Аристейдіңхаты
КІРІСПЕ
Аристейдіңхатында,осыжинақтағыеңкөрнектіжәне ежелгіқалпынакелтірулердіңбіріретінде,бізАдам менХауадан,Топансуданәлдеқайдаалысжолжүрдік. Бұлжазбаадамзаттыңтөзімділігініңкөрінісінұсынады, олЖердіқайтамекендеді,қуаттыхалықтарсәнсалтанаттаөмірсүрді.
Сізмұндаалғашқыұлыбиблиофил-Птолемей Филадельфиятуралыоқисыз.ОлАлександриядағы кітапханасына«әлемдегібарлықкітаптарды» жинағысыкеледі.Ақырында,бірұлышығарманыЯһудизаңдарын-алуқұштарлығындаолсолкітап үшін100000тұтқындысатадыБұл,бәлкім,бір шығармаүшінтөленгенеңжоғарыбағаБұлҰлы тұтқындықтыңаяқталуыныңерекшесебебінкөрсетеді.
Бұләңгімедегіоқиғаларбзд270жылықайтысболған әйгіліАрсиноепатшайымныңөмірсүргенкезінде болғанЖазудыңнақтыкүнібелгісіз
Сарайөмірініңегжей-тегжейлері,солкездегі әлеуметтікмәселелердіталқылауөтеқызықтыжәне айқын.Қазіргізамандапатшаменоныңқонақтарының банкеткезіндесұрақ-жауапойнапжатқанынкөру таңқаларлықжаңалық
Бұлсіңіружұмысыныңқұрылымыкелесідей: 1КітаптыңФилократқаарналуы 2.Алдыналаіс-қимыл:
(a)Кітапханашыныңеврейтұтқындарынкітапқа айырбастапбосатутуралыұсынысы (b)Азаттық.
(c)ФиладельфтіңЕлеазарғажазғанхаты (d)Жауап
(e)Кітаптыаударуүшінтағайындалғанкомитеттің атаулары
3Патшалықсыйлықтардыңсипаттамасы:
(a)Үстел(бұлбұрын-соңдыжасалғанеңкүрделіжиһаз бөлігіболуымүмкін)
(b)Басқасыұсынады.
4Иерусалимніңсипаттамасы (a)Ғибадатхана(жәнесуқұбырыжүйесі)
(b)Салтанат.
(c)Цитадель
(d)Қала
(e)Ауылдықжер.
5Елазардыңқоштасуы
6Елазардыңзаңғатүсіндірмесі(бұлтереңданалық)
7.Қабылдау.
8Банкет(72сұрақ-жауап)
9Кітаптыңаудармасы
1-ТАРАУ
Мысырдағыяһудилертұтқынғаалынғанкезде ПтолемейФиладельфияөзіналғашқыұлыбиблиофил ретіндетаныстырадыОләлемдегібарлық кітаптардыөзкітапханасындасақтағысыкеледі; Мұсазаңдарыналуүшінолсолеңбекке100000
түсіндірмесінжасауғатырыстым,өйткенісіздебілімге дегентабиғисүйіспеншілік,адамныңеңжоғары қасиеті-тарихтызерттеуарқылынемесеоқиғаларға қатысуарқылыүнемі«білімқорынжәнеалғанбілімін толықтыруға»тырысубарекенінбайқаймын. 2Дәлосылайша,еңасылэлементтердіқабылдау арқылыжантазалыққанығаядыжәнеөзініңмақсатын тақуалыққа,еңасылмақсатқабағыттап,оныөзінің қатесізбасшылығыретіндепайдаланадыжәне осылайшанақтымақсатқажетеді 3Меніжоғарыдааталғанадамғаелшіліккешақыруға дінибілімгедегенберілгендігімсебепболдыОлөз азаматтарыменбасқалартарапынанөзініңізгілігімен ұлылығыүшінжоғарыбағаланған,сондай-ақөз еліндегіжәнешетелдегіяһудилерүшінқұдайлық заңдытүсіндіруүшінеңжоғарықұндықұжаттарғаие болған,өйткеніолардыңзаңдарыбылғары пергаменттергеяһудиәріптеріменжазылған
4Соданкейінменбұлелшіліктіынтаменбастадым,ең
туралыменМысырдыңеңбілімдібасдіни қызметкерлеріненалғанедім.
7Ақыл-ойғапайдалынәрселертуралыбілімалуға соншалықтықұштарболғандықтан,менсізге қолымнанкелгенбарлықақпараттыжеткізудіміндетім депсанаймын
8Мендеосындаймінезгеиебарлықадамдарғабірдей міндетсезінуімкерекеді,бірақменмұныәсіресесізге қатыстысезінемін,өйткенісіздеөтеасылмақсаттар баржәнесізтекмінезімбойынша,қанымжағынанда бауырымғанаемес,соныменқатаржақсылыққа ұмтылудадаменіменбірсіз 9Өйткеніалтыннаналынатынләззатта,үстіртақылойларбағалайтынбасқадамүліктемәдениеттііздеу меноныигеругежұмсайтынзерттеусияқтыпайда әкелмейді.
10Бірақсіздердітымұзақкіріспеменшаршатпауүшін, менбірденәңгімемніңнегізгітақырыбынакөшемін
11ПатшакітапханасыныңпрезидентіФалерумдық Деметрийәлемдегібарлықкітаптардымүмкіндігінше жинауүшінқомақтыақшаалды
12Олсатыпалужәнетранскрипцияарқылыпатшаның мақсатынқолынанкелгеншежүзегеасырды 13Бірдеменқасымдаболғанкездеодан:«Кітапханада қаншамыңкітапбар?»–депсұрады.Ол:«Уа,патша, екіжүзмыңнанастамкітапбар,менжақынарада қалғанкітаптардыдажинауғатырысамын,сонда жалпысаныбесжүзмыңғажетеді.Мағаняһудилердің заңдарытранскрипциялауғатұрарлықжәнесіздің кітапханаңыздаорыналуғалайықдепайтылды!»–деп жауапберді.
14Мұныістеугенекедергі?депжауапберді патшаҚажеттініңбәрісіздіңқолыңызда!
15Олардыаударукерек,депжауапберді Деметрий,өйткеніяһудилереліндеоларерекше алфавиттіқолданады(мысырлықтардадаерекше әріптербарсияқты)жәнеерекшедиалектідесөйлейді.
16Оларсириятілінқолдануыкерек,бірақбұлолай емес;олардыңтілімүлдембасқаша
17Патшаістіңбарлықмән-жайынтүсінгенненкейін, өзініңмақсатын(бұрынсипатталған)орындауүшін яһудибасдіниқызметкерінехатжазудыбұйырды 18МенТаренттікСосибийменкүзетбастығы АндреасқапатшаныңәкесіЯһудеяданкөшірген еврейлердіазатетутуралыжиіқоятынталабымды орындаууақытыкелдідепойладым,өйткеніолсәттілік пенбатылдықтыңарқасындабүкілКоэле-Сириямен Финикияаймағынашабуылжасап,елдіқорқыту барысындакейбіржауларынжераударып,басқаларын тұтқынғаалды
19ОляһудилереліненМысырғакөшіргендердіңсаны жүзмыңнанкемемеседі.
20Олсолардыңотызмыңтаңдаулыжауынгерін қаруландырып,олардыауылдықокругтердегі гарнизондарғаорналастырды 21(ОсыуақытқадейіндепарсыларменбіргеМысырға
өзеркіменжасағысыкелгендіктенемес,соғыста көрсеткенқызметтеріүшінолардымарапаттауүшін талапеткенсарбаздарымәжбүретті
23Жоғарыдаайтылғандай,олардыңбостандығын қамтамасызетумүмкіндігінеиеболғаннанкейін,мен патшағакелесідәлелдерменжүгіндім:«Істеріміздің сөздеріміздіжоққашығаруынажолбермеуүшін соншалықтыақылсызболмайық»
24Бізтекжазыпқанақоймай,аударғымызкелетінзаң бүкіляһудинәсілінетиесіліболғандықтан,сіздің патшалығыңыздасоншамакөпадамқұлдықкүйінде қалыпжатқанда,бізөзелшілігімізүшінқандайақтау табааламыз?
25Өзіңніңмейіріміңніңкемелдігіменмолшылығымен осындайазаптықұлдықтаотырғандардыбосат,өйткені меноларғазаңбергенҚұдайдыңсеніңпатшалығыңды қолдайтынҚұдайекенінбілгімкелді
26Оларбасқаадамдарсияқты,бізсияқты,патша,бір Құдайға–ӘлемніңИесіжәнеЖаратушысы–табынады,дегенменбізоныЗевс1немесеДиссияқты әртүрліесімдерменатаймыз
27Бұлесімдіоғаналғашқыата-бабаларымызөте орындыберген,өйткенібарлықнәрсегетіршілік беріліп,пайдаболғанОныңміндеттітүрдеӘлемнің ИесіжәнеШабандозыекенінбілдірген.
28Құлдықтажүргендердібосатуарқылыбүкіл адамзатқажомарттықтыңүлгісінкөрсетіңдер»
29ҚысқаүзілістенкейінменҚұдайғашынжүректен дұғаетіп,патшаныңойынаәсеретуін,тұтқындардың барлығынбосатуынсұрадым(өйткеніҚұдайдың жаратылысыретіндеадамзатОныңықпалындажәне ықпалында)
30Сондықтанменкөптегендұғаларменжүректі билейтінҚұдайғажалбарындым,патшаменің өтінішімдіорындауғамәжбүрболсын
31ӨйткеніҚұдайменіңдұғамдыорындайтынына сенімдіболғандықтан,менадамдардыңқұтқарылуына үлкенүмітарттым
32Өйткеніадамдартазаниетпенәділдікпенигіістер жасауүшінқандайдабірәрекеттіжоспарлағанда, ҚұдіреттіҚұдайолардыңкүш-жігеріменмақсаттарын сәттімәселегеайналдырады(-)патшабасынкөтеріп, мағанкөңілдіжүзбенқарап:«Сіздіңойыңызша, олардыңсанықаншамыңболады?»-депсұрады 33ЖақынжердетұрғанАндреас:«Жүзмыңнансәл артық»,–депжауапберді.
34Аристейдіңбізденсұрағанышыныменде кішкентайнығмет!дедіпатша
35СондаСосибийжәнебасқадакейбіреулер:«Иә, бірақбұладамдардыңсайлауқұқығынҚұдайға
37Осыдәлелдергеқаттыризаболғанолсарбаздардың жалақысынатөлемақшасыныңсомасынқосуды,әрбір құлүшіниелерінежиырмадрахматөлеуді,қоғамдық бұйрықшығарудыжәнеоғантұтқындардыңтізімдерін қосудыбұйырды.
38Олбұліскееңүлкенынта-жігерменкірісті,өйткені біздіңмақсатымыздытолығыменжүзегеасырғанжәне онытекәкесініңәскеріменМысырғакелгендердіғана емес,соныменқатарсолуақыттанбұрынкелген немесекейінненпатшалыққаәкелінгендердіде құтқаруғамәжбүреткенҚұдайболды 39Оғантөлемақшасытөртжүзталанттанасатыны айтылды.
40Меніңойымша,жарлықтыңкөшірмесінқосу пайдалыболады,себебіосылайшаҚұдайдыңсоншама көпадамдықұтқаруғаөкілеттікбергенпатшаның жомарттығыайқынырақжәнеайқынырақболады
41Патшаныңжарлығыбылайболды:«Сириямен Финикияғақарсыжорықтажәнеяһудилереліне шабуылдаәкеміздіңәскеріндеқызмететкенжәне яһудитұтқындарыниеленіп,олардыАлександрия қаласынажәнеМысыржерінеқайтарғаннемесе басқаларғасатқандардыңбәрі,солсияқтысолуақытқа дейінбіздіңжеріміздеболғаннемесекейіносында әкелінгенкезкелгентұтқындар,мұндайтұтқындары барлардыңбарлығыолардыдереубосатып,жанбасына жиырмадрахмадантөлемретіндеалуыкерек»
42Бұлақшасарбаздарғажалақыларынақосылатын сыйлықретінде,алқалғандарыпатшақазынасынан алынады
43Бізолардытұтқынғаалуәкеміздіңеркінежәне барлықәдептіліккеқайшыкелдідепойлаймыз,ал олардыңжерлерінқиратужәнеяһудилердіМысырға көшіруәскериопасыздықболды.
44Шайқасалаңындасарбаздарғатүскенолжаолардың талапетуітиісбарлықолжаболды
45Халықтықұлдыққаайналдырудаабсолютті әділетсіздікболды
46Сондықтан,бізбарлықадамдарға,әсіресеқұлдық жағдайындаәділетсізжүргендергеәділдікорнатуға дағдыланғанымызмойындалғандықтанжәнеәділдік пентақуалықталаптарынасәйкесбарлықадамдарға әділқарауғатырысатындықтан,бізөзбилігіміздегікез келгенжердеқұлдықжағдайындажүргеняһудилерге қатысты,оларғаиелікететіндербелгіленгенақша сомасыналып,олардыбосатуыкерекжәнеешкімөз міндеттерінорындаудакешіктірмеуікерекдепжарлық шығардық.
47Осыжарлықжарияланғаннанкейінүшкүнішінде оларбіздіңерік-жігеріміздіорындауүшін тағайындалғанлауазымдытұлғаларүшінқұлдардың тізімінжасап,тұтқындардыңжекетұлғаларындереу көрсетуікерек
48Өйткенібұлмәселеніңшешілуіөзімізгеде,ісімізге депайдалыболадыдепойлаймыз
49Қалағанадамжарлыққабағынбағанкезкелгенадам туралыақпаратбереалады,егеркінәліадам
51Құтқарылуүшінберілгенқаражаталтыжүзалпыс таланттанастамдықұрады;өйткеніемшектегікөптеген нәрестелераналарыменбіргебостандыққашықты
52Бұларүшінжиырматаланттөлеукерекпедеген сұрақтуындағанда,патшамұныістеудібұйырды, осылайшаолөзшешімінеңжан-жақтытүрде орындады.
2-ТАРАУ
Мемлекеттікістердіңеңмұқиятжазбаларықалай жүргізілгенінкөрсетедіҮкіметтіңбюрократиялық қызметі.ИерусалимдегіБасдіниқызметкергебарып,
1Осылайістегенненкейін,олДеметрийгеяһуди
2ӨйткенібарлықмемлекеттікістерМысырпатшалары
3Сонымен,менескерткішпенхаттардың көшірмелерін,жіберілгенсыйлықтардыңсанынжәне әрқайсысыныңсипатыненгіздім,себебіолардың әрқайсысыкереметжәнетехникалықшеберлікпен ерекшеленді.
