاری خراپ ڕزگارت کردم ،بۆیە سوپاسگوزاری و ستایشت دەکەم و ناویان پیرۆز دەکەم ،ئەی یەزدان. 13کاتێک هێشتا گەنج بووم ،یان چوومە دەرەوەی وڵت ،بە ئاشکرا لە نوێژەکانمدا ئارەزووی حیکمەتم دەکرد. 14لەبەردەم پەرستگادا دوعای بۆ کردم و تا کۆتایی بەدوایدا دەگەڕێم. 15لە گوڵەوە تا پێگەیشتنی ترێ دڵم پێی خۆش بوو ،پێم بە ڕێگای ڕاستدا ڕۆیشت ،لە گەنجییەوە بەدوایدا دەگەڕام. 16کەمێک گوێم دابەزاند و پێشوازیم لێکرد و زۆر فێربووم. 17سوودم لێ وەرگرت ،بۆیە شکۆمەندی دەدەمە ئەو کەسەی کە حیکمەتم پێدەبەخشێت. 18چونکە بەنیازم بوو بە دوای ئەودا بگەڕێم و بە پەرۆشەوە شوێن چاکە کەوتم .هەروەها منیش سەرم لێ شێواو نابێت. 19گیانم لەگەڵیدا زۆرانبازی کردووە و لە کردارەکانمدا ورد بووم ،دەستەکانم بۆ ئاسمانی سەرەوە درێژ کرد و گریام بۆ نەزانینەکانم لێی. 20گیانم ئاراستەی کرد و بە پاکی دۆزیمەتەوە ،هەر لە سەرەتاوە دڵم لەگەڵیدا گرێداوە ،بۆیە پێشم ناخرێت. 21دڵم لە گەڕان بەدوای ئەودا تووشی شڵەژان بوو ،بۆیە موڵکێکی باشم دەستکەوت. 22یەزدان زمانی پێدام بۆ پاداشتەکەم و بەو زمانە ستایشی دەکەم. 23ئێوەی بێ فێربوون لێم نزیک ببنەوە و لە ماڵی فێربوون نیشتەجێن. 24بۆچی خاون و چی بەم قسانە دەڵێن ،چونکە گیانتان زۆر تینووە؟ 25دەمم کردەوە و گوتم :بەبێ پارە بۆ خۆتان بیکڕن. 26ملت بخەرە ژێر یۆنگەوە ،با ڕۆحت ڕێنمایی وەربگرێت ،دۆزینەوەی سەختە. 27بە چاوەکانتان بزانە کە من ماندووبوونێکی کەمم هەیە و پشوویەکی زۆرم بۆ هێناوە. 28بە بڕە پارەیەکی زۆر فێربوون بەدەستبهێنە و زێڕێکی زۆر لەلیەن ئەوەوە بەدەستبهێنە. 29با گیانتان بە میهرەبانییەکەی شاد بێت و شەرم لە ستایشکردنی نەکەن. 30لە کاتی خۆیدا کارەکانت کار بکە ،لە کاتی خۆیدا پاداشتەکەت پێدەدات.