

LayangsakaAristeas
PAMBUKA
InglayangAristeas,salahsawijiningpamulihansingpaling pentinglankunaingkoleksiiki,kitawisadohbangetsaka AdamlanHawa,adohbangetsakaBanjir.Tulisaniki nampilaketontonanketahananumatmanungsa,singwis manggonmanehingBumi,kanthibangsa-bangsasingkuat singuripkanthikemegahanlankaluhuran.
Kowébakalmacaingkénébabaganbibliofilgedhé pisananPtolemyPhiladelphus.Dhèwèkékepéngin nglumpukké"kabèhbukuingdonya"ingperpustakaané ingAlexandria.Akhiré,amargasemangatékanggo ngamanakésijikaryagedhéHukumYahudidhèwèké ngedol100000tawanankanggobukukuwiIki mbokmenawaregapalingdhuwursingtaudibayarkanggo sijikarya.Ikinuduhakéalesansingoraumumkanggo pungkasaningTawananAgung
PrastawaingnarasiikikedadeyannalikaRatuArsinoesing misuwurisihurip,singtilardonyataun270SMTanggal pastinepanulisanikioramesthi.
Rincianbabaganuripkraton,diskusibabaganmasalah sosialingjamansaikipancennarikkawigatenlanjelas banget.Ingjamansaiki,pancenanehndelengrajalan tamu-tamunedolananpitakon-wangsulannalikapesta
Strukturkaryapanyerepanikikayaingngisoriki:
1DedikasibukuikikanggoPhilocrates 2.Tindakanawal:
(a)UsulansakaPustakawankanggombebasakepara tawananYahudiminangkaijolbuku (b)Emansipasi.
(c)LayangsakaPhiladelphusmarangEleazar (d)Wangsulane
(e)Jeneng-jenengpanitiasingditunjukkanggo nerjemahakebukukasebut
3Katranganbabaganhadiahkraton:
(a)Meja(mbokmenawaperabotpalingrumitsingtau digawe)
(b)Liyanemenehi.
4KatranganbabYerusalem (a)Candhi(lansistemsaluranbanyu)
(b)Upacarakasebut.
(c)Benteng
(d)Kutha (e)Pedésaan.
5PamitanEleazar 6PanjelasanEleazarbabaganangger-anggeringToret(iki kawicaksanansingjero).
7Resepsi
8Pesta(72pitakonanlanwangsulan)
9.TerjemahanKitabSuci.
BAB1
IngwektupembuwanganwongYahudiingMesir,Ptolemy Philadelphusngumumakeawakedheweminangkabibliofil gedhesingpertama.Dhewekekepenginduwekabehbuku ingdonyaingperpustakaane;kanggoentukHukumMusa, dhewekenawakakeijol-ijolan100000tawanankanggo karyakasebutkanthinguwuh,"Ikipancenanugerahcilik!" 1Amargaakuwisnglumpukakematerikanggosejarah singorabisadilalekakebabagankunjungankumenyang Eleazar,ImamAgungwongYahudi,lanamargasampeyan, Philocrates,amargasampeyanorakelangankesempatan kanggongelingakeaku,wisnyimpenakehsawisenampa akunbabaganmotiflantujuanmisiku,akuwisnyoba nggambarakekanthijelasbabaganperkarakasebutkanggo sampeyan,amargaakungertimanawasampeyanduwe katresnanalamikanggosinau,kualitassingminangka duwekemanungsapalingdhuwur-terus-terusannyoba 'nambahkawruhlanentuk'apaliwatsinausejarahutawa kanthimeluacarakasebutdhewe.
2Kanthicaraiki,kanthinjupukunsur-unsursingpaling mulya,jiwabakalmapaningkasucian,lansawisenetepake tujuaneingtakwa,tujuansingpalingmulya,jiwakasebut nggunakakeikiminangkapandhuansingorabisasalahlan kanthimangkonoentuktujuansingpasti.
3Pengabdiankumarangngudikawruhagamasing ndadekakeakunindakakeutusanmarangwongsingwis daksebutakemau,singdiurmatibangetdeningwargane dhewelandeningwongliya,amargakabecikanlan kamulyane,lansingduwedokumensingpalingajikanggo wongYahudiingnegaranedhewelaningnegaramanca kanggointerpretasihukumilahi,amargahukum-hukum kasebutditulisingperkamenkulitnganggoaksaraYahudi 4Kedutaanikibanjurdaktindakakekanthisemangat, sawisepisanannemokakekesempatankanggonjaluk ngapuramarangrajaatasjenengeparatawananYahudi singwisdigawasakaYudeamenyangMesirdening bapakneraja,nalikadhewekepisanannguwasanikuthaiki lanngrebuttanahMesir
5Akuugakuducritababikimarangkowe,amargaaku yakinmanawakowe,kanthisipatmumarangkasucenlan simpatimumarangwong-wongsinguripmiturutanggeranggeringToretsuci,bakalluwihgampangngrungokake critasingarepdakcritakake,amargakowedhewebubariki tekasakapuloikilankepenginbangetngrungokakekabeh singbisambangunjiwa.
6Ingwektusingkepungkuruga,akungirimcathetan fakta-faktasingdakanggeppantesdicritakakebabaganras Yahudi,--cathetansingdakpikolehisakaparaimamagung singpalingwicaksanaingtanahMesirsingpaling wicaksana.
7Amargakowékepénginbangetnduwékawruhbabagan bab-babsingbisamigunanikanggopikiran,akurumangsa daditanggungjawabkukanggomènèhikowékabèh informasisinganaingkekuwatanku
8Akukudunengrasakakekewajibansingpadhamarang kabehwongsingnduweniwataksingpadha,nangingaku rumangsaluwih-luwihmarangkoweamargakoweduwe cita-citasingmulya,lanamargakoweoramungsedulurku ingwatak,orakurangsakagetih,nangingugasijikaroaku ingnguberkabecikan
9Amargaoraanakesenengansingdijupuksakaemas utawabarang-barangliyanesingdiajenideningpikiran singcetheksingmenehimupangatsingpadhakaronguber budayalansinausingditindakakekanggonjagabudaya kasebut
10Nangingsupayaakuoranggawekowekeselamarga pambukasingdawabanget,akubakallangsungnerusake critakuiki
11DemetriussakaPhalerum,presidenperpustakaanraja, nampadhuwitakehbanget,kanggotujuanngumpulake, sakisa-isane,kabehbukuingdonya
12Liwattukulantranskripsi,dhèwèkénindakaké,kanthi kemampuansingpalingapik,tujuanéraja.
13Nalikaakuanaingkono,dhèwèkéditakoni,"Piraèwu bukusinganaingperpustakaan?"landhèwèkémangsuli, "Luwihsakarongatusèwu,dhuhraja,lanakubakal ngupayaingwektucedhakkanggonglumpukakésisané uga,supayatotallimangatusèwubisadigayuhAku dikabariyènangger-anggeringToretwongYahudipantes ditranskripsilanpantesdilebokakeingperpustakaan panjenengan!"
14"Apasingngalangikowénindakkéiki?"wangsulané raja"Kabèhsingdibutuhkéwisdipasrahkémarangkowé!"
15'Wong-wongmaukududiterjemahake,'wangsulane Demetrius'amargaingnegaranewongYahudi,dheweke nggunakakealfabetsinganeh(kayawongMesirugaduwe bentukhurufkhusus)lanngomongnganggodialeksing aneh.
16Wong-wongmaumesthinenggunakakebasaSiria, nangingorakayangono;basanebedabanget
17NalikaSangPrabumangertossadayakasunyatankasus kasebut,panjenenganipundhawuhsupadosnyeratserat dhatengImamAgungYahudisupadostujuanipun(ingkang sampundipunjlentrehaken)sagedkalaksanan
18Mikiryenwektunewistekankanggomeksapanjaluk, singwiskerepdakajokakemarangSosibiussakaTarentum lanAndreas,kepalapengawalpribadi,kanggopembebasan wong-wongYahudisingwisdipindhahsakaYudeadening bapaknerajaamarganalikakanthikombinasirejekilan wanidhewekewisnggawaseranganingkabehdistrik Coele-SuriahlanFenisiadadimasalahsingsukses,ing prosesmenerornegarakasebutdaditakluk,dheweke nggawasawetaramungsuhelanliyaneditawan
19Cacahéwong-wongsingdigawasakanegaraYahudi menyangMesirorakurangsakasatusèwu.
20Sakacacahéwong-wongmau,dhèwèkényawisaké telungpuluhèwuwongpilihanlanmanggonakéing garnisun-garnisuningwilayah-wilayahdésa
21(LansadurungewektuikiakehwongYahudisingteka menyangMesirkarowongPersia,laningperiode sadurungeisihanawongliyasingdikirimmenyangMesir kanggombantuPsammetichusingkampanyenglawanraja Etiopia.Nangingikiorakayaakehetawanansingdiangkut PtolemyputraLagus)
22Kayasingwisdakkandhakake,Ptolemymilihsing palingapik,yaikuwong-wonglanangsingisihenomlan misuwuramargawani,lannyawisakesenjata,nanging akehwongliya,singwistuwabangetutawaenombanget kanggotujuaniki,lanugaparawanita,dhewekedadi budak,duduamargadhewekepenginnindakakeikisaka kekarepanedhewe,nangingdhewekedipeksadening prajuritesingngakuminangkahadiahkanggolayanansing wisdiwenehakeingperang
23Kayasingwiskasebut,sawiseentukkesempatan kanggongamanakepembebasane,akumaturmarangraja kanthialesaningngisoriki'Ajangantitumindakkita ngapusitembung-tembungkita.'
24Amargaangger-anggeringToretsingoramungpengin kitatranskripsinangingugakanggoditerjemahakeiku kagunganekabehbangsaYahudi,apaalesansingbisakita temokakekanggoutusankitanalikaakehbangetwongwongmauisihdadibudakingkratonmu?
25Kanthikasampurnanlankasugihaningsih-rahmat Paduka,mugiPadukauwalakentiyang-tiyangingkang kaiketingpangawulaningkangsengsara,amargikados ingkangsampunkawulamangertosikanthisusahpayah, GustiAllahingkangmaringiangger-anggerdhateng tiyang-tiyangwauinggihGustiAllahingkangngreksa kratonPaduka.
26Wong-wongmaunyembahGustiAllahsingpadha GustilanPenciptaAlamSemesta,kayadenemanungsa liyane,kayadeneawakedhewe,dhuhraja,sanajankita nyebutPanjenenganenganggojenengsingbeda-beda, kayataZeus1utawaDis
27Jenengikidiwenehakekanthicocogbangetmarang dhewekedeningleluhurkitasingpertama,kanggo nandhakakeyenPanjenengane,singliwatPanjenengane kabehbarangdiparingiuriplandadiana,mesthiwae minangkaPenungganglanGustineJagadRaya
28Wenehanacontokabecikanmarangkabehmanungsa kanthingluwariwong-wongsingdikunjara.
29Sawisésawetarawektu,nalikaakundedongakanthi temen-temenmarangGustiAllahsupayaPanjenengané ngaturaképikiranérajasupayakabèhtawananbisa dibébaské(amargaumatmanungsa,minangkatitahé GustiAllah,dipengaruhilandipengaruhidéning Panjenengané.
30Mulané,kanthipirang-pirangpandonga,akunyuwun marangPanjenenganésingnguwasaniati,supayaSang Prabukepénginngabulaképanyuwunku
31Akuduwépangarep-arepgedhébabagankaslametané wong-wongmauamargaakuwisyakinyènGustiAllah bakalngabulaképandongaku
32Nalikawong-wongkanthiniatmurningrancang tumindakkanggokepentingankabeneranlannindakake tumindakmulya,GustiAllahKangMahakuwasabakal nggawausahalantujuanemenyangmasalahsingsukses)-
rajangangkatsirahelanndelengakukanthiraisingbungah takon,'Miturutmu,piraewucacahe?'
33Andreas,singngadegingsacedhake,mangsuli,'Luwih sakasatusewu.'
34'Pancenikusih-rahmatcilik,'ujareraja,'singdijaluk Aristeassakakita!'
35BanjurSosibiuslansawetarawongliyasinganaing konokandha,'Ya,nangingikibakaldadipakurmatansing cocogkanggokaluhuranmuyenkowemenehihakpilih wong-wongikiminangkatumindakpengabdianmarang GustiAllahsingMahaAgung'
36KowéwisdiurmatibangetdéningGustiAllahKang Mahakuwasalandiluhurakéngluwihikabèhleluhurmuing kamulyanlanikumungpantesyenkowékudungaturaké kurbanpanuwunsingpalinggedhémarangPanjenengané miturutkekuwatanmu.
37Sakingsenengekaroargumentasikasebut,dheweke mrentahakesupayagajiparaprajuritditambahikanthi jumlahdhuwittebusan,supayasabenbudakdiwenehirong puluhdrachmae,supayaprentahumumditerbitakelan registerparatawanandipasangingkono
38Panjenenganénuduhakésemangatsingpalinggedhéing bisnisiki,amargaGustiAllahsingwisngrampungaké tujuankitakanthisakabèhélanmeksapanjenenganénebus oramungwong-wongsingwistekaingMesirkarotentara bapakné,nangingugasapawaésingwistekasadurungé wektuikuutawasawiséikudigawamenyangkraton 39Dhèwèkédiwelingnèkdhuwittebusanbakalngluwihi patangatustalenta
40Akumikirbakalmigunanikanggonyisipakesalinan prentahkasebut,amargakanthicaraikikamulyaningraja, singdiwenehikekuwatandeningGustiAllahkanggo nylametakewongakeh,bakaldigaweluwihjelaslanluwih nyata.
41DhawuheSangPrabukayaingngisoriki:'Kabehwong singngladenitentarabapakkunalikaperangnglawanSiria lanFenisialannalikanyerangnegaraYahudilandadi duweketawananYahudilannggawabalimenyangkutha AlexandrialantanahMesirutawangedolmenyangwong liya-lankanthicarasingpadhakarotawanansinganaing tanahkusadurungewektukasebututawadigawamrene sawise-kabehsingduwetawanankasebutkudulangsung mbebasake,namparongpuluhdrachmaesabenwong minangkadhuwittebusan
42Paraprajuritbakalnampadhuwitikiminangkahadiah singditambahakemaranggajine,liyanesakakasraja.
43Kitamikiryenikunglawankarsanebapakkitalan nglawankabehkepatutanyendhewekekududitawanlan karusakantanahlantransportasiwongYahudimenyang Mesirminangkatumindaksembronomiliter
44Barangrampasansingtibaingtanganeparaprajuriting medanperangikukabehbarangrampasansingkudune direbutdeningparaprajurit
45Saliyanénggawérakyatdadibudak,kuwitumindak singoraadilbanget
46Mulané,amargawisdiakonimanawakitawisbiasa mènèhikeadilanmarangkabèhwonglanmliginémarang wong-wongsingoraadilingkahananperbudakan,lan amargakitangupayakanggotumindakadilmarangkabèh wongmituruttuntutankeadilanlantakwa,kitawis mutusaké,gegayutankarowong-wongYahudisinganaing kahananperbudakaningpéranganendiwaésakawilayah
kekuasaankita,manawawong-wongsingnduwènikudu nampajumlahdhuwitsingwisditemtokakelanmbébaské wong-wongmaulanoraanawongsingkudutelatnglakoni kewajibané.
47Sajronetelungdinasawisediterbitakeprentahiki, dhewekekudunggawedhaptarbudakkanggoparapejabat singditunjukkanggonindakakekekarepankita,lan langsungngetokakewong-wongsingditawan.
48Amargakitanganggepmanawabakalmigunanikanggo kitalanurusankitayenprakaraikikududirampungake 49Sapawaésingsenengkenamènèhiinformasibabagan sapawaésingoramanutkaroprentahé,kanthisyaratyèn wongmaukabuktensalah,dhèwèkébakaldadiabdiné; nangingbandhanébakaldiwènèhakémenyangkaskraton 50Nalikaprentahkasebutdiwacakakemarangrajakanggo disetujoni,prentahkasebutngemotkabehpranataliyane kajabaukara'tawanansinganaingtanahkasebut sadurungewektukasebututawadigawamrenesawise,'lan kanthiwelasasihlanjembaringatine,rajanambahake klausaikilanmenehiprentahsupayahibahdhuwitsing dibutuhakekanggonebuskududisetorkanthilengkap menyangparapambayarpasukanlanbankirkerajaan,lan mulaperkarakasebutdiputusakelanprentahkasebut disahkesajronepitungdina
51Hibahkanggonebusikuluwihsakanematussewidak talenta;amargaakehbayisinglaginyusoniwisdibebasake bebarengankaroibune
52Nalikaanapitakonanapajumlahrongpuluhtalenta kududibayarkanggoiki,rajadhawuhsupayaditindakake, lankanthimangkonodhewekenindakakekeputusane kanthicarasingpalinglengkap.
BAB2
Nuduhakekepiyecathetanpalingati-atibabaganurusan negaradisimpenBirokrasiPamrentahPanitiasing dumadisakaenemwongditunjukkanggonemoniImam AgungingYerusalemlanngaturijol-ijolankasebut Aristeasditugasakekanggongurusdelegasikasebut
1Sawisérampung,dhèwèkéndhawuhiDemetriussupaya nggawétuguperingatanbabagantranskripsibuku-buku Yahudi
2Amargakabehurusannegarabiyenditindakakekanthi prentahlankanthiakurasisingpalingtlitideningpararaja Mesiriki,lanoraanasingditindakakekanthisembrono utawatanparencana.
3Dadiakuwisnyisipakesalinanprasastilanlayang-layang kasebut,cacahinghadiahsingdikirimlansifatsaben hadiah,amargasabenhadiahkasebutungguling kaagunganlankatrampilanteknis
4IngngisorikisalinanprasastikasebutPrasastiDemetrius kanggorajaagung.'Wiwitpanjenenganmaringipitunjuk marangkula,dhuhraja,supayabuku-bukusingdibutuhake kanggongrampungakeperpustakaanpanjenengankudu dikumpulake,lanbuku-bukusingcacatkududidandani, kulawisngaturakeawakedhewekanthiati-atibanget kanggongrampungakekekarepanpanjenengan,lansaiki kuladuweproposalingngisorikikanggodiwenehake marangpanjenengan
5Kitab-kitabangger-anggeringToretwongYahudi(karo sawetaraliyane)oraanaingperpustakaan
6IkiditulisnganggoaksaralanbasaIbranilanwis ditafsirakekanthisembrono,lanoramakiliteksaslikaya singdikabarakemarangakudeningwong-wongsingngerti; amargaoratauanarajasingnjaga.
7Ikiperludigaweakuratkanggoperpustakaanmuamarga hukumsinganaingkono,amargaasalesakaGustiAllah, kebakkawicaksananlanbebassakakabehcacat
8Mulane,parasastrawanlanpujanggasartaakehpenulis sejarahorangrujukbuku-bukuikilanwong-wongsingwis lanisihuripmiturutbuku-bukukasebut,amargakonsepsi uripewong-wongmausucilanreligiusbanget,kayasing diomongakeHecataeussakaAbdera
9Menawipanjenengankepareng,dhuhSangPrabu,serat badhedipunseratdhatengImamAgungingYerusalem, nyuwunsupadospanjenenganipunngutusenempinisepuh sakingsabensukutiyangingkangsampungesangkanthi mulyalanpalingtrampilingangger-anggeripunsupados kitasagedmangertospoin-poiningkangdipunsepakati deningmayoritastiyang,lansasampunipunpikantuk terjemahaningkangakurat,sageddipunlebetakening papaningkangcethakanthicaraingkangpanteskangge karyalantujuanpanjenengan.
10Muga-mugakamakmurantansahndadosnapanjenengan!
11Nalikapangeling-elingikiwisdiwenehake,rajadhawuh supayaditulislayangmarangEleazarbabaganperkara kasebut,singugamenehikatranganbabaganpembebasan paratawananYahudi
12Panjenenganébanjurmènèhiemasbobotésèkettalenta lanpérakpitungpuluhtalentasartawatularangakèh kanggonggawémangkok,wadhahanggur,méja,lan cangkirkurban.
13Panjenenganéugamrentahakémarangwong-wongsing njagapeti-petinésupayangidinaképaratukangmilihbahan apawaésingdibutuhakékanggotujuankasebut,lansupaya satustalentadhuwitkududikirimkanggonyedhiyakaké kurbankanggobaitsucilankanggokabutuhanliyané
14Akubakalmenehikatranganlengkapbabaganpakaryan ikisawiseakunyawisakesalinanlayang-layangkasebut marangkoweLayangsakarajakasebutkayaingngisoriki:
15'RajaPtolemeusngaturakesalamlanpangabektimarang ImamAgungEleazar
16AmargaanaakehwongYahudisingmanggoning kerajaankitasingdigawasakaYerusalemdeningwong Persianalikajamankekuasaanelanluwihakehmanehsing tekakarobapakkumenyangMesirminangkatawananakehwongsingdilebokakeingtentaralanmbayargajising luwihdhuwurtinimbangbiasane,lannalikadhewekewis mbuktekakekasetyaneparapemimpin,dhewekembangun bentenglanditugasakesupayawongMesiraslibisawedi karodheweke
17Lannalikaakumunggahtahta,akunduwenisikapsing becikmarangkabehrakyatku,lanluwih-luwihmarang wong-wongsingdadiwarganegaramuakuwis mbebasakeluwihsakasatusewutawanan,mbayarsing duweregapasarsingcocogkanggodheweke,lanyenana kejahatansingditindakakemarangrakyatmuliwathawa nepsuwongakeh,akuwismenehigantirugimarang dheweke
18Motifsingnjalaritumindakkuyaikukepinginankanggo tumindakkanthisalehlanngaturakepanuwunmarang GustiAllahsingMahaAgungamargawisnjagakratonku kanthitentremlankamulyaningsaindengingjagad
19Kajabaiku,wong-wongsakabangsamusingisihenom wisdakrekrutdaditentaraku,lanwong-wongsingpantes dadiabdikulanpantesdipercayadeningkraton,wis dakpilihdadipejabat.
20Saikiamargaakukepenginbangetnuduhakerasamatur nuwunkumarangwong-wongikilanmarangwong-wong Yahudiingsaindengingjagadlanmaranggenerasising bakalteka,akuwismutusakeyenangger-anggermubakal diterjemahakesakabasaIbranisingdigunakakeing antaranekowemenyangbasaYunani,supayabuku-buku ikibisaditambahakemenyangbuku-bukukerajaanliyane ingperpustakaanku
21Bakaldadikabecikanlanganjarankanggosemangatku yensampeyanmilihenempinituwasakasabentaler sampeyan,wong-wongsingmulyalantrampilinganggeranggersampeyanlanbisanerjemahake,supayaing pitakonansinganaregejegan,kitabisanemokakeputusan singdisepakatimayoritas,amargapenyelidikankasebut nduwenikepentingansingpalingdhuwur.
22Akungarep-arepbisamisuwurkanthingrampungake pakaryaniki
23AkuwisngutusAndreas,kepalapengawalkulan Aristeaswong-wongsingdakajenibangetkanggo ngaturakeprakaraikimarangkowelanmenehikowesatus talentaperak,woh-wohanpisanansakapisungsungku kanggopadalemansucilankurbanlanupacaraagama liyane
24Menawipanjenengankersanyeratseratdhatengkula babagankekarepanpanjenenganbabaganmenika, panjenenganbadhémaringisih-rahmatingkangageng dhatengkulalanmaringikulajanjipaseduluranénggal, amargisedayakekarepanpanjenenganbadhékalaksanan kanthicepetPamit!
25Eleazarmangsulilayangikikanthitrepkayaingngisor iki:'ImamAgungEleazarngaturakesalammarangRaja Ptolemeus,kancasejatiné
26Panyuwunkusingpalingdhuwuryaikukanggo kesejahteraanmulankesejahteraanRatuArsinoe,adhine, lananak-anakmu
27Akuugasehat.Akuwisnampalayangmulanaku bungahbangetkarotujuanmulanpituturmusingmulya 28Akunglumpukkékabèhwonglanmacakékitabkuwi marangwong-wongmausupayapadhangertibab pengabdianmumarangGustiAllahkita
29Akuuganuduhakecangkir-cangkirsingkokkirim,rong puluhemaslantelungpuluhperak,limangmangkoklan mejaupacarapenahbisan,sartasatustalentaperakkanggo kurbansesajilannyediakakebarang-barangsing dibutuhakeingPadalemanSuci
30Peparing-peparingikidigawamenyangakudening Andreas,salahsawijiningabdiPadukasingpaling kinurmatan,landeningAristeas,loro-loronewongapiklan sejati,misuwuramargakawruhe,lanpantesingsabencara dadiwakilsakaprinsip-prinsipluhurlantujuan-tujuan Padukasingbener
31Wong-wongikiwisngaturakepesenmumarangakulan nampawangsulansakaakusingcocogkarolayangmu. Akubakalsarujukkarokabehsingmigunanikanggokowe sanajanpanyuwunanmuoraumum
32AmargiPadukasampunmaringimanekawarna kabecikandhatengwargakitaingkangagenglanboten badhedipunlalekaken
33Mulanéakulangsungngaturakékurbankanggokowé, adhine,anak-anakmu,lankanca-kancamu,lankabèhwong padhandedongasupayarencanamuterusmakmur,lan supayaGustiAllahKangMahakuwasanjagakratonmu kanthitentremlanmulya,lansupayaterjemahanhukum suciikimigunanikanggokowélanbisaditindakakékanthi sukses
34Ingngarepewongakeh,akumilihenempinituwasaka sabentaler,wong-wongsingbeciklanjujur,lanakuwis ngutusdhewekemenyangkowekarosalinananggeranggeringToretkita
35Dhuhrajaingkangadil,panjenenganbadhemaringi pitedahbilihsanalikaterjemahanangger-anggeringToret rampung,tiyang-tiyangwaubadhedipunwangsulaken malihdhatengkitakanthislametPamit!
36Ikijeneng-jenengéparapinituwa:Sakasukukapisan, Yusuf,Hizkia,Zakharia,Yohanes,Hizkia,lanElisa
37Sakatalerkapindho,Yudas,Simon,Samuel,Adaeus, MatatiaslanEschlemias.
38Sakatalerkatelu:Nehemia,Yusuf,Theodosius,Baseas, Ornias,Dakis
39Sakasukukapingpapat,Yonatan,Abraeus,Elisa, Ananias,Chabrias
40Sakasukukalima,Ishak,Yakub,Yesus,Sabbataeus, Simon,Lewi.
41Sakasukukapingenem,Yudas,Yusuf,Simon,Zakharia, Samuel,Selemas
42Sakasukukapitu,Sabbataeus,Zedekia,Yakub,Ishak, Yesias,Natthaeus
43Sakasukukapingwolu,Theodosius,Jason,Jesus, Theodotus,John,Jonathan.
44Sakatalerkangkapingsanga,yaikuTeofilus,Abraham, Arsamos,Yason,Endemias,Daniel
45Sakasukukapingsepuluh,Yeremia,Eleazar,Zakharia, Baneas,Elisa,Datheus
46Sakasukukapingsewelas,Samuel,Yusuf,Yudas, Jonathes,Chabu,Dositheus.
47Sakasukukapingrolas,Isaelus,Yohanes,Theodosius, Arsamos,Abietes,lanYehezkiel
48Kabèhcacahépitungpuluhloro.Kayangono wangsulanéÈléazarlankanca-kancanémaranglayangé raja
BAB3
Ingkonoditerangakemejapalingapiklanayusingtau digaweUgaanahadiahliyanesingsugih,menarik didelengsakapenggaliananyaringMesir
1Saikiakubakalnerusakenebusjanjikulanmenehi katranganbabagankaryasenikasebut
2Ikudigawekanthikatrampilansingluarbiasa,amarga rajaorangiritbiayalanngawasiparatukangkanthipribadi.
3Mula,dhewekeorabisangapusibageanapawaesaka pegaweyankasebututawangrampungakekanthisembrono
4Kapingpisan,kulabadhengaturakenkatranganbabagan tabelkasebut
5SangPrabukepenginbangetyenkaryaikikuduukurane gedhebanget,landhewekenjaluksupayawong-wong Yahudiingwilayahkasebuttakonbabaganukuranmeja singwisanaingbaitsuciingYerusalem.
6Nalikapadhanjlentrehakeukuran-ukurane,panjenengane banjurtakonapadhewekeolehgawestruktursingluwih gedhe
7LansawetaraimamlanwongYahudiliyanemangsuli yenoraanasingbisanyegahdheweke.
8Landhèwèkékandhanèkdhèwèképénginbanget nggawéukuranépinglima,nangingdhèwèkéragu-ragu supayaoraanagunanékanggoupacaraingbaitsuci.
9Panjenenganékepénginsupayapisungsungéoramung disimpeningPadalemanSuci,amargabakalluwih nyenengakeyènwong-wongsingduwékuwajiban ngaturakékurbansingpantesbisanindakakekanthibecik ingméjasingwisdigawe.
10Dhèwèkéorangirayènméjasingbiyèndigawécilik mergakurangemas,nangingkayané,ujare,anaalesan kenapaméjakuwidigawésakadimensiiki.
11Saupamaprentahewisdiwenehake,mesthiorabakal anakekurangandana
12Mulanékitaajangantinglanggarutawangluwihi ukuransingwisditemtokake
13Ingwektusingpadha,dhèwèkémrentahakesupaya nggunakakékabèhwujudsenisingmanekawarna,amarga dhèwèkéminangkawongsingduwékonsèpsingpaling luhurlanalamwismaringidhèwèkéimajinasisingtajem singnggampangakédhèwèkémbayangaképenampilan singbakaldiwènèhakédéningkaryasingwisrampung
14Panjenenganéugamènèhiprentah,yèningKitabSuci Yahudioraanaprentahé,kabèhkududigawésaéndahéndahé
15Nalikapandhuankayangonowisdiwènèhaké, pandhuankasebutkududitindakakékanthitliti.
16Mejamaudigawesakaemasmurni,dawanerongasta, ambanesakasta,landhuwuresaksetengahasta
17Singtakgambarakeduduemastipissingdipasanging ndhuwurpondasiliyane,nangingkabehstrukturedigawe sakaemasgedhesingdilasdadisiji
18Lanpadhagawepinggiransakubengekangambanesak epektangan
19Lananakaranganbungaombak,diukirkanthirelief awujudtalisingdigawekanthiapikbangetingtelung sisihe
20Amargawujudésegitelulangayagawéanépadhapersis ingsabensisihé,mulasisihendiwaésingdibalik,katoné padhawaé
21Sakarongsisihingsangisorepinggiran,singmiring menyangmejaminangkakaryasingapikbanget,nanging sisihnjabasingnarikkawigatenwongsingnonton
22Saikipinggiranndhuwursakalorosisihe,singdhuwur, landhepamarga,kayasingwiskasebut,pinggiraneanatelu sisi,sakasudutpandangapawaewongbisanyedhak 23Lananalapisan-lapisanwatularangreganeingtengahtengahetalisingtimbul,lankabehmaudianyamsijilan sijinenganggopirantisenisingoraanatandhingane 24Kanggokeamanan,kabehmaudipasangnganggojarum emassingdilebokakeingbolonganingwatu-watukasebut 25Ingsisih-sisihedijepitdadisijinganggopengikat supayatetepkuwat.
26Ingpéranganpinggirméjasingmiringmunggahlan ketemukaromripat,anapolaendhogingwatu-watularang regane,singdiukirkanthirumitdéningreliefsingterusterusan,singrapetnyambungingsakubengéméja
27Laningsangisorewatu-watusingwisdisusunkanggo nggambarakeendhog,parasenimannggawemakuthasing isinekabehjiniswoh-wohan,ingndhuwureanakluster anggurlanbulirjagung,kurmaugaapel,landelimalan liya-liyane,singdisusunkanthicetha.
28Woh-wohanikidigawesakawatularangregane, warnanepadhakarowoh-wohanedhewelandiiketing pinggir-pinggiremejanganggopitaemas.
29Lansawisémakuthawoh-wohandipasang,ingngisoré anapolaendhogliyanésingdipasangingwatu-watumulia, lankaryasulinglantimbulliyané,supayaloro-loronesisih mejabisadigunakaké,miturutkekarepanésingnduwèni lanamargasakaiku,karyaombaklanpinggiranédiulur ngantitekansikilmeja
30Ingsangisoreambanemeja,wong-wongmaunggawe lanmasangpiringgedhesingkandelepatangdriji,supaya sikilebisadilebokakeingnjero,landijepitkenceng nganggopinsingdipasangingsoketingsangisore pinggiran,supayasisihmejaendisingdisenengiwongbisa digunakake
31Dadidadicethayenkaryakasebutdimaksudakekanggo digunakakeingendiwae.
32Ingmejakasebutdhewe,dhewekengukir'maeander', kanthiwatu-watularangreganesingngadegingtengahtengahe,rubilanzamrudlanonyxugalanakehjiniswatu liyanesingunggulingkaendahan
33Laningsandhinge'maeander'anaselembarjaringan singapikbanget,singndadekaketengahmejakatonkaya belahketupat,laningndhuwureanakristallankuning, kayasingdiarani,singdigawe,singngasilakekesansing oraanatandhinganekanggosingndeleng.
34Sikilmejadigawenganggoendhaskayakembanglili, saenggakatonkayakembanglilisingmlengkunging sangisoremeja,lanbagean-bageansingkatonmakili godhong-godhongsingngadegjejeg
35Dasarsikilinglemahikudigawesakawatumirahlan ukuranesaktelapaktangan.
36Rupanekayasepatulanambanewolungdriji
37Ingndhuwurésikilékabèhanaingsadhuwuré
38Lansikiledigawekayawitivysingthukulsakawatu, dianyamkaroakanthuslandiubengiwitanggursing ngubenginganggoklusteranggur,singdigarapingwatu, ngantitekanpucuksikil.
39Kabehpapatsikildigawekanthigayasingpadha,lan kabehdigawelandipasangkanthitrampil,lankatrampilan lankawruhsingluarbiasadigunakakekanggonggawe selaraskaroalam,saengganalikaudharadiobahakedening angin,obahdiwenehakemenyanggodhong-godhong,lan kabehdigawecocogkarokasunyatansingdiwakili
40Lansisihndhuwurmejadigawedaditelungbagean kayatriptychon,lankabehmaudipasanglandiiket nganggokeraningsadawanekabehkarya,saengga pertemuansambungankasebutorabisadidelengutawa ditemokake
41Kandeléméjakuwiorakurangsakasetengahhasta, mulakabèhgawéankuwimesthingentèkakéakèhtalenta
42Amargarajaorakepénginnambahiukurané,dhèwèké nggunakakédhuwitsingpadhakarosingdibutuhakéyèn méjakuwiukuranéluwihgedhé
43Lankabehwisrampungmiturutrencanane,kanthicara singapikbangetlannggumunake,kanthisenisingoraana tandhinganelankaendahansingoraanatandhingane
44Sakamangkokcampuranmau,lorodigawesakaemas, lansakangisorngantitengahdiukirnganggoreliefkanthi polasisik,laningantaranesisik-sisikmauwatu-watu muliadilebokakekanthikatrampilanartistiksinggedhe.
45Banjurana'maeander'dhuwurésakhasta,kanthi lumahédigawesakawatularangreganemanekawarna, nampilakegaweyanlankaendahansenisinggedhe
46Ingndhuwureanamosaik,digaweawujudbelahketupat, katonkayajaringlantekanpinggir
47Ingtengah,tameng-tamengciliksingdigawesakawatuwatularangreganesingbeda-beda,diselehakesilihgenti, lanjinisebeda-beda,ambaneorakurangsakapatangdriji, nambahkaendahanpenampilane.
48Ingsisihndhuwurpinggiranéanahiasankembanglili singlagimekar,langugusananggursingsalingterkait diukiringsakubengé.
49Kayangonokuwiwujudémangkok-mangkokemasmau, lansabenmangkok-mangkokmauisinéluwihsakarong mangkok.
50Cangkir-cangkirperakkuwinduwélumahsingalus,lan digawékanthiapikbangetkaya-kayakanggokacamata, saénggakabèhsingdicedhakkébakalkatonluwihcetha tinimbangingpangilon
51Nangingorabisanggambarakekesannyatasing diasilakekaryaseniikiingpikirannalikawisrampung.
52Amarga,nalikawadhah-wadhahikiwisrampunglan diselehakejejer-jejer,pisananmangkokperakbanjur mangkokemas,banjurmangkokperakliyane,lanbanjur mangkokemasliyane,tampilansingditampilakepancen orabisadigambarake,lanwong-wongsingtekakanggo ndelengorabisanyingkirakepemandangansingapik bangetlantontonansingnggumunake
53Kesansingdiasilakesakatontonankasebutmaneka warna.
54Nalikawong-wongndelengwadhah-wadhahemas,lan pikiranenyinaonisabendetailpengerjaankanthilengkap, jiwanepadhagumunbanget.
55Nalikaanawonglanangsingkepenginndelengwadhahwadhahperaksinganaingngarepe,kabehkatonsumunar ingsakubengepanggonanengadeg,lanmenehirasaseneng singluwihgedhemarangwong-wongsingndeleng
56Saenggapancenmokalkanggonggambarakekaendahan artistiksakakarya-karyakasebut.
57Bokor-bokoremasmaudiukiringtengahnganggo karanganbungawitanggur
58Laningsakubengepinggirane,dhewekenganyam karangankembangsakatanduranivy,myrtle,lanzaitun minangkarelieflanmasangwatularangreganeingkono.
59Bageanliyanesakakaryareliefdigawekanthipolasing beda-beda,amargadhewekenggaweminangkatitik pakurmatankanggongrampungakekabehkanthicarasing panteskanggokamulyaneraja.
60Cekakaos,bisadijlentrehakemanawaingkasraja utawaingkasliyane,oraanakaryasingbisamadhani reganeutawakatrampilanseni
61SangPrabutansahnggatekakewong-wongmau,amarga panjenenganesenengngungkulikaluhuraningrancangane.
62Amargakerepbangetdhèwèkénglalekakeurusan resminé,lanngentèkakéwektunékaroparaseniman amargakuwatiryènkabèhkududirampungakékanthicara singpanteskanggopanggonansingbakaldikirimihadiah
63Dadikabehmauditindakakekanthigedhe,kanthicara singpanteskanggorajasingngirimhadiahlankanggo imamagungsingdadipanguwasanegarakasebut
64Oraanawatesanwatularangregane,amargaorakurang sakalimangewusingdigunakakelankabehukuranegedhe.
65Katrampilansenisingpalingluarbiasadigunakake, saenggareganewatulanpengerjaankasebutkapinglima luwihlarangtinimbangemas.
BAB4
RinciansingcethababagankurbankasebutAkurasising orabisadisalahakesakaparaimampancenpentingPesta sekssinggalakGambaranbabagancandhilansaluran banyune
1Akuwismenehikatranganbabaganhadiahikiamarga akumikirikiperlu
2Poinsabanjureingnarasiikiyaikucritababagan lelampahankitamenyangEleazar,nangingsingpertama akubakalmenehikatranganbabagankabehnegarakasebut
3NalikakitatekaningtanahYahudi,kitaweruhkutha kasebutdumunungingtengah-tengahYudeaingpucuk gunungsingdhuwurbanget
4Ingpucukingcandhikasebutdibangunkanthikabeh kaluhurane.
5Ikudiubengidéningtelungtémboksingdhuwuréluwih sakapitungpuluhhastalandawanélanambanécocogkaro strukturbangunané.
6Kabèhbangunankuwidicirikakékarokaagunganlan reganésingdurungtauanasadurungé
7Ikucethayenoraanabiayasingdihematkanggolawang lanpengikat,singnyambungakekarocagaklawang,lan stabilitasambanglawang
8Gayagordenugacocogbangetkarogayalawangmlebu.
9Kainéamargaanginobahterus-terusan,lannalikaobah ikidikomunikasikakesakangisorlankordenénonjol ngantitekantitikpalingdhuwur,katonpemandangansing nyenengakesingmehorabisadisingkirakewong
10Konstruksimisbyahkasebutcocogkaropapankasebut dhewelankarokurbanobaransingdiobongnganggogeni ingndhuwure,landalanmenyangkanaugapadha
11Analerengmunggahsingalon-alon,diaturkanthitrep kanggotujuankesopanan,lanparaimamsingngladeni nganggosandhanganlenan,ngantitekantlapakansikil
12PadalemanSucimadhepmangetanlansisihmburine madhepmangulon.
13Sakabèhélantainédiaspalnganggowatulanlereng mudhunmenyangpanggonansingwisditemtokake,supaya banyubisadialirakékanggongumbahgetihsakakurban, amargaèwonankéwandikorbanakéingkanaingdina-dina riyaya
14Lananasumberbanyusingoraanaenteke,amarga sumberalamisingakehbangetmetusakanjeroareacandhi 15Kajabaiku,anaugasumur-sumursingapikbangetlan orabisadigambarakeingsangisorelemah,kayasing dituduhakemarangaku,kanthijaraklimangfurlonging sakubengelokasicandhi,lansabensumurkasebutnduweni pipasingorakaetungsaenggakali-kalisingbeda-beda padhakumpul
16Lankabehmaudiiketnganggotimahingsisihngisor laningtemboksisih-sisine,laningndhuwureakehplester
singwisdisebar,lansabenbageansakapakaryankasebut ditindakakekanthiati-atibanget.
17Anaakehbolongankanggobanyuingdasaraltarsing orakatondeningkabehwongkajabakanggowong-wong singmeluingpelayanan,saenggakabehgetihkurbansing dikumpulakekanthijumlahakehbakaldiresikisajrone sakedhepmripat
18Kayangonokuwipanemukubabagankarakterwadukwaduklansaikiakubakalnuduhakekepiyecaraneiki dikonfirmasi
19Wong-wongmaununtunakuluwihsakapatangfurlong menyangnjabakuthalanngongkonakundelengmudhun menyangpanggonantartamtulanngrungokakeswarasing digawesakapatemonbanyu,saenggagedhenewaduk kasebutkatonjelas,kayasingwisdituduhake
20Pelayananparaimamingsabenbaboraana tandhingane,sakasegiketahananfisiklanugasaka layanansingteraturlanmeneng
21Amargakabehpadhamakaryakanthispontan,sanajan mbutuhakegaweyansingnglarani,lansabenwongduwe tugaskhusussingdiwenehakemarangdheweke
22Ibadahditindakaketanpakendhatanasing nyedhiyakakekayu,anasingnyedhiyakakelenga,anasing nyedhiyakakeglepunggandumsingapik,anasing nyedhiyakakerempah-rempah;anaugasingnggawa potongandagingkanggokurbanobaran,singnuduhake kekuwatansingapikbanget
23Amargapadhangangkatnganggotanganloro-lorone sikilpedhet,singsabentanganboboteluwihsakarong talenta,lanmbuwangnganggotangansiji-sijinekanthicara singapikbangetmenyangpapansingdhuwuringmisbyah lanoratauluputnyelehakeingpanggonansingtepat
24Semonougapotongan-potonganwedhuslanuga wedhusgembelikuapikbangetamargabobotelanlemune. 25Kanggowong-wongsingduwepegaweyan,mesthi milihkewansingtanpacacatlanutamanesinglemu,lan kanthimangkonokurbansingwisdakjlentrehake ditindakake
26Anapanggonankhusussingwisditemtokakékanggo wong-wongmaungaso,ingngendiwong-wongsingwis dibebasakésakatugaslungguh
27Nalikaikikedadeyan,wong-wongsingwisngasolan wissiyapnerusaketugasebakalngadegkanthispontan amargaoraanasingmenehiprentahbabaganpengaturan kurban
28Kahanansepisingpalingjerongebakingantiwongbisa mbayangakeyenoraanasiji-sijiawongsinganaingkono, sanajansejatineanapitungatuswongsingmelukerja, saliyaneakehwongsingsibuknggawakurban
29Kabèhdilakonikanthirasahormatlankanthicarasing panteskanggoGustiAllahsingMahaAgung
30Akulankanca-kancagumunbangetnalikandeleng Eleazarlaginindakaketugas,ndelengcaranénganggo klambi,lankamulyanépenampilané,singkatonsakajubah singdienggolanwatu-watularangsinganaingawaké
31Analoncengemasingsandhanganesingngantitekan sikile,ngetokakemelodisinganeh,laningloro-loroneana wohdelimakanthikembangmanekawarnakanthiwarna singapikbanget
32Panjenenganénganggosabukkangéndahbanget, ditenunnganggowarna-warnakangpalingéndah
33IngdhadhanedhewekengagemramalanGustiAllah, kayasingdiarani,ingngendirolaswatu,sakamacemmacemjinis,dipasangbebarengankaroemas,ngemot jeneng-jenengparapamimpinsuku,mituruturutanasli, sabenwatusumunarkanthicarasingorabisadigambarake kanthiwarnatartamtu
34Ingsirahedhewekenganggotiara,kayasingdiarani,lan ingtengahbathukeanaserbansingoraanatandhingane, diademkerajaansingkebakkamulyankanthiasmaneGusti Allahsingditulisnganggoaksarasuciingpiringemas sawisedianggeppantesnganggolambang-lambangikiing upacara-upacara
35Penampilanéwong-wongmaundadèkaképikiran gumunlanbingungngantiwongrumangsakaya-kayawis nemoniwongsingasalésakajagadliya
36Akuyakinmanawasapawaesingmeluingtontonan singwisdakcritakakeikibakalkebakrasagumunlan gumunsingorabisadigambarake,lanbakalkepincut bangetingpikiranenalikamikirbabagankasucensingana ingsabendetaillayanankasebut
37Nangingsupayakitabisaentukinformasisinglengkap, kitamunggahmenyangpucukbètèngingsacedhakélan ndelengsakubengé
38Dumunungingpapansingdhuwurbanget,lan dibentenginganggoakehmenara,singdibangunnganti tekanpucuke,digawesakawatu-watugedhe,kanthitujuan, kayasingwisdikabarake,kanggonjagawilayahcandhi, supayayenanaserangan,utawapambrontakanutawa seranganmungsuh,oraanasingbisamlebuingtembok singngubengicandhi
39Ingmenarabètèngdipasangmesinperanglanmaneka warnamesin,lanposisinéluwihdhuwurtinimbang bunderantémboksingwisdaksebutaké
40Menara-menarakasebutugadijagadeningwong-wong singdipercayasingwismenehibuktipalinggedhebabagan kasetyanemarangnegarane
41Wong-wongikiorataudiidinininggalakebètèng, kajabaingdinariyayalanmungkanthirombongan,lanuga orangidinakewongliyamlebu
42Dhewekeugaati-atibangetnalikaanaprentahsaka kepalaperwirasupayanglebokakepengunjungkanggo mriksapanggonankasebut,kayasingwisdiajarakesaka pengalamankitadhewe.
43Wong-wongmauoragelemnglebokakéakusanajan akumungwonglorosingoranganggogegamankanggo ndelengkurbansingdiwènèhaké.
44Lanpadhanegesakemanawadhewekekaiketdening sumpahnalikakepercayaankasebutdiwenehakemarang dheweke,amargakabehwissumpahlankaiketkanggo nindakakesumpahkanthisuci,sanajancacahelimangatus, dhewekeorabakalngidiniluwihsakalimangwongmlebu bebarengan.
45Bètèngikuminangkapangayomankhususcandhilan pangadegéwisnguwatakékanthikuwatsupayabisa nglindhungikanthiefisien
BAB5
GambaranbabagankuthalandésaBandhingakeAyat11 karokahanansaiki.Ayat89-41mbukakkepiyewongkuna ngira-irawongsarjanalanwongpriyayi
1Ukurankuthaikiukuranésedheng
2Klilingékurangluwihpatangpuluhfurlong,sakadohé singisadikira-kira.
3Menara-menaranédisusunawujudteater,kanthidalan gedhésingnyambungingantarane.Saiki,persimpangan menarangisorkatonnangingmenarandhuwurluwihkerep dikunjungi
4Amargalemahikumunggah,amargakuthaikidibangun ingndhuwurgunung.
5Anaugaundhak-undhakansingnujumenyangprapatan dalan,lananawongsingtansahmunggah,lananaugasing mudhunlanpadhanjagajaraksakasijilansijinesabisabisaneingdalanamargawong-wongsingkaiketdening aturankasucian,supayaajangantindemekapa-apasing dilarang
6Oratanpaalesanyenparapendiriaslikuthaikimbangun kanthiproporsisingcocog,amargadhewekeduwe wawasansingjelasbabaganapasingdibutuhake
7Amarganegaraikijembarlanayu
8Sawetarapéranganérata,mliginédistrik-distriksing kalebuSamaria,kayasingdiarani,lansingwewatesankaro tanahIdumea,péranganliyanépagunungan,mliginésing jejerkarotanahYudea.
9Mulané,rakyatkudungabdimarangtetanènlanngolah lemahsupayabisanduwépanènsingakèh
10Kanthicaraiki,sabenjinistetanènbisaditindakakelan panensingakehbisadipanèningsaindengingtanah kasebut
11Kutha-kuthagedhélanngalamikemakmuransingpadha padhetpenduduké,nangingoranggatekakewilayahdésa, amargakabèhwongduwékecenderunganalamikanggo uripsingkebakkesenengan,amargasabenwongnduwèni kecenderunganalamikanggonguberkesenengan 12BabsingpadhaugakedadeyaningAlexandria,sing ngluwihikabehkuthaingbabaganukuranlankemakmuran. 13Wong-wongdesakanthipindhahsakadistrikpedesaan lanmanggoningkuthandadekaketetanendadiala:mula kanggonyegahdhewekemanggoningkutha,raja ngetokakeprentahsupayadhewekeoramanggoningkono luwihsakarongpuluhdina
14Lankanthicarasingpadha,dhèwèkémènèhipandhuan tertulismarangparahakim,yènprelungetokakesurat panggilanmarangsapawaésingmanggoningnegara kasebut,kasuskasebutkududirampungakésajronelimang dina
15Lanamargadhewekenganggepperkarakasebutpenting banget,dhewekeuganunjukpetugashukumkanggosaben distrikkaroasisten-asistene,supayaparapetanilanpara pengacaraneorangosongakelumbungkutha,tegese,asil pertanian,kanggokepentinganbisnis
16AkungidinipenyimpanganikiamargaEleazarsing nuduhakekanthicethapoin-poinsingwiskasebut
17Amargagedhebangetenergisingdigunakakekanggo ngolahlemah
18Amargatanahikiditanduriwitzaitunsingakehbanget, karopanenjagunglankacang-kacangan,karowitanggur uga,lananaakehmadu
19Jiniswitwoh-wohanlankurmaliyanéoradiitung dibandhingakekaroiki
20Anasapi-sapimanekawarnacacahelanpangonansing suburkanggodheweke.
21Mulané,wong-wongmaukanthibenerngakoniyèn distrik-distrikingdésambutuhaképopulasisingakèh,lan
sesambunganantaranékuthalandésa-désadiaturkanthi bener.
22Akehbangetrempah-rempah,watularangregane,lan emasdigawamenyangnegarakasebutdeningwongArab.
23Amarganegaraikioramungcocogkanggotetanèn nangingugakanggoperdagangan,lankuthaikisugihseni lanorakekuranganbarangdagangansingdigawanyabrang segara.
24Kuthaikinduwènipelabuhansingcocoglanjembaring Askalon,Joppa,lanGaza,ugaingPtolemaissing diadegakédéningRajalannduwèniposisisentral dibandhingakekaropanggonanliyasingkasebut,amarga oraadohsakapanggonan-panggonankasebut.
25Negaraikingasilakésamubarangkanthimelimpah, amargadisiramikanthibecikingsabenarahlan dilindhungisakabadai.
26KaliYordan,kayasingdiarani,singoratauasat,mili ngliwatitanahkono
27Wiwitanenegaraikijembaréorakurangsaka60yuta hektarsanajansawiséikuwong-wongtanggateparo nyeranglan600000wongdipanggoniingsawah-sawah singsabensawahésatushektar.
28KalikayaKaliNilmilinalikamangsapanènlan mbanyonisebagéangedhétanah
29CedhakkarodistrikduwekewongPtolemais,kaliiku milimenyangkaliliyanelanmilimenyangsegara
30Kali-kaliinggunungliyané,kayasingdiarani,mili mudhunmenyangdataranlanngliputiwilayahsekitarGaza landistrikAshdod
31Negaraikidiubengipageralamilanangelbanget diseranglanorabisadiserangdeningpasukangedhe, amargadalanesempit,kanthijurangsingngambanging ndhuwurlanjurangsingjero,lankarakterwilayah pegunungansingkasarsingngubengikabehtanahkasebut.
32Kitadikandhaniyensakapegunungantetangganing Arabbiyentembagalanwesidipikolehi
33Nanging,ikimandhegnalikajamanpamaréntahan Persia,amargapanguwasaingwektuikunyebarake laporanpalsuyenpangopènantambangoraanagunanelan larangkanggonyegahnegaranedirusakdening pertambanganingdistrikkasebutlanbisaugadirebutsaka dhewekeamargapamaréntahanPersia,amargakanthi bantuanlaporanpalsuikidhewekenemokakealesan kanggomlebudistrikkasebut
34Saikiaku,sadulurkuPhilocrates,wismenehisampeyan kabehinformasipentingbabaganikikanthiringkes.
35Akubakalnjlèntrèhakékaryaterjemahaningsekueliki
36ImamAgungmilihwong-wonglanangsingnduweni karakterpalingapiklanbudayapalingdhuwur,kayasing dikarepakesakawongtuwanesingmulya
37Wong-wongmauoramungwistrampilingsastra Yahudi,nangingugawissinaukanthitlitibabagansastra Yunani
38Mulané,wong-wongmaunduwenikualifikasikhusus kanggongladèniingkedutaanlanpadhanindakakétugas ikikapanwaéprelu
39Dhewekenduwenifasilitassingapikkanggokonferensi landiskusibabaganmasalahsinganagandhenganekaro hukum
40Wong-wongmaumilihdalantengah--lanikimesthi dalansingpalingapikkanggoditindakake
41Wong-wongmauoranganggosumpahserapahsing kasarlanorasopan,nangingkabehpadhaorasombonglan orataunganggepawakedheweluwihunggultinimbang wongliya,lannalikangobrol,dhewekewissiyap ngrungokakelanmenehiwangsulansingcocogkanggo sabenpitakonan
42Lankabehwongmaukanthitlitinetepiaturanikilan luwihkepenginngungkuliliyaneingbabagannetepiaturan ikilankabehwongmaupantesdadipamimpinlan kabecikané
43Lanwongbisamirsanikepriyewong-wongmautresna marangEleazarkanthioragelemdipisahakesakadheweke lankepriyedheweketresnamarangwong-wongmau.
44Saliyanélayangsingditulismarangrajababaganbali kanthislamet,dhèwèkéuganjalukkanthitulusmarang Andreassupayakerjakanggotujuansingpadhalanuga njalukakusupayambantukanthikemampuankusing palingapik
45Sanajankitawisjanjibakalmenehiperhatiansing palingapikkanggoprakaraiki,dhewekeujarmanawa dhewekeisihsedhihbanget,amargadhewekengerti manawaraja,amargasakakabecikane,nganggepiku minangkahakistimewasingpalingdhuwur,saben-saben dhewekekrungubabaganwongsingluwihunggul tinimbangkanca-kancaneingbabaganbudayalan kawicaksanan,kanggongundangdhewekemenyangkraton 46Akuwiskrungupituturbeciksakadhèwèkésing ngandharakeyènkanthimilihwongsingadillan wicaksana,dhèwèkébakalngamanakepangayomanpaling gedhékanggokratoné,amargakanca-kancakayangono bakalkanthitanpawatesmènèhidhèwèkésaransingpaling migunani
47Lanwong-wongsingsaikidiutusdeningEleazar marangdhewekemesthinduwenisipat-sipatkasebut.
48Landhèwèkékerepsumpahyèndhèwèkéorabakal nglilaniwong-wongmaulungayènmungkapentingan pribadinédhéwésingdadimotifpendorongnanging dhèwèkéngutuswong-wongmaukanggokauntungan umumkabèhwarga
49Amarga,ujare,uripsingapikikugumantungsaka netepiaturanhukum,lantujuanikiluwihakehdigayuh liwatngrungokaketinimbangmaca
50Sakaikilanpernyataanliyanésingmèmper,jelasapa perasaanémarangwong-wongmau
BAB6
Panjelasanbabaganadatistiadatwong-wongsing nuduhakeapategesetembung,"Najis"Intilanasalsaka "KapercayanmarangGustiAllah"Ayat48-44menehi gambaransingapikbabaganKetuhananfisiologi
1Preludisebutakekanthiringkesinformasising diwenehakekanggonjawabpitakonankita
2Amargaakungirayenumumewongkepenginweruh babagansawetaraundang-undang,utamanebabagan daging,omben-omben,lankewansingdianggepnajis 3Nalikakitatakonkenapa,amargamunganasijiwujud titah,sawetarakewandianggepnajiskanggodipangan,lan liyanenajissanajandidemek(amargasanajananggeranggeringToretkasebuttelitibangetbabaganumume perkara,nangingluwihtelitibabaganperkarakayaiki) dhewekemiwitiwangsulanekayaingngisoriki:
4'Kowéweruh,'ujare,'sepiragedhénépengaruhcaraurip lanpergaulankitamarangkita;kanthisesrawungankaro wongala,wong-wongbakalweruhtumindakalalandadi sengsarasajroneuripé;nangingyènuripkarowong wicaksanalanwicaksana,wong-wongbakalnemokaké carakanggouwalsakakebodhoanlanmbenerakéuripé
5Panyerathukumkitasingpertama-tamanetepakeprinsipprinsipkesalehanlankabeneranlannandurakeprinsipprinsipkasebutpoindemipoin,oramungliwatlarangan nangingugaliwatpanggunaanconto-conto,singnuduhake efekdosasingmbebayanilanpaukumansingditindakake deningGustiAllahmarangwongsingsalah
6AmargaPanjenenganembuktekakedhisikyenmungana sijiGustiAllahlankekuwatanediwujudakeing saindengingjagadraya,amargasabenpanggonankebak karokedaulatan-Nelanoraanaprekarasingditindakake kanthirahasiadeningmanungsaingbumisingorabisa didelengdeningkawruh-Ne
7Amargakabehsingditindakakemanungsalankabehsing bakalkelakoningmangsangarepwiscethatumrap Panjenengane
8Kanthinerangakebebenerikikanthitlitilannerangake kanthigamblang,panjenenganenuduhakeyensanajanana wongsingmikirarepnindakakepialaapamaneh nindakake,dhewekeorabakalbisalolossakakedeteksi, amargapanjenenganenerangakeyenkekuwataningGusti Allahnyebaringkabehangger-anggeringToret
9Wiwitsakawiwitane,dhewekenedahakemanawakabeh manungsakajabaawakedhewepercayamarangananeakeh dewa,sanajandhewekedheweluwihkuattinimbang makhluksingdisembahkanthimuspra.
10Amarganalikapadhanggawerecawatulankayu,padha ngakuyenreca-recaikureca-recasakawong-wongsing wisnggawebarangsingmigunanikanggouriplanpadha nyembahreca-recamau,sanajanpadhaduwebuktising jelasyendhewekeoraduweperasaan
11Amargaikubakaldadibodhobangetyennganggepyen anawongsingdadidewaamargasakaciptaanedhewe
12Amargaparapenemumungnjupukbarang-barang tartamtusingwisdigawelankanthinggabungake, nuduhakeyenbarang-barangkasebutnduwenikegunaan anyar:dhewekedheweoranggaweintisakabarang kasebut,mulaikuminangkaperkarasingmuspralanbodho yenwongnggaweallahmanungsakayaawakedhewe
13Amargaingjamansaikianaakehwongsingluwih kreatiflanluwihpintertinimbangwong-wongingjaman biyensingwisdidewakake,nangingdhewekeorabakal nyembahmarangdheweke.
14Parapangriptalanpanulismitos-mitosikimikiryèn dhèwèkéikuwongYunanisingpalingwicaksana
15Yagenekitaperlungomongbabaganwong-wongliyane singkepincutkarokatresnan,wongMesirlanliya-liyane, singgumantungmarangkewangalaklanumumejinis kewansingnggremetlansapi,lannyembahdheweke,lan menehikurbanmarangdhewekenalikaisihuriplannalika wismati?
16Saiki,SangJuruAngger-anggerkita,minangkawong singwicaksanalandiwenehikanugrahankhususdening GustiAllahkanggomangertenisamubarang,njupuk tampilansinglengkapbabagansabenrinciantartamtu,lan ngubengikitanganggobentengsingorabisaditembuslan tembokwesi,supayakitaorabisanyampurkarobangsa
liya,nangingtetepsuciingawaklanjiwa,bebassaka kabehimajinasisingmuspra,nyembahGustiAllahsing MahaKuwasasingngluwihikabehtitah
17Mulané,paraimamMesirsingwisnimbang-nimbang akèhprakarakanthitliti,lanngertiurusankita,nyebutkita "wong-wongéGustiAllah"
18Ikiminangkagelarsingorakanggomanungsaliyane nangingmungkanggowong-wongsingnyembahGusti Allahsingsejati
19LiyaneikududumanungsasakaGustiAllahnanging sakapanganan,ombenan,lansandhangan
20Amargakabehwatakendadekakedhewekenemokake panglipuringbab-babikisingoradianggeppenting, nangingingsakubengebarang-barange
21Ingantaraneumatkita,sajroneuripkayangono,sing dadipertimbanganutamayaikukedaulatanGustiAllah.
22Mulané,supayakitaorakenakarusakandéningapawaé singnjijiki,utawauripkitadirusakdéningkomunikasising ala,Panjenenganéngayomikitasakasabensisihnganggo aturankasucèn,singmengaruhiapasingkitapangan, utawaombèn,utawaraba,utawakrungu,utawandeleng
23Sanajan,umume,kabehperkaraikupadhaingkonstitusi alami,amargakabehdiaturdeningsijikekuwatansing padha,nanginganaalesansingjeroingsabenkasus individukenapakitaoranggunakakebarang-barang tartamtulansenengnggunakakebarang-barangliyane kanthiumum
24Kanggoilustrasi,akubakalngrembugsijiutawarong poinlannerangakemarangkowe
25Ajangantikowékenainggagasansingngremehake menawaNabiMusanulisangger-anggerekanthiati-ati bangetamargatikus,musang,lanliya-liyane
26Kabehpranatanikidigawekanggokabenerankanggo mbantunggolekikabecikanlannyempurnakakekarakter.
27Amargakabehmanuksingkitagunakakeikujinaklan dibedakakekarokebersihane,manganmacem-macemjinis pari-parianlankacang-kacangan,kayatadara,manukdara perkutut,walang,pitikalas,ugaangsa,lankabehmanuk liyanesakakelasiki
28Nangingmanuk-manuksingdilarangbakal koktemokakeminangkamanukliarlankarnivora,nganiaya liyanekanthikekuwatansingdiduweni,lankanthikejem golekpanganankanthimemangsamanuk-manukjinaksing kasebutingndhuwur
29Lanoramungkuwi,nangingugapadhanyeretwedhus gembellanbocah-bocah,lanuganglaranimanungsa,sing wismatiutawaisihurip,lankanthinyebutakenajis, Panjenenganemenehipratandhaliwatwong-wongmauyen wong-wongmau,singkanggone
Wong-wongsingwisnetepiangger-anggeringToretwis ditetepake,kudunindakakekabecikaningsajroningatine lanoranganiayasapawaekanthingandelakekekuwatane dheweutawangrampokapa-apa,nangingngarahakedalan uripemiturutkeadilan,kayadenemanuk-manukjinaksing wiskasebut,manganmacem-macemjiniskacang-kacangan singthukulingbumilanoranganiayangantingrusak seduluredhewe.
30Mula,legislatorkitamulangakemarangkitamanawa kanthicarakayangeneikipratandhadiwenehakemarang wongwicaksana,yendhewekekuduadillanoranindakake apa-apakanthikekerasan,lanoranganiayawongliya kanthingandelakekekuwatanedhewe
31Amargandemekkewan-kewannajiskayasingwis kasebutikudianggeporapantesamargakebiasaane,mula apakitaorakudungati-atisupayakarakterkitadheweora rusakkayangono?
32Mulané,kabèhaturansingwisditetepakébabaganapa singdiidinakékanggomanuk-manuklankéwanliyané,wis ditetepakékanthitujuankanggomulangaképiwulang moralmarangkita.
33Amargapamisahankukulanpamisahancakar dimaksudakekanggomulangkitamanawakitakudu mbedakakeantaranetumindakindividukanthitujuan kanggonindakakekabecikan
34Amargakekuwataneawaklankegiyatanekabeh gumantungmarangpundhaklananggotaawakkita
35Mulane,dhewekemeksakitasupayangertimanawakita kudunindakakekabehtumindakkanthiwicaksanamiturut standarkabeneran,--luwih-luwihamargakitawis dipisahakekanthicethasakamanungsaliyane
36Amargaumumewonglanangliyanenajisakeawake dhewekanthilakujina,saengganindakakepialagedhe,lan kabehnegaralankuthagumunggungamargatumindakala kasebut.
37Amargaoramungpadhalakujinakarowonglanang, nangingugapadhanajisakeibunedhewelanmalahanakanakewadon.
38Nangingkitawisdipisahakesakadosa-dosakayangono
39Lanwong-wongsingwisdipisahakekanthicarasing kasebutingndhuwurugaditondoideningSangPemberi Hukumminangkasingnduwenipeparingmemori
40Kanggokabehkewan"singsikilebelahlannggayemi" nggambarakesimbolmemorikanggosingdiilhami.
41Amargatumindakngunyahpangananoraliyayaiku ngeling-elinguriplanpanguripan
42Amargauripikulumrahédiuripakenganggopangan, mulanéPanjenenganéugangajakkitaingKitabSuci nganggotembung-tembungiki:"Kowémesthibakal ngelingiGustiAllahsingnindakaképrekara-prekaragedhé lannggumunakéingkowé"
43Amarganalikadipikirakekanthibener,bakalkaton gedhelanmulya;pisanan,konstruksiawaklantatacara pangananlanpamisahansabenanggotaawak,lanluwih sakaiku,organisasiindra,operasilangerakanpikiransing orakaton,cepettumindaktartamtulanpanemuanseni, nuduhakeakaltanpawates
44Mulanédhèwèkéngajakkitasupayangélingiyèn pérangan-pérangansingkasebutingndhuwurdijaga bebarengandéningkekuwatanilahikanthikatrampilansing sampurna.
45AmargaPanjenenganewisnandhanisabenwektulan papansupayakitatansahngelingiGustiAllahsing nguwasanilannjagakita
46Amargababagandaginglanomben-omben, Panjenenganendhawuhikitasupayaluwihdhisikmenehi bageanminangkakurbanlanbanjurlangsungnikmati dhaharankita
47Kajabaiku,ingsandhangankita,Panjenenganewis maringikitasimbolpangeling-eling,lankanthicarasing padhaPanjenenganewisdhawuhsupayakitamasang pangandikailahiinggapuralanlawangkitaminangka pangeling-elingmarangGustiAllah.
48Laningtangankitauga,Panjenenganekanthitegas ndhawuhakesupayasimbolkasebutdipasang,kanthijelas
nuduhakeyenkitakudunindakakesabentumindakkanthi kabeneran,ngelingititahkitadhewe,lansingpaling pentingwedimarangGustiAllah
49Panjenenganéugandhawuhimanungsa,nalikalagituru lantangimanèh,supayamerenungaképakaryanéGusti Allah,oramungkanthitembung,nangingkanthimirsani kanthicethaowah-owahanlankesansingdiasilakémarang wong-wongmau,nalikaarepturu,lanuganalikatangi, kepriyésucilanorabisadimangertèniowah-owahansaka salahsijikahananikimenyangkahananliyané
50Kaunggulananalogibabaganmbedakakelanngelingi saikiwisdituduhakemarangkowe,miturutinterpretasikita babagan"kukusingbelahlancarangunyahpanganan".
51Amargaangger-anggeringToretkitaoradigawekanthi acakutawamiturutpikiransingsepisananmunculing pikiran,nangingkanthitujuankanggobebenerlanindikasi sakaakalsingbener
52Amargaliwatpandhuansingdiwenehakebabagan daginglanombenanlankasusndemektartamtu,dheweke oranjalukkitasupayaoranindakakeutawangrungokake apa-apatanpadipikirakeutawanggunakakeketidakadilan kanthinyalahgunakakekekuwatanakal.
53Ingkasuskéwangalakuga,prinsipsingpadhabisa ditemokaké
54Amargawatakmusang,tikus,lankéwankayaiki,sing kasebutkanthicetha,ikungrusak
55Tikus-tikusikungremehakelanngrusakapawae,ora mungkanggopangananedhewenangingmalahnganti ndadekakeapawaesingdirusakoraanagunanekanggo manungsa
56Kelasmusangugaaneh:amargasaliyaneapasingwis diomongake,uganduwenicirisingngremehake:Iku ngandhutliwatkupinglannglairakeliwatcangkem
57Lanamargasakaiku,tumindaksingpadhadianggep najisingmanungsa
58Amargakanthinggambarakekabehsingditampaliwat kupingingwicara,dhewekenglibatakewongliyaingpiala lannindakakenajissingorabiasa,amargaawakedhewe wisnajisdeningpolusisakatumindakorasaleh
59Lanrajamu,kayasingwisdikabarakemarangkita, tumindakbenerbangetnalikanumpeswong-wongkaya ngono
60Banjurakukandha,'Akukiramaksudmuparainforman, amargadheweketerus-terusanndadekakedhewekedisiksa landisiksangantimatikanthicarasingnglarani'
61'Inggih,'wangsulane,'ikiwong-wongsingdakkarepake; amargangawasikarusakanmanungsaikutumindaksing orasuci.'
62Lanangger-anggeringToretkitanglarangkitanglarani sapawaekanthitembungutawatumindak
63Cathetanringkeskubabaganprakaraikikudunebisa ngyakinakesampeyan,yenkabehperaturankitawis digawekanthitujuankanggokabeneran,lanoraanasing ditindakakeingKitabSucitanpadipikirakeutawatanpa alesansingtepat,nangingtujuaneyaikusupayakita sajroneuriplaningkabehtumindakkitabisanindakake kabeneraningngarepekabehwong,kanthielingmarang GustiAllahsingMahakuwasa
64Lanbabagandaginglanbarang-barangsingnajis, kéwansingnggremet,lankéwangalak,kabèhsistemiki ngarahmarangkabeneranlanhubungansingbener antaranemanungsalanmanungsa
65Miturutku,dhèwèkékoyanéwismbélakabèhperkara kanthiapik;amargaugababaganpedhet,wedhusgèmbèl lanang,lanwedhuskambingsingdikurbanaké,dhèwèké kandhanèkprelunjupuksakasapilanwedhusgèmbèl,lan ngurbanakékéwanjinaklanorangurbanakéapa-apasaka alas,supayaparakurbanbisangertitegessimbolissaka singmènèhiangger-anggerlanorakenapengaruhrasaisin singsombong.
66Sababwongsingngaturakekurban,ikuugangaturake nyawanedheweingsakehingrasa
67Akumikiryenrincianikibabagandiskusikitapantes dicritakake,lanamargakasucènlanmaknaalamisaka hukum,akuwisdidorongkanggonerangakekanthicetha marangsampeyan,Philocrates,amargapengabdian sampeyandhewekanggosinau
BAB7
Tekaneparautusankaronaskahbukusinglarangregane lanhadiah-hadiahPersiapankanggopestakratonSing duweomahlangsunglungguhingmejanglipurtamutamunekanthipitakonanlanwangsulan.Anasawetara wongwicaksanasingmenehikomentarbabagansosiologi
1SawiséÈléazarngaturakékurban,milihutusan,sarta nyiapakéakèhpeparingékanggoraja,dhèwèkébanjur ngutusakukabèhmenyangpanggonanékanthitentrem
2NalikaakulanrombongantekaningAlexandria,Sang Prabuenggaldiwenehikabarbabtekaneakulan rombongan
3Nalikamlebukraton,akulanAndreasngaturakesalam marangrajakanthiangetlanmasrahakelayangsingditulis deningEleazarmarangdheweke
4SangPrabukepenginbangetketemukaroparautusan mau,lanbanjurdhawuhsupayakabehpejabatliyane dibubarakelanparautusanditimbalienggalsowanmarang ngarsane
5Saikiikikejutanumumsingnyenengake,amargawis dadiadatkanggowong-wongsingtekakanggongadhep rajababaganperkarapentingsupayabisamlebuing ngarsaneingdinakapinglima,deneutusansakarajautawa kutha-kuthapentingkanthikangelanbisamlebuingIstana sajronetelungpuluhdinanangingwong-wongiki dianggeppantesdihormati,amargadhewekengajeni bendaranekanthidhuwur,muladhewekelangsungngusir wong-wongsingdianggeporaperlulanterusmlaku-mlaku ngantidhewekemlebulandhewekebisanampani.
6Nalikapadhamlebukarohadiahsingdikirimlan perkamen-perkamensingaji,singanatulisanhukum nganggoemasnganggoaksaraYahudi,amargaperkamen kasebutdisiapakekanthiapikbangetlansambungan antaranekaca-kacakasebutwisdigawengantiorakaton, rajasanalikandelengdhewekewiwittakonbabaganbukubukukasebut
7Sawiségulungan-gulunganmaudijupuksakasampulé landibukak,rajabanjurngadegradasujudpingpitu,karo ngandika:
8'Akumaturnuwunmarangkowé,kanca-kancaku,lanaku maturnuwunmarangPanjenenganésingngutuskowé luwihakèhmanèh,lansingpalingpentingyaikuGusti Allah,singnduwèniramalan-ramalaniki.'
9Nalikakabehwong,parautusanlanwong-wongliyane singanaingkono,padhanguwuhbebarenganlankanthi
swarasiji:'GustiAllahslametakeSangPrabu!'dheweke nangiskepati.
10Amargarasaluhuringjiwanelanrasapakurmatansing luarbiasasingwisdiwenehakemarangdheweke,dheweke meksanangisirejekine.
11Panjenenganédhawuhsupayagulungan-gulunganmau dilebokakémanèhingpanggonané,banjursawiséngucap salammarangwong-wongmau,dhèwèkékandha:'Pancen bener,paraabdinéGustiAllah,yènakukudungajèni buku-bukuiki,mulaakungundangkowémrene,lansawisé akurampung,akubakalnguluraketangantengen pasedulurankarokowé'
12Mulanéakunindakkéikidhisik.
13Akuwisnetepakeyendinaiki,nalikakowéteka,bakal dirayakakeminangkadinasinggedhelanbakaldirayakake sabentaunsajroneuripku.
14Ugakedadeyanyenikiminangkamengeti kamenangankuingangkatanlautnglawanAntigonus Mulaneakubakalsenengbangetbisapestakarokowedina iki
15Kabèhsingkokgunakake,’ujare,‘bakaldisiyapake kanggokowékanthicarasingpanteslankanggoakuuga karokowé’
16Sawisépadhangungkapakérasasenengé,dhèwèké mréntahsupayapanggonansingpalingapikcedhakbètèng diwènèhakémarangwong-wongmau,lansupayapersiapan kanggopéstakasebutditindakaké
17NikanorbanjurnimbaliDorotheus,kepalapunggawa kraton,singdadiperwirakhusussingditugasakekanggo njagawong-wongYahudi,lanmrentahakesupayadheweke nyiapakekabehsingdibutuhakekanggosabenwong.
18Amargapranatanikiwisdigawedeningrajalaniki minangkapranatansingkokdelengisihditindakakenganti saiki.
19Amargaakèhkuthasingnduwéadatistiadatkhusus babaganngombé,mangan,lanlungguh,nduwépetugas khusussingditunjukkanggonguruskabutuhané.
20Lansaben-sabenpadhasowanmarangpararaja, persiapandigawemiturutadatistiadatdhewe-dhewe, supayaoraanarasaoranyamansingngganggukesenengan kunjungankasebut
21Pancegahansingpadhaditindakakeingkasusutusan Yahudi.
22SaikiDorotheussingdadipelindungsingditunjuk kanggongurustamuYahudiikuwongsingsregepbanget 23Kabèhbarangsinganaingsangisorépangwasanélan singdipisahakékanggonampatamu-tamukuwi,digawa metukanggopésta.
24Panjenenganéngaturkursi-kursimaudadironglarik miturutprentahéraja
25Amargadhèwèkéwismrentahakésupayaseparowong lananglungguhingsisihtengenélanliyanéingmburiné, supayadhèwèkéorabisanyegahsakawong-wongmau pakurmatansingpalingdhuwur
26Nalikapadhalungguh,dhèwèkéndhawuhiDorotheus supayanindakakékabèhmiturutadatistiadatsing digunakakéingantaranéparatamuYahudi.
27Mulanédhèwèkéorangladèniparautusansucilanpara imamkurbansartawong-wongliyanésingwisbiasa ndedonga,lannyeluksalahsijisakakita,yaikuEleazar, imamYahudisingpalingtuwa,kanggondedonga
28Panjenenganébanjurngadeglanndedongakanthi nggumunake,'Muga-mugaGustiAllahKangMahakuwasa maringiberkahmarangpanjenengan,dhuhraja,kanthi sakehingkabecikankangwisdigawelanmugi-mugi Panjenenganémaringipanjenengan,garwa,anak-anak panjenengan,lankanca-kancapanjenengannduwèni barang-barangmauterus-terusansajronepanjenengan urip!'
29Krungutembung-tembungiki,tepuktangansingbanter lanbungahkeprungungantisuwe,banjurpadhasenengsenengmanganingpestasingwisdisiapake
30Kabehpengaturankanggolayananingmejaditindakake miturutprentaheDorotheus.
31Ingantaraneparaabdidalemanaparabangsawanlan liya-liyanesinglungguhingpapan-papankehormataning kraton.
32SangPrabunjupukkesempatansingdiwenehake deninglerensedhelaingpestakasebut,lantakonmarang utusansinglungguhingkursikehormatan(amarga dhewekediaturmiturutsenioritas),kepiyecaranesupaya kerajaaneorarusakngantipungkasan?
33Sawisémikirsedhela,dhèwèkémangsuli,'Kowéisa njagakeamananékanthicarasingpalingapiknèkkowé nirukabecikanéGustiAllahsingoramandhegAmarga nèkkowénuduhakéwelasasihlanngukumwong-wong singpantesnampapaukumanmituruttumindaké,kowé bakalngowahiwong-wongmausakapialalannuntun wong-wongmausupayamratobat.'
34SangPrabumemujiwangsulankasebutbanjurtakon marangwongsabanjure,kepiyecaranedhewekebisa nindakakekabehkanthibecikingkabehtumindake?
35Landhèwèkémangsuli,'Yènanawongsingnduwé sikapadilmarangkabèhwong,dhèwèkébakaltansah tumindakbeneringsabenkesempatan,ngelingiyènsaben pikiranéGustiAllahngertiYènkowénganggepwedi marangGustiAllahminangkatitikwiwitanmu,kowéora bakalluputsakatujuan.'
36SangPrabuugamujiwongiki,amargawangsulanelan takonmarangwongliyane,kepiyecaranedhewekebisa duwekancasingpadhapikiranekarodheweke?
37Panjenenganémangsuli,'Yènkowéweruhkowé nyinaonikapentinganéwongakèhsingkowépimpin,kowé bakalbecikndelengkepriyéGustiAllahmaringikabecikan marangumatmanungsa,nyedhiyakakékesehatanlan panganlan--kabèhbarangliyanéingmangsané'
38Sawiséngaturakésarujukékarowangsulankasebut,raja ndangumarangtamusabanjuré,kepriyécaranéngadhep lanmenehiputusanmarangdhèwèkésupayabisaéntuk pujiansanajansakawong-wongsinggagalmenang gugatané?
39Lanpanjenenganengandika,'Yenkowepadhaadiling wicaramarangkabehwonglanoratautumindakkurang ajarutawatiraniingtumindakmumarangwongsingsalah Lankowebakalnindakakeikiyenkowengati-aticara GustiAllahtumindakPanyuwunewong-wongsingmulya mesthibakalkawujud,denewong-wongsingoraentuk jawabansakapandonganebakaldiwenehiinformasiliwat impenutawakedadeyanbabaganapasingmbebayaniing panyuwunelanyenGustiAllahoranggebugidheweke miturutdosa-dosaneutawagedhenekekuwatane,nanging tumindakkanthisabarmarangdheweke'
40SangPrabumujiwonglanangmaukanthiangetamarga wangsulanelantakonmarangwonglanangsabanjure, kepiyecaranedhewekebisaorabisadikalahakeingurusan militer?
41Landhèwèkémangsuli,'Yèndhèwèkéorangandelaké kabèhmarangwongakèhutawapasukanperangé,nanging terus-terusannyuwunmarangGustiAllahsupayausahané kasil,nalikadhèwèkédhéwénindakakekabèhtugasé kanthisemangatkeadilan'
42Nampawangsulaniki,dhèwèkétakonmarangwong liyakepriyécaranédhèwèkébisadadiobyekwedikanggo mungsuhé
43Landhèwèkémangsuli,'Yènnalikanjagapersediaan senjatalanpasukansingakèh,dhèwèkékelinganyènbabbabikioraanadayanékanggonggayuhasilsingpermanen lankonklusif.AmargaGustiAllahuganandurrasawedi ingpikiranmanungsakanthimenehiwektutundhalan mungnampilakekaagungankekuwatané'
44Rajamujiwongikilanbanjurtakonmarangwong liyané,'Apakabecikansingpalingdhuwuringurip?'
45Landhèwèkémangsuli,'NgertiyènGustiAllahiku PangéraningJagadRaya,lanyèningprestasipalingapik kitadudukitasingnggayuhkasuksesannangingGusti Allahsingkanthikekuwatanénggawakabèhperkara menyangkasampurnanlannuntunkitamenyangtujuan.'
46SangPrabunguwuh-uwuhmenawawonglanangmau wismangsulikanthibecik,banjurtakonmarangwong sabanjurekepiyecaranesupayakabehbarangdarbeketetep utuhlanpungkasanemasrahakemarangparapeneruse kanthikahanansingpadha?
47Landhèwèkémangsuli,'Kanthindedongaterus-terusan marangGustiAllahsupayakowédiilhamikanthimotif singdhuwuringkabèhusahamulankanthimenehi peringatanmaranganakputumusupayaorakesengsem karoketenaranutawakasugihan,amargaGustiAllahsing maringikabèhpeparingikilanmanungsaorataumung menangkanthidhéwé.'
48SangPrabusarujukkarowangsulankasebutlantakon marangtamusabanjure,kepiyecaranesupayadheweke bisasabarngadhepiapawaesingdialami?
49Landhèwèkékandha,'Yènkowéngertibangetnèk kabèhmanungsadiutusdéningGustiAllahkanggo nduwènipialalankabecikansinggedhé,mergaora mungkinwonglanangbisalolossakaikiNangingGusti Allahsingkudutansahkitadongakaké,maringikitawani kanggongadhepi.'
50SangPrabubungahbangetkarowangsulanewong lanangmau,banjurngandikayenkabehwangsulanewongwongmauapik'Akuareptakonsijikarosijine,'ujare maneh,'banjurakumandhegsedhela:supayakitabisa nggatekakekesenenganingpestalannglampahiwektusing nyenengake.'
51Banjurdhèwèkétakonmarangwonglanangmau,'Apa tujuansejatisakawani?'
52Lanpanjenenganipunmangsuli,'Menawirencana ingkangsaedipunlampahiingwekdalbebayamiturutniyat wiwitanipun.AmargisadayakatindakakendeningGusti Allahkanggekauntunganpanjenengan,dhuhraja,amargi niyatpanjenengansae'
53Nalikakabehwongwistepuktanganminangkatandha setujukarowangsulankasebut,rajabanjurngandika marangparafilsuf(amargaorasawetarawongsinganaing
kono),'Miturutpamanggihku,wong-wongikiungguling kabecikanlannduwenikawruhsingluarbiasa,amarga kanthidadakandhewekewismenehijawabansingcocog kanggopitakonansingwisdakajokakemarangdheweke, lankabehwisnggaweGustiAllahminangkawiwitaning tembung-tembunge'
54LanMenedemus,filsufsakaEretria,ngendika,'Bener, dhuhSangPrabuamargawiwitjagadrayaikidiatur deningtakdirlanwiwitkitakanthibenermangerteni manawamanungsaikutitahGustiAllah,mulakabeh kekuwatanlankaendahanwicaraasalesakaGustiAllah' 55Nalikarajamanthuksarujukkaropanemuiki, pangandikanemandheglanpadhanerusakeseneng-seneng. Nalikawayahsoreteka,pestanerampung
BAB8
PitakonanlanwangsulanliyanéCathetAyat20kanthi referensibabaganmaburingudharasingditulisingtaun 150SM
1Dinacandhakepadhalungguhmanganmanehlan nerusakepestamiturutpranatansingpadha.
2Nalikarajangirayenkesempatansingcocogwisteka kanggotakonmarangparatamune,dhewekebanjurtakon manehmarangparatamusinglungguhingjejerelan marangparatamusingwismenehiwangsulandina sadurunge
3Panjenenganéwiwitmbukakobrolankarowongsing nomersewelas,amargaanasepuluhwongsingwis ditakoniingkesempatansingsapisan
4Nalikawismeneng,dhèwèkétakonkepriyécarané supayadhèwèkétetepsugih?
5Sawisémikirsedhela,wongsingditakonimangsuli--'Yèn dhèwèkéoranindakakéapa-apasingorapanteskaro kalungguhané,oratautumindakorasopan,oratau mbuwang-mbuwangbiayakanggotujuansingoraana gunanelanmuspra,nangingkanthitumindakbecik,kabèh rakyatédadiluwihsenengkaroawakédhéwéAmarga GustiAllahsingdadisumbersakakabèhkabecikanlan Panjenenganésingkududipatuhimanungsa.'
6SangPrabumemujipanjenenganelanbanjurtakon marangwongliyakepiyecaranesupayadhewekebisa njagabebener?
7Kanggonjawabpitakonankasebut,dhèwèkékandha, 'Kanthimangertenimanawagorohnggawawiranggedhe marangkabèhwong,lanluwih-luwihmarangpararaja. Amargaamargadhèwèkéduwékekuwatankanggo nindakakéapawaésingdikarepaké,kenapadhèwèkékudu ngapusi?Saliyanéiku,panjenengankudutansaheling, dhuhRaja,yènGustiAllahikutresnamarangkayekten'
8SangPrabunampawangsulanmaukanthibungahbanget, banjurmandengwongliyalanngandika,"Apapiwulang kawicaksananiku?"
9Lansingliyanemangsuli,'Kayadenekowepenginora anapialasingnemonikowe,nangingdadibageansaka kabehkabecikan,koweugakudutumindakmiturutprinsip singpadhamarangrakyatmulanparapelakumu,lankowe kudumenehipitutursingalusmarangwong-wongsing mulyalanbecikAmargaGustiAllahnarikkabehwong menyangPanjenenganekanthisih-rahmate.'
10SangPrabumujipanjenenganelantakonmarangraja sabanjurekepiyecaranesupayabisadadikancane manungsa?
11Landhèwèkémangsuli,'Kanthimirsaniyènumat manungsasayatambahlanlairkanthiakèhmasalahlan kasangsarangedhé:mulanékowéorakenangukumutawa nyiksawong-wongmaukanthientheng,amargakowé ngertiyènuripémanungsakasusunsakarasalaralan paukumanAmargayènkowéngertikabèh,kowébakal kebakwelasasih,amargaGustiAllahugamesakaké!'
12SangPrabunampawangsulankasebutkanthirasa senenglanbanjurndangumarangrajasabanjure,'Apa syaratsingpalingpentingkanggomrentah?'
13"Supayanjagaawakedhewe,"wangsulane,"bebassaka suaplansupayatetepwaspadasajroneurip,ngurmati kabeneranngluwihikabehperkara,langolekkancakaro wong-wongkayangeneAmargaGustiAllahugatresna marangkaadilan!"
13Sawisémenehitandhapanyuwuné,rajamautakon marangwongliyané,'Apatandhaningkasetyansejati?'
14Landhèwèkémangsuli,'Kanggomangertenimanawa GustiAllahtansahmakaryaingJagadRayalanngerti samubarang,lanoraanawongsingtumindakoraadillan nglakonipialasingbisalolossakapangelinganéKaya GustiAllahsingdadidermawankanggokabèhjagad,kowé ugakuduniruPanjenenganélanoraanadosa!'
15SangPrabubanjurngandikamarangwongliyane,"Apa tegesedadiratu?"
16Landhèwèkémangsuli,'Ngontrolawakédhéwékanthi beciklanorakesasardéningkasugihanutawaketenaran marangkepinginansingorapantesutawaorapantes,iki carasingbenerkanggomrentahyènkowénimbangprakara kanthibecikAmargakabèhsingkokbutuhakéiku duwékmu,lanGustiAllahorabutuhlanugawelasasih. Ayopikiranmukayangonokuwidadimanungsa,lanaja kepénginakèhbabnangingmungbab-babsingdibutuhaké kanggomrentah!'
17SangPrabumujipanjenenganelantakonmarangwong liya,kepiyecaranepertimbanganebisadadisingpaling apik?
18Lanwangsulane,'Yendheweketerus-terusan nempatakekeadilaningngarepelanmikiryen ketidakadilanikupadhakaronyopotnyawa.AmargaGusti Allahtansahjanjibakalmenehiberkahsingpalingdhuwur marangwongsingbener!'
19Sawisémemujiraja,rajabanjurndangumarangraja liyané,kepriyécaranésupayarajabisabébassakapikiran singngganggunalikaturu?
20Landhèwèkémangsuli,'Kowéwistakonpitakonansing angèlbangetdijawab,amargakitaorabisanggunakaké dhirisejatikitanalikajam-jamturu,nangingdicekelkanthi kencengdéningimajinasisingorabisadikendhalèni déningakalAmargajiwakitanduwèniperasaanmanawa dhèwèkényatanéndelengbab-babsingmlebuing kesadarankitanalikaturuNangingkitasalahyènkita nganggepyènkitanyatanélagilayaringsegaranumpak prauutawamaburingudharautawalelunganmenyang wilayahliyautawaliya-liyanéNangingkitanyatané mbayangakébab-babkayangonokuwikedadeyan 21Saksejauhsingbisadakputusake,akuwistekan kesimpulaningngisorikiDhuhSangPrabu,panjenengan kudukanthisabencarangaturtembunglantumindak
panjenengankanthiaturantakwasupayapanjenenganbisa duwekesadaranmanawapanjenengannjagakabecikanlan supayapanjenenganorataumilihkanggonyukupiawake dhewekanthingorbanakeakalsehatlanoratau nyalahgunakakekekuwatanpanjenengankanggo ngremehakekabeneran
22Amargapikiranbiasanesibuknalikaturukaroperkara singpadha,singdigunakakenalikatangi.Lanwongsing duwekabehpikiranelantumindakeditujokakekanggo tujuansingpalingmulyabakalnetepakeawakedheweing kabenerannalikatangilannalikaturuMulane,sampeyan kudutetepteguhingdisiplindirisingterus-terusan 23SangPrabumemujiwongmaulanngandikamarang wongliyane--'Amargakowewongnomersepuluhsing mangsuli,yenkowewisngomong,kitabakalngabdiake awakedhewekanggopestaiki.'Banjurdheweketakon, kepiyecaranesupayaakuoranindakakeapa-apasingora panteskanggoawakedhewe?
24Landhèwèkémangsuli,'Tansahgateknaketenaranmu lankalungguhanmusingpalingdhuwur,supayakowébisa ngomonglanmikirmungbab-babsingcocogkaroiku, kanthingertimanawakabèhrakyatmumikirlanngomong babagankowéAmargakowéorakenakatonluwihala tinimbangparaaktor,singnyinaonikanthitlitiperan,sing perludimainake,lanmbentukkabèhtumindakmiturut perankasebutKowéoramainperan,nangingsejatineraja, amargaGustiAllahwismaringikowépanguwasakraton singcocogkarokaraktermu.'
25Nalikarajawistepuktanganbanterlansuwekanthicara singpalingapiklananggun,paratamudijaluksupaya ngaso.Dadinalikaobrolanwisrampung,dheweke ngladeniawakedhewekanggoacarasabanjureingpesta kasebut
26Dinacandhake,pranatansingpadhaditindakake,lan nalikarajanemokakekesempatankanggotakonmarang wong-wongmau,dheweketakonmarangwong-wongsing isihanakanggopitakonansabanjure,Apabentuk pamrentahansingpalingdhuwur?
27Landhèwèkémangsuli,'Kanggongaturawakédhéwé lanorakebawadéningdoronganati.Amargakabèhwong nduwènikecenderunganalamiahtartamtuKamungkinan gedhéwongduwékecenderunganmarangpangananlan ombèn-ombènlankesenengan,lanpararajaduwé kecenderungankanggongrebutwilayahlanmisuwur Nangingbecikyènanamoderasiingkabèhperkara'
28ApasingdiparingakeGustiAllah,ikukudukoktampa lankoksimpen,nangingajangantikowengidam-idam bab-babsingorakokgayuh.
29Rajasenengkarotembung-tembungiki,banjurtakon marangrajasabanjure,kepiyecaranesupayadhewekeora meri?
30Sawisémenengsedhela,dhèwèkémangsuli,'Yenkowé mikirdhisik,GustiAllahsingmaringikamulyanlan kasugihangedhémarangkabèhrajalanoraanasingdadi rajakanthikekuwatanédhéwéKabèhmanungsakepéngin nuduhakékamulyanikinangingorabisa,amargaiku peparingéGustiAllah!'
31SangPrabumemujiwongmaunganggopidhatosing dawabanjurtakonmarangwongliya,kepiyecaranewong maubisangremehakemungsuhe?
32Panjenenganébanjurmangsuli,'Yènkowénuduhaké kabecikanmarangkabèhwonglannggawéwong-wong
maukekancankarokowé,kowéoraperluwedikarosapa waé.Dadidisenengidéningkabèhwongikupeparingé GustiAllahsingpalingapik!'
33Sawisémemujiwangsulaniki,rajandhawuhiwong sabanjurékanggomangsulipitakonankasebut,kepriyé caranénjagakaluhurané?
34Landhèwèkémangsuli,'Yènkowélomanlannduwéati singjembarnalikamènèhikabecikanlantumindakwelas asihmarangwongliya,kowéorabakalkelanganjenengmu, nangingyènkowépénginsih-rahmatsingkasebuting ndhuwurterusanaingkowé,kowékuduterus-terusan nyembahGustiAllah'
35SangPrabungaturakepanuwunlanndangumarang abdine,"Sapasingkudunewongnduduhakesih-rahmat?"
36Landhèwèkémangsuli,'Kabèhwongngertinèkkita kudunuduhakekabecikanmarangwong-wongsingseneng karokita,nangingakumikirnèkkitakudunuduhake semangatkabecikansingpadhamarangwong-wongsing nentangkitasupayakanthicaraikikitabisanarik kawigatenéwong-wongmaumenyangsingbenerlanapa singmigunanikanggoawakédhéwéNangingkitakudu ndedongamarangGustiAllahsupayaikibisakelakon, amargaPanjenenganésingnguwasanipikiranékabèh wong'
37Sawiséngaturakésarujukékarowangsulané,rajabanjur njalukwongnomerenemkanggomangsulipitakonanmau, marangsapakitakudungaturakérasamaturnuwun?
38Landhèwèkémangsuli,'Kanggowongtuwakitaterusterusan,amargaGustiAllahwismaringikitaprentahsing palingpentingbabaganpakurmatanmarangwongtuwa IngpanggonansabanjurePanjenenganéngetungsikap kancamarangkancaamargaPanjenenganéngandika babagan"kancasingkayanyawamudhéwé"Kowé tumindakbecikamarganyobanggawakabehwong menyangkekancankaroawakmudhéwé'
39SangPrabungandikakanthibecikmarang panjenengane,banjurndangumarangabdine,"Apasingaji kayakaendahan?"
40Lanpanjenenganengandika,'Kabecikan,amargaiku wujudkaendahansingpalingunggul,lankekuwatane dumunungingkatresnan,yaikupeparingeGustiAllahIki wiskokentuklanbebarengankarokabehberkahurip'
41Sangrajakanthicarasingpalingbecikngapresiasi wangsulankasebutlantakonmarangwongliya,kepiye carane,yendhewekegagal,dhewekebisaentukreputasi manehkanthitingkatsingpadha?
42Landhèwèkékandha,'Kowéoramungkingagal, amargakowéwisnyebarwijirasasyukuringsabenwong singngasilaképanenkabecikan,lanikiluwihkuat tinimbangsenjatasingpalingkuatlannjaminkeamanan singpalinggedhéNangingyènanawongsinggagal, dhèwèkéorakenanindakakémanèhbab-babsing nyebabakékegagalané,nangingdhèwèkékudumbentuk paseduluranlantumindakkanthiadilAmargaiku peparingéGustiAllahkanggobisanindakakétumindak beciklanorakosokbaliné'
43.SangPrabubungahbangetkarotembung-tembungiki, banjurtakonmarangwongliya,kepiyecaranesupaya dhewekebisabebassakakasusahan?
44Landhèwèkémangsuli,'Yèndhèwèkéorataunglarani sapawaé,nangingnindakakékabecikanmarangkabèh wonglanngambahdalankabeneran,amargawoh-wohané
nggawakabébasansakakasusahanNangingkitakudu ndedongamarangGustiAllahsupayapialasingora dikarepakékayapatiutawapenyakitutawarasalarautawa apawaésingkayangénéoranekanikitalannglaranikita. Nangingamargakowésetyamarangkasetyan,orabakal anabencanakayangénésingnekanikowé'
45SangPrabubanjurmemujibangetmarangpanjenengane lanndangumarangkangkasepuluh,"Apawujudkamulyan kangpalingdhuwur?"
46Lanpanjenenganengandika,'KanggongurmatiGusti Allah,lanikiditindakakeoranganggohadiahlankurban nangingkanthikesucianjiwalankeyakinansuci,amarga kabehperkaradibentuklandiaturdeningGustiAllah miturutkersaneSakatujuaniki,sampeyantansahnduweni kayakabehwongsakaprestasisampeyaningjaman kepungkurlansaiki.'
47Kanthiswarabanter,SangPrabungaturakesalam marangkabehwongmaulanngandikakanthibecikmarang wong-wongmau,lankabehwongsinganaingkono ngaturakepanuwun,utamaneparafilsufAmargadheweke luwihunggultinimbangdheweke[yaikuparafilsuf]ing babagantindak-tanduklandebat,amargadheweketansah ndadekakeGustiAllahminangkatitikwiwitane
48Sawisékuwi,rajakanggonuduhakérasasenengébanjur ngombékanggonyehatakétamu-tamune.
BAB9
Ayat8nggambarakeajinekawruhAyat28,katresnan wongtuwaGateknapitakonaningAyat26lan wangsulane.UgagateknapitakonaningAyat47lan wangsulaneIkiminangkasaransingwicaksanakanggo parapengusaha
1Ingdinacandhake,tatacarasingpadhadigawekanggo pestakasebut,lanraja,sanalikaanakesempatan,wiwit takonmarangwong-wongsinglungguhingjejerewongwongsingwismangsuli,landheweketakonmarangsing pertama,'Apakawicaksananbisadiajari?'
2Lanpanjenenganengendika,'Jiwaikukawangunkanthi kekuwatanilahisaenggabisanampakabehkabecikanlan nolaksingkosokbaline'
3SangPrabungaturakepanuwunlanndangumarangwong sabanjure,Apasingpalingmigunanikanggokesehatan?
4Landhèwèkékandha,'Kesadarandiri,lanoramungkin entukikikajabaGustiAllahnyiptakakésipatkanggoiku' 5SangPrabungandikakanthibecikmarangwongmaulan ngandikamarangwongliyane,'Piyecaranewongbisa mbayarutangbudimarangwongtuwanekanthipantes?'
6Landhèwèkékandha,'Kanthiorataunglaraniwongwongmau,lanikioramungkinkajabaGustiAllah ngarahképikirankanggonggayuhtujuansingpaling mulya.'
7SangPrabusarujuklantakonmarangrajasabanjure, kepiyecaranesupayadhewekebisadadiwongsingseneng ngrungokake?
8Landhèwèkékandha,'Kanthingélingiyènkabèhkawruh ikumigunani,amargaikunggampangakékowékanthi pitulunganéGustiAllahingwektudaruratkanggomilih sawetarababsingwiskoksinaulannerapakéingkrisis singdiadhepikowé.Lankanthimangkonoupaya manungsakawujudkanthipitulunganéGustiAllah'
9SangPrabumemujipanjenenganelantakonmarang wong-wongsabanjure,"Kepiyecaranesupayadhewekeora nindakakeapa-apasingnglanggarhukum?"
10Landhèwèkékandha,'YènkowéngertinèkGustiAllah singwismasangpikiraningatinéparapembuathukum supayauripémanungsabisalestari,kowébakalnuruti pikirané'
11SangPrabungakoniwangsulanewonglanangmaulan ngandikamarangwongliyane,"Apakauntungane seduluran?"
12Landhèwèkémangsuli,'Yènkitangirayènkitadhéwé nandhangsangsaraamargakasangsaransingdialami sedulur-sedulurkitalanyènkasangsaranédadikasangsaran kitadhéwé--mulakekuwatanpaseduluranbakallangsung katon,amargamungnalikarasakayangonokuwi dituduhake,kitabakaléntukpakurmatanlanpenghargaan ingmripatéAmargapitulungan,nalikaanagandhèngané karokabecikan,ikudheweminangkaikatansingorabisa dipisahaké.Laningdinakamakmurané,kitaorakena ngincerbandhané,nangingkudundedongamarangGusti Allahsupayamaringikabèhkabecikanmarangdhèwèké' 13Sawisémènèhipujiansingpadhakarowong-wong liyané,rajamautakonmarangwongliyané,kepriyécarané supayabisabébassakarasawedi?
14Landhèwèkékandha,'Nalikapikiransadharyènora nindakaképiala,lannalikaGustiAllahnuntunmenyang kabèhpituturluhur'
15SangPrabungaturakepanuwunlantakonmarangwong liya,kepiyecaranesupayadhewekebisatansahnjaga keputusansingbener?
16Landhèwèkémangsuli,'Yèndhèwèkéterus-terusan nyumurupikasangsaransingdialamimanungsalan ngakoniyènGustiAllahsingnjupukkamakmuransaka sawetarawonglannggawawongliyamenyangkamulyan lanpakurmatansinggedhé'
17SangPrabungaturakesambutankanthibecikmarang wonglanangmaulantakonmarangwonglanangmau supayamangsulipitakone,kepiyecaranesupayadheweke orauripkepenaklanseneng-seneng?
18Landhèwèkémangsuli,'Menawadhèwèkéterus-terusan kelinganyèndhèwèkéikupanggedheningkratongedhélan panggedhéningwongakèh,lanpikiranéorakenadiganggu karoperkaraliya,nangingdhèwèkékudutansahnimbang kepriyécaranésupayabisaningkatakékesejahteraané wong-wongmauDhèwèkéugakudundedongamarang GustiAllahsupayaoraanakewajibansingdilalekake.'
19Sawisémemujidhèwèké,rajabanjurtakonmarangraja singkasepuluh,kepriyécaranédhèwèkébisangenali wong-wongsingkhianatmarangdhèwèké?
20Landhèwèkémangsulipitakonankasebut,'Menawa dhèwèkémirsaniapatindak-tandukéwong-wonging sakubengéikuwajarlanapadhèwèkénjagaaturansing tepatingresepsilandewan,laninghubunganumumé,ora taungluwihiwateskesopananingucapanselamatutawa ingprakaratindak-tandukliyanéNangingGustiAllah bakalngarahképikiranmu,dhuhRaja,marangkabèhsing mulya.'
21Nalikarajangungkapakepersetujuanlanmemujikabeh wongsiji-siji(kanthipujiansakakabehwongsinganaing kono),dhewekebanjurmiwitiseneng-senengingpesta kasebut
22Landinacandhake,nalikaanakesempatan,rajandangu marangwongsabanjure,Apawujudkelalaiansingpaling njijiki?
23Landhèwèkémangsuli,'Yènanawongsingora nggatèkakéanak-anakélanorangabdikakékabèhupaya kanggopendhidhikanéAmargakitatansahndedonga marangGustiAllah,oramungkanggoawakédhéwé, nangingkanggoanak-anakkitasupayasabenberkahdadi duwèkéKekarepankitasupayaanak-anakkitanduwèni kendalidhirimungbisakawujuddéningkekuwatanéGusti Allah'
24SangPrabungandikayenpanjenenganewiswicara kanthibecikbanjurtakonmarangwongliya,kepiyecarane dhewekebisadadipatriotik?
25'Kanthitansahngeling-eling,'wangsulane,'pikiranyen uriplanmatiingnegaranedheweikubecik.Manggoning luarnegerindadekakewongmiskindadihinalanwong sugihdadiisinkaya-kayadhewekedibuwangamarga tumindakala.Yenkowemenehikabecikanmarangkabeh wong,kayasingterus-terusankoklakoni,GustiAllahbakal menehikowesih-rahmatsakakabehwonglankowebakal dianggeppatriotik.'
26Sawiséngrungokakewongiki,rajabanjurndangu marangwongsabanjuré,kepriyécaranésupayabisaurip kanthitentremkarogarwané?
27Landhèwèkémangsuli,'Kanthimangertenimanawa wanitaikulumrahékeraskepalalansregepnguber kepinginanédhéwé,langampangowah-owahanpanemu kanthidadakanamargaalesansingsalah,lansipatéiku ringkihPreluditanganikanthiwicaksanalanora nuwuhaképadudon.Kanggouripsingsukses,jurumudi kudungertitujuansingkududitujuMungkanthinjaluk pitulungansakaGustiAllah,manungsabisangarahakeurip singsejatiingsabenwektu.'
28SangPrabungaturakesarujuklantakonmarangraja sabanjure,kepiyecaranesupayadhewekebisabebassaka kesalahan?
29Lanpanjenenganemangsuli,'Yenpanjenengantansah tumindakkanthiwicaksanalanoranatepercayakarofitnah, nangingmbuktekakedheweapasingdiomongakemarang panjenenganlanmutusakemiturutpenilaianpanjenengan dhewebabaganpanyuwunansingdiajokakemarang panjenenganlannindakakekabehmiturutpemahaman panjenengan,panjenenganbakalbebassakakesalahan, dhuhSangPrabuNangingkawruhlanpraktikbabaganiki minangkapakaryansakakekuwatanIlahi.'
30SangPrabubungahbangetkarotembung-tembungiki, banjurtakonmarangwongliya,kepiyecaranesupaya dhewekebisabebassakabebendune?
31Landhèwèkékandhakanggonanggapipitakonan kasebut,'Yèndhèwèkéngertiyèndhèwèkénduwèni kuwasakanggonguwasanikabèhwong,malahkanggo nggawépatimarangwong-wongmau,yèndhèwèkényerah marangbebendu,lanbakaloraanagunanélanmesakaké yèndhèwèké,mungamargadhèwèkédadigusti,ngrebut nyawanéakèhwong'
32Apaperluneanabebendu,nalikakabehmanungsa tundhuklanoraanasingmemungsuhankaroPanjenengane?
PerludingertenimanawaGustiAllahnguwasanikabeh jagadkanthisemangatkabecikanlantanpabebendubabar pisan,lanpanjenengan,'ujare,'DhuhSangPrabu,mesthi kudunirutuladhane'
33SangPrabungandikayenwangsulaneapikbanget, banjurndangumarangwongsabanjure,"Apategesepitutur singbecik?"
34'Tumindakbeciksabenwektulankanthirefleksising tepat,'jlentrehe,'mbandhingakeapasingnguntungake kanggokabijakankitadhewekaroefeksingmbebayani singbakaldiasilakesakapanggunaanpandangansing ngelawan,supayakanthinimbangsabenpoinkitabisa diwenehisaransingapiklantujuankitabisadigayuhLan singpalingpenting,kanthikekuwatanGustiAllahsaben rencanasampeyanbakalnemokakekawujudanamarga sampeyannindakaketakwa'
35SangPrabungandikayenwongikiwismangsulikanthi becik,banjurtakonmarangwongliyane,Apaikufilsafat?
36Lanpanjenenganipunnerangaken,'Nimbangkanthi becikbabaganpitakonanapawaesingmuncullanoratau kebawadeningdorongan,nangingmikirbabagancilaka singdisebabakedeninghawanepsu,lantumindakkanthi benermiturutkahanan,kanthingleksananimoderasi. NangingkitakudundedongamarangGustiAllahsupaya nanduringpikirankitabab-babkasebut'
37SangPrabunandhakakesarujuklantakonmarangwong liya,kepiyecaranesupayadhewekebisaentukpangenalan nalikalelunganmenyangluarnegeri?
38'Kanthiadilmarangkabehwong,'wangsulane,'lan kanthikatonluwihasortinimbangluwihunggultinimbang wong-wongsinglagiditemoniAmargaikuminangka prinsipsingdiakonimanawaGustiAllahkanthikodrat nampawongsingandhapasorLanumatmanungsatresna marangwong-wongsinggelemtundhukmarangdheweke'
39Sawiséngungkapkésarujukémarangwangsulaniki, rajabanjurtakonmarangwongliya,kepriyécarané dhèwèkébisambangunkanthicarasupayastrukturébisa awetsawisédhèwèké?
40Landhèwèkémangsulipitakonan,'Yènciptaanégedhé lanmulya,saénggawong-wongsingndelengbakalnglilani amargakaendahané,lanyèndhèwèkéorataumecatsapa waésingnindakaképakaryankasebutlanorataumeksa wongliyakanggongladènikabutuhanétanpaupah'
41AmargamirsanikepiyeGustiAllahnyukupikabutuhan umatmanungsa,menehikesehatanlankapasitasmentallan kabehpeparingliyane,Panjenenganedhewekuduniru tuladhanekanthimenehiganjaranmarangmanungsa kanggokerjakerassingwisditindakakeAmargatumindak singditindakakekanthikabeneranikubakaltetepana!
42SangPrabungandikayenwongikiugawismangsuli kanthibeciklantakonmarangwongsingkapingsepuluh, Apawohingkawicaksanan?
43Lanpanjenenganemangsuli,'Supayawonglanang ngertiyendhewekeoranindakakepialalankuduurip kanthibenerAmargasakaiki,dhuhRajasing mahakuwasa,kabungahanlanketeguhanjiwasingpaling gedhelanimansingkuwatmarangGustiAllahbakal ditampadeningpanjenenganyenpanjenenganmrentah kerajaankanthitaqwa'
44Nalikakrunguwangsulanmau,kabehpadhasuraksurak,lansawiseikurajakanthirasabungahbangetwiwit ngombeobat-obatankasebut
45Laningdinacandhake,pestakasebutdianakakekaya ingacara-acarasadurunge,lannalikaanakesempatan,raja banjurtakonmarangtamu-tamusingisihana,landheweke
kandhamarangsingpertama,'Kepiyecaranewongbisa njagaawakedhewesakarasagumunggung?'
46Landhèwèkémangsuli,'Yèndhèwèkénjagakesetaraan lantansahélingyèndhèwèkéikuwongsingnguwasani manungsa.LanGustiAllahnyirnakakéwongsing sombong,lanngluhurakéwongsingandhapasorlanalus!'
47SangPrabungandikakanthibecikmarangpanjenengane lanndangumarangabdine,"Sapasingkududipilihdadi penasihate?"
48Landhèwèkémangsuli,'Wong-wongsingwisdiujiing akèhprakaralannjagakabecikansingoradicampur marangdhèwèkélanmeluwatakédhéwéLanGustiAllah nduduhakéDhirinémarangwong-wongsingpantessupaya tujuanikibisadigayuh'
49Sangrajamujidhèwèkélantakonmarangwongliya, Apabarangsingpalingdibutuhakédéningraja?
50'Paseduluranlankatresnansakarakyaté,'wangsulané, 'amargaliwatikiikatankabecikandadiorabisadipisahake LanGustiAllahsingnjaminmanawaikibisakedadeyan miturutkekarepanmu'
51SangPrabumujipanjenenganelantakonmarangwong liya,Apatujuanewicara?Lanwangsulane,'Kanggo ngyakinakemungsuhmukanthinuduhakekesalahaneing wadyabalaargumentasisingteratur'
52Amargakanthicaraikikowébakalmenangakéwong singngrungokakékowé,orakanthinglawandhèwèké, nangingkanthimenehipujianmarangdhèwèkékanthi tujuankanggombujukdhèwèké.Lankanthikekuwatané GustiAllah,bujukanbisaditindakake
53SangPrabungendikamenawawangsulanewisapik,lan takonmarangwongliya,kepiyecaranesupayadheweke bisauripkanthitentremkaromanekawarnarassingdadi pedunungingkratone?
54'Kanthitumindaksingbenermarangsabenwong,' wangsulane,'lannjupukkabeneranminangkapandhuanmu, kayasingsaikikoklakonikanthipitulungansakawawasan singdiparingakeGustiAllahmarangkowe.'
55SangPrabubungahbangetkrunguwangsulaniki, banjurndangumarangwongliya,'Kepriyecaranewong kudunandhangsusah?'
56'Ingkasangsaransingdialamikanca-kancakita,' wangsulane,'nalikakitandelengyendhewekewissuwe lanorabisadiobati.Akalsehatorangidinikitasedhih kanggowong-wongsingwismatilanwisbebassakapiala, nangingkabehwongsedhihamargadhewekemungmikir babaganawakedhewelankauntunganedhewe.Mung kanthikekuwatanGustiAllahkitabisauwalsakakabeh piala!
57SangPrabungendikamenawapanjenenganewis menehiwangsulansingcocog,lantakonmarangwongliya, kepiyereputasibisailang?
58Landhèwèkémangsuli,'Nalikarasabanggalanpercaya dirisingoraanawatesénguwasani,rasaisinlanilang reputasibakalmunculAmargaGustiAllahikuGustisaka kabèhreputasilanmaringiingngendiwaéPanjenengané kersa'
59SangPrabubanjurngonfirmasiwangsulane,lanndangu marangwongsabanjure,"Sapasingkudunedipercaya manungsa?"
60'Kanggowong-wongmau,'wangsulane,'singngladeni kowekanthiniatbeciklanduduamargawediutawa kepentinganpribadi,mungmikirkeuntungandhewe
Amargasingsijiminangkatandhakatresnan,singliyane minangkatandhaniatalalanngladeniwektu.
61Wongsingtansahnggolekikauntunganedheweiku pengkhianatingatine.Nangingkowenduwenikatresnan sakakabehrakyatmukanthipitulungansakapituturbecik singdiparingakeGustiAllahmarangkowe
62SangPrabungandikayenpanjenenganewismangsuli kanthiwicaksana,banjurtakonmarangwongliyane,Apa singnjagakeamanankerajaan?
63Lanpanjenenganipunmangsulipitakenan,'Ati-atilan pikirakenkanthiwicaksanasupadosbotenwontentindak awoningkangsageddipunlampahideningtiyang-tiyang ingkangdipunparingakenwewenangdhatengrakyat,lan punikatansahpanjenengantindakakenkanthipitulungan sakingGustiAllahingkangmaringiinspirasidhateng panjenengankanthipangadilaningkangwicaksana.'
64SangPrabubanjurngandikamarangwongmaukanthi tembung-tembungpanglipur,lantakonmarangwongliya, Apasingndadekakerasasyukurlanpakurmatantetepana?
65Landhèwèkémangsuli,'Kabecikan,amargaikusing nitahakétumindakbecik,lankanthiikupialabakaldirusak, kayadénékowénuduhakékaluhuranakhlakmarangkabèh wongliwatpeparingéGustiAllahmarangkowé'
66SangPrabukanthilomannampawangsulankasebutlan takonmarangsingnomersewelas(amargaanaloroluwih sakapitungpuluh),kepiyecaranesupayanalikaperang njagaketenanganjiwa?
67Landhèwèkémangsuli,'Kanthingelingiyèndhèwèké oranindakaképialamarangsalahsijisakarakyaté,lan kabèhwongbakalperangkanggodhèwèkéminangka balesankanggokeuntungansingwisditampa,ngertiyèn sanajandhèwèkékelangannyawané,kowébakalngrawat wong-wongsinggumantungmarangdhèwèkéAmarga kowéorataugagalmbayargantirugimarangsapawaékayangonokuwikabecikansingwisdiwènèhakéGusti Allahmarangkowé'
68SangPrabutepuktanganbantermarangkabehwong maulanngandikakanthibecikbangetmarangwong-wong mau,banjurngombeombenansingdawakanggokesehatan sabenwong,menehiawakedhewekanggoseneng-seneng, lanmenehikekancansingpalinglomanlannyenengake marangparatamune
BAB10
Pitakonanlanwangsulanterusditerusake.Nuduhake kepiyecaraneparaperwiratentarakududipilihWong lanangendisingpantesdikagumilanmasalahliyaneing uripsabendinasingbenersaikikaya2000taunkepungkur Ayat15-17misuwuramarganyaranaketeaterAyat21-22 nggambarakekawicaksananmilihpresidenutawaduwe raja
1Ingdinakapitu,persiapansingluwihekstensif ditindakake,lanakehwongliyasingtekasakamacemmacemkutha(ingantaraneanaakehdutabesar)
2Nalikaanakesempatan,rajatakonmarangwong-wong singdurungditakoni,kepiyecaranesupayadhewekeora diapusideningpenalaransingsalah?
3Lanpanjenenganipunmangsuli,'Kanthinggatekake kanthitlititiyangingkangmicara,babingkang dipunaturaken,lansubjekingkangdipunrembag,lankanthi mangsulipitakenaningkangsamisasampunipunistirahat
kanthiwujudingkangbeda-bedaNanginggadhahpikiran ingkangwaspadalansagedmbentukpenilaianingkang wicaksanaingsabenkasusminangkasalahsatunggaling peparingipunGustiAllah,lanpanjenengangadhahpunika, dhuhSangPrabu.'
4SangPrabubanjurtepuktanganbantermarang wangsulanelantakonmarangwongliyane,Yageneumume manungsaorataudadiwongkangbecik?
5'Amarga,'wangsulane,'kabehmanungsaikulumraheora duwekendalilansenengseneng-senengMula, ketidakadilanmuncullanbanjirkeserakahanKebiasaan kabecikanminangkaalangankanggowong-wongsing setyamaranguripsingkesenenganamargaikungajak dhewekesupayaluwihsenengngontroldirilankabeneran AmargaGustiAllahsingnguwasanikabehiki'
6SangPrabungandikayenwangsulanewisbecik,lan takon,"Apasingkuduneditindakakepararaja?"Lan panjenenganemangsuli,"Undhang-undhangiku,supaya kanthitumindaksingbener,dhewekebisamulihakeurip manungsaKayadenepanjenengankanthitumindakkaya mangkonominangkapatuhmarangdhawuheGustiAllah wisnyimpenkanggopanjenengandhewepangeling-eling singlanggeng"
7SangPrabungandikayenwongikiugawisngomong kanthibecik,banjurndangumarangwongsabanjure,Sapa singkudunekitaangkatdadigubernur?
Lanpanjenenganemangsuli,'Kabehwongsingsengit marangpiala,lannirutindak-tandukmudhewetumindak benersupayabisanjagareputasiapikterus-terusan Amargaikisingpanjenenganlakoni,dhuhRajasing mahakuwasa,'ujare,'lanGustiAllahsingwismaringi makuthakabeneranmarangpanjenengan'
9SangPrabubanjurngucapkanthibanterbabwangsulane, banjurmandengwongliyanelanngandika,"Sapasing kudukitaangkatdadiperwiraingwadya-balaiki?"
10Lanpanjenenganenerangake,'Wong-wongsingunggul ingwanilankabeneranlanwong-wongsingluwihkuwatir babagankeamananewong-wongetinimbangentuk kamenangankanthingorbanakenyawanekanthigegabah AmargakayadeneGustiAllahtumindakbecikmarang kabehwong,koweugaminangkapanutankanggokabeh rakyatmu,minangkacontosakaPanjenengane'
11SangPrabungandikayenwangsulanewisapiklan takonmarangwongliyane,"Wongendisingpantes dikagumi?"
12Lanwangsulane,'Wonglanangsingdiwenehireputasi, kasugihan,lankekuasaanlannduwenijiwasingpadha karokabehmau.Kowédhewenuduhakeliwattumindakmu yenkowépalingpantesdikagumiliwatpitulunganéGusti Allahsingndadekakekowéngurusbab-babiki' 113SangPrabungaturakepanuwunlanngandikamarang wongliya,'Kanggourusanapapararatukudunggunakake wektupalingakeh?'
14Landhèwèkémangsuli,'Macalannyinaonicathetan lelampahanresmi,singditulisbabaganmacem-macem kerajaan,kanthitujuankanggoreformasilanpelestarian rakyat.Lankanthikegiatankayangonokowéwisnggayuh kamulyansingdurungtaudigayuhdéningwongliya,liwat pitulunganéGustiAllahsingngebakikabèh kepinginanmu.'
15SangPrabungandikakanthisemangatmarangwong maulantakonmarangwongliyane,kepiyecaranewong bisangisiwektunenalikaistirahatlanrekreasi?
16Landhèwèkémangsuli,'Nontondrama-dramasingbisa dimainakékanthisopanlannyuguhakéadegan-adegansing dijupuksakauripnyatalandimainakékanthiwicaksanalan sopanikumigunanilancocog'
17Amargaanasawetarapambangunsingbisaditemokake sanajaninghiburankasebut,amargaasringsawetara piwulangsingdikarepakediwulangakesakaurusanurip singpalingorapentingNangingkanthinindakakekanthi sopansantuningkabehtumindakmu,kowewisnuduhake yenkoweminangkafilsuflankowediajenideningGusti Allahamargakabecikanmu
18SangPrabu,senengkarotembung-tembungsingnembe diucapake,banjurngandikamarangwongnomersanga, "Kepriyecaranewongtumindakingpesta?"
19Landhèwèkémangsuli,'Kowékudungundangwongwongsingpinterlanwong-wongsingbisamenehipitunjuk singmigunanibabaganurusankratonmulanuripé rakyatmu(amargakowéorabisanemokakétemasing luwihcocogutawaluwihndhidhiktinimbangiki)amarga wong-wongkayangonokuwiditresnanidéningGusti Allahamargawisnglatihpikiranékanggomikirkétema singpalingmulyakayasingkowélakonidhéwé,amarga kabèhtumindakmudiarahakedéningGustiAllah'
20SangPrabubungahbangetkarowangsulané,banjur ndangumarangwongsabanjuré,"Apasingpalingapik kanggorakyat?Apawarganegarasingkududiangkatdadi rajautawaanggotakulawargakerajaan?"
21Landhèwèkémangsuli,'Wongsingpalingapikmiturut kodratAmargaraja-rajasingasalésakaketurunankraton asringkasarlanatosmarangrakyatéLanluwih-luwihiki kedadeyankarosawetarawongsingmunculsakajajaran warganegara,singsawiséngalamipialalannanggung bagéansakakemiskinan,nalikamréntahwongakèhdadi luwihkejemtinimbangparatiransingorapercayamarang GustiAllah'
22Nanging,kayasingwisdakkandhakake,sipatapiksing wisdilatihkanthibenerbisamrentah,lanpanjenengan minangkarajasingagung,oramungamargapanjenengan unggulingkamulyanpamrentahanlankasugihan panjenengan,nangingamargapanjenenganwisngluwihi kabehwongingbabaganwelasasihlanfilantropi,matur nuwunmarangGustiAllahsingwismaringipanjenengan sipat-sipatiki.
23SangPrabungentekakesawetarawektukanggomemuji wongikilanbanjurtakonmarangsingterakhir,Apa prestasipalinggedhenalikamrentahkerajaan?
24Lanpanjenenganemangsuli,'Supayapararakyattansah manggoningkahanantentrem,lansupayakeadilancepet ditegakakeingkasus-kasusregejegan.'
25Asil-asilikidigayuhliwatpengaruhepanguwasa,nalika dhewekeminangkawongsingsengitmarangpialalan tresnamarangkabecikanlannggunakaketenaganekanggo nylametakenyawamanungsa,kayadenesampeyan nganggepketidakadilanminangkabentukkejahatansing palingalalankanthiadministrasisampeyansingadilwis mbentukreputasisingorabakalilang,amargaGustiAllah maringisampeyanpikiransingmurnilanorakena pengaruhkejahatanapawae
26Nalikapanjenenganemandheg,tepuktangansingbanter lanbungahkeprungungantisawetarawektu.Nalika mandheg,rajanjupukcangkirlanmenehirotipanggang kanggongurmatikabehtamunelantembung-tembungsing wisdiucapake.
27Banjurminangkapungkasan,dhèwèkékandha,"Aku wiséntukmanfaatpalinggedhésakaananékowéAkuwis éntukmanfaatakèhsakakawicaksanansingwis kokwènèhakémarangakubabagansenimréntah"
28Banjurdhèwèkémrentahakesupayasabenwong diwènèhitelungtalentapérak,lanngutussalahsijiabdiné kanggongirimdhuwitmau
29Kabehpadhasurak-suraksetuju,lanpestakasebutdadi kebakkabungahan,denerajaterus-terusannglakonipesta
BAB11
Kanggokomentarbabaganstenografikuna,delengenAyat 7.Terjemahankasebutdiajukakekanggodisetujonilan ditampaminangkadiwaca,lan(Ayat23)swara persetujuansingmundhakdijupuklandisetujonikanthi bulat.
1Akuwisnulisdawabangetlankudunjalukpangapura, Philocrates
2Akugumunbangetkarowong-wongmaulankepriye dhewekelangsungmenehiwangsulansingbutuhwektu suwekanggodipikirake
3Sanajansingtakonwismikirkanthitenanansaben pitakonantartamtu,wong-wongsingmangsulisiji-sijine wislangsungduwejawabankanggopitakonankasebut, mulaakulankabehwongsinganaingkono,utamanepara filsuf,nganggeppitakonankasebutpantesdikagumi
4Lanakukirababikibakalkatonorabisadipercaya deningwong-wongsingbakalmacacritakuingmangsa ngarep
5Nangingorapantesyensalahnyalahkefaktasing kacathetingarsipumum.
6Lanoraprayogayenakunglanggarprakarakayangene ikiAkunyritakakecritanekaya-kayakedadeyan,kanthi ati-atisupayaoraanakaluputan.
7Akukesengsembangetkarokekuwataneomongane wong-wongmau,ngantiakungupayatakonkarowongwongsingduwetugasnyathetkabehsingkedadeyaning rapatlanpestakraton
8Amargawisdadiadat,kayasingkokngerteni,wiwitraja miwitinindakakeurusanngantiwayahedhewekeleren, kabehpangandikanlantumindakekududicathetiki minangkapengaturansingpalingapiklanmigunani.
9Amargaingdinacandhake,cathetantumindaklan pangandikandinasadurungediwacasadurungebisnis diwiwiti,lanyenanasingorateratur,perkarakasebut langsungdirampungake.
10Mulané,kayasingwisdiomongké,akuéntukinformasi singakuratsakacathetanumum,lanakuwisngaturaké fakta-faktakasebutkanthiurutansingbeneramargaaku ngertisepirasemangatmukanggoéntukinformasising migunani.
11Telungdinasawiséiku,Demetriusnggawawong-wong maulanngliwatitemboksegara,dawanépitungstadia, menyangpulokasebut,nyabrangkreteglantumuju menyangdistrikPharossisihlor
12Ingkonodhèwèkénglumpukkéwong-wongmauing omahsingdibanguningpinggirsegara,singéndahbanget lananaingpanggonansingsepi,lanngundangwong-wong mausupayanindakképenerjemahan,amargakabèhsing dibutuhkékanggotujuankuwiwisdipasrahkémarang wong-wongmau
13Mulanépadhamiwitimbandhingakéasilélannyetujoni, lanapawaésingdisepakatibanjurdisalinkanthicocog miturutarahanéDemetrius
14Lansesikasebutngantijamsanga;sawiseikidheweke dibebasakekanggongladenikabutuhanfisik
15Kabehsingdikarepakedisedhiyakakekanthimewah Saliyaneiku,Dorotheusnggawepersiapansingpadha sabendinakanggodhewekekayasingdigawekanggoraja dheweamargakayangonokuwisingdiprentahake deningraja.
16Sabenesukpadhatekaingkraton,lansawiséngurmati raja,banjurpadhabalimenyangpanggonanédhéwé-dhéwé 17LankayaadatsabenwongYahudi,dhewekengumbah tanganeingsegaralanndedongamarangGustiAllah banjurngabdiakeawakedhewekanggomacalan nerjemahakepetikantartamtusinglagidirembug,lanaku takonmarangdheweke,Yagenedhewekengumbah tanganesadurungendedonga?
18Lanpadhanerangakeyenikuminangkapratandhayen dhewekeoranindakakepiala(amargasabenwujud kegiatanditindakakenganggotangan)amargakanthicara singmulyalansuci,dhewekenganggepkabehminangka simbolkabeneranlanbebener
19Kayasingwisdakkandhakake,sabendinapadha kumpulingpanggonansingnyenengakeamargasepilan padhang,lanpadhangupayakanthitenanankanggo nindakaketugase
20Lankebetulankaryaterjemahanrampungsajronepitung puluhlorodina,kaya-kayaikiwisdiaturkanthitujuansing wisditemtokake
21Nalikapakaryanerampung,Demetriusnglumpukake wong-wongYahudiingpanggonanterjemahandigawe,lan macakakemarangkabehwong,ingngarsanepara penerjemah,singugaditampakanthiapikdeningwongwong,amargaakehbangetkeuntungansingwis diwenehakemarangdheweke
22Wong-wongmauugamujiDemetriuskanthianget,lan njaluksupayakabehangger-anggeringToretkasebut ditulislandiwenehisalinanemarangparapemimpin
23Sawisébuku-bukumaudiwaca,paraimam,para pinituwapenerjemah,komunitasYahudi,lanpara pemimpinbangsapadhangadeglankandha,amarga terjemahansingapikbanget,suci,lanakuratwisdigawe, mulawispantesyentetepkayaaslinelanoraanaowahowahansingkududitindakake
24Lannalikakabehwongsakumpulanmaungaturake persetujuan,banjurpadhangongkonsupayangucapake kutukanmiturutadatistiadatmarangsapawaesingnggawe owah-owahankanthinambahakeutawanggantitembungtembungsingwisditulisutawangilangi
25Ikiminangkapancegahansingwicaksanabanget kanggomesthekakeyenbukukasebutbisadisimpen kanggowektusingbakaltekatanpaowah
26NalikaprakaraikudilapurakemarangSangPrabu, panjenenganebungahbanget,amargapanjenengane
rumangsayenrancangansingwisdigawewisditindakake kanthislamet.
27Kabèhkitabmaudiwacakakémarangdhèwèkélan dhèwèkégumunbangetkarorohsingnggawéhukumkuwi.
28LandhèwèkékandhamarangDemetrius,'Kepiyékok oraanasejarawanutawapujanggasingnganggepnèk wektunékanggongrujukmarangprestasisingapikbanget kayangénéikipantes?'
29Landhèwèkémangsuli,'Amargaangger-anggering ToretikusucilanasalésakaGustiAllahLansawetara wongsingduwéniyatkanggonanganiangger-anggering ToretwisdigebugidéningGustiAllahlanmulané mandhegsakatujuané.'
30Dhèwèkékandhanèkdhèwèkéwiskrungusaka Theopompusnèkdhèwèkéwisorawarasluwihsakatelung puluhdinaamargadhèwèkéniyatnyisipkéingsejarahé sawetarakedadeyansakaterjemahanhukumsadurungélan radaorabisadipercaya
31Barengwisradamari,dhèwèkényuwunmarangGusti Allahsupayanerangakéapasebabékacilakanikinemoni dhèwèké
32Landiwedharakemarangdhewekeliwatimpen,yen sakarasapenasaransingoraanagunanedhewekekepengin ngandhanibebenersucimarangwong-wongbiasa,lanyen dhewekemandheg,dhewekebakalmari.
33AkuugawiskrungusakalambeneTheodektes,salah sawijiningpujanggatragis,yennalikadhewekearep ngowahisawetarakedadeyansingkacathetingbuku kasebutkanggosalahsawijiningdramane,dhewekekena katarakingloromripate
34Nalikadhèwèkéngertisebabékacilakankuwi,dhèwèké ndedongamarangGustiAllahpirang-pirangdinalan sawisékuwidhèwèkémari
35SawiséSangPrabu,kayasingwisdakkandhakake, nampapanjelasansakaDemetriusbabaganiki, panjenenganéngaturakepakurmatanlandhawuhsupaya buku-bukukasebutdijagakanthiati-ati,lansupayadijaga kanthisuci
36Landhèwèkénjalukparapenerjemahsupayakerep ngunjungidhèwèkésawisébalimenyangYudea,amarga wiscukup,ujare,yèndhèwèkésaikikudungongkonwongwongmaumulih
37Nangingnalikawong-wongmaubali,dhèwèkébakal nganggepwong-wongmaukayakanca,kayasingwis ditemtokaké,lanwong-wongmaubakalnampahadiahsing akèhsakadhèwèké.
38Panjenenganédhawuhsupayapadhanyiapakésupaya bisamulih,lanngajèniwong-wongmaukanthiloman banget
39Dhèwèkémènèhisabenwongtelungjubahsingpaling apik,rongtalentaemas,sijiméjasampingsingbobotésak talenta,lankabèhprabotkanggotelungsofa.
40Barengkaroparapengawal,dhèwèkéngirimEleazar sepuluhdipannganggosikilpéraklankabèhpirantising dibutuhaké,bufetsingreganetelungpuluhtalenta,sepuluh jubahwungu,lanmakuthasingmegah,lansatuspotong kainlinentenunansingpalingapik,ugamangkoklan piring,lanronggelasemaskanggodikhususakékanggo GustiAllah
41Panjenenganéugandhawuhidhèwèkéliwatlayang supayayènanawongsinggelembalimenyangdhèwèké, ajangalang-alangi
42Amargadhèwèkénganggepikuminangkahakistimewa gedhékanggosenengkumpulkarowong-wongsing wicaksanakayangono,landhèwèkéluwihsenengngebaki bandhanékanggowong-wongmautinimbangkanggo barang-barangsingoraanagunané.
43LansaikiPhilocrates,sampeyanduwecritalengkap miturutjanjiku
44Akumikirkowéluwihsenengkaroprakaraiki tinimbangkarotulisan-tulisanéparaahlimitologi
45Amargakowésetyasinaubab-babsingbisamigunani kanggojiwa,lanngentèkakéakèhwektukanggosinaubab ikuAkubakalnyobanyritakakéapawaékedadeyanliyané singpantesdicathet,supayakanthinyinaonibab-bab kasebutkowébisaéntukganjaransingpalingdhuwur kanggosemangatmu