4ТөмендеескерткіштіңкөшірмесіберілгенҰлы патшағаарналғанДеметрийдіңестелігі«Патша, кітапханаңыздытолықтыруүшінқажеттікітаптарды жинаужәнеақаулыларынжөндеутуралымағаннұсқау бергеніңізүшін,менсіздіңтілектеріңіздіорындауға барыншакөңілбөлдімжәнеендісізгекелесіұсынысты ұсынамын»
5Кітапханадаяһудилердіңзаңкітаптары(басқа бірнешекітаптарыменбірге)жоқ.
6Олареврейәріптеріментіліндежазылғанжәне абайсыздатүсіндірілген,жәнебілетіндердіңайтуынша, түпнұсқамәтіндібілдірмейді;өйткеніолардыешқашан патшақорғамаған
7Олардыңкітапханаңызүшіндәлболуықажет,себебі олардағызаңқұдайданшыққандықтан,даналыққа толыжәнебарлықкемшіліктерденада
сіздіңмақсатыңызғалайықтытүрдекөрінетінжерге қоюғаболады.
10Сендергемолшылықболсын!
11Бұлескерткішұсынылғаннанкейін,патша Елеазарғаосымәселебойыншахатжазудыбұйырды, ондаяһудитұтқындарыныңбосатылуытуралыда баяндалады
12Олтостағандарменқұмыралар,үстелменсусын ішетіныдыстаржасауүшінелуталанталтын,жетпіс таланткүмісжәнекөптегенбағалытастарберді 13Сондай-ақолөзініңқазынасынбасқаратындарға шеберлергеосымақсатүшінқажетболуымүмкінкез келгенматериалдардытаңдауғарұқсатберудіжәне ғибадатханаменбасқадақажеттіліктергеқұрбандық шалуүшінжүзталантақшажіберудібұйырды 14Хаттардыңкөшірмелерінсіздергеұсынғаннанкейін, менсіздергежұмыстыңқалайжасалғанынтолық баяндаймынПатшаныңхатындабылайделінген:
15ПтолемейпатшабасдіниқызметкерЕлеазарға сәлемжолдайды
16Біздіңпатшалығымыздакөптегеняһудилер қоныстанғандықтан,олардыпарсыларбилікқұрған кездеИерусалимненалыпкеткенжәнеәкемменбірге Мысырғатұтқынғатүскендердекөпболғандықтан,ол олардыңкөпшілігінәскергеорналастырып,әдеттегіден жоғарыжалақытөледі,алкөсемдерініңадалдығын дәлелдегенненкейін,бекіністерсалып,оларды жергіліктімысырлықтарқорқытуыүшінолардың қарамағынаберді
17Ментаққаотырғанкездебарлықазаматтарыма, әсіресесіздіңазаматтарыңызғамейірімділіктаныттым жүзмыңнанастамтұтқындыбосатып,иелеріне тиістінарықтықбағанытөледім,алегерсіздің халқыңызғатобырдыңқұмарлығыарқылыжамандық жасалғанболса,менолардыөтемақыретіндетөледім
18Меніңәрекетіметүрткіболғансебеп-тақуалықпен әрекететужәнебүкіләлемдебейбітшілікпенұлы даңқтапатшалығымдысақтапқалғаныүшінҚұдіретті Құдайғаалғысайтуниетіболды
19Соныменқатар,менхалқыңыздыңішіндегіөмірінің еңжақсыкезеңіндегілердіәскерімешақырдым,сондайақменіңжекебасымажабысып,сарайдыңсеніміне лайықадамдардыресмилауазымдарғатағайындадым.
20Ендіменосыадамдарға,бүкіләлемдегіяһудилерге жәнеболашақұрпақтарғаалғысымдыбілдіргім келетіндіктен,сіздіңзаңыңызараларыңызда қолданылыпжүргеневрейтіліненгректіліне аударылуыкерекдепшештім,соларқылыбұлкітаптар меніңкітапханамдағыбасқапатшалықкітаптарға қосылуымүмкін
21Егерсіздерәрруданалтыақсақалды,яғниасыл тұқымды,заңдарыңыздыжетікмеңгергенжәнеоларды түсіндіреалатынадамдардытаңдасаңыздар,бұлсіздің тарапыңызданмейірімділікжәнеменіңқұлшынысым үшінмарапатболаредіБұлдаулымәселелерде көпшіліктіңкелісетіншешімінтабаалуымызүшін
23МенкүзетшілерімніңбастығыАндреастыжәнемен
жаңадостықантынбересіз,өйткенібарлықтілектеріңіз мүмкіндігіншетезірекорындаладыҚошбол!
25БұлхатқаЕлазарбылайдепжауапберді:«Басдіни қызметкерЕлазаршынайыдосыПтолемейпатшаға сәлемжолдайды»
26Меніңеңүлкентілектерім–сіздіңжәнеәпкеңіз Арсиноепатшайымныңжәнебалаларыңыздың амандығы.
27Мендеаман-есенмінХатыңыздыалдымжәне мақсатыңызбенасылкеңесіңізгеқаттықуаныштымын 28Менбүкілхалықтыжинап,оларғасендердің Құдайымызғадегенадалдықтарыңдыбілулеріүшін оқыпбердім
29Меноларғасізжібергенжиырмаалтынжәнеотыз күмістостағандарды,бестостағанменбағыштау үстелін,сондай-аққұрбандықтардыұсынуғажәне ғибадатхананыңқажеттіліктерінқамтамасызетуге арналғанжүзталанткүмістікөрсеттім
30Бұлсыйлықтардымағансіздіңеңқұрметті қызметшілеріңіздіңбіріАндреаспенАристейәкелді. Оларжақсыжәнеадаладамдар,білімділігімен
әділмақсаттарыңыздыңөкілдеріболуғабарлық жағынанлайықеді
31Бұладамдармағансіздіңхабарыңыздыжеткізіп, хатыңызғасәйкесжауапалды.Сіздіңөтінішіңізөте ерекшеболсада,менсізгепайдалыболатынныңбәріне келісемін
32Өйткенісізбіздіңазаматтарымызғакөптеген жолдарменүлкенжәнеешқашанұмытылмайтын игіліктерсыйладыңыз
33Сондықтанмендереусенің,әпкеңнің, балаларыңныңжәнедостарыңныңатынанқұрбандық шалдым,жәнебарлықхалықжоспарларыңныңүнемі өркендеуін,ҚұдіреттіҚұдайсеніңпатшалығыңды бейбітшіліктежәнеқұрметпенсақтауын,сондай-ақ қасиеттізаңныңаудармасысенүшінпайдалыболып, сәттіжүзегеасырылуынтіледі.
34Менбарлықхалықтыңкөзіншеәрруданалты ақсақалды,жақсыжәнеадаладамдардытаңдапалдым, олардысендергезаңымыздыңкөшірмесіменбірге жібердім
35Әділпатша,егерсіззаңныңаудармасы аяқталғаннанкейінсоладамдардыңбізгеаман-есен оралуынанұсқауберсеңіз,бұлмейірімділікболареді Қошбол!
36Ақсақалдардыңесімдері:біріншірудан:Жүсіп, Езекия,Зәкәрия,Жохан,Езекия,Елиша
37ЕкіншіруданЯһуда,Шимон,Самуил,Адей, Маттатия,Еслемия
38ҮшіншіруданНехемия,Жүсіп,Феодосий,Базеас, Орниас,Дакис.
39Төртіншірудан:Жонатан,Абрей,Елиша,Анания, Хабриас
40Бесіншірудан:Ысқақ,Жақып,Иса,Шабатей, Шимон,Леуі
41Алтыншырудан:Яһуда,Жүсіп,Шимон,Зәкәрия, Самуил,Селемас.
42Жетіншірудан:Шабатей,Седекия,Жақып,Ысқақ, Ишая,Наттаей.
43Сегізіншірудан:Теодосий,Ясон,Иса,Теодот, Жохан,Жонатан
44Тоғызыншырудан:Теофил,Ыбырайым,Арсамос, Ясон,Эндемия,Даниял.
45Оныншырудан:Еремия,Елазар,Зәкәрия,Банеас, Елиша,Датей
46Онбіріншірудан:Самуил,Жүсіп,Яһуда,Жонатан, Хабу,Доситей
47Онекіншірудан:Исаил,Жохан,Теодосий,Арсамос, Абиетес,Езекиел
48ОлардыңбарлығыжетпісекіадамболдыЕлазар меноныңдостарыпатшаныңхатынаосылайжауап берді
3-ТАРАУ
Ондабұрын-соңдыжасалғанеңкереметжәнеәдемі үстелсипатталған.Сондай-ақ,Мысырдағыжақында жүргізілгенқазбажұмыстарытұрғысынанқызықты басқадабайсыйлықтар
1Ендіменуәдемдіорындап,өнертуындыларының сипаттамасынберемін
2Оларерекшешеберлікпенжасалған,өйткеніпатша ешқандайшығынынаямағанжәнежұмысшыларды жеке-жекебасқарған
3Сондықтаноларжұмыстыңешбірбөлігінжасырын түрдежасайалмадынемесеонынемқұрайлылықпен аяқтайалмады
4Алдыменкестеніңсипаттамасынберемін
5Патшабұлтуындыныңөтеүлкенболуынаалаңдап, солжердегіяһудилерденИерусалимдегі ғибадатханадағыүстелдіңөлшемітуралысұрастырды
6Оларөлшемдерінсипаттапбергенде,олүлкенірек ғимаратсалуғаболамадепсұрады
7Діниқызметкерлердіңкейбіріменбасқаяһудилер оғанешқандайкедергіжоқекенінайтты.
8Олоныбесесеүлкейтугеасықекенін,бірақ ғибадатханақызметтеріүшінпайдасызболыпқалмас үшінтартынғанынайтты.
9Олөзініңсыйлығыныңтекғибадатханадағана тұрмауынқалады,өйткеніегерлайықты құрбандықтардыұсынуміндетіжүктелгенадамдар оныңжасағандастарханындамұнылайықтытүрде жасайалса,бұлоғанәлдеқайдаүлкенқуаныш сыйлайтынеді
10Олбұрынғыүстелдіңкішкентайөлшемде жасалғаныалтынныңжетіспеушілігінендепойламады, бірақоныңосыөлшемдежасалғаныныңқандайдабір себебіболғансияқты,дедіол
11Егербұйрықберілгенде,қаражаттапшылығы болмаседі
12Сондықтанбізшектеншықпауымызнемесетиісті мөлшерденасыпкетпеуімізкерек.
13Соныменқатар,ололарғаөнердіңбарлықалуан түрлітүрлерінпайдалануғабұйырды,өйткеніолең
14Олсондай-ақяһудижазбаларынданұсқаулар
15Мұндайнұсқауларберілгенкезде,оларміндетті түрдеорындалуыкерекеді.
16Оларүстелдітазаалтыннанжасап,ұзындығыекі шынтақ,енібіршынтақ,биіктігібіржарымшынтақ болды.
17Менсипаттапотырғаннәрсебасқаіргетастыңүстіне қойылғанжұқаалтынемес,бүкілқұрылымбір-біріне дәнекерленгенүлкеналтыннанжасалған
18Олароныайналдыраалақанныңкеңдігіндейжиек жасады.
19Үшжағынанкереметөрнектелгенарқандартүрінде бедерліойыпжасалғантолқынтәріздігүлшоғыболды 20Өйткеніолүшбұрыштыпішіндіболдыжәнеекі жағыбірдейжасалды,сондықтанқайжаққабұрылсада, оларбірдейкөрінді
21Жиектіңастындағыекіжағыныңүстелгеқарай еңкейгеніөтеәдемітуындыболды,бірақкөрерменнің назарынсыртқыжағыаударды
22Ендіекіжағыныңжоғарғышетікөтерілгенкезде үшкірболды,себебі,жоғарыдаайтқанымыздай,жиек қайжағынанболсадаүшжақтыболды
23Бедерлібаудыңортасындабағалытастардың қабаттарыболды,жәнеоларбір-біріменерекше көркемдіктәсілменөрілген
24Қауіпсіздікмақсатындаолардыңбарлығытастарға тесіктерсалынғаналтынинелерменбекітілді
25Олардымықтапұстаптұруүшінбүйірлерінен бекіткіштерменқысыпбекітті.
26Үстелдіңайналасындағыжиектіңжоғарықарай еңкейіп,көзгетиетінбөлігінде,бүкілүстелдің айналасынатығызжалғанған,үздіксізоймалы бедерменойыпжасалған,бағалытастарданжасалған жұмыртқалардыңөрнегіболды
27Жұмыртқалардыбейнелеуүшінорналастырылған тастардыңастынасуретшілержүзімменжүгері масақтарының,құрмаменалманың,анардыңжәнесол сияқтылардыңшоғырларынкөзгетүсерліктейетіп орналастырғантүрліжемістердентұратынтәжжасады 28Бұлжемістержемістердіңтүсіменбірдейбағалы тастарданжасалғанжәнеолардыүстелдіңбарлық жиектерінеалтынбелдікпенбекіткен 29Жемістәжікигізілгенненкейін,оныңастынаасыл тастарданжасалғанжұмыртқалардыңтағыбірөрнегі жәнебасқадафлейтажәнебедерлібұйымдарсалынды, бұлүстелдіңекіжағындаиелерініңқалауыбойынша пайдалануғаболатынеді,сондықтантолқынөрнегімен
33Ал«маандрдың»жанындаүстелдіңортасынромб тәріздіетіпкөрсететінкереметторқойылды,алоның үстінехрустальменкәріптас,яғнионы«құрамындай» депатайды,бұлкөрермендергетеңдесіжоқәсер қалдырды.
34Оларүстелдіңаяқтарынлалагүлдергеұқсайтын бастарменжасады,осылайшаоларүстелдіңастына еңкейіптұрғанлалагүлдергеұқсайтын,алкөрінетін бөліктерітіктұрғанжапырақтардыбілдірді
35Жердегіаяқтыңнегізілағылтастанжасалғанжәне оныңбиіктігітұтқаныңеніменөлшенген
36Олаяқкиімгеұқсайтынжәнесегізсаусақенібареді
37Оныңүстіндебүкілаяқкеңістігіжатты.
38Олартабандытастанөсіпшыққаншырмауық сияқтыетіпжасады,олақантуспенөріліп,айналасын жүзімбұтасықоршап,табанныңжоғарғыжағынадейін тастарданойылғанжүзімшоғырларыменқоршады
39Барлықтөртаяқбірдейстильдежасалған,бәрі соншалықтышеберсоғылып,орнатылған,жәнеоны табиғатқасәйкестендіругесоншалықтыкеремет шеберлікпенбілімжұмсалған,сондықтанауажелмен қозғалғанкездежапырақтарғақозғалысберіліп,бәрі оныңбейнелейтіннақтышындыққасәйкескелетіндей етіпжасалған
40Оларүстелдіңүстіңгіжағынтриптихонсияқтыүш бөліктенжасады,жәнеоларсоншалықтыбекітіліп, жұмыстыңбүкіленібойыншашпилькалармен біріктірілгендіктен,буындардыңтүйіскенжері көрінбедінемесетіптіанықталмады
41Үстелдіңқалыңдығыжартышынтақтанкемемеседі, сондықтанбүкілжұмысқакөпталанткеткенболуы керек
42Патшаүстелдіңкөлемінарттырғысыкелмегендіктен, үстелдіңөлшеміүлкенірекболғандақажетболатын соманыбөлшектергежұмсады
43Барлығыоныңжоспарынасәйкес,еңкереметжәне ерекшетүрде,қайталанбасөнерменжәнетеңдессіз сұлулықпенаяқталды
44Араластыруғаарналғаныдыстардыңекеуіалтыннан соғылған,алтүбіненортасынадейінқабыршақ өрнегіменбедерліоюларсалынған,ал қабыршақтардыңарасынаасылтастарүлкенкөркемдік шеберлікпенсалынған.
45Соданкейінбиіктігібіршынтақболатын,бетітүрлітүстіасылтастарданжасалған,үлкенкөркемдіккүшжігерменсұлулықтыкөрсететін«маандр»болды.
46Оныңүстіндеромбтәрізді,тортәріздіпішіндіжәне жиегінедейінсозылыптұрғанмозаикаболды.
47Ортасындаәртүрлібағалытастарданжасалған, кезектесіпорналастырылған,кеміндетөртсаусақені баркішкентайқалқандаролардыңсыртқыкелбетінің сұлулығынарттырды.
48Жиегініңжоғарғыжағындагүлдегенлалагүлдер бейнеленгенәшекей,алайналасынажүзімшоғырлары ойылыпжазылғанеді
49Алтынтостағандардыңқұрылысыосылайболды,
50Күмісыдыстардыңбетітегісболдыжәнеолар
51Бірақбұлөнертуындыларыаяқталғанкезде
52Өйткенібұлыдыстардайынболып,қатарқойылған
ыдысқойылғанда,олардыңкөрінісінмүлдемсипаттау мүмкінемеседі,алолардыкөругекелгендеркеремет көрініспентаңғажайыпкөріністенбастартаалмады
53Көріністеналғанәсерлерәртүрліболды
54Адамдаралтыныдыстарғақарап,әрбіршеберлік сабағынмұқиятқарастырғанда,жандарытаңғалып, қуанышқабөленді.
55Бірадамалдындатұрғанкүмісыдыстарғаназар аударғысыкелгенде,олтұрғанжердің айналасындағыныңбәріжарқырап,көрермендерге одандакөбірекқуанышсыйлады
56Сондықтаншығармалардыңкөркемдіксұлулығын сипаттаумүмкінемес.
57Алтынқұтылардыңортасынажүзімгүлшоқтары ойылыпсалынған
58Алжиектерінешырмауық,миртжәнезәйтүн ағаштарынанбедерліөрнекжасап,оғанасылтастарды қосты
59Рельефжұмыстарыныңбасқабөліктерінолар әртүрліүлгідежасады,өйткеніоларбәрінпатшаның ұлылығыналайықтытүрдеаяқтаудыабыройдеп санады.
60Бірсөзбенайтқанда,патшаныңқазынасындада, басқаешбірқазынададақымбаттығынемесекөркемдік шеберлігіжағынанбұғантеңкелетінтуындылар болмағандепайтуғаболады
61Патшаоларғакөпкөңілбөлді,өйткеніолөзінің кереметжоспарларыүшіндаңққаиеболудыжақсы көрді
62Олкөбінесересмиістерінелемей,суретшілермен уақытөткізіп,олардыңсыйлықтаржіберілетінжерге лайықтытүрдебәрінаяқтауыкерекдепуайымдайтын 63Сонымен,бәрісыйлықтардыжібергенпатшаменел билеушісіболғанбасдіниқызметкергелайықтүрде кеңкөлемдеорындалды
64Бағалытастардыңсаныазболды,өйткенікем дегендебесмыңқолданылдыжәнеолардыңбарлығы үлкенболды
65Еңерекшекөркемдікшеберлікқолданылды, сондықтантастарменөңдеудіңқұныалтынның құнынанбесесеқымбатболды
4-ТАРАУ
ҚұрбандықтыңайқынмәліметтеріДіни
4Шыңындағибадатханаөзініңбарлықсәнсалтанатыменсалынғанеді.
5Олжетпісшынтақтанасатын,ұзындығыменені ғимараттыңқұрылымынасәйкескелетінүш қабырғаменқоршалған.
6Барлықғимараттарбұрын-соңдыболмағансәнсалтанатпенқымбаттықпенерекшеленді
7Есіккежәнеоныесікбағаналарымен байланыстыратынбекіткіштерге,сондай-ақлинтельдің тұрақтылығынаешқандайшығынжұмсалмағаныанық болды
8Перденіңдедизайныкіреберістіңдизайнына толықтайсәйкескелді.
9Желдіңәсеріненоныңматасыүздіксізқозғалыста болды,жәнебұлқозғалыстөменненберіліп,пердеең жоғарыдеңгейгедейінкөтерілгенде,адамөзінәрең жұлыпалатынжағымдыкөріністікөрсетті
10Құрбандықүстелініңқұрылысысолжердіңөзіне жәнеондаөртеліпкеткенөртелетінқұрбандықтарға сәйкескелді,жәнеоғанжақындаудаосындайауқымда болды
11Оғандейінәдептілікмақсатындаыңғайлытүрде жасалғанбіртіндепеңісболды,алқызметететіндіни қызметкерлертобықтарынадейінзығыркиімкигенеді 12Ғибадатханашығысқа,алартқыжағыбатысқа қараған
13Еденніңбәрітастарментөселгенжәнебелгіленген жерлергедейінбеткейлерсалынған,соларқылы құрбандықтардыңқанынжууүшінсуағызуғаболады, өйткенімерекекүндеріондамыңдағанмал құрбандыққашалынады.
14Ғибадатхананыңішіненмолтабиғибұлақ атқылайтындықтан,ондасарқылмассуқорыбар
15Соныменқатар,олармағанкөрсеткендей, ғибадатхананыңайналасындабесфурлонгқашықтықта жерастындакереметжәнесипаттаумүмкінемес цистерналарбар,жәнеолардыңәрқайсысындасансыз құбырларбар,сондықтанәртүрліөзендербір-біріне тоғысады
16Осылардыңбәрініңтүбіменбүйірқабырғалары қорғасынменбекітіліп,үстінекөпмөлшердесылақ төселіп,жұмыстыңәрбірбөлігіөтемұқияторындалды 17Құрбандықүстелініңтүбіндесуқұятынкөптеген саңылауларбар,олардықызмететушілерденбасқа ешкімкөреалмайды,сондықтанкөпмөлшерде жиналғанқұрбандықтардыңқаныкөздіашыпжұмғаншажуылыпкетеді 18Суқоймаларыныңсипатынақатыстыменіңпікірім осындай,ендіоныңқалайрасталғанынкөрсетемін
19Оларменіқаладантөртфурлонгтанастамжерге алыпшығып,белгілібіржергеқарап,сулардың жиналуынаншыққаншуылғақұлақасудытапсырды, сондамағанбұрынайтылғандай,суқоймаларының үлкендігікөрінді
20Діниқызметкерлердіңқызметіфизикалық төзімділігіменде,тәртіптіжәнеүнсізқызметіменде
21Өйткеніолардыңбарлығыөздігіненжұмысістейді,
таланттанасатынбұзаудыңаяқ-қолдарыналып,оларды екіқолыменкереметтүрдеқұрбандықүстелініңбиік жерінелақтырып,тиістіжергеқоюдыешқашан ұмытпайды.
24Солсияқты,қойменешкініңбөліктерісалмағымен семіздігіменкеремет
25Өйткенібұліспенайналысатындарәрқашан кемшіліксіз,әсіресесемізжануарлардытаңдайды, осылайшаменсипаттағанқұрбандықшалынады.
26Оларғаарналғанарнайыорынбар,ондақызметтен босатылғандаротырады
27Бұлорыналғанда,демалып,міндеттерін жалғастыруғадайынболғандарқұрбандықтарды ұйымдастыруғақатыстыешкімбұйрықбермегендіктен, кенеттентұрады.
28Құрбандықшалуменайналысыпжатқандардың көпшілігіненбасқа,жұмысқажетіжүзадамқатысып жатқанымен,бірде-бірадамжоқдепелестетуге болатындайтыныштықорнады
29БарлығықұрметпенжәнеұлыҚұдайғалайықтүрде орындалады.
30Елазардыңқызмететіпжүргенінкөргенде,оның киімініңсән-салтанатыменкигеншапаныменасыл тастарынанкөрініптұрғанкелбетініңсалтанатына қаттытаңқалдық
31Киімініңүстіндеаяқтарынадейінжеткеналтын қоңырауларерекшеәуеншығарыптұрды,алекі жағындадакереметтүстітүрлі-түстігүлдермен безендірілгенанарларболды
32Олеңәдемітүстерментоқылғанкөзгетүсерлік әдемібелбеуменбелдікті
33КеудесіндеҚұдайдыңсөзідепаталатын,оғанонекі түрлітассалынған,алтынменбекітілген,ондатайпа көсемдерініңесімдерібастапқыретіменжазылған, әрқайсысыныңөзіндікерекшетүсісипатталмайтындай жарқыраптұрды.
34Басына,яғни«диадема»депаталатынтақиякиіп, маңдайыныңортасынатеңдесіжоқсәлдетағып,алтын тақтайшағаҚұдайдыңесіміқасиеттіәріптермен жазылғандаңққатолыпатшалықтақиякигізді қызметтеосырәміздердікиюгелайықдептанылды 35Олардыңкелбетісоншалықтытаңғаларлықжәне шатастыратындықтан,адамөзінбасқаәлемгежататын адамныңқасындаболғандайсезіндірді.
36Менсипаттағанкөрініскеқатысқанкезкелгенадам таңғалып,сипаттауғакелмейтінтаңданыспен қарайтынынажәнеқызметтіңәрбірбөлшегіне байланыстықасиеттіліктуралыойланғандатерең әсерленетінінесенімдімін
37Бірақтолықақпараталуүшінкөршілесбекіністің
39Цитадельдіңмұнараларынасоғысқозғалтқыштары менәртүрлікөліктерорналастырылды,жәнеолардың орналасуыменайтқанқабырғашеңберіненәлдеқайда биікболды.
40Мұнаралардыдаөзелінедегенадалдықтарыныңең жоғарыдәлеліболғансенімдіадамдардыңкөпшілігі күзетті
41Бұладамдарғабекіністенмерекекүндеріғана,тек топ-топболыпшығуғарұқсатетілмеді,сондай-ақолар бөтенадамныңкіруінерұқсатетілмеді
42Сондай-ақ,өзтәжірибемізденкөрініптұрғандай, оларбасофицерденкелгенқонақтардысолжерді тексеругежіберутуралыбұйрықкелгендеөтесақ болды
43Бізқарусызекіадамболсақта,оларбізді құрбандыққашалынатынқұрбандықтардыкөруге кіргізгісікелмеді
44Оларөздерінесенімартылғанкездеантберуге міндеттіекендіктерінмәлімдеді,өйткеніолардың барлығыбесжүзадамболсада,біруақыттабес адамнанартықкіругерұқсатетілмейтінінеантберген жәнеанттықасиеттітүрдеорындауғаміндеттіболды.
45Цитадельғибадатхананыңерекшеқорғанышы болдыжәнеоныңнегізінқалаушыонытиімдіқорғау үшінсоншалықтыберікнығайтты.
5-ТАРАУ
Қаламенауылдықжерлердіңсипаттамасы11тармақтыбүгінгікүнніңжағдайларымен салыстырыңыз.89-41тармақтарежелгіадамдардың ғалымменмырзанықалайбағалағанынкөрсетеді
1Қаланыңкөлеміорташа
2Болжамбойынша,оныңшеңберішамаменқырық фурлонг
3Оныңмұнараларытеатртүріндеорналасқан,олардың арасынанөтетінжолдарбар,ендітөменгі мұнаралардыңқиылыстарыкөрінеді,бірақжоғарғы мұнаралардыңқиылыстарыжиірекбарады
4Қалатаудыңбасынасалынғандықтан,жеркөтеріледі.
5Жолқиылысынаапаратынбаспалдақтардабар, кейбіреулерәрқашанжоғарыкөтеріліп,басқалары төментүседі.Олартазалықережелерінұстанатындар үшінжолдабір-біріненмүмкіндігіншеалысжүреді, өйткеніолартыйымсалынғаннәрсегеқолтигізбейді
6Қаланыңалғашқынегізінқалаушылардыңонытиісті мөлшердесалуыбекеремеседі,өйткеніоларнеқажет екенінанықтүсінген.
7Өйткеніелкеңжәнеәдемі
8Оныңкейбірбөліктері,әсіресеСамариядепаталатын жәнеидумдықтардыңжеріменшектесетінаудандар тегіс,албасқабөліктері,әсіресеЯһудеяжерімен шектесетінаудандартаулы
9Сондықтанхалықмолөнімалуүшінауыл шаруашылығынажәнетопырақөңдеугебелбууға міндетті
10Осылайша,жоғарыдааталғанжердіңбарлық жеріндебарлықтүрдегідақылдарегіліп,молөнім
13Ауылтұрғындарыауылдықжерлерденқоныс аударып,қалағақоныстануарқылыауыл шаруашылығыныңбеделінтүсірді:сондықтанолардың қалағақоныстануынажолбермеуүшінпатшаоларға жиырмакүнненартыққалмауғабұйрықберді
14Солсияқты,олсудьяларғажазбашанұсқауларберді: егерелдетұратынкезкелгенадамғақарсышақыру қағазыншығаруқажетболса,ісбескүнішіндешешілуі керек
15Олбұлмәселеніөтемаңыздыдепсанағандықтан, фермерлерменолардыңқорғаушыларыбизнесмүддесі үшінқаланыңастыққоймаларын,яғнимал шаруашылығыөнімдерінбосатпауыүшінәрауданға заңқызметкерлерінжәнеолардыңкөмекшілерін тағайындады
16Менбұлауытқуғажолбердім,себебіайтылған ойлардыЕлазарөтеанықкөрсетті.
17Өйткеніолартопырақтыөңдеугекөпкүшжұмсайды 18Өйткеніжерзәйтүнағаштарымен,дәнді дақылдармен,жүзімбұталарымен,балменкөмкерілген.
19Басқажемісағаштарыменқұрматүрлерібұлармен салыстырғандаесептелмейді
20Әртүрлімалкөп,оларғаарналғанжайылымдармол. 21Сондықтаноларауылдықокругтергекөпхалық қажетекенінжәнеқаламенауылдарарасындағы қарым-қатынасдұрысреттелгеніндұрысмойындайды.
22Арабтарелгекөптегендәмдеуіштер,асылтастар меналтынәкелінеді
23Өйткенібұлелтекауылшаруашылығынағанаемес, соныменқатарсаудағадажақсыбейімделген,алқала өнергебайжәнетеңізарқылыәкелінетінтауарлардың ешқайсысынанайырылмайды.
24ОныңАскалон,ИоппияжәнеГазада,сондай-ақ патшанегізінқалағанжәнеаталғанбасқаорындармен салыстырғандаорталықорыналатын,ешқайсысынан алысемесПтолемейдеөтеқолайлыжәнеыңғайлы айлақтарыбар
25Елбарлықжағынанжақсысуарылатындықтанжәне дауылданжақсықорғалғандықтан,бәрінмолөндіреді 26ЕшқашанқұрғамайтынИорданөзеніжербетімен ағыпөтеді.
Бастапқыдаелдіңаумағыкемінде60миллионакр болды,бірақкейініреккөршілесхалықтароғанбасып кірді,ал600000адамәрқайсысыжүзакрдантұратын шаруашылықтарғаорналастырылды 28Нілсияқтыөзенегінжинаукезіндекөтеріліп, жердіңкөпбөлігінсуарады.
29Птолемейхалқынатиесіліауданныңжанындаол
32БізгеАрабияныңкөршілестауларынанбұрынмыс пентеміралынғаныайтылды.
33Алайда,бұлпарсыбилігікезіндетоқтатылды,себебі солкездегібилікөкілдеріосыаудандардағыкенөндіру жұмыстарынанелініңқирауынажәнепарсыбилігі салдарынанолардантартыпалынуынажолбермеу үшіншахталардыпайдаланупайдасызжәнеқымбат дегенжалғанхабарламатаратты,өйткеніосыжалған хабарламаныңкөмегіменоларауданғакіругесылтау тапты
34Енді,құрметтібауырымФилократ,менсізгеосы тақырыпбойыншабарлықмаңыздыақпаратты қысқашатүрдебердім.
35Менаудармажұмысынжалғасындасипаттаймын
36Басдіниқызметкерасылтұқымдыата-бабаларынан күтілетінеңжақсымінез-құлықпенжоғары мәдениеткеиеадамдардытаңдады
37Олартекяһудиәдебиетінжетікмеңгеріпқана қоймай,грекәдебиетіндемұқиятзерттегенадамдареді.
38Сондықтаноларелшіліктердеқызмететугеарнайы біліктіболдыжәнеқажетболғанкездебұлміндетті атқарды.
39Олардазаңғақатыстымәселелердіталқылаужәне кеңестерөткізуүшінтамашамүмкіндіктерболды
40Оларортажолдыұстанды,жәнебұләрқашанең жақсыжол
41Олардөрекіжәнедөрекімінез-құлықтанбастартты, бірақменмендіктенмүлдемжоғарыболдыжәне ешқашанбасқаларданжоғарытұрмады,аләңгіме барысындатыңдауғажәнеәрбірсұраққалайықты жауапберугедайынболды.
42Олардыңбарлығыосыереженімұқиятсақтадыжәне онысақтаудабір-біріненасыптүсугебәріненде көбірекұмтылдыжәнеолардыңбарлығыөзкөсеміне жәнеоныңізгілігінелайықболды
43ОлардыңЕлазарданажырағысыкелмегендіктеноны қалайжақсыкөретінінжәнеоныңолардықалайжақсы көретінінбайқауғаболатынеді
44Патшағааман-есеноралуытуралыжазғанхатынан басқа,олАндреасқадаосымақсаттажұмысістеуді шынжүректенөтіндіжәнеменідеқолымнанкелгенше көмектесугешақырды
45Бізбұлмәселегебарыншаназараударамыздепуәде бергенімізбен,оләлідеқаттықайғырыпотырғанын айтты,өйткеніпатшаөзініңтабиғатыныңізгілігіне байланыстымәдениетіменданалығыжағынан әріптестеріненжоғарытұрғанадамтуралыестіген сайынонысарайынашақырудыөзініңеңжоғары мәртебесідепсанайтынынбілді 46Өйткеніменоныңәділжәнеақылдыадамдарды өзінетартуарқылыпатшалығыүшінеңүлкен қорғаныстықамтамасызететінітуралыжақсысөзін естідім,өйткенімұндайдостароғансөзсізеңпайдалы кеңестербереді
47Елазаржібергенадамдардасөзсізосықасиеттер болған
48Олантберіп,егербұлтекөзініңжекемүддесіболса, адамдардыешқашанжібермейтінін,бірақоларды барлықазаматтардыңортақпайдасыүшінжіберіп жатқанынжиіайтатын.
49Өйткені,олтүсіндіргендей,жақсыөмірзаңдарды сақтаудантұрады,жәнебұлмақсатқаоқудангөріесту
50Осыжәнебасқадаосығанұқсасмәлімдемелерден оныңоларғадегенсезімдеріайқынболды.
6-ТАРАУ
«Тазаемес»сөзініңмағынасынкөрсететінхалықтың әдет-ғұрыптарыныңтүсіндірмелері«Құдайға сенудің»мәніменшығутегі48-44тармақтар физиологияныңқұдайлығыныңкөркемсипаттамасын береді
1Біздіңсұрақтарымызғажауапретіндеберген ақпаратынқысқашаатапөткенжөн
2Өйткенікөпшілікзаңдағыкейбірзаңдарға,әсіресеет пенсусындарменарамдептанылғанжануарларға қатыстызаңдарғақызығушылықтанытадыдеп ойлаймын.
3Бізнегежаратылыстыңбірғанатүріболғандықтан, кейбіржануарлардыжеугеарам,албасқаларынтіпті ұстауғадаарамдепсанайтынынсұрағанда(өйткенізаң
мәселелердеерекшемұқият),олжауабынбылай бастады:
4«Сізбіздіңөмірсалтымызбенқарым-
өздерініңазғындықтарынжеңіп,өмірбойыбақытсыз болады;бірақегероларданажәнеақылдыадамдармен біргеөмірсүрсе,оларнадандықтанқұтылып,өмірлерін түзетудіңжолынтабады»,-дедіол 5Біздіңзаңшығарушымызеңалдыментақуалықпен әділдікқағидаларынбелгілеп,олардытектыйымсалу арқылығанаемес,соныменқатармысалдаркелтіру арқылыдадамытып,күнәніңзияндысалдарынжәне Құдайдыңкінәлілергеқолданғанжазаларынкөрсетті. 6ӨйткеніолеңалдыменҚұдайдыңбірғанаекенін жәнеоныңкүшібүкіләлемдекөрінетініндәлелдеді, өйткенібарлықжерОныңбилігінетолыжәнежер бетіндеадамдаржасырынтүрдежасағанешбірнәрсе Оныңбілімінентысқалмайды
7Өйткеніадамнеістеседе,болашақтаболатынның бәріОғанаян
8Осышындықтардымұқиятзерттеп,олардыанық түсіндіреотырып,оладамжамандықжасаудыойласа да,оныісжүзіндежасаудыайтпағанда, байқалмайтынынкөрсетті,өйткеніолҚұдайдыңкүші бүкілзаңғатаралғанынанықкөрсетті 9Бастапқынүктесіненбастап,олөзімізденбасқа
жаңапайдалылығыбарекенінкөрсетті:оларзаттың мәнінөздеріжаратқанжоқ,сондықтанадамдардың өздерісияқтыадамдарданқұдайларжасауыбоссөз жәнеақымақтық.
13Біздіңзаманымыздабұрынғықұдайлыққа табынғандарғақарағандаәлдеқайдатапқыржәне білімдіадамдаркөп,бірақоларешқашаноларға табынуғакелмейді.
14Бұлмифтердіжасаушыларменавторларөздерін гректердіңеңданаларыдепсанайды 15Неліктенжабайыаңдарға,бауырымен жорғалаушыларменіріқарамалғатәуелдіболып, оларғатабынып,тірікезіндеде,өлгенненкейінде құрбандықшалатынбасқадағашықадамдар, мысырлықтаржәнесолсияқтылартуралыайтуымыз керек?
16БіздіңЗаңберушімізданаадамжәнеҚұдайдың барлықнәрсенітүсінугеерекшеқабілетіболғандықтан, әрбірнақтынәрсеніжан-жақтықарастырып,біздіберік қорғандарменжәнетемірқабырғаларменқоршапалды Бұлбізбасқахалықтарменараласпай,денемізбен жанымызтазаболып,барлықбосқиялдарданарылып, бүкілжаратылыстанжоғарыжалғызҚұдіреттіҚұдайға табынуымызүшінболды
17СондықтанМысырдыңбасдіниқызметкерлері көптегенмәселелердімұқиятқарастырып,біздің істеріміздібілетіндіктен,бізді«Құдайдыңадамдары» депатайды.
18Бұлатақадамзаттыңқалғанбөлігінеемес,тек шынайыҚұдайғағибадатететіндергеғанатиесілі
19ҚалғандарыҚұдайдыңемес,тамақпенсусынның жәнекиім-кешектіңадамдары
20Өйткеніолардыңбарлықниеттеріолардыосы нәрселерденжұбаныштабуғаитермелейді,бұл нәрселерешескерілмейді,бірақолардыңбарлық істеріменбайланысты
21Біздіңхалқымыздыңөмірбойыбастыназарында Құдайдыңбилігіжатыр
22Сондықтанбіздікезкелгенжиіркеніштіістер бұзбасыннемесеөміріміздіжаманқарым-қатынас бұзбасындеп,Олбіздібарлықжағынантазалық ережелеріменқоршапалды,бұлбіздіңжейтінімізге, ішетінімізге,ұстайтынымызға,еститінімізгенемесе көретінімізгебірдейәсеретті 23Жалпыалғанда,барлықнәрсетабиғиқұрылысы бойыншабірдей,өйткеніолардыңбарлығыбіркүшпен басқарылады,бірақәрбіржекежағдайдабізкейбір заттардыпайдалануданбастартып,басқаларынортақ пайдалануданләззаталуымыздыңтереңсебебібар
24Мысалретіндеменбір-екімәселеніқарастырып, олардысізгетүсіндіріпберейін
25ӨйткеніМұсаөззаңдарынтышқандармен безгектергежәнебасқадаосығанұқсаснәрселерге қатыстыасамұқияттықпенжасағандегенқорлайтын ойғатүспеулеріңкерек
26Осыережелердіңбарлығыізгіліккеұмтылуғажәне
үйретілгенқұстардыаулауарқылықоректенеді
29Олартекқозыларменлақтардыұстапалып,тірі немесеөліболсын,адамдардыдажаралайды, сондықтанолардыарамдепатауарқылыололарға белгіберді,кімүшін,кімүшін Заңқабылданғаннанкейін,оларжүректеріндеәділдікті ұстанып,өзкүштерінесүйеніпешкімгезорлықзомбылықжасамауыжәнеештеңенітартыпалмауы керек,керісінше,жоғарыдаайтылғандай,қолға үйретілгенқұстаржербетіндеөсетінәртүрлідәндерді жеп,өзтуыстарынжойыпжібермейтіндей,өмірлерін әділдіккесәйкесбасқаруыкерекеді
30Сондықтанбіздіңзаңшығарушымызбізгеосындай әдістерарқылыданышпандарғаәділболукеректігі, зорлық-зомбылықпенештеңежасамаукеректігіжәне өзкүшінесүйеніп,басқаларғақысымжасамаукеректігі
31Өйткені,жоғарыдаайтылғандай,мұндайлас жануарларғаолардыңерекшеәдеттерінебайланысты қолтигізутіптіорынсызболыпсаналатындықтан,біз өзмінез-құлқымыздыңдасондайдәрежедежойылып кетпеуіүшінбарлықсақтықшараларынқолдануымыз керекемеспе?
32Сондықтанолосықұстарменбасқажануарларға қатыстырұқсатетілгенбарлықережелердібізге моральдықсабақберумақсатындаенгізді.
33Тұяқтыбөлужәнетырнақтардыажыратубізге ізгіліктіжүзегеасырумақсатындажекеәрекеттерімізді ажыратабілуімізкеректігінүйретуүшінарналған.
34Өйткенібүкілденеміздіңкүшіменбелсенділігі иығымызбенаяқ-қолымызғабайланысты
35Сондықтанолбіздібарлықіс-әрекеттерімізді әділдікстандартынасәйкесажыратабілуімізкерек екенінмойындауғамәжбүрлейді,әсіресебіз адамзаттыңқалғанбөлігіненайқынбөлінгендіктен.
36Өйткенібасқаадамдардыңкөпшілігіөздерінжеңіл жыныстыққатынасқатүсуарқылыластайды, осылайшаүлкенкүнәжасайды,албүкілелдермен қалаларосындайжамандықтарменмақтанады
37Өйткеніолартекеркектерменжыныстыққатынасқа түсіпқанақоймай,өзаналарыментіптіқыздарында арамдайды
38Бірақбізмұндайкүнәларданаулақболдық.
39ЖоғарыдаайтылғандайбөлінгенадамдардыЗаң шығарушыестесақтауқабілетінеиедепсипаттайды 40Барлық«аяғытаржәнекүйісқайнайтын»жануарлар үшінестеліксимволыбасталады.
41Өйткеніқұсшайнау–өмірментіршіліктіеске түсіруденбасқаештеңеемес
42Өйткеніөміртамақпенқамтамасызетіледі,
ақылдыңжұмысыменкөрінбейтінқозғалысы,оның нақтыәрекеттерініңжылдамдығыжәнеөнердің ашылуышексізтапқырлықтыкөрсетеді
44Сондықтанолбіздіжоғарыдааталғанбөліктердің құдайлықкүшпентолықшеберлікпенбірге сақталатынынестеұстауғашақырады
45ӨйткеніОлбіздібасқарып,қорғайтынҚұдайды үнеміестеұстауымызүшінәрбіруақытпенорынды белгілепқойды
46Өйткенітамақпенсусынғакелгенде,олбізге алдыменбірбөлігінқұрбандыққашалуды,соданкейін бірдентамақтандәмтатудыбұйырады
47Соныменқатар,олкиімдерімізгеескеалубелгісін берді,солсияқтыолбізгеқақпаларымызбен есіктерімізгеҚұдайдыескеалуүшінқұдайлықсөздерді жабыстырудыбұйырды.
48Сондай-ақолбіздіңқолымызғадасимволды бекітудібұйырады,бұлбіздіңәрбірәрекетімізді әділдікпен,өзжаратылысымыздыестесақтауымыз керекжәнееңбастысыҚұдайданқорқуымызкерек екенінайқынкөрсетеді
49Оладамдарғаұйықтап,қайтаоянғандадаҚұдайдың істерітуралытексөзбенғанаемес,соныменқатар ұйықтапжатқандажәнеоянғандапайдаболғанөзгеріс пенәсерді,осыкүйлердіңбіріненекіншісінеауысудың қаншалықтықұдіреттіжәнетүсініксізекенінанық бақылауарқылыойжүгіртудіұсынады
50«Тұяқтыңкесілуіжәнекүйістіңшайнауы»туралы біздіңтүсіндірмемізгесәйкес,ажыратуменесте сақтауғақатыстыұқсастықтыңтамашалығыендісізге көрсетілді.
51Өйткенібіздіңзаңдарымызкездейсоқнемесеақылға келгеналғашқыкездейсоқойғасәйкесемес,шындыққа жәнедұрысақылғасүйеніпжасалған.
52Өйткеніолтамақпенсусындарғажәнежекежанасу жағдайларынақатыстыбергеннұсқауларыарқылы бізгеештеңеніойланбайістемеуді,тыңдамаудыжәне ақыл-ойкүшінтеріспайдаланыпәділетсіздікке бармаудыбұйырады
53Жабайыжануарларғақатыстыдаосықағиданы анықтауғаболады
54Өйткенібізонның,тышқандардыңжәнеосысияқты жануарлардыңмінезі,атапайтқанда,зиянды.
55Тышқандарбарлығынластап,бүлдіреді,текөз тамағыүшінғанаемес,тіптіжолындакездескен зияндызаттардыадамүшінмүлдемпайдасызететіндей дәрежеде
56Қарақұйрықтаркласыдаерекше:өйткені айтылғандарданбасқа,оныңластайтынқасиетібар:ол құлақарқылыұрықтанып,ауызарқылышығарады
57Міне,сондықтандаосындайісадамдардаарамдеп жарияланады.
58Өйткеніоларқұлақтарыарқылыестігенніңбәрін сөзбенжеткізеотырып,басқалардыжамандыққа тартадыжәнеешқандайластықжасамайды,өйткені өздерідекүнәкарлықтыңластануыментолығымен ластанған.
59Бізгежеткендей,сіздіңпатшаңызмұндайадамдарды жоюдаөтедұрысәрекететеді
60Сондамен:«Сізхабарлаушылардыайтыптұрсыз,
61Иә,депжауапбердіол,меносыларды
63Осымәселелертуралықысқашабаяндауымсізді барлықережелеріміздіңәділдікмақсатында жасалғанынажәнеКиеліжазбадаештеңеойланбастан немесенегізсізқабылданбағанына,керісінше,оның мақсатыбізгебүкілөміріміздежәнебарлықісәрекеттеріміздеҚұдіреттіҚұдайдыескеалып,барлық адамдаралдындаәділдіктанытуғамүмкіндікберу екенінесендіргенболуыкерек.
64Алетпенласнәрселерге,бауырымен жорғалаушыларғажәнежабайыаңдарғақатыстыбүкіл жүйеәділдіккежәнеадамменадамарасындағыәділ қарым-қатынасқабағытталған
65Олмағанбарлықмәселелербойыншажақсы қорғанғандайкөрінді;өйткеніқұрбандыққа шалынатынбұзаулар,қошқарларменешкілерге қатыстыололардытабындарменотарданалып,қолға үйретілгенжануарлардықұрбандыққашалып,жабайы
сондақұрбандықшалушыларзаңшығарушының символикалықмағынасынтүсініп,менмендіктің әсерінетүспеуімүмкін
66Өйткеніқұрбандықшалғанадамөзжанынбарлық көңіл-күйіменқұрбандыққашағады.
67Біздіңталқылауымызғақатыстыосымәліметтерді баяндауғатұрарлықдепойлаймын,жәнезаңның қасиеттілігіментабиғимағынасынабайланысты, Филократ,сіздіңбілімгедегенадалдығыңыздың арқасындаменолардысізгеанықтүсіндіругемәжбүр болдым.
7-ТАРАУ
Елшілердіңбағалыкітаптыңқолжазбасымен сыйлықтарменкелуіПатшалықтойғадайындықҮй иесідастарханбасынаотырғанбойдақонақтарын сұрақ-жауаппенқарсыаладыӘлеуметтанутуралы кейбірданышпанпікірлер 1Елазарқұрбандықшалып,елшілердітаңдап,патшаға көптегенсыйлықтардайындағаннанкейінбіздіүлкен қауіпсіздікпенсапарғашығарыпсалды
2БізАлександрияғажеткенде,патшағабіздің келгенімізтуралыбірденхабарланды
3СарайғакіргенкездеАндреасекеумізпатшаныжылы қарсыалып,оғанЕлеазаржазғанхаттытапсырдық 4Патшаелшілердіқарсыалуғақаттықұлшынып, барлықбасқалауазымдытұлғалардыжіберіп,
6Оларөздеріменбіргежіберілгенсыйлықтарменжәне заңыалтынәріптерменеврейәріптеріменжазылған бағалыпергаменттердіалыпкіргенде,өйткені пергаменткереметдайындалғанжәнебеттер арасындағыбайланыскөрінбейтіндейетіп жасалғандықтан,патшаолардыкөргенбойдаолардан кітаптартуралысұрайбастады
7Оларорамдардыжамылғыларынаналып,парақтарын жайғаннанкейін,патшаұзақуақытқозғалмайтұрып, жетіреттағзыметіпбылайдеді:
8«Достарым,сендергеалғысайтамын,сендерді жібергенгетағыдаалғысайтамын,еңбастысы, Құдайғаалғысайтамын,өйткенібұлсөздерОның сөздері»
9Елшілерменбасқадаадамдарбіруақыттабір дауыспен:«ҚұдайПатшанысақтасын!»–деп айқайлағанда,олқуаныштанжылапжіберді
10Жаныныңкөтерілуіжәнеоғанберілгеншексіз құрметсезіміоныбақытыүшінжылауғамәжбүретті.
11Олорамалардыорындарынақоюдыбұйырдыда,ер адамдарғасәлембергенненкейінбылайдеді: «Құдайдыңадамдары,менсендердіосындашақырған кітаптарғаеңалдыменқұрметкөрсетуімкерекеді, соданкейінсендергедостыққолымдысозуымкерек еді».
12Менмұныалдыменосысебеппенжасадым
13Сенкелгенбұлкүндіұлыкүнретіндесақтап,өмір бойыжылсайынатапөтудібұйырдым.
14Сондай-ақ,бұлменіңАнтигондыжеңгентеңіз жеңісімніңмерейтойыСондықтанменбүгінсіздермен біргетойлауғақуаныштымын.
15Ол:«Қолдануғамүмкіндігіңізбарбарлықнәрсесізге жәнеменсізбенбіргеболатынымалайықтытүрде дайындалады»,-деді.
16Оларқуаныштарынбілдіргенненкейін,олбекініс маңындағыеңжақсыорындардыоларғабөліпберуді жәнетойғадайындықжасаудыбұйырды.
17Никаноряһудилергеқамқорлықжасауға тағайындалғанарнайықызметкер,басбасқарушы Доротеймырзанышақырыпалып,әрқайсысына қажеттідайындықжасаудыбұйырды
18Өйткенібұлтәртіптіпатшажасағанжәнебұл тәртіптіңбүгінгікүнгедейінсақталыпкележатқанын көріпотырсыздар
19Өйткеніішу,тамақтанужәнежаяусеруендеу саласындаерекшедәстүрлерібаркөптегенқалаларда олардыңқажеттіліктерінқанағаттандыруүшінарнайы лауазымдытұлғалартағайындалған.
20Оларпатшаларғакелгенсайын,олардыңкелуіне кедергікелтіретінешқандайқолайсыздықболмауы үшін,өздәстүрлерінесәйкесдайындықжасалады
21Дәлосындайсақтықшарасыяһудиелшілерінеде қатыстықолданылды
22Яһудиқонақтарынақамқорлықжасауға тағайындалғанқамқоршыДорофейөтеадаладамеді
23Олөзініңқарамағындағыжәнеқонақтарды қабылдауғаарналғанбарлыққоймалардытойға шығарды
24Олпатшаныңнұсқауынасәйкесорындықтардыекі қатаретіпорналастырды.
25Өйткеніололарғаеңжоғарықұрметтікөрсетіп,
26Оларорындарынаотырғаннанкейін,олДорофейге еврейқонақтарыныңарасындақолданылатын дәстүрлергесәйкесбәріністеудітапсырды 27Сондықтанолқасиеттіхабаршылардың,құрбандық шалатындіниқызметкерлердіңжәнедұғаоқуға әдеттенгенбасқалардыңқызметтеріненбастартып, біздіңарамыздағыяһудидіниқызметкерлерініңең үлкеніЭлеазардыдұғаетугешақырды
28Олорнынантұрып,ерекшедұғаетті:«Уа,патша, ҚұдіреттіҚұдайсіздіӨзіжаратқанбарлық жақсылықтарменбайытсынжәнесізге,әйеліңізге, балаларыңызғажәнежолдастарыңызғаөмірбойы олардыүнеміиеленугемүмкіндікберсін!»
29Бұлсөздердіестігенде,қаттыжәнеқуаныштықол шапалақтауестілді,олұзақуақытқасозылды,содан кейінолардайындалғантойдыңләззатынакөшті.
30Дастарханбасындағықызметкөрсетудіңбарлық шараларыДорофейдіңбұйрығынасәйкесжүзеге асырылды.
31Қызметшілердіңарасындапатшасарайында құрметтіорындардыиеленгенпатшаныңпарақшалары жәнебасқалардаболды.
32Тойдаүзілісболғанкезде,патшақұрметті
қалайбұзбайұстаптұруғаболатынынсұрады
33Бірсәтойланыптұрғаннанкейінол:«Егерсіз Құдайдыңшексізмейірімділігінееліктесеңіз,оның қауіпсіздігінеңжақсытүрдеқамтамасызетеаласыз Өйткеніегерсізмейірімділіктанытып,оларғалайық адамдарғажасағаністерінесәйкесжеңілжазалар қолдансаңыз,олардыжамандықтанқайтарып,тәубеге келугежетелейсіз»,-депжауапберді
34Патшажауаптымақтап,келесіадамнан:«Олбарлық істеріндеқалайбәрінжақсылыққажасайалады?»–деп сұрады
35Олбылайдепжауапберді:«Егерадамбарлығына әділқараса,оләрқашандұрысәрекететеді,әрбір ойдыңҚұдайғабелгіліекенінестесақтайдыЕгерсен Құдайданқорқудыбастапқынүктеетіпалсаң,ешқашан мақсаттантаймайсың»
36Патшабұладамныңжауабынадамақтауайтып, басқасынан:«Оныңөзіменбірдейойдадостарықалай болуымүмкін?»–депсұрады
37Олбылайдепжауапберді:«Егероларсеніңөзің басқарыпотырғанхалықтыңмүддесінойлап жүргеніңдікөрсе,Құдайдыңадамзатқақалай жақсылықжасайтынын,оларғаденсаулық,тамақжәне
орындалады,алдұғаларынажауапалаалмағандар түстернемесеоқиғаларарқылыөтініштеріндеқандай зияндынәрселерболғанынжәнеҚұдайоларды күнәларынанемесекүшініңұлылығынақарай жазаламайтынын,керісінше,оларғашыдамдылықпен қарайтынынхабарлайды»
40Патшажауабыүшінадамдыжылылебізбенмақтап, келесісіненәскериістердеқалайжеңілмейтінінсұрады.
41Олбылайдепжауапберді:«Егеролөзінің көпшіліккенемесесоғысқұмарәскерлерінетолығымен сенбей,Құдайданүнеміөзістерінсәттіетуінсұраса,ал өзібарлықміндеттерінәділдікрухындаатқарса»
42Бұлжауаптықуанақарсыалғанолбасқабіреуден жауларыныңқорқыныштынысанасынақалайайналуы мүмкінекенінсұрады
43Олбылайдепжауапберді:«Егеролқару-жарақпен күштердіңмолқорынсақтайотырып,бұлнәрселердің тұрақтыжәнетүпкіліктінәтижегежетугедәрменсіз екенінесіндесақтаса.ӨйткеніҚұдайдаадамдардың санасынақорқынышұялатады,оларғажеңілдіктер беріп,текөзкүшініңұлылығынкөрсетуарқылы»
44Патшамынакісінімақтап,келесісінен:«Өмірдегіең жоғарыигілікне?»–депсұрады 45Олбылайдепжауапберді:«ҚұдайдыңӘлемніңИесі екенінжәнебіздіңеңжақсыжетістіктеріміздетабысқа жететінбіземес,ҚұдайдыңӨзініңкүшіменбарлық нәрсеніжүзегеасырып,біздімақсатқажетелейтінін білу».
46Патшаадамныңжақсыжауапбергенінетаңғалып, келесісіненбарлықмүлкінқалайбүтінсақтап, ақырындамұрагерлерінесолкүйіндеқалайтапсыруға болатынынсұрады
47Олбылайдепжауапберді:«Барлық бастамаларыңыздажоғарыниетпеншабыттануыңыз үшінҚұдайғаүнемідұғаетужәнеұрпақтарыңызды атақ-даңққанемесебайлыққатаңқалмауыүшін ескертуарқылы,өйткеніосысыйлықтардыңбарлығын Құдайбереді,аладамдарешқашанөзбетінше үстемдіккеиеболмайды»
48Патшажауапқакелісіп,келесіқонақтан:«Басына түскенжағдайғақалайсабырлылықпентөтепбере алады?»депсұрады
49Олбылайдеді:«ЕгерсізбарлықадамдарҚұдай тарапынанеңүлкенжамандықтыда,еңүлкен жақсылықтыдабөлісугетағайындалғандегенойды беріктүсінсеңіз,өйткеніадамбаласыныңбұлардан босатылуымүмкінемесБірақбізәрқашандұғаетуіміз керекҚұдайбізгетөзімділікпеншабытбереді». 50Патшаадамныңжауабынақуанып,олардыңбарлық жауаптарыжақсыболғанынайтты«Менбір-біріне сұраққояйын»,-депқостыол,«соданкейінәзірге тоқтаймын:бізназарымыздытойдыңрахатынкөруге аударып,көңілдіуақытөткізейік»
51Сондаолкісіден:«Батылдықтыңшынайымақсаты не?»–депсұрады
52Олбылайдепжауапберді:«Егерқауіптөнгенкезде бастапқыниеткесәйкесдұрысжоспарорындалса. ӨйткеніҚұдайбарлықнәрсенісіздіңпайдаңызға жасайды,уа,патша,себебісіздіңмақсатыңызжақсы» 53Барлығықолшапалақтауарқылыжауапқа
патша,өйткеніғаламқұдіретпенбасқарылатындықтан жәнебізадамдыҚұдайдыңжаратылысыдепдұрыс түсінетіндіктен,барлықсөзкүшіменсұлулығы Құдайданкеледі»,-деді
55Патшабұлпікіргекеліскенненкейінбасизегенде, сөзтоқтап,оларкөңілкөтеребастадыКештүскенде, тойаяқталды.
8-ТАРАУ
ҚосымшасұрақтарменжауаптарБзд150жылы жазылғанәуеарқылыұшутуралысілтемесібар20тармаққаназараударыңыз.
1Келесікүніоларқайтадандастарқанбасынаотырып, бұрынғытәртіпбойыншатойларынжалғастырды 2Патшақонақтарынансұрауғақолайлымүмкіндік тудыдепойлағанкезде,кешежауапбергендерденгөрі қасындаотырғанадамдарданқосымшасұрақтарқоя бастады.
3Оләңгіменіонбіріншіадамменбастады,өйткені алдыңғыжолыонадамғасұраққойылғанеді 4Тыныштықорнағанкезде,олқалайбайбола алатынынсұрады
5Сұраққойылғанадамқысқашаойланып,былайдеп жауапберді:«Егеролөзлауазымыналайықемес ештеңежасамаса,ешқашаназғындықжасамаса, ешқашанбосжәнебоснәрселергешығындалмаса, керісінше,ізгіістеріменбарлыққарамағындағыларды өзінежақсылықжасауғамәжбүрлесеӨйткенібарлық жақсылықтыңавторы-Құдай,жәнеадамОған бағынуыкерек».
6Патшаонымадақтадыда,сосынбасқабіреуден шындықтықалайсақтайалатынынсұрады
7Сұраққажауапретіндеолбылайдеді:«Өтірікбарлық адамдарға,әсіресепатшаларғаүлкенұятәкелетінін мойындауарқылыӨйткеніоларқалағаныністеуге күшіжететіндіктен,негеөтіріккежүгінуікерек?Бұған қоса,уа,Патша,Құдайдыңшындықтысүйетінін әрқашанестеұстауыңкерек»
8Патшажауаптықаттықуанышпенқабылдап,басқа біреугеқарап:«Даналықтыңілімідегенне?»–деп сұрады.
9Алекіншісі:«Сенөзіңеешқандайжамандық болмасындеп,барлықжақсылыққаортақтасқыңкелсе, сондай-аққоластындағыларыңада,кінәлілергеде бірдейқағидабойыншаәрекететуіңкерек,сондай-ақ
егерсенбәрінтүсінсең,сенаяушылыққатолыболар едің,өйткеніҚұдайүшінбұлдааянышты!»
12Патшажауаптымақұлдап,келесісінен:«Билеудіңең маңыздыталабықандай?»–депсұрады.
13«Өзінпарақорлықтанаулақұстаужәнеөмірініңкөп бөлігіндесабырлыболу,әділдіктібәріненжоғарықою жәнеосындайадамдармендосболуӨйткеніҚұдайда әділдіктісүйеді!»
13Патшамақұлдағанынбілдіріп,басқабіреуден: «Тақуалықтыңшынайыбелгісінеде?»–депсұрады 14Олбылайдепжауапберді:«ҚұдайдыңӘлемде үнеміжұмысістейтінінжәнебәрінбілетінін,әділетсіз әрекетететінжәнезұлымдықжасайтынешбірадам ОныңназарынантысқалаалмайтынынтүсінуҚұдай бүкіләлемніңқамқоршысыболғандықтан,сендерде Оғанеліктеп,ренжімеулеріңкерек!»
15Патшакелісімінбілдіріп,басқабіреуден: «Патшалықтыңмәнінеде?»–депсұрады
16Олбылайдепжауапберді:«Өзіңдіжақсыбасқару жәнебайлықтыңнемесеатақ-даңқтыңшамадантыс немесеорынсызқұмарлықтарғажетелемеуүшін,егер мәселеніжақсылапойластырсаң,бұлбасқарудың шынайыжолыӨйткенісағаншыныменқажет нәрсеніңбәрісенікі,алҚұдаймұқтаждықтанжәне мейірімділіктенада.Ойларыңадамболуғаарналған болсынжәнекөпнәрсеніемес,текбасқаруүшінқажет нәрсеніқалаңдар!»
17Патшаонымақтап,басқабірадамнан:«Оныңойпікірлеріқалайжақсыболуымүмкін?»–депсұрады
18Олбылайдепжауапберді:«Егеролбарлықнәрседе әділдіктіүнемікөрсетіп,әділетсіздіктіөмірден айырументеңдепсанасаӨйткеніҚұдайәділдерге әрқашанеңжоғарыбаталардыуәдеетеді!»
19Патшаонымақтағаннанкейін,келесісінен: «Ұйқыдағымазасызойларданқалайарылуғаболады?» –депсұрады
20Олбылайдепжауапберді:«Сізмағанжауапберу өтеқиынсұраққойдыңыз,өйткенібізұйқыкезінде өзіміздіңшынайыболмысымыздыкөрсетеалмаймыз, бірақақылменбасқарылмайтынқиялдармен шектелемізӨйткенібіздіңжанымызұйқыкезінде санамызғаенетіннәрселердішыныменкөретіндей сезімгеие.Бірақегербізтеңіздеқайықпенжүзіп жүрміз,әуедеұшыпжүрмізнемесебасқааймақтарға немесеосығанұқсаскезкелгеннәрсегесаяхаттап жүрміздепойласақ,қателесеміз.Бірақбізмұндай нәрселердіңболыпжатқанынелестетеміз 21Шешімқабылдауыммүмкінболғанша,менкелесі қорытындығакелдім:Уа,Патша,сізөзсөздеріңізбен іс-әрекеттеріңіздібарлықмүмкінжолментақуалық ережесіменбасқаруыңызкерек,сондасізізгілікті сақтапжүргеніңіздіжәнеешқашанақыл-ойдың есебінен өзіңізді қанағаттандыруды таңдамайтыныңыздыжәнеешқашанбилігіңіздітеріс пайдаланып,әділдіккеқарсышықпайтыныңызды түсінесіз
22Өйткеніақылкөбінесеұйқыдаояукездегідей нәрселерменайналысадыАлбарлықойларыменісәрекеттерінеңасылмақсаттарғабағыттағанадамояу кезіндеде,ұйықтапжатқандадаөзінәділдіктебекітеді.
23Патшаәлгіадамдымақтап,басқасына:«Сен
даңқыңызбенжоғарымәртебеңізгеназараударыңыз, сондасізтексоғансәйкескелетіннәрселердіғана сөйлеп,ойлайаласыз,өйткенібарлық қарамағындағыларыңызсізтуралыойлайтынынжәне сөйлейтінінбілесізӨйткенісізөздерінеқажеттірөлді мұқиятзерттейтінжәнебарлықәрекеттерінсоған сәйкесқалыптастыратынактерлерденнашар көрінбеуіңізкерек.Сізрөлойнамайсыз,шынмәнінде патшасыз,өйткеніҚұдайсізгемінезіңізгесәйкес патшалықбилікберді»
25Патшаеңмейірімдітүрдеқаттыжәнеұзаққол шапалақтағаннанкейін,қонақтартыныштықіздеуге шақырылдыӘңгіметоқтағанкезде,олартойдың келесібөлігінекөшті.
26Келесікүнідедәлосындайтәртіпсақталды,патша адамдарғасұраққоюмүмкіндігінтапқанда,келесі жауапалуғақалғандардыңбіріншісінен:«Мемлекеттік басқарудыңеңжоғарытүріқандай?»депсұрады
27Олбылайдепжауапберді:«Өзін-өзібасқаружәне импульстарғаберілмеу.Өйткенібарлықадамдардың
орташаболужақсы
28Құдайбергендіалып,сақтапқалуыңкерек,бірақ қолыңнанкелмейтіннәрселердіешқашанаңсама
29Бұлсөздергеқуанғанпатшакелесісінен: «Қызғаныштанқалайарылуғаболады?»–депсұрады.
30Олқысқаүнсіздіктенкейінбылайдепжауапберді: «Егерсізеңалдыменбарлықпатшаларғадаңқпенмол байлықтыҚұдайберетінінжәнеешкімөзкүшімен патшаболмайтынынескерсеңізБарлықадамдарбұл даңқтыбөліскісікеледі,бірақбөлісеалмайды,өйткені бұлҚұдайдыңсыйы!»
31Патшаұзақсөзсөйлеп,адамдымақтадыда,сосын тағыбірсұраққойды:«Олжауларынқалайжеккөре алады?»
32Олбылайдепжауапберді:«Егерсенбарлық адамдарғамейірімділіктанытып,олардыңдостығын жеңіпалсаң,ешкімненқорықпа.Барлықадамдардың арасындатанымалболу-Құдайданалатынеңжақсы сыйлық!»
33Бұлжауаптымақтап,патшакелесіадамғаөзінің үлкенатағынқалайсақтапқалуғаболатынытуралы сұраққажауапберудібұйырды
34Олбылайдепжауапберді:«Егерсізбасқаларға
қарсышыққандарғадаосындайжомарттықрухын танытуымызкерек,осылайшаолардыдұрысжолға жәнеөзімізгепайдалынәрсегебұруымызмүмкінБірақ бізмұныңорындалуыүшінҚұдайғадұғаетуімізкерек, өйткеніОлбарлықадамдардыңсанасынбасқарады».
37Жауаппенкеліскенненкейін,патшаалтыншыдан кімгеризашылықбілдіруімізкерекдегенсұраққа жауапберуінсұрады.
38Олбылайдепжауапберді:«Ата-анамызғаүнемі, өйткеніҚұдайбізгеата-анағақұрметкөрсетуге қатыстыеңмаңыздыөсиетбердіКелесіжердеОл достыңдосқадегенкөзқарасынескереді,өйткеніОл «өзжаныңдайдос»туралыайтады.Сізбарлық адамдардыөзіңізбендостастыруғатырысқаныңызда жақсыжұмысістейсіз»
39Патшаоғанжылышырайменсөйлеп,келесісінен: «Сұлулыққаұқсайтынқұндылықнеде?»–депсұрады 40Олбылайдеді:«Тақуалық,өйткеніолсұлулықтың еңкөрнектітүрі,алоныңкүшіҚұдайдыңсыйыболып табылатынмахаббаттажатырСізмұныжәнеонымен біргеөмірдіңбарлықбаталарыналдыңыз»
41Патшажауапқаөтемейірімдітүрдеқолшапалақтап, басқасынан:«Егеролсәтсіздіккеұшыраса,бұрынғыдай беделінқалайқалпынакелтіреалады?»–депсұрады
42Олбылайдеді:«Сеніңсәтсіздіккеұшырауыңмүмкін емес,өйткенісенбарлықадамдарғаізгіниетөнімін беретінризашылықтұқымынсебтің,жәнебұлеңкүшті қарудандакүштіжәнееңүлкенқауіпсіздікті кепілдейдіБірақегербіреусәтсіздіккеұшыраса,ол ешқашансәтсіздіккеұшырағаннәрселерді қайталамауыкерек,керісіншедостыққарым-қатынас орнатып,әділәрекететуікерекӨйткеніҚұдайдың сыйы-жақсыістержасайалу,керісіншеемес» 43Бұлсөздергеқуанғанпатшабасқабіреуден: «Қайғыданқалайқұтылуғаболады?»–депсұрады
44Олбылайдепжауапберді:«Егеролешкімгезиян келтірмесе,бәрінежақсылықжасап,әділдікжолымен жүрсе,өйткеніоныңжемістеріқайғыданазатетеді БірақбізҚұдайданөлім,аурунемесеауырсынунемесе осығанұқсаскүтпегенжамандықтарбізгекеліп,зиян келтірмесіндепдұғаетуімізкерекБірақсен тақуалыққаберілгендіктен,сағанешқашанмұндай бақытсыздықкелмейді».
45Патшаонықаттымақтап,оныншыдан:«Даңқтыңең жоғарытүріқандай?»–депсұрады 46Олбылайдеді:«Құдайдықұрметтеуүшін,жәнебұл сыйлықтарменқұрбандықтарменемес,жан тазалығыменжәнекиелісенімменжасалады,өйткені барлықнәрсеҚұдайдыңеркінесәйкесжасаладыжәне басқарыладыОсымақсатқасізбарлықадамдарсияқты өткенжәнеқазіргіжетістіктеріңізарқылыүнеміие болааласыз».
47Патшақаттыдауыспенолардыңбарлығынқарсы алып,жылышырайменсөйледі,алжиналғандардың бәрі,әсіресефилософтар,өзмақұлдауларынбілдірді ӨйткеніоларәрқашанҚұдайдыөздерініңбастапқы нүктесіеткендіктен,мінез-құлқыжағынанда, пікірталасжағынандаолардан[яғнифилософтардан] әлдеқайдажоғарыболды
48Осыданкейінпатшакөңіл-күйінбілдіруүшін
сұрақпенжауапқаназараударыңызБұліскер адамдарғаарналғанданалықкеңес
1Келесікүнідетойғаосындайжағдайжасалды,патша мүмкіндіктуасалысымен,жауапбергендердіңқасында отырғанадамдарғасұрақтарқоябастадыда, біріншісінен:«Даналыққаүйретугеболама?»–деп сұрады
2Олбылайдеді:«Жанқұдайдыңқұдіретіменбарлық жақсылықтықабылдап,керісіншеніқабылдай алатындайетіпжаратылған»
3Патшамақұлдағанынбілдіріп,келесіадамнан: «Денсаулыққаеңпайдалынәрсене?»–депсұрады 4Ол:«Тәуелсіздік,жәнеҚұдайоғандегенкөзқарасты жаратпаса,мұныалумүмкінемес»,–деді.
5Патшаәлгіадамғажылышырайменқарап,екіншісіне: «Адамата-анасынадегенризашылығынқалайлайықты түрдеөтейалады?»–деді.
6Ол:«Оларғаешқашанауырсынуәкелмеуарқылы, егерҚұдайақыл-ойдыеңасылмақсаттарғаұмтылуға бағыттамаса,бұлмүмкінемес»,-деді.
7Патшакелісімінбілдіріп,келесісінен:«Қалайша құлшынатыңдаушыболааламын?»депсұрады 8Олбылайдеді:«Барлықбілімніңпайдалыекенінесте сақтауарқылы,өйткеніолсізгетөтеншежағдайда Құдайдыңкөмегіменүйренгендеріңіздіңбірбөлігін таңдап,олардысізгекездесетіндағдарысқақолдануға мүмкіндікбередіОсылайшаадамдардыңкүш-жігері Құдайдыңкөмегіменжүзегеасады»
9Патшаонымақтап,келесісінен:«Заңғақайшы келетінкезкелгенәрекеттенқалайаулақболаалады?» –депсұрады
10Олбылайдеді:«Егерсендерадамдардыңөмірін сақтауүшінзаңшығарушылардыңжүректеріне ойлардысалғанҚұдайекенінтүсінсеңдер,соларға ересіңдер».
11Патшаадамныңжауабынтүсініп,басқабіреуден: «Туыстықтыңқандайпайдасыбар?»–депсұрады 12Олбылайдепжауапберді:«Егербізөзіміздің туыстарымыздыңбасынатүскенбақытсыздықтан зардапшегіпжатқанымыздыжәнеолардыңқайғықасіреттерібіздіңқайғы-қасіретімізгеайналғанын ескерсек,ондатуыстықтыңкүшібірденкөрінеді, өйткенімұндайсезімкөрсетілгендеғанабізолардың
16Ол:«Егероладамдардыңбасынатүскен бақытсыздықтардыүнемікөзалдынакелтіріп, кейбіреулерденмолшылықтытартыпалып,басқаларын үлкенқұрметпендаңққабөлейтінҚұдайекенін түсінсе»,–депжауапберді.
17Патшаадамдыжылықарсыалып,келесісінен: «Қалайшажеңілжәнеләззатөмірденқұтылуға болады?»дегенсұраққажауапберуінсұрады.
18Олбылайдепжауапберді:«Егеролөзініңүлкен империяныңбилеушісіжәнекөптегенхалықтың билеушісіекенінүнеміесіндесақтасажәнеоныңойы басқанәрселерменайналыспауыкерекекенін,бірақ олардыңәл-ауқатынқалайжақсартуғаболатынын әрқашанойлауыкерекОлешбірміндетініңелеусіз қалмауыүшінҚұдайғадұғаетуікерек»
19Патшаонымадақтағаннанкейін,оныншыдан: «Оғанопасыздықжасапжатқандардықалайтаниды?»
–депсұрады
20Олсұраққа:«Егеролайналасындағылардыңмінезқұлқытабиғима,олардыңқабылдауларменкеңестерде жәнежалпықарым-қатынастарындатиістібасымдық ережесінсақтайма,құттықтауларданемесебасқада мінез-құлықмәселелеріндеәдептілікшегіненшықпай ма,соныбайқаса,Құдайсіздіңойыңыздыбарлықасыл нәрселергебағыттайды»,–депжауапберді.
21Патшақаттымақұлдағанынбілдіріп,барлығын жеке-жекемақтағаннанкейін(барлығының мақтауымен),олартойдыңрахатынкөругекөшті.
22Келесікүні,мүмкіндіктуғанда,патшакелесі адамнан:«Еңүлкеннемқұрайлылықдегенімізне?»–депсұрады.
23Олбылайдепжауапберді:«Егерадамбалаларына қамқорлықжасамасажәнеолардыңбілімінебаркүшін салмаса.ӨйткенібізәрқашанҚұдайғаөзімізүшінемес, балаларымызүшіндұғаетеміз,барлықбатаоларға тиесіліболсынБалаларымыздыңөзін-өзіұстайбілуін қалауымызтекҚұдайдыңкүшіменжүзегеасады».
24Патшажақсысөйлегенінайтып,сосынбасқасынан: «Олқалайпатриотболаалады?»депсұрады
25«Өзеліңдеөмірсүріп,өлгенжақсыдегенойды есіңдесақтасаң,–депжауапбердіол–Шетелдетұру кедейлергежеккөрушілік,албайларғақылмысүшін қуылғандайұятәкеледі.Егерсенүнеміжасайтындай, барлығынажақсылықжасасаң,Құдайсаған барлығыныңмейірімінтөгедіжәнесенпатриотболып саналасың».
26Патшабұлкісінітыңдағаннанкейін,келесісінен: «Әйеліменқалайтату-тәттіөмірсүругеболады?»–деп сұрады
27Олбылайдепжауапберді:«Әйелдердіңөз қалауларынорындаудатабиғатынанқайсаржәне жігерліекенін,сондай-аққатепайымдауларарқылы пікірлерініңкенеттенөзгеруінеұшырайтынынжәне олардыңтабиғатыәлсізекенінмойындауарқылы Оларменақылменжұмысістеужәнежанжалтудырмау қажетӨмірдіңсәттіөтуіүшінрульшіөзбағытын қандаймақсатқабағыттауыкеректігінбілуікерек.
көмегінежүгінуарқылығанабасқараалады»
ПатшамБірақбұлнәрселердібілужәнеқолдануҚұдайдыңқұдіретініңісі»
30Бұлсөздергеқуанғанпатшабасқабіреуден: «Қаһарданқалайқұтылуғаболады?»–депсұрады 31Олсұраққабылайдепжауапберді:«Егерол барлығынабилікетеалатынын,тіптіолардыөлтіруге күшіжететінінбілсе,егеролқаһарғабойалдырсажәне егеролтекқожайынболғандықтанкөпадамдыөмірден айырса,бұлпайдасызжәнеаяныштыболареді»
32Барлықадамдарбағыныштыболып,ешкімоған қарсыболмағанкездеашудыңнеқажетібареді? Құдайдыңбүкіләлемдімейірімділікрухыменжәне ешқандайашусызбасқаратынынмойындауқажет,ал сен,-дедіол,-міндеттітүрдеОныңүлгісінеліктеуің керек
33Патшажақсыжауапбергенінайтып,келесіадамнан: «Жақсыкеңесдегенне?»депсұрады.
34«Әрқашанжәнетиістіойжүгіртуарқылыжақсы әрекетету»,-дептүсіндірдіол,«өзсаясатымызға пайдалынәрсеніқарама-қарсыкөзқарасты қабылдаудантуындайтынзияндысалдармен салыстыру,сондаәрбірмәселенісалмақтап,бізжақсы кеңесаламызжәнемақсатымызғақолжеткіземіз.Ең бастысы,Құдайдыңкүшіменсізтақуалық танытқандықтан,әрбіржоспарыңызорындалады» 35Патшабұладамныңжақсыжауапбергенінайтып, басқасынан:«Философиядегенімізне?»депсұрады 36Олбылайдептүсіндірді:«Кезкелгенсұраққа жақсылапойжүгіртужәнеешқашанимпульстарға берілмеу,керісінше,құмарлықтантуындайтын жарақаттартуралыойланужәнежағдайталапеткендей дұрысәрекетету,ұстамдылықтысақтау.Бірақбіз Құдайданосынәрселергедегенкөзқарасымызды қалыптастыруынсұрапдұғаетуімізкерек»
37Патшакелісімінбілдіріп,басқабіреуден:«Шетелге саяхаттағанкездеқалайтанымалболуғаболады?»деп сұрады
38«Барлықадамдарғаәділболуарқылы»,-депжауап бердіол,-«жәнеөзіжүргенадамдарданжоғарыемес, төменболыпкөрінуарқылыӨйткеніҚұдайөзінің табиғатыбойыншакішіпейілдердіқабылдайтыны белгіліқағидаАладамзатөзінебағынуғадайын адамдардыжақсыкөреді».
39Патшабұлжауапқаризашылығынбілдіріп, басқасынан:«Құрылыстарыөзіненкейінде сақталатындайетіпқалайсалуғаболады?»–деп сұрады.
40Олсұраққа:«Егероныңтуындыларыүлкенжәне
беруікерекӨйткеніәділдікпенжасалғаністермәңгілік сақталады!
42Патшабұладамныңдажақсыжауапбергенінайтып, оныншысынан:«Даналықтыңжемісіне?»–депсұрады. 43Олбылайдепжауапберді:«Адамөзініңешқандай жамандықжасамағанынсезінуіжәнеөмірін шындықпенөткізуікерекӨйткені,құдіреттіПатша, егерсізөзпатшалығыңыздытақуалықпенбасқарсаңыз, сізгееңүлкенқуанышпенжанныңберіктігіжәне Құдайғадегенберіксенімосыларданкеледі» 44Жауаптыестігенде,бәріқаттыайқайлады,содан кейінпатшақуанышқатолыкүйіндеолардың денсаулығынішебастады.
45Келесікүнідетойбұрынғыдайөтті,мүмкіндік туғандапатшақалғанқонақтарғасұрақтарқойып, біріншісіне:«Адамөзінқалаймақтаншақұстай алады?»–депсұрады
46Олбылайдепжауапберді:«Егеролтеңдіктісақтап, барлықжағдайдаөзініңадамдарғабилікететінадам екенінесіндесақтаса,алҚұдайменмендердіжоқ қылып,момындарменкішіпейілдердіжоғарылатса!»
47Патшаоғанжылышырайменсөйлеп,келесісінен: «Адамөзінекімдікеңесшіетіптаңдауыкерек?»–деп сұрады
48Олбылайдепжауапберді:«Көптегеністерде сыналғанжәнеоғандегенараласпағанықыласын сақтап,оныңмінезінеортақтасқандарҚұдайосы мақсаттарғажетуүшінөзінлайықтыларғакөрсетеді».
49Патшаонымақтап,басқасынан:«Патшаүшінең қажеттінәрсене?»–депсұрады
50«Оныңқоластындағылардыңдостығымен сүйіспеншілігі»,-депжауапбердіол,«өйткеніосы арқылыізгіниетбайланысыүзілмейдіАлмұның сіздіңтілегіңізгесәйкесорындалуынҚұдай қамтамасызетеді»
51Патшаонымақтап,басқабіреуден:«Сөйлеудің мақсатыне?»–депсұрады.Ол:«Қарсыласыңа қателіктерінжақсыреттелгендәлелдерармиясында көрсетуарқылыонысендіру»,–депжауапберді
52Осылайшасентыңдаушыңдыоғанқарсытұру арқылыемес,онысендіруүшінмақтауларайтуарқылы жеңіпаласыңАлсендіруҚұдайдыңкүшіменжүзеге асады.
53Патшажақсыжауапбергенінайтып,басқасынан: «Олөзпатшалығынқұрайтынкөптегентүрлі нәсілдерменқалайтату-тәттіөмірсүреалады?»деп сұрады
54«Әрқайсысынатиістірөлдіатқаруарқылы»,-деп жауапбердіол,-«қазірҚұдайдыңсізгеберген түсініктерініңкөмегіменістепжатқаныңыздай, әділдіктібасшылыққаалуарқылы»
55Патшабұлжауапқақуанып,басқасынан:«Қандай жағдайдаадамқайғыруыкерек?»–депсұрады 56«Достарымызғатүскенбақытсыздықтарда»,-деп жауапбердіол,-«олардыңұзаққасозылып,қалпына келмейтінінкөргендеАқылбізгеқайтысболғандар мензұлымдықтанарылғандарүшінқайғыруға мүмкіндікбермейді,бірақбарлықадамдароларүшін қайғырады,себебіолартекөздерінжәнеөзпайдасын ойлайды.БізбарлықжамандықтантекҚұдайдың
57Патшалайықтыжауапбергенінайтып,басқасынан:
өзінедегенсенімділікүстемдікеткенде,абыройсыздық пенбеделдіңжоғалуыорыналады.ӨйткеніҚұдай барлықбеделдіңИесіжәнеонықалағанжерінебереді» 59Патшажауапқаөзпікірінбілдіріп,келесіадамнан: «Адамдаркімгесеніптапсыруыкерек?»–депсұрады. 60«Сізгеқорқынышнемесеөзімшілдікпенемес,текөз пайдасынойлап,ізгіниетпенқызметететіндерге»,депжауапбердіолӨйткенібіреуі-махаббаттың белгісі,екіншісі-жаманниетпенуақыттыбосқа өткізудіңбелгісі.
61Өйткеніәрқашанөзпайдасынойлайтынадам жүрегіндесатқынБірақсенҚұдайдыңсағанберген жақсыкеңесініңарқасындабарлыққарамағыңның сүйіспеншілігінебөлендің
62Патшаақылменжауапбергенінайтып,басқасынан: «Патшалықтынеқорғайды?»–депсұрады.
63Олсұраққабылайдепжауапберді:«Халыққабилік ететіндерешқандайжамандықжасамауыүшінабай болыңызжәнеалдыналаойланыңыз,жәнесізмұны әрқашансіздіауырүкімгешабыттандыратын Құдайдыңкөмегіменжасайсыз»
64Патшаоғанжігерлендіретінсөздерайтып, басқасынан:«Алғыспенқұрметтісақтайтыннебар?»–депсұрады
65Олбылайдепжауапберді:«Ізгілік,өйткеніол жақсыістердіңжаратушысы,алжамандықсоларқылы жойылады,өйткенісенҚұдайдыңсағанберген сыйыменбарлығынаасылмінезкөрсетесің».
66Патшажауаптымейірімділікпенқабылдап,он біріншісінен(жетпістенекіадамкөпболғандықтан) соғыскезіндежантыныштығынқалайсақтай алатынынсұрады
67Олбылайдепжауапберді:«Олөзінің қарамағындағылардыңешқайсысынажамандық жасамағанынжәнебарлығыныңалғанпайдасыүшінол үшінкүресетінінестесақтауарқылы,егеролар өмірлерінжоғалтсада,сізоларғатәуелдіадамдарға қамқорлықжасайтыныңыздыбілеотырыпӨйткенісіз ешқашанешкімгеөтемақытөлеуденжалтармайсызҚұдайсізгеосындаймейірімділікшабыттандырды». 68Патшаолардыңбарлығынақаттықолшапалақтап, жылышырайменсөйледі,соданкейінәрқайсысының денсаулығыүшінұзақішімдікішіп,ләззаталуға беріліп,қонақтарынаеңжомартжәнеқуанышты достықтысыйлады.
10-ТАРАУ
СұрақтарменжауаптаржалғасудаӘскер офицерлерінқалайтаңдаукеректігікөрсетілген
көптегенадамдар(олардыңарасындакөптегенелшілер) келді.
2Мүмкіндіктуғанда,патшаәлісұрақ қойылмағандардыңбіріншісіненжалғанпікірлерге алданыпқалмауүшіннеістеугеболатынынсұрады.
3Олбылайдепжауапберді:«Сөйлептұрғанадамды, айтылғаннәрсеніжәнеталқыланыпжатқантақырыпты мұқиятбайқап,солсұрақтардыүзілістенкейінәртүрлі формадақайтақоюарқылыБірақсергекақылғаие болужәнеәрбіржағдайдадұрысшешімқабылдайбілу -Құдайдыңжақсысыйлықтарыныңбірі,жәнесіз,уа, Патшам,оғаниесіз»
4Патшажауапқақаттықолшапалақтап,басқасынан: «Неліктенадамдардыңкөпшілігіешқашанізгілікке жетеалмайды?»–депсұрады
5«Өйткені»,–депжауапбердіол,–«барлықадамдар табиғатынанұстамсызжәнеләззатқабейімСондықтан әділетсіздікпайдаболадыжәнеашкөздікағыныпайда болады.Ізгілікәдетіләззатқатолыөмірге берілгендергекедергікелтіреді,себебіололарға ұстамдылықпенәділдіктіартықкөругемәжбүретеді Өйткенібұлнәрселердіңқожайыны–Құдай».
6Патшажақсыжауапбергенінайтып,былайдеп сұрады:«Патшаларнегебағынуыкерек?»Олбылай депжауапберді:«Заңдар,әділшешімдерарқылы адамдардыңөмірінқалпынакелтіруүшінҚұдайдың бұйрығынабағынып,осындаймінез-құлықпенөзіңізге мәңгілікескерткішжинадыңыз».
7Патшабұладамныңдажақсысөйлегенінайтып, келесісінен:«Әкіметіпкімдітағайындауымызкерек?» –депсұрады.
Олбылайдепжауапберді:«Зұлымдықтыжеккөріп, сеніңіс-әрекетіңееліктейтіндердіңбәріүнеміжақсы беделдісақтауүшінәділәрекететеді.Өйткенісен осылайістейсің,уа,құдіреттіПатша,жәнесаған әділдіктәжінбергенҚұдай»
9Патшабұлжауаптықаттымақтап,келесіадамға қарап:«Әскерлердіңүстіненкімдіәміршіетіп тағайындауымызкерек?»–депсұрады
10Олбылайдептүсіндірді:«Батылдықпенәділдікте асығысжүргендержәнеасығысөмірінқатергетігіп жеңіскежетуденгөрі,адамдарыныңқауіпсіздігіне көбірекалаңдайтындар.ӨйткеніҚұдайбарлық адамдарғажақсылықжасайтындай,сендердеОған еліктеп,барлыққоластыңдағылардың қамқоршысысыңдар».
11Патшажақсыжауапбергенінайтып,басқасынан: «Қандайадаммақтауғатұрарлық?»–депсұрады.
12Олбылайдепжауапберді:«Атағы,байлығымен билігібар,жаныбарадамСенөзістеріңменҚұдайдың көмегіменосынәрселергеқамқорлықжасауарқылыең жоғарыбағағалайықекеніңдікөрсетесің».
113Патшамақұлдауынбілдіріп,басқабіреуден: «Патшаларқандайістергекөпуақытбөлуікерек?»–депсұрады
14Олбылайдепжауапберді:«Әртүрліпатшалықтарға қатыстыжазылғанресмисапарлартуралыжазбаларды
16Олбылайдепжауапберді:«Әдеппенойналатын
көзалдынақоюпайдалыжәнеорынды»
17Өйткенібұлойын-сауықтардадабіразтәрбиебар, өйткенікөбінесеөмірдіңеңмаңыздыемесістері қандайдабірпайдалысабақбередіБірақбарлықісәрекеттеріңіздееңжоғарылайықтылықтықолдану арқылысізөзіңіздіңфилософекеніңіздіжәнеізгілігіңіз үшінҚұдайдыңқұрметінебөленгеніңіздікөрсеттіңіз. 18Жаңағанаайтылғансөздергеризаболғанпатша тоғызыншыадамға:«Адамтойлардаөзінқалайұстауы керек?»–депсұрады.
19Олбылайдепжауапберді:«Сізөзқасыңызға білімдіадамдардыжәнепатшалығыңыздыңістерімен азаматтарыңыздыңөмірінеқатыстыпайдалыкеңестер
20Жауапқақуанғанпатшакелесіадамнан:«Халық
керекпе,әлдепатшаотбасыныңмүшесіме?»деп сұрады
21Олбылайдепжауапберді:«Табиғатыбойыншаең жақсыадамӨйткеніпатшалықтектеншыққан патшаларкөбінесеөзқарамағындағыларғақаталжәне қаталболады.Албұлжағдайқарапайымазаматтар қатарынанкөтерілгендердіңкейбірінеқатысты,олар зұлымдықтыбастанкешіріп,кедейліктіңүлесін көтергенненкейін,көпшіліктібасқарғанкезде, құдайсызтирандардандақатыгезболыпшығады» 22Бірақ,менайтқанымдай,дұрыстәрбиеленгенжақсы мінезбилейалады,алсенұлыпатшасың,себебісен билігіңменбайлығыңныңдаңқыменерекшелендің емес,керісінше,сенбарлықадамдарданмейірімділік пенқайырымдылықпенасыптүстің,бұлсағаносы қасиеттердібергенҚұдайдыңарқасында»
23Патшабұладамдымақтапбіразуақытөткіздіде, соңында:«Империяныбасқарудағыеңүлкенжетістік не?»–депсұрады
24Олбылайдепжауапберді:«Бұтқындарүнемі бейбітшіліктеөмірсүруікерек,алдаулыжағдайларда әділеттіліктезарадажүзегеасырылуыкерек» 25Бұлнәтижелергебилеушініңықпалыарқылықол
патшатостағаналып,барлыққонақтарыменолардың айтқансөздерініңқұрметінетосткөтерді.
27Сосынолсөзініңсоңында:«Сеніңқатысуыңнанмен еңүлкенпайдакөрдім.Мағанбасқаруөнерінеқатысты бергенақылдыкеңестеріңненкөппайдакөрдім»,–деді.
28Соданкейіноләрқайсысынаүшталанткүмісберуді бұйырдыда,ақшанытапсыруүшінбірқұлын тағайындады.
29Бірденбарлығымақұлдады,тойқуанышқабөленді, алпатшаүздіксізтойғабөленді 11-ТАРАУ
Ежелгістенографияғақатыстытүсініктемеалу үшін7-тармақтықараңызАудармабекітуге ұсынылып,оқылғандайқабылданады,және(23тармақ)мақұлдаудауысыкөтеріліп,бірауыздан қабылданады
1Менұзақжаздымжәнекешірімсұрауыңызкерек, Филократ
2Менерадамдарғажәнеолардыңойлаптабуүшінкөп уақыттықажетететінбірденжауапберутәсілінеқатты таңқалдым
3Өйткенісұраққоюшыәрбірсұраққатерең ойланғанымен,біріненсоңбіріжауапбергендердің сұрақтарғажауаптарыбірдендайынболды,сондықтан олармағанда,қатысушылардыңбарлығынада,әсіресе философтарғадатаңдануғатұрарлықболыпкөрінді.
4Болашақтаменіңәңгімемдіоқитындарғабұлнәрсе таңғажайыпболыпкөрінедідепойлаймын
5Бірақмемлекеттікмұрағаттардатіркелгенфактілерді бұрмалауорынсыз
6Мұндайжағдайдаменіңшектеншығуымдұрыс болмаседі.Меноқиғаныболғандайбаяндаймын, қателікжібермеуүшінсаналытүрдеәрекететемін
7Олардыңсөздерініңкүшінеқаттытаңғалғаным соншалық,патшажиналыстарыменбанкеттерде болғаноқиғалардыңбәрінжазыпалумен айналысатындарменкеңесугетырыстым
8Өйткені,сіздербілетіндей,патшаістерінбастаған сәттенбастап,демалуғакеткенгедейіноныңбарлық сөздеріменістерінжазыпалудәстүрібар-бұлөте тамашажәнепайдалыкелісім.
9Өйткенікелесікүніісбасталғанғадейіналдыңғы күнніңістеріменсөздерініңхаттамаларыоқылады,ал егерқандайдабірбұзушылықболса,мәселебірден шешіледі
10Сондықтан,айтылғандай,менмемлекеттік жазбалардандәлақпараталдымжәнесіздіңпайдалы ақпараталуғақаншалықтықұштарекеніңізді білетіндіктен,фактілердітиістіретпенбаяндадым 11ҮшкүнненкейінДеметриусадамдарыналып,теңіз қабырғасыбойыменжетістадиябойыменаралғақарай жүріп,көпірденөтіп,Фаростыңсолтүстікаудандарына беталды
12Солжердеололардытеңізжағасындасалынған,өте әдеміжәнеоқшаужердесалынғанүйдежинап,аударма
15Оларғақажеттініңбәрімолмөлшердеқамтамасыз етілді.Бұғанқоса,Доротейпатшаныңөзіүшінкүн сайындайындалғандайдайындықжасады,өйткеніоған патшаосылайбұйрықбергенеді
16Оларкүнсайынтаңертеңсарайғакеліп,патшамен амандасқаннанкейінөзүйлерінеқайтыпкететін 17Барлықяһудилердіңдәстүрібойынша,олар қолдарынтеңіздежуып,Құдайғадұғаетті,соданкейін өздеріайналысыпжатқанүзіндініоқып,аударуға кірісті,меноларға:«Неліктенолардұғаетералдында қолдарынжуды?»–депсұраққойдым
18Олармұныңешқандайжамандық жасамағандарыныңбелгісіекенінтүсіндірді(өйткені әрбірәрекетқолменжасалады),өйткеніоларөздерінің асылжәнеқасиеттіжолыменбәрінәділдікпен шындықтыңбелгісідепсанайды.
19Менайтқанымдай,оларкүнсайынтыныштығымен жарықтығыменкөзтартарлықжердекездесіп,өз жұмыстарынаберілген.
20Аудармажұмысыжетпісекікүндеаяқталды,дәл осымақсатпенұйымдастырылғандай
21Жұмысаяқталғаннанкейін,Деметриусаударма жасалғанжердегіяһудихалқынжинап, аудармашылардыңкөзіншебарлығынаоқыпберді Аудармашыларғакөрсетілгензорпайдаүшінхалықта олардықаттықуантты
22ОларДеметрийдідежылылебізбенмақтап,одан бүкілзаңдыкөшіріпалып,көшірмесінбасшыларына ұсынудыөтінді
23Кітаптароқылғаннанкейін,діниқызметкерлер, аудармашылардыңақсақалдары,яһудиқауымдастығы жәнехалықбасшыларыорындарынантұрып: «Осындайтамаша,қасиеттіжәнедәлаударма жасалғандықтан,онысолқалпындақалдыружәнеоған ешқандайөзгерісенгізугеболмайды»,–деді 24Барлықжиналғандармақұлдағанкезде,оларғаөз дәстүрлерібойыншажазылғансөздердіқосунемесе өзгертуарқылыкезкелгенөзгертуенгізгеннемесе түсіріпалғанкезкелгенадамғақарғысайтуды бұйырды.
25Бұлкітаптыңболашақтаөзгеріссізсақталуын қамтамасызетуүшінжасалғанөтеақылдысақтық шарасыболды.
26Бұлжағдайпатшағажеткенде,олқаттықуанды, өйткеніолөзіойлаптапқанжоспардыңқауіпсіз орындалғанынсезді
27Оғанбүкілкітапоқылыпберілді,сондаолзаң шығарушыныңрухынақаттытаңқалды
28ОлДеметрийге:«Негетарихшыларменақындардың
31Олаздапесінжиғаннанкейін,Құдайданнеліктен басынатүскенбақытсыздықтытүсіндіруін жалбарынды
32Түсіндеоғанбосқызығушылықтанқарапайым адамдарғақасиеттішындықтардыжеткізгісікелетіні жәнеегеролтоқтаса,денсаулығынқалпынакелтіретіні аянболды
33Менсондай-ақтрагедиялықақындардыңбірі Теодектестіңаузынанкітаптажазылғанкейбір оқиғалардыөзініңпьесаларыныңбірінебейімдемек болғанкездеекікөзіндекатарактапайдаболғанын естідім
34Олбасынатүскенбақытсыздықтыңсебебінтүсінген кезде,көпкүнбойыҚұдайғадұғаеттіде,кейін қалпынакелді
35Менайтқанымдай,патшаДеметрийдіңбұлмәселе бойыншатүсіндірмесіналғаннанкейін,құрмет көрсетіп,кітаптардымұқиятсақтаудыжәнеоларды қасиеттітүрдеқорғаудыбұйырды.
36ОлаудармашыларданЯһудеяғаоралғаннанкейін жиікеліптұрудыөтінді,өйткеніолардыендіүйлеріне жіберуікерекеді,дедіол.
37Бірақоларқайтыпкелгенде,ололардыдостарындай қабылдайтын,бұлдұрыседі,жәнеолароданмол сыйлықтаралатын.
38Ололардыңүйлерінеоралуынадайындықжасауды бұйырдыжәнеоларғаөтежомарттықпенқарады
39Оләрқайсысынаеңжақсыүлгідегіүшшапан,екі таланталтын,бірталантсалмағыбарбуфетжәнеүш диванғаарналғанбарлықжиһаздысыйғатартты
40ОлкүзетшілеріменбіргеЕлазарғакүмісаяқтарымен барлыққажеттіжабдықтарыбаронтөсек,отыз талантқабағаланғанбуфет,онкүлгіншапанжәне кереметтәж,еңжақсызығырматадантоқылғанжүз бөлік,сондай-ақтостағандарменыдыстаржәне Құдайғабағышталуүшінекіалтынстақанжіберді
41Сондай-ақ,олхаттаерадамдардыңбіреуіоған қайтыпоралғысыкелсе,оларғакедергіжасамауды өтінді
42Өйткеніолосындайбілімдіадамдардыңортасында болудыүлкенмәртебедепсанадыжәнебайлығынбос әурешіліккеемес,оларғажұмсағандыжөнкөрді 43АлендіФилократ,меніңуәдембойыншатолық оқиғасізде
44Меніңойымша,сізмифологтардыңжазбаларына қарағандабұлмәселелерденкөбірекләззаталасыз.
45Өйткенісізжанғапайдалынәрселердізерттеуге берілгенсізжәнеоғанкөпуақытжұмсайсыз.Мен жазыпалуғатұрарлықбасқаоқиғалардыбаяндауға тырысамын,сондасізолардымұқиятоқып, құлшынысыңызүшінеңжоғарымарапатқаиеболасыз