Ubuharike bushingiye kuri Bibiliya Lameki yashatse abagore babiri, umwe yitwa Ada undi yitwa Zila. Itangiriro 4:19 Namurongora undi mugore, ntazagabanyirizeho ibyo kurya bye, imyambaro ye, n'inshingano ze zo gushyingirwa. Kandi natamukorera ibyo uko ari bitatu, azasohoka yigenga nta mafaranga. Kuva 21:10-11 Umugabo nagira abagore babiri, umwe akundwa n'undi yangwa, maze babyara abana, ukundwa n'utwangwa, kandi umuhungu w'imfura ni we wangwa, ubwo azaba yaraze abana be, ntazagire umwana w'imfura ukundwa mbere y'umwana w'umwanzi, ari we mfura koko, ahubwo azemere umwana w'umwanzi nk'imfura, amuhe imigabane ibiri y'ibyo atunze byose, kuko ari we ntangiriro y'imbaraga ze, uburenganzira bw'imfura ni ubwe. Gutegeka kwa Kabiri 21: 15-17 Niba abavandimwe babana, umwe muri bo agapfa nta mwana abyaye, umugore w'uwapfuye ntazashyingirwe n'undi munyamahanga utari uwo mu mahanga. Umuvandimwe w'umugabo we azamwinjiramo amushyingire, amugire umugore we, amukorere ibyo agomba kuba umuvandimwe w'umugabo we. 19 Uwo mugabo niyirengagiza gushaka umugore w'umuvandimwe we, azajye ku bakuru b'umuryango, ababwire bati: 'Murumuna w'umugabo wanjye yanze guha izina umuvandimwe we muri Isirayeli, ntazakurikiza ibyo agomba kuba umugaragu w'umugabo wanjye.' 10 Abakuru b'umujyi bazamuhamagare bamubwire, niba abyihanganira akavuga ati: 'Sinshaka kumurongora,' Hanyuma umugore wa mwene se azamwegere imbere y'abakuru, amukure inkweto ku kirenge, amucire mu maso, maze amusubize ati “Uwo muntu utemera kubaka inzu ya mwene se azagirirwa atyo.” Izina rye rizitwa muri Isirayeli, “Inzu y'ubohowe inkweto.” Gutegeka kwa Kabiri 25:5-10 Uwo munsi abagore barindwi bazafata umugabo umwe baramubwira bati “Tuzarya ibyokurya byacu, twambare imyenda yacu, ariko twitwe izina ryawe, dukureho igitutsi.” Yesaya 4:1
1
Ubuharike bushingiye kuri Bibiliya
Aburahamu Aburamu na Nahori barongora abagore: umugore wa Aburamu yitwaga Sarayi, naho umugore wa Nahori yitwaga Milika, umukobwa wa Harani, se wa Milika akaba na se wa Yisika. Itangiriro 11:29 Sarayi umugore wa Aburamu ntabwo yari yaramubyariye, ahubwo yari afite umuja w’Umunyamisirikazi witwaga Hagari. Sarayi abwira Aburamu ati “Dore Uwiteka yanyimye kubyara, ndakwinginze, jya ku muja wanjye, wenda nzabyarana na we.” Aburamu yumvira ijwi rya Sarayi. Sarayi umugore wa Aburamu afata Hagari umuja we w’Umunyamisirikazi, Aburamu amaze imyaka icumi atuye mu gihugu cya Kanaani, amushyingira umugabo we Aburamu. Aryamana na Hagari, arasama, abonye ko atwite, umuja we aramusuzugura. Itangiriro 16:1-4 Aburahamu yongera gushaka umugore witwa Ketura. Abyara Zimurani na Yokishani na Medani na Midiyani na Ishibaki na Shuwa. Yokishani abyara Sheba na Dedani. Bene Dedani ni Abashuri, Abaletushi na Lewumimu. Bene Midiyani ni Efa na Eferi na Hanoki na Abida na Elida. Abo bose ni bo bana ba Ketura. Aburahamu yahaye Isaka ibyo yari atunze byose. Ariko abahungu b'inshoreke Aburahamu yari afite, Aburahamu abaha impano, abohereza kure ya Isaka umuhungu we, akiriho, mu gihugu cy'iburasirazuba. Itangiriro 25:1-6
Esawu Esawu yari amaze imyaka mirongo ine avutse, ubwo yarongoraga Yuditi umukobwa wa Beri Umuheti, na Basemati umukobwa wa Eloni Umuheti, ibyo bikaba byarababaje Isaka na Rebeka. Itangiriro 26:34-35 Hanyuma Esawu ajya kwa Ishimayeli, arongora Mahalati umukobwa wa Ishimayeli mwene Aburahamu, mushiki wa Nebayoti, amugira umugore we. Itangiriro 28:9 Dore ibisekuruza bya Esawu, ari we Edomu. Esawu yarongoye abagore be mu bakobwa b'Abanyakanani: Ada umukobwa wa Eloni w'Umuheti, na Oholibama umukobwa wa Ana, umukobwa wa Sibeyoni w'Umuhivi; Na Basemati umukobwa wa Ishimayeli, mushiki wa Nebayoti. Itangiriro 36:1-3
Yakobo Yakobo abwira Labani ati “Mpa umugore wanjye, kuko iminsi yanjye irangiye, njyane na we.” Labani akoranya abantu bose b'aho, maze ategura ibirori. Nimugoroba afata umukobwa we Leya aramumuzanira, Yakobo aramuryamana. Labani aha umukobwa we Leya Zilipa umuja we ngo amubere umuja. Mu gitondo, Yakobo abona ari Leya, maze abwira Labani ati “Ibyo wankoreye ni ibiki? Sinagukoreye kugira ngo umpe Rasheli? Kuki wanyibeshyeho?” Labani aravuga ati “Mu gihugu cyacu, ntibikwiye ko dushyingira umuto mbere y’umukuru.” Uzuza icyumweru cye, hanyuma tuzaguha n'uyu wundi ku bw'umurimo uzankorera indi myaka irindwi. Yakobo abigenza atyo, arangiza icyumweru cy'uyu mugore, maze Labani amushyingira na Rasheli umukobwa we. Labani aha umukobwa we Rasheli umuja we Biliha, ngo amubere umuja. Aryamana na Rasheli, akunda Rasheli kurusha Leya, amukorera indi myaka irindwi. Itangiriro 29:21-30 Rasheli abonye ko atabyariye Yakobo, agirira ishyari mushiki we, abwira Yakobo ati “Mpa abana, bitabaye ibyo ndyamare.” Yakobo ararakara cyane, maze aramubwira ati “Ese ndi mu cyimbo cy’Imana yakubujije kubyara?” Aramubwira ati: “Dore umuja wanjye Biliha, ngwino umujyane, 2
Ubuharike bushingiye kuri Bibiliya
abyarire ku mavi yanjye, nanjye mbone abana.” Amuha Biliha umuja we, Yakobo aramurongora. Itangiriro 30:1-4 Leya abonye ko yaretse kubyara, afata Zilipa umuja we, amushyingira Yakobo. Itangiriro 30:9
Gideyoni Gideyoni yabyaye abahungu mirongo irindwi, kuko yari afite abagore benshi. Inshoreke ye yari i Shekemu, na yo yamubyariye umuhungu, amwita Abimeleki. Abacamanza 8:30-31
Yayiri Nyuma ye hahaguruka Yayiri w’Umunyagileyadi, aba umucamanza w’Abisirayeli imyaka makumyabiri n’ibiri. Yari afite abahungu mirongo itatu bagendera ku ndogobe mirongo itatu, kandi bari bafite imijyi mirongo itatu, yitwa Havoti-Yayiri kugeza n’uyu munsi, iri mu gihugu cya Gileyadi. Abacamanza 10:3-4
Ibzan Nyuma ye, Ibuzani w'i Betelehemu ni we wabaye umucamanza wa Isirayeli. Yabyaye abahungu mirongo itatu n'abakobwa mirongo itatu, abohereza mu mahanga, abashakira abahungu be abakobwa mirongo itatu. Yabaye umucamanza wa Isirayeli imyaka irindwi. Abacamanza 12:8-9
Abdoni Nyuma ye, Abudoni mwene Hileli, Umupiratoni, ni we wabaye umucamanza wa Isirayeli. Yari afite abahungu mirongo ine n'abuzukuru mirongo itatu bagenderaga ku ndogobe mirongo irindwi, kandi yamaze imyaka umunani acira imanza Abisirayeli. Abacamanza 12:13-14
Elikana Hariho umugabo wo muri Ramatayimuzofimu, wo mu misozi miremire ya Efurayimu, witwaga Elikana mwene Yerohamu, mwene Elihu, mwene Tohu, mwene Sufu, Umwefurayimu. Yari afite abagore babiri, umwe yitwaga Hana undi yitwaga Penina, ariko Penina yari afite abana, ariko Hana nta mwana yari afite. Uwo mugabo yajyaga ava mu mujyi we uko umwaka utashye akajya i Shilo gusenga Uhoraho Nyiringabo no kumutambira ibitambo, kandi abahungu babiri ba Eli, Hofuni na Finehasi, abatambyi b'Uwiteka, ni ho bari. Igihe cyo gutanga igitambo kigeze, Elikana aha umugore we Penina n'abahungu be bose n'abakobwa be imigabane. Ariko Hana yamuhaye umugabane ukwiye kuko yakundaga Hana, ariko Uwiteka yari yaramubujije kubyara. Umubisha we na we aramubabaza cyane kugira ngo amubabaze, kuko Uwiteka yari yamuzibye inda. Uko byamugendekeraga uko umwaka utashye, iyo yajyaga mu Ngoro y'Uhoraho, Penina yaramurakazaga, bituma Hana arira ntarye. Maze Elikana umugabo we aramubwira ati “Hana, urarizwa n'iki? Kuki utarya? Kandi ni iki gitumye ubabara mu mutima? Sinkurutira abahungu icumi?” 1 Samweli 1:1-8
Sawuli Kandi umugore wa Sawuli yitwaga Ahinowamu, umukobwa wa Ahimaazi … 1 Samweli 14:50
3
Ubuharike bushingiye kuri Bibiliya
Kandi Sawuli yari afite inshoreke yitwaga Rizipa, umukobwa wa Aya… 2 Samweli 3:7
Dawidi Nuko Dawidi arahaguruka aragenda, we n'ingabo ze bica mu Bafilisitiya abantu magana abiri, Dawidi azana ibishashi byabo, babiha umwami byose, kugira ngo abe umukwe w'umwami. Sawuli amuha Mikali umukobwa we ngo amubere umugore. 1 Samweli 18:27 Abigayili yihuta arahaguruka, yurira indogobe, aherekejwe n'abaja be batanu bamukurikiye, akurikira intumwa za Dawidi, aba umugore we. Dawidi yarongoye Ahinowamu w'i Yezereli, bombi baba abagore be. 1 Samweli 25:42-43 Kandi Dawidi yabyariye abahungu i Heburoni: imfura ye yari Amnoni, yabyawe na Ahinowamu w'i Yezereli; uwa kabiri ni Kileyabu, wabyawe na Abigayili, umugore wa Nabali w'i Karumeli; uwa gatatu ni Abusalomu, mwene Maka, umukobwa wa Talimayi, umwami wa Geshuri; uwa kane ni Adoniya, mwene Hagiti; uwa gatanu ni Shefatiya, wa Abitali; uwa gatandatu ni Itireyamu, wabyawe na Egla, umugore wa Dawidi. Abo ni bo Dawidi yabyariye i Heburoni. 2 Samweli 3:2-5 Dawidi amenya ko Uwiteka yamushinze ubwami bwa Isirayeli, kandi ko yazamuye ubwami bwe ku bw'ubwoko bwe bw'Abisirayeli. Dawidi yongera gushaka abandi bagore n'inshoreke i Yerusalemu, amaze kuva i Heburoni, kandi Dawidi yongera kubyara abahungu n'abakobwa. 2 Samweli 5:12-13 Umugore wa Uriya yumvise ko umugabo we Uriya yapfuye, aramuririra. Igihe cyo kuririra kirangiye, Dawidi atuma kumujyana iwe, maze aba umugore we, abyara umuhungu. Ariko icyo Dawidi yakoze cyarakaje Uwiteka. 2 Samweli 11:26-27 Natani abwira Dawidi ati “Uwo mugabo ni wowe.” Uwiteka Imana ya Isirayeli iravuga iti “Nagusize amavuta ngo ube umwami wa Isirayeli, kandi nakurokoye mu maboko ya Sawuli, kandi naguhaye inzu ya shobuja, n'abagore ba shobuja mu gituza cyawe, kandi naguhaye inzu ya Isirayeli n'iya Yuda, kandi iyo biba bike cyane, nari kuguha n'ibindi n'ibi. Kuki wasuzuguye itegeko ry'Uwiteka, ukabikora nabi imbere ye? Wishe Uriya Umuheti inkota, ukarongora umugore we, ukamwicana n'inkota y'Abamoni?” 2 Samweli 12:7-9 Umwami arasohoka, n'abo mu rugo rwe bose baramukurikira. Umwami asiga abagore icumi b'inshoreke, bo kwita ku rugo. 2 Samweli 15:16 Dawidi ageze iwe i Yerusalemu, umwami afata abagore be icumi b'inshoreke, abo yari yasize ngo barinde inzu, abashyira mu nzu yo kuraramo, arabagaburira, ariko ntiyabasangamo. Baguma bafunze kugeza ku munsi w'urupfu rwabo, babaho mu bupfakazi. 2 Samweli 20:3
Salomo Umwami Salomo yakundaga abagore benshi b'abanyamahanga, ndetse n'umukobwa wa Farawo, abagore b'Abamowabu, Abamoni, Abedomu, Abasidoni n'Abaheti; Mu mahanga Uwiteka yabwiye Abisirayeli ati “Ntimukajye muri bo, kandi ntibakajye muri mwe, kuko bazahindura imitima yanyu mugakurikiza imana zabo.” Salomo yarabakunze cyane. Yari afite abagore magana arindwi b'abamikazi n'inshoreke magana atatu, maze abagore be bamuyobya umutima. Kuko Salomoni amaze gusaza, abagore be bamuhinduye umutima ayoboka izindi mana, kandi umutima we ntiwari utunganiye Uhoraho, Imana ye, nk'uko umutima wa Dawudi se wari umeze. Koko Salomoni
4
Ubuharike bushingiye kuri Bibiliya
yakurikiye Ashitoreti, imanakazi y'Abasidoni, na Milikomu, ikizira cy'Abamoni. Salomoni akora ibibi imbere y'Uhoraho, ntiyakurikira Uhoraho byuzuye, nk'uko se Dawudi yabigenje. Nuko Salomo yubakira Kemoshi, ikizira cy'Abamowabu, ahantu hirengeye ku musozi uri imbere ya Yeruzalemu, na Moleki, ikizira cy'Abamoni. Kandi yakoreye atyo abagore be bose b'abanyamahanga, boserezaga imibavu bakanatambira imana zabo ibitambo. Uwiteka ararakarira Salomo kuko umutima we wari warahindutse ukava ku Uwiteka Imana ya Isirayeli yamubonekeye kabiri. Kandi yari yaramutegetse kuri ibyo, ko atagomba gukurikira izindi mana, ariko ntiyakurikiza ibyo Uwiteka yategetse. 1 Abami 11:1-10
Rehobowamu Rehobowamu yashatse Mahalati umukobwa wa Yerimoti mwene Dawidi, na Abihayili umukobwa wa Eliyabu mwene Yese. Yamubyariye abana: Yewushi, Shemariya na Zahamu. Nyuma ye, arongora Maaka umukobwa wa Abusalomu, maze abyara Abiya, Atayi, Ziza na Shelomiti. Rehobowamu yakunze Maaka umukobwa wa Abusalomu kurusha abagore be bose n'inshoreke ze, kuko yashatse abagore cumi n'umunani n'inshoreke mirongo itandatu, abyara abahungu makumyabiri n'umunani n'abakobwa mirongo itandatu. 2 Ngoma 11:18-21
Abiya Ariko Abiya arakomera, arongora abagore cumi na bane, abyara abahungu makumyabiri na babiri n'abakobwa cumi na batandatu. 2 Ngoma 13:21
Ahabu Benihadadi umwami wa Siriya akoranya ingabo ze zose, hamwe n'abami mirongo itatu na babiri, n'amafarasi n'amagare, maze azamuka agota Samariya, araharwanya. Yohereza intumwa kwa Ahabu umwami wa Isiraheli mu mujyi, aramubwira ati: “Benihadadi aravuze ati: ‘Feza yawe na zahabu yawe ni ibyanjye, abagore bawe n'abana bawe beza ni ibyanjye.’ Umwami wa Isiraheli aramusubiza ati: “Mwami, nk'uko ubivuze, ndi uwawe n'ibyo mfite byose.” Intumwa zirongera ziravuga ziti: “Benihadadi aravuze ati: ‘Nubwo nagutumyeho ngo: Umpe ifeza yawe na zahabu yawe, abagore bawe n'abana bawe, ariko ejo nzakoherereza abagaragu banjye bazagusange mu nzu yawe no mu mazu y'abagaragu bawe, kandi bazagushyira mu ntoki zabo, bajyane.’ Umwami wa Isirayeli ahamagara abakuru bose b'igihugu arababwira ati “Nimurebe neza, murebe ukuntu uyu muntu ashaka kungirira nabi, kuko yantumyeho ku byerekeye abagore banjye n'abana banjye, no ku byerekeye ifeza n'izahabu, ariko sinamwimye.” Abakuru bose n'abantu bose baramubwira bati “Ntimumwumve kandi ntimugashyire mu gaciro.” 1 Abami 20:1-8 Kandi Ahabu yari afite abahungu mirongo irindwi i Samariya… 2 Abami 10:1
Yowasi Yowasi yari afite imyaka irindwi ubwo yatangiraga gutegeka, amara imyaka mirongo ine ari ku ngoma i Yerusalemu. Nyina yitwaga Sibiya w’i Berisheba. Yowasi yakoraga ibitunganye mu maso y’Uwiteka mu gihe cyose Yehoyada umutambyi yari akiri ku ngoma. Yehoyada yamushyingiye abagore babiri, abyara abahungu n’abakobwa. 2 Ngoma 24:1-3
5