Skip to main content

Javanese - Book of Jasher or the Book of the Upright or the Book of the Just Man

Page 1


1GustiAllahbanjurngandika,“Ayopadhagawe manungsamiturutgambarlanrupakita.”BanjurGusti Allahnitahakemanungsamiturutgambarlanrupanedhewe.

2GustiAllahbanjurmbentukmanungsasakalemah,lan nyebulambeganuripmenyangirunge,lanmanungsadadi makhlukuripsingbisangomong.

3LanGustiAllahngandika,Orabecikyenmanungsaiku dhewekan;Akubakalnggawekakepenolongsingcocog kanggodheweke

4GustiAllahndadosakeAdamturukepati,lanbanjurturu, banjurnjupuksalahsijiigane,banjurdigawedaging, banjurdigawamenyangAdam,lanAdamtangisakaturune, lanweruhanawongwadonngadegingngarepe

5LanGustiAllahngandika,"Ikibalungsakabalungkulan bakalkasebutwongwadon,amargaikidijupuksakawong lanang;lanAdammenehijenengHawa,amargadheweke ikuibunekabehwongsingurip.

6GustiAllahbanjurmberkahiwong-wongmaulan nyebutakejeneng-jenengeAdamlanHawaingdinanalika Panjenenganenitahake,lanGustiAllahngandika,"Padha bebranahanalantangkar-tumangkarasartakebakana bumi"

7LanGustiAllahnjupukAdamlangarwane,lan diselehakeingTamanEdenkanggongolahlannjaga;lan GustiAllahdhawuhmarangwong-wongmaulanngandika marangwong-wongmau,Sabenwitingtamaniki sampeyanbisamanganwoh,nangingwitkawruhbabbecik lanalasampeyanorabisamangan,amargaingdina sampeyanmanganwohkasebutsampeyanmesthibakal mati

8SawiséGustiAllahmberkahilanmrentahakéwongwongmau,Panjenenganébanjurnilarwong-wongmau,lan Adamlangarwanémanggoningtamanmiturutprentahé GustiAllah

9Lanula,singdigaweGustiAllahkarowong-wongmau ingbumi,tekanemoniwong-wongmaukanggongojokojokisupayanglanggarprentaheGustiAllahsingwis diprentahakemarangwong-wongmau.

10Lanulamaunggodhalanmbujukwongwadonsupaya mangansakawitkawruh,lanwongwadonmau ngrungokakeswaraneula,landhewekenglanggar pangandikaneGustiAllah,lannjupuksakawitkawruhbab beciklanala,landhewekemangan,landhewekenjupuk sakaikulanugamenehimarangbojonelanbojonemangan.

11LanAdamlangarwanenglanggarprentaheGustiAllah singwisdiparentahakemarangdheweke,lanGustiAllah ngertibabiku,lanbebendunemurubmarangdhewekelan ngutukdheweke

12IngdinaikuugaGustiAllahnundhungiwong-wong mausakaingTamanEden,supayangolahlemahsaka ngendiasale,lanbanjurpadhalungalanmanggoningsisih wetanTamanEden;lanAdamnikahkarogarwane,Hawa, landhewekeduweanaklananglorolanteluwadon 13LandhewekemenehijenengKainmaranganak mbarepe,ujare,"AkuwisolehanaklanangsakaGusti Allah,"lanjenengliyanedhewekemenehijenengHabel, amargadhewekeujar,"Kanthisia-siakitatekaingbumi, lankanthisia-siakitabakaldijupuksakaiku."

14Bocah-bocahlanangmausayagedhelanbapakne menehitanahdarbekemarangdheweke;Kaindadipetani, deneHabeldadipangonwedhus

15Sawisésawetarataun,wong-wongmaupadhangaturaké kurbanmarangGustiAllah,lanKainnggawawoh-wohan sakalemah,lanHabilnggawasakaanak-anakéwedhuswedhusésingpertamasakalemak-lemaké,lanGustiAllah nolehlannggatèkakéHabillankurbané,lananageni mudhunsakaGustiAllahsakaswargalanngobongkurban mau

16LanmarangKainlankurbaneGustiAllahora nggatekake,lanPanjenenganeorakersa,amargadheweke wisnggawasakawoh-wohansingkurangapiksakalemah ingngarsaneGustiAllah,lanKainmerimarangadhine Habelamargaiki,landhewekenggolekialesankanggo matenidheweke.

17Lansawetarawektusawiséiku,KainlanHabel,adhine, menyangsawahkanggonindakakepegaweyane;lanloroloroneanaingsawah,Kainngolahlanmbajaklemahé,lan Habelngopeniwedhus-wedhusé;lanwedhus-wedhusmau ngliwatibageansingwisdibajakKaininglemah,laniku ndadekakeKainsedhihbanget.

18KainbanjurnyedhakiHabel,adhine,kanthinesu,sarta kandhamarangdheweke,"Apasinganaingantaraneaku lankowe,kokkowetekamanggonlannggawawedhuswedhusmumanganingtanahku?"

19HabilbanjurmangsuliKain,adhine,lankandhane: “Apasinganaingantaraneakulankowe,denekowe mangandagingwedhus-wedhuskulannganggowulune?”

20Mulanésaiki,copotenwulunéwedhus-wedhuskusing wiskokpakai,lanwènèhanaganjarankanggowohlan dagingésingwiskokpangan,lansawisékowénindakaké iki,akubakallungasakatanahmukayasingwis kokkandhakake?

21KainbanjurkandhamarangHabil,adhine,“Manawa akumatenikowedinaiki,sapasingbakalnuntutgetihmu sakaaku?”

22HabilbanjurmangsuliKain,"MesthiGustiAllahsing nitahakekitaingbumi,Panjenenganebakalmalesaku,lan Panjenenganebakalnuntutgetihkusakakoweyenkowe mateniaku,amargaGustiAllahikuhakimlanpenentu,lan Panjenenganesingbakalmalesmanungsamiturutpialane, lanwongdurakamiturutpialasingditindakakeingbumi."

23Saiki,nèkkowématèniakuingkéné,GustiAllah mesthingertiapasingkokkarepakélanbakalngadilikowé mergasakapialasingkokkarepakékanggonindakaké marangakudinaiki

24NalikaKainkrungutembung-tembungsingdiomongake Habel,adhine,KainbanjurnesumarangHabel,adhine, amargangumumakebabiki

25Kainbanjurenggal-enggalngadeg,njupukwesi pirantinekanggongluku,banjurdienggonggebugadhine ngantimati,lanKainnyiramgetiheadhineHabeling lemah,langetiheHabelmiliinglemahingngarepe wedhus-wedhuse

26Sawisékuwi,Kainmratobatsawisématèniadhine,lan dhèwèkésedhihbanget,lannangisiadhinelankuwi nggawédhèwèkésedhihbanget

27Kainbanjurngadeglanngedukluwanganingtegalan, kanggonguburlayoneadhine,lanbanjurdiubengilebu.

28GustiAllahmirsaapasingditindakakeKainmarang adhine,lanGustiAllahngatingalmarangKainlan ngandikamarangdheweke,"Abil,adhinesinganaingkono karokowe?"

29Kainbanjurngapusilankandha,"Akuorangerti,apa akuikipenjaganeadhiku?"GustiAllahbanjurngandika marangdheweke,"Apasingkoklakoni?"Swaragetihe adhimusesambatmarangAkusakainglemah panggonanmumatènidheweke"

30Kowéwismatèniadhimulananglanngapusianaing ngarsanéAku,sartangiraingsajroningatimuyènAkuora weruhkowé,lanorangertisakèhingtumindakmu

31Nangingkowénindakkéikilanmatèniadhimutanpa alesanlanmergaomonganébenermarangkowé,mulané saiki,kowékenainglaknatsakalemahsingmbukak cangkemékanggonampagetihéadhimusakatanganmu, laningngendikowénguburdhèwèké

32Lannalikakowéngolahiku,lemahorabakalmenehi kekuwatankayawiwitanémanèh,amargaerilan rerungkudanbakalmetusakalemah,lankowébakal ngumbaralanngumbarainglemahngantitekandina patimu.

33NalikasamanaKainlungasakangarsanePangeran Yehuwah,sakapanggonane,lanbanjurngumbaraingtanah ingsisihwetanEden,dhewekelankabehduweke.

34NalikasemonoKainrabi,banjurngandhutlannglairake anaklanang,lanKainmenehijenengHenokh,ujare,"Ing wektuikuGustiAllahwiwitmaringikatentremanlan katentremananaingbumi"

35LaningwektuikuKainugamiwitimbangunkutha:lan dhewekembangunkuthakasebutlanmenehijenengkutha kasebutHenokh,miturutjenengputrane;amargaingdinadinakasebutGustiAllahwismenehidhewekepapan perlindunganingbumi,landhewekeoraobahlan ngumbarakayaingwiwitan

36HenokhduwéanaklanangjenengIrad,lanIradduwé anaklanangjenengMekhyael,lanMekhyaelduwéanak lanangjenengMetusael

BAB2

1LannalikaAdamumursatustelungpuluhtauningbumi, dhewekeketemumanehkaroHawa,bojone,landheweke ngandhutlannglairakeanaklanangsingrupanelanmiturut gambare,landhewekemenehijenengSet,ujar,Amarga GustiAllahwismilihakuwijiliyanekanggongganti Habel,amargaKainwismatenidheweke

2Setumursatuslimataun,banjurduweanaklanang;Set menehijenengmaranganakeEnos,ujare,"Amargaing wektuikuparaputramanungsawiwittambahakeh,lan nglaranijiwalanatinekanthinglanggarlanmbrontak marangGustiAllah."

3LannalikajamanéÉnos,paraputraningmanungsaterus mbrontaklannglakonidosamarangGustiAllah,nganti nambahibebendunéGustiAllahmarangparaputraning manungsa

4Paraputraningmanungsabanjurpadhalungalan ngabektimarangallahliyane,sartapadhalalimarang PangeranYehuwahkangnitahakedhewekeanaingbumi Ingjamansemonoparaputraningmanungsanggawereca-

recasakatembagalanwesi,kayulanwatu,sartapadha sujudlanngladenireca-recaiku.

5Sabenwongpadhagaweallahedhewe-dhewelanpadha sujudmarangiku,lanparaputraningmanungsapadhanilar PangeranYehuwahsajroneuripeEnoslananak-anake;lan bebendunePangeranYehuwahmurubamargasaka panggawe-panggawenelankanisthansingditindakakeing bumi.

6LanGustiAllahndadosakebanyuKaliGihonnglimputi wong-wongmau,lanPanjenenganenumpeslanngobong wong-wongmau,lanPanjenenganenumpessaprateloning bumi,lansanajanmangkono,paraputramanungsaora mratobatsakatindak-tandukesingala,lantanganeisih ngulurakekanggonindakakepialaingngarsaneGusti

7Ingjamansemonooraanawongnyebarutawapanening bumi;lanoraanapangankanggoparaputramanungsalan paceklikgedhebangetingjamansemono

8Lanwijisingditanduringlemahingjamansemanadadi eri,rerungkudanlangrumbul;amargawiwitjamanAdam anapratelanbabaganbumi,babagankutukanGustiAllah, singngutukbumi,amargadosasingditindakakeAdaming ngarsaneGusti.

9NalikamanungsaterusmbrontaklannglanggarGusti Allah,sartangrusaklakune,bumiugadadirusak

10NalikaEnosumursangangpuluhtaun,banjurduwe anakKenan

11LanKenansayagedhelanumurepatangpuluhtaun,lan dhewekedadiwicaksanalannduwenikawruhlan katrampilaningkabehkawicaksanan,landheweke nguwasanikabehputramanungsa,landhewekenuntun putra-putramanungsamenyangkawicaksananlankawruh; amargaKenanikuwongsingwicaksanabangetlan nduwenipangerteningkabehkawicaksanan,lankanthi kawicaksananedhewekenguwasanirohlandhemit;

12LanKenanngertisakakawicaksananeyenGustiAllah bakalnumpesparaputramanungsaamargawisnglakoni dosaingbumi,lanyenGustiAllahbakalndhatengake banjirmarangdhewekeingdina-dinapungkasan

13Ingdina-dinaiku,Kenannulisingpapanwatuapasing bakalkelakoningwektusingbakalteka,lannyimpen papan-papanmauinggedhong-gedhonge

14LanKenannguwasanisalumahingbumi,landhèwèké ngowahisawetaraanakmanungsasupayangabdimarang GustiAllah

15NalikaKenanumurpitungpuluhtaun,dhèwèkéduwé anaklanangtelulanwadonloro.

16IkiasmaneparaputraneKenan:singmbarepjenenge Mahlaleel,singnomerloroEnan,lansingnomertelu Mered,lansadulur-sadulurewadonyaikuAdalanZila;iku limaputraneKenansinglairsakadheweke

17LanLamekh,putraneMethusael,dadisedulurkaro Kenanliwatperkawinan,landhewekenjupukputriloro dadibojone,lanAdangandhutlannglairakeanaklanang kanggoLamekh,landhewekemenehijenengJabal

18Banjurngandhutmanehlannglairakeanaklanang,lan menehijenengYubal;lanZila,adhine,gabugingwektu ikulanoraduweanak.

19Amargaingjamansemanaparaputraningmanungsa wiwitnglakonidosamarangGustiAllah,lannglanggar prentahesingwisdiprentahakemarangAdam,supaya padhabebranahanlantangkar-tumangkaringbumi

20Lansawetaraanakingmanungsangombebojone ombenansingbakalndadekakedhewekemandul,supaya dhewekebisanjagabentukawaklansupayapenampilane singayuoraluntur.

21Nalikaparaputramanungsamenehisawetarabojone ngombe,Zilaugangombebarengkaroparagarwane

22Lanwanita-wanitasinglaginglairakekatonnjijikiing ngarsanebojoneminangkarandha,nalikabojoneisihurip, amargamungkarowanita-wanitagabugsingraket

23Sawisépirang-pirangdinalantaun,nalikaZilawistuwa, GustiAllahmbukakguwagarbane

24Landhewekengandhutlannglairakeanaklanang,lan dhewekemenehijenengTubal-Kain,ujar,Sawiseaku garing,akuentukdhewekesakaGustiAllahsing Mahakuwasa

25Wongwadonmaubanjurngandhutmanehlannglairake anakwadon,kangdijenengiNaama,amargapangucape: “Sawiseakumati,akuolehkabungahanlankabungahan”

26LanLamekhwistuwalanwisakehumure,lanmripate wisburemngantidhewekeorabisandeleng,lanTubalKain,putrane,mimpindhewekeIngsawijiningdina LamekhmenyanglapanganlanTubal-Kain,putrane,ana ingkono,lannalikalagimlaku-mlakuinglapangan,Kain, putraneAdam,nyedhakidheweke;amargaLamekhwis tuwabangetlanorabisandelengakeh,lanTubal-Kain, putrane,isihcilikbanget

27LanTubalKainngongkonbapaknénarikgandhewané, lannganggopanahdhèwèkényerangKain,singisihadoh, landhèwèkématènidhèwèké,amargadhèwèkékatonkaya kéwan

28Panah-panahmaunembusawakéKain,senajandhèwèké adohsakapanah-panahmau,muladhèwèkétibainglemah lanmati

29LanGustiAllahmalespialaneKainmiturutdurakane kangditindakakemarangHabeladhine,miturut pangandikaneGustiAllahkangwiskapangandikakake

30NalikaKainmati,LamekhlanTubalbanjurmenyang ngarsanekanggondelengkewansingwisdisembelih,lan padhaweruh,lanKain,mbahkakunge,wismatitibaing lemah.

31Lamekhsedhihbangetamargawisnindakakeiki,lan nalikakeplok-keplokdhewekenggebugputranelan nyebabakepati.

32ParagarwaneLamekhkrunguapasingwisditindakake, landhewekengupayamatenidheweke

33Wiwitdinaiku,paragarwaneLamekhpadhasengit marangdheweke,amargadhewekemateniKainlanTubalKain,lanparagarwaneLamekhpadhapisahsakadheweke, lanoragelemngrungokakedhewekeingdina-dinaiku

34Lamekhbanjurnemoniparagarwane,landheweke meksasupayapadhangrungokakebabiki

35Landhèwèkékandhamaranggarwané,AdalanZila, "Rungoknaswaraku,garwanéLamekh,rungokna tembungku,amargasaikikowéwismbayangakélan kandhayènakumatèniwonglanangnganggotatu-tatuku, lanbocahnganggobilur-bilurkuamargaoranindakaké kekerasan,nangingmesthingertiyènakuwistuwalan ubanan,lanmripatkuwisabotamargawistuwa,lanaku nindakakéikitanpasepengetahuan"

36ParagarwaneLamekhpadhangrungokake pangandikanebabiki,lanpadhabalimarangdheweke

kanthipituturebapakneAdam,nangingwiwitwektuiku padhaoraduweanak,amargapadhangertiyenbebendune GustiAllahsayatambahingjamansemanamarangpara putramanungsa,supayapadhadisirnakakenganggobanyu banjiramargatumindakala.

37LanMahlaleelputraneKenanumursewidaklimataun landhewekeduweanakYared;lanYaredumursewidak lorotaunlandhewekeduweanakHenokh.

BAB3

1Henokhumursawidaklimataunlanduwéanaklanang, Metusalah;lanHenokhmlakukaroGustiAllahsawisé duwéanaklanang,landhèwèkéngabektimarangGusti,lan ngremehakelakualamanungsa

2LannyawaneHenokhkebakingpiwulangsakaGusti,ing kawruhlanpangerten;landhewekekanthiwicaksana ngasosakaparaputramanungsa,lanndhelikakeawake dhewesakawong-wongmaungantipirang-pirangdina.

3Sawisépirang-pirangtaun,nalikadhèwèkéngladèni Gustilanndedongaanaingomahé,anamalaékatéGusti singnimbalidhèwèkésakaswarga,landhèwèkékandha, "Ikiaku!"

4Panjenenganébanjurngandika,"Tangia,lungaasaka omahmulansakapanggonanmundhelik,lanngatingal marangparaputraningmanungsa,supayakowébisa mulangmarangwong-wongmaudalansingkududitempuh lanpakaryansingkududirampungakekanggomlebuing dalanéGustiAllah"

5LanHenokhtangimiturutpangandikaningPangeran,lan metusakaomahe,sakapanggonanelansakakamar panggonanendhelik;landhewekenemoniparaputra manungsalanmulangakedalan-dalanePangeran,laning wektuikunglumpukakeparaputramanungsalan ngenalakedhewekekaropiwulangPangeran

6LanPanjenenganédhawuhsupayaikudiumumakéing sabenpanggonansingdienggoniparaputramanungsa, pangandikané,"Ngendiwongsingkepénginngertidalané Gustilantumindakbecik?Ayopadhasowanmarang Henokh."

7Lankabehputramanungsabanjurpadhanglumpuk marangdheweke,amargakabehsingkepenginbabiki padhasowanmarangHenokh,lanHenokhnguwasanipara putramanungsamiturutpangandikaneGusti,lanpadha sowanlansujudmarangdhewekelanpadhangrungokake pangandikane.

8RohéAllahanaingngarsanéHénokh,landhèwèké mulangkabèhwongébabkawicaksananlandalanéGusti Allah,lanparaputramanungsangladèniGustiAllah sajronéuripéHénokh,lanwong-wongmaupadhateka kanggongrungokakékawicaksanané

9Lankabehraja-rajaputra-putramanungsa,singpertama lansingterakhir,bebarengankaroparapangeranlan hakim-hakim,padhasowanmarangHenokhnalikakrungu kawicaksanane,lanpadhasujudmarangdheweke,lanuga njalukHenokhsupayadadiratune,singdisetujoni

10Lanpadhanglumpukkabeh,satustelungpuluhrajalan pangeran,lanpadhangangkatHenokhdadirajalankabeh padhaanaingsangisorepanguwasalanprentahe

11LanHenokhmulangkawicaksanan,kawruh,landalandalaneGustimarangwong-wongmau;lanPanjenengane

ndadekaketentremingantaranewong-wongmau,lan tentremanaingsaindengingbumisajroneuripeHenokh.

12LanHenokhnguwasaniparaputramanungsarongatus patangpuluhtelutaun,landhewekenindakakekaadilanlan kabenerankarokabehumate,landhewekenuntundheweke ingdalaneGusti

13IkituruneHenokh,Metusalah,Elisa,lanElimelekh,telu putranelanang;lansadulur-sadulurewadonyaikuMilka lanNahmah,lanMetusalahumurwolungpuluhpitutaun landuweanakLamekh

14NalikaLamekhumuréAdamwislimangpuluhenem taun,Adammati;umurésangangatustelungpuluhtaun nalikaseda,lananaklorolanangé,karoHenokhlan Metusalah,nguburdhèwèkékanthimegah,kayanalika nguburpararaja,ingguwasingwisdiwelingakéGusti Allahmarangdhèwèké.

15Laningpanggonankonokabehanakmanungsapadha nangislansedhihbangetmergaAdam;mulaneikuwis dadiadatingantaraneanakmanungsangantisaiki.

16LanAdammatiamargamanganwohingwitkawruh, dhewekelananak-anakesawisedheweke,kayasingwis dingandikakakedeningGustiAllah.

17LannalikataunsédanéAdam,yaikutaunrongatus patangpuluhtelusakapamaréntahanéHenokh,ingwektu ikuHenokhmutusakékanggomisahakéawakésakapara putramanungsalanndhelikkayawiwitanésupayabisa ngladèniGusti

18Henokhbanjurnindakakemangkono,nangingora ndhelikakeawakedhewesakawong-wongmau,nanging ngadohiparaputramanungsatelungdinalanbanjur nemoniwong-wongmausedina.

19Sajronetelungdinaanaingkamare,dhewekendedonga lanmemujimarangPangeran,GustiAllahe,laningdina nalikadhewekenemonirakyate,dhewekemulangake dalan-dalanePangeran,lankabehsingditakonibabagan Pangerandikandhakakemarangdheweke

20Landhèwèkénindakkékayangénéngantipirang-pirang taun,lansawisékuwidhèwèkéndhelikngantinemdina, lanngatingalmarangumatésedinasabenpitungdina;lan sawisékuwisepisansabensasi,lanbanjursepisansaben taun,ngantikabèhraja,pangeran,lanputra-putra manungsanggolèkidhèwèké,lankepénginndelengrainé Henokhmanèh,lanngrungokaképangandikané;nanging dhèwèkéorabisa,amargakabèhputra-putramanungsa wedibangetmarangHenokh,landhèwèkéwedinyedhaki dhèwèkéamargarasawedikayaGustiAllahsinganaing rainé;mulanéoraanawongsingbisandelengdhèwèké, wediyèndhèwèkébakaldiukumlanmati.

21Lankabehrajalanpangeranpadhamutusakekanggo nglumpukakeparaputramanungsa,lansowanmarang Henokh,mikiryenkabehmaubisangomongkarodheweke nalikadhewekebakaltekaingantaranewong-wongmau, lanwong-wongmaunindakakemangkono

22LandinanetekanalikaHenokhmetulankabehpadha nglumpuklansowanmarangdheweke,lanHenokh ngucapakepangandikaningPangeranmarangdhewekelan Panjenenganemulangakekawicaksananlankawruh,lan dhewekepadhasujudingngarsanelanngucap,MugamugaSangPrabuurip!Muga-mugaSangPrabuurip!

23Lansawetarawektusawiséiku,nalikapararaja,para pangeran,lanparaputramanungsalagigunemankaro

Henokh,lanHenokhlagimulangwong-wongmaubab dalanéGustiAllah,dumadakananamalaékatéGustiAllah nimbaliHenokhsakaswarga,lankepénginnggawa dhèwèkémenyangswargasupayadhèwèkédadirajaing kananguwasaniparaputranéGustiAllah,kayadéné dhèwèkéwismréntahparaputramanungsaingbumi

24NalikaingwektuikuHenokhkrunguiki,dheweke banjurlungalannglumpukakekabehpendudukbumi,lan mulangakekawicaksananlankawruhmarangdheweke sartamenehipandhuanilahi,landhewekekandhamarang dheweke,Akuwisdijalukmunggahmenyangswarga, mulaakuorangertidinaakubakallunga

25Mulanésaikiakubakalmulangkowékawicaksananlan kawruhsartabakalmènèhikowépiwulangsadurungéaku ninggalkowé,kepriyétumindakmuingbumisupayakowé bisaurip;lanPanjenenganénindakakékayangono.

26Panjenenganémulangkawicaksananlankawruhmarang wong-wongmau,lanmènèhipiwulanglanpepeling marangwong-wongmau,sartamènèhipranatanlan putusan-putusansingkududitindakakeingbumi,sarta nggawétentremingantaranéwong-wongmau,lanmulangi uriplanggengmarangwong-wongmau,sartamanggon karowong-wongmausawatarawektu,mulangikabèhmau marangwong-wongmau

27Laningwektuikuparaputraningmanungsapadhakaro Henokh,lanHenokhlagingomongkarowong-wongmau, lanpadhandelenglankatonkayajarangedhemudhunsaka swarga,lanjaranmaumlakuingawang-awang;

28LanpadhacritamarangHenokhapasingwisdideleng, lanHenokhkandhamarangwong-wongmau,"Mergasaka akujaranikimudhunmenyangbumi;wektunewistekan nalikaakukudulungasakakowelanakuorabakalkaton manehdeningkowe"

29JaranmaumudhunlanngadegingngarepeHenokh,lan kabehputranemanungsasinganaingngarsaneHenokh ndelengdheweke

30BanjurHenokhmrentahakemanehsupayaanaswara singdiundhangake,ujare,"Endiwongsingsenengngerti dalanePangeranYehuwah,GustiAllahe,supayadheweke tekadinaikimarangHenokhsadurungedhewekedijupuk sakakita"

31Lankabehputramanungsapadhanglumpuklansowan marangHenokhingdinaiku;lankabehrajaingbumikaro parapangeranlanpenasihatpadhatetepkarodhewekeing dinaiku;lanHenokhbanjurmulangakekawicaksananlan kawruhmarangputra-putramanungsa,lanmenehi piwulangilahi;landhewekendhawuhisupayapadha ngladeniGustilanlumakuingdalanesajroneurip,lan dheweketerusnggawetentremingantaranewong-wong mau

32Sawisékuwi,dhèwèkéngadeglannitihjaran;lan dhèwèkélungalankabèhanakmanungsapadhangetutaké dhèwèké,kira-kirawolungatusèwuwong;lanpadhamèlu dhèwèkélelungansedina

33Ingdinakapindho,dhèwèkékandhamarangwongwongmau,"Baliamenyangkémahmu,kenapakowéarep lunga?"Mungkinkowébakalmati;lansawetarawong lungasakadhèwèké,lanwong-wongsingisihanalunga karodhèwèkénemdinaperjalanan;lanHenokhkandha marangwong-wongmausabendina,"Baliamenyang

kémahmu,supayakowéoramati"Nangingwong-wong mauoragelembali,lanpadhalungakarodhèwèké.

34Ingdinakapingenemanasawetarawongsingisih padhanggandhengkarodhèwèké,lanpadhakandha,"Aku lankowébakalmelumenyangpanggonansingkokparani; demiGustiAllahsingurip,mungpatisingbakalmisahaké kita"

35Wong-wongmaupadhameksabangetsupayapadha melu,ngantiwongmaumandhegngomongkarowongwongmauWong-wongmaubanjurngetutakéwongmau lanoragelembali

36Nalikapararajabali,dhewekendhawuhakesensus, supayangerticacahingwongsingisihanasinglungakaro Henokh;laningdinakapituHenokhmunggahmenyang swargainganginpuyuh,karojaranlankretageni

37Laningdinakapingwolukabehrajasingwisanakaro Henokhngutuswongkanggongumpulakecacahingwong singanakaroHenokh,ingpanggonansingsakangendi dhewekemunggahmenyangswarga.

38Pararajamaubanjurpadhamenyangpanggonankono lannemokakelemahingkonokebaksalju,laningndhuwur saljuanawatu-watusaljugedhe,lansijipadhakandhakaro sijine,Ayo,ayopadhanembussaljulanndeleng,mungkin wong-wongsingisihanakaroHenokhwismati,lansaiki anaingsangisorewatu-watusalju,lanpadhanggoleki nangingorabisanemokakedheweke,amargadhewekewis munggahmenyangswarga

BAB4

1GunggungeumureHenokhanaingbumiikutelungatus sawidaklimataun

2NalikaHenokhwismunggahmenyangswarga,kabeh rajaingbumipadhangadeglannjupukputraneMetusalah lannjebadidheweke,lanpadhangangkatdhewekedadi ratunggentenibapakne

3LanMetusalahtumindakkanthibeneringngarsaneGusti Allah,kayasingdiajarakedeningbapakneHenokh,lan dhewekeugasajroneuripemulangakekawicaksanan, kawruhlanrasawedimarangGustiAllahmarangpara putramanungsa,landhewekeoranyimpangsakadalan singapikmenyangtengenutawakiwa

4NangingingjamanpungkasaningjamanMetusalah,para putraningmanungsanyingkursakaGusti,padhangrusak bumi,padhangrampoklanngrampoksijilansijine,lan padhambrontakmarangGustiAllahlanpadhanglakoni pelanggaran,lanpadhangrusaklakune,lanoragelem ngrungokakeswaraneMetusalah,nangingmbrontak marangPanjenengane

5LanGustiAllahdukabangetmarangwong-wongmau, lanGustiAllahterusngrusakwijiingjamansemana, saenggaoraanasingnyebarutawapaneningbumi.

6Nalikapadhanyebarlemahsupayabisaolehpangan kanggonyukupikabutuhane,lah,erilanrerungkudan thukulsingoraditandur

7Nangingparaputraningmanungsaisihoramratobatsaka tindak-tandukesingala,lantanganeisihngulurake tumindakalaanaingngarsaneGustiAllah,lanpadhagawe gerahePangeranYehuwahkalawantindak-tandukesingala, lanPangeranYehuwahbanjurdukabanget,lankeduwung amargaPanjenenganewisnitahakemanungsa

8Landhèwèkémikirarepnumpeslanngremukwongwongmau,landhèwèkénindakkékuwi.

9NalikaLamekhbinMetusalahyuswasatussewidaktaun, SetbinAdamtilardonya.

10DadigunggungeumureSetsangangatusrolastaun, banjurseda

11NalikaLamekhumursatuswolungpuluhtaun,dhèwèké nikahkaroAsmua,anakéÉlisa,anakéHénokh,pamané, landhèwèkéngandheg

12Laningwektuikuparaputraningmanungsanyebaring lemah,lanmungsithikpanganansingdiasilake,nanging paraputraningmanungsaoramratobatsakatindak-tanduke singala,lanpadhanglanggarlanmbrontakmarangGusti Allah

13GarwaneLamekhngandhutlannglairakeanaklanang kanggodhewekeingwektuiku,nalikapergantiantaun.

14Metusalahbanjurmenehijenengmarangbocahmau Nuh,karokandha,"Nalikajamansemanabumiikitentrem lanbebassakakarusakan,"lanLamekh,bapakné,menehi jenengmarangbocahmauMenachem,karokandha,"Iki bakalnglipurkitaingpakaryanlankangelankitaingbumi singwisdikutukdéningGustiAllah."

15Bocahmausayagedhélandisapih,sartanurutitindaktandukéMetusalah,bapakné,tanpacacadlanmursidana ingngarsanéGustiAllah.

16LankabehputramanungsanyimpangsakadalaneGusti ingjamansemananalikadhewekesayatambahakehing bumikanthiputralanputri,lanpadhamulangsijilansijine babagantumindakalalandheweketerusnglakonidosa marangGusti

17Sabenwongpadhagaweallahkanggoawakedhewe, lansabenwongpadhangrampoklanngrampoktanggane lansedulure,sartabumiikirusak,ngantibumikebak panganiaya.

18Parahakimlanparapanggedhepadhanemoniparaputri manungsalannjupukgarwanekanthipaksasakabojone miturutkarepane,lanparaputramanungsaingjaman semananjupuksakakewaningbumi,kewaningara-aralan manukingawang-awang,lanmulangcampurankewan sakasijispesieskaroliyane,supayabisanggangguGusti; lanGustiAllahndelengkabehbumilanikurusak,amarga kabehdagingwisngrusaklakuneingbumi,kabeh manungsalankabehkewan.

19GustiAllahbanjurngandika,"Akubakalnyirnakake manungsasingwisDakciptakakesakainglumahingbumi, yamanungsangantimanuk-manukingawang-awang, bebarengankarosapilankéwan-kéwansinganaingara-ara, amargaAkukeduwungamargaAkunitahakewong-wong mau"

20LankabehwongsingmlakuingdalaneGusti,matiing jamansemana,sadurungeGustindhatengakebebaya marangmanungsasingwisdiumumake,amargaikisaka Gusti,supayadhewekeoraweruhbebayasing dingandikakakeGustibabagananak-anakemanungsa 21Nuhnemusih-rahmatanaingngarsaneGustiAllah,lan GustiAllahmilihdhewekelananak-anakesupaya nuwuhaketurunsakawong-wongmauingsalumahing bumi

1NalikaNuhumurwolungpuluhpapattaun,Henokh, putraneSet,seda.Umuresangangatuslimataunnalika seda

2NalikaNuhumursatuspitungpuluhsangataun,Kenan, putraneEnos,seda,lanumureKenansangangatussepuluh taun,banjurseda

3NalikaNuhumurrongatustelungpuluhpapattaun, MahlaleelbinKenantilardonya,lanumuréMahlaleel wolungatussangangpuluhlimataun,banjurtilardonya

4LanYaredbinMahlaleelsedaingdina-dinaiku,ingtaun kapingtelungatustelungpuluhenemsakauripéNuh;lan gunggungeumuréYaredsangangatussawidaklorotaun, banjurseda.

5LankabehwongsingndherekGustiAllahpadhamatiing jamansemana,sadurungepadhaweruhpialasing diumumakeGustiAllahbakalditindakakeingbumi.

6Sawisépirang-pirangtaun,ingtaunkapingpatangatus wolungpuluhuripéNuh,nalikakabèhwongsingndhèrèk GustiAllahwismatisakaantaranéparamanungsa,lan mungMetusalahsingisihana,GustiAllahngandika marangNuhlanMetusalah,

7Kowépadhangucapalanngundhangnamarangpara manungsa,mangkenepangandikanePangeranYehuwah: “Mratobatasakatindak-tandukmusingalalantinggalna tindak-tandukmu,lanPangeranYehuwahbakalmratobat sakapialasingwisdiundhangakemarangkowe,supayaiku orakelakon”

8AmargamangkenepangandikanePangeranYehuwah: Lah,Akumenehikowewektusatusrongpuluhtaun;yen kowepadhamratobatmarangAkulanninggallakumusing ala,Akuugabakalnyingkirakepialasingwis Dakkandhakakemarangkowe,lanpialaikuorabakalana, mangkonopangandikanePangeranYehuwah

9NuhlanMetusalahngucapakekabehpangandikane PangeranYehuwahmarangparaputranemanungsa,saben dina,terus-terusanngandikamarangwong-wongmau

10Nangingparaputraningmanungsaoragelem ngrungokakelanoragelemnggatekaketembung-tembunge, malahpadhawangkotati

11LanGustiAllahmaringiwektusatusrongpuluhtaun marangwong-wongmau,pangandikane:Manawawongwongmaugelemmratobat,GustiAllahbakalmratobat sakapialane,supayaorangrusakbumi.

12IngjamansemonoNuh,anakéLamekh,oragelem omah-omahsupayaoraduwéanak,mergadhèwèkékandha, "SaikiGustiAllahbakalngrusakbumi,ngapaakukudu duwéanak?"

13.NabiNuhikuwongmursid,sampurnaingjamane,lan GustiAllahmilihdhewekekanggonuwuhaketuruneing bumi

14GustiAllahbanjurngandikamarangNuh,“Siranjupuka bojolannglairnaanak-anakmu,amargaIngsunwisndeleng siramursidanaingngarsaningSuningantaranegenerasi iki”

15Kowébakalduwéanaklanturunmuingbumi;Nuh banjurnjupukbojo,lanmilihNaama,putrinéHenokh, umurélimangatuswolungpuluhtaun.

16NalikaNuhyuswanepatangatussangangpuluhwolu taun,banjurrabikaroNaama

17Naamabanjurngandhutlannglairakeanaklanang,lan dijenengiYafet,ujare:“GustiAllahwisnggedhekakeaku

ingbumi”Landhewekengandhutmanehlannglairake anaklanang,landijenengiSem,ujare:“GustiAllahwis ndadekakeakudadiwongsingisihana,supayaakubisa nuwuhakewijiingbumi.”

18NalikaNaamanglairakéSem,Nuhumurélimangatus lorotaunBocah-bocahlanangmausayagedhélannuruti dhawuhéGustiAllah,kayasingdiwulangakédéning MetusalahlanNuh,bapakné.

19LanLamekh,bapaknéNuh,tilardonyaingjaman semana;nangingsajatinédhèwèkéoranurutilakuné bapaknékanthisepenuhati,landhèwèkétilardonyaing taunsatussangangpuluhlimauripéNuh

20.LangunggungeumureLamekhpitungatuspitung puluhtaun,banjurdheweketilardonya

21Lankabehputranemanungsasingwanuhmarang PangeranYehuwah,matiingtaunikusadurungePangeran Yehuwahndhatengakebilaimarangwong-wongmau; amargaPangeranYehuwahngersakakesupayawong-wong maumati,supayaoraweruhbilaisingbakaldidhatengake deningGustiAllahmarangparasadulurlansedulursedulure,kayasingwisdiumumake

22Ingwektuiku,GustiAllahngandikamarangNuhlan Metusalah,“Sirangadegalanwenehanapawartamarang paraputraningmanungsakabehpangandikakangwis Dakkandhakakemarangsiraingjamansemana,mugamugapadhamratobatsakatindak-tandukekangala,lan Ingsunbanjurbakalmratobatsakapialaikulanorabakal ndhatengakeiku.”

23NuhlanMetusalahbanjurngadeglanngomongmarang paramanungsababapasingwisdingandikakakeGusti Allahbabagandheweke.

24Nangingparaputraningmanungsaoragelem ngrungokake,lanoragelemnggatekakesakehing pangandikamau.

25Sawisékuwi,GustiAllahngandikamarangNuh, "Kedadeyanékabèhmanungsawistekaningngarsa-Ku, mergasakatumindakésingala,lanlahAkubakalnumpes bumi"

26Lankowénjupukakayugofer,lanlungaamenyang panggonantartamtu,banjurgaweapraugedhé,lan pasangnaingpanggonankuwi

27Lananggonmugaweikukayamangkene:dawane telungatusasta,ambaneseketastalandhuwuretelung puluhasta

28Gawéalawangsingmbukakingsisihé,lantutuplawang sakandhuwurngantisakasta,lansakanjerolansakanjaba kududilapisitar

29LanlahAkubakalndhatengakebanjirbandhang menyangbumi,lankabehmakhlukbakaldirusak;kabeh singanaingbumibakalmatisakasangisorelangit

30Kowélankulawargamukudulunganglumpukakésaben kéwansinguriprongpasang,lananglanwadon,lan gawanenmlebuingprau,supayabisanuwuhakéwijiing bumi

31Lannglumpuknakabehpanganansingdipangandening kabehkewan,supayaanapanganankanggokowelan kanggokewan-kewanmau.

32Lankowékudumilihprawantelukanggoanak-anakmu lanang,sakaanak-anakwadonmanungsa,lanikubakal dadibojonéanak-anakmulanang.

33Nuhbanjurbudhallangaweprauingpanggonansing diprentahakedeningGustiAllah,lanNuhnindakakeapa singdiprentahakedeningGustiAllah

34Ingumurlimangatussangangpuluhlimataun,Nabi Nuhmiwitinggawebahtera,landhewekenggawebahtera sajronelimangtaun,kayasingwisdiprentahakedening Gusti

35NuhbanjurnjupuktelungputriElyakim,binMetusalah, dadibojoneputra-putrane,kayasingwisdidhawuhake deningPangeranYehuwahmarangNuh

36NalikasemonoMetusalahbinHenokhtilardonya, yuswanesangangatussewidaktaun

BAB6

1Ingwektuiku,sawiséMetusalahséda,Pangéran ngandikamarangNuh,"Lungaakarokulawargamumlebu ingprau;lahAkubakalnglumpukakésakèhingkéwaning bumi,kéwan-kéwaningara-aralanmanuk-manuking awang-awang,lankabèhbakalpadhatekalanngubengi prau"

2Kowékudulungguhingcedhaklawangéprau,lankabèh kéwan,kéwan-kéwancilik,lanmanuk-manukbakalpadha nglumpuklanngadeganaingngarepmuSapawaésing bakaltekalansujudanaingngarepmu,kudukokjupuklan kokwènèhakémaranganak-anakmu,singbakalnggawa menyangprau,lankabèhsingbakalngadeganaing ngarepmukudukoktinggal.

3LanGustiAllahndhatengakeikiingdinacandhake,lan kewan-kewan,kewangalaklanmanuk-manukpadhateka kanthiakehbangetlanngepungbahterakasebut.

4Nuhbanjurlumebetlanlungguhingcedhaklawanging prau,sartasakehingmakhlukkangndheprokanaing ngarepedigawalumebuingprau,lansakehingmakhluk kangngadeganaingngarepeditinggalanaingbumi

5Banjuranasingawadonteka,karoanakloro,lananglan wadon,lantelumaundheprokingngarepeNuh,lananak loromaunyerangsingawadonmaulannyerangdheweke, lannggawedhewekemlayusakapanggonane,landheweke lunga,lanpadhabalimenyangpanggonane,lanndheprok inglemahingngarepeNuh

6Singawadonmaubanjurmlayulanngadeging panggonanésinga-singamau.

7Nuhweruhiki,langumunbanget,banjurngadeglan njupukanakloromau,lannggawadhewekemenyangprau

8.LanNabiNuhnggawasakasakehingmakhlukuriping bumimenyangingprau,ngantioraanasiji-sijiasingisih uripkajabasingdigawadeningNabiNuhmenyanging prau

9Rong-ronganpadhasowanmarangNabiNuhmenyang ingprau,nangingsakakewan-kewansinghalallanmanukmanuksinghalal,NabiNuhnjupukpitungpasang,kaya singwisdidhawuhakedeningGustiAllahmarangNabi Nuh

10Lankabehkewan,lankéwangalak,lanmanuk,isihana ingkono,lanpadhangubengibahteraingsabenpanggonan, lanudandurungmudhunngantipitungdinasawisé.

11Ingdinaiku,GustiAllahndadosakekabehbumigoyang, lansrengengedadipeteng,lanpondasijagadgoyang,lan kabehbumiobahkanthibanter,lankilatnyamber,lan gludhugnggegirisi,lankabehsumberingbumipecah,kaya

singdurungtaudingertenideningparapedunung sadurunge;lanGustiAllahnindakaketumindaksingkuat iki,kanggomedeniparaputramanungsa,supayaoraana pialamanehingbumi.

12Nangingparaputraningmanungsaisihoragelem mratobatsakatindak-tandukesingala,laningwektuiku padhanambahibebendunePangeranYehuwah,lanmalah orangarahakeatinemarangkabehiki.

13Sawisépitungdina,ingtaunkapingnematusumuré Nuh,banyubanjirbandhangngelebibumi

14Sakehingsumberingsamudrapadhabedhahlan cendhela-cendhelainglangitpadhadibukak,sartaudan deresmudhuningbumipatangpuluhdinapatangpuluh bengi

15Nuhlankulawarganesartasakehingmakhlukuripsing ndherekakedheweke,banjurmlebuingprauamargasaka banjirgedhe,lanGustiAllahnutuppraumau

16Lankabehanakingmanungsasingisihanaingbumi, padhakeselbangetmergasakapialaamargaudan,amarga banyusayabantertekaingbumi,lankewan-kewanlan kéwan-kéwanisihngubengibahtera

17Paraputraningmanungsapadhanglumpuk,kira-kira pitungatusewuwonglananglanwadon,lanpadhasowan marangNabiNuhmenyangprau

18Wong-wongmaubanjurpadhanguwuh-uwuhmarang Nuh,ature:“Bukalawangkanggoakulankowesupaya bisasowaningngarsanekowenganggoprau--apasebabe akukudumati?”

19Nuh,kanthiswarabanter,mangsuliwong-wongmau sakaingprau,ujar,"Apakowekabehorambrontakmarang PangeranYehuwah,lanujarmanawaPanjenenganeora ana?"lanmulanePangeranYehuwahndhatengakepialaiki marangkowe,kanggonumpeslannyirnakakekowesaka ingbumi.

20ApaikiduduprekarasingwisDakkandhakakemarang kowesatusrongpuluhtaunkepungkur,lankoweoragelem ngrungokakeswaranePangeranYehuwah,lansaikikowe kepenginmanggoningbumiiki?

21Wong-wongmaubanjurkandhamarangNuh,"Akulan kowéwissiapbalimenyangngarsanéGustiAllah,mung bukaknalawangkanggoakulankowé,supayaakulan kowéoramati"

22Nuhbanjurmangsuli,"Saikikowéweruhkasusahaning jiwamu,kowékepénginbalimarangPangéran;yagene kowéorabalisajronesatusrongpuluhtauniki,singwis diparingakédéningPangéranmarangkowéminangka wektusingwisditemtokake?"

23Nangingsaikikowépadhatekalancritaikimarangaku amargasakakasusahaningnyawamu,saikiugaGustiAllah orabakalmirengakekowé,lanPanjenenganéugaorabakal mirengakekowéingdinaiki,mulakowéorabakalkasil ingkekarepanmu.

24Lanparaputraningmanungsapadhanyedhaksupaya bisamlebuingprau,amargaudan,amargadhewekeora tahankaroudansingnempuhpraukasebut

25LanGustiAllahngutuskabehkewanlankéwansing ngadegingsakubengébahtera.Lankéwan-kéwanmau ngalahakelanngusirwong-wongmausakapanggonan kono,lansabenwonglungamenyangdalanédhéwé-dhéwé lanpadhanyebarmanèhinglumahingbumi.

26Udanterusderesngantitekanbumipatangpuluhdina patangpuluhbengi,lanbanyunengelebibumikanthi banterbanget,lankabehmakhluksinganaingbumilan ingbanyupadhamati,apamanungsa,kewan,kewangalak, kewangegremetlanmanukingawang-awang,mungNuh lanwong-wongsinganaingpraukarodheweke

27Banyunesayagedhelansayaakehbangetngluberake bumi,mulapraunediangkatlanbanjurdiangkatsakaing bumi

28Praunengambanginglumahingbanyu,lanpraune kauncalakeingbanyu,ngantikabehmakhlukuripingnjero prauneobah-obahkayasayuraningkuali

29Lankabehmakhlukuripsinganaingnjerobahtera padhakuwatirbanget,ngantibahteramaumehpecah

30Lankabehmakhlukuripsinganaingpraupadhawedi banget,lansinga-singapadhanggero,lansapi-sapipadha nggereng,lanasuajagpadhanguwuh,lansabenmakhluk uripingpraupadhangomonglansambatnganggobasane dhewe-dhewe,ngantiswaranengantitekankadohan,lan NabiNuhlanparaputranepadhanangislannangising kasusahane;padhawedibangetyenwistekangapurapati

31NuhbanjurndedongamarangGustiAllah,lansesambat marangPanjenenganeamargasakaiki,landheweke kandha,DhuhGusti,tulungikita,amargakitaoraduwe kekuwatankanggonahanpialasingwisngubengikitaiki, amargaombakbanyuwisngubengikita,kali-kalising nakalwismedenikita,jebakanpatiwistekaingngarepkita; wangsulanakita,DhuhGusti,wangsulanakita,sumunarna raimumarangkitalanwelasasihamarangkita,tebuskita lanluwarikita

32GustiAllahmirengakeswaraneNabiNuh,lanGusti Allahngeling-elingmarangNabiNuh

33Banjuranaanginsumiliringbumi,banyunedadianteng lanpraunemandheg.

34Lansumber-sumberingsamudralancendhela-cendhela inglangitpadhaditutup,lanudansakalangitpadha diendhegake.

35Ingdina-dinaikubanyunesayasuda,lanpraunekandas ingpegununganArarat

36NabiNuhbanjurmbukakcendhela-cendhelaprau,lan NabiNuhisihnyebutmarangGustiAllahingwektuiku lanunjuke,DhuhGusti,ingkangmbentukbumilanlangit lansakehingisine,mugiPadukamedalakennyawakawula sakingkunjarapunika,lansakingpakunjaraningkang Padukalebetakendhatengkawula,amargikawulasampun keselsangetngesah.

37GustiAllahmirengakepangandikaneNabiNuh,lan ngandikamarangdheweke,"Nangingyenwissetaunkowe bakalbudhal"

38Nalikasetaunganti,nalikawissetaunNuhmanggoning prau,banyunewisasatsakabumi,lanNuhbanjurmbukak tutupprau.

39Ingwektuiku,ingtanggalrongpuluhpitusasi kapindho,bumiwisgaring,nangingNuhlanparaputrane, sartawong-wongsingndherekake,orametusakaprau ngantiGustiAllahngandikamarangdheweke

40LandinaneGustiAllahndhawuhiwong-wongmau metu,lankabehpadhametusakaprau

41Wong-wongmaubanjurpadhalungalanbalimenyang panggonanedhewe-dhewe,lanNabiNuhlanparaputrane padhamanggoningtanahsingwisdidhawuhakedening

GustiAllahmarangdheweke,lanpadhangabektimarang PangeranYehuwahsajroneuripe,lanPangeranYehuwah mberkahiNabiNuhlanparaputranenalikametusakaprau 42LanGustiAllahngandikamarangwong-wongmau: “Padhabebranahanalankebakanaingsalumahingbumi; dadiakuwatlantangkar-tumangkarkanthiakehingbumi lantangkar-tumangkaringkono”

BAB7

1IkiasmaneparaputraneNabiNuh:Yafet,HamlanSem; lansawisebanjirgedhepadhalairanak-anake,amarga sadurungebanjirgedhewispadhaomah-omah.

2IkiparaputraneYafet:Gomer,Magog,Madai,Yawan, Tubal,MesekhlanTiras,pituputrane

3ParaputraneGomeryaikuAskinas,RefatlanTegarma. 4Putra-putraneMagogyaikuElikanaflanLubal 5Anak-anakéMadaiyaikuAkhon,Zelo,HasonilanLot 6Putra-putraneYawanyaikuElisa,Tarsis,wongKitimlan wongDudonim

7ParaputraneTubalyaikuArifi,KesedlanTaari 8ParaputraneMesekhyaikuDedon,ZaronlanSebashni. 9ParaputraneTirasyaikuBenib,Gera,LupirionlanGilak; ikiparaputraneYafetmiturutkulawangsane,lancacahe ingjamansemanakira-kirapatangatussewidakwong lanang

10IkiparaputraneHam:Kus,Mizraim,PutlanKanaan, papatputrane;lanputraneKusyaikuSeba,Hawila,Sabta, RaemalanSateka,lanputraneRaemayaikuSyebalan Dedan

11ParaputraneMizraimyaikuLud,Anom,Patros,Kaslot lanKaftor

12Putra-putranePutyaikuGebul,Hadan,BenalanAdan 13ParaputraneRamaKanaanyaikuSidon,Het,Amori, Gergasi,Hiwi,Arki,Seni,Arodi,ZimodilanKemoti

14IkuparaputraneHammiturutkulawargane,lancacahe ingjamansemanakira-kirapitungatustelungpuluhwong lanang

15IkiparaputraneSem:Elam,Asyur,Arpakhsad,Ludlan Aram,limaputrane;lanparaputraneElamyaikuSusan, MahullanHarmon

16Putra-putraneAsharyaikuMiruslanMokil,lanputraputraneArpakhsadyaikuSelah,AnarlanAskol.

17TuruneLudyaikuPetorlanBizayon,lanturuneAram yaikuUs,Kul,GatherlanMas

18IkumauparaputraneSemmiturutgolongane,lan cacaheingjamansemonokira-kiratelungatuswong lanang.

19IkituruneSem;SempeputraArpakhsadlanArpakhsad peputraSelakh,lanSelakhpeputraEberlanEberduwe anakloro,jenengesingsijiPeleg,amargaingjaman semanaanak-anakemanungsakapérang-pérang,laning jamanpungkasan,bumikapérang-pérang

20LanjenengsingnomerloroyaikuYoktan,tegeseing jamansemanauripeparaputramanungsasayasuda 21IkiparaputraneYoktan:Almodad,Selaf,Hazarmovet, Yerah,Hadurom,Ozel,Dikla,Obal,Abimael,Syeba,Ofir, HawilalanYobab;kabehikuparaputraneYoktan 22Peleg,sadulure,peputraYen,lanYenpeputraSerug, lanSerugpeputraNahor,lanNahorpeputraTerah,lan

Terahnalikaumurtelungpuluhwolutaun,peputraHaran lanNahor.

23LanKus,putraneHam,putraneNuh,njupukbojonalika wissepuh,landhewekenglairakeanaklanang,lanwongwongmaumenehijenengNimrod,ujar,Ingwektuikupara putramanungsawiwitmbrontaklannglanggarmarang GustiAllah,lanbocahkasebutsayagedhe,lanbapakne tresnabangetmarangdheweke,amargadhewekeputrane sakawissepuh

24LansandhangankulitsingdigaweGustiAllahkanggo Adamlangarwane,nalikametusakataman,diwenehake marangKush

25AmargasawiséAdamlangarwanéséda,sandhangansandhanganmaudiwènèhakémarangHenokh,anakéYared, lannalikaHenokhdiangkatmenyangngarsanéGustiAllah, Panjenenganémènèhakésandhangan-sandhanganmau marangMetusalah,anaké

26NalikaMetusalahseda,NabiNuhnggawaparanabi maumenyangprau,lanparanabimautetepanaingkono ngantiNabiNuhmetusakaprau

27Nalikapadhametu,HamnyolongsandhangansandhanganmausakaNuh,bapakné,landhèwèkénjupuk sandhangan-sandhanganmaulanndhelikkésakasedulurseduluré

28NalikaHamnglairakéKush,anakmbarepé,dhèwèké menehakesandhanganmaukanthindhelik,landhèwèké lanKushngineppirang-pirangdina

29LanKusugandhelikakesandhangan-sandhanganmau sakaparaputralansadulur-sadulure,lannalikaKusduwe anakNimrod,dhewekemenehisandhangankasebut amargakatresnanemarangdheweke,lanNimrodsaya gedhe,lannalikaumurrongpuluhtaundhewekenganggo sandhangankasebut

30LanNimroddadikuwatnalikanganggosandhangan kasebut,lanGustiAllahmaringidhewekekekuwatanlan kekuwatan,landhewekedadipamburusinggagahprakosa ingbumi,ya,dhewekedadipamburusinggagahprakosa ingara-ara,landhewekembebedhagkewanlandheweke mbangunmisbyah,landhewekengurbanakekewan-kewan kasebutingngarsaneGusti.

31Nimrodbanjurnguwatakéawakédhéwé,landhèwèké ngadegsakaantaranéparasaduluré,landhèwèképerang nglawanparasadulurénglawankabèhmungsuhing sakubengé

32LanGustiAllahmasrahakekabehmungsuhepara saduluremarangtangane,lanGustiAllahtansahmberkahi dhewekeingperang-perange,landhewekedadiratuing bumi.

33Mulané,ingjamansemono,nalikaanawongsingngirid wong-wongsingwisdilatihperang,dhèwèkébakalkandha marangwong-wongmau,KayasingditindakakeGusti AllahmarangNimrod,singdadipamburusinggagah prakosaingbumi,lansingkasilperangnglawansedulurseduluré,ngantidhèwèkéngluwarisakatanganémungsuhé, mulaGustiAllahbakalnguwatakélanngluwarikitaing dinaiki

34NalikaNimrodumurpatangpuluhtaun,nalikasemana anaperangantaraneparasadulurelanbaniYafet,saengga dhewekeanaingpangwasanemungsuhe

35LanNimrodbanjurmajuperangingwektuiku,lan dhewekenglumpukakekabehputraKushlankulawargane,

udakarapatangatussewidakwong,landhewekeuga nyewasakasawetarakancalankenalaneudakarawolung puluhwong,landiwenehiupah,landhewekelungakaro wong-wongmaumenyangperang,lannalikadhewekeana ingdalan,Nimrodnguatakeatiwong-wongsingmelu dheweke

36Landhèwèkékandhamarangwong-wongmau,"Aja wedi,lanajakuwatir,amargakabèhmungsuhkitabakal diulungakémenyangtangankita,lankowébisanindakaké apawaésingkokkarepaké"

37Lankabehwongsinglungakira-kiralimangatus,lan padhaperangnglawanmungsuhe,lanpadhanumpeslan ngalahaké,lanNimrodngangkatperwiratetepkanggo wong-wongmauingpanggonanedhewe-dhewe

38Landhèwèkénjupuksawetaraanak-anakéminangka jaminan,lankabèhmaudadiabdinéNimrodlanpara saduluré,lanNimrodlankabèhwongsingndhèrèk dhèwèképadhamulih

39NalikaNimrodbalisakaperangkanthibungah,sawisé nguwasanimungsuhé,kabèhseduluré,bebarengankaro wong-wongsingwiskenalkarodhèwèkésadurungé,padha nglumpukkanggongangkatdhèwèkédadiraja,lanpadha masangmakuthakratoningsirahé

40Lanpanjenenganengangkatparapangeran,hakim,lan panggedhekanggonguwasanirakyatlanrakyate,kayaadat sabenepararaja

41LandhèwèkéngangkatTerah,anakéNahor,dadi panglimaperangé,lanngangkatdhèwèkédadidrajatlan ngunggulkédhèwèkéngluwihikabèhpanglimaperangé

42Nalikapanjenenganemrentahmiturutkekarepaning atine,sawisengalahakekabehmungsuheingsakubenge, panjenenganemenehisarankaroparapenasihatekanggo mbangunkuthakanggokratone,lanwong-wongmau nindakake.

43Lanpadhanemokakelembahgedheingsisihwetan,lan padhambangunkuthagedhelanjembarkanggodheweke, lanNimrodmenehijenengkuthasingdibangunmauSinear, amargaPangeranYehuwahwisngoyakmungsuhekanthi keraslannumpesdheweke

44NimrodmanggoningShinar,landhèwèkémréntah kanthiaman,landhèwèképerangkaromungsuh-mungsuhé landhèwèkéngalahakémungsuh-mungsuhé,landhèwèké makmuringkabèhpeperangané,lankratonédadigedhé banget

45Lankabehbangsalanbasakrungubabmisuwure,lan padhanglumpukanaingngarsane,lanpadhasujuding bumi,lanpadhanggawakurbanmarangdheweke,lan dhewekedadigustilanraja,lankabehpadhamanggon karodhewekeingkuthaShinar,lanNimrodmrentahing bumikanggokabehputraneNuh,lankabehpadhaanaing sangisorekekuwatanlanpituture

46Lankabehbumiikinduwenisijibasalantembungsing padha,nangingNimrodoranurutidalaneGusti,lan dhewekeluwihjahattinimbangkabehwongsingana sadurungedheweke,wiwitjamanbanjirngantijaman semana

47Landhèwèkénggawédéwa-déwasakakayulanwatu, landhèwèkésujudmarangiku,landhèwèkémbrontak marangGusti,lanmulangkabèhrakyatélanwong-wong ingbumibabcara-caranésingala;lanMardon,putrané, luwihalatinimbangbapakné

48SabenwongsingkrungubabtumindakeMardonbin Nimrodmesthibakalngucapbabdheweke,"Sakawong durakametupiala,"mulanedadiparibasaningsaindenging bumi,"Sakawongdurakametupiala,"lanikudadipopuler ingbasamanungsawiwitjamansemanangantisaiki.

49LanTerahputraneNahor,panggedheningwadya-balane Nimrod,ingjamansemanagedhebangetingngarsaneraja lanrakyate,lanrajalanparapanggedhetresnamarang dheweke,landhewekepadhangangkatdhewekedadi luwihdhuwur

50Terahbanjurrabi,jenengeAmthelo,putriKornebo;lan garwaneTerahngandhutlannglairakeanaklanangkanggo dhewekeingjamansemana.

51Terahumurpitungpuluhtaunnalikanglairakeputrane, lanTerahmenehijenengmarangputranesinglairmau: Abram,amarganalikasemonoSangPrabuwisngangkat lanngurmatidhewekengluwihikabehparapanggedhene singanaingngarsane

BAB8

1IngwayahwenginalikaAbramlair,kabehabdineTerah, kabehwongwicaksanaNimrod,lanparatukangsihire padhatekalanmanganlanngombeingomaheTerah,lan padhabungah-bungahkaroAbramingwayahwengiiku.

2Nalikaparawicaksanalantukangsihirpadhametusaka omahéTerah,ingwayahwengiikupadhandelenglintanglintang,lanpadhaweruh,lanlahanalintanggedhébanget tekasakawétanlanmlayuinglangit,lannguntalpapat lintangsakapapatsisihlangit

3Parawicaksanalanparaahlinujumpadhagumun ndelengsesawanganmau,lanparawicaksanapadhangerti prakaraiki,lanpadhangertitegesé

4Lanpadharembugansijilansijiné,"Ikimungpratandha sakabayisinglairsakaTerahbengiiki,singbakalgedhé landuwéanak,lansayatambahakèh,lannduwènikabèh bumi,dhèwèkélananak-anakéselawasé,landhèwèkélan turun-turunébakalmatèniraja-rajagedhé,lanndarbèni tanah-tanahmau"

5Lanparawicaksanalanparaahlinujumpadhamulihing wayahwengiiku,laningwayahesukkabehwong wicaksanalanparaahlinujumikitangiesuk-esuk,lan nglumpukingomahsingwisditemtokaké.

6Wong-wongmaupadharembugan,"Deloken, pemandangansingwiskitadelengwingibengikuwi didhelikakesakaSangPrabu,lanoradiweruhidening panjenengane"

7LanyenbabikidingertenideningSangPrabuingdinadinapungkasan,dhewekebakaltakonmarangkita:Yagene kowendhelikakeprakaraikisakaaku,lanbanjurkita kabehbakalnandhangpati;mulane,saikiayopadhalunga lanngandhaniSangPrabubabagansesawangansingwis kitadeleng,lanmaknane,lankitabanjurbakaltetepora ngerti

8Wong-wongmaubanjurpadhanglakonikayamangkono, sartapadhasowanmarangingngarsaneSangPrabulan sujudingbumi,sartapadhangucap,"Muga-mugaSang Prabusugeng,mugi-mugiSangPrabusugeng"

9KitakrunguyenTerah,putraneNahor,panglima perangmu,wislairanaklanang,lanwingibengikitateka

ingomahe,lankitamanganlanngombesartabungahbungahkarodhewekebengiiku.

10NalikaparaabdidalemtindaksakinggriyanipunTerah, badhetindakdhatenggriyakawulapiyambak-piyambak sahanginepingngrikusewengi,kawulasamindhangak dhatengswarga,lankawulaningalilintangagengmedal sakingwetan,lanlintangingkangsamimlayukanthicepet sanget,lannguntalsekawanlintangageng,sakingsekawan sisihlangit

11Paraabdipanjenengansamigumunkaliyansesawangan ingkangsampunkawulatingali,lansamiwedisanget,lan kawuladamelputusanadhedhasarsesawanganpunika,lan mangertoskanthikawicaksanankawulainterpretasi ingkangleres,bilihbabpunikaditrapakendhatengputra ingkanglairsakingTerah,ingkangbadhetuwuhlansaya kathah,landadoskuwasa,lanmatènisadayarajaingbumi, lanndarbenisadayatanahipun,piyambakipunlan turunipunsalawas-lawase

12Lansaiki,dhuhgustilanratukawula,kawulasampun saestumangertosipanjenenganbabaganpunapaingkang sampunkawulatingalibabaganbocahpunika

13MenawiSangPrabukeparengmaringiajidhateng ramanipunkanggélarépunika,kulaaturimejahi piyambakipunsaderengipunpiyambakipunagenglan tuwuhingnagaripunika,lansaderengipunpiawonipun sayatambahnglawankita,sahinggakitalananak-anakkita sirnadéningpiawonipun

14SangPrabumirengaturewong-wongmaulaniku ndadekakedhewekeseneng,mulaneSangPrabuutusan nimbaliTerah,lanTerahsowanmarangngarsaneSang Prabu.

15SangPrabubanjurngandikamarangTerah,"Akuwis dikabariyenwingibengikowewislairanaklanang,lan kayamangkeneikisingkatoningswarganalikalair."

16Mulanésaikiwènèhnabocahikimarangaku,supaya kitamatènidhèwèkésadurungépialanényerangkita,lan akubakalmènèhikowéomahmusingkebakpéraklan emasminangkagantiné

17Terahbanjurmangsulimarangraja,"DhuhGusti, kawulasampunmirengpangandikanipunpanjenengan, sahaabdipanjenenganbadhénindakakensadayaingkang dipunkersakakendéningraja"

18NanginggustikawulaSangPrabu,kawulabadhé ngaturakenpunapaingkangkedadosankaliyankawula wingidalu,supadoskawulasagedmangertospitedah menapaingkangbadhédipunparingakendéningsangprabu dhatengabdinipun,lansasampunipunkawulabadhé mangsulidhatengsangprabumiturutpangandikanipun ingkangnembekemawon;lansangprabungandika, "Manggamatur"

19Terahbanjurmaturmarangraja,“AyonbinMored, wingibengirawuhingngarsakulalanmatur, 20Kulaaturijaraningkangagenglanendahingkang dipunparingakendeningSangPrabudhatengpanjenengan, lankulabadhemaringipanjenenganperaklanemas, damenlanpakanternakmiturutreginipunKulalajeng maturdhatengpanjenenganipun:“Entenanangantoskula maturdhatengSangPrabubabaganpangandika panjenengan,lansamukawisingkangdipunaturakendening SangPrabu,kulabadhenindakaken.”

21DhuhgustikawulaSangPrabu,kawulasampun ngaturakenbabpunikadhatengpanjenengan,sahapitutur ingkangbadhekaparingakendeninggustikawuladhateng abdinipun,punikabadhekawulaturuti.

22SangPrabukrungupangandikaneTerah,banjurnesune lannganggepTerahkayawongbodho

23SangPrabubanjurmangsuliTerah,pangandikane:“Apa kowebodhobanget,orangertiapa-apa,utawakurang pangerten,ngantikowenindakakeperkaraiki,ngedol jaranmusingayukanggoditukunganggoperaklanemas utawamalahkanggodamenlanpakanternak?”

24Apakowékekuranganpéraklanemas,ngantikowé nglakoniiki,amargakowéorabisaéntukdamenlanpakan kanggongopenijaranmu?Lanapagunanepéraklanemas kanggokowé,utawadamenlanpakan,ngantikowé mènèhakéjaransingapiksingDakwènèhakémarangkowé, singoraanasingkayangonoingsalumahingbumi?

25SangPrabubanjurmandhegngandika,lanTerah mangsuli,"KayamangkenepangandikaneSangPrabu marangabdine;

26Kawulanyuwuntulung,dhuhgustikawula,punapa ingkangpanjenenganngandikakakendhatengkawula,bilih panjenenganparingakenputrapanjenengansupados kawulapejahi,lankawulabadhemaringipanjenengan peraklanemasmiturutreginipun;punapaingkangkedah kulatindakakenkaliyanperaklanemassasampunipun putrakawulaseda?Sapaingkangbadhendarbeniwarisan kawula?Saestu,sasampunipunkawulaseda,peraklan emaspunikabadhewangsuldhatengratukawulaingkang maringi

27NalikaSangPrabumirengpangandikaneTerahlan pasemonkangdiwedharakebabSangPrabu,panjenengane sedhihbangetlanpanjenenganenesubanget,sartanesune murubingsajroningati.

28Terahweruhyenrajanesubangetmarangdheweke, banjurmangsuli,"Kabehduwekkuanaingkekuasaaneraja Apawaesingdikarepakerajamarangabdine,ya,anakku, dhewekeanaingkekuasaaneraja,tanpaijol-ijolan, dhewekelansedulurlorosingluwihtuwatinimbang dheweke."

29SangPrabubanjurngandikamarangTerah:“Ora, nangingakuareptukuputramusingragilkanthirega”

30Terahbanjurmangsulimarangraja,ature:“Dhuhgusti kawula,mugikersaanglilaniabdidalemmatursepatah tembungwonteningngarsapanjenengan,lanmugikersaa ngrungokakenpangandikanipunabdidalem.”Terahbanjur matur,“Mugigustikawulamaringiwekdaltigangdinten dhatengkawulangantoskawulanimbang-nimbangprakara punika,lanrembugankaliyankulawargakawulababagan pangandikanipunraja”SangTerahbanjurmeksasangraja sarujuk

31SangPrabubanjurmirengakeatureTerah,lanbanjur nindakakemangkono,sartamenehiwektutelungdina marangTerah,banjurTerahmetusakangarsaneSang Prabu,lanmulihmenyangkulawarganelanngaturake kabehpangandikaneSangPrabumarangwong-wongmau; lanwong-wongmaupadhawedibanget.

32IngdinakateluneSangPrabuutusanmenyangTerah, kandhane:“Kirimnaputramumarangakukanthiregakaya singwisdakkandhakakemarangkowe;lanyenkoweora nindakakeiki,akubakalutusanlanmatenikabehbarang

darbekmuingomahmu,ngantikoweorabakalduweasu siji-sijiasingisihana.”

33Terahbanjurenggal-enggalnjupukbayisakasalah sawijiningabdine,singlairsakaabdineingdinaiku,lan TerahnggawabayikasebutmenyangngarsaneSangPrabu lannampaniaji-ajine

34LanGustiAllahnunggilkaroTerahingprakaraiki, supayaNimrodoranyebabakepatiAbram,lanrajanjupuk bocahsakaTerahlankanthikabehkekuwatanenggebug sirahemenyanglemah,amargadhewekemikiryeniku Abram;lanikididhelikakesakadhewekewiwitdinaiku, landilalekakedeningraja,amargaikukersaneGustiAllah supayaoranandhangpatiAbram.

35TerahbanjurnggawaAbram,putrane,kanthindhelikndhelik,bebarengankaroibunelaninanginang,lan ndhelikingguwa,sartanggawakakesangusabensasi kanggodheweke

36LanGustiAllahnunggilkaroAbramingguwalan dhèwèkésayagedhé,lanAbramanaingguwasepuluhtaun, lanrajalanparapanggedhené,paratukangramallanpara wicaksana,ngirayènrajawismatèniAbram

BAB9

1NalikasemonoHaran,anakéTérah,kakangnéAbram singmbarep,omah-omahkarowongwadon

2Haranumurtelungpuluhsangataunnalikanjupuk bojonemau;bojoneHaranngandhutlannglairakeanak lanang,lanmenehijenengLut

3Landhewekengandhutmanehlannglairakeanakwadon, landhewekemenehijenengMilka;landhewekengandhut manehlannglairakeanakwadon,landhewekemenehi jenengSarai

4HaranumurpatangpuluhlorotaunnalikanglairakeSarai, yaikuingtaunkapingsepuluhuripeAbram;laningdinadinaikuAbramlanibunesartainangemetusakaguwa, amargarajalanrakyatewislalikaroprakaraAbram.

5NalikaAbrammetusakaguwa,dhèwèkénemoniNuhlan putranéSem,landhèwèkétetepkarowong-wongmau kanggosinaupiwulanglandalanéGusti,lanoraanawong singngertiAbramanaingngendi,lanAbramngladèniNuh lanSem,putrané,ngantisuwébanget

6AbramanaingomahéNuhtelungpuluhsangataun,lan AbramkenalkaroGustiwiwitumurtelungtaun,lan dhèwèkénurutidalanéGustingantidinasédané,kayasing diajarkéNuhlanputranéSemmarangdhèwèké;lankabèh anak-anakébumiingjamansemanapadhabanget nglanggarmarangGusti,lanpadhambrontakmarang Panjenenganélanpadhangabektimarangallah-allahliyané, lanpadhalalimarangGustisingwisnitahakédhèwèkéing bumi;lanparapedunungbumipadhanggawéallahé dhéwé-dhéwé,ingwektuiku,sabenwongpadhanggawé allahédhéwé-dhéwé;allah-allahsakakayulanwatusing orabisangomong,krungu,utawanylametaké,lananakanakémanungsangabektimarangdhèwèkélandhèwèké dadiallahé

7SangPrabulansakehingabdine,sartaTerahlan sakulawargane,nalikaikuwong-wongkangwiwitan nyembahdewa-dewakangdigawesakakayulanwatu

8Terahduwérolasallahsinggedhé-gedhé,digawésaka kayulanwatu,sawisérolassasiingsetaun,lansabensasi

dhèwèkéngladènisabenallah,lansabensasiTerahnggawa kurbandhaharanlankurbanombèn-ombènmarangallahallahé;kayangonokuwisingditindakakeTerahsabendina 9Lankabehgenerasiikupadhadurakaanaingngarsane PangeranYehuwah,lansabenwongpadhanggaweallahe dhewe-dhewe,nangingpadhanilarPangeranYehuwah singnitahake

10Ingjamansemanaoraanawongsiji-sijiaing salumahingbumisingwanuhmarangPangeranYehuwah (amargasabenwongpadhangladeniGustiAllahedhewedhewe)kajabaNabiNuhlankulawargane,lankabehwong singanaingsangisorepituturepadhawanuhmarang PangeranYehuwahingjamansemana.

11Ingjamansemana,Abram,anakéTérah,sayagedhé kaluhuranéingkulawarganéNuh,lanoraanawongsing ngertibabiku,lanGustiAllahnunggilkarodhèwèké.

12LanGustiAllahmaringiAbramatisingwicaksana,lan dhèwèkéngertiyènkabèhpakaryanégenerasikuwimuspra, lankabèhallahémuspralanoraanagunané.

13Abramweruhsrengéngésumunaringbumi,lanAbram ngucapingsajroningatiné,"Saikisrengéngésingsumunar ingbumiikiGustiAllah,lanPanjenenganébakal dakbektèni"

14IngdinaikuAbramngladenisrengengelanndedonga marangPanjenengane,lannalikasoresrengengesurup kayabiasane,lanAbramngucapingnjeroati,"Mesthiiki duduGustiAllah?"

15Abramisihngucapingsajroningatiné,"Sapasing nitahakélangitlanbumi?Sapasingnitahakébumi?Ana ingngendiPanjenengané?"

16.Lanwengidadipeteng,landhewekendhangak menyangkulon,lor,kidul,lanwetan,landhewekeweruh yensrengengewisilangsakabumi,lanawandadipeteng 17Abramweruhlintang-lintanglanrembulaningngarepe, banjurngandika,"SatemeneikiGustiAllahsingnitahake kabehbumilanugamanungsa,landelengenparaabdine ikiminangkadewa-dewaingsakubenge:lanAbram ngladenirembulanlanndedongamarangrembulansewengi muput

18Esuke,nalikawispadhanglansrengengesumunaring bumikayabiasane,Abramweruhkabehsingdigawe deningGustiAllahingbumi 19Abrambanjurngucapingnjeroatinédhéwé,"Sapawaé ikiduduallahsingnitahakébumilankabèhmanungsa, nangingikiabdinéAllah,lanAbramtetepanaingomahé NuhlaningkonongertiGustilandalané."Abramngabdi marangGustisajronéuripé,lankabèhgenerasikuwilali marangGusti,lanngabdimarangallah-allahliyanésing digawesakakayulanwatu,lanmbrontaksajronéuripé 20RajaNimrodbanjurmrentahkanthitentrem,lan salumahingbumianaingsangisorepangwasane,lan salumahingbumiikumungnganggobasasijilantembung siji

21LankabehpanggedheNimrodlanparapembesare padharembuganbebarengan;Put,Mizraim,Kuslan Kanaankarokulawargane,lanpadhasapocapansijilan sijine,Ayopadhambangunkuthalaningkonoanamenara singkuwat,singpucukengantitekanlangit,lankitabakal nggaweawakedhewemisuwur,supayakitabisa nguwasanikabehjagad,supayapialamungsuhkitabisa mandhegsakakita,supayakitabisanguwasanidheweke

kanthikuat,lansupayakitaorakasebaringbumiamarga perang.

22Wong-wongmaubanjurpadhasowanmarangngarsane SangPrabu,sartangaturakepangandikaikimarangSang Prabu,lanSangPrabusarujukkaroprakaraiki,lanSang Prabubanjurnindakakemangkono

23Lankabehkulawargapadhanglumpuk,cacahekira-kira nematusewuwonglanang,lanpadhalunganggolekilahan singjembarkanggombangunkuthalanmenara,lanpadha nggolekiingsaindengingbumilanoranemokakelembah singkayalembahingsisihwetantanahSinear,udakara rongdinamlaku,banjurpadhabudhalmenyangkanalan manggoningkono.

24Lanpadhawiwitnggawebatalanngobonggenikanggo mbangunkuthalanmenarasingwisdirencanakakearep dirampungake.

25Lanmbangunmenaraikuminangkapelanggaranlan dosakanggonewong-wongmau,landhewekewiwit mbangun,lannalikadhewekembangunnglawanGusti Allahingswarga,dhewekembayangakeingsajroningati kanggoperangnglawanPanjenenganelanmunggah menyangswarga.

26Lankabehwongikilankabehkulawargapadhapecah daditelungbagean;singpertamaujar,Kitabakalmunggah menyangswargalanperangnglawandheweke;singnomer loroujar,Kitabakalmunggahmenyangswargalan nyelehakedewa-dewakitadheweingkanalanngabekti marangdheweke;lanbageankateluujar,Kitabakal munggahmenyangswargalannyerangdhewekenganggo gandhewalantumbak;lanGustiAllahngertikabeh pakaryanelankabehpikiranesingala,landheweke ndelengkuthalanmenarasinglagidibangun

27Lannalikapadhambangun,padhambangunkutha gedhelanmenarasingdhuwurbangetlankuwat;lan amargadhuwure,adukanlanbataoratekanparatukang nalikamunggahmenyangkana,ngantiwong-wongsing munggahwisngrampungakesetaunkebak,lansawiseiku, padhatekanparatukanglanmenehiadukanlanbata; mangkonoikuditindakakesabendina

28Landelengen,wong-wongmaupadhamunggahlan wong-wongliyanemudhunsedinamuput;lanyenanabata tibasakatanganelanpecah,kabehbakalnangisi,lanyen anawongtibalanmati,oraanasingbakalndeleng dheweke

29LanGustiAllahngertipikiranewong-wongmau,lan nalikalagimbangun,dhewekembuwangpanahmenyang langit,lankabehpanahtibaingndhuwurekebakgetih,lan nalikandelengpanah-panahe,dhewekepadhasambatsiji lansijine,"Mesthikitawismatenikabehwongsinganaing swarga"

30AwitikisakaGustiAllahsupayapadhakesasarlan supayapadhateratur;supayapadhasirnasakaingbumi.

31Lanpadhambangunmenaralankutha,lanpadha nindakakebabikisabendinangantipirang-pirangdinalan taunwiskliwat

32GustiAllahbanjurngandikamarangpitungpuluh malaékatsingngadegingngarepé,marangwong-wong singcedhakkaroPanjenengané,pangandikané,"Ayopadha mudhunlanngganggubasanéwong-wongmau,supayasiji wongorangertibasanékancané."Lanwong-wongmau nindakakékayangonomarangwong-wongmau

33Lanwiwitdinaiku,sabenwongpadhalalikarobasane tanggane,lanpadhaorabisangerticaranengomong nganggosijibasa,lannalikatukangnjupukwatugamping utawawatusakatanganetangganesingoradiprentahake, tukangkasebutbakalmbuwangwatukasebutlanmbuwang menyangtanggane,ngantiwongkasebutmati

34Lanwong-wongmaunindakakemangkonopirangpirangdina,lanakehwongsingdipatenikanthicaraiki.

35LanGustiAllahnggebugtelunggolongansinganaing kono,lanPanjenenganengukumwong-wongmaumiturut pakaryanelanrancangane;wong-wongsingkandha,Kita bakalmunggahmenyangswargalanngladeniparadewa kita,dadikayaketheklangajah;lanwong-wongsing kandha,Kitabakalnyerangswarganganggopanah,Gusti Allahmateniwong-wongmau,sijiwongliwattangane tanggane;langolongankatelusakawong-wongsing kandha,Kitabakalmunggahmenyangswargalanperang nglawandheweke,GustiAllahnyebarakewong-wongmau ingsaindengingbumi.

36Lanwong-wongsingisihkariingantarane,nalika ngertilanngertibebayasingbakalnekanidheweke, dhewekeninggalakebangunankasebut,landhewekeuga kasebaringsaindengingbumi

37Wong-wongmaubanjurmandhegmbangunkuthalan menaramau,mulanepanggonankonodiaraniBabel, amargaingkonoGustiAllahngganggubasanesalumahing bumi;lah,basaikuanaingsisihwetantanahSinear

38Lanbabmenarasingdibangundeningparaputra manungsa,bumimbukakcangkemelannguntalsapratelo bageane,langeniugamudhunsakaswargalanngobong saprateloliyane,lansaprateloliyaneisihanangantisaiki, lanikusakabageansingdhuwur,lankelilingetelungdina mlaku

39Lanakehanakingmanungsasingmatiingmenarakuwi, bangsasingorakaetungcacahe

BAB10

1PelegbinEbersedaingdina-dinaiku,ingtaunkaping patangpuluhwoluuripéAbrambinTerah,lanumuréPeleg rongatustelungpuluhsangataun

2NalikaGustiAllahmbuyaraképaraputraningmanungsa amargadosanéingmenara,lahwong-wongmaunyebar dadipirang-piranggolongan,lankabèhputraning manungsakasebaringpatangpojokbumi

3Lansabenkulawargadadimiturutbasane,tanahe,utawa kuthane

4Lanparaputraningmanungsambangunakehkutha miturutkulawargane,ingsabenpanggonansingdituju,lan ingsaindengingbumiingngendiGustiAllahwis mbuyarakewong-wongmau

5Lansawetarasakawong-wongmaumbangunkuthakuthaingpanggonan-panggonansingsawiseikudirusak, landhewekenyebutkutha-kuthakasebutmiturutjenenge dhewe,utawajenenganak-anake,utawamiturutkedadeyan tartamtu

6ParaputraneYafet,putraneNuh,banjurpadhambangun kutha-kuthaingpanggonan-panggonansingwiskasebar mau,lankabehkutha-kuthamaudiaranimiturutjenenge dhewe-dhewe,lanparaputraneYafetkapérang-péranging bumidadipirang-piranggolonganlanbasa

7IkiparaputraneYafetmiturutgolongane:Gomer,Magog, Medai,Yawan,Tubal,MesekhlanTiras;ikuparaputrane Yafetmiturutturune

8TuruneGomer,miturutkutha-kuthane,yaikuFrancum, singmanggoningtanahFranza,ingpinggirkaliFranza, ingpinggirkaliSenah

9Lananak-anakeRephatyaikuwongBartonim,sing manggoningtanahBartoniaingpinggirkaliLedah,sing milibanyunemenyangsegaragedheGihon,yaikuoceanus 10Lananak-anakeTugarmaikusepuluhkulawarga,laniki jenenge:Buzar,Parzunac,Balgar,Elicanum,Ragbib,Tarki, Bid,Zebuc,OngallanTilmaz;kabehikinyebarlan manggoningsisihlorlanmbangunkutha-kuthadhewe.

11Kutha-kuthanepadhadiaranimiturutjenengedhewedhewe,lanwong-wongmaupadhamanggoningpinggir kaliHitlalanItalakngantisaiki.

12Nangingkulawarga-kulawargaAngoli,Balgarlan Parzunac,padhamanggoningpinggirkaligedheDubnee; lanjenengkutha-kuthaneugamiturutjenengedhewedhewe

13LanbaniYawanyaikuwongYawansingmanggoning tanahMakdonia,lanbaniMedaiareyaikuOrelumsing manggoningtanahCurson,lanbaniTubalyaikuwongwongsingmanggoningtanahTuskanahingpinggirkali Pashiah.

14Lananak-anakeMesekhyaikuwongSibashnilananakanakeTirasyaikuRushash,Cushni,lanOngolis;kabehiki padhalungalanmbangunkutha-kuthadhewe;yaikukuthakuthasingdumunungingpinggirsegaraJabusingpinggir kaliCura,singmilimenyangkaliTragan

15Lananak-anakeElisaikuwongAlmanim,landheweke ugalungalanmbangunkutha-kuthadhewe;yaikukuthakuthasingdumunungingantaranegunungAyublan Sibathmo;lansakawong-wongmauanawongLumbardi singmanggoningngarepegunungAyublanSibathmo,lan dhewekengrebuttanahItalialantetepanaingkononganti saiki.

16Lananak-anakewongKitimyaikuwongRomimsing manggoninglembahCanopiaingpinggirkaliTibreu

17Lananak-anakeDudonimyaikuwong-wongsing manggoningkutha-kuthaingpinggirsegaraGihon,ing tanahBordna

18Ikumaugolongan-golonganturuneYafetmiturutkuthakuthanelanbasa-basane,nalikapadhakasebarsawise menara,lankutha-kuthanepadhadiaranimiturutjenenglan kaelokane;lanikijeneng-jenengekabehkutha-kuthane miturutgolongane,singdibanguningjamansemanasawise menara.

19TuruneHamyaikuKus,Mizraim,PutlanKanaan miturutturunelankutha-kuthane

20Wong-wongmaukabehpadhalungalanngadegake kutha-kuthanedhewe-dhewemiturutpanggonanesing cocog,lankutha-kuthanekasebutdijenengimiturutjeneng leluhure:Kush,Mizraim,PutlanKanaan

21LanturunewongMizraimyaikuwongLudim,wong Anamim,wongLehabim,wongNaftuhim,wongPatrusim, wongKaslukhimlanwongKafturim,pitungkulawarga.

22KabehwongikimanggoningpinggirkaliSihor,yaiku kaliingMesir,lanpadhambangunkutha-kuthadhewelan menehijenengmiturutjenengedhewe-dhewe.

23Lananak-anakePatroslanKaslochpadhaomah-omah, lansakawong-wongmauasalewongFilistin,wong Azatim,wongGerarim,wongGitimlanwongEkronim, kabehlimangkulawarga;ikiugambangunkutha-kutha dhewe,lankutha-kuthanediaranimiturutjenengleluhure ngantisaiki

24Lanwong-wongKanaanugambangunkutha-kuthane dhewe,lanpadhanyebutkutha-kuthanemiturutjenenge, sewelaskuthalanliyanetanpawilangan

25AnawongpapatsakakulawarganeHamlungamenyang tanahlebak;ikijenengewongpapatmau,Sodom,Gomora, AdmalanZeboim

26Wong-wongmaubanjurmbangunpatangkuthaing tanahlebak,lanpadhanyebutakejenengkutha-kuthamau miturutjenengedhewe-dhewe

27Wong-wongmaulananak-anakesartakabehduweke padhamanggoningkutha-kuthamau,lanpadha bebranahanlantambahakehbangetsartauripkanthi tentrem.

28SeirbinHur,binHewi,binKanaan,banjurlungalan nemokakelebakmadhepGunungParan,banjurngadegake kuthaingkono,landhewekelanpituputranelan kulawarganemanggoningkono,lankuthasingdibangun maudijenengiSeir,miturutjenenge;yaikutanahSeir ngantisaiki.

29Ikumaugolongan-golonganturuneHam,miturutbasa lankutha-kuthane,nalikapadhakasebarmenyangnegarane dhewe-dhewesawisemenara.

30Lansawetaraanak-anakéSembinNuh,bapaknékabèh anak-anakéÉber,ugapadhalungalanngedegakékuthakuthaingpanggonan-panggonansingwiskasebar,lan kutha-kuthanépadhadiwènèhijenengmiturutjenengjenengéwong-wongmau

31ParaputraneSemyaikuElam,Asyur,Arpakhsad,Lud lanAram,lanwong-wongmaupadhambangunkuthakuthanedhewelannyebutakejenengkutha-kuthane miturutjenengewong-wongmau.

32LanAsyurbinSemlananak-anakesartakulawargane lungaingwektuiku,cacaheakehbanget,lanpadhalunga menyangtanahsingadohsingditemokake,lanpadha ketemukarolembahsingjembarbangetingtanahsing dituju,lanpadhambangunpapatkutha,lanpadhanyebut kutha-kuthamaumiturutjenenglankedadeyanedhewedhewe

33Ikijeneng-jenengkuthasingdibangundéningwong Asyur:Ninewe,Resen,KalahlanRehoboter;lanwong Asyurmanggoningkonongantisaiki

34BaniAramugapadhalungalanngadegakékutha,lan jenengkuthaikudijenengakéUz,miturutjenengkakangné singmbarep,lanbanjurpadhamanggoningkono;yaiku tanahUzngantisaiki

35Ingtaunkapindhosawisémenarakuwi,anawong lanangsakakulawarganéAsyur,jenengéBela,lungasaka tanahNinewemenyangpanggonansingsepikaro kulawargané,ingngendiwaédhèwèkébisanemokaké panggonan;lanbanjurtekaningngarepkutha-kuthaing dataranrendahingsisihSodom,lanpadhamanggoning kono

36Wonglanangmaubanjurngadeglanngadegakékutha cilikingkono,landijenengakéBela,miturutjenengéwong lanangmau;yaikutanahZoarngantisaiki

37Ikigolongan-golonganéanak-anakéSemmiturutbasa lankutha-kuthané,sawisépadhakasebaringbumisawisé menara

38Lansabenkraton,kutha,lankulawargasakakulawargakulawarganeanak-anakeNuhmbangunakehkuthasawise iki

39Lanpadhangadegaképamréntahaningkabèhkuthakuthané,supayadiaturmiturutprentahé;mangkonouga kabèhkulawarganéanak-anakéNuhingsalawas-lawasé

BAB11

1NalikasemanaNimrodbinKusisihanaingtanahSinear, landhèwèkémanggoningkono,sartangedegakékuthakuthaingtanahSinear

2Ikijeneng-jenengépatangkuthasingdibangun,lan jeneng-jenengédiwènèhakémiturutkedadéansingdialami nalikambangunmenara

3LansingpertamadijenengiBabil,ujare,"Amargaing konoGustiAllahngganggubasakabehbumi;lanjeneng singnomerlorodijenengiErekh,amargasakaingkono GustiAllahmbuyarakewong-wongmau."

4LansingkatelunyebutakeEched,karokandhayenana peranggedheingpanggonankasebut;lansingkapingpapat nyebutakeKalnah,amargaparapanggedhelanpara prajuritetiwasingkono,lanpadhanggangguGusti,padha mbrontaklannglanggarPanjenengane

5NalikaNimrodmbangunkutha-kuthaikiingtanahSinear, dhèwèkéndhawuhisisa-sisarakyaté,parapanggedhenélan parapanggedhenésingisihanaingkratoné

6.LanNimrodmanggoningBabil,laningkanadheweke nganyarakepamrentahanemarangrakyatliyane,lan dhewekemrentahkanthiaman,lanrakyatlanpara pangeranNimrodnyebutjenengeAmrafel,ujarmanawa ingmenaraparapangeranlanwong-wongeguguramarga dheweke

7Senajanmangkono,NimrodorabalimarangGusti,lan dheweketerusnglakonipialalanmulangakepialamarang paraputramanungsa;lanMardon,putrane,luwihala tinimbangbapakne,lanterusnambahitumindaknjijiki bapakne

8LanPanjenenganenjalariparaputraningmanungsa nglakonidosa,mulaneanasingkandha,"Sakawong durakametupiala"

9NalikasemonoanaperangantaranekulawargakulawargabaniHam,nalikapadhamanggoningkuthakuthasingwisdibangun

10LanKedorlaomer,rajaElam,lungasakakulawargakulawarganebaniHam,landhewekeperangkarodheweke landhewekengalahakedheweke,landhewekemenyang limangkuthaingdataranlandhewekeperangnglawan dhewekelandhewekengalahakedheweke,landheweke anaingsangisorekekuasaane

11Lanpadhangladènidhèwèkérolastaunsuwéné,lan padhamènèhipajegsabentaun

12NalikasamanaNahor,putraneSerug,seda,nalika AbramputraneTerahumurepatangpuluhsangataun.

13NalikaAbrambinTerahumuréwislimangpuluhtaun, AbrammetusakaomahéNuhlanmulihmenyangomahé bapakné.

14AbramwanuhkaroGustiAllah,landhèwèkénuruti dalanélanpiwulangé,lanGustiAllahnunggilkaro dhèwèké

15LanTerah,bapakné,nalikasemonoisihdadipanglima perangéRajaNimrod,landhèwèkéisihnyembahdéwadéwaliyané

16Abrambanjurtekaningomahébapaknélanweruhrolas déwangadegingcandhi-candhiné,lanAbramnesubanget nalikaweruhreca-recamauingomahébapakné

17Abrambanjurkandha,"DemiGustiAllahsinggesang, reca-recaikiorabakaltetepanaingomahébapakku;kaya mangkonougaGustiAllahsingnitahakeakubakal nindakakemarangaku,yensajronetelungdinaakuora ngrusakkabeh"

18Abrambanjurlunganinggalwong-wongmau,lan nesunemurubingsajroningati.Abramenggal-enggal lungasakakamarmenyangplatarannjabaomahebapakne, lanketemubapaknelungguhingplatarankarokabeh abdine.Abrambanjurtekalanlungguhingngarepe.

19Abrambanjurtakonmarangbapakné,"Bapak,critakna ingngendiGustiAllahsingnitahakélangitlanbumi,lan kabèhanakmanungsaingbumi,lansingnitahakékowélan aku?"TerahbanjurmangsuliAbram,anaké,"Lah,wongwongsingnitahakékitakabèhanaingomahiki"

20Abrambanjurmaturmarangbapakné,"Bendara,mugi kersaparingpirsadhatengkula"Terahbanjurngajak Abrammenyangkamaringplatarannjero,lanAbram weruh,kamarikukebakdéwa-déwakangdigawesaka kayulanwatu,rolasrecagedhélanrecaliyanékangora kaetungcacahé

21Terahbanjurkandhamarangputrane,“Deloken,iki wong-wongsingnggawekabehsingkokdelengingbumi, lansingnggaweakulankowe,lankabehmanungsa”

22Terahbanjursujudmarangparadéwané,lansawisé kuwidhèwèkélunganinggalparadéwamau,sartaAbram, anaké,ugalungamèlu

23SawiséAbramlungasakakono,dhèwèkésowan marangibunélanlungguhingngarepé,sartakandha marangibuné,"Bapakkuwisnuduhakémarangakuwongwongsingnitahakélangitlanbumi,lankabèhanak manungsa"

24Mulanesaiki,cepet-cepetjupukcempesakawedhus, olahnadagingsingenak,supayaakubisanyaosakemarang paradewabapakkuminangkakurbankanggodipangan deningwong-wongmau;muga-mugaakubisaditampa deningwong-wongmau.

25Ibunébanjurnindakkékayangono,njupukcempe, diolahdadipanganansingénak,banjurdigawamenyang AbramAbramnjupukpanganansingénaksakaibunélan diladèkakémarangdéwa-déwabapakné,banjurnyedhak karoparadéwamausupayapadhamangan,nangingTerah, bapakné,orangertibabiku.

26IngdinaikuAbramweruhyenwong-wongmauora duweswara,oraduwepangrungu,oraduweobah,lanora anasiji-sijiasingbisanguluraketanganekanggomangan 27Abrambanjurngecewong-wongmau,pangucape: “Mesthiwaepanganansingenaksingwisdakolahikiora ndadekakedhewekeseneng,utawamungkinkurang kanggone,muladhewekeoragelemmangan;mulanesesuk akubakalnyiyapakedagingsegersingenak,singluwih

enaklanluwihakehtinimbangiki,supayaakubisandeleng hasilnya.”

28EsukeAbramngandhaniibunebabaganpanganansing enak,lanibunetangilannjupuktelungcempesingapik sakawedhus,landhewekenggawepanganansingenak banget,kayasingdisenengiputrane,landheweke menehakemarangputraneAbram;lanTerah,bapakne,ora ngertibabaganiki.

29Abrambanjurnjupukpanganansingenaksakaibune, banjurdigawamenyangkamarkanggoparadewabapakne; banjurnyedhakiparadewasupayapadhamangan,lan nyuguhakepanganankasebutmarangparadewa,lan Abramlungguhingngarepeparadewasedinamuput,mikir yenbisaugapadhamangan

30Abramndelengwong-wongmau,lanjebuloraana swaraneutawapangrungune,lanoraanasiji-sijiasing nguluraketanganekanggomangan

31IngwayahsoreingdinaikuAbramkebakRohingAllah ingomahkono.

32Landhèwèkénguwuhlankandha,"Cilakabapakkulan generasisingalaiki,singatinekabehcondhongmarang kesia-siaan,singnyembahbrahalakayulanwatuikising orabisamangan,ngambu,krunguutawangomong,sing duwecangkemnangingorabisangomong,mripatnanging orabisandeleng,kupingnangingorabisakrungu,tangan nangingorabisangrasakake,lansikilsingorabisaobah; kayawong-wongmauwongsingnggawelansingpercaya marangbrahala-brahalamau."

33NalikaAbramweruhkabehmau,nesunemurubmarang bapakne,landhewekeenggal-enggalnjupukkampak, banjurmenyangkamarparadewa,landhewekengremuk kabehdewabapakne

34Sawisérampungngremukreca-recamau,dhèwèké nyelehakékampakingtanganédéwagedhésinganaing ngarepé,landhèwèkébanjurmetu;lanTerah,bapakné, mulih,amargadhèwèkékrunguswarakampaksingditabuh inglawang;mulaTerahmlebuomahkanggongertiapa singkedadeyan

35BarengTerahkrunguswarakampakingkamarpatung, banjurmlayumenyangkamarpatung,lanketemukaro Abramsinglagimetu

36Terahbanjurmlebukamarlannemokakekabehbrahala ambruklanpecah,lankampakingtanganesingpaling gedhe,singorapecah,lanpanganansingenaksingdigawe Abram,putrane,isihanaingngarepe

37BarengTerahweruhiki,nesunebanget,lanenggalenggallungasakakamarmaunemoniAbram

38NalikaikuNabiAbramketemukaroputrane,isih lungguhingomah,banjurNabiAbramkandha,"Apasing koklakonikanggoparadewaku?"

39AbrammangsulimarangTerah,bapakné,"Orakaya ngono,bendara,akuwisnggawapanganansingenak kanggowong-wongmau"Nalikaakunyedhakiwongwongmaukaronggawapanganansingarepdipangan, wong-wongmaubanjurpadhanguluraketanganekanggo mangansadurungewonggedhemaunguluraketangane kanggomangan.

40Singgedheweruhpakaryanewong-wongmauanaing ngarepe,lannesunemurubbangetmarangwong-wong mau,banjurnjupukkampaksinganaingomahlan

nyedhakiwong-wongmaulanngrusakkabehmau,lan delengenkampakisihanaingtanganekayasingkokdeleng. 41NalikaTerahngucapmangkono,Terahbanjurnesu bangetmarangAbram,anake,lankandhamarangAbram, anake,kanthinesubanget,"Apacritamuiki?Kowé ngapusiaku?"

42Apaingsajroningparadéwaikianaroh,nyawautawa kekuwatankanggonindakakekabehsingwis kokkandhakakemarangaku?Apaikududukayulanwatu, landuduAkudhewesingnggawe,lankowebisangapusi, kanthiujarmanawadéwagedhesinganaingsisihewongwongmaunggebugiwong-wongmau?Kowésing nyelehakekampakingtangane,banjurujarmanawa dhèwèkénggebugiwong-wongmaukabèh

43Abrammangsuli,"Kepriyecaranekowebisanyembah brahala-brahalaikisingorabisanindakakeapa-apa?Apa brahala-brahalasingkokpercayabisanylametakekowe? Apabrahala-brahalaikubisangrungokakepandongamu nalikakowenyelukbrahala-brahalamau?Apabrahalabrahalaikubisanylametakekowesakatangane mungsuhmu,utawaapadhewekebakalperangkanggo kowenglawanmungsuhmu,supayakowebisanyembah kayulanwatusingorabisangomongutawakrungu?"

44Lansaikipancenorabecikkanggokoweutawakanggo anak-anakemanungsasinganagandhengcenengekaro kowe,nindakakeperkara-perkaraiki;apakowebodho banget,bodhobangetutawakurangpangertenngantikowe gelemngladenikayulanwatu,lannindakakekayangene?

45LanlalimarangGustiAllahsingnitahakelangitlan bumi,lansingnitahakekoweingbumi,lankanthi mangkononggawakacilakangedhemarangnyawamuing prakaraikikanthingladeniwatulankayu?

46Apaparaleluhurkitaingjamanbiyenoranglakonidosa ingbabiki,lanGustiAllahkangnguwasanijagadraya ndhatengakebanyubanjirmarangwong-wongmaulan numpeskabehbumi?

47Lankepiyecaranekowebisaterusnindakakeikilan ngabektimarangdewa-dewakayulanwatu,singorabisa krungu,utawangomong,utawangluwarikowesaka penindasan,kanthimangkononurunakebebenduneGusti Allahingjagadrayamarangkowe?

48Mulanesaiki,bapak,ajanglakoniiki,lanajanekakake pialamarangkowelannyawanekulawargamu.

49Abrambanjurenggal-enggalmlumpatsakangarepe bapakne,lannjupukkampaksakarecabapaknesingpaling gedhe,singdigunakakeAbramkanggomecahakelan mlayu

50LanTerah,weruhkabehsingwisditindakakeAbram, cepet-cepetlungasakaomahe,landhewekesowanmarang rajalandhewekesowaningngarsaneNimrodlanngadeg ingngarepe,landhewekesujudmarangraja;lanraja ngandika,"Apasingkokkarepake?"

51Landhèwèkématur,"Kulanyuwuntulungdhateng gustikula,mugikersamirengakenaturkulaSaikisèket taunkepungkuranabocahlairkanggokula,lankayangono tumindakémarangdéwa-déwakulalankayangono pangandikané;lansaiki,gustilanrajakula,mugikersa nimbalipiyambakipunsupadossowaningngarsa panjenengan,lanngadilipiyambakipunmiturutukum, supadoskitasageduwalsakingpialanipun."

52SangPrabubanjurngutustelungabdine,lanpadha lungalannggawaAbrammenyangngarsaneSangPrabu. LanNimrodlankabehpanggedhelanabdinepadha lungguhingngarsaneingdinaiku,lanTerahugalungguh ingngarepe.

53SangPrabubanjurngandikamarangAbram,"Apasing koklakonimarangbapakmulanparadéwané?"Abram mangsuli,"Dewagedhésinganaingomahikiwis nindakakéapasingkokrungu"

54SangPrabubanjurngandikamarangAbram,"Apa wong-wongmauduwewewenangkanggongomong, mangan,lannindakakekayasingwiskokkandhakake?" Abrammangsuli,"Lanyendhewekeoraduwewewenang, kenapakowekokngladenidhewekelanndadekakeanakanakmanungsakesasaramargakebodhoanmu?"

55Apakowéngirayènwong-wongmaubisanylametaké kowéutawanindakakéapawaésingcilikutawagedhé, supayakowéngladèniwong-wongmau?Lankenapakowé orangrasakakéGustiAllahéjagadraya,singnitahaké kowélansingkuwasanématènilannjagaurip?

560rajasingbodho,prasaja,lanorangertiapa-apa,cilaka kowesalawas-lawase.

57KawulangintenPadukabadhémulangparaabdiPaduka margiingkangleres,nangingPadukabotennindakaken punika,malahPadukangebakisalumahingbumikaliyan dosa-dosaPadukalandosa-dosaumatPadukaingkang sampunngambahmarginPaduka

58Apakowéorangerti,utawaapakowéorakrungu,yèn pialasingkoklakoniiki,paraleluhurkitadosaingjaman kuna,lanGustiAllahsinglanggengndhatengakebanyu banjirmarangwong-wongmaulannumpeskabehwong mau,lanuganumpeskabehbumiamargasakawong-wong mau?Lanapakowélanwong-wongmusaikibakaltangi lannindakakekayapakaryaniki,supayanurunake bebenduneGustiAllahjagadraya,lanndhatengakepiala marangkowélankabehbumi?

59Mulanésaikitinggalnatumindakalasingkoklakoniiki, lanngabektimarangGustiAllahingjagadraya,amarga nyawamuanaingastané,lankowébakalslamet

60Lanyenatimusingalaoragelemngrungokake pangandikaningSunkanggondadekakekoweninggalake lakumusingala,lanngabektimarangGustiAllahsing langgeng,mulakowebakalmatikanthiisiningdina-dina pungkasan,kowe,bangsamulankabehwongsingana gandhengcenengekarokowe,ngrungokaketembungmu utawamlakuinglakumusingala.

61BarengAbramwisrampungngandikaanaingngarepe rajalanparapanggedhe,Abramndhangakmaranglangit lanngandika,"GustiAllahmirsanikabehwongduraka,lan Panjenenganebakalngadiliwong-wongmau"

BAB12

1NalikaSangPrabumirengpangandikaneAbram,banjur dhawuhsupayaAbramdikunjara;lanAbramdikunjara sepuluhdina

2Ingpungkasaningdina-dinaiku,SangPrabudhawuh supayakabehraja,parapangeran,lanparabupatisaka macem-macemprovinsi,sartaparawicaksanapadhasowan ingngarsane,lanpadhalungguhingngarsane,deneAbram isihanaingomahkurungan

3SangPrabubanjurngandikamarangparapanggedhelan parawicaksana,“Apakowewiskrunguapasing ditindakakeAbram,putraneTerah,marangbapakne?Kaya mangkonotumindakemarangdheweke,lanAkudhawuh supayadhewekedigawamenyangngarsaneAku,lankaya mangkonodhewekewisngomong;atineorakrasakuciwa, landhewekeoraobahingngarsaneAku,lansaikidheweke dikunjaraingpenjara.

4Mulané,putusnapaukumanapasingkududitindakaké marangwongikisingngremehakeraja;singngomonglan nindakakékabèhsingkokrungu

5Wong-wongmaubanjurpadhamangsuli,"Singsapa ngremehakeSangPrabukududigantungingkayu;nanging amargawisnglakonikabehsingdiomongakelanwis nyepelekakeparadewakita,muladhewekekududiobong ngantimati,amargaikiangger-anggeringToretbabagan iki"

6MenawiSangPrabukeparengnindakakenpunika,mugi panjenenganipunndhawuhiparaabdinipunsupados ngobonggeniingpawonbatapanjenenganingwancidalu lansiyang,lajengtiyangpunikabadhedipunlebetaken dhatenggenipunika.SangPrabulajengnindakaken makaten,sahandhawuhiparaabdinipunsupados nyawisakengenitigangdintentigangdaluingpawonipun SangPrabu,ingkangwonteningKasdim;sahaSangPrabu ndhawuhisupadosAbramdipunjupuksakingpakunjaran landipungawamedalsupadosdipunobong

7LankabehabdineSangPrabu,parapangeran,para panggedhe,parabupati,lanparahakim,lankabeh pedunungingtanahkono,udakarasangangatusewuwong, padhangadegmadheppawonkanggondelengAbram.

8Lankabehwongwadonlanbocah-bocahcilikpadha nglumpukingpayonlanmenarakanggondelengapasing kedadeyankaroAbram,lankabehpadhangadeg bebarengansakakadohan;lanoraanawongsiji-sijiasing isihanasingoratekaingdinaikukanggondeleng kedadeyankasebut.

9NalikaAbramteka,paratukangsihirlanparawicaksana weruhAbram,banjurpadhasesambatmarangraja,aturé, "DhuhGusti,mesthiikiwongsingkitakenalminangka bocahsingnalikalairlintanggedhénguntalpapatlintang, singwiskitawara-warakakemarangrajasèkettaun kepungkur."

10Lansaikibapaknéugawisnglanggarprentahmu,lan ngecekowékanthinggawaanakliyanékanggokowé,sing kokpatèni.

11NalikaSangPrabumirengaturewong-wongmau, panjenenganenesubanget,landhawuhsupayaTerah digawamenyangngarsane

12SangPrabubanjurngandika,"Apakowéwiskrunguapa singdiomongképaratukangsihirmau?Saikicritakna kanthijujur,kepriyékowénglakoni;lanyènkowé ngomongsingbener,kowébakalorasalah"

13BarengSangPrabuweruhbebenduneSangPrabu,Sang TerahbanjurmaturmarangSangPrabu:“DhuhGusti, panjenengansampunmirengingkangleres,sahaingkang dipunngendikakakendeningparawicaksanapunikaleres.”

SangPrabungandika:“Kadospundipanjenengansaged nindakakenpunika,nglanggardhawuhkulasahamaringi kulaanakingkangbotenpanjenenganlairaken,sarta mundhutajinipunkanggepiyambakipun?”

14TerahbanjurmangsulimarangSangPrabu,“Amarga nalikasemonoakutresnabangetmaranganakkulanang, mulaakunjupukanakkuwadon,lanakunggawadheweke menyangngarsaneSangPrabu.”

15SangPrabubanjurndangu,"Sapasingmenehipitutur marangkowebabiki?Cobacritaknamarangaku,aja ndhelikakeapa-apasakaaku,supayakoweoramati"

16TerahwedibangetanaingngarsaneSangPrabu,banjur maturmarangSangPrabu:“Putrakusingmbarep,Haran, singmenehipituturmarangakubabiki;lannalikasemono Abramlair,yaikuingHaran,umuretelungpuluhlorotaun 17NangingHaranoramenehisaranapa-apamarang bapakne,amargaTerahngomongkayangonomarangraja supayabisangluwarinyawanesakaraja,amargadheweke wedibanget;lanrajangandikamarangTerah,Haran, putramusingmenehisaranikibakalmatiliwatgenikaro Abram;amargaukumanpatiwisditampaamargadheweke wismbalelamarangkekarepanerajakanthinindakake perkaraiki.

18LanHarannalikasemanakepenginnirutindak-tanduke Abram,nangingdheweketetepnyimpenrasatresnaneing njeroati.

19Haranbanjurngucapingsajroningatine,"Saikirajawis nyekelAbramamargasakaapasingditindakakeAbram, lanbakalkelakon,yenAbrammenangnglawanraja,aku bakalngetutakedheweke,nangingyenrajamenang,aku bakalngetutakeraja"

20NalikaTerahwisngomongkarorajababHaran,putrane, rajabanjurdhawuhsupayaHarandicekellanAbram 21LanpadhanggawaAbramlanHaran,sadulure,supaya dibuwangmenyanggeni;lankabehpenduduktanah kasebut,paraabdineraja,parapangeran,lankabehwanita lanbocah-bocahcilikpadhangadegingkono,dinaikuuga 22ParaabdinérajabanjurnyolongAbramlanadhine,sarta nglucutisandhanganékabèhkajabasandhanganngisorsing dienggo

23Tanganlansikiléwong-wongmaudiiketnganggotali léna,banjurparaabdinérajangangkatlannyemplungaké wongloromaumenyangpawon

24GustiAllahngasihilanwelasasihmarangAbram,lan GustiAllahmudhunlannylametakeAbramsakagenilan dhewekeorakobong

25Nangingkabehtalisingdigunakakekanggongiket dhewekekobong,deneAbramisihtetepmlaku-mlakuing geni

26LanHaranmatinalikadibuwangmenyanggeni,lan dhewekekobongdadiawu,amargaatineorasampurna karoGusti;lanwong-wongsingmbuwangdheweke menyanggeni,genimurubnyebaringndhuwurewongwongmau,landhewekekobong,lanrolaswongmati

27Abrammlaku-mlakuingtengah-tengahinggenitelung dinatelungbengi,lankabehabdinerajaweruhAbram mlaku-mlakuinggeni,lanpadhasowanlanngandhaniraja, ujar,"LahkitawisndelengAbrammlaku-mlakuing tengah-tengahinggeni,lansandhanganngisorsingdienggo orakobong,nangingtalisingngiketdhewekekobong" 28Nalikasangrajakrungutembung-tembunge,atine semaputlanorangandelmarangwong-wongmau;mulane dhewekengutusparapangeranliyanesingsetyakanggo ndelengprakaraiki,lanwong-wongmaubanjurlungalan ndelenglanngandhanimarangsangraja;lansangraja

banjurngadeglanndeleng,landhewekeweruhAbram mlakumrana-mreneingtengah-tengahgeni,landheweke weruhmayitHarankobong,lansangrajagumunbanget

29SangPrabubanjurdhawuhsupayaAbramdijupuksaka geni;paraabdinepadhanyedhakarepnjupukAbram, nangingpadhaorabisa,amargagenianaingsakubengelan genisakapawonmunggahmenyangdheweke

30Paraabdinérajapadhamlayusakagenimau,lanraja banjurndhawuhi,"Cepet,gawanenAbrammetusakageni supayakowéoramati"

31Paraabdinerajabanjurnyedhakmanehkanggonggawa Abrammetu,langeninempuhwong-wongmaulan ngobongrainengantiwolungwongmati.

32NalikaSangPrabuweruhyenparaabdineorabisa nyedhakigenisupayaorakobong,SangPrabubanjur nimbaliAbram,"HeabdineGustiAllahsinganaing swarga,metusakatengahinggenilanmreneaing ngarsaningsun"AbramnggatekakepangandikaneSang Prabu,banjurmetusakagenilansowanlanngadeganaing ngarsaneSangPrabu

33NalikaAbrammetu,rajalanparaabdineweruhAbram tekaingngarsaneraja,nganggosandhanganngisor,amarga sandhanganeorakobong,nangingtalisingngiketdheweke kobong

34SangPrabubanjurngandikamarangAbram,"Kenging punapapanjenenganbotenkobonginggeni?"

35Abrambanjurmaturmarangraja,"GustiAllahingkang nguwasaniswargalanbumi,ingkangkulapitadosilan ingkanggadhahsadayakuwasanipun,Panjenenganipun ingkangngluwarikulasakinggeniingkangpanjenengan buwangdhatengkula."

36Haran,seduluréAbram,kobongdadiawu,lanwongwongpadhanggolekilayoné,lanjenaséditemokakewis kobong.

37Haranumurwolungpuluhlorotaunnalikatilardonya inggeniKasdimRaja,parapangeran,lanparapenduduk tanahkasebut,nalikaweruhyenAbramwisslametsaka genikasebut,banjurpadhatekalansujudmarangAbram

38Abrambanjurngandikamarangwong-wongmau,"Aja padhasujudmarangaku,nangingsujudamarangGusti Allahingjagadsingnitahakekowe,lanngabektiamarang Panjenengane,lanlumakuaingdalane,amarga Panjenenganesingngluwariakusakageniiki,lan Panjenenganesingnitahakejiwalanrohkabehmanungsa, lanmbentukmanungsaingguwagarbaneibune,lan nglairakedhewekemenyangjagad,lanPanjenenganesing bakalngluwariwong-wongsingpercayamarang Panjenenganesakakabehrasalara."

39Lanbabikikatonnggumunakebangetingmripateraja lanparapangeran,yenAbramslametsakagenilanHaran kobong;lanrajamenehiAbramakehhadiahlandheweke menehidhewekeloroabdinesingpalingdhuwursaka kratonraja;jenengesingsijiOnilanjenengeliyaneEliezer 40Lankabehraja,parapangeran,lanparaabdinemenehi akehhadiahperak,emas,lanmutiaramarangAbram,lan rajalanparapangeranenglilanidhewekelunga,lan dhewekelungakanthitentrem.

41AbrambanjurbudhalsakaingngarsaneSangPrabu kanthitentrem,lanakehabdineSangPrabupadha ndherekake,lanudakaratelungatuswongpadha ndherekake

42IngdinaikuugaAbrambalimenyangomahebapakne, dhewekelanwong-wongsingngetutakedheweke,lan AbramngabektimarangPangeranYehuwah,GustiAllahe, sajroneuripe,landhewekemlakuingdalanelannuruti angger-anggere.

43WiwitdinaikuAbramngarahakeatineparamanungsa supayangabektimarangPangeranYehuwah

44NalikasemonoNahorlanAbrampadhaomah-omah karoanak-anakewadonHaran,sadulurelanang;garwane NahorjenengeMilkalangarwaneAbramjenengeSarai Sarai,garwaneAbram,mandul;nalikasemonodheweke oraduweanak

45LansawiserongtaunwiwitAbrammetusakageni, yaikuingtaunkapingsèketlorouripé,RajaNimrod lungguhingBabilingdhampar,lanrajaketuronlanngimpi yendhèwèkéngadegkaropasukanlantentaranéing lembahmadheppawonraja

46Panjenenganébanjurndhangaklanweruhwonglanang kangrupanékayaAbrammetusakapawon,landhèwèké tekalanngadegingngarsanérajakaropedhangékangwis diunus,banjurmlumpatmaranirajakaropedhangé,nalika rajamlayusakawonglanangmau,amargadhèwèkéwedi; lannalikadhèwèkémlayu,wonglanangmaumbuwang endhogingsirahéraja,lanendhogmaudadikaligedhé

47SangPrabungimpiyenkabehpasukaneklelebingkali kasebutlanmati,lanSangPrabumlayukarotelungwong singanaingngarepelandhewekebisalolos

48SangPrabumirsaniparapriyamaulanpadhanganggo sandhanganbangsawankayasandhanganepararaja,lan nduwenipenampilanlankamulyanepararaja

49Nalikapadhamlayu,kalimalihdadiendhogmanehing ngareperaja,lansakaendhogkasebutmetumanukenom singtekaingngareperaja,lanmaburingsirahelannyuwek mripateraja.

50SangPrabubanjursedhihbangetnalikandelengiku, sartatangisakasare,sartapanggalihegemeterbanget;sarta rumasawedibanget.

51EsukeSangPrabutangisakaingpaturonekalawanwedi, banjurdhawuhmarangkabehwongwicaksanalantukang sihirsupayasowanmarangngarsane,nalikaSangPrabu nyritakakeimpenemarangwong-wongmau

52Lanabdinerajasingwicaksana,jenengeAnuki, mangsuliraja,"IkioraliyakajabapialaneAbramlan turunesingbakalnglawanGustilanrajakuingdina-dina pungkasan"

53LandelengendinanebakaltekanalikaAbramlan turunesartaanak-anakekulawarganebakalperangnglawan rajaku,landhewekebakalngalahakekabehtentararajalan pasukane

54Lanbabaganapasingkokkandhakakebabagantelung wongsingkokdelengkayaawakmudhewe,lansinglolos, ikitegesemungkowesingbakalloloskarotelungrajasaka antaranepararajaingbumisingbakalmelukoweing perang

55Lanapasingkokdelengsakakalisingmalihdadi endhogkayawiwitane,lanmanukenomsingnyuwek mripatmu,ikioraliyategesekajabaturuneAbramsing bakalmatenirajaingdina-dinapungkasan

56IkiimpeneSangPrabu,lanikijarwane,lanimpeneiku nyata,lanjarwanesingdiwenehakeabdipanjenengan marangpanjenenganikubener

57Mulane,dhuhratu,panjenenganmesthimangertosbilih sampunsèketkalihtaunwiwitparawicaksanapanjenengan nyumurupipunikanalikalairipunAbram,lanmanawiratu kulanglilaniAbrammanggeningbumi,punikabadhé dadoscilakanipungustilanratukula,amargisadangunipun Abramgesang,panjenenganlankratonpanjenenganboten badhémadeg,amargipunikasampundipunmangertosi wiwitlairipun;lanpunaparatukulabotenbadhématèni piyambakipun,supadospialanipunsageddipunsingkiri sakingpanjenenganingdinten-dintenpungkasan?

58LanNimrodngrungokakeswaraneAnuki,landheweke ngutussawetaraabdinekanthirahasiakanggonyekel Abram,lannggawadhewekemenyangngarsaneraja kanggonandhangsangsarapati

59LanEliezer,abdineAbramsingdiwenehakeraja marangdheweke,nalikasemanaanaingngarsaneraja,lan dhewekekrunguapasingwisdiwelingakeAnukimarang raja,lanapasingwisdiomongakerajakanggonyebabake patiAbram.

60EliezerbanjurkandhamarangAbram,"Enggaltangia lanslametnanyawamu,supayakoweoramatideningraja, amargakayangonokuwisingdidelengingimpenbabagan kowe,lankayangonokuwisingdijlentrehakedening Anuki,lankayangonougasingdiwenehakeAnukimarang rajababagankowe."

61AbramngrungokakeswaraneEliezer,lanAbramcepetcepetmlayumenyangomaheNuhlanputraneSem,lan dhewekendhelikingkanalannemokakepapansingaman; lanparaabdinerajatekaingomaheAbramkanggo nggolekidheweke,nangingdhewekeorabisanemokake dheweke,landhewekenggolekiingsaindengingnegaralan dhewekeoraditemokake,landhewekelungalannggoleki ingsabenarahlandhewekeoraditemokake

62NalikaparaabdinerajaorabisanemokakeAbram, banjurpadhabalimenyangngarsaneraja,nangingnesune rajamarangAbramwissirep,amargadhewekeora nemokakedheweke,lanrajanyingkirakeprakarababagan Abramikisakapikirane

63AbramndhelikingomahéNuhsajronesewulan,nganti rajalalikaroprakaraiki,nangingAbramisihwedikaro raja;lanTerahtekanemoniAbram,putrané,kanthi ndhelik-ndhelikingomahéNuh,lanTerahikuwongsing misuwurbangetingngarsanéraja.

64Abramkandhakarobapakné,"Apakowéorangertinèk rajaduwéniyatmatèniakulanngilangakéjenengkusaka buminganggopituturéparapenasihatésingduraka?"

65Saikisapasingkokduweniingkenelanapasing kokduweniingtanahiki?Ayopadhalungabebarengan menyangtanahKanaan,supayakitabisauwalsakatangane, supayakoweorabakaltiwasdeningdhewekeing pungkasaningjaman

66Apakowéorangertiutawadurungkrungu,yèndudu amargakatresnanNimrodmènèhikowékabèhpakurmatan iki,nangingmungkanggokabecikanédhèwèkémènèhi kowékabèhkabecikaniki?

67Lanmanawadhèwèkénindakakékabecikansingluwih gedhétinimbangikimarangkowé,satemeneikimung barang-barangdonyasingoraanagunané,amargabandha lankasugihanorabakalmigunaniingdinabebendulan murka.

68Mulanésaikirungoknaswaraku,lanayopadhangadeg lanlungamenyangtanahKanaan,adohsakajangkauane Nimrod;lanngabektimarangGustiAllahsingnitahake kowéingbumilankowébakalslamet;lanbuwangen kabèhbarangsingtanpagunasingkokgayuh.

69Abrammandhegngomong,nalikaNuhlanSem,putrane, mangsuliTerah,"Pancenbenerapasingdiomongake Abrammarangkowe."

70TerahngrungokakepangandikaneputraneAbram,lan TerahnindakakekabehsingdiomongakeAbram,amarga ikisakaGustiAllah,supayarajaoramateniAbram

BAB13

1TerahbanjurngajakAbram,putrane,lanLot,putune, anakeHaran,lanSarai,mantune,garwaneAbram,lan sakehingwongingkulawargane,banjurbudhalsakaUrKasdimmenyangtanahKanaanBarengtekaningtanah Haran,banjurpadhamanggoningkono,amargatanahiku apikbangetkanggopangonan,lancukupjembarkanggo wong-wongsingpadhanglumpuk

2Lanwong-wongingtanahHaranweruhyenAbramiku beciklanmursidanaingngarsaneGustiAllahlan manungsa,lanPangeranYehuwahnunggilkarodheweke, lansawetarawongingtanahHarantekalangabungkaro Abram,landhewekemulangakepiwulanglandalane PangeranYehuwahmarangdheweke;lanwong-wongiki tetepkaroAbramingomahelanpadhasetyamarang dheweke

3Abrammanggoningtanahkonotelungtaun,lansawisé telungtaun,GustiAllahngatingalmarangAbramlan ngandikamarangdhèwèké,"AkuikiGustiAllahsing ngentasakékowésakaUr-Kasdim,lanngluwarikowésaka tanganékabèhmungsuhmu."

4Mulanésaiki,yènkowéngrungokakéswarakulannetepi prentah-prentahku,angger-anggerkulanangger-anggerku, Akubakalndadosakémungsuhmupadhaambrukanaing ngarepmu,lanAkubakalnambahiturunmukayalintang inglangit,lanAkubakalnurunakéberkah-Kumarang sakèhingpakaryanmu,lankowéorabakalkekuranganapaapa

5Saiki,tangia,gawanenbojomulansabarangdarbekiralan lungaamenyangtanahKanaanlanmanggonaingkana,lan AkubakaldadiAllahmu,lanAkubakalmberkahikowe" Abrambanjurbudhallannggawabojonelansabarang darbekira,lanbudhalmenyangtanahKanaankayasingwis didhawuhakedeningPangeranYehuwah;lanAbramumur sekettaunnalikabudhalsakaHaran.

6AbramtekaningtanahKanaanlanmanggoningtengahtengahekutha,sartangadegaketendhaneingantarane wong-wongKanaan,pendhudhuktanahkono

7LanGustiAllahngatingalmarangAbramnalikatekan ingtanahKanaan,lanngandikamarangdheweke,"Iki tanahsingDakwenehakemarangkowelanturunmusawise koweingsalawas-lawase,lanAkubakalnggaweturunmu kayalintanginglangit,lanAkubakalmenehiturunmu kabehtanahsingkokdelengminangkawarisan."

8AbrambanjurngadegakémisbyahingpanggonanéGusti Allahwisngandikakarodhèwèké,lanAbrambanjur memujiasmanéGustiAllahingkono.

9Nalikasamana,sawisetelungtaunAbrammanggoning tanahKanaan,ingtaunikuugaNuhseda,yaikutaun kapingseketwoluuripeAbram;langunggungeumureNuh sangangatussekettaun,banjurseda.

10AbrammanggoningtanahKanaan,dhèwèké,garwané, lankabèhbarangdarbéné,lankabèhwongsingndhèrèk dhèwèké,bebarengankarowong-wongsingmèludhèwèké sakaantaranéwong-wongingtanahkono;nangingNahor, saduluréAbram,lanTerah,bapakné,lanLot,anakéHaran, lankabèhbarangdarbéné,padhamanggoningHaran 11IngtaunkapinglimasawiséAbrammanggoningtanah Kanaan,wong-wongSodomlanGomorasartasakehing kuthainglebakpadhambrontaksakaingpangwasané Kedorlaomer,rajaingElam,amargasakehingrajaing kutha-kuthainglebakwisngawulamarangKedorlaomer rolastaunsuwéné,lanmènèhipajegtaunanmarang dhèwèké,nangingingdina-dinaiku,ingtaunkaping telulas,wong-wongmaumbrontakmarangdhèwèké

12IngtaunkapingsepuluhsawiséAbrammanggoning tanahKanaan,anaperangantaranéNimrod,rajaSinear,lan Kedorlaomer,rajaElam,lanNimrodtekaperangnglawan Kedorlaomerlannelukakédhèwèké.

13AmargaKedorlaomernalikasemanaminangkasalah sawijiningpanggedheningwadya-balaneNimrod,lan nalikakabehwongingmenarawisbuyarlansingisihana ugakasebaringlumahingbumi,Kedorlaomermenyang tanahElamlanmrentahlanmbrontakmarangbendarane

14Laningdina-dinaikunalikaNimrodweruhyenkuthakuthaingdataranwismbrontak,dheweketekakanthirasa banggalannesukanggoperangkaroKedorlaomer,lan Nimrodnglumpukakekabehparapanggedhelanrakyate, udakarapitungatusewuwong,lannglawanKedorlaomer, lanKedorlaomermetunemonidhewekekarolimangewu wong,landhewekenyiapakeperanginglembahBabelsing anaingantaraneElamlanShinar

15Lankabehraja-rajamauperangingkana,lanNimrod lanrakyatedikalahakedeningwong-wongKedorlaomer, lananaudakaranematusewuprajuriteNimrodsinggugur, lanMardonputranerajaguguringantarane

16LanNimrodmlayulanbalimenyangnegaranekanthi rasaisinlangething,landheweketundhukkaro Kedorlaomersajronewektusingsuwe,lanKedorlaomer balimenyangnegaranelanngirimparapanglimatentarane menyangpararajasingmanggoningsakubenge,menyang AriokhrajaElasar,lanmenyangTidalrajaGoyim,lan nggaweperjanjiankarodheweke,lankabehpadhamanut karoprentahe

17NalikaAbrammanggoningtanahKanaannalikaumuré Abramwispitungpuluhtaun,GustiAllahngatingal marangAbramlanngandika,"AkuikiGustiAllahsing ngentaskowésakaUr-Kasdimsupayakowédiparingi tanahikidadiwarisanmu."

18Mulané,kowékudunglakoniapasingwis Dakdhawuhakémarangkowé,lankowékudusampurna, sartanetepidhawuh-dhawuh-Ku,mergakowélanturunmu bakalDakparingitanahikidadipusakamu,wiwitsakakali MesirngantitekankaligedhéEfrat.

19Lankowébakalsowanmarangleluhurmukanthi tentremlanumursingapik,lanturunankapingpapatbakal balimreneingtanahikilanbakalndarbeniikusalawaslawase;Abrambanjurngadegakémisbyah,lannyebut

asmanéPangéransingwisngatingalmarangdhèwèké, sartangaturakékurbanmarangPangéraningmisbyahiku. 20NalikasamanaAbrambalimenyangHarannemoni bapaknelanibune,sartakulawarganebapakne,sarta Abramlangarwanesartakabehbarangdarbekebali menyangHaran,lanAbrammanggoningHaranlimang taunlawase

21LanakehwongHaran,udakarapitungpuluhlorowong lanang,ngetutakeAbramlanAbrammulangakepiwulang landalaneGustimarangdheweke,landhewekemulang supayangertiGusti

22IngwektuikuGustiAllahngatingalmarangAbraming Haran,sartangandikamarangAbram,“Lah,rongpuluh taunkepungkurAkuwisngandikamarangkowé, 23Lungaasakatanahmu,sakapapankelairanmulansaka omahebapakmu,menyangtanahsingwisDaktuduhake marangkowesupayaDakparingakemarangkowelan anak-anakmu,amargaingtanahkonoAkubakalmberkahi kowe,lanndadekakekowedadibangsasinggedhe,lan ndadekakejenengmumisuwur,lanmargasakakowepara kulawargaingbumibakaldiberkahi

24Mulanesaiki,tangia,lungaasakapanggonaniki,kowe, bojomu,lankabehbarangdarbekmu,ugasabenwongsing lairingomahmu,lankabehwongsingwiskoklairakeing Haran,langawanenmetusakakene,lantangialanbalia menyangtanahKanaan

25AbrambanjurbudhallanngajakSarai,garwane,lan kabehbarangdarbeke,lankabehwongsinglairingomahe, lankabehwongsingwislairingHaran,lanbanjurbudhal menyangtanahKanaan

26AbrambanjurbudhallanbalimenyangtanahKanaan, miturutpangandikanePangeranYehuwahLanLut, putraneHaran,sadulure,meludheweke,lanAbramumur pitungpuluhlimataunnalikabudhalsakaHaranbali menyangtanahKanaan

27LandhèwèkétekaningtanahKanaanmiturut pangandikanéPangéranmarangAbram,landhèwèké masangkémahélanmanggoningwit-witaningMamre,lan karodhèwèkéanaLot,anakékakangné,lankabèhbarang darbéké.

28GustiAllahbanjurngatingalmanèhmarangAbram sartangandika,"TurunmubakalDakparingitanahiki" AbrambanjurngedegakémisbyahkonjukmarangGusti Allahsingwisngatingalmarangdhèwèké,singisihana ngantisaikiingwit-witantarbantiningMamre

BAB14

1IngjamansemonoingtanahSinearanawongwicaksana singnduwenikawruhlankawicaksanan,sartarupaneayu, nangingwongmlaratlanoraduweapa-apa,jenenge Rikayonlanwongikuangelgolekpangan.

2LandhèwèkémutusakéarepmenyangMesir,nemoni OswirisputranéAnomrajaMesir,kanggonuduhaké kawicaksananémarangraja;amargamungkindhèwèké bakalnemokakésih-rahmatingngarsané,kanggo nggedhekakelanmènèhipangopènanmarangdhèwèké;lan Rikayonnindakakémangkono

3NalikaRikayontekaingMesir,dhèwèkétakonmarang pedunungMesirbabaganraja,lanpedunungMesir ngandhaniadatistiadatrajaMesir,amarganalikasemana

adatistiadatrajaMesiryaikudhèwèkélungasakakraton lankatoningnjabamungsedinasetaun,lansawisékuwi rajabakalbalimenyangkratonékanggomanggoningkana

4Ingdinanalikarajatindak,dhèwèkéngetokképutusan ingnagarakuwi,lansabenwongsingduwégugatanbakal sowanmarangrajaingdinakuwikanggonjaluk panyuwuné

5NalikaRikayonkrungubabadatistiadatingMesirlan dhewekeorabisasowanmarangngarsaneSangPrabu, dhewekesedhihbangetlansusahbanget

6IngwayahsoreRikayonmetulannemokakeomahsing wisreruntuhan,biyenomahpangganganrotiingMesir,lan dhewekenginepingkonosewengimuputkanthirasagetir lanluwebanget,lanturuorabisadirasakake

7LanRikayonmikirapasingkududitindakakeingkutha ngantirajarawuh,lankepiyecaranesupayabisauriping kana

8Esukedhèwèkétangilanmlaku-mlaku,laningdalané ketemukarowong-wongsingdodolsayuranlanmacemmacemwijisingdisedhiyakakemarangparapenduduk

9LanRikayonkepénginnindakkésingpadhasupayabisa éntuknafkahingkutha,nangingdhèwèkéorangertiadat istiadatwong-wongmau,landhèwèkékayawongwutaing antaranéwong-wongmau

10.Panjenenganebanjurlungatukusayurankanggodidol kanggonyukupikebutuhane,lanwongakehpadha nglumpukingsakubengelanngecedheweke,sartanjupuk sayuranesakadhewekelanoraninggalakeapa-apa.

11Panjenenganébanjurngadegsakaingkonokanthirasa getirbanget,lanbanjurnggresulamenyangomah pangganganroti,papanpanggonanénginepsewengimuput, laningwengikapindhonédhèwèkéturuingkono

12Laningwengiikumanehdhewekemikirkepiyecarane supayabisanylametakeawakedhewesakakeluwen,lan dhewekengrancangrencanakepiyecaranetumindak

13Esuketangilantumindakkanthipinter,banjurlungalan nyewatelungpuluhwongsingkuwatsakaantaranewong akeh,nggawagegamanperang,banjurdigawamenyang ndhuwurkuburanMesir,landilebokakeingkono

14Panjenenganébanjurdhawuhmarangwong-wongmau, "MangkenepangandikanéSangPrabu:Padhakuwatna awakmulandadiawongkanggagahprakosa,lanajanganti anawongkangdikuburingkénéngantianarongatus dhuwitpérakkangdiwènèhaké,banjurwongmaubisa dikubur"Wong-wongmaunindakakémiturutprentahé RikayonmarangwongMesirsajronésetauniku. 15Lansajronewolungsasi,Rikayonlanwong-wonge nglumpukakeakehbangetbandhaperaklanemas,lan Rikayonnjupukakehbangetjaranlankewanliyane,lan dhewekenyewawongliyane,lanmenehijaranmarang wong-wongmaulandheweketetepkarodheweke

16Nalikataunwistekan,nalikarajametumenyangkutha, kabehwargaMesirpadhanglumpukkanggongomongkaro dhewekebabaganpakaryaneRikayonlanwong-wonge

17SangPrabubanjurbudhalingdinasingwisditemtokake, lankabehwongMesirpadhasowanmarangpanjenengane lanpadhanguwuh-uwuh,ature: 18Muga-mugaSangPrabutansahgesangPunapaingkang panjenengantindakakenwonteningkithapunikadhateng paraabdipanjenengan,botennglilanimayitdipunkubur ngantosemaslanperakdipunparingakenkathahsanget?

Punapanatewonteningkangkadosmekateningkang dipunlampahiingsaindengingbumi,wiwitjamanipunpara rajasaderengipun,malahwiwitjamanipunAdam,ngantos samenika,bilihtiyangingkangsampunpejahboten namungdipunkuburkanthiregaingkangsampun dipuntemtokaken?

19Kitangertiyenwisdadiadatpararajanjupukpajeg sabentaunsakawongsingisihurip,nangingkowéora mungnindakakeiki,nangingsakawongmatiugakowé njalukpajegsabendina

20Saiki,dhuhSangPrabu,kawulasampunbotensaged ngidinkemalihpunika,amargisakathahipunkithasampun risakamargipunika,lanpunapapanjenenganbotenngertos?

21BarengSangPrabumirengkabehsingdirembugmau, panjenenganebangetnesulanmurkabanget,amarga panjenenganeorangertiapa-apababiku.

22SangPrabubanjurngandika,"Sapalaningngendiwong kangwaninindakakepialaikiingtanahkutanpaprentahku? Mesthinekowebakalngandhaniaku."

23LanpadhanyritakakekabehlelakoneRikayonlanpara prajurite,lannesuneSangPrabubanjurmurub,lanSang PrabudhawuhsupayaRikayonlanparaprajuritedigawa menyangngarsane

24LanRikayonnjupukudakarasewubocah,putralan putri,lannganggokakesutralansulaman,landheweke nunggangjaranlanngirimmenyangrajaliwatpara prajurite,landhewekeuganjupukakehperaklanemaslan watularangregane,lanjaransingkuwatlanayu,minangka hadiahkanggoraja,singdigunakakekanggotekaing ngarsanerajalansujudingbumiingngarsane;lanraja, paraabdinelankabehpendudukMesirgumunkaro pakaryaneRikayon,landhewekendelengkasugihanelan hadiahsingdigawamenyangraja

25LanikubangetnyenengakeSangPrabulan panjenenganegumun;lannalikaRikayonlungguhing ngarsane,SangPrabutakonbabagankabehpakaryane,lan Rikayonngucapakekabehtembungekanthiwicaksanaing ngarsaneSangPrabu,paraabdinelankabehpenduduk Mesir

26NalikasangrajamirengpangandikaneRikayonlan kawicaksanane,Rikayonolehsih-rahmat,landheweke olehsih-rahmatlankabecikansakakabehabdinesangraja lansakakabehwargaMesir,amargakawicaksananelan pidhatonesingapikbanget,lanwiwitwektuikuwongwongpadhatresnabangetmarangdheweke

27SangPrabubanjurngandikamarangRikayon, "JenengmuorabakaldisebutmanehRikayon,nanging Firaun,amargakowewisnarikpajegsakawongmati." SangPrabubanjurmenehijenengFiraunmarangwong mau

28SangrajalanrakyatétresnamarangRikayonamarga kawicaksanané,lanpadharembugankarokabèhwarga Mesirsupayadhèwèkédadikepalarajasingsampurna 29LankabehwongMesirlanparaahlinepadhanindakake kayamangkono,lanikudigawedadiundang-undanging Mesir

30Lanwong-wongmaungangkatRikayonFiraundadi pengawasingsangisoreOswirisrajaMesir,lanRikayon FiraunmrentahMesir,sabendinangaturakekeadilan marangkabehkutha,nangingOswirisrajabakalngadili

wong-wongingtanahkasebutsedinaingsetaun,nalika dhewekemetukanggonemoni.

31LanFiraunRikayonkanthilicikngrebutpamrentahan Mesir,landhewekenarikpajaksakakabehpenduduk Mesir.

32LankabehpedunungMesirtresnabangetmarangFiraun Rikayon,lanpadhanggaweprentahkanggonyebutsaben rajasingbakalmrentahdhewekelanturuneingMesir minangkaFiraun

33MulanékabèhrajasingmréntahingMesirwiwitwektu ikulansaterusédiaraniFiraunngantisaiki

BAB15

1Ingtaunikuugaanapaceklikgedheingsaindenging tanahKanaan,lanparapedunungingtanahkonoorabisa tetepanaingkonoamargapaceklikikuwisnggegirisi banget

2Abramlansakehingduwekebanjurbudhalmenyang Mesiramargaanapaceklik,lannalikatekaningkali Mizraim,dhewekenginepingkonosawetarawektukanggo ngasoamargakeselingdalan.

3NalikaAbramlanSarailagimlaku-mlakuingpinggir kaliMizraim,AbramweruhSarai,garwane,ayubanget

4AbrambanjurkandhakaroSarai,garwane,“GustiAllah wisnitahakekowekanthiraisingayubanget,akuwedi karowongMesir,ajangantiakudipatenilankowedigawa lunga,amargawong-wongingkeneorawedimarangGusti Allah”

5Mulanékowékudunindakkéiki:Kabarinèkkowéiki adhikuwadonmarangsabenwongsingtakonmarang kowé,supayaakuslametlanakubisauriplanoradipatèni

6Abrambanjurndhawuhibabikumarangkabehwong singpadhatekamenyangMesiramargaanapaceklik;uga Lut,keponakane,ndhawuhi,"ManawawongMesirtakon babSarai,kandhaayendhewekeadhineAbram"

7Sanajanprentahekayangono,Abramorapercayakaro Sarai,nangingdhewekenjupukSarailandilebokakeing petilandidhelikakeingantaranewadhah-wadhahe,amarga AbramkuwatirbangetkaroSaraiamargasakapialane wongMesir

8Abramlansakehingbandhanebanjurbudhalsakakali MizraimlantekaningMesir;lagiwaemlebugapuraning kutha,parapengawalngadegmaranidhewekelankandha, "Wenehanaprasepuluhanmarangrajasakaapasing kokduweni,banjurkowebisamlebukutha."Abramlan wong-wongsingndherekakedhewekenindakake mangkono.

9Abramlanwong-wongsingndherekakedheweketekan ingMesir,lannalikatekan,dhewekenggawapetising didhelikakeSarailanwongMesirweruhpetikasebut 10ParaabdinérajabanjurpadhanyedhakiAbramlan matur,"Pétiikikokgawaapa,singdurungtautakdeleng? Saikibukaknalanwènèhnaprasepuluhanmarangrajasaka sakèhingisiné"

11Abrambanjurkandha,"Petiikiorabakaldakbukak, nangingapawaésingkoksuwunbakaldakwenehake."Para abdinéSangPrabubanjurmangsuli,"Ikipetiwatularang, wenehanasepersepuluhsakaikumarangaku"

12Abramkandha,"Kabèhsingkokkarepakébakal dakwènèhaké,nangingkowéajangantimbukakpetikuwi"

13ParapunggawarajabanjurmeksaAbram,ngantipeti maudibukakkanthikasar,lanpadhaweruhanawong wadonayuingnjeropetimau

14NalikaparaperwirarajandelengSarai,padhagumun bangetkaroayune,lankabehparapangeranlanabdine FiraunpadhanglumpukndelengSarai,amargadheweke ayubangetParaperwirarajapadhamlayulanngandhani Firaunkabehsingwisdideleng,lanpadhamemujiSarai marangraja;lanFiraundhawuhsupayaSaraidigawa,lan wongwadonmausowanmarangngarsaneraja

15SangPrabuPringonmirsaniSarailandhewekebanget disenengi,lanSangPrabukagumkaroayune,lanSang PrabubungahbangetamargaSarai,lanmenehihadiah marangwong-wongsingnggawakabarbabaganSarai

16Wongwadonmaubanjurdigawamenyangkratoné Firaun,lanAbramsedhihmergasakagarwané,lan dhèwèkéndedongamarangGustiAllahsupayangluwari garwanésakatanganéFiraun

17Saraiugandedongaingwektuikulanmatur,"Dhuh GustiAllah,PadukasampunngandikadhatengGustikula Abramsupadosnilartanahipunlansakinggriyabapakipun dhatengtanahKanaan,lanPadukasampunjanjibadhe nindakakenkabecikandhatengpiyambakipunmanawi piyambakipunbadhenindakakendhawuhPaduka; sapunika,kawulasampunnindakakenpunapaingkang Padukadhawuhakendhatengkawula,lankawulanilar tanahlankulawargakawula,lankawulatindakdhateng tanahmancalandhatengbangsaingkangderengnate kawulakenalsaderengipun"

18Lankitatekaingtanahikikanggongindharipaceklik, lankacilakanalaikiwisnemoniaku;mulanesaiki,dhuh GustiAllah,tulungikitalanslametakekitasakatangane wongkangnindhesiki,lantulungiakumargasakasihrahmat-Mu.

19GustiAllahnyembadanipanyuwuneSarai,lanGusti AllahngutusmalaekatkanggongluwariSaraisakaing tanganeSangPrabuPringon.

20SangPrabubanjurrawuhlanlenggahanaingngarsane Sarai,landumadakananamalaekatePangeranYehuwah ngadegingsandhingeparasakabatmau,sartangatingal marangSaraisartangandikamarangdheweke:“Ajawedi, amargaPangeranYehuwahwismirengakepandongamu”

21SangPrabubanjurnyedhakmarangSaraisartandangu, "Sapawonglanangsingnggawakowémrene?"Sarai mangsuli,"Ikusadulurkulanang"

22SangPrabubanjurngandika,“Kitakudundadekake dhewekeagung,ngangkatdrajatipun,lannindakakekabeh kabecikankangbakalpanjenengandhawuhakemarangkita; laningwektuikuSangPrabungutusAbramperak,emas, lanwatu-watularangregane,bebarengankarosapi,abdi lananglanwadon;lanSangPrabudhawuhsupayaAbram digawa,landhewekelungguhingplatarankraton,lanSang PrabungluhurakeAbramingwayahwengiiku

23SangPrabubanjurnyedhakarepngandikankaroSarai, sartangulurakeastanearepndemekSarai,nanging malaekatmaunggebugSaraikanthibanterbanget,sarta SangPrabuwedibangetlanoragelemnyedhakSarai.

24NalikaSangPrabunyedhakiSarai,malaekatmau nggebugSaraingantitibainglemah,lantumindakkaya mangkonomarangSangPrabusewengimuput,ngantiSang Prabuwedibanget

25Ingwengiikuuga,malaékatmaunggebugikabèh abdinéSangPrabulansakbrayatémergasakaSarai,lan ingwengiikuugaanatangisangedhéingantaranéwongwongingbrayatéSangPringon.

26SangPrabuPringon,nalikaweruhbilaisingdialami, banjurngandika,"Mesthiwaeakungalamiikimergasaka wongwadoniki"SangPrabubanjurnyingkirakeawake dhewesakawongwadonmaulanngucapaketembungtembungsingnyenengakemarangdheweke

27SangPrabubanjurngandikamarangSarai:“Coba critaknamarangakubabwonglanangsingkokkancani mrene”Saraibanjurkandha,“Wonglanangikibojoku,lan akuwiskandhayendhewekeikusadulurkulanang,amarga akuwedi,ajangantikowematenidhewekeamargasaka piala”

28SangPrabubanjurngadohiSarai,lanwewelak-wewelak malaekatePangeranYehuwahilangsakadhewekelan kulawargane;lanSangPrabuFiraunngertiyendheweke kenapaukumanmergaSarai,lanSangPrabugumunbanget karoiki

29EsukeSangPrabunimbaliAbramsartangandika:“Apa kangkoklakonimarangaku?Yagenekowekandha: Dhewekesadulurkuwadon,mulaneakunjupukdheweke dadibojoku,lanmulanepageblugkangabotikinempuh akulansakulawargaku?”

30Mulané,ikigarwamu,gawanendhèwèkélanlungasaka tanahkita,supayakitakabèhoramatimergasaka dhèwèké.”SangPringonbanjurnjupukkéwanliyané,abdi lananglanwadon,sartaemaslanpérak,kanggo diwènèhakémarangAbram,lanAbrambanjurmbalekaké Sarai,garwané,marangAbram.

31SangPrabubanjurnjupukprawansakagarwane,sing lairsakaselir-selir,landiwenehakemarangSaraidadi abdine.

32SangPrabubanjurngandikamarangputrine:“Putrikula, langkungsaepanjenengandadosabdidaleming griyanipuntiyangpunikatinimbangdadosbendaradalem inggriyanipuntiyangpunika,sasampunipunkita nyumurupikasangsaraningkangnandangkitaamargi tiyangestripunika.”

33AbrambanjurbudhalsakaMesirkarosakehing bandhane;SangPrabuPringonbanjurdhawuhmarang sawetarawongsupayangancanidhewekelankabehwong singmeludheweke

34AbrambanjurbalimenyangtanahKanaan,ing panggonanemisbyah,panggonanebiyenngadegaketarube.

35Lut,anakéHaran,saduluréAbram,nduwéakèhbanget sapi,wedhusgèmbèl,sapilanang,lankémah,mergaGusti Allahmaringikabecikanmarangwong-wongmaumerga sakaAbram

36NalikaAbramisihmanggoningtanahkono,para pangonéLotpadhapadukaroparapangonéAbram, amargabandhanéAbramwiskebacutakèh,lantanahkono oracukupkanggomanggonbarengkaroparapangoné Abrammergasakaakèhékéwan-kéwané

37NalikaparapangonAbramlungangengonwedhuswedhuse,dhewekeoragelemmlebuingara-arawonging tanahkono,nangingkewan-kewaneLutoramlebu,amarga kewan-kewanmaudiidinimanganingara-arawonging tanahkono.

38Wong-wongingtanahkonoweruhkedadeanikisaben dina,lanpadhasowanmarangAbramlanpadukaro dhewekeamargaparapangonéLut

39AbrambanjurkandhamarangLut,"Apasingkoklakoni marangaku,ngantikowendadekakeakudadihinaing antaranewong-wongingtanahiki,ngantikowendhawuhi pangonmusupayangengonkewan-kewanmuingara-ara wongliya?Apakoweorangertiyenakuikiwongmanca ingtanahikiingantaranewongKanaan,lankenapakowe arepnindakakeikimarangaku?"

40LanAbramsabendinapadukaroLotmergasakaiki, nangingLotoragelemngrungokakeAbram,landheweke terusnindakakesingpadhalanwong-wongingtanah kasebuttekalanngandhaniAbram

41AbrambanjurkandhamarangLut,"Ngantipirasuwene kowébakaldadialangankanggoakukarowong-wonging tanahiki?Saikiakunjaluksupayakowéoraanapadudon manehingantaranekita,amargakitaikisedulur"

42Nangingakunyuwunsupayakowémisahsakaaku, lungaalanpilihpanggonansingbisakokpanggonikaro kéwan-kéwanmulankabèhbarang-barangmu,nanging kowélankulawargamukudungedohiaku.

43Lanajawedininggalakeaku,amargayenanawong singgawepialamarangkowe,kabariakulanakubakal malesperkaramusakadheweke,mungnyingkirakeaku.

44SawiséAbramngucapakésakèhingpangandikamau marangLut,Lutbanjurngadeglanndelengmenyanglebak Yardèn.

45Landhèwèkéweruhyènkabèhpanggonanikiolèh banyusingakèh,lanapikkanggomanungsasarta nyedhiyakaképangonankanggokéwan-kéwan.

46LutbanjurbudhalninggalAbrammenyangpanggonan kono,sartangadegaketendhaneingSodom,sartabanjur padhakapisah.

47Abrammanggoningwit-witantarbantiningMamre, yaikuingHebron,lanngadegakékémahéingkono,lan Abrammanggoningkonongantipirang-pirangtaun.

BAB16

1IngwektuikuKedorlaomer,rajaElam,utusanmenyang pararajaingsakubenge,menyangNimrod,rajaSinearsing nalikaikuanaingsangisorepanguwasane,lanmenyang Tidal,rajaGoyim,lanmenyangAriokh,rajaElasar,sing padhagaweprajanjiankarodheweke,pangandikane: “Padhasowanaakulantulungiaku,supayakitabisa nggempurkabehkuthaSodomlanparapedununge,amarga wistelulastaunikiwong-wongmaumbalelamarangaku.”

2Raja-rajapapatmaubanjurmajukaropasukanekabeh, kira-kirawolungatusewuwong,lanpadhalungakaya biasane,lanmatenisabenwongsingditemokakeing dalane.

3RajaSodomlanGomoralimamaupadhametunemoni wong-wongmau,yaikuSyinab,rajaAdma,Syemeber,raja Zeboyim,Bera,rajaSodom,Bersya,rajaGomora,lanBela, rajaZoar,lanpadhanglumpukanainglebakSidim 4SangangrajamaupadhaperanginglebakSidim;lanpara rajaSodomlanGomorapadhadikalahakedeningpararaja Elam

5LebakSidimkebaksumurgampinglanpararajaElam ngoyakpararajaSodom,lanpararajaSodomkarokemah-

kemahépadhamlayulantibaingsumurgamping,lan kabehsingisihanapadhalungamenyanggunungkanggo slamet,lanlimangrajaElampadhangoyaklanngoyak ngantitekangapuraSodom,lanpadhangrebutkabehsing anaingSodom.

6LanpadhangrampokkabehkuthaSodomlanGomora, lanuganjupukLot,putranesadulureAbram,lanbandhane, lanpadhangrebutkabehbarangdarbekekuthaSodom,lan padhalunga;lanUnic,abdineAbram,singanaingperang, weruhiki,lanngandhaniAbramkabehsingwis ditindakakepararajamarangkutha-kuthaSodom,lanyen Lotditawandeningwong-wongmau

7Abramkrunguiki,banjurbudhalkarokira-kiratelung atuswolulaswongsingndherekake,laningwayahwengi ikuugadhewekengoyakpararajaikilanngalahake dheweke,lankabehpadhaguguringngarepeAbramlan paraprajurite,lanoraanasingisihuripkajabapapatraja singmlayu,lansabenwongpadhalungamenyangdalane dhewe-dhewe.

8AbrambanjurmbalekakekabehbarangdarbekeSodom, lanugambalekakeLutlanbarang-barange,paragarwane lananak-anakelankabehbarangdarbeke,ngantiLutora kekuranganapa-apa

9Nalikabalisakangalahaképararajamau,dhèwèkélan paraprejuriténgliwatilebakSidim,panggonanépararaja maupadhaperang

10RajaBérasakaSodomlanparaprejuritéliyanémetu sakasumurgampingsingwisdicemplungaké,nemoni Abramlanparaprejurité

11SangPrabuAdonizedek,ratuingYerusalem,yaikuSem, metukaroparabalanenemoniAbramlanrakyate,nggawa rotilananggur,lanbanjurpadhanginepbebarenganing lebakMelekh

12Adoni-ZedekbanjurmberkahiAbram,lanAbram menehakesepersepuluhsakakabehbarangsingdigawa sakajarahanmungsuhe,amargaAdoni-Zedekikuimam anaingngarsaneGustiAllah.

13SakèhérajaSodomlanGomorasinganaingkono,karo paraabdiné,padhasowanmarangAbramlannyuwun supayaAbrammbalekaképaraabdinésingwisditawan, lannjupukkabèhbandhané

14AbrambanjurmangsulimarangpararajaSodom,aturé, "DemiGustiAllahingkanggesang,ingkangnitahaken langitlanbumi,sahaingkangnebusnyawakulasaking sakathahipunkasangsaran,sahaingkangngluwarikulaing dintenpunikasakingmungsuhkula,sahamasrahaken tiyang-tiyangwaudhatengtangankula,kulabotenbadhe mundhutpunapa-punapagadhahanpanjenengan,supados panjenenganbotengumunggungingdintensesuk,kanthi wicanten,'Abramdadossugihsakingbandhakitaingkang dipunsimpen'"

15AmargaPangeranYehuwah,GustiAllahku,kang dakandelake,wisngandikamarangaku:Koweorabakal kekuranganapa-apa,amargaAkubakalmberkahikoweing sakehingpakaryanmu

16Mulanesaiki,delengen,ikikabehduwekmu,gawanen lanlungaa;demiPangeranYehuwahkanggesang,akuora bakalnjupuksakakowesakanyawamu,ngantitalisepatu utawabenang,kajababiayapangankanggowong-wong singmeluperangkaroaku,lanugabageankanggowongwongsingmeluaku,Anar,Askol,lanMamre,wong-wong

maulanwong-wonge,ugawong-wongsingisihkarinjaga barang-barang,kudunjupukbageanesakajarahan.

17Raja-rajaSodombanjurmènèhiAbramapasingwis dijanjekaké,lanpadhameksasupayanjupukapawaésing dikarepaké,nangingAbramoragelem.

18Raja-rajaSodomlanwong-wongliyanépadhadiutus lunga,sartadiwènèhiprentahbabLut,lanwong-wongmau banjurpadhamulihmenyangpanggonanédhéwé-dhéwé.

19Lut,putranekakangne,ugangutuslungakarobandhane, landhewekelungabarengkarowong-wongmau,lanLut balimenyangomahe,menyangSodom,lanAbramlan wong-wongebalimenyangomaheingwit-witantarbantin Mamre,singanaingHebron.

20IngwektuikuGustiAllahngatingalmanehmarang AbramingHebronlanngandikamarangAbram,"Ajawedi, ganjaranmugedhebangetanaingngarsaningSun,amarga Akuorabakalninggalakekowe,ngantiAkuwisnambahi lanmberkahikowelannggaweturunmukayalintanging langit,singorabisadiukurutawadiitung."

21LanAkubakalmaringiturunmukabehtanahsing kokdelengnganggomripatmudhewe,bakalDakwenehake dadiwarisanesalawas-lawase,mungkuwatnalanajawedi, lumakuaanaingngarsaningSunlandadiasampurna

22NalikaAbramumurpitungpuluhwolutaun,ingtaun ikuugaRehu,putranePeleg,seda,lanumureRehurong atustelungpuluhsangataun,banjurseda

23NalikasemonoSarai,anakeHaran,garwaneAbram, isihmandul;dhewekeoraduweanaklanangutawawadon kanggoAbram

24Barengweruhyenoraduweanak,banjurnjupukHagar, abdinewadon,singdiwenehakeSangPrabuPringon marangdheweke,landiwenehakemarangAbram,bojone, dadigarwane

25AmargaHagarsinaukabehlakuneSaraikayasing diwulangakeSaraimarangdheweke,dhewekeora kekuranganbabarpisaningtindak-tandukesingapik

26SaraibanjurkandhamarangAbram,"IkiHagar,abdiku wadon,meluadhewekesupayadhewekebisanglairake anakingdhengkulku,lanakuugabisaentukanaksaka dheweke."

27SawisésepuluhtaunAbrammanggoningtanahKanaan, yaikuwolungpuluhlimataunuripéAbram,Saraibanjur mènèhakéHagarmarangAbram.

28AbramngrungokaképangandikanéSarai,garwané,lan njupukHagar,abdinéwadonAbramnyedhakiHagarlan Hagarbanjurngandheg.

29NalikaHagarweruhyendhewekewisngandhut, dhewekebungahbanget,lanbendaranediremehake,lan dhewekengucapingnjeroati,"Ikimungbisaugaamarga akuluwihbecikanaingngarsaneGustiAllahtinimbang Sarai,bendaranku,amargasajronepirang-pirangdina bendarankuanaingngarsanebendaraku,dhewekeora ngandhut,nangingGustiAllahwisndadekakeaku ngandhutsajronewektusingcendhakbanget"

30NalikaSaraiweruhyenHagarwisngandhutsaka Abram,Saraimerimarangabdinewadon,lanSaraingucap ingsajroningati,"Ikimesthioraliyakajabadheweke mesthiluwihbeciktinimbangaku"

31SaraibanjurkandhamarangAbram,"Kedadeyankuiki tanggungjawabmu.NalikakowéndedongamarangGusti Allahsupayadiparingianak,kenapakowéorandedonga

kanggoaku,supayaGustiAllahmaringiakuturunansaka kowé?"

32NalikaakungomongkaroHagaranaingngarepmu, dhewekebakalngremehaketembung-tembungku,amarga dhewekewisngandhut,lankoweoragelemngomongapaapakarodheweke;muga-mugaGustiAllahsingngadili antaraneakulankowemiturutapasingwiskoklakoni marangaku.

33AbrambanjurkandhamarangSarai,"Lah,abdi panjenenganwonteningpangwaospanjenengan,tindakna dhatengpiyambakipunkadosingkangpanjenengananggep prayogi"SaraibanjurnindhesHagar,lanHagarbanjur mlayuninggaldhewekemenyangara-arasamun.

34MalaékatéPangérannemonidhèwèkéingpanggonané mlayu,cedhaksumur,lanngandikamarangdhèwèké,"Aja wedi,amargaAkubakalnambahiturunmu,amargakowé bakalnglairakéanaklananglanjenengnaIsmael;mulané saikibaliamenyangSarai,bendaramu,lantundhukna awakmudhéwéingsangisorétangané."

35HagarbanjurngaranipanggonansumurmauBeerLahai-Roi,kangdumunungingantaraneKadesylanaraarasamunBered.

36NalikasemanaHagarbalimenyangomahébendarané, lansawisésawetaradinaHagarnglairakéanaklanang kanggoAbram,AbrammènèhijenengIsmaelmarang Abram;Abramumurwolungpuluhenemtaunnalika nglairaké

BAB17

1Ingdina-dinaiku,ingtaunsangangpuluhsijiuripé Abram,baniKitimperangkarobaniTubal,amarganalika GustiAllahnyebarakéanak-anakémanungsainglumahing bumi,baniKitimlungalanmanggoningdataranCanopia, lanpadhambangunkutha-kuthaingkonolanmanggoning pinggirkaliTibreu

2LanbaniTubalmanggoningTuscana,lanwatesetekan kaliTibreu,lanbaniTubalmbangunkuthaingTuscanan, landhewekenyebutakeSabina,miturutjenengSabina putraneTubalbapakne,landhewekemanggoningkana ngantisaiki

3NalikasemonobaniKitimperangnglawanbaniTubal, lanbaniTubalpadhadikalahakedeningbaniKitim,lan baniKitimmatenitelungatuspitungpuluhwongsakabani Tubal

4IngwektuikubaniTubalpadhasumpahmarangbani Kitim,pangandikane:“Kowéorakenaomah-omahkaro akulanoraanawongsingkenamenehakeanakewadon marangsalahsijiningbaniKitim”

5AmarganalikasemonokabehputriTubalikuayu-ayu, amarganalikasemonooraanawongwadoning saindengingjagadsingayunekayaputri-putriTubal.

6Lankabehwongsingsenengkaroayunewanitapadha menyangputri-putriTuballannjupukbojosakawongwongmau,lanputra-putramanungsa,rajalanpangeran, singsenengbangetkaroayunewanita,njupukbojoing jamansemanasakaputri-putriTubal.

7Sawisételungtaun,sawiséwong-wongKitimsumpah marangwong-wongKitimsupayaoramènèhakéanakanakéwadondadibojoné,kira-kiraanarongpuluhwong

lanangsakawongKitimsinglungangrabianak-anaké wadonTubal,nangingoraanasingketemu.

8Amargaturun-tumurunTubalnetepisumpahesupayaora omah-omahkarowong-wongmau,lanwong-wongmau orabakalnglanggarsumpahe.

9Ingdina-dinapanen,wong-wongTubalpadhamenyang sawah-sawahkanggonjupukpanenane,nalikaparanomnomanKitimpadhanglumpuklanmenyangkuthaSabina, lansabenwonglanangnjupukprawanenomsakaputriputriTubal,lanpadhatekaingkutha-kuthanedhewedhewe

10BaniTubalkrungubabikulanbanjurpadhaperang nglawanwong-wongmau,nangingorabisangalahake wong-wongmau,amargagunungikudhuwurbangetsaka ngarepewong-wongmau,lannalikapadhangertiyenora bisangalahakewong-wongmau,banjurpadhabali menyangtanahe

11Nalikataunganti,wong-wongTubalpadhalungalan nyewaudakarasepuluhewuwongsakakutha-kuthasing cedhakkarodheweke,lanpadhaperangnglawanwongwongKitim

12LanbaniTubalperangnglawanbaniKitim,kanggo ngrusaktanahelanngganggudheweke,laning pertempuranikibaniTubalngalahakebaniKitim,lanbani Kitim,ngertiyendhewekenandhangsangsarabanget, ngangkatanak-anakesingdilairakesakaputri-putriTubal, ingtemboksingwisdibangun,supayakatoningngarepe baniTubal.

13LanbaniKitimkandhamarangwong-wongmau,"Apa kowépadhatekaarepperangkaroanak-anakmulananglan wadon,lanapakitaikioradianggepdaginglanbalungmu wiwitwektuikungantisaiki?"

14NalikabaniTubalkrungubabiki,banjurpadha mandhegperangkarobaniKitim,lanbanjurpadhalunga.

15Lanpadhabalimenyangkutha-kuthane,lanwong-wong Kitimnalikasemanapadhanglumpuklanmbangunrong kuthaingpinggirsegara,lanpadhanyebutsijiPurtulan sijineAriza

16NalikasemonoAbram,anakéTérah,umurésangang puluhsangataun.

17IngwektuikuGustiAllahngatingalmarangdhèwèké lanngandikamarangdhèwèké,"Akubakalnggawe prajanjianingantaraneAkulankowé,lanAkubakal nambahiturunmukanthiakèhbanget,lanikiprajanjian singDakgawéingantaraneAkulankowé,yaikusaben bocahlanangkududisunat,kowélanturunmusawisé kowé"

18Nalikaumurwolungdina,kududisunat,lanprajanjian ikibakalanaingdagingmuminangkaprajanjianlanggeng 19MulanejenengmuorabakalkasebutAbrammaneh, nangingAbraham,langarwamuorabakalkasebutSarai maneh,nangingSarah.

20AmargaAkubakalmberkahikowéloro,lanAkubakal nambahiturunmusawisékowé,ngantikowébakaldadi bangsagedhé,lanpararajabakalthukulsakakowé

BAB18

1Abrahambanjurtindaklannindakakekabehsing diprentahakedeningGustiAllah,sartanimbaliparawong lanangingkulawarganelanwong-wongsingdituku

nganggodhuwite,landhewekenyunatiwong-wongmau kayasingdiprentahakedeningGustiAllah.

2Oraanasiji-sijiawongsingoradisunat,lanAbrahamlan Ismaelputranepadhadisunatnganggokulitkulup;Ismael umurtelulastaunnalikadisunat.

3IngdinakateluAbrahammetusakakémahélanlungguh inglawangkanggongrasakakepanassrengéngé,nalika awakélara.

4LanGustiAllahngatingalmarangdhèwèkéingwitaraarasamunMamre,lanngutustelungmalaékatsing ngladènikanggongunjungidhèwèké,nalikadhèwèké lungguhinglawangkémah,landhèwèkéndhangaklan weruh,lananatelungwonglanangtekasakakadohan,lan dhèwèkéngadeglanmlayunemoniwong-wongmau,lan dhèwèkésujudmarangwong-wongmaulannggawawongwongmaumlebuingomahé.

5WangsulaneNabiMusamarangwong-wongmau: “Manawikulasampunmanggihsih-rahmatwontening ngarsapanjenengan,sumanggakulaaturimrikilandhahar rotisakedhik”Panjenenganebanjurmeksawong-wong mau,lanbanjurpadhamlebetNabiMusamaringibanyu lanwisuhsikile,banjurdilebokakeingsangisorewiting lawangingtarub

6Abrahambanjurmlayunjupukpedhetsingempuklan apik,banjurenggal-enggalnyembelih,banjurdiwènèhaké marangabdiné,Élièzer,supayadiolah

7AbrahambanjurnemoniSarahingkemahe,sarta ngandikamarangdheweke,"Cepet,gaweaglepungsing beciktelungsukat,ulenilangawearotikanggonutupi pancisingisinedaging"LanSarahnindakakemangkono 8Abrahambanjurenggal-enggalnggawamentega,susu, dagingsapilanwedhusgembel,banjurdipangansadurunge dagingpedhetmaumateng,lanbanjurpadhamangan

9Barengwisrampungmangan,anasijisingkandha,"Aku arepbalimrenemanehmrenemrene,lanSarah,bojomu, bakalduweanaklanang"

10Sawisékuwi,wong-wongmaubanjurpadhamangkat lanlungamenyangpanggonansingwisdiutus

11IngjamansemanakabehwongSodomlanGomora,lan sakalimangkuthamau,padhabangetdurakalandosa marangPangeranYehuwah,lanpadhagawenesuPangeran Yehuwahkanthitumindaknjijiki,lanpadhasayatuwa kanthicaranjijikilanngremehakeingngarsanePangeran Yehuwah,lanpialalankadurjananingjamansemana gedhebangetingngarsanePangeranYehuwah

12Ingtanahéwong-wongmauanalembahsingamba banget,kira-kirasetengahdinamlaku,laningkonoana sumberbanyulanakèhsuketingsakubengébanyu.

13LankabehwongSodomlanGomoralungamenyang kanakapingpapatsabentaun,karobojonelananak-anake lankabehbarangdarbeke,lanpadhabungah-bungahana ingkonokarorebanalanjogedan.

14Laningwektubungah,kabehwongbakalngadeglan nyekelgarwanetanggane,lansawetara,putri-putriprawan tanggane,lanpadhasenengkarodheweke,lansabenwong weruhgarwanelanputrineanaingtanganetangganelan orangucapsepatahtembungwae.

15Lanwong-wongmaunindakakemangkonowiwitesuk ngantibengi,lansawiseikuwonglanangpadhamulih menyangomahedhewe-dhewelanwongwadonmenyang

tendhanedhewe-dhewe;mangkonoikutansahditindakake kapingpapatsajronesetaun.

16Uganalikaanawongmancatekaingkutha-kuthalan nggawabarang-barangsingwisditukukanggodibuwang ingkana,wong-wongingkutha-kuthakasebutbakal nglumpuk,wonglanang,wongwadonlanbocah-bocah, wongenomlanwongtuwa,banjurmaraniwongkasebut lannjupukbarang-barangekanthipaksa,menehisethithik marangsabenwongngantikabehbarangsingdigawa deningsingduwemenyangtanahkasebutentek 17Lanyensingduwebarangpadukarowong-wongmau, kandhane,"Apagunanekowenindakakepagaweaniki marangaku,"banjurwong-wongmaubakalnyedhakisijisiji,lansabenwongbakalnuduhakesethithiksingdijupuk lanngecedheweke,kandhane,"Akumungnjupuksethithik singkokwenehakemarangaku."Lannalikakrunguiki sakawong-wongmaukabeh,dhewekebakalngadeglan lungasakawong-wongmaukanthisusahlangetirati, nalikakabehwongbakalngadeglanngetutakedheweke, lanngusirdhewekemetusakakuthakanthiramelanribut 18AnawonglanangsakatanahElamsinglagilelungan kanthisantai,lungguhingkuldine,nggawajubahsingapik bangetwarna-warni,lanjubahkasebutdiiketnganggotali ingkuldine

19Nalikasrengengewissurupingwayahsore,wong lanangmaulagilelungan,ngliwatilurung-lurungeSodom, landhewekenginepingkonoingwayahwengi,nanging oraanawongsingnglilanidhewekemlebuomahe.Ing wektuikuingSodomanawongdurakalannakal,pinter nindakakepiala,jenengeHedad

20.Barengweruhwonglelunganmauanainglurunglurungkutha,wongmaubanjurmaranilantakon,"Kowé sakangendilanarepmenyangngendi?"

21Wongmaubanjurmatur,"Kulabadhétindaksaking HebrondhatengÉlam,papankulaasal,lannalika srengéngésampunsurup,botenwontentiyangingkang ngidinakenkulamlebetgriya,sanajankulagadhahrotilan toyasartadamenlanpakankanggékuldikula,lankula mbotenkekuranganmenapa-menapa"

22Hedadmangsuli,"Kabehsingkokbutuhakebakal dakcaosake,nangingkoweorakenanginepingalun-alun sewengimuput"

23Hedadbanjurnggawawongmaumenyangomahe,lan dhewekenyopotjubahsakakeledainganggotali,lan nggawamenyangomahe,landhewekemenehidamenlan pakanmarangkeledaikasebutnalikawonglelungan kasebutmanganlanngombeingomaheHedad,lan dhewekenginepingkanasewengikuwi.

24Esukewonglelunganmautangiesukarepnerusake lelakone,nalikaHedadkandhamarangdheweke,"Enteni, santaiwaekarorotisethithikbanjurlunga,"wonglanang maunindakakemangkono;landheweketetepkarowong lanangmau,landhewekeloro-loronemanganlanngombe bebarenganingwayahawan,nalikawonglanangmau tangiareplunga

25LanHedadngandikamarangdheweke,"Saikiwissurup, luwihbecikkowenginepsewengimuputsupayaatimu kepenak"Landhewekemeksasupayadhewekengineping kanasewengimuput,laningdinakapindhodheweketangi esukareplunga,nalikaHedadmeksadheweke,ujar,"Coba manganrotisethithikbanjurlunga,"landhewekeugatetep

mangankarodhewekeingdinakapindho,lanbanjurwong lanangmaungadeglannerusakeperjalanane.

26Hedadbanjurkandha,"Saikiwissurup,tetepakaroaku kanggonglipuratimulansesuktangiaesuklanlungaa."

27Wonglanangmauoragelemtetepana,nangingbanjur ngadeglanmasangpelanaingkeledainé,lannalika dhèwèkémasangpelanaingkeledainé,garwanéHedad kandhamarangbojone,"Delengen,wongikiwisrongdina manggonkarokitamanganlanngombélandhèwèkéora mènèhiapa-apamarangkita,lansaikiapadhèwèkébakal lungasakakitatanpamènèhiapa-apa?"lanHedadkandha marangdhèwèké,"Menenga"

28Wonglanangmaubanjurmasangpelanaingkeledainé kanggobudhal,lannjalukHedadsupayamènèhitalilan jubahsupayabisadiiketingkeledaimau

29Hedadbanjurndangu,"Apasingkokkarepake?" Wangsulane,"Gusti,mugikersamaringikulatalilanjubah warna-warnisingpanjenenganndhelikinggriya panjenengansupadosdipunsimpen."

30Hedadbanjurmangsuliwongmau,"Ikiinterpretasi impenmu,talisingkokdeleng,tegeseuripmubakaldawa kayatali,lansawisendelengjubahsingdiwernanimaneka warna,tegesekowebakalduwekebonangguringngendi kowebakalnandurwit-witansakamanekawarnawohwohan."

31Wonglelunganmaumangsuli,"Orakayangono,gusti, amargaakutanginalikaakumenehitalilanugajubahsing ditenunkanthiwarna-warnasingbeda-beda,singwis kokcopotsakakeledaikanggodakgawa"Hedadmangsuli, "Mesthiakuwisngandhaniinterpretasiimpenmulaniku impensingapik,lanikiinterpretasine."

32Saikiparaputraningmanungsamènèhiakupatang dhuwitpérak,yaikutugaskukanggonerangakéimpèn,lan mungkowésingdakbutuhakételungdhuwitpérak.

33Wonglanangmaunesubangetkrunguomongane Hedad,banjurnangiskelara-lara,banjurnggawaHedad menyangSerak,hakimSodom.

34Wonglanangmaubanjurngaturakeprakaranemarang Serak,hakimmau,nalikaHedadmangsuli,"Orakaya ngono,nangingprakaranekayangeneikitetepana." Hakimmaubanjurkandhamarangwonglelunganmau, "Wonglanangiki,Hedad,ngomongsingbenermarang kowe,amargadhewekemisuwuringkutha-kuthaamarga bisamenehiinterpretasiimpensingakurat"

35Wonglanangmaubanjurmbengokmiturut pangandikanehakim,lanmatur,"BotenmekatenGusti, amarginalikakulamaringitalilanjubahingkangwonten ingkuldiwau,supadosdipunsimpenwontening griyanipun"Kalih-kalihipunsamipaduwontening ngarsanipunhakim,ingkangsatunggalngendika, "Mangkonoprakawisipun,laningkangsanèsipun nedahakensanès."

36Hedadbanjurkandhamarangwongmau,"Wenehana akupatangkepingperaksingdaktagihkanggointerpretasi impenku;akuorabakalmenehisanguapa-apa;lan wenehanaakubiayapapatdhaharansingkokpanganing omahku."

37WonglanangmaukandhamarangHedad,"Akubakal mbayarkowékanggoapasingtakpanganingomahmu, mungwènèhanaakutalilanjubahsingkokndheliking omahmu"

38LanHedadmangsuliingngarepehakimlankandha marangwongmau,"Apaakuorawisngandhani interpretasiimpenmu?Talitegeseumurmubakaldawa kayatali,lanjubah,yenkowebakalduwekebonanggur ingngendikowebakalnandurkabehjiniswitwoh-wohan."

39Ikiinterpretasisingbenersakaimpenmu,saikiwenehna akupatangkepingperaksingdakkarepakeminangkaganti rugi,amargaakuorabakalmenehisangumarangkowe.

40Wonglanangmaubanjurmbengokkrungutembunge Hedadlankaloronepadhapaduanaingngarepehakim,lan hakimmaumrentahakeparaabdine,singbanjurngusir dhewekesakaomahkanthikesusu

41Lanwong-wongSodompadhalungakaropadudonsaka hakim,nalikawong-wongSodomkrungu,lanpadha nglumpukingsakubengelanpadhanguwuh-uwuhmarang wongliyomau,lanpadhangusirdhewekesakakutha kanthikesusu

42Wonglanangmaubanjurnerusakelakunenunggang kuldinekanthirasagetir,sedhihlannangis.

43Nalikaisihanaingdalan,dhèwèkénangismergaapa singwiskedadeyankarodhèwèkéingkuthaSodomsing rusakkuwi.

BAB19

1Kutha-kuthaSodomduwépapathakimkanggopapat kutha,lanikijeneng-jenengé,SerakingkuthaSodom, SharkadingGomora,ZabnakingAdma,lanMenoning Zeboyim

2LanEliezer,abdineAbraham,menehijenengsingbedabedamarangwong-wongmau,landhewekengowahiSerak dadiShakra,SharkaddadiShakrura,ZebnacdadiKezobim, lanMenondadiMatzlodin

3Lanamargasakakekarepanepapathakim,wong-wong SodomlanGomoranggaweambeninglurung-lurung kutha,lanyenanawongsingtekaingpanggonaniki, dhewekebakaldicekellandigawamenyangsalah sawijiningamben,lankanthipaksadikonturuingkono 4Nalikapanjenenganeturu,anawongtelungadeging sandhingesirahelanteluingsandhingesikile,lanngukur dawaneambene,lanyenwonglanangmaukurangsaka ambene,enemwongikibakalngulurdhewekeingsaben pucuke,lannalikadhewekembengokmarangwong-wong mau,wong-wongmauoramangsuli

5Lanyendhewekeluwihdawatinimbangamben,loro sisihambeningsabenpucukbakaldigabungake,nganti wongkasebuttekangapurapati

6Nangingnèkdhèwèkéterusnguwuh-uwuhmarang wong-wongmau,wong-wongmaubakalmangsuli,"Kaya ngonokuwibakalditindakkémarangwongsingmlebuing negarakita"

7Barengwong-wongingkuthaSodomkrungubabiku kabeh,banjurpadhaoragelemmrana

8Nalikaanawongmiskintekaingtanahé,wong-wong maubakalmènèhidhèwèképéraklanemas,lan ngumumakéingsakubengingkuthasupayaoramènèhi dhèwèkésepotongroti,lanyènwongmancamautetepana ingkonosawetaradina,lanmatiamargakeluwen,amarga orabisaéntuksepotongroti,mulanalikawongmiskinmau mati,kabèhwongingkuthabakaltekalannjupukpérak lanemassingwisdiwènèhakémarangdhèwèké

9Lanwong-wongsingbisangenaliperakutawaemassing diwenehakemarangdhewekenjupukmaneh,lannalika sedadhewekeugangrebutsandhangane,lanpadhapadu babaganiku,lansapasingngalahakekancanenjupukiku.

10Sawisékuwi,mayitedigawalandikuburingsangisore grumbulaningara-arasamun;kayangonokuwising ditindakakesabendinamarangsapawaésingtekalanmati ingtanahé.

11Sawisésawetarawektu,SarahngutusEliezermenyang Sodom,nemoniLutlantakonbabagankaslametané

12EliezerbanjurlungamenyangSodom,lanketemukaro wongSodomsinglagigelutkarowongliya,wongSodom maubanjurngrebutkabehsandhanganewongmiskinmau lanlunga

13WongmlaratikibanjursesambatmarangEliezerlan ndedongasupayasih-rahmatediduwenideningwong Sodommauditanggungdeningdheweke

14Wongmaubanjurkandha,"Yagénékowétumindak kayangonomarangwongmiskinsingtekaingtanahmu?"

15WongSodommaubanjurmangsuliEliezer,"Apawong ikisedulurmu,utawaapawongSodomngangkatkowé dadihakimingdinaiki,kokkowéngomongbabwong iki?"

16EliezerpadukarowongSodommergawongmlaratmau, lannalikaEliezernyedhakarepnjupukklambinewong mlaratmau,wongmaucepet-cepetnggebugbathuke Eliezernganggowatu

17GetihmilisakabathukeEliezer,lannalikawongmau weruhgetihmau,banjurnyekelEliezerkarokandha, "Wenehanaupahkuamargawisnyingkirakegetihalasing anaingbathukeiki,amargakayangonokuwiadatlan ukumingnegarakita"

18Eliezerbanjurkandha,“Kowéwisnglaraniakulan njalukakumbayarupahmu.”Eliezeroragelem ngrungokakeomonganéwongSodommau

19WongmaubanjurnyekelEliezerlandigawamenyang ngarsaneSakra,hakimSodom,supayadiadili.

20Wonglanangmaubanjurmaturmaranghakim,"Dhuh bendara,tiyangpunikasampuntumindakmakaten,amargi kulanabrukpiyambakipunngginakakenwatungantos getihipunmilisakingbathuke,lanpiyambakipunboten kersamaringiupahkula"

21HakimmaukandhamarangEliezer,"Wongiki ngomongsingbenermarangkowé,wenehanaupahé, amargaikiadatistiadatingtanahkita"Eliezerkrungu omonganéhakimmau,banjurngangkatwatulannabruk hakimmau,lanwatumaunabrukbathuké,langetihémili metusakabathukéhakimmau.Eliezerkandha,"Yeniki adatistiadatingtanahmu,wenehanamarangwongikiapa singkudunedakwènèhakémarangdhèwèké,amargaiki wisdadikeputusanmu,kowésingmutusaké"

22EliezerbanjurninggalwongSodommaukarohakim mau,lanhakimmaubanjurlunga

23NalikapararajaingElamperangkaropararajaing Sodom,pararajaingElamngrebutkabehbandhaneSodom, lanLotugaditawan,karobandhane,lannalikadikabari marangAbraham,dhewekebanjurperangkaropararaja ingElam,landhewekengrebutmanehkabehbandhaneLut lanugabandhaneSodomsakatangane

24IngwektuikugarwaneLutnglairakeanakwadon,lan LutmenehijenengPaltith,amargadhewekengucap,

"AmargaGustiAllahwisngluwaridhewekelankabeh kulawarganesakapararajaElam."LanPaltith,putrineLut, wisgedhe,lansalahsawijiningwongSodomnjupuk dhewekedadibojone.

25Anawongmiskintekaingkuthakonoarepgolek pangan,landhewekemanggoningkonosawataradina,lan kabehwongSodomngetokakeadatistiadatsupayaora menehiwongmaumangansepotongrotiwae,ngantiwong maumatiinglemah,lanwong-wongSodomnindakake mangkono

26Paltith,putrineLut,weruhwonglanangikingglethak inglurung-lurungamargakeluwen,lanoraanasing menehiapa-apakanggonjagadheweketetepurip,mula dhewekemehmati

27Atinéwongwadonmaukebakwelasmarangwong lanangmau,muladhèwèkémeneng-menengngekèkiroti marangwonglanangmaungantipirang-pirangdina,lan nyawanéwonglanangmaudadisegermanèh

28Amarganalikadhewekemetunjupukbanyu,dheweke nyelehakerotiingkendibanyu,lannalikadheweketekan panggonanewongmlaratmau,dhewekenjupukrotisaka kendilanmenehiwongmaumangan;kayangonokuwi singditindakakepirang-pirangdina

29LankabehwongingSodomlanGomorapadhagumun, kepiyecaranewongikibisatahankeluwenngantipirangpirangdina

30Lanpadharembugansijilansijiné,"Ikimungamarga dhèwèkémanganlanngombé,amargaoraanawongsing bisatahankeluwenngantipirang-pirangdinautawaurip kayawongiki,tanpaowahraine;lananatelungwongsing ndhelikingpanggonanéwongmlaratkuwi,kanggongerti sapasingnggawarotikanggodipangan"

31Paltith,putrineLut,metuingdinaikukanggonjupuk banyu,landhewekenyelehakerotiingkendibanyune,lan dhewekebanjurlunganjupukbanyusakaomahewong mlaratmau,landhewekenjupukrotisakakendimaulan menehakemarangwongmlaratmaulanwongmlaratmau mangan

32WongtelumauweruhapasingditindakakePaltith marangwongmlaratmau,banjurpadhakandhamarang dheweke,"Kowésingndhukungdhèwèké,mulané dhèwèkéorakeluwen,oraowahrupané,utawamatikaya liyané."

33Wongtelumaubanjurmetusakapanggonanendhelik, lannjupukPaltithlanrotisinganaingtanganewong mlaratmau.

34LanpadhanyekelPaltithlannggawadhewekemenyang ngarepeparahakim,lanpadhakandhamarangwong-wong mau,"Kayamangkonodhewekenindakake,landheweke singnyedhiyakakerotimarangwongmiskin,mulane dhewekeoramatisajronewektuiki;saikimulane wenehanamarangkitapaukumansingkuduneditampa wongwadonikiamargawisnglanggarhukumkita"

35Wong-wongSodomlanGomorapadhanglumpuklan ngobonggeniinglurung-lurungkutha,wongwadonmau dicekellandibuwanginggeni,ngantiwongwadonmau kobongdadiawu.

36IngkuthaAdmaanawongwadonsingpadhanglakoni kayangonomarangdheweke

37AnawonglelungansingtekaingkuthaAdmalannginep ingkonosewengimuput,kanthiniyatmulihingwayah

esuk,banjurlungguhingngareplawangomahbapakne wongwadonenommau,amargasrengengewissurup nalikatekaningkono;lanwongwadonenommauweruh wonglanangmaulungguhinglawangomah.

38Wongmaubanjurnjalukbanyungombemarangwong wadonmau,lanwongwadonmaumangsuli,"Sapakowe?" Wangsulanewongmau,"Dinaikiakulagibudhal,lan tekankenenalikasrengengewissurup,mulaakubakal nginepingkenesewengimuput,lansesukesukakubakal tangiesuklannerusakelelakonku"

39Prawanmaubanjurmlebuomahlannjupukrotilan banyukanggodipanganlandiombe

40Prakaraikibanjurdingertenideningwong-wongAdma, mulapadhanglumpuklannggawabocahwadonmau menyangngarepeparahakim,supayadiadiliamarga tumindake.

41Hakimmaukandha,"Wongwadonikikududiukum patiamargadhewekenglanggarangger-anggeringToret kita,lanmulaneikikeputusansinganagandhenganekaro dheweke"

42Wong-wongingkutha-kuthamaupadhanglumpuklan nggawaprawanmaumetu,lanngolesidhewekenganggo madusakasirahngantitekansikil,kayasingwis diputusakedeninghakim,landhewekedidekakeing ngarepetawonsingnalikaikuanaingsarange,lantawontawonmaumaburmenyangdhewekelannyengatdheweke ngantikabehawakedadibengkak

43Wanitaenommaubanjurnjeritamargaanatawontawonmau,nangingoraanasingnggatekakeutawawelas asihmarangdheweke,lantangisengantitekanswarga

44GustiAllahmurkamarangikilanmarangsakèhing panggawénékutha-kuthaSodom,amargawong-wongmau duwépangansingakèh,lantentremingantarané,nanging isihoragelemnyukupikabutuhanéwong-wongmiskinlan wong-wongsingmlarat,laningjamansemanatumindak alalandosa-dosanédadigedhéingngarsanéGustiAllah

45GustiAllahbanjurutusannimbaliloromalaékatsing wistekaingomahéAbraham,supayanumpesSodomlan kutha-kuthané

46Sawisémanganlanngombé,paramalaékatmaupadha ngadegsakalawangékémahéAbraham,laningwayahsoré tekanSodomLutlagilungguhinggapuranéSodom Barengweruhparamalaékatmau,dhèwèkéngadegnemoni paramalaékatmau,sartasujudinglemah

47Wongmaubanjurdipeksabangetlandigawamlebuing omahé,sartadiwènèhipangan,lanpadhanginepsewengi ingomahé

48ParamalaékatmaubanjurngandikamarangLut, "Tangia,lungaasakapanggonaniki,kowélankabèh bandhané,supayakowéoratumpesdéningdurakanékutha iki,amargaGustiAllahbakalnumpespanggonaniki"

49ParamalaékatmaubanjurnyekeltanganéLut,bojoné, anak-anaké,lankabèhbarang-barangé,banjurdigawametu landilebokakéingnjabakutha-kutha

50Wong-wongmaubanjurkandhamarangLut,"Lungaa, nylametakenyawamu!"Lutbanjurmlayukarosakehe bandhane.

51GustiAllahbanjurnurunakeudanweliranglangeni sakaswargamarangSodomlanGomorasartamarang sakehingkuthamau.

52LanPanjenenganéngrubuhakekutha-kuthaiki,kabèh dataranlankabèhpedunungingkutha-kutha,lanapawaé singthukulinglemah;lanAdo,garwanéLot,noleh menyangmburikanggondelengkarusakanékutha-kutha mau,amargawelaséowahmergaanak-anakéwadonsing tetepanaingSodom,amargaanak-anakéwadonoramèlu dhèwèké

53Nalikadhewekenolehmburi,dhewekedadituguuyah, lanisihanaingpanggonankasebutngantisaiki

54Sapi-sapisinganaingkonosabendinandilatuyah ngantitekanpucukesikile,laningwayahesukuyahmau thukulmaneh,lanngantisaikiuyahmaudidilatmaneh

55Lutlananak-anakéwadonlorosingisihanaingkono padhamlayulanngungsimenyangguwaAdulam,lan padhamanggoningkonosawatarawektu

56Esuke,Abrahamtangi,ndelengapasingwiskedadeyan karokutha-kuthaSodom;landhewekendelenglanweruh kukuskutha-kuthapadhakumelunkayakukuspawon

57Lutlananakwadonlorotetepanaingguwa,lanpadha ngombeanggurmarangbapakne,lanbanjurturukaro bapakne,amargapadhakandhaoraanawonglananging bumisingbisanuwuhakewijisakadheweke,amarga padhamikiryenkabehbumiwisrusak

58Wongloromaubanjurturukarobapakne,sartabanjur ngandhutlannglairakeanaklanang.Anakesingmbarep menehijenengmaranganakemauMoab,ujare:“Akukang ngandhutdhewekesakabapakku,dhewekeikuleluhure wongMoabngantisaiki.”

59LansingenomugangaranianaklanangBenami;iku dadileluhurebaniAmonngantisaiki

60Sawiséiki,Lotlananak-anakéwadonlorolungasaka kana,landhèwèkémanggoningsabrangKaliYordankaro anak-anakéwadonlorolananak-anakélanang,lananakanakéLotwisgedhé,lanpadhalungalannjupukbojosaka tanahKanaan,lanpadhaduwéanaklanpadhabebranahan lantambahakèh

BAB20

1NalikasamanaAbrahambudhalsakawittarbantining Mamre,menyangtanahFilistin,lanmanggoningGerar; nalikataunkapingrongpuluhlimaAbrahamanaingtanah Kanaan,lansatustaunuripéAbraham,dhèwèkétekan GeraringtanahFilistin

2Nalikapadhatekaningtanahkono,Yakubkandhakaro Sarah,garwane,“Sapawaésingtakonmarangkowé, kandhaanèkkowéikiadhiku,supayakitabisangindhari pialanéwong-wongingtanahkono.”

3NalikaAbrahammanggoningtanahFilistin,paraabdine Abimelekh,rajaFilistin,weruhyenSarahayubanget, banjurpadhatakonbabagandheweke,lanAbraham mangsuli,"Dhewekeikusadulurkuwadon."

4ParaabdineAbimelekhbanjursowanmaranging ngarsaneAbimelekhlanmatur:“Anawonglanangsaka tanahKanaantekalanmanggoningtanahkene,lan dhewekeduwesadulurwadonsingayubanget”

5LanAbimelekhkrungutembung-tembungeparaabdine singmemujiSarahmarangdheweke,lanAbimelekhngutus parapunggawane,landhewekenggawaSarahmenyang ngarsaneSangPrabu.

6SarabanjurtekaningomahéAbimelekh,lanSangPrabu pirsayènSaraikuayurupané,landhèwèkébanget disenengidéningSangPrabu

7Banjurdhèwèkényedhakiwongwadonmaulantakon, "Sapawonglanangsingngajakkowétekaingtanahkita?" Sarahmangsuli,"Ikusedulurkulanang,lanakulan dhèwèkétekasakatanahKanaanarepmanggoningngendi waésingisatakoleh."

8AbimelekhbanjurngandikamarangSarah,"Lahtanahku anaingngarepmu,panggonanakakangmuingendiwaeing tanahikisingkokkarepake,lanikudadikuwajibankita kanggongangkatlanngangkatdhewekeluwihdhuwur tinimbangkabehwongingtanahiki,amargadhewekeiku kakangmu"

9AbimelekhbanjurutusannimbaliAbraham,lanAbraham banjursowanmarangingngarsaneAbimelekh.

10AbimelekhbanjurngandikamarangAbraham,"Lah, akuwismrentahakesupayakowediurmatikayasing kokkarepakemargasakaadhimuSarah."

11AbrahambanjurbudhalsakangarsaneSangPrabu,lan peparingeSangPrabudiiringake

12Kayaingwayahsore,sadurungewongturu,raja lenggahingdhampare,lanpanjenenganesarengantiesuk

13SangPrabubanjurngimpiyenanamalaekatePangeran Yehuwahkangrawuhkaropedhangkangdiunusing tangane,lanmalaekatengadegingsandhingeAbimelekh, lankepenginmatenidhewekenganggopedhangSang Prabuwedibangetingsajroningimpene,banjurngandika marangmalaekatemau:“Apadosakumarangkowe,kok kowetekaarepmateniakunganggopedhangmu?”

14MalaékatmaubanjurngandikamarangAbimelekh, "Kowébakalmatimergawongwadonsingkokgawa menyangomahmuwingibengi,mergawongwadonkuwi wisduwébojo,bojonéAbrahamsingtekaingomahmu. Mulané,baliknawonglanangkuwidadibojoné,merga dhèwèkékuwibojonéYènkowéorambalekakédhèwèké, ngertiayènkowémesthibakalmati,kowélankabèhsing nduwènikowé"

15IngwayahwengiikuanapanjeritrameingtanahFilistin, lanwong-wongingkonoweruhwonglanangngadegkaro pedhangterunusingtangane,banjurdhewekenyerang wong-wongingkononganggopedhang,malahdheweke terusnyerangwong-wongmau.

16LanMalaékatéPangéranngalahakésaklumahingtanahé wongFilistiningwayahwengiiku,lananakekacauan gedhéingwayahwengiikulaningwayahésuké.

17Lansabenguwagarbalankabehgetihenpadhaditutup, lanastanePangeranYehuwahnunggilkarowong-wong mauamargaSarah,garwaneAbraham,singwisdijupuk deningAbimelekh

18EsukeAbimelekhtangikanthirasawedilanbingung sartawedibanget,banjurutusannimbaliparaabdine,lan nyritakakeimpenemarangwong-wongmau,lanwongwongmaupadhawedibanget

19Anawonglanangsingngadegingtengah-tengahepara abdineSangPrabu,maturmarangSangPrabu:“DhuhSang Prabu,panjenenganmugikersambalekakentiyangestri punikadhatenggarwanipun,amargitiyangestripunika garwanipun,amargitiyangestripunikaugisampunnate ngalamikadosmakatentumrapSangPrabuMesirnalika tiyangpunikarawuhingMesir”

20LanYakubkandhababgarwane,"Ikusadulurkuwadon, amargakayangonokuwiadatsabendheweketekalan manggoningtanahsingditinggali"

21SangPrabuPringonbanjurutusannjupukwongwadon ikidadigarwanelanPangeranYehuwahndhatengake pageblugkangnggegirisimarangSangPrabuPringon ngantiSangPrabuPringonmbalekakewongwadonmau marangbojone.

22Mulanesaiki,dhuhSangPrabu,mugiPaduka nguninganiapasingkedadeyanwingibengiing salumahingnagara,amargaanarasakuwatirlanlarasarta ratapansinggedhebanget,lankitangertimanawaiku amargawongwadonsingpanjenengankawin.

23Mulanesaiki,baliknawongwadonikimarangbojone, supayaorakayasingdialamiFiraun,rajaMesir,lan rakyate,supayakitaoramati.Abimelekhcepet-cepet nimbaliSarah,landhewekesowaningngarsane,lan Abrahamnimbali,lanAbrahamsowaningngarsane

24Abimelekhbanjurngandikamarangwong-wongmau: “Apasebabekowepadhangakuyenkoweikusadulur, mangkaakukoknjupukwongwadonikidadibojoku?”

25Abrahamkandha,"Akumikirakubakalmatimerga bojoku"Abimelekhnjupukwedhuslansapi,abdilanang lanwadon,lansewudhuwitperak,banjurdiwenehake marangAbraham,lanSarahdibalèkakémarangAbraham. 26AbimelekhbanjurngandikamarangAbraham:“Lahiki kabehtanahanaingngarepmu,manggonaingkono,ing ngendiwaesingkokkarepake.”

27AbrahamlanSarah,garwane,banjurlungasaka ngarsaneSangPrabukanthipakurmatanlanrasahormat, lanbanjurmanggoningtanahkasebut,yaikuGerar.

28LankabehwongingtanahFilistinlanparaabdineraja isihnandhanglara,amargapageblugsingditimbulake malaekatmarangdhewekesewengimuputmergaSarah.

29AbimelekhbanjurutusannimbaliAbraham,aturé, "PanjenengankersaandedongadhatengPangéran,Allah panjenengan,supadosPanjenenganipunnyingkiraken tiyangingkangpejahmenikasakingtengah-tengahkita"

30AbrahamndedongakanggoAbimelekhlanrakyaté,lan GustiAllahmirengpandonganéAbraham,lan PanjenenganémarasakéAbimelekhlankabèhrakyaté

BAB21

1Nalikasemono,sawisésetaunpatangsasiAbraham manggoningtanahFilistiningGerar,GustiAllahnuweni Sarah,lanGustiAllahngélingiSarahSarahngandhutlan nglairakéanaklanangkanggoAbraham.

2Abrahammenehijenengmaranganakesinglair,singlair sakaSarah,yaikuIshak

3AbrahamnyunatiputraneIskaknalikaumurwolungdina, kayasingdiprentahakeGustiAllahmarangturunesawise dheweke;lanAbrahamumursatustaunlanSarahumur sangangpuluhtaun,nalikaIskaklairsakadheweke

4Bocahemausayagedhelandisapih,lanAbraham nganakakepestagedheingdinaIshakdisapih

5SemlanEbersartasakehingwongkanggedheingnagara iku,sartaAbimelekh,rajawongFilistin,dalasanpara abdine,lanPikhol,senapatiningwadya-balane,padhateka manganlanngombesartaseneng-senengingpestakang dianakakedeningAbrahamingdinaIskak,putrane,disapih

6Terah,bapaknéAbraham,lanNahor,seduluré,ugateka sakaHaran,karokabèhbandhané,mergapadhabungah bangetnalikakrungunèkSarahwisduwéanaklanang

7Wong-wongmaubanjurpadhasowanmarangngarsane Abraham,sartapadhamanganlanngombeingpestakang dianakakedeningAbrahamnalikadinaIskakdisapih

8TerahlanNahorpadhabungahkaroAbraham,lanbanjur manggonkaroAbrahamngantipirang-pirangdinaanaing tanahFilistin

9NalikasamanaSerugbinRehutilardonya,ingtaun kapisansawiselairéIskakbinAbraham 10Serugumurérongatustelungpuluhsangataun,banjur tilardonya.

11NalikasemonoIsmael,putraneAbraham,wisgedhe; umurepatbelastaunnalikaSarahnglairakeIskakkaro Abraham.

12GustiAllahnunggilkaroIsmael,putraneAbraham,lan dhewekesayagedhe,sinaunggunakakegandhewalandadi pemanah.

13NalikaIshakumurlimangtaun,dhèwèkélungguhkaro Ismaelinglawangkémah

14IsmaelbanjursowanmarangRamaIskaklanlungguh madhepmarangRamaIskak,banjurnjupukgandhewa, ngunuslanmasangpanahinggandhewamau,sartaniyat arepmateniRamaIskak.

15SarahweruhtumindaksingdikarepakeIsmaelmarang putraneIshak,landhewekesedhihbangetamargaputrane, muladhewekeutusannimbaliAbraham,lankandha marangdheweke,"Tundhungenabdiwadonikilanputrane, amargaputraneorabakaldadiahliwariskaroanakku, amargakayangonosingdikarepakeIsmaelkanggo nindakakemarangAbrahamdinaiki"

16AbrahamngrungokakeswaraneSarah,lantangiesukesuk,njupukrolasrotilansakbotolbanyusing diwenehakemarangHagar,lanngongkondhewekelunga karoputrane,lanHagarlungakaroputranemenyangaraarasamun,landhewekemanggoningara-arasamunParan karopendudukara-arasamun,lanIsmaelikupemanah,lan dhewekemanggoningara-arasamunngantisuwe

17Sawisékuwi,dhèwèkélanibunélungamenyangtanah Mesir,lanmanggoningkanaHagarbanjurnjupukbojo kanggoanakésakaMesir,jenengéMériba

18GarwaneIsmaelbanjurngandhutlannglairakeanak lanangpapatlananakwadonloro,lanIsmael,ibune, garwanelananak-anakebanjurlungalanbalimenyangaraarasamun.

19Lanpadhagawetendaingara-arasamun,panggonane manggon,lanpadhateruslelunganlanbanjurngasosaben wulanlansabentaun

20GustiAllahmaringiIsmaelwedhusgembel,sapi,lan tendamergasakaAbraham,bapakné,lanwongmausaya tambahakèhraja-kayané.

21LanIsmaelmanggoningara-arasamunlaningtendatenda,lelunganlanngasongantisuwe,landhewekeora weruhrainebapakne

22Sawisésawetarawektu,AbrahamkandhakaroSarah, garwané,"AkuareplunganemonianakkuIsmael,merga akukepénginbangetnemonidhèwèké,mergaakuwis suwéoranemonidhèwèké"

23Abrahamnungganguntamenyangara-arasamun kanggonggolekiputraneIsmael,amargadhewekekrungu

yenputranemaumanggoningtendaingara-arasamun karokabehbarangdarbeke.

24LanAbrahamlungamenyangara-arasamun,lantekan ingtarubeIsmaelkira-kiraawan,landheweketakon babaganIsmael,landhewekenemokakegarwaneIsmael lungguhingtarubkaroanak-anake,lanIsmael,bojonelan ibuneoraanaingkono

25AbrahamtakonmaranggarwaneIsmael,"Ismaellunga menyangngendi?"Wangsulane,"Dhewekewismenyang ara-arambebedhag,"lanAbrahamisihnunggangunta, amargadhewekeoragelemmudhunmenyanglemahkaya singwisdijanjekakemaranggarwaneSarahyendheweke orabakalmudhunsakaunta.

26AbrahambanjurkandhakarogarwaneIsmael,"Anakku wadon,wenehanaakubanyusethithiksupayaakubisa ngombe,amargaakuwiskeselbangetkarolelungan."

27GarwaneIsmaelmangsulilankandhamarangAbraham, "Kitaoraduwebanyuutawaroti,"landheweketerus lungguhingkemahlanoranggatekakeAbraham,lanora takonsapadheweke

28Nangingdhèwèkélaginggebugianak-anakéingkémah, landhèwèkéngipat-ipatianak-anaké,landhèwèkéuga ngipat-ipatibojonéIsmaellannyepelekakédhèwèké,lan Abrahamkrungutembung-tembungégarwanéIsmael maranganak-anaké,landhèwèkénesubangetlanora seneng

29Abrahambanjurnimbaliwongwadonmausakaing kemahsupayametunemonidheweke,lanwongwadon maubanjurngadegmadhepAbraham,amargaAbraham isihnunggangunta

30AbrahambanjurkandhakarogarwaneIsmael,"Nalika bojomuIsmaelwismulih,kandhaaikimarangdheweke, 31AnawongtuwasakatanahFilistintekamrenearep nggolekikowe,lankayangonorupanelanawake;akuora takonsapadheweke,lanamargakoweoraanaingkene, dhewekengomongkaroakulankandha,"NalikaIsmael bojomubali,kandhaa,wongikikandha,'Nalikakowe mulih,copotenpakukemahsingwiskokpasangingkene, lanpasangpakuliyaneingpanggonane"

32Abrahamwisrampungparingprentahmarangwong wadonmau,banjurbudhalnumpakuntamulih

33SawiséIsmaelmulihsakapangoyak,dhèwèkélanibuné balimenyangkémah,langarwanéngomongkarodhèwèké, 34AnawongtuwasakatanahFilistintekanggolekikowe, lankayangonorupanelanawake;akuoratakonsapa dheweke,lanamargakoweoraanaingomah,dheweke kandhamarangaku,'Nalikabojomumulih,kandhaa marangdheweke,mangkenekandhanewongtuwamau, 'Copotpathoktendasingwiskokpasangingkenelan pasangpathokliyaneingpanggonane'"

35LanIsmaelkrungutembungegarwane,landheweke ngertiyenikubapakne,langarwaneorangajenidheweke.

36Ismaelngertitembung-tembungebapaknemarang garwane,lanIsmaelnggatekakeswaranebapakne,lan Ismaelmbuwangwongwadonmaulandhewekelunga

37SawisékuwiIsmaellungamenyangtanahKanaan,lan njupukbojoliyané,banjurdigawamenyangkémahé, menyangpanggonansingnalikasemanadipanggoni

38Sawisételungtaun,Abrahamkandha,"Akuareplunga manèhnemoniIsmael,anakku,mergaakuwissuwéora ketemukarodhèwèké"

39Landhèwèkénungganguntanélanlungamenyangaraarasamun,lantekankémahéIsmaelkira-kirawayahawan. 40LandheweketakonbabaganIsmael,langarwanemetu sakatendalandhewekekandha,"Dhewekeoraanaing kene,amargadhewekewislungambebedhagingara-ara, lanmenehipangananunta"Lanwongwadonmaukandha marangAbraham,"Bendara,manggalebetmenyangtenda, lanmanganrotisethithik,amargajiwamumesthikesel amargalelungan"

41Abrahambanjurngandikamarangdheweke,"Akuora bakalmandhegamargaakukesusunerusakelelakonku, nangingwenehanaakubanyusethithikkanggongombe, amargaakungelak."Wongwadonmaucepet-cepetmlayu menyangtendalannggawabanyulanrotikanggoAbraham, singdisedhiyakakeingngarepelandhewekenjaluksupaya dhewekemangan,landhewekemanganlanngombelan atinelegalandhewekemberkahiputraneIsmael

42Sawisérampungmangan,IsmaelmemujiGustiAllah, banjurkandhakarogarwanéIsmael,"NalikaIsmaelmulih, kandhaaikimarangdhèwèké,

43AnawongtuwasakatanahFilistintekamrenelantakon babkowe,nangingkoweoraanaingkene;akubanjur nggawarotilanbanyukanggodheweke,banjurmanganlan ngombesartaatinedadilega

44Landhèwèkéngandikamarangaku:NalikaIsmael, bojomu,kowékandhaa,Pakunékémahsingkokduwèniiki apikbanget,ajadicopotsakakémahé

45SawiséAbrahamrampungngongkonwongwadonmau, dhèwèkébanjurnumpakjaranmulihmenyangomahé menyangtanahFilistin;lannalikaIsmaeltekaingkémahé, garwanémetunemonidhèwèkékanthirasabungahlanati singbungah

46Wongwadonmaubanjurmatur,"Wontentiyangsepuh sakingtanahFilistin,lanmakatenrupanipun,tiyangwau natenatetindakdhatengpanjenengan,nanging panjenenganbotenwonteningmrikiKulalajengmendhet rotilantoya,tiyangwaulajengdhaharlanngombe,saha manahipundadosayem"

47Landhèwèkéngandikamarangaku,"NalikaIsmael, bojomu,kandhaamarangdhèwèké,'Pakunékémahsing kokduwèniikiapikbanget,ajadicopotsakakémah'" 48LanIsmaelngertiyenikubapakne,langarwanewis ngajenidheweke,lanGustiAllahmberkahiIsmael.

BAB22

1Ismaelbanjurngadeglannggawagarwane,anak-anake, kewan-kewanelankabehbarangdarbeke,banjurbudhal sakakonomenyangtanahFilistinmenyangomahebapakne 2AbrahamcritakaroIsmael,putrane,babtransaksikaro garwanesingpertamasingdijupukIsmael,miturutapa singditindakake.

3Ismaellananak-anakémanggonkaroAbrahamnganti suwéingtanahkono,lanAbrahammanggoningtanahé wongFilistinngantisuwé

4Landina-dinanesayatambahlantekanrongpuluhenem taun,lansawiseikuAbrahamkaroparaabdinelankabeh duwekelungasakatanahFilistinlanpindhahmenyang papansingadohbanget,lanpadhacedhakkaroHebron,lan padhamanggoningkono,lanparaabdineAbraham ngeduksumurbanyu,lanAbrahamlankabehduweke

manggoningcedhakbanyu,lanparaabdineAbimelekh rajaFilistinkrungulaporanyenparaabdineAbrahamwis ngeduksumurbanyuingwatestanahkasebut

5Wong-wongmaubanjurpadhapadukaroparaabdine Abraham,sartapadhangrampoksumurgedhesingwis digali

6NalikaAbimelekh,rajaFilistin,krungubabiku,banjur sowanmarangRamaAbrahamkaroPikhol,panglimane, lanwongrongpuluhwongmauAbimelekhrembugan karoRamaAbrahambabaganparaabdine,lanRama AbrahamndukaniAbimelekhbabagansumursing dirampokdeningparaabdine

7AbimelekhbanjurkandhamarangAbraham,"DemiGusti Allahsinggesang,singnitahakébumiiki,akudurungtau krungubabtumindaképaraabdikumarangparaabdimu ngantisaiki."

8Abrahambanjurnjupukcempewadonpitulan diwenehakemarangAbimelekh,karokandhane:“Aku ndedonga,jupukikisakatanganku,supayaikidadi paseksenkanggoakuyenakusingndhudhuksumuriki” 9Abimelekhbanjurnjupukcempewadonpitusing diwenehakedeningAbraham,amargaAbrahamugawis menehisapilanlembuakehbanget,lanAbimelekhsumpah marangAbrahambabagansumurkasebut,mulanesumur kasebutdiaraniBersyeba,amargaingkonokaloronepadha sumpah

10SakaronebanjurpadhagaweprajanjianingBersyeba, lanAbimelekhbanjurbudhalkaroPikhol,senapatining wadya-balane,lansakehebalane,banjurpadhabali menyangtanahFilistinAbrahamlansakehebandhane padhamanggoningBersyebalanmanggoningtanahkono ngantisuwe

11AbrahamnandurwitgedheingBersyeba,landheweke nggawepapatgapurasingmadheppapatsisihbumi,lan dhewekenandurkebonangguringkono,supayayenana wonglelungansingtekamenyangAbraham,dheweke bakalmlebugapuraapawaesinganaingdalane,lantetep anaingkono,mangan,ngombe,lanwareg,banjurbudhal 12AmargaomahéAbrahamtansahmbukakanggopara putranémanungsasingliwatlanbali,singsabendinateka manganlanngombeingomahéAbraham

13LansabenwongsingluwelantekaingomaheAbraham, Abrahambakalmenehirotisupayadhewekebisamangan lanngombelanwareg,lansabenwongsingtekatanpa busanamenyangomahebakalnganggosandhangansing dipilih,lanmenehiperaklanemaslanngandhanidheweke babaganGustisingwisnitahakedhewekeingbumi;iki ditindakakeAbrahamsajroneuripe.

14Abrahamlananak-anakésartakabèhbandhanépadha manggoningBersyeba,sartangadegakékémahénganti tekanHebron

15Nahor,saduluréAbraham,lanbapaknésartakabèh bandhanépadhamanggoningHaran,amargaorapadha tekakaroAbrahammenyangtanahKanaan

16Nahorlairanak-anaklanang,patutankaroMilka,putri Haran,sadulureSarah,garwaneAbraham

17IkiasmaneparaputraneRamaAbraham:Us,Bus, Kemuel,Kesed,Haso,Pildash,TidlaflanBetuel,kabeh wolungputraIkukabehputraneMilka,singlairsaka Nahor,sadulureAbraham.

18Nahorduwéselir,jenengéReuma,landhèwèkéuga duwéanaklanangpapat,yaikuZebah,Gakhash,Takhsh lanMaakha

19Anak-anakeNahorikurolaslanang,kejabaanak-anake wadon,landhewekeugaduweanak-anaklanangsinglair ingHaran

20ParaputraneUs,putraneNahorsingmbarep,yaikuAbi, Keref,Gadin,Melus,lanDeborah,sadulurewadon.

21ParaputraneBusyaikuBerachel,Naamath,Syewalan Madonu

22ParaputraneKemuelyaikuAramlanRekhob

23ParaputraneKesedyaikuAnamlekh,Mesai,Benonlan Yifi;lanparaputraneHazoyaikuPildash,MekhilanOfer.

24ParaputranePildashyaikuArud,Kamum,Meredlan Molokh

25ParaputraneTidlafyaikuMushan,KushanlanMuti.

26Anak-anakéBetuelyaikuSekar,LabanlanRibka, adhine

27IkiparaturuneNahor,singlairsakadhewekeingHaran; ArambinKemuellanRekobsadulurelanangbudhalsaka Haran,lannemokakelembahingtanahingpinggirkali Efrat.

28Wong-wongmaubanjurngadegakékuthaingkono,lan jenengkuthamaudijenengakémiturutjenengPetorbin Aram,yaikuAram-Naherayimngantisaiki.

29Lananak-anakeKesedugalungamanggoningngendi waesingbisaditemokake,lanbanjurnemokakelembah ingngarepetanahSinear,lanpadhamanggoningkono.

30Wong-wongmaubanjurpadhangadegakékuthaing kono,lanjenengkuthaikudijenengakéKesed,miturut jenengébapakné,lantanahéwongKasdimngantisaiki. WongKasdimmanggoningtanahkonolanpadha bebranahanlantambahakèhbanget

31Terah,bapaknéNahorlanAbraham,nalikaAbraham wistuwa,lungalannjupukbojoliyané,jenengéPelilah Wongwadonmaungandhutlannglairakéanaklanang,lan AbrahammènèhijenengZoba.

32SawiséTerahduwéanak,isihuriprongpuluhlimataun

33Terahmatiingtaunikuuga,yaikuingtauntelungpuluh limasawiselairéIskak,putranéAbraham.

34UmuréTerahrongatuslimataun,banjurdikuburing Haran

35ZobabinTerahumurtelungpuluhtaun,landuweanak Aram,AkhlislanMerikh

36ArambinZobabinTerah,duwégarwatelulanduwé anaklanangrolaslanputritelu;lanGustiAllahmaringi ArambinZobakasugihanlanbandha,sapi,wedhusgembel lansapiakèhbanget,lanwongmausayatambahsugih.

37ArambinZobalansaduluresartasakulawarganepadha budhalsakaHaran,lanpadhalungamenyangngendiwae singolehpanggonan,amargabandhanewiskegedhen kanggomanggoningHaran;amargapadhaorabisa manggoningHaranbebarengankarosadulur-sadulure, anak-anakeNahor

38ArambinZobabanjurlungakaroparasadulure,lan banjurnemonilembahsingadohingsisihwetan,banjur padhamanggoningkono.

39Wong-wongmauugangadegakékuthaingkono,lan jenengkuthamaudijenengakéAram,miturutjeneng kakangnésingmbarep;yaikuAram-Zobangantisaiki.

40Ingjamansemana,Ishak,putraneAbraham,lagigedhe, lanAbraham,bapakne,mulangakedalaneGustisupaya dhewekengertiGusti,lanGustinunggilkarodheweke 41NalikaIshakumurtelungpuluhpitutaun,Ismael, kakangné,lagimlaku-mlakukaroIskakingkémahé.

42LanIsmaelgumunggungbabawakedhewemarang Ishak,kandhane,"AkuumurtelulastaunnalikaGustiAllah ngandikamarangbapakkusupayanyunatkita,lanaku nindakakemiturutpangandikaneGustiAllahsingwis dingandikakakemarangbapakku,lanakumasrahake nyawakumarangGustiAllah,lanakuoranglanggar pangandikanesingwisdiprentahakemarangbapakku"

43.RamaIskakbanjurmangsulimarangIsmael,ature: “Yagenekowegumunggungmarangakubabiki,bab dagingmusingkokjupuksakaawakmu,kangwis diprentahakedeningPangeranYehuwahmarangkowe?”

44DemiGustiAllahkanggesang,GustiAllaheleluhurku Abraham,saupamaGustiAllahngandikamarangbapakku: GawanenanakmuIskaklansaosnakurbananaing ngarsaningSun,Akuorabakalnolak,nangingbakalkanthi bungahnrima

45GustiAllahmirengpangandikaneRamaIskakmarang RamaIsmael,lanikundadekakekeparengeGustiAllah, mulaPanjenenganekersanyobamarangRamaAbraham ingprakaraiki.

46LandinanewistekannalikaparaputraningAllahpadha sowanlanngadeganaingngarsanePangeranYehuwah, lanIblisugasowanbebarengankaroparaputraningAllah anaingngarsanePangeranYehuwah

47GustiAllahbanjurndangumarangIblis,"Kowésaka ngendi?"Iblisbanjurmangsuli,"Sakalelunganmumranamreneingbumi"

48GustiAllahbanjurngandikamarangIblis,"Apajanjimu marangAkubabkabehanakingbumi?"Iblismangsuli, "Akuwisndelengkabehanakingbumisingngladeni PadukalanngelingiPadukanalikapadhanjalukapa-apa sakaPaduka."

49LannalikaPadukamaringiapasingdikarepakesaka Paduka,dhewekebakallungguhkanthitentrem,nilar PadukalanorangelingiPadukamaneh.

50ApakowéwistaundelengAbraham,anakéTérah,sing wiwitanéoraduwéanak,landhèwèkéngladènikowélan ngadegakémisbyah-misbyahkanggokowéingngendiwaé dhèwèkéteka,landhèwèkéngaturakékurbaningmisbyahmisbyahmau,landhèwèkéterus-terusanngumumaké asmanékowémarangkabèhanakingbumi.

51SaikiputraneIskakwislair,dhewekewisninggalake kowe,dhewekewisnganakakepestagedhekanggokabeh pendudukingtanahiki,lanGustiAllahwisdilalekake

52Amargaingantaranekabehsingwisditindakake, dhewekeoranggawakurbankanggosampeyan;kurban obaranutawakurbankaslametan,sapi,wedhusgembel utawawedhusjawasakakabehsingdisembelihingdina putranedisapih

53Wiwitlairéputranéngantisaiki,umurételungpuluh pitutaun,dhèwèkéorangedegakémisbyahanaing ngarsanéPaduka,lanoranggawakurbanapa-apamarang Paduka,amargadhèwèkéweruhyènPadukawismènèhi apasingdisuwun,mulanédhèwèkénilarPaduka

54GustiAllahbanjurngandikamarangIblis,"Apakowé wisnggatèkakéabdi-KuAbraham?Amargaoraanawong

liyaingbumisingkayadhèwèké,wongsingsampurnalan mursidanaingngarsa-Ku,singwedimarangGustiAllah lannyingkiripiala;demiAkusingurip,sanajanAku kandhamarangdhèwèké,'GawanenanakmuIskaksowan ingngarsa-Ku,'dhèwèkéorabakalnolakdhèwèkésaka Aku,luwih-luwihyènAkukandhasupayadhèwèké nyaosakékurbanobongansakawedhusgembelutawasapisapinéanaingngarsa-Ku.

55IblisbanjurmangsulimarangGustiAllah,"Mulane saiki,kowékandhaamarangAbrahamkayasingwis kokkandhakake,lankowébakalweruhapadhèwèkéora bakalnglanggarlannyingkirakepangandikanmu"

BAB23

1IngwektuikupangandikanePangeranYehuwahmarang Abraham,lanngandikamarangdheweke,Abraham,lan Abrahamngandika,"Akuiki"

2GustiAllahbanjurngandikamarangwongmau,“Gawaa anakmulanang,anakmusiji-sijinesingkoktresnani,yaiku Iskak,lanlungaamenyangtanahMoria,lansaosna dhewekeanaingkanaminangkakurbanobaraningsalah sawijininggunungsingbakaldituduhakemarangkowe, amargaingkonokowebakalweruhmendhunglan kamulyanePangeran.”

3Abrahambanjurnggagasingsajroningatiné,"Kepriyé caranéakumisahakéanakkuIskakkaroSarah,ibuné, supayaakubisangaturakédhèwèkédadikurbanobongan ingngarsanéGustiAllah?"

4Abrahambanjurmlebuingkémah,lungguhingngarepé Sarah,garwané,sartangandikamarangSarah, 5AnakkuIshakwisgedhelandhewekewissawetara wektuorasinaubabaganngladeniGustiAllahe,saikisesuk akubakallungalannggawadhewekemenyangSem,lan Eberanake,laningkanadhewekebakalsinaubabagan dalaneGusti,amargadalaneGustibakalmulangdheweke supayangertiGustiugangertiyennalikadheweke ndedongaterus-terusaningngarsaneGusti,Panjenengane bakalnjawab,mulaingkanadhewekebakalngerticara ngladeniGustiAllahe.

6Sarahbanjurkandha,"Pangandikapanjenenganpunika prayogi,mugikersaatindakdhatengpiyambakipunkados ingkangpanjenenganngandikakaken,nangingsampun ngantosdipunpendhettebihsakingkula,sahasampun ngantospiyambakipunkesupenwonteningmrika,amargi nyawakulasampunkaiketingnyawanipun."

7AbrahamkandhakaroSarah,"Anakkuwadon,ayopadha ndedongamarangPangéran,Allahkita,supaya Panjenenganémaringikabecikanmarangkita"

8SarahbanjurngajakputraneIskaklannginepsewengi muputkarodheweke,landhewekengambunglan ngrangkuldheweke,lanmenehipitunjukngantiesuk.

9LandhewekekandhamarangAbraham,"Dhuhanakku, kepiyecaranenyawakubisapisahkarokowe?"Lan dhewekeisihngambunglanngrangkulAbraham,sarta menehipitunjukmarangAbrahambabagandheweke

10SarabanjurmaturmarangAbraham,"Dhuhbendara kula,mugipanjenengannggatosakenputrapanjenengan, amargikulabotengadhahputrautawiputrisaneskajawi piyambakipun."

11AjaninggaldhèwèkéYènngelak,wènèhanaroti,lan yènngelak,wènèhanabanyukanggongombé;ajanganti mlakuutawalungguhingsrengéngé

12Ajangantiwongmaulungadhewekaningdalan,lanaja meksaapawaesingdikarepake,nanginglakoniapasing diomongakemarangkowe

13Saranangiskelara-larasewengimuputmergasaka Iskak,landhèwèkémènèhipiwelingngantiésuk.

14EsukeSarahmilihsandhangansingapikbangetlanayu sakasandhangansingdiduweniingomah,singdiwenehake deningAbimelekh

15Landhewekenganggokakesandhanganikumarang Ishak,putrane,landhewekemasangserbaningsirahe,lan dhewekemasangwatularangreganeingndhuwurserban, landhewekemenehibekalkanggoperjalanan,landheweke banjurbudhal,lanIshaklungakarobapakneAbraham,lan sawetaraabdinengancanidhewekekanggongeterake dhewekesakaperjalanan

16Sarahbanjurmetubarengkarowong-wongmau,lan dhewekengeterakewong-wongmauingdalankanggo ngeterake,lanwong-wongmaukandhamarangdheweke, "Balimenyangkemah."

17NalikaSarahkrungutembungeputraneIskak,dheweke nangiskelara-lara,lanAbraham,bojone,nangisbareng karodheweke,lanputranenangisbarengkarodheweke; wong-wongsingmeludhewekeuganangiskelara-lara

18SarahbanjurngrangkulIskak,anaké,lanterusnangis karodhèwèké,karoSarahkandha,"Sapangertinèksawisé dinaikiakuisihbisaketemukowémanèh?"

19Lanwong-wongmauisihpadhanangisbareng, Abraham,SarahlanIskak,lankabehwongsingngancani dhewekeingdalanpadhanangisbarengkarodheweke,lan Sarahsawiseikuninggalputrane,nangiskelara-lara,lan kabehabdinelananglanwadonpadhabalikarodheweke menyangkemah

20AbrahambanjurbudhalkaroIskak,putrane,kanggo ngaturakekurbanmarangPangeranYehuwah,kayasing wisdidhawuhakemarangdheweke

21Abrahamngajakwongenomloro,yaikuIsmaelanake HagarlanEliezerabdine,lanbanjurpadhamlakubareng karowong-wongmauNalikalagimlakuingdalan,para nom-nomanmaupadhangomongkaroawakedhewe, 22IsmaelbanjurkandhamarangEliezer,"Saikibapakku AbrahamareplungakaroIshakkanggongaturakekurban obonganmarangGustiAllah,kayasingwisdidhawuhake marangdheweke."

23Saikinalikadhèwèkébali,dhèwèkébakalmenehake kabèhbarangdarbékémarangaku,kanggowarisansawisé dhèwèké,amargaakuikianakmbarepé

24EliezermangsuliIsmael,"MesthiwaéAbrahamwis ngusirkowékaroibumu,lansumpahnèkkowéorabakal nampawarisanapa-apasakakabèhsingdiduwèni,lansapa singbakaldiwènèhikabèhsingdiduwèni,karokabèh bandhané,kajabamarangAku,abdiné,singsetyaing omahé,singwisngladènidhèwèkéawanlanbengi,lanwis nindakakékabèhsingdikarepakémarangAku?Dhèwèké bakalmewarisakémarangAkunalikasédakabèhsing diduwèni"

25NalikaAbrahamlagibudhalkaroputraneIskak,Iblis tekalanngatingalmarangAbrahamawujudwongtuwa singwissepuhbanget,andhapasorlangetunbanget,

banjurnyedhakiAbrahamlankandha,"Apakowebodho utawabodho,ngantikowearepnