Javanese - The Letter of Aristeas

Page 1


LayangsakaAristeas

PAMBUKA

InglayangAristeas,salahsawijiningpamulihansingpaling pentinglankunaingkoleksiiki,kitawisadohbangetsaka AdamlanHawa,adohbangetsakaBanjir.Tulisaniki nampilaketontonanketahananumatmanungsa,singwis manggonmanehingBumi,kanthibangsa-bangsasingkuat singuripkanthikemegahanlankaluhuran.

Kowébakalmacaingkénébabaganbibliofilgedhé pisananPtolemyPhiladelphus.Dhèwèkékepéngin nglumpukké"kabèhbukuingdonya"ingperpustakaané ingAlexandria.Akhiré,amargasemangatékanggo ngamanakésijikaryagedhéHukumYahudidhèwèké ngedol100000tawanankanggobukukuwiIki mbokmenawaregapalingdhuwursingtaudibayarkanggo sijikarya.Ikinuduhakéalesansingoraumumkanggo pungkasaningTawananAgung

PrastawaingnarasiikikedadeyannalikaRatuArsinoesing misuwurisihurip,singtilardonyataun270SMTanggal pastinepanulisanikioramesthi.

Rincianbabaganuripkraton,diskusibabaganmasalah sosialingjamansaikipancennarikkawigatenlanjelas banget.Ingjamansaiki,pancenanehndelengrajalan tamu-tamunedolananpitakon-wangsulannalikapesta

Strukturkaryapanyerepanikikayaingngisoriki:

1DedikasibukuikikanggoPhilocrates 2.Tindakanawal:

(a)UsulansakaPustakawankanggombebasakepara tawananYahudiminangkaijolbuku (b)Emansipasi.

(c)LayangsakaPhiladelphusmarangEleazar (d)Wangsulane

(e)Jeneng-jenengpanitiasingditunjukkanggo nerjemahakebukukasebut

3Katranganbabaganhadiahkraton:

(a)Meja(mbokmenawaperabotpalingrumitsingtau digawe)

(b)Liyanemenehi.

4KatranganbabYerusalem (a)Candhi(lansistemsaluranbanyu)

(b)Upacarakasebut.

(c)Benteng

(d)Kutha (e)Pedésaan.

5PamitanEleazar 6PanjelasanEleazarbabaganangger-anggeringToret(iki kawicaksanansingjero).

7Resepsi

8Pesta(72pitakonanlanwangsulan)

9.TerjemahanKitabSuci.

BAB1

IngwektupembuwanganwongYahudiingMesir,Ptolemy Philadelphusngumumakeawakedheweminangkabibliofil gedhesingpertama.Dhewekekepenginduwekabehbuku ingdonyaingperpustakaane;kanggoentukHukumMusa, dhewekenawakakeijol-ijolan100000tawanankanggo karyakasebutkanthinguwuh,"Ikipancenanugerahcilik!" 1Amargaakuwisnglumpukakematerikanggosejarah singorabisadilalekakebabagankunjungankumenyang Eleazar,ImamAgungwongYahudi,lanamargasampeyan, Philocrates,amargasampeyanorakelangankesempatan kanggongelingakeaku,wisnyimpenakehsawisenampa akunbabaganmotiflantujuanmisiku,akuwisnyoba nggambarakekanthijelasbabaganperkarakasebutkanggo sampeyan,amargaakungertimanawasampeyanduwe katresnanalamikanggosinau,kualitassingminangka duwekemanungsapalingdhuwur-terus-terusannyoba 'nambahkawruhlanentuk'apaliwatsinausejarahutawa kanthimeluacarakasebutdhewe.

2Kanthicaraiki,kanthinjupukunsur-unsursingpaling mulya,jiwabakalmapaningkasucian,lansawisenetepake tujuaneingtakwa,tujuansingpalingmulya,jiwakasebut nggunakakeikiminangkapandhuansingorabisasalahlan kanthimangkonoentuktujuansingpasti.

3Pengabdiankumarangngudikawruhagamasing ndadekakeakunindakakeutusanmarangwongsingwis daksebutakemau,singdiurmatibangetdeningwargane dhewelandeningwongliya,amargakabecikanlan kamulyane,lansingduwedokumensingpalingajikanggo wongYahudiingnegaranedhewelaningnegaramanca kanggointerpretasihukumilahi,amargahukum-hukum kasebutditulisingperkamenkulitnganggoaksaraYahudi 4Kedutaanikibanjurdaktindakakekanthisemangat, sawisepisanannemokakekesempatankanggonjaluk ngapuramarangrajaatasjenengeparatawananYahudi singwisdigawasakaYudeamenyangMesirdening bapakneraja,nalikadhewekepisanannguwasanikuthaiki lanngrebuttanahMesir

5Akuugakuducritababikimarangkowe,amargaaku yakinmanawakowe,kanthisipatmumarangkasucenlan simpatimumarangwong-wongsinguripmiturutanggeranggeringToretsuci,bakalluwihgampangngrungokake critasingarepdakcritakake,amargakowedhewebubariki tekasakapuloikilankepenginbangetngrungokakekabeh singbisambangunjiwa.

6Ingwektusingkepungkuruga,akungirimcathetan fakta-faktasingdakanggeppantesdicritakakebabaganras Yahudi,--cathetansingdakpikolehisakaparaimamagung singpalingwicaksanaingtanahMesirsingpaling wicaksana.

7Amargakowékepénginbangetnduwékawruhbabagan bab-babsingbisamigunanikanggopikiran,akurumangsa daditanggungjawabkukanggomènèhikowékabèh informasisinganaingkekuwatanku

8Akukudunengrasakakekewajibansingpadhamarang kabehwongsingnduweniwataksingpadha,nangingaku rumangsaluwih-luwihmarangkoweamargakoweduwe cita-citasingmulya,lanamargakoweoramungsedulurku ingwatak,orakurangsakagetih,nangingugasijikaroaku ingnguberkabecikan

9Amargaoraanakesenengansingdijupuksakaemas utawabarang-barangliyanesingdiajenideningpikiran singcetheksingmenehimupangatsingpadhakaronguber budayalansinausingditindakakekanggonjagabudaya kasebut

10Nangingsupayaakuoranggawekowekeselamarga pambukasingdawabanget,akubakallangsungnerusake critakuiki

11DemetriussakaPhalerum,presidenperpustakaanraja, nampadhuwitakehbanget,kanggotujuanngumpulake, sakisa-isane,kabehbukuingdonya

12Liwattukulantranskripsi,dhèwèkénindakaké,kanthi kemampuansingpalingapik,tujuanéraja.

13Nalikaakuanaingkono,dhèwèkéditakoni,"Piraèwu bukusinganaingperpustakaan?"landhèwèkémangsuli, "Luwihsakarongatusèwu,dhuhraja,lanakubakal ngupayaingwektucedhakkanggonglumpukakésisané uga,supayatotallimangatusèwubisadigayuhAku dikabariyènangger-anggeringToretwongYahudipantes ditranskripsilanpantesdilebokakeingperpustakaan panjenengan!"

14"Apasingngalangikowénindakkéiki?"wangsulané raja"Kabèhsingdibutuhkéwisdipasrahkémarangkowé!"

15'Wong-wongmaukududiterjemahake,'wangsulane Demetrius'amargaingnegaranewongYahudi,dheweke nggunakakealfabetsinganeh(kayawongMesirugaduwe bentukhurufkhusus)lanngomongnganggodialeksing aneh.

16Wong-wongmaumesthinenggunakakebasaSiria, nangingorakayangono;basanebedabanget

17NalikaSangPrabumangertossadayakasunyatankasus kasebut,panjenenganipundhawuhsupadosnyeratserat dhatengImamAgungYahudisupadostujuanipun(ingkang sampundipunjlentrehaken)sagedkalaksanan

18Mikiryenwektunewistekankanggomeksapanjaluk, singwiskerepdakajokakemarangSosibiussakaTarentum lanAndreas,kepalapengawalpribadi,kanggopembebasan wong-wongYahudisingwisdipindhahsakaYudeadening bapaknerajaamarganalikakanthikombinasirejekilan wanidhewekewisnggawaseranganingkabehdistrik Coele-SuriahlanFenisiadadimasalahsingsukses,ing prosesmenerornegarakasebutdaditakluk,dheweke nggawasawetaramungsuhelanliyaneditawan

19Cacahéwong-wongsingdigawasakanegaraYahudi menyangMesirorakurangsakasatusèwu.

20Sakacacahéwong-wongmau,dhèwèkényawisaké telungpuluhèwuwongpilihanlanmanggonakéing garnisun-garnisuningwilayah-wilayahdésa

21(LansadurungewektuikiakehwongYahudisingteka menyangMesirkarowongPersia,laningperiode sadurungeisihanawongliyasingdikirimmenyangMesir kanggombantuPsammetichusingkampanyenglawanraja Etiopia.Nangingikiorakayaakehetawanansingdiangkut PtolemyputraLagus)

22Kayasingwisdakkandhakake,Ptolemymilihsing palingapik,yaikuwong-wonglanangsingisihenomlan misuwuramargawani,lannyawisakesenjata,nanging akehwongliya,singwistuwabangetutawaenombanget kanggotujuaniki,lanugaparawanita,dhewekedadi budak,duduamargadhewekepenginnindakakeikisaka kekarepanedhewe,nangingdhewekedipeksadening prajuritesingngakuminangkahadiahkanggolayanansing wisdiwenehakeingperang

23Kayasingwiskasebut,sawiseentukkesempatan kanggongamanakepembebasane,akumaturmarangraja kanthialesaningngisoriki'Ajangantitumindakkita ngapusitembung-tembungkita.'

24Amargaangger-anggeringToretsingoramungpengin kitatranskripsinangingugakanggoditerjemahakeiku kagunganekabehbangsaYahudi,apaalesansingbisakita temokakekanggoutusankitanalikaakehbangetwongwongmauisihdadibudakingkratonmu?

25Kanthikasampurnanlankasugihaningsih-rahmat Paduka,mugiPadukauwalakentiyang-tiyangingkang kaiketingpangawulaningkangsengsara,amargikados ingkangsampunkawulamangertosikanthisusahpayah, GustiAllahingkangmaringiangger-anggerdhateng tiyang-tiyangwauinggihGustiAllahingkangngreksa kratonPaduka.

26Wong-wongmaunyembahGustiAllahsingpadha GustilanPenciptaAlamSemesta,kayadenemanungsa liyane,kayadeneawakedhewe,dhuhraja,sanajankita nyebutPanjenenganenganggojenengsingbeda-beda, kayataZeus1utawaDis

27Jenengikidiwenehakekanthicocogbangetmarang dhewekedeningleluhurkitasingpertama,kanggo nandhakakeyenPanjenengane,singliwatPanjenengane kabehbarangdiparingiuriplandadiana,mesthiwae minangkaPenungganglanGustineJagadRaya

28Wenehanacontokabecikanmarangkabehmanungsa kanthingluwariwong-wongsingdikunjara.

29Sawisésawetarawektu,nalikaakundedongakanthi temen-temenmarangGustiAllahsupayaPanjenengané ngaturaképikiranérajasupayakabèhtawananbisa dibébaské(amargaumatmanungsa,minangkatitahé GustiAllah,dipengaruhilandipengaruhidéning Panjenengané.

30Mulané,kanthipirang-pirangpandonga,akunyuwun marangPanjenenganésingnguwasaniati,supayaSang Prabukepénginngabulaképanyuwunku

31Akuduwépangarep-arepgedhébabagankaslametané wong-wongmauamargaakuwisyakinyènGustiAllah bakalngabulaképandongaku

32Nalikawong-wongkanthiniatmurningrancang tumindakkanggokepentingankabeneranlannindakake tumindakmulya,GustiAllahKangMahakuwasabakal nggawausahalantujuanemenyangmasalahsingsukses)-

rajangangkatsirahelanndelengakukanthiraisingbungah takon,'Miturutmu,piraewucacahe?'

33Andreas,singngadegingsacedhake,mangsuli,'Luwih sakasatusewu.'

34'Pancenikusih-rahmatcilik,'ujareraja,'singdijaluk Aristeassakakita!'

35BanjurSosibiuslansawetarawongliyasinganaing konokandha,'Ya,nangingikibakaldadipakurmatansing cocogkanggokaluhuranmuyenkowemenehihakpilih wong-wongikiminangkatumindakpengabdianmarang GustiAllahsingMahaAgung'

36KowéwisdiurmatibangetdéningGustiAllahKang Mahakuwasalandiluhurakéngluwihikabèhleluhurmuing kamulyanlanikumungpantesyenkowékudungaturaké kurbanpanuwunsingpalinggedhémarangPanjenengané miturutkekuwatanmu.

37Sakingsenengekaroargumentasikasebut,dheweke mrentahakesupayagajiparaprajuritditambahikanthi jumlahdhuwittebusan,supayasabenbudakdiwenehirong puluhdrachmae,supayaprentahumumditerbitakelan registerparatawanandipasangingkono

38Panjenenganénuduhakésemangatsingpalinggedhéing bisnisiki,amargaGustiAllahsingwisngrampungaké tujuankitakanthisakabèhélanmeksapanjenenganénebus oramungwong-wongsingwistekaingMesirkarotentara bapakné,nangingugasapawaésingwistekasadurungé wektuikuutawasawiséikudigawamenyangkraton 39Dhèwèkédiwelingnèkdhuwittebusanbakalngluwihi patangatustalenta

40Akumikirbakalmigunanikanggonyisipakesalinan prentahkasebut,amargakanthicaraikikamulyaningraja, singdiwenehikekuwatandeningGustiAllahkanggo nylametakewongakeh,bakaldigaweluwihjelaslanluwih nyata.

41DhawuheSangPrabukayaingngisoriki:'Kabehwong singngladenitentarabapakkunalikaperangnglawanSiria lanFenisialannalikanyerangnegaraYahudilandadi duweketawananYahudilannggawabalimenyangkutha AlexandrialantanahMesirutawangedolmenyangwong liya-lankanthicarasingpadhakarotawanansinganaing tanahkusadurungewektukasebututawadigawamrene sawise-kabehsingduwetawanankasebutkudulangsung mbebasake,namparongpuluhdrachmaesabenwong minangkadhuwittebusan

42Paraprajuritbakalnampadhuwitikiminangkahadiah singditambahakemaranggajine,liyanesakakasraja.

43Kitamikiryenikunglawankarsanebapakkitalan nglawankabehkepatutanyendhewekekududitawanlan karusakantanahlantransportasiwongYahudimenyang Mesirminangkatumindaksembronomiliter

44Barangrampasansingtibaingtanganeparaprajuriting medanperangikukabehbarangrampasansingkudune direbutdeningparaprajurit

45Saliyanénggawérakyatdadibudak,kuwitumindak singoraadilbanget

46Mulané,amargawisdiakonimanawakitawisbiasa mènèhikeadilanmarangkabèhwonglanmliginémarang wong-wongsingoraadilingkahananperbudakan,lan amargakitangupayakanggotumindakadilmarangkabèh wongmituruttuntutankeadilanlantakwa,kitawis mutusaké,gegayutankarowong-wongYahudisinganaing kahananperbudakaningpéranganendiwaésakawilayah

kekuasaankita,manawawong-wongsingnduwènikudu nampajumlahdhuwitsingwisditemtokakelanmbébaské wong-wongmaulanoraanawongsingkudutelatnglakoni kewajibané.

47Sajronetelungdinasawisediterbitakeprentahiki, dhewekekudunggawedhaptarbudakkanggoparapejabat singditunjukkanggonindakakekekarepankita,lan langsungngetokakewong-wongsingditawan.

48Amargakitanganggepmanawabakalmigunanikanggo kitalanurusankitayenprakaraikikududirampungake 49Sapawaésingsenengkenamènèhiinformasibabagan sapawaésingoramanutkaroprentahé,kanthisyaratyèn wongmaukabuktensalah,dhèwèkébakaldadiabdiné; nangingbandhanébakaldiwènèhakémenyangkaskraton 50Nalikaprentahkasebutdiwacakakemarangrajakanggo disetujoni,prentahkasebutngemotkabehpranataliyane kajabaukara'tawanansinganaingtanahkasebut sadurungewektukasebututawadigawamrenesawise,'lan kanthiwelasasihlanjembaringatine,rajanambahake klausaikilanmenehiprentahsupayahibahdhuwitsing dibutuhakekanggonebuskududisetorkanthilengkap menyangparapambayarpasukanlanbankirkerajaan,lan mulaperkarakasebutdiputusakelanprentahkasebut disahkesajronepitungdina

51Hibahkanggonebusikuluwihsakanematussewidak talenta;amargaakehbayisinglaginyusoniwisdibebasake bebarengankaroibune

52Nalikaanapitakonanapajumlahrongpuluhtalenta kududibayarkanggoiki,rajadhawuhsupayaditindakake, lankanthimangkonodhewekenindakakekeputusane kanthicarasingpalinglengkap.

BAB2

Nuduhakekepiyecathetanpalingati-atibabaganurusan negaradisimpenBirokrasiPamrentahPanitiasing dumadisakaenemwongditunjukkanggonemoniImam AgungingYerusalemlanngaturijol-ijolankasebut Aristeasditugasakekanggongurusdelegasikasebut

1Sawisérampung,dhèwèkéndhawuhiDemetriussupaya nggawétuguperingatanbabagantranskripsibuku-buku Yahudi

2Amargakabehurusannegarabiyenditindakakekanthi prentahlankanthiakurasisingpalingtlitideningpararaja Mesiriki,lanoraanasingditindakakekanthisembrono utawatanparencana.

3Dadiakuwisnyisipakesalinanprasastilanlayang-layang kasebut,cacahinghadiahsingdikirimlansifatsaben hadiah,amargasabenhadiahkasebutungguling kaagunganlankatrampilanteknis

4IngngisorikisalinanprasastikasebutPrasastiDemetrius kanggorajaagung.'Wiwitpanjenenganmaringipitunjuk marangkula,dhuhraja,supayabuku-bukusingdibutuhake kanggongrampungakeperpustakaanpanjenengankudu dikumpulake,lanbuku-bukusingcacatkududidandani, kulawisngaturakeawakedhewekanthiati-atibanget kanggongrampungakekekarepanpanjenengan,lansaiki kuladuweproposalingngisorikikanggodiwenehake marangpanjenengan

5Kitab-kitabangger-anggeringToretwongYahudi(karo sawetaraliyane)oraanaingperpustakaan

6IkiditulisnganggoaksaralanbasaIbranilanwis ditafsirakekanthisembrono,lanoramakiliteksaslikaya singdikabarakemarangakudeningwong-wongsingngerti; amargaoratauanarajasingnjaga.

7Ikiperludigaweakuratkanggoperpustakaanmuamarga hukumsinganaingkono,amargaasalesakaGustiAllah, kebakkawicaksananlanbebassakakabehcacat

8Mulane,parasastrawanlanpujanggasartaakehpenulis sejarahorangrujukbuku-bukuikilanwong-wongsingwis lanisihuripmiturutbuku-bukukasebut,amargakonsepsi uripewong-wongmausucilanreligiusbanget,kayasing diomongakeHecataeussakaAbdera

9Menawipanjenengankepareng,dhuhSangPrabu,serat badhedipunseratdhatengImamAgungingYerusalem, nyuwunsupadospanjenenganipunngutusenempinisepuh sakingsabensukutiyangingkangsampungesangkanthi mulyalanpalingtrampilingangger-anggeripunsupados kitasagedmangertospoin-poiningkangdipunsepakati deningmayoritastiyang,lansasampunipunpikantuk terjemahaningkangakurat,sageddipunlebetakening papaningkangcethakanthicaraingkangpanteskangge karyalantujuanpanjenengan.

10Muga-mugakamakmurantansahndadosnapanjenengan!

11Nalikapangeling-elingikiwisdiwenehake,rajadhawuh supayaditulislayangmarangEleazarbabaganperkara kasebut,singugamenehikatranganbabaganpembebasan paratawananYahudi

12Panjenenganébanjurmènèhiemasbobotésèkettalenta lanpérakpitungpuluhtalentasartawatularangakèh kanggonggawémangkok,wadhahanggur,méja,lan cangkirkurban.

13Panjenenganéugamrentahakémarangwong-wongsing njagapeti-petinésupayangidinaképaratukangmilihbahan apawaésingdibutuhakékanggotujuankasebut,lansupaya satustalentadhuwitkududikirimkanggonyedhiyakaké kurbankanggobaitsucilankanggokabutuhanliyané

14Akubakalmenehikatranganlengkapbabaganpakaryan ikisawiseakunyawisakesalinanlayang-layangkasebut marangkoweLayangsakarajakasebutkayaingngisoriki:

15'RajaPtolemeusngaturakesalamlanpangabektimarang ImamAgungEleazar

16AmargaanaakehwongYahudisingmanggoning kerajaankitasingdigawasakaYerusalemdeningwong Persianalikajamankekuasaanelanluwihakehmanehsing tekakarobapakkumenyangMesirminangkatawananakehwongsingdilebokakeingtentaralanmbayargajising luwihdhuwurtinimbangbiasane,lannalikadhewekewis mbuktekakekasetyaneparapemimpin,dhewekembangun bentenglanditugasakesupayawongMesiraslibisawedi karodheweke

17Lannalikaakumunggahtahta,akunduwenisikapsing becikmarangkabehrakyatku,lanluwih-luwihmarang wong-wongsingdadiwarganegaramuakuwis mbebasakeluwihsakasatusewutawanan,mbayarsing duweregapasarsingcocogkanggodheweke,lanyenana kejahatansingditindakakemarangrakyatmuliwathawa nepsuwongakeh,akuwismenehigantirugimarang dheweke

18Motifsingnjalaritumindakkuyaikukepinginankanggo tumindakkanthisalehlanngaturakepanuwunmarang GustiAllahsingMahaAgungamargawisnjagakratonku kanthitentremlankamulyaningsaindengingjagad

19Kajabaiku,wong-wongsakabangsamusingisihenom wisdakrekrutdaditentaraku,lanwong-wongsingpantes dadiabdikulanpantesdipercayadeningkraton,wis dakpilihdadipejabat.

20Saikiamargaakukepenginbangetnuduhakerasamatur nuwunkumarangwong-wongikilanmarangwong-wong Yahudiingsaindengingjagadlanmaranggenerasising bakalteka,akuwismutusakeyenangger-anggermubakal diterjemahakesakabasaIbranisingdigunakakeing antaranekowemenyangbasaYunani,supayabuku-buku ikibisaditambahakemenyangbuku-bukukerajaanliyane ingperpustakaanku

21Bakaldadikabecikanlanganjarankanggosemangatku yensampeyanmilihenempinituwasakasabentaler sampeyan,wong-wongsingmulyalantrampilinganggeranggersampeyanlanbisanerjemahake,supayaing pitakonansinganaregejegan,kitabisanemokakeputusan singdisepakatimayoritas,amargapenyelidikankasebut nduwenikepentingansingpalingdhuwur.

22Akungarep-arepbisamisuwurkanthingrampungake pakaryaniki

23AkuwisngutusAndreas,kepalapengawalkulan Aristeaswong-wongsingdakajenibangetkanggo ngaturakeprakaraikimarangkowelanmenehikowesatus talentaperak,woh-wohanpisanansakapisungsungku kanggopadalemansucilankurbanlanupacaraagama liyane

24Menawipanjenengankersanyeratseratdhatengkula babagankekarepanpanjenenganbabaganmenika, panjenenganbadhémaringisih-rahmatingkangageng dhatengkulalanmaringikulajanjipaseduluranénggal, amargisedayakekarepanpanjenenganbadhékalaksanan kanthicepetPamit!

25Eleazarmangsulilayangikikanthitrepkayaingngisor iki:'ImamAgungEleazarngaturakesalammarangRaja Ptolemeus,kancasejatiné

26Panyuwunkusingpalingdhuwuryaikukanggo kesejahteraanmulankesejahteraanRatuArsinoe,adhine, lananak-anakmu

27Akuugasehat.Akuwisnampalayangmulanaku bungahbangetkarotujuanmulanpituturmusingmulya 28Akunglumpukkékabèhwonglanmacakékitabkuwi marangwong-wongmausupayapadhangertibab pengabdianmumarangGustiAllahkita

29Akuuganuduhakecangkir-cangkirsingkokkirim,rong puluhemaslantelungpuluhperak,limangmangkoklan mejaupacarapenahbisan,sartasatustalentaperakkanggo kurbansesajilannyediakakebarang-barangsing dibutuhakeingPadalemanSuci

30Peparing-peparingikidigawamenyangakudening Andreas,salahsawijiningabdiPadukasingpaling kinurmatan,landeningAristeas,loro-loronewongapiklan sejati,misuwuramargakawruhe,lanpantesingsabencara dadiwakilsakaprinsip-prinsipluhurlantujuan-tujuan Padukasingbener

31Wong-wongikiwisngaturakepesenmumarangakulan nampawangsulansakaakusingcocogkarolayangmu. Akubakalsarujukkarokabehsingmigunanikanggokowe sanajanpanyuwunanmuoraumum

32AmargiPadukasampunmaringimanekawarna kabecikandhatengwargakitaingkangagenglanboten badhedipunlalekaken

33Mulanéakulangsungngaturakékurbankanggokowé, adhine,anak-anakmu,lankanca-kancamu,lankabèhwong padhandedongasupayarencanamuterusmakmur,lan supayaGustiAllahKangMahakuwasanjagakratonmu kanthitentremlanmulya,lansupayaterjemahanhukum suciikimigunanikanggokowélanbisaditindakakékanthi sukses

34Ingngarepewongakeh,akumilihenempinituwasaka sabentaler,wong-wongsingbeciklanjujur,lanakuwis ngutusdhewekemenyangkowekarosalinananggeranggeringToretkita

35Dhuhrajaingkangadil,panjenenganbadhemaringi pitedahbilihsanalikaterjemahanangger-anggeringToret rampung,tiyang-tiyangwaubadhedipunwangsulaken malihdhatengkitakanthislametPamit!

36Ikijeneng-jenengéparapinituwa:Sakasukukapisan, Yusuf,Hizkia,Zakharia,Yohanes,Hizkia,lanElisa

37Sakatalerkapindho,Yudas,Simon,Samuel,Adaeus, MatatiaslanEschlemias.

38Sakatalerkatelu:Nehemia,Yusuf,Theodosius,Baseas, Ornias,Dakis

39Sakasukukapingpapat,Yonatan,Abraeus,Elisa, Ananias,Chabrias

40Sakasukukalima,Ishak,Yakub,Yesus,Sabbataeus, Simon,Lewi.

41Sakasukukapingenem,Yudas,Yusuf,Simon,Zakharia, Samuel,Selemas

42Sakasukukapitu,Sabbataeus,Zedekia,Yakub,Ishak, Yesias,Natthaeus

43Sakasukukapingwolu,Theodosius,Jason,Jesus, Theodotus,John,Jonathan.

44Sakatalerkangkapingsanga,yaikuTeofilus,Abraham, Arsamos,Yason,Endemias,Daniel

45Sakasukukapingsepuluh,Yeremia,Eleazar,Zakharia, Baneas,Elisa,Datheus

46Sakasukukapingsewelas,Samuel,Yusuf,Yudas, Jonathes,Chabu,Dositheus.

47Sakasukukapingrolas,Isaelus,Yohanes,Theodosius, Arsamos,Abietes,lanYehezkiel

48Kabèhcacahépitungpuluhloro.Kayangono wangsulanéÈléazarlankanca-kancanémaranglayangé raja

BAB3

Ingkonoditerangakemejapalingapiklanayusingtau digaweUgaanahadiahliyanesingsugih,menarik didelengsakapenggaliananyaringMesir

1Saikiakubakalnerusakenebusjanjikulanmenehi katranganbabagankaryasenikasebut

2Ikudigawekanthikatrampilansingluarbiasa,amarga rajaorangiritbiayalanngawasiparatukangkanthipribadi.

3Mula,dhewekeorabisangapusibageanapawaesaka pegaweyankasebututawangrampungakekanthisembrono

4Kapingpisan,kulabadhengaturakenkatranganbabagan tabelkasebut

5SangPrabukepenginbangetyenkaryaikikuduukurane gedhebanget,landhewekenjaluksupayawong-wong Yahudiingwilayahkasebuttakonbabaganukuranmeja singwisanaingbaitsuciingYerusalem.

6Nalikapadhanjlentrehakeukuran-ukurane,panjenengane banjurtakonapadhewekeolehgawestruktursingluwih gedhe

7LansawetaraimamlanwongYahudiliyanemangsuli yenoraanasingbisanyegahdheweke.

8Landhèwèkékandhanèkdhèwèképénginbanget nggawéukuranépinglima,nangingdhèwèkéragu-ragu supayaoraanagunanékanggoupacaraingbaitsuci.

9Panjenenganékepénginsupayapisungsungéoramung disimpeningPadalemanSuci,amargabakalluwih nyenengakeyènwong-wongsingduwékuwajiban ngaturakékurbansingpantesbisanindakakekanthibecik ingméjasingwisdigawe.

10Dhèwèkéorangirayènméjasingbiyèndigawécilik mergakurangemas,nangingkayané,ujare,anaalesan kenapaméjakuwidigawésakadimensiiki.

11Saupamaprentahewisdiwenehake,mesthiorabakal anakekurangandana

12Mulanékitaajangantinglanggarutawangluwihi ukuransingwisditemtokake

13Ingwektusingpadha,dhèwèkémrentahakesupaya nggunakakékabèhwujudsenisingmanekawarna,amarga dhèwèkéminangkawongsingduwékonsèpsingpaling luhurlanalamwismaringidhèwèkéimajinasisingtajem singnggampangakédhèwèkémbayangaképenampilan singbakaldiwènèhakédéningkaryasingwisrampung

14Panjenenganéugamènèhiprentah,yèningKitabSuci Yahudioraanaprentahé,kabèhkududigawésaéndahéndahé

15Nalikapandhuankayangonowisdiwènèhaké, pandhuankasebutkududitindakakékanthitliti.

16Mejamaudigawesakaemasmurni,dawanerongasta, ambanesakasta,landhuwuresaksetengahasta

17Singtakgambarakeduduemastipissingdipasanging ndhuwurpondasiliyane,nangingkabehstrukturedigawe sakaemasgedhesingdilasdadisiji

18Lanpadhagawepinggiransakubengekangambanesak epektangan

19Lananakaranganbungaombak,diukirkanthirelief awujudtalisingdigawekanthiapikbangetingtelung sisihe

20Amargawujudésegitelulangayagawéanépadhapersis ingsabensisihé,mulasisihendiwaésingdibalik,katoné padhawaé

21Sakarongsisihingsangisorepinggiran,singmiring menyangmejaminangkakaryasingapikbanget,nanging sisihnjabasingnarikkawigatenwongsingnonton

22Saikipinggiranndhuwursakalorosisihe,singdhuwur, landhepamarga,kayasingwiskasebut,pinggiraneanatelu sisi,sakasudutpandangapawaewongbisanyedhak 23Lananalapisan-lapisanwatularangreganeingtengahtengahetalisingtimbul,lankabehmaudianyamsijilan sijinenganggopirantisenisingoraanatandhingane 24Kanggokeamanan,kabehmaudipasangnganggojarum emassingdilebokakeingbolonganingwatu-watukasebut 25Ingsisih-sisihedijepitdadisijinganggopengikat supayatetepkuwat.

26Ingpéranganpinggirméjasingmiringmunggahlan ketemukaromripat,anapolaendhogingwatu-watularang regane,singdiukirkanthirumitdéningreliefsingterusterusan,singrapetnyambungingsakubengéméja

27Laningsangisorewatu-watusingwisdisusunkanggo nggambarakeendhog,parasenimannggawemakuthasing isinekabehjiniswoh-wohan,ingndhuwureanakluster anggurlanbulirjagung,kurmaugaapel,landelimalan liya-liyane,singdisusunkanthicetha.

28Woh-wohanikidigawesakawatularangregane, warnanepadhakarowoh-wohanedhewelandiiketing pinggir-pinggiremejanganggopitaemas.

29Lansawisémakuthawoh-wohandipasang,ingngisoré anapolaendhogliyanésingdipasangingwatu-watumulia, lankaryasulinglantimbulliyané,supayaloro-loronesisih mejabisadigunakaké,miturutkekarepanésingnduwèni lanamargasakaiku,karyaombaklanpinggiranédiulur ngantitekansikilmeja

30Ingsangisoreambanemeja,wong-wongmaunggawe lanmasangpiringgedhesingkandelepatangdriji,supaya sikilebisadilebokakeingnjero,landijepitkenceng nganggopinsingdipasangingsoketingsangisore pinggiran,supayasisihmejaendisingdisenengiwongbisa digunakake

31Dadidadicethayenkaryakasebutdimaksudakekanggo digunakakeingendiwae.

32Ingmejakasebutdhewe,dhewekengukir'maeander', kanthiwatu-watularangreganesingngadegingtengahtengahe,rubilanzamrudlanonyxugalanakehjiniswatu liyanesingunggulingkaendahan

33Laningsandhinge'maeander'anaselembarjaringan singapikbanget,singndadekaketengahmejakatonkaya belahketupat,laningndhuwureanakristallankuning, kayasingdiarani,singdigawe,singngasilakekesansing oraanatandhinganekanggosingndeleng.

34Sikilmejadigawenganggoendhaskayakembanglili, saenggakatonkayakembanglilisingmlengkunging sangisoremeja,lanbagean-bageansingkatonmakili godhong-godhongsingngadegjejeg

35Dasarsikilinglemahikudigawesakawatumirahlan ukuranesaktelapaktangan.

36Rupanekayasepatulanambanewolungdriji

37Ingndhuwurésikilékabèhanaingsadhuwuré

38Lansikiledigawekayawitivysingthukulsakawatu, dianyamkaroakanthuslandiubengiwitanggursing ngubenginganggoklusteranggur,singdigarapingwatu, ngantitekanpucuksikil.

39Kabehpapatsikildigawekanthigayasingpadha,lan kabehdigawelandipasangkanthitrampil,lankatrampilan lankawruhsingluarbiasadigunakakekanggonggawe selaraskaroalam,saengganalikaudharadiobahakedening angin,obahdiwenehakemenyanggodhong-godhong,lan kabehdigawecocogkarokasunyatansingdiwakili

40Lansisihndhuwurmejadigawedaditelungbagean kayatriptychon,lankabehmaudipasanglandiiket nganggokeraningsadawanekabehkarya,saengga pertemuansambungankasebutorabisadidelengutawa ditemokake

41Kandeléméjakuwiorakurangsakasetengahhasta, mulakabèhgawéankuwimesthingentèkakéakèhtalenta

42Amargarajaorakepénginnambahiukurané,dhèwèké nggunakakédhuwitsingpadhakarosingdibutuhakéyèn méjakuwiukuranéluwihgedhé

43Lankabehwisrampungmiturutrencanane,kanthicara singapikbangetlannggumunake,kanthisenisingoraana tandhinganelankaendahansingoraanatandhingane

44Sakamangkokcampuranmau,lorodigawesakaemas, lansakangisorngantitengahdiukirnganggoreliefkanthi polasisik,laningantaranesisik-sisikmauwatu-watu muliadilebokakekanthikatrampilanartistiksinggedhe.

45Banjurana'maeander'dhuwurésakhasta,kanthi lumahédigawesakawatularangreganemanekawarna, nampilakegaweyanlankaendahansenisinggedhe

46Ingndhuwureanamosaik,digaweawujudbelahketupat, katonkayajaringlantekanpinggir

47Ingtengah,tameng-tamengciliksingdigawesakawatuwatularangreganesingbeda-beda,diselehakesilihgenti, lanjinisebeda-beda,ambaneorakurangsakapatangdriji, nambahkaendahanpenampilane.

48Ingsisihndhuwurpinggiranéanahiasankembanglili singlagimekar,langugusananggursingsalingterkait diukiringsakubengé.

49Kayangonokuwiwujudémangkok-mangkokemasmau, lansabenmangkok-mangkokmauisinéluwihsakarong mangkok.

50Cangkir-cangkirperakkuwinduwélumahsingalus,lan digawékanthiapikbangetkaya-kayakanggokacamata, saénggakabèhsingdicedhakkébakalkatonluwihcetha tinimbangingpangilon

51Nangingorabisanggambarakekesannyatasing diasilakekaryaseniikiingpikirannalikawisrampung.

52Amarga,nalikawadhah-wadhahikiwisrampunglan diselehakejejer-jejer,pisananmangkokperakbanjur mangkokemas,banjurmangkokperakliyane,lanbanjur mangkokemasliyane,tampilansingditampilakepancen orabisadigambarake,lanwong-wongsingtekakanggo ndelengorabisanyingkirakepemandangansingapik bangetlantontonansingnggumunake

53Kesansingdiasilakesakatontonankasebutmaneka warna.

54Nalikawong-wongndelengwadhah-wadhahemas,lan pikiranenyinaonisabendetailpengerjaankanthilengkap, jiwanepadhagumunbanget.

55Nalikaanawonglanangsingkepenginndelengwadhahwadhahperaksinganaingngarepe,kabehkatonsumunar ingsakubengepanggonanengadeg,lanmenehirasaseneng singluwihgedhemarangwong-wongsingndeleng

56Saenggapancenmokalkanggonggambarakekaendahan artistiksakakarya-karyakasebut.

57Bokor-bokoremasmaudiukiringtengahnganggo karanganbungawitanggur

58Laningsakubengepinggirane,dhewekenganyam karangankembangsakatanduranivy,myrtle,lanzaitun minangkarelieflanmasangwatularangreganeingkono.

59Bageanliyanesakakaryareliefdigawekanthipolasing beda-beda,amargadhewekenggaweminangkatitik pakurmatankanggongrampungakekabehkanthicarasing panteskanggokamulyaneraja.

60Cekakaos,bisadijlentrehakemanawaingkasraja utawaingkasliyane,oraanakaryasingbisamadhani reganeutawakatrampilanseni

61SangPrabutansahnggatekakewong-wongmau,amarga panjenenganesenengngungkulikaluhuraningrancangane.

62Amargakerepbangetdhèwèkénglalekakeurusan resminé,lanngentèkakéwektunékaroparaseniman amargakuwatiryènkabèhkududirampungakékanthicara singpanteskanggopanggonansingbakaldikirimihadiah

63Dadikabehmauditindakakekanthigedhe,kanthicara singpanteskanggorajasingngirimhadiahlankanggo imamagungsingdadipanguwasanegarakasebut

64Oraanawatesanwatularangregane,amargaorakurang sakalimangewusingdigunakakelankabehukuranegedhe.

65Katrampilansenisingpalingluarbiasadigunakake, saenggareganewatulanpengerjaankasebutkapinglima luwihlarangtinimbangemas.

BAB4

RinciansingcethababagankurbankasebutAkurasising orabisadisalahakesakaparaimampancenpentingPesta sekssinggalakGambaranbabagancandhilansaluran banyune

1Akuwismenehikatranganbabaganhadiahikiamarga akumikirikiperlu

2Poinsabanjureingnarasiikiyaikucritababagan lelampahankitamenyangEleazar,nangingsingpertama akubakalmenehikatranganbabagankabehnegarakasebut

3NalikakitatekaningtanahYahudi,kitaweruhkutha kasebutdumunungingtengah-tengahYudeaingpucuk gunungsingdhuwurbanget

4Ingpucukingcandhikasebutdibangunkanthikabeh kaluhurane.

5Ikudiubengidéningtelungtémboksingdhuwuréluwih sakapitungpuluhhastalandawanélanambanécocogkaro strukturbangunané.

6Kabèhbangunankuwidicirikakékarokaagunganlan reganésingdurungtauanasadurungé

7Ikucethayenoraanabiayasingdihematkanggolawang lanpengikat,singnyambungakekarocagaklawang,lan stabilitasambanglawang

8Gayagordenugacocogbangetkarogayalawangmlebu.

9Kainéamargaanginobahterus-terusan,lannalikaobah ikidikomunikasikakesakangisorlankordenénonjol ngantitekantitikpalingdhuwur,katonpemandangansing nyenengakesingmehorabisadisingkirakewong

10Konstruksimisbyahkasebutcocogkaropapankasebut dhewelankarokurbanobaransingdiobongnganggogeni ingndhuwure,landalanmenyangkanaugapadha

11Analerengmunggahsingalon-alon,diaturkanthitrep kanggotujuankesopanan,lanparaimamsingngladeni nganggosandhanganlenan,ngantitekantlapakansikil

12PadalemanSucimadhepmangetanlansisihmburine madhepmangulon.

13Sakabèhélantainédiaspalnganggowatulanlereng mudhunmenyangpanggonansingwisditemtokake,supaya banyubisadialirakékanggongumbahgetihsakakurban, amargaèwonankéwandikorbanakéingkanaingdina-dina riyaya

14Lananasumberbanyusingoraanaenteke,amarga sumberalamisingakehbangetmetusakanjeroareacandhi 15Kajabaiku,anaugasumur-sumursingapikbangetlan orabisadigambarakeingsangisorelemah,kayasing dituduhakemarangaku,kanthijaraklimangfurlonging sakubengelokasicandhi,lansabensumurkasebutnduweni pipasingorakaetungsaenggakali-kalisingbeda-beda padhakumpul

16Lankabehmaudiiketnganggotimahingsisihngisor laningtemboksisih-sisine,laningndhuwureakehplester

singwisdisebar,lansabenbageansakapakaryankasebut ditindakakekanthiati-atibanget.

17Anaakehbolongankanggobanyuingdasaraltarsing orakatondeningkabehwongkajabakanggowong-wong singmeluingpelayanan,saenggakabehgetihkurbansing dikumpulakekanthijumlahakehbakaldiresikisajrone sakedhepmripat

18Kayangonokuwipanemukubabagankarakterwadukwaduklansaikiakubakalnuduhakekepiyecaraneiki dikonfirmasi

19Wong-wongmaununtunakuluwihsakapatangfurlong menyangnjabakuthalanngongkonakundelengmudhun menyangpanggonantartamtulanngrungokakeswarasing digawesakapatemonbanyu,saenggagedhenewaduk kasebutkatonjelas,kayasingwisdituduhake

20Pelayananparaimamingsabenbaboraana tandhingane,sakasegiketahananfisiklanugasaka layanansingteraturlanmeneng

21Amargakabehpadhamakaryakanthispontan,sanajan mbutuhakegaweyansingnglarani,lansabenwongduwe tugaskhusussingdiwenehakemarangdheweke

22Ibadahditindakaketanpakendhatanasing nyedhiyakakekayu,anasingnyedhiyakakelenga,anasing nyedhiyakakeglepunggandumsingapik,anasing nyedhiyakakerempah-rempah;anaugasingnggawa potongandagingkanggokurbanobaran,singnuduhake kekuwatansingapikbanget

23Amargapadhangangkatnganggotanganloro-lorone sikilpedhet,singsabentanganboboteluwihsakarong talenta,lanmbuwangnganggotangansiji-sijinekanthicara singapikbangetmenyangpapansingdhuwuringmisbyah lanoratauluputnyelehakeingpanggonansingtepat

24Semonougapotongan-potonganwedhuslanuga wedhusgembelikuapikbangetamargabobotelanlemune. 25Kanggowong-wongsingduwepegaweyan,mesthi milihkewansingtanpacacatlanutamanesinglemu,lan kanthimangkonokurbansingwisdakjlentrehake ditindakake

26Anapanggonankhusussingwisditemtokakékanggo wong-wongmaungaso,ingngendiwong-wongsingwis dibebasakésakatugaslungguh

27Nalikaikikedadeyan,wong-wongsingwisngasolan wissiyapnerusaketugasebakalngadegkanthispontan amargaoraanasingmenehiprentahbabaganpengaturan kurban

28Kahanansepisingpalingjerongebakingantiwongbisa mbayangakeyenoraanasiji-sijiawongsinganaingkono, sanajansejatineanapitungatuswongsingmelukerja, saliyaneakehwongsingsibuknggawakurban

29Kabèhdilakonikanthirasahormatlankanthicarasing panteskanggoGustiAllahsingMahaAgung

30Akulankanca-kancagumunbangetnalikandeleng Eleazarlaginindakaketugas,ndelengcaranénganggo klambi,lankamulyanépenampilané,singkatonsakajubah singdienggolanwatu-watularangsinganaingawaké

31Analoncengemasingsandhanganesingngantitekan sikile,ngetokakemelodisinganeh,laningloro-loroneana wohdelimakanthikembangmanekawarnakanthiwarna singapikbanget

32Panjenenganénganggosabukkangéndahbanget, ditenunnganggowarna-warnakangpalingéndah

33IngdhadhanedhewekengagemramalanGustiAllah, kayasingdiarani,ingngendirolaswatu,sakamacemmacemjinis,dipasangbebarengankaroemas,ngemot jeneng-jenengparapamimpinsuku,mituruturutanasli, sabenwatusumunarkanthicarasingorabisadigambarake kanthiwarnatartamtu

34Ingsirahedhewekenganggotiara,kayasingdiarani,lan ingtengahbathukeanaserbansingoraanatandhingane, diademkerajaansingkebakkamulyankanthiasmaneGusti Allahsingditulisnganggoaksarasuciingpiringemas sawisedianggeppantesnganggolambang-lambangikiing upacara-upacara

35Penampilanéwong-wongmaundadèkaképikiran gumunlanbingungngantiwongrumangsakaya-kayawis nemoniwongsingasalésakajagadliya

36Akuyakinmanawasapawaesingmeluingtontonan singwisdakcritakakeikibakalkebakrasagumunlan gumunsingorabisadigambarake,lanbakalkepincut bangetingpikiranenalikamikirbabagankasucensingana ingsabendetaillayanankasebut

37Nangingsupayakitabisaentukinformasisinglengkap, kitamunggahmenyangpucukbètèngingsacedhakélan ndelengsakubengé

38Dumunungingpapansingdhuwurbanget,lan dibentenginganggoakehmenara,singdibangunnganti tekanpucuke,digawesakawatu-watugedhe,kanthitujuan, kayasingwisdikabarake,kanggonjagawilayahcandhi, supayayenanaserangan,utawapambrontakanutawa seranganmungsuh,oraanasingbisamlebuingtembok singngubengicandhi

39Ingmenarabètèngdipasangmesinperanglanmaneka warnamesin,lanposisinéluwihdhuwurtinimbang bunderantémboksingwisdaksebutaké

40Menara-menarakasebutugadijagadeningwong-wong singdipercayasingwismenehibuktipalinggedhebabagan kasetyanemarangnegarane

41Wong-wongikiorataudiidinininggalakebètèng, kajabaingdinariyayalanmungkanthirombongan,lanuga orangidinakewongliyamlebu

42Dhewekeugaati-atibangetnalikaanaprentahsaka kepalaperwirasupayanglebokakepengunjungkanggo mriksapanggonankasebut,kayasingwisdiajarakesaka pengalamankitadhewe.

43Wong-wongmauoragelemnglebokakéakusanajan akumungwonglorosingoranganggogegamankanggo ndelengkurbansingdiwènèhaké.

44Lanpadhanegesakemanawadhewekekaiketdening sumpahnalikakepercayaankasebutdiwenehakemarang dheweke,amargakabehwissumpahlankaiketkanggo nindakakesumpahkanthisuci,sanajancacahelimangatus, dhewekeorabakalngidiniluwihsakalimangwongmlebu bebarengan.

45Bètèngikuminangkapangayomankhususcandhilan pangadegéwisnguwatakékanthikuwatsupayabisa nglindhungikanthiefisien

BAB5

GambaranbabagankuthalandésaBandhingakeAyat11 karokahanansaiki.Ayat89-41mbukakkepiyewongkuna ngira-irawongsarjanalanwongpriyayi

1Ukurankuthaikiukuranésedheng

2Klilingékurangluwihpatangpuluhfurlong,sakadohé singisadikira-kira.

3Menara-menaranédisusunawujudteater,kanthidalan gedhésingnyambungingantarane.Saiki,persimpangan menarangisorkatonnangingmenarandhuwurluwihkerep dikunjungi

4Amargalemahikumunggah,amargakuthaikidibangun ingndhuwurgunung.

5Anaugaundhak-undhakansingnujumenyangprapatan dalan,lananawongsingtansahmunggah,lananaugasing mudhunlanpadhanjagajaraksakasijilansijinesabisabisaneingdalanamargawong-wongsingkaiketdening aturankasucian,supayaajangantindemekapa-apasing dilarang

6Oratanpaalesanyenparapendiriaslikuthaikimbangun kanthiproporsisingcocog,amargadhewekeduwe wawasansingjelasbabaganapasingdibutuhake

7Amarganegaraikijembarlanayu

8Sawetarapéranganérata,mliginédistrik-distriksing kalebuSamaria,kayasingdiarani,lansingwewatesankaro tanahIdumea,péranganliyanépagunungan,mliginésing jejerkarotanahYudea.

9Mulané,rakyatkudungabdimarangtetanènlanngolah lemahsupayabisanduwépanènsingakèh

10Kanthicaraiki,sabenjinistetanènbisaditindakakelan panensingakehbisadipanèningsaindengingtanah kasebut

11Kutha-kuthagedhélanngalamikemakmuransingpadha padhetpenduduké,nangingoranggatekakewilayahdésa, amargakabèhwongduwékecenderunganalamikanggo uripsingkebakkesenengan,amargasabenwongnduwèni kecenderunganalamikanggonguberkesenengan 12BabsingpadhaugakedadeyaningAlexandria,sing ngluwihikabehkuthaingbabaganukuranlankemakmuran. 13Wong-wongdesakanthipindhahsakadistrikpedesaan lanmanggoningkuthandadekaketetanendadiala:mula kanggonyegahdhewekemanggoningkutha,raja ngetokakeprentahsupayadhewekeoramanggoningkono luwihsakarongpuluhdina

14Lankanthicarasingpadha,dhèwèkémènèhipandhuan tertulismarangparahakim,yènprelungetokakesurat panggilanmarangsapawaésingmanggoningnegara kasebut,kasuskasebutkududirampungakésajronelimang dina

15Lanamargadhewekenganggepperkarakasebutpenting banget,dhewekeuganunjukpetugashukumkanggosaben distrikkaroasisten-asistene,supayaparapetanilanpara pengacaraneorangosongakelumbungkutha,tegese,asil pertanian,kanggokepentinganbisnis

16AkungidinipenyimpanganikiamargaEleazarsing nuduhakekanthicethapoin-poinsingwiskasebut

17Amargagedhebangetenergisingdigunakakekanggo ngolahlemah

18Amargatanahikiditanduriwitzaitunsingakehbanget, karopanenjagunglankacang-kacangan,karowitanggur uga,lananaakehmadu

19Jiniswitwoh-wohanlankurmaliyanéoradiitung dibandhingakekaroiki

20Anasapi-sapimanekawarnacacahelanpangonansing suburkanggodheweke.

21Mulané,wong-wongmaukanthibenerngakoniyèn distrik-distrikingdésambutuhaképopulasisingakèh,lan

sesambunganantaranékuthalandésa-désadiaturkanthi bener.

22Akehbangetrempah-rempah,watularangregane,lan emasdigawamenyangnegarakasebutdeningwongArab.

23Amarganegaraikioramungcocogkanggotetanèn nangingugakanggoperdagangan,lankuthaikisugihseni lanorakekuranganbarangdagangansingdigawanyabrang segara.

24Kuthaikinduwènipelabuhansingcocoglanjembaring Askalon,Joppa,lanGaza,ugaingPtolemaissing diadegakédéningRajalannduwèniposisisentral dibandhingakekaropanggonanliyasingkasebut,amarga oraadohsakapanggonan-panggonankasebut.

25Negaraikingasilakésamubarangkanthimelimpah, amargadisiramikanthibecikingsabenarahlan dilindhungisakabadai.

26KaliYordan,kayasingdiarani,singoratauasat,mili ngliwatitanahkono

27Wiwitanenegaraikijembaréorakurangsaka60yuta hektarsanajansawiséikuwong-wongtanggateparo nyeranglan600000wongdipanggoniingsawah-sawah singsabensawahésatushektar.

28KalikayaKaliNilmilinalikamangsapanènlan mbanyonisebagéangedhétanah

29CedhakkarodistrikduwekewongPtolemais,kaliiku milimenyangkaliliyanelanmilimenyangsegara

30Kali-kaliinggunungliyané,kayasingdiarani,mili mudhunmenyangdataranlanngliputiwilayahsekitarGaza landistrikAshdod

31Negaraikidiubengipageralamilanangelbanget diseranglanorabisadiserangdeningpasukangedhe, amargadalanesempit,kanthijurangsingngambanging ndhuwurlanjurangsingjero,lankarakterwilayah pegunungansingkasarsingngubengikabehtanahkasebut.

32Kitadikandhaniyensakapegunungantetangganing Arabbiyentembagalanwesidipikolehi

33Nanging,ikimandhegnalikajamanpamaréntahan Persia,amargapanguwasaingwektuikunyebarake laporanpalsuyenpangopènantambangoraanagunanelan larangkanggonyegahnegaranedirusakdening pertambanganingdistrikkasebutlanbisaugadirebutsaka dhewekeamargapamaréntahanPersia,amargakanthi bantuanlaporanpalsuikidhewekenemokakealesan kanggomlebudistrikkasebut

34Saikiaku,sadulurkuPhilocrates,wismenehisampeyan kabehinformasipentingbabaganikikanthiringkes.

35Akubakalnjlèntrèhakékaryaterjemahaningsekueliki

36ImamAgungmilihwong-wonglanangsingnduweni karakterpalingapiklanbudayapalingdhuwur,kayasing dikarepakesakawongtuwanesingmulya

37Wong-wongmauoramungwistrampilingsastra Yahudi,nangingugawissinaukanthitlitibabagansastra Yunani

38Mulané,wong-wongmaunduwenikualifikasikhusus kanggongladèniingkedutaanlanpadhanindakakétugas ikikapanwaéprelu

39Dhewekenduwenifasilitassingapikkanggokonferensi landiskusibabaganmasalahsinganagandhenganekaro hukum

40Wong-wongmaumilihdalantengah--lanikimesthi dalansingpalingapikkanggoditindakake

41Wong-wongmauoranganggosumpahserapahsing kasarlanorasopan,nangingkabehpadhaorasombonglan orataunganggepawakedheweluwihunggultinimbang wongliya,lannalikangobrol,dhewekewissiyap ngrungokakelanmenehiwangsulansingcocogkanggo sabenpitakonan

42Lankabehwongmaukanthitlitinetepiaturanikilan luwihkepenginngungkuliliyaneingbabagannetepiaturan ikilankabehwongmaupantesdadipamimpinlan kabecikané

43Lanwongbisamirsanikepriyewong-wongmautresna marangEleazarkanthioragelemdipisahakesakadheweke lankepriyedheweketresnamarangwong-wongmau.

44Saliyanélayangsingditulismarangrajababaganbali kanthislamet,dhèwèkéuganjalukkanthitulusmarang Andreassupayakerjakanggotujuansingpadhalanuga njalukakusupayambantukanthikemampuankusing palingapik

45Sanajankitawisjanjibakalmenehiperhatiansing palingapikkanggoprakaraiki,dhewekeujarmanawa dhewekeisihsedhihbanget,amargadhewekengerti manawaraja,amargasakakabecikane,nganggepiku minangkahakistimewasingpalingdhuwur,saben-saben dhewekekrungubabaganwongsingluwihunggul tinimbangkanca-kancaneingbabaganbudayalan kawicaksanan,kanggongundangdhewekemenyangkraton 46Akuwiskrungupituturbeciksakadhèwèkésing ngandharakeyènkanthimilihwongsingadillan wicaksana,dhèwèkébakalngamanakepangayomanpaling gedhékanggokratoné,amargakanca-kancakayangono bakalkanthitanpawatesmènèhidhèwèkésaransingpaling migunani

47Lanwong-wongsingsaikidiutusdeningEleazar marangdhewekemesthinduwenisipat-sipatkasebut.

48Landhèwèkékerepsumpahyèndhèwèkéorabakal nglilaniwong-wongmaulungayènmungkapentingan pribadinédhéwésingdadimotifpendorongnanging dhèwèkéngutuswong-wongmaukanggokauntungan umumkabèhwarga

49Amarga,ujare,uripsingapikikugumantungsaka netepiaturanhukum,lantujuanikiluwihakehdigayuh liwatngrungokaketinimbangmaca

50Sakaikilanpernyataanliyanésingmèmper,jelasapa perasaanémarangwong-wongmau

BAB6

Panjelasanbabaganadatistiadatwong-wongsing nuduhakeapategesetembung,"Najis"Intilanasalsaka "KapercayanmarangGustiAllah"Ayat48-44menehi gambaransingapikbabaganKetuhananfisiologi

1Preludisebutakekanthiringkesinformasising diwenehakekanggonjawabpitakonankita

2Amargaakungirayenumumewongkepenginweruh babagansawetaraundang-undang,utamanebabagan daging,omben-omben,lankewansingdianggepnajis 3Nalikakitatakonkenapa,amargamunganasijiwujud titah,sawetarakewandianggepnajiskanggodipangan,lan liyanenajissanajandidemek(amargasanajananggeranggeringToretkasebuttelitibangetbabaganumume perkara,nangingluwihtelitibabaganperkarakayaiki) dhewekemiwitiwangsulanekayaingngisoriki:

4'Kowéweruh,'ujare,'sepiragedhénépengaruhcaraurip lanpergaulankitamarangkita;kanthisesrawungankaro wongala,wong-wongbakalweruhtumindakalalandadi sengsarasajroneuripé;nangingyènuripkarowong wicaksanalanwicaksana,wong-wongbakalnemokaké carakanggouwalsakakebodhoanlanmbenerakéuripé

5Panyerathukumkitasingpertama-tamanetepakeprinsipprinsipkesalehanlankabeneranlannandurakeprinsipprinsipkasebutpoindemipoin,oramungliwatlarangan nangingugaliwatpanggunaanconto-conto,singnuduhake efekdosasingmbebayanilanpaukumansingditindakake deningGustiAllahmarangwongsingsalah

6AmargaPanjenenganembuktekakedhisikyenmungana sijiGustiAllahlankekuwatanediwujudakeing saindengingjagadraya,amargasabenpanggonankebak karokedaulatan-Nelanoraanaprekarasingditindakake kanthirahasiadeningmanungsaingbumisingorabisa didelengdeningkawruh-Ne

7Amargakabehsingditindakakemanungsalankabehsing bakalkelakoningmangsangarepwiscethatumrap Panjenengane

8Kanthinerangakebebenerikikanthitlitilannerangake kanthigamblang,panjenenganenuduhakeyensanajanana wongsingmikirarepnindakakepialaapamaneh nindakake,dhewekeorabakalbisalolossakakedeteksi, amargapanjenenganenerangakeyenkekuwataningGusti Allahnyebaringkabehangger-anggeringToret

9Wiwitsakawiwitane,dhewekenedahakemanawakabeh manungsakajabaawakedhewepercayamarangananeakeh dewa,sanajandhewekedheweluwihkuattinimbang makhluksingdisembahkanthimuspra.

10Amarganalikapadhanggawerecawatulankayu,padha ngakuyenreca-recaikureca-recasakawong-wongsing wisnggawebarangsingmigunanikanggouriplanpadha nyembahreca-recamau,sanajanpadhaduwebuktising jelasyendhewekeoraduweperasaan

11Amargaikubakaldadibodhobangetyennganggepyen anawongsingdadidewaamargasakaciptaanedhewe

12Amargaparapenemumungnjupukbarang-barang tartamtusingwisdigawelankanthinggabungake, nuduhakeyenbarang-barangkasebutnduwenikegunaan anyar:dhewekedheweoranggaweintisakabarang kasebut,mulaikuminangkaperkarasingmuspralanbodho yenwongnggaweallahmanungsakayaawakedhewe

13Amargaingjamansaikianaakehwongsingluwih kreatiflanluwihpintertinimbangwong-wongingjaman biyensingwisdidewakake,nangingdhewekeorabakal nyembahmarangdheweke.

14Parapangriptalanpanulismitos-mitosikimikiryèn dhèwèkéikuwongYunanisingpalingwicaksana

15Yagenekitaperlungomongbabaganwong-wongliyane singkepincutkarokatresnan,wongMesirlanliya-liyane, singgumantungmarangkewangalaklanumumejinis kewansingnggremetlansapi,lannyembahdheweke,lan menehikurbanmarangdhewekenalikaisihuriplannalika wismati?

16Saiki,SangJuruAngger-anggerkita,minangkawong singwicaksanalandiwenehikanugrahankhususdening GustiAllahkanggomangertenisamubarang,njupuk tampilansinglengkapbabagansabenrinciantartamtu,lan ngubengikitanganggobentengsingorabisaditembuslan tembokwesi,supayakitaorabisanyampurkarobangsa

liya,nangingtetepsuciingawaklanjiwa,bebassaka kabehimajinasisingmuspra,nyembahGustiAllahsing MahaKuwasasingngluwihikabehtitah

17Mulané,paraimamMesirsingwisnimbang-nimbang akèhprakarakanthitliti,lanngertiurusankita,nyebutkita "wong-wongéGustiAllah"

18Ikiminangkagelarsingorakanggomanungsaliyane nangingmungkanggowong-wongsingnyembahGusti Allahsingsejati

19LiyaneikududumanungsasakaGustiAllahnanging sakapanganan,ombenan,lansandhangan

20Amargakabehwatakendadekakedhewekenemokake panglipuringbab-babikisingoradianggeppenting, nangingingsakubengebarang-barange

21Ingantaraneumatkita,sajroneuripkayangono,sing dadipertimbanganutamayaikukedaulatanGustiAllah.

22Mulané,supayakitaorakenakarusakandéningapawaé singnjijiki,utawauripkitadirusakdéningkomunikasising ala,Panjenenganéngayomikitasakasabensisihnganggo aturankasucèn,singmengaruhiapasingkitapangan, utawaombèn,utawaraba,utawakrungu,utawandeleng

23Sanajan,umume,kabehperkaraikupadhaingkonstitusi alami,amargakabehdiaturdeningsijikekuwatansing padha,nanginganaalesansingjeroingsabenkasus individukenapakitaoranggunakakebarang-barang tartamtulansenengnggunakakebarang-barangliyane kanthiumum

24Kanggoilustrasi,akubakalngrembugsijiutawarong poinlannerangakemarangkowe

25Ajangantikowékenainggagasansingngremehake menawaNabiMusanulisangger-anggerekanthiati-ati bangetamargatikus,musang,lanliya-liyane

26Kabehpranatanikidigawekanggokabenerankanggo mbantunggolekikabecikanlannyempurnakakekarakter.

27Amargakabehmanuksingkitagunakakeikujinaklan dibedakakekarokebersihane,manganmacem-macemjinis pari-parianlankacang-kacangan,kayatadara,manukdara perkutut,walang,pitikalas,ugaangsa,lankabehmanuk liyanesakakelasiki

28Nangingmanuk-manuksingdilarangbakal koktemokakeminangkamanukliarlankarnivora,nganiaya liyanekanthikekuwatansingdiduweni,lankanthikejem golekpanganankanthimemangsamanuk-manukjinaksing kasebutingndhuwur

29Lanoramungkuwi,nangingugapadhanyeretwedhus gembellanbocah-bocah,lanuganglaranimanungsa,sing wismatiutawaisihurip,lankanthinyebutakenajis, Panjenenganemenehipratandhaliwatwong-wongmauyen wong-wongmau,singkanggone

Wong-wongsingwisnetepiangger-anggeringToretwis ditetepake,kudunindakakekabecikaningsajroningatine lanoranganiayasapawaekanthingandelakekekuwatane dheweutawangrampokapa-apa,nangingngarahakedalan uripemiturutkeadilan,kayadenemanuk-manukjinaksing wiskasebut,manganmacem-macemjiniskacang-kacangan singthukulingbumilanoranganiayangantingrusak seduluredhewe.

30Mula,legislatorkitamulangakemarangkitamanawa kanthicarakayangeneikipratandhadiwenehakemarang wongwicaksana,yendhewekekuduadillanoranindakake apa-apakanthikekerasan,lanoranganiayawongliya kanthingandelakekekuwatanedhewe

31Amargandemekkewan-kewannajiskayasingwis kasebutikudianggeporapantesamargakebiasaane,mula apakitaorakudungati-atisupayakarakterkitadheweora rusakkayangono?

32Mulané,kabèhaturansingwisditetepakébabaganapa singdiidinakékanggomanuk-manuklankéwanliyané,wis ditetepakékanthitujuankanggomulangaképiwulang moralmarangkita.

33Amargapamisahankukulanpamisahancakar dimaksudakekanggomulangkitamanawakitakudu mbedakakeantaranetumindakindividukanthitujuan kanggonindakakekabecikan

34Amargakekuwataneawaklankegiyatanekabeh gumantungmarangpundhaklananggotaawakkita

35Mulane,dhewekemeksakitasupayangertimanawakita kudunindakakekabehtumindakkanthiwicaksanamiturut standarkabeneran,--luwih-luwihamargakitawis dipisahakekanthicethasakamanungsaliyane

36Amargaumumewonglanangliyanenajisakeawake dhewekanthilakujina,saengganindakakepialagedhe,lan kabehnegaralankuthagumunggungamargatumindakala kasebut.

37Amargaoramungpadhalakujinakarowonglanang, nangingugapadhanajisakeibunedhewelanmalahanakanakewadon.

38Nangingkitawisdipisahakesakadosa-dosakayangono

39Lanwong-wongsingwisdipisahakekanthicarasing kasebutingndhuwurugaditondoideningSangPemberi Hukumminangkasingnduwenipeparingmemori

40Kanggokabehkewan"singsikilebelahlannggayemi" nggambarakesimbolmemorikanggosingdiilhami.

41Amargatumindakngunyahpangananoraliyayaiku ngeling-elinguriplanpanguripan

42Amargauripikulumrahédiuripakenganggopangan, mulanéPanjenenganéugangajakkitaingKitabSuci nganggotembung-tembungiki:"Kowémesthibakal ngelingiGustiAllahsingnindakaképrekara-prekaragedhé lannggumunakéingkowé"

43Amarganalikadipikirakekanthibener,bakalkaton gedhelanmulya;pisanan,konstruksiawaklantatacara pangananlanpamisahansabenanggotaawak,lanluwih sakaiku,organisasiindra,operasilangerakanpikiransing orakaton,cepettumindaktartamtulanpanemuanseni, nuduhakeakaltanpawates

44Mulanédhèwèkéngajakkitasupayangélingiyèn pérangan-pérangansingkasebutingndhuwurdijaga bebarengandéningkekuwatanilahikanthikatrampilansing sampurna.

45AmargaPanjenenganewisnandhanisabenwektulan papansupayakitatansahngelingiGustiAllahsing nguwasanilannjagakita

46Amargababagandaginglanomben-omben, Panjenenganendhawuhikitasupayaluwihdhisikmenehi bageanminangkakurbanlanbanjurlangsungnikmati dhaharankita

47Kajabaiku,ingsandhangankita,Panjenenganewis maringikitasimbolpangeling-eling,lankanthicarasing padhaPanjenenganewisdhawuhsupayakitamasang pangandikailahiinggapuralanlawangkitaminangka pangeling-elingmarangGustiAllah.

48Laningtangankitauga,Panjenenganekanthitegas ndhawuhakesupayasimbolkasebutdipasang,kanthijelas

nuduhakeyenkitakudunindakakesabentumindakkanthi kabeneran,ngelingititahkitadhewe,lansingpaling pentingwedimarangGustiAllah

49Panjenenganéugandhawuhimanungsa,nalikalagituru lantangimanèh,supayamerenungaképakaryanéGusti Allah,oramungkanthitembung,nangingkanthimirsani kanthicethaowah-owahanlankesansingdiasilakémarang wong-wongmau,nalikaarepturu,lanuganalikatangi, kepriyésucilanorabisadimangertèniowah-owahansaka salahsijikahananikimenyangkahananliyané

50Kaunggulananalogibabaganmbedakakelanngelingi saikiwisdituduhakemarangkowe,miturutinterpretasikita babagan"kukusingbelahlancarangunyahpanganan".

51Amargaangger-anggeringToretkitaoradigawekanthi acakutawamiturutpikiransingsepisananmunculing pikiran,nangingkanthitujuankanggobebenerlanindikasi sakaakalsingbener

52Amargaliwatpandhuansingdiwenehakebabagan daginglanombenanlankasusndemektartamtu,dheweke oranjalukkitasupayaoranindakakeutawangrungokake apa-apatanpadipikirakeutawanggunakakeketidakadilan kanthinyalahgunakakekekuwatanakal.

53Ingkasuskéwangalakuga,prinsipsingpadhabisa ditemokaké

54Amargawatakmusang,tikus,lankéwankayaiki,sing kasebutkanthicetha,ikungrusak

55Tikus-tikusikungremehakelanngrusakapawae,ora mungkanggopangananedhewenangingmalahnganti ndadekakeapawaesingdirusakoraanagunanekanggo manungsa

56Kelasmusangugaaneh:amargasaliyaneapasingwis diomongake,uganduwenicirisingngremehake:Iku ngandhutliwatkupinglannglairakeliwatcangkem

57Lanamargasakaiku,tumindaksingpadhadianggep najisingmanungsa

58Amargakanthinggambarakekabehsingditampaliwat kupingingwicara,dhewekenglibatakewongliyaingpiala lannindakakenajissingorabiasa,amargaawakedhewe wisnajisdeningpolusisakatumindakorasaleh

59Lanrajamu,kayasingwisdikabarakemarangkita, tumindakbenerbangetnalikanumpeswong-wongkaya ngono

60Banjurakukandha,'Akukiramaksudmuparainforman, amargadheweketerus-terusanndadekakedhewekedisiksa landisiksangantimatikanthicarasingnglarani'

61'Inggih,'wangsulane,'ikiwong-wongsingdakkarepake; amargangawasikarusakanmanungsaikutumindaksing orasuci.'

62Lanangger-anggeringToretkitanglarangkitanglarani sapawaekanthitembungutawatumindak

63Cathetanringkeskubabaganprakaraikikudunebisa ngyakinakesampeyan,yenkabehperaturankitawis digawekanthitujuankanggokabeneran,lanoraanasing ditindakakeingKitabSucitanpadipikirakeutawatanpa alesansingtepat,nangingtujuaneyaikusupayakita sajroneuriplaningkabehtumindakkitabisanindakake kabeneraningngarepekabehwong,kanthielingmarang GustiAllahsingMahakuwasa

64Lanbabagandaginglanbarang-barangsingnajis, kéwansingnggremet,lankéwangalak,kabèhsistemiki ngarahmarangkabeneranlanhubungansingbener antaranemanungsalanmanungsa

65Miturutku,dhèwèkékoyanéwismbélakabèhperkara kanthiapik;amargaugababaganpedhet,wedhusgèmbèl lanang,lanwedhuskambingsingdikurbanaké,dhèwèké kandhanèkprelunjupuksakasapilanwedhusgèmbèl,lan ngurbanakékéwanjinaklanorangurbanakéapa-apasaka alas,supayaparakurbanbisangertitegessimbolissaka singmènèhiangger-anggerlanorakenapengaruhrasaisin singsombong.

66Sababwongsingngaturakekurban,ikuugangaturake nyawanedheweingsakehingrasa

67Akumikiryenrincianikibabagandiskusikitapantes dicritakake,lanamargakasucènlanmaknaalamisaka hukum,akuwisdidorongkanggonerangakekanthicetha marangsampeyan,Philocrates,amargapengabdian sampeyandhewekanggosinau

BAB7

Tekaneparautusankaronaskahbukusinglarangregane lanhadiah-hadiahPersiapankanggopestakratonSing duweomahlangsunglungguhingmejanglipurtamutamunekanthipitakonanlanwangsulan.Anasawetara wongwicaksanasingmenehikomentarbabagansosiologi

1SawiséÈléazarngaturakékurban,milihutusan,sarta nyiapakéakèhpeparingékanggoraja,dhèwèkébanjur ngutusakukabèhmenyangpanggonanékanthitentrem

2NalikaakulanrombongantekaningAlexandria,Sang Prabuenggaldiwenehikabarbabtekaneakulan rombongan

3Nalikamlebukraton,akulanAndreasngaturakesalam marangrajakanthiangetlanmasrahakelayangsingditulis deningEleazarmarangdheweke

4SangPrabukepenginbangetketemukaroparautusan mau,lanbanjurdhawuhsupayakabehpejabatliyane dibubarakelanparautusanditimbalienggalsowanmarang ngarsane

5Saikiikikejutanumumsingnyenengake,amargawis dadiadatkanggowong-wongsingtekakanggongadhep rajababaganperkarapentingsupayabisamlebuing ngarsaneingdinakapinglima,deneutusansakarajautawa kutha-kuthapentingkanthikangelanbisamlebuingIstana sajronetelungpuluhdinanangingwong-wongiki dianggeppantesdihormati,amargadhewekengajeni bendaranekanthidhuwur,muladhewekelangsungngusir wong-wongsingdianggeporaperlulanterusmlaku-mlaku ngantidhewekemlebulandhewekebisanampani.

6Nalikapadhamlebukarohadiahsingdikirimlan perkamen-perkamensingaji,singanatulisanhukum nganggoemasnganggoaksaraYahudi,amargaperkamen kasebutdisiapakekanthiapikbangetlansambungan antaranekaca-kacakasebutwisdigawengantiorakaton, rajasanalikandelengdhewekewiwittakonbabaganbukubukukasebut

7Sawiségulungan-gulunganmaudijupuksakasampulé landibukak,rajabanjurngadegradasujudpingpitu,karo ngandika:

8'Akumaturnuwunmarangkowé,kanca-kancaku,lanaku maturnuwunmarangPanjenenganésingngutuskowé luwihakèhmanèh,lansingpalingpentingyaikuGusti Allah,singnduwèniramalan-ramalaniki.'

9Nalikakabehwong,parautusanlanwong-wongliyane singanaingkono,padhanguwuhbebarenganlankanthi

swarasiji:'GustiAllahslametakeSangPrabu!'dheweke nangiskepati.

10Amargarasaluhuringjiwanelanrasapakurmatansing luarbiasasingwisdiwenehakemarangdheweke,dheweke meksanangisirejekine.

11Panjenenganédhawuhsupayagulungan-gulunganmau dilebokakémanèhingpanggonané,banjursawiséngucap salammarangwong-wongmau,dhèwèkékandha:'Pancen bener,paraabdinéGustiAllah,yènakukudungajèni buku-bukuiki,mulaakungundangkowémrene,lansawisé akurampung,akubakalnguluraketangantengen pasedulurankarokowé'

12Mulanéakunindakkéikidhisik.

13Akuwisnetepakeyendinaiki,nalikakowéteka,bakal dirayakakeminangkadinasinggedhelanbakaldirayakake sabentaunsajroneuripku.

14Ugakedadeyanyenikiminangkamengeti kamenangankuingangkatanlautnglawanAntigonus Mulaneakubakalsenengbangetbisapestakarokowedina iki

15Kabèhsingkokgunakake,’ujare,‘bakaldisiyapake kanggokowékanthicarasingpanteslankanggoakuuga karokowé’

16Sawisépadhangungkapakérasasenengé,dhèwèké mréntahsupayapanggonansingpalingapikcedhakbètèng diwènèhakémarangwong-wongmau,lansupayapersiapan kanggopéstakasebutditindakaké

17NikanorbanjurnimbaliDorotheus,kepalapunggawa kraton,singdadiperwirakhusussingditugasakekanggo njagawong-wongYahudi,lanmrentahakesupayadheweke nyiapakekabehsingdibutuhakekanggosabenwong.

18Amargapranatanikiwisdigawedeningrajalaniki minangkapranatansingkokdelengisihditindakakenganti saiki.

19Amargaakèhkuthasingnduwéadatistiadatkhusus babaganngombé,mangan,lanlungguh,nduwépetugas khusussingditunjukkanggonguruskabutuhané.

20Lansaben-sabenpadhasowanmarangpararaja, persiapandigawemiturutadatistiadatdhewe-dhewe, supayaoraanarasaoranyamansingngganggukesenengan kunjungankasebut

21Pancegahansingpadhaditindakakeingkasusutusan Yahudi.

22SaikiDorotheussingdadipelindungsingditunjuk kanggongurustamuYahudiikuwongsingsregepbanget 23Kabèhbarangsinganaingsangisorépangwasanélan singdipisahakékanggonampatamu-tamukuwi,digawa metukanggopésta.

24Panjenenganéngaturkursi-kursimaudadironglarik miturutprentahéraja

25Amargadhèwèkéwismrentahakésupayaseparowong lananglungguhingsisihtengenélanliyanéingmburiné, supayadhèwèkéorabisanyegahsakawong-wongmau pakurmatansingpalingdhuwur

26Nalikapadhalungguh,dhèwèkéndhawuhiDorotheus supayanindakakékabèhmiturutadatistiadatsing digunakakéingantaranéparatamuYahudi.

27Mulanédhèwèkéorangladèniparautusansucilanpara imamkurbansartawong-wongliyanésingwisbiasa ndedonga,lannyeluksalahsijisakakita,yaikuEleazar, imamYahudisingpalingtuwa,kanggondedonga

28Panjenenganébanjurngadeglanndedongakanthi nggumunake,'Muga-mugaGustiAllahKangMahakuwasa maringiberkahmarangpanjenengan,dhuhraja,kanthi sakehingkabecikankangwisdigawelanmugi-mugi Panjenenganémaringipanjenengan,garwa,anak-anak panjenengan,lankanca-kancapanjenengannduwèni barang-barangmauterus-terusansajronepanjenengan urip!'

29Krungutembung-tembungiki,tepuktangansingbanter lanbungahkeprungungantisuwe,banjurpadhasenengsenengmanganingpestasingwisdisiapake

30Kabehpengaturankanggolayananingmejaditindakake miturutprentaheDorotheus.

31Ingantaraneparaabdidalemanaparabangsawanlan liya-liyanesinglungguhingpapan-papankehormataning kraton.

32SangPrabunjupukkesempatansingdiwenehake deninglerensedhelaingpestakasebut,lantakonmarang utusansinglungguhingkursikehormatan(amarga dhewekediaturmiturutsenioritas),kepiyecaranesupaya kerajaaneorarusakngantipungkasan?

33Sawisémikirsedhela,dhèwèkémangsuli,'Kowéisa njagakeamananékanthicarasingpalingapiknèkkowé nirukabecikanéGustiAllahsingoramandhegAmarga nèkkowénuduhakéwelasasihlanngukumwong-wong singpantesnampapaukumanmituruttumindaké,kowé bakalngowahiwong-wongmausakapialalannuntun wong-wongmausupayamratobat.'

34SangPrabumemujiwangsulankasebutbanjurtakon marangwongsabanjure,kepiyecaranedhewekebisa nindakakekabehkanthibecikingkabehtumindake?

35Landhèwèkémangsuli,'Yènanawongsingnduwé sikapadilmarangkabèhwong,dhèwèkébakaltansah tumindakbeneringsabenkesempatan,ngelingiyènsaben pikiranéGustiAllahngertiYènkowénganggepwedi marangGustiAllahminangkatitikwiwitanmu,kowéora bakalluputsakatujuan.'

36SangPrabuugamujiwongiki,amargawangsulanelan takonmarangwongliyane,kepiyecaranedhewekebisa duwekancasingpadhapikiranekarodheweke?

37Panjenenganémangsuli,'Yènkowéweruhkowé nyinaonikapentinganéwongakèhsingkowépimpin,kowé bakalbecikndelengkepriyéGustiAllahmaringikabecikan marangumatmanungsa,nyedhiyakakékesehatanlan panganlan--kabèhbarangliyanéingmangsané'

38Sawiséngaturakésarujukékarowangsulankasebut,raja ndangumarangtamusabanjuré,kepriyécaranéngadhep lanmenehiputusanmarangdhèwèkésupayabisaéntuk pujiansanajansakawong-wongsinggagalmenang gugatané?

39Lanpanjenenganengandika,'Yenkowepadhaadiling wicaramarangkabehwonglanoratautumindakkurang ajarutawatiraniingtumindakmumarangwongsingsalah Lankowebakalnindakakeikiyenkowengati-aticara GustiAllahtumindakPanyuwunewong-wongsingmulya mesthibakalkawujud,denewong-wongsingoraentuk jawabansakapandonganebakaldiwenehiinformasiliwat impenutawakedadeyanbabaganapasingmbebayaniing panyuwunelanyenGustiAllahoranggebugidheweke miturutdosa-dosaneutawagedhenekekuwatane,nanging tumindakkanthisabarmarangdheweke'

40SangPrabumujiwonglanangmaukanthiangetamarga wangsulanelantakonmarangwonglanangsabanjure, kepiyecaranedhewekebisaorabisadikalahakeingurusan militer?

41Landhèwèkémangsuli,'Yèndhèwèkéorangandelaké kabèhmarangwongakèhutawapasukanperangé,nanging terus-terusannyuwunmarangGustiAllahsupayausahané kasil,nalikadhèwèkédhéwénindakakekabèhtugasé kanthisemangatkeadilan'

42Nampawangsulaniki,dhèwèkétakonmarangwong liyakepriyécaranédhèwèkébisadadiobyekwedikanggo mungsuhé

43Landhèwèkémangsuli,'Yènnalikanjagapersediaan senjatalanpasukansingakèh,dhèwèkékelinganyènbabbabikioraanadayanékanggonggayuhasilsingpermanen lankonklusif.AmargaGustiAllahuganandurrasawedi ingpikiranmanungsakanthimenehiwektutundhalan mungnampilakekaagungankekuwatané'

44Rajamujiwongikilanbanjurtakonmarangwong liyané,'Apakabecikansingpalingdhuwuringurip?'

45Landhèwèkémangsuli,'NgertiyènGustiAllahiku PangéraningJagadRaya,lanyèningprestasipalingapik kitadudukitasingnggayuhkasuksesannangingGusti Allahsingkanthikekuwatanénggawakabèhperkara menyangkasampurnanlannuntunkitamenyangtujuan.'

46SangPrabunguwuh-uwuhmenawawonglanangmau wismangsulikanthibecik,banjurtakonmarangwong sabanjurekepiyecaranesupayakabehbarangdarbeketetep utuhlanpungkasanemasrahakemarangparapeneruse kanthikahanansingpadha?

47Landhèwèkémangsuli,'Kanthindedongaterus-terusan marangGustiAllahsupayakowédiilhamikanthimotif singdhuwuringkabèhusahamulankanthimenehi peringatanmaranganakputumusupayaorakesengsem karoketenaranutawakasugihan,amargaGustiAllahsing maringikabèhpeparingikilanmanungsaorataumung menangkanthidhéwé.'

48SangPrabusarujukkarowangsulankasebutlantakon marangtamusabanjure,kepiyecaranesupayadheweke bisasabarngadhepiapawaesingdialami?

49Landhèwèkékandha,'Yènkowéngertibangetnèk kabèhmanungsadiutusdéningGustiAllahkanggo nduwènipialalankabecikansinggedhé,mergaora mungkinwonglanangbisalolossakaikiNangingGusti Allahsingkudutansahkitadongakaké,maringikitawani kanggongadhepi.'

50SangPrabubungahbangetkarowangsulanewong lanangmau,banjurngandikayenkabehwangsulanewongwongmauapik'Akuareptakonsijikarosijine,'ujare maneh,'banjurakumandhegsedhela:supayakitabisa nggatekakekesenenganingpestalannglampahiwektusing nyenengake.'

51Banjurdhèwèkétakonmarangwonglanangmau,'Apa tujuansejatisakawani?'

52Lanpanjenenganipunmangsuli,'Menawirencana ingkangsaedipunlampahiingwekdalbebayamiturutniyat wiwitanipun.AmargisadayakatindakakendeningGusti Allahkanggekauntunganpanjenengan,dhuhraja,amargi niyatpanjenengansae'

53Nalikakabehwongwistepuktanganminangkatandha setujukarowangsulankasebut,rajabanjurngandika marangparafilsuf(amargaorasawetarawongsinganaing

kono),'Miturutpamanggihku,wong-wongikiungguling kabecikanlannduwenikawruhsingluarbiasa,amarga kanthidadakandhewekewismenehijawabansingcocog kanggopitakonansingwisdakajokakemarangdheweke, lankabehwisnggaweGustiAllahminangkawiwitaning tembung-tembunge'

54LanMenedemus,filsufsakaEretria,ngendika,'Bener, dhuhSangPrabuamargawiwitjagadrayaikidiatur deningtakdirlanwiwitkitakanthibenermangerteni manawamanungsaikutitahGustiAllah,mulakabeh kekuwatanlankaendahanwicaraasalesakaGustiAllah' 55Nalikarajamanthuksarujukkaropanemuiki, pangandikanemandheglanpadhanerusakeseneng-seneng. Nalikawayahsoreteka,pestanerampung

BAB8

PitakonanlanwangsulanliyanéCathetAyat20kanthi referensibabaganmaburingudharasingditulisingtaun 150SM

1Dinacandhakepadhalungguhmanganmanehlan nerusakepestamiturutpranatansingpadha.

2Nalikarajangirayenkesempatansingcocogwisteka kanggotakonmarangparatamune,dhewekebanjurtakon manehmarangparatamusinglungguhingjejerelan marangparatamusingwismenehiwangsulandina sadurunge

3Panjenenganéwiwitmbukakobrolankarowongsing nomersewelas,amargaanasepuluhwongsingwis ditakoniingkesempatansingsapisan

4Nalikawismeneng,dhèwèkétakonkepriyécarané supayadhèwèkétetepsugih?

5Sawisémikirsedhela,wongsingditakonimangsuli--'Yèn dhèwèkéoranindakakéapa-apasingorapanteskaro kalungguhané,oratautumindakorasopan,oratau mbuwang-mbuwangbiayakanggotujuansingoraana gunanelanmuspra,nangingkanthitumindakbecik,kabèh rakyatédadiluwihsenengkaroawakédhéwéAmarga GustiAllahsingdadisumbersakakabèhkabecikanlan Panjenenganésingkududipatuhimanungsa.'

6SangPrabumemujipanjenenganelanbanjurtakon marangwongliyakepiyecaranesupayadhewekebisa njagabebener?

7Kanggonjawabpitakonankasebut,dhèwèkékandha, 'Kanthimangertenimanawagorohnggawawiranggedhe marangkabèhwong,lanluwih-luwihmarangpararaja. Amargaamargadhèwèkéduwékekuwatankanggo nindakakéapawaésingdikarepaké,kenapadhèwèkékudu ngapusi?Saliyanéiku,panjenengankudutansaheling, dhuhRaja,yènGustiAllahikutresnamarangkayekten'

8SangPrabunampawangsulanmaukanthibungahbanget, banjurmandengwongliyalanngandika,"Apapiwulang kawicaksananiku?"

9Lansingliyanemangsuli,'Kayadenekowepenginora anapialasingnemonikowe,nangingdadibageansaka kabehkabecikan,koweugakudutumindakmiturutprinsip singpadhamarangrakyatmulanparapelakumu,lankowe kudumenehipitutursingalusmarangwong-wongsing mulyalanbecikAmargaGustiAllahnarikkabehwong menyangPanjenenganekanthisih-rahmate.'

10SangPrabumujipanjenenganelantakonmarangraja sabanjurekepiyecaranesupayabisadadikancane manungsa?

11Landhèwèkémangsuli,'Kanthimirsaniyènumat manungsasayatambahlanlairkanthiakèhmasalahlan kasangsarangedhé:mulanékowéorakenangukumutawa nyiksawong-wongmaukanthientheng,amargakowé ngertiyènuripémanungsakasusunsakarasalaralan paukumanAmargayènkowéngertikabèh,kowébakal kebakwelasasih,amargaGustiAllahugamesakaké!'

12SangPrabunampawangsulankasebutkanthirasa senenglanbanjurndangumarangrajasabanjure,'Apa syaratsingpalingpentingkanggomrentah?'

13"Supayanjagaawakedhewe,"wangsulane,"bebassaka suaplansupayatetepwaspadasajroneurip,ngurmati kabeneranngluwihikabehperkara,langolekkancakaro wong-wongkayangeneAmargaGustiAllahugatresna marangkaadilan!"

13Sawisémenehitandhapanyuwuné,rajamautakon marangwongliyané,'Apatandhaningkasetyansejati?'

14Landhèwèkémangsuli,'Kanggomangertenimanawa GustiAllahtansahmakaryaingJagadRayalanngerti samubarang,lanoraanawongsingtumindakoraadillan nglakonipialasingbisalolossakapangelinganéKaya GustiAllahsingdadidermawankanggokabèhjagad,kowé ugakuduniruPanjenenganélanoraanadosa!'

15SangPrabubanjurngandikamarangwongliyane,"Apa tegesedadiratu?"

16Landhèwèkémangsuli,'Ngontrolawakédhéwékanthi beciklanorakesasardéningkasugihanutawaketenaran marangkepinginansingorapantesutawaorapantes,iki carasingbenerkanggomrentahyènkowénimbangprakara kanthibecikAmargakabèhsingkokbutuhakéiku duwékmu,lanGustiAllahorabutuhlanugawelasasih. Ayopikiranmukayangonokuwidadimanungsa,lanaja kepénginakèhbabnangingmungbab-babsingdibutuhaké kanggomrentah!'

17SangPrabumujipanjenenganelantakonmarangwong liya,kepiyecaranepertimbanganebisadadisingpaling apik?

18Lanwangsulane,'Yendheweketerus-terusan nempatakekeadilaningngarepelanmikiryen ketidakadilanikupadhakaronyopotnyawa.AmargaGusti Allahtansahjanjibakalmenehiberkahsingpalingdhuwur marangwongsingbener!'

19Sawisémemujiraja,rajabanjurndangumarangraja liyané,kepriyécaranésupayarajabisabébassakapikiran singngganggunalikaturu?

20Landhèwèkémangsuli,'Kowéwistakonpitakonansing angèlbangetdijawab,amargakitaorabisanggunakaké dhirisejatikitanalikajam-jamturu,nangingdicekelkanthi kencengdéningimajinasisingorabisadikendhalèni déningakalAmargajiwakitanduwèniperasaanmanawa dhèwèkényatanéndelengbab-babsingmlebuing kesadarankitanalikaturuNangingkitasalahyènkita nganggepyènkitanyatanélagilayaringsegaranumpak prauutawamaburingudharautawalelunganmenyang wilayahliyautawaliya-liyanéNangingkitanyatané mbayangakébab-babkayangonokuwikedadeyan 21Saksejauhsingbisadakputusake,akuwistekan kesimpulaningngisorikiDhuhSangPrabu,panjenengan kudukanthisabencarangaturtembunglantumindak

panjenengankanthiaturantakwasupayapanjenenganbisa duwekesadaranmanawapanjenengannjagakabecikanlan supayapanjenenganorataumilihkanggonyukupiawake dhewekanthingorbanakeakalsehatlanoratau nyalahgunakakekekuwatanpanjenengankanggo ngremehakekabeneran

22Amargapikiranbiasanesibuknalikaturukaroperkara singpadha,singdigunakakenalikatangi.Lanwongsing duwekabehpikiranelantumindakeditujokakekanggo tujuansingpalingmulyabakalnetepakeawakedheweing kabenerannalikatangilannalikaturuMulane,sampeyan kudutetepteguhingdisiplindirisingterus-terusan 23SangPrabumemujiwongmaulanngandikamarang wongliyane--'Amargakowewongnomersepuluhsing mangsuli,yenkowewisngomong,kitabakalngabdiake awakedhewekanggopestaiki.'Banjurdheweketakon, kepiyecaranesupayaakuoranindakakeapa-apasingora panteskanggoawakedhewe?

24Landhèwèkémangsuli,'Tansahgateknaketenaranmu lankalungguhanmusingpalingdhuwur,supayakowébisa ngomonglanmikirmungbab-babsingcocogkaroiku, kanthingertimanawakabèhrakyatmumikirlanngomong babagankowéAmargakowéorakenakatonluwihala tinimbangparaaktor,singnyinaonikanthitlitiperan,sing perludimainake,lanmbentukkabèhtumindakmiturut perankasebutKowéoramainperan,nangingsejatineraja, amargaGustiAllahwismaringikowépanguwasakraton singcocogkarokaraktermu.'

25Nalikarajawistepuktanganbanterlansuwekanthicara singpalingapiklananggun,paratamudijaluksupaya ngaso.Dadinalikaobrolanwisrampung,dheweke ngladeniawakedhewekanggoacarasabanjureingpesta kasebut

26Dinacandhake,pranatansingpadhaditindakake,lan nalikarajanemokakekesempatankanggotakonmarang wong-wongmau,dheweketakonmarangwong-wongsing isihanakanggopitakonansabanjure,Apabentuk pamrentahansingpalingdhuwur?

27Landhèwèkémangsuli,'Kanggongaturawakédhéwé lanorakebawadéningdoronganati.Amargakabèhwong nduwènikecenderunganalamiahtartamtuKamungkinan gedhéwongduwékecenderunganmarangpangananlan ombèn-ombènlankesenengan,lanpararajaduwé kecenderungankanggongrebutwilayahlanmisuwur Nangingbecikyènanamoderasiingkabèhperkara'

28ApasingdiparingakeGustiAllah,ikukudukoktampa lankoksimpen,nangingajangantikowengidam-idam bab-babsingorakokgayuh.

29Rajasenengkarotembung-tembungiki,banjurtakon marangrajasabanjure,kepiyecaranesupayadhewekeora meri?

30Sawisémenengsedhela,dhèwèkémangsuli,'Yenkowé mikirdhisik,GustiAllahsingmaringikamulyanlan kasugihangedhémarangkabèhrajalanoraanasingdadi rajakanthikekuwatanédhéwéKabèhmanungsakepéngin nuduhakékamulyanikinangingorabisa,amargaiku peparingéGustiAllah!'

31SangPrabumemujiwongmaunganggopidhatosing dawabanjurtakonmarangwongliya,kepiyecaranewong maubisangremehakemungsuhe?

32Panjenenganébanjurmangsuli,'Yènkowénuduhaké kabecikanmarangkabèhwonglannggawéwong-wong

maukekancankarokowé,kowéoraperluwedikarosapa waé.Dadidisenengidéningkabèhwongikupeparingé GustiAllahsingpalingapik!'

33Sawisémemujiwangsulaniki,rajandhawuhiwong sabanjurékanggomangsulipitakonankasebut,kepriyé caranénjagakaluhurané?

34Landhèwèkémangsuli,'Yènkowélomanlannduwéati singjembarnalikamènèhikabecikanlantumindakwelas asihmarangwongliya,kowéorabakalkelanganjenengmu, nangingyènkowépénginsih-rahmatsingkasebuting ndhuwurterusanaingkowé,kowékuduterus-terusan nyembahGustiAllah'

35SangPrabungaturakepanuwunlanndangumarang abdine,"Sapasingkudunewongnduduhakesih-rahmat?"

36Landhèwèkémangsuli,'Kabèhwongngertinèkkita kudunuduhakekabecikanmarangwong-wongsingseneng karokita,nangingakumikirnèkkitakudunuduhake semangatkabecikansingpadhamarangwong-wongsing nentangkitasupayakanthicaraikikitabisanarik kawigatenéwong-wongmaumenyangsingbenerlanapa singmigunanikanggoawakédhéwéNangingkitakudu ndedongamarangGustiAllahsupayaikibisakelakon, amargaPanjenenganésingnguwasanipikiranékabèh wong'

37Sawiséngaturakésarujukékarowangsulané,rajabanjur njalukwongnomerenemkanggomangsulipitakonanmau, marangsapakitakudungaturakérasamaturnuwun?

38Landhèwèkémangsuli,'Kanggowongtuwakitaterusterusan,amargaGustiAllahwismaringikitaprentahsing palingpentingbabaganpakurmatanmarangwongtuwa IngpanggonansabanjurePanjenenganéngetungsikap kancamarangkancaamargaPanjenenganéngandika babagan"kancasingkayanyawamudhéwé"Kowé tumindakbecikamarganyobanggawakabehwong menyangkekancankaroawakmudhéwé'

39SangPrabungandikakanthibecikmarang panjenengane,banjurndangumarangabdine,"Apasingaji kayakaendahan?"

40Lanpanjenenganengandika,'Kabecikan,amargaiku wujudkaendahansingpalingunggul,lankekuwatane dumunungingkatresnan,yaikupeparingeGustiAllahIki wiskokentuklanbebarengankarokabehberkahurip'

41Sangrajakanthicarasingpalingbecikngapresiasi wangsulankasebutlantakonmarangwongliya,kepiye carane,yendhewekegagal,dhewekebisaentukreputasi manehkanthitingkatsingpadha?

42Landhèwèkékandha,'Kowéoramungkingagal, amargakowéwisnyebarwijirasasyukuringsabenwong singngasilaképanenkabecikan,lanikiluwihkuat tinimbangsenjatasingpalingkuatlannjaminkeamanan singpalinggedhéNangingyènanawongsinggagal, dhèwèkéorakenanindakakémanèhbab-babsing nyebabakékegagalané,nangingdhèwèkékudumbentuk paseduluranlantumindakkanthiadilAmargaiku peparingéGustiAllahkanggobisanindakakétumindak beciklanorakosokbaliné'

43.SangPrabubungahbangetkarotembung-tembungiki, banjurtakonmarangwongliya,kepiyecaranesupaya dhewekebisabebassakakasusahan?

44Landhèwèkémangsuli,'Yèndhèwèkéorataunglarani sapawaé,nangingnindakakékabecikanmarangkabèh wonglanngambahdalankabeneran,amargawoh-wohané

nggawakabébasansakakasusahanNangingkitakudu ndedongamarangGustiAllahsupayapialasingora dikarepakékayapatiutawapenyakitutawarasalarautawa apawaésingkayangénéoranekanikitalannglaranikita. Nangingamargakowésetyamarangkasetyan,orabakal anabencanakayangénésingnekanikowé'

45SangPrabubanjurmemujibangetmarangpanjenengane lanndangumarangkangkasepuluh,"Apawujudkamulyan kangpalingdhuwur?"

46Lanpanjenenganengandika,'KanggongurmatiGusti Allah,lanikiditindakakeoranganggohadiahlankurban nangingkanthikesucianjiwalankeyakinansuci,amarga kabehperkaradibentuklandiaturdeningGustiAllah miturutkersaneSakatujuaniki,sampeyantansahnduweni kayakabehwongsakaprestasisampeyaningjaman kepungkurlansaiki.'

47Kanthiswarabanter,SangPrabungaturakesalam marangkabehwongmaulanngandikakanthibecikmarang wong-wongmau,lankabehwongsinganaingkono ngaturakepanuwun,utamaneparafilsufAmargadheweke luwihunggultinimbangdheweke[yaikuparafilsuf]ing babagantindak-tanduklandebat,amargadheweketansah ndadekakeGustiAllahminangkatitikwiwitane

48Sawisékuwi,rajakanggonuduhakérasasenengébanjur ngombékanggonyehatakétamu-tamune.

BAB9

Ayat8nggambarakeajinekawruhAyat28,katresnan wongtuwaGateknapitakonaningAyat26lan wangsulane.UgagateknapitakonaningAyat47lan wangsulaneIkiminangkasaransingwicaksanakanggo parapengusaha

1Ingdinacandhake,tatacarasingpadhadigawekanggo pestakasebut,lanraja,sanalikaanakesempatan,wiwit takonmarangwong-wongsinglungguhingjejerewongwongsingwismangsuli,landheweketakonmarangsing pertama,'Apakawicaksananbisadiajari?'

2Lanpanjenenganengendika,'Jiwaikukawangunkanthi kekuwatanilahisaenggabisanampakabehkabecikanlan nolaksingkosokbaline'

3SangPrabungaturakepanuwunlanndangumarangwong sabanjure,Apasingpalingmigunanikanggokesehatan?

4Landhèwèkékandha,'Kesadarandiri,lanoramungkin entukikikajabaGustiAllahnyiptakakésipatkanggoiku' 5SangPrabungandikakanthibecikmarangwongmaulan ngandikamarangwongliyane,'Piyecaranewongbisa mbayarutangbudimarangwongtuwanekanthipantes?'

6Landhèwèkékandha,'Kanthiorataunglaraniwongwongmau,lanikioramungkinkajabaGustiAllah ngarahképikirankanggonggayuhtujuansingpaling mulya.'

7SangPrabusarujuklantakonmarangrajasabanjure, kepiyecaranesupayadhewekebisadadiwongsingseneng ngrungokake?

8Landhèwèkékandha,'Kanthingélingiyènkabèhkawruh ikumigunani,amargaikunggampangakékowékanthi pitulunganéGustiAllahingwektudaruratkanggomilih sawetarababsingwiskoksinaulannerapakéingkrisis singdiadhepikowé.Lankanthimangkonoupaya manungsakawujudkanthipitulunganéGustiAllah'

9SangPrabumemujipanjenenganelantakonmarang wong-wongsabanjure,"Kepiyecaranesupayadhewekeora nindakakeapa-apasingnglanggarhukum?"

10Landhèwèkékandha,'YènkowéngertinèkGustiAllah singwismasangpikiraningatinéparapembuathukum supayauripémanungsabisalestari,kowébakalnuruti pikirané'

11SangPrabungakoniwangsulanewonglanangmaulan ngandikamarangwongliyane,"Apakauntungane seduluran?"

12Landhèwèkémangsuli,'Yènkitangirayènkitadhéwé nandhangsangsaraamargakasangsaransingdialami sedulur-sedulurkitalanyènkasangsaranédadikasangsaran kitadhéwé--mulakekuwatanpaseduluranbakallangsung katon,amargamungnalikarasakayangonokuwi dituduhake,kitabakaléntukpakurmatanlanpenghargaan ingmripatéAmargapitulungan,nalikaanagandhèngané karokabecikan,ikudheweminangkaikatansingorabisa dipisahaké.Laningdinakamakmurané,kitaorakena ngincerbandhané,nangingkudundedongamarangGusti Allahsupayamaringikabèhkabecikanmarangdhèwèké' 13Sawisémènèhipujiansingpadhakarowong-wong liyané,rajamautakonmarangwongliyané,kepriyécarané supayabisabébassakarasawedi?

14Landhèwèkékandha,'Nalikapikiransadharyènora nindakaképiala,lannalikaGustiAllahnuntunmenyang kabèhpituturluhur'

15SangPrabungaturakepanuwunlantakonmarangwong liya,kepiyecaranesupayadhewekebisatansahnjaga keputusansingbener?

16Landhèwèkémangsuli,'Yèndhèwèkéterus-terusan nyumurupikasangsaransingdialamimanungsalan ngakoniyènGustiAllahsingnjupukkamakmuransaka sawetarawonglannggawawongliyamenyangkamulyan lanpakurmatansinggedhé'

17SangPrabungaturakesambutankanthibecikmarang wonglanangmaulantakonmarangwonglanangmau supayamangsulipitakone,kepiyecaranesupayadheweke orauripkepenaklanseneng-seneng?

18Landhèwèkémangsuli,'Menawadhèwèkéterus-terusan kelinganyèndhèwèkéikupanggedheningkratongedhélan panggedhéningwongakèh,lanpikiranéorakenadiganggu karoperkaraliya,nangingdhèwèkékudutansahnimbang kepriyécaranésupayabisaningkatakékesejahteraané wong-wongmauDhèwèkéugakudundedongamarang GustiAllahsupayaoraanakewajibansingdilalekake.'

19Sawisémemujidhèwèké,rajabanjurtakonmarangraja singkasepuluh,kepriyécaranédhèwèkébisangenali wong-wongsingkhianatmarangdhèwèké?

20Landhèwèkémangsulipitakonankasebut,'Menawa dhèwèkémirsaniapatindak-tandukéwong-wonging sakubengéikuwajarlanapadhèwèkénjagaaturansing tepatingresepsilandewan,laninghubunganumumé,ora taungluwihiwateskesopananingucapanselamatutawa ingprakaratindak-tandukliyanéNangingGustiAllah bakalngarahképikiranmu,dhuhRaja,marangkabèhsing mulya.'

21Nalikarajangungkapakepersetujuanlanmemujikabeh wongsiji-siji(kanthipujiansakakabehwongsinganaing kono),dhewekebanjurmiwitiseneng-senengingpesta kasebut

22Landinacandhake,nalikaanakesempatan,rajandangu marangwongsabanjure,Apawujudkelalaiansingpaling njijiki?

23Landhèwèkémangsuli,'Yènanawongsingora nggatèkakéanak-anakélanorangabdikakékabèhupaya kanggopendhidhikanéAmargakitatansahndedonga marangGustiAllah,oramungkanggoawakédhéwé, nangingkanggoanak-anakkitasupayasabenberkahdadi duwèkéKekarepankitasupayaanak-anakkitanduwèni kendalidhirimungbisakawujuddéningkekuwatanéGusti Allah'

24SangPrabungandikayenpanjenenganewiswicara kanthibecikbanjurtakonmarangwongliya,kepiyecarane dhewekebisadadipatriotik?

25'Kanthitansahngeling-eling,'wangsulane,'pikiranyen uriplanmatiingnegaranedheweikubecik.Manggoning luarnegerindadekakewongmiskindadihinalanwong sugihdadiisinkaya-kayadhewekedibuwangamarga tumindakala.Yenkowemenehikabecikanmarangkabeh wong,kayasingterus-terusankoklakoni,GustiAllahbakal menehikowesih-rahmatsakakabehwonglankowebakal dianggeppatriotik.'

26Sawiséngrungokakewongiki,rajabanjurndangu marangwongsabanjuré,kepriyécaranésupayabisaurip kanthitentremkarogarwané?

27Landhèwèkémangsuli,'Kanthimangertenimanawa wanitaikulumrahékeraskepalalansregepnguber kepinginanédhéwé,langampangowah-owahanpanemu kanthidadakanamargaalesansingsalah,lansipatéiku ringkihPreluditanganikanthiwicaksanalanora nuwuhaképadudon.Kanggouripsingsukses,jurumudi kudungertitujuansingkududitujuMungkanthinjaluk pitulungansakaGustiAllah,manungsabisangarahakeurip singsejatiingsabenwektu.'

28SangPrabungaturakesarujuklantakonmarangraja sabanjure,kepiyecaranesupayadhewekebisabebassaka kesalahan?

29Lanpanjenenganemangsuli,'Yenpanjenengantansah tumindakkanthiwicaksanalanoranatepercayakarofitnah, nangingmbuktekakedheweapasingdiomongakemarang panjenenganlanmutusakemiturutpenilaianpanjenengan dhewebabaganpanyuwunansingdiajokakemarang panjenenganlannindakakekabehmiturutpemahaman panjenengan,panjenenganbakalbebassakakesalahan, dhuhSangPrabuNangingkawruhlanpraktikbabaganiki minangkapakaryansakakekuwatanIlahi.'

30SangPrabubungahbangetkarotembung-tembungiki, banjurtakonmarangwongliya,kepiyecaranesupaya dhewekebisabebassakabebendune?

31Landhèwèkékandhakanggonanggapipitakonan kasebut,'Yèndhèwèkéngertiyèndhèwèkénduwèni kuwasakanggonguwasanikabèhwong,malahkanggo nggawépatimarangwong-wongmau,yèndhèwèkényerah marangbebendu,lanbakaloraanagunanélanmesakaké yèndhèwèké,mungamargadhèwèkédadigusti,ngrebut nyawanéakèhwong'

32Apaperluneanabebendu,nalikakabehmanungsa tundhuklanoraanasingmemungsuhankaroPanjenengane?

PerludingertenimanawaGustiAllahnguwasanikabeh jagadkanthisemangatkabecikanlantanpabebendubabar pisan,lanpanjenengan,'ujare,'DhuhSangPrabu,mesthi kudunirutuladhane'

33SangPrabungandikayenwangsulaneapikbanget, banjurndangumarangwongsabanjure,"Apategesepitutur singbecik?"

34'Tumindakbeciksabenwektulankanthirefleksising tepat,'jlentrehe,'mbandhingakeapasingnguntungake kanggokabijakankitadhewekaroefeksingmbebayani singbakaldiasilakesakapanggunaanpandangansing ngelawan,supayakanthinimbangsabenpoinkitabisa diwenehisaransingapiklantujuankitabisadigayuhLan singpalingpenting,kanthikekuwatanGustiAllahsaben rencanasampeyanbakalnemokakekawujudanamarga sampeyannindakaketakwa'

35SangPrabungandikayenwongikiwismangsulikanthi becik,banjurtakonmarangwongliyane,Apaikufilsafat?

36Lanpanjenenganipunnerangaken,'Nimbangkanthi becikbabaganpitakonanapawaesingmuncullanoratau kebawadeningdorongan,nangingmikirbabagancilaka singdisebabakedeninghawanepsu,lantumindakkanthi benermiturutkahanan,kanthingleksananimoderasi. NangingkitakudundedongamarangGustiAllahsupaya nanduringpikirankitabab-babkasebut'

37SangPrabunandhakakesarujuklantakonmarangwong liya,kepiyecaranesupayadhewekebisaentukpangenalan nalikalelunganmenyangluarnegeri?

38'Kanthiadilmarangkabehwong,'wangsulane,'lan kanthikatonluwihasortinimbangluwihunggultinimbang wong-wongsinglagiditemoniAmargaikuminangka prinsipsingdiakonimanawaGustiAllahkanthikodrat nampawongsingandhapasorLanumatmanungsatresna marangwong-wongsinggelemtundhukmarangdheweke'

39Sawiséngungkapkésarujukémarangwangsulaniki, rajabanjurtakonmarangwongliya,kepriyécarané dhèwèkébisambangunkanthicarasupayastrukturébisa awetsawisédhèwèké?

40Landhèwèkémangsulipitakonan,'Yènciptaanégedhé lanmulya,saénggawong-wongsingndelengbakalnglilani amargakaendahané,lanyèndhèwèkéorataumecatsapa waésingnindakaképakaryankasebutlanorataumeksa wongliyakanggongladènikabutuhanétanpaupah'

41AmargamirsanikepiyeGustiAllahnyukupikabutuhan umatmanungsa,menehikesehatanlankapasitasmentallan kabehpeparingliyane,Panjenenganedhewekuduniru tuladhanekanthimenehiganjaranmarangmanungsa kanggokerjakerassingwisditindakakeAmargatumindak singditindakakekanthikabeneranikubakaltetepana!

42SangPrabungandikayenwongikiugawismangsuli kanthibeciklantakonmarangwongsingkapingsepuluh, Apawohingkawicaksanan?

43Lanpanjenenganemangsuli,'Supayawonglanang ngertiyendhewekeoranindakakepialalankuduurip kanthibenerAmargasakaiki,dhuhRajasing mahakuwasa,kabungahanlanketeguhanjiwasingpaling gedhelanimansingkuwatmarangGustiAllahbakal ditampadeningpanjenenganyenpanjenenganmrentah kerajaankanthitaqwa'

44Nalikakrunguwangsulanmau,kabehpadhasuraksurak,lansawiseikurajakanthirasabungahbangetwiwit ngombeobat-obatankasebut

45Laningdinacandhake,pestakasebutdianakakekaya ingacara-acarasadurunge,lannalikaanakesempatan,raja banjurtakonmarangtamu-tamusingisihana,landheweke

kandhamarangsingpertama,'Kepiyecaranewongbisa njagaawakedhewesakarasagumunggung?'

46Landhèwèkémangsuli,'Yèndhèwèkénjagakesetaraan lantansahélingyèndhèwèkéikuwongsingnguwasani manungsa.LanGustiAllahnyirnakakéwongsing sombong,lanngluhurakéwongsingandhapasorlanalus!'

47SangPrabungandikakanthibecikmarangpanjenengane lanndangumarangabdine,"Sapasingkududipilihdadi penasihate?"

48Landhèwèkémangsuli,'Wong-wongsingwisdiujiing akèhprakaralannjagakabecikansingoradicampur marangdhèwèkélanmeluwatakédhéwéLanGustiAllah nduduhakéDhirinémarangwong-wongsingpantessupaya tujuanikibisadigayuh'

49Sangrajamujidhèwèkélantakonmarangwongliya, Apabarangsingpalingdibutuhakédéningraja?

50'Paseduluranlankatresnansakarakyaté,'wangsulané, 'amargaliwatikiikatankabecikandadiorabisadipisahake LanGustiAllahsingnjaminmanawaikibisakedadeyan miturutkekarepanmu'

51SangPrabumujipanjenenganelantakonmarangwong liya,Apatujuanewicara?Lanwangsulane,'Kanggo ngyakinakemungsuhmukanthinuduhakekesalahaneing wadyabalaargumentasisingteratur'

52Amargakanthicaraikikowébakalmenangakéwong singngrungokakékowé,orakanthinglawandhèwèké, nangingkanthimenehipujianmarangdhèwèkékanthi tujuankanggombujukdhèwèké.Lankanthikekuwatané GustiAllah,bujukanbisaditindakake

53SangPrabungendikamenawawangsulanewisapik,lan takonmarangwongliya,kepiyecaranesupayadheweke bisauripkanthitentremkaromanekawarnarassingdadi pedunungingkratone?

54'Kanthitumindaksingbenermarangsabenwong,' wangsulane,'lannjupukkabeneranminangkapandhuanmu, kayasingsaikikoklakonikanthipitulungansakawawasan singdiparingakeGustiAllahmarangkowe.'

55SangPrabubungahbangetkrunguwangsulaniki, banjurndangumarangwongliya,'Kepriyecaranewong kudunandhangsusah?'

56'Ingkasangsaransingdialamikanca-kancakita,' wangsulane,'nalikakitandelengyendhewekewissuwe lanorabisadiobati.Akalsehatorangidinikitasedhih kanggowong-wongsingwismatilanwisbebassakapiala, nangingkabehwongsedhihamargadhewekemungmikir babaganawakedhewelankauntunganedhewe.Mung kanthikekuwatanGustiAllahkitabisauwalsakakabeh piala!

57SangPrabungendikamenawapanjenenganewis menehiwangsulansingcocog,lantakonmarangwongliya, kepiyereputasibisailang?

58Landhèwèkémangsuli,'Nalikarasabanggalanpercaya dirisingoraanawatesénguwasani,rasaisinlanilang reputasibakalmunculAmargaGustiAllahikuGustisaka kabèhreputasilanmaringiingngendiwaéPanjenengané kersa'

59SangPrabubanjurngonfirmasiwangsulane,lanndangu marangwongsabanjure,"Sapasingkudunedipercaya manungsa?"

60'Kanggowong-wongmau,'wangsulane,'singngladeni kowekanthiniatbeciklanduduamargawediutawa kepentinganpribadi,mungmikirkeuntungandhewe

Amargasingsijiminangkatandhakatresnan,singliyane minangkatandhaniatalalanngladeniwektu.

61Wongsingtansahnggolekikauntunganedheweiku pengkhianatingatine.Nangingkowenduwenikatresnan sakakabehrakyatmukanthipitulungansakapituturbecik singdiparingakeGustiAllahmarangkowe

62SangPrabungandikayenpanjenenganewismangsuli kanthiwicaksana,banjurtakonmarangwongliyane,Apa singnjagakeamanankerajaan?

63Lanpanjenenganipunmangsulipitakenan,'Ati-atilan pikirakenkanthiwicaksanasupadosbotenwontentindak awoningkangsageddipunlampahideningtiyang-tiyang ingkangdipunparingakenwewenangdhatengrakyat,lan punikatansahpanjenengantindakakenkanthipitulungan sakingGustiAllahingkangmaringiinspirasidhateng panjenengankanthipangadilaningkangwicaksana.'

64SangPrabubanjurngandikamarangwongmaukanthi tembung-tembungpanglipur,lantakonmarangwongliya, Apasingndadekakerasasyukurlanpakurmatantetepana?

65Landhèwèkémangsuli,'Kabecikan,amargaikusing nitahakétumindakbecik,lankanthiikupialabakaldirusak, kayadénékowénuduhakékaluhuranakhlakmarangkabèh wongliwatpeparingéGustiAllahmarangkowé'

66SangPrabukanthilomannampawangsulankasebutlan takonmarangsingnomersewelas(amargaanaloroluwih sakapitungpuluh),kepiyecaranesupayanalikaperang njagaketenanganjiwa?

67Landhèwèkémangsuli,'Kanthingelingiyèndhèwèké oranindakaképialamarangsalahsijisakarakyaté,lan kabèhwongbakalperangkanggodhèwèkéminangka balesankanggokeuntungansingwisditampa,ngertiyèn sanajandhèwèkékelangannyawané,kowébakalngrawat wong-wongsinggumantungmarangdhèwèkéAmarga kowéorataugagalmbayargantirugimarangsapawaékayangonokuwikabecikansingwisdiwènèhakéGusti Allahmarangkowé'

68SangPrabutepuktanganbantermarangkabehwong maulanngandikakanthibecikbangetmarangwong-wong mau,banjurngombeombenansingdawakanggokesehatan sabenwong,menehiawakedhewekanggoseneng-seneng, lanmenehikekancansingpalinglomanlannyenengake marangparatamune

BAB10

Pitakonanlanwangsulanterusditerusake.Nuduhake kepiyecaraneparaperwiratentarakududipilihWong lanangendisingpantesdikagumilanmasalahliyaneing uripsabendinasingbenersaikikaya2000taunkepungkur Ayat15-17misuwuramarganyaranaketeaterAyat21-22 nggambarakekawicaksananmilihpresidenutawaduwe raja

1Ingdinakapitu,persiapansingluwihekstensif ditindakake,lanakehwongliyasingtekasakamacemmacemkutha(ingantaraneanaakehdutabesar)

2Nalikaanakesempatan,rajatakonmarangwong-wong singdurungditakoni,kepiyecaranesupayadhewekeora diapusideningpenalaransingsalah?

3Lanpanjenenganipunmangsuli,'Kanthinggatekake kanthitlititiyangingkangmicara,babingkang dipunaturaken,lansubjekingkangdipunrembag,lankanthi mangsulipitakenaningkangsamisasampunipunistirahat

kanthiwujudingkangbeda-bedaNanginggadhahpikiran ingkangwaspadalansagedmbentukpenilaianingkang wicaksanaingsabenkasusminangkasalahsatunggaling peparingipunGustiAllah,lanpanjenengangadhahpunika, dhuhSangPrabu.'

4SangPrabubanjurtepuktanganbantermarang wangsulanelantakonmarangwongliyane,Yageneumume manungsaorataudadiwongkangbecik?

5'Amarga,'wangsulane,'kabehmanungsaikulumraheora duwekendalilansenengseneng-senengMula, ketidakadilanmuncullanbanjirkeserakahanKebiasaan kabecikanminangkaalangankanggowong-wongsing setyamaranguripsingkesenenganamargaikungajak dhewekesupayaluwihsenengngontroldirilankabeneran AmargaGustiAllahsingnguwasanikabehiki'

6SangPrabungandikayenwangsulanewisbecik,lan takon,"Apasingkuduneditindakakepararaja?"Lan panjenenganemangsuli,"Undhang-undhangiku,supaya kanthitumindaksingbener,dhewekebisamulihakeurip manungsaKayadenepanjenengankanthitumindakkaya mangkonominangkapatuhmarangdhawuheGustiAllah wisnyimpenkanggopanjenengandhewepangeling-eling singlanggeng"

7SangPrabungandikayenwongikiugawisngomong kanthibecik,banjurndangumarangwongsabanjure,Sapa singkudunekitaangkatdadigubernur?

Lanpanjenenganemangsuli,'Kabehwongsingsengit marangpiala,lannirutindak-tandukmudhewetumindak benersupayabisanjagareputasiapikterus-terusan Amargaikisingpanjenenganlakoni,dhuhRajasing mahakuwasa,'ujare,'lanGustiAllahsingwismaringi makuthakabeneranmarangpanjenengan'

9SangPrabubanjurngucapkanthibanterbabwangsulane, banjurmandengwongliyanelanngandika,"Sapasing kudukitaangkatdadiperwiraingwadya-balaiki?"

10Lanpanjenenganenerangake,'Wong-wongsingunggul ingwanilankabeneranlanwong-wongsingluwihkuwatir babagankeamananewong-wongetinimbangentuk kamenangankanthingorbanakenyawanekanthigegabah AmargakayadeneGustiAllahtumindakbecikmarang kabehwong,koweugaminangkapanutankanggokabeh rakyatmu,minangkacontosakaPanjenengane'

11SangPrabungandikayenwangsulanewisapiklan takonmarangwongliyane,"Wongendisingpantes dikagumi?"

12Lanwangsulane,'Wonglanangsingdiwenehireputasi, kasugihan,lankekuasaanlannduwenijiwasingpadha karokabehmau.Kowédhewenuduhakeliwattumindakmu yenkowépalingpantesdikagumiliwatpitulunganéGusti Allahsingndadekakekowéngurusbab-babiki' 113SangPrabungaturakepanuwunlanngandikamarang wongliya,'Kanggourusanapapararatukudunggunakake wektupalingakeh?'

14Landhèwèkémangsuli,'Macalannyinaonicathetan lelampahanresmi,singditulisbabaganmacem-macem kerajaan,kanthitujuankanggoreformasilanpelestarian rakyat.Lankanthikegiatankayangonokowéwisnggayuh kamulyansingdurungtaudigayuhdéningwongliya,liwat pitulunganéGustiAllahsingngebakikabèh kepinginanmu.'

15SangPrabungandikakanthisemangatmarangwong maulantakonmarangwongliyane,kepiyecaranewong bisangisiwektunenalikaistirahatlanrekreasi?

16Landhèwèkémangsuli,'Nontondrama-dramasingbisa dimainakékanthisopanlannyuguhakéadegan-adegansing dijupuksakauripnyatalandimainakékanthiwicaksanalan sopanikumigunanilancocog'

17Amargaanasawetarapambangunsingbisaditemokake sanajaninghiburankasebut,amargaasringsawetara piwulangsingdikarepakediwulangakesakaurusanurip singpalingorapentingNangingkanthinindakakekanthi sopansantuningkabehtumindakmu,kowewisnuduhake yenkoweminangkafilsuflankowediajenideningGusti Allahamargakabecikanmu

18SangPrabu,senengkarotembung-tembungsingnembe diucapake,banjurngandikamarangwongnomersanga, "Kepriyecaranewongtumindakingpesta?"

19Landhèwèkémangsuli,'Kowékudungundangwongwongsingpinterlanwong-wongsingbisamenehipitunjuk singmigunanibabaganurusankratonmulanuripé rakyatmu(amargakowéorabisanemokakétemasing luwihcocogutawaluwihndhidhiktinimbangiki)amarga wong-wongkayangonokuwiditresnanidéningGusti Allahamargawisnglatihpikiranékanggomikirkétema singpalingmulyakayasingkowélakonidhéwé,amarga kabèhtumindakmudiarahakedéningGustiAllah'

20SangPrabubungahbangetkarowangsulané,banjur ndangumarangwongsabanjuré,"Apasingpalingapik kanggorakyat?Apawarganegarasingkududiangkatdadi rajautawaanggotakulawargakerajaan?"

21Landhèwèkémangsuli,'Wongsingpalingapikmiturut kodratAmargaraja-rajasingasalésakaketurunankraton asringkasarlanatosmarangrakyatéLanluwih-luwihiki kedadeyankarosawetarawongsingmunculsakajajaran warganegara,singsawiséngalamipialalannanggung bagéansakakemiskinan,nalikamréntahwongakèhdadi luwihkejemtinimbangparatiransingorapercayamarang GustiAllah'

22Nanging,kayasingwisdakkandhakake,sipatapiksing wisdilatihkanthibenerbisamrentah,lanpanjenengan minangkarajasingagung,oramungamargapanjenengan unggulingkamulyanpamrentahanlankasugihan panjenengan,nangingamargapanjenenganwisngluwihi kabehwongingbabaganwelasasihlanfilantropi,matur nuwunmarangGustiAllahsingwismaringipanjenengan sipat-sipatiki.

23SangPrabungentekakesawetarawektukanggomemuji wongikilanbanjurtakonmarangsingterakhir,Apa prestasipalinggedhenalikamrentahkerajaan?

24Lanpanjenenganemangsuli,'Supayapararakyattansah manggoningkahanantentrem,lansupayakeadilancepet ditegakakeingkasus-kasusregejegan.'

25Asil-asilikidigayuhliwatpengaruhepanguwasa,nalika dhewekeminangkawongsingsengitmarangpialalan tresnamarangkabecikanlannggunakaketenaganekanggo nylametakenyawamanungsa,kayadenesampeyan nganggepketidakadilanminangkabentukkejahatansing palingalalankanthiadministrasisampeyansingadilwis mbentukreputasisingorabakalilang,amargaGustiAllah maringisampeyanpikiransingmurnilanorakena pengaruhkejahatanapawae

26Nalikapanjenenganemandheg,tepuktangansingbanter lanbungahkeprungungantisawetarawektu.Nalika mandheg,rajanjupukcangkirlanmenehirotipanggang kanggongurmatikabehtamunelantembung-tembungsing wisdiucapake.

27Banjurminangkapungkasan,dhèwèkékandha,"Aku wiséntukmanfaatpalinggedhésakaananékowéAkuwis éntukmanfaatakèhsakakawicaksanansingwis kokwènèhakémarangakubabagansenimréntah"

28Banjurdhèwèkémrentahakesupayasabenwong diwènèhitelungtalentapérak,lanngutussalahsijiabdiné kanggongirimdhuwitmau

29Kabehpadhasurak-suraksetuju,lanpestakasebutdadi kebakkabungahan,denerajaterus-terusannglakonipesta

BAB11

Kanggokomentarbabaganstenografikuna,delengenAyat 7.Terjemahankasebutdiajukakekanggodisetujonilan ditampaminangkadiwaca,lan(Ayat23)swara persetujuansingmundhakdijupuklandisetujonikanthi bulat.

1Akuwisnulisdawabangetlankudunjalukpangapura, Philocrates

2Akugumunbangetkarowong-wongmaulankepriye dhewekelangsungmenehiwangsulansingbutuhwektu suwekanggodipikirake

3Sanajansingtakonwismikirkanthitenanansaben pitakonantartamtu,wong-wongsingmangsulisiji-sijine wislangsungduwejawabankanggopitakonankasebut, mulaakulankabehwongsinganaingkono,utamanepara filsuf,nganggeppitakonankasebutpantesdikagumi

4Lanakukirababikibakalkatonorabisadipercaya deningwong-wongsingbakalmacacritakuingmangsa ngarep

5Nangingorapantesyensalahnyalahkefaktasing kacathetingarsipumum.

6Lanoraprayogayenakunglanggarprakarakayangene ikiAkunyritakakecritanekaya-kayakedadeyan,kanthi ati-atisupayaoraanakaluputan.

7Akukesengsembangetkarokekuwataneomongane wong-wongmau,ngantiakungupayatakonkarowongwongsingduwetugasnyathetkabehsingkedadeyaning rapatlanpestakraton

8Amargawisdadiadat,kayasingkokngerteni,wiwitraja miwitinindakakeurusanngantiwayahedhewekeleren, kabehpangandikanlantumindakekududicathetiki minangkapengaturansingpalingapiklanmigunani.

9Amargaingdinacandhake,cathetantumindaklan pangandikandinasadurungediwacasadurungebisnis diwiwiti,lanyenanasingorateratur,perkarakasebut langsungdirampungake.

10Mulané,kayasingwisdiomongké,akuéntukinformasi singakuratsakacathetanumum,lanakuwisngaturaké fakta-faktakasebutkanthiurutansingbeneramargaaku ngertisepirasemangatmukanggoéntukinformasising migunani.

11Telungdinasawiséiku,Demetriusnggawawong-wong maulanngliwatitemboksegara,dawanépitungstadia, menyangpulokasebut,nyabrangkreteglantumuju menyangdistrikPharossisihlor

12Ingkonodhèwèkénglumpukkéwong-wongmauing omahsingdibanguningpinggirsegara,singéndahbanget lananaingpanggonansingsepi,lanngundangwong-wong mausupayanindakképenerjemahan,amargakabèhsing dibutuhkékanggotujuankuwiwisdipasrahkémarang wong-wongmau

13Mulanépadhamiwitimbandhingakéasilélannyetujoni, lanapawaésingdisepakatibanjurdisalinkanthicocog miturutarahanéDemetrius

14Lansesikasebutngantijamsanga;sawiseikidheweke dibebasakekanggongladenikabutuhanfisik

15Kabehsingdikarepakedisedhiyakakekanthimewah Saliyaneiku,Dorotheusnggawepersiapansingpadha sabendinakanggodhewekekayasingdigawekanggoraja dheweamargakayangonokuwisingdiprentahake deningraja.

16Sabenesukpadhatekaingkraton,lansawiséngurmati raja,banjurpadhabalimenyangpanggonanédhéwé-dhéwé 17LankayaadatsabenwongYahudi,dhewekengumbah tanganeingsegaralanndedongamarangGustiAllah banjurngabdiakeawakedhewekanggomacalan nerjemahakepetikantartamtusinglagidirembug,lanaku takonmarangdheweke,Yagenedhewekengumbah tanganesadurungendedonga?

18Lanpadhanerangakeyenikuminangkapratandhayen dhewekeoranindakakepiala(amargasabenwujud kegiatanditindakakenganggotangan)amargakanthicara singmulyalansuci,dhewekenganggepkabehminangka simbolkabeneranlanbebener

19Kayasingwisdakkandhakake,sabendinapadha kumpulingpanggonansingnyenengakeamargasepilan padhang,lanpadhangupayakanthitenanankanggo nindakaketugase

20Lankebetulankaryaterjemahanrampungsajronepitung puluhlorodina,kaya-kayaikiwisdiaturkanthitujuansing wisditemtokake

21Nalikapakaryanerampung,Demetriusnglumpukake wong-wongYahudiingpanggonanterjemahandigawe,lan macakakemarangkabehwong,ingngarsanepara penerjemah,singugaditampakanthiapikdeningwongwong,amargaakehbangetkeuntungansingwis diwenehakemarangdheweke

22Wong-wongmauugamujiDemetriuskanthianget,lan njaluksupayakabehangger-anggeringToretkasebut ditulislandiwenehisalinanemarangparapemimpin

23Sawisébuku-bukumaudiwaca,paraimam,para pinituwapenerjemah,komunitasYahudi,lanpara pemimpinbangsapadhangadeglankandha,amarga terjemahansingapikbanget,suci,lanakuratwisdigawe, mulawispantesyentetepkayaaslinelanoraanaowahowahansingkududitindakake

24Lannalikakabehwongsakumpulanmaungaturake persetujuan,banjurpadhangongkonsupayangucapake kutukanmiturutadatistiadatmarangsapawaesingnggawe owah-owahankanthinambahakeutawanggantitembungtembungsingwisditulisutawangilangi

25Ikiminangkapancegahansingwicaksanabanget kanggomesthekakeyenbukukasebutbisadisimpen kanggowektusingbakaltekatanpaowah

26NalikaprakaraikudilapurakemarangSangPrabu, panjenenganebungahbanget,amargapanjenengane

rumangsayenrancangansingwisdigawewisditindakake kanthislamet.

27Kabèhkitabmaudiwacakakémarangdhèwèkélan dhèwèkégumunbangetkarorohsingnggawéhukumkuwi.

28LandhèwèkékandhamarangDemetrius,'Kepiyékok oraanasejarawanutawapujanggasingnganggepnèk wektunékanggongrujukmarangprestasisingapikbanget kayangénéikipantes?'

29Landhèwèkémangsuli,'Amargaangger-anggering ToretikusucilanasalésakaGustiAllahLansawetara wongsingduwéniyatkanggonanganiangger-anggering ToretwisdigebugidéningGustiAllahlanmulané mandhegsakatujuané.'

30Dhèwèkékandhanèkdhèwèkéwiskrungusaka Theopompusnèkdhèwèkéwisorawarasluwihsakatelung puluhdinaamargadhèwèkéniyatnyisipkéingsejarahé sawetarakedadeyansakaterjemahanhukumsadurungélan radaorabisadipercaya

31Barengwisradamari,dhèwèkényuwunmarangGusti Allahsupayanerangakéapasebabékacilakanikinemoni dhèwèké

32Landiwedharakemarangdhewekeliwatimpen,yen sakarasapenasaransingoraanagunanedhewekekepengin ngandhanibebenersucimarangwong-wongbiasa,lanyen dhewekemandheg,dhewekebakalmari.

33AkuugawiskrungusakalambeneTheodektes,salah sawijiningpujanggatragis,yennalikadhewekearep ngowahisawetarakedadeyansingkacathetingbuku kasebutkanggosalahsawijiningdramane,dhewekekena katarakingloromripate

34Nalikadhèwèkéngertisebabékacilakankuwi,dhèwèké ndedongamarangGustiAllahpirang-pirangdinalan sawisékuwidhèwèkémari

35SawiséSangPrabu,kayasingwisdakkandhakake, nampapanjelasansakaDemetriusbabaganiki, panjenenganéngaturakepakurmatanlandhawuhsupaya buku-bukukasebutdijagakanthiati-ati,lansupayadijaga kanthisuci

36Landhèwèkénjalukparapenerjemahsupayakerep ngunjungidhèwèkésawisébalimenyangYudea,amarga wiscukup,ujare,yèndhèwèkésaikikudungongkonwongwongmaumulih

37Nangingnalikawong-wongmaubali,dhèwèkébakal nganggepwong-wongmaukayakanca,kayasingwis ditemtokaké,lanwong-wongmaubakalnampahadiahsing akèhsakadhèwèké.

38Panjenenganédhawuhsupayapadhanyiapakésupaya bisamulih,lanngajèniwong-wongmaukanthiloman banget

39Dhèwèkémènèhisabenwongtelungjubahsingpaling apik,rongtalentaemas,sijiméjasampingsingbobotésak talenta,lankabèhprabotkanggotelungsofa.

40Barengkaroparapengawal,dhèwèkéngirimEleazar sepuluhdipannganggosikilpéraklankabèhpirantising dibutuhaké,bufetsingreganetelungpuluhtalenta,sepuluh jubahwungu,lanmakuthasingmegah,lansatuspotong kainlinentenunansingpalingapik,ugamangkoklan piring,lanronggelasemaskanggodikhususakékanggo GustiAllah

41Panjenenganéugandhawuhidhèwèkéliwatlayang supayayènanawongsinggelembalimenyangdhèwèké, ajangalang-alangi

42Amargadhèwèkénganggepikuminangkahakistimewa gedhékanggosenengkumpulkarowong-wongsing wicaksanakayangono,landhèwèkéluwihsenengngebaki bandhanékanggowong-wongmautinimbangkanggo barang-barangsingoraanagunané.

43LansaikiPhilocrates,sampeyanduwecritalengkap miturutjanjiku

44Akumikirkowéluwihsenengkaroprakaraiki tinimbangkarotulisan-tulisanéparaahlimitologi

45Amargakowésetyasinaubab-babsingbisamigunani kanggojiwa,lanngentèkakéakèhwektukanggosinaubab ikuAkubakalnyobanyritakakéapawaékedadeyanliyané singpantesdicathet,supayakanthinyinaonibab-bab kasebutkowébisaéntukganjaransingpalingdhuwur kanggosemangatmu

Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Issuu converts static files into: digital portfolios, online yearbooks, online catalogs, digital photo albums and more. Sign up and create your flipbook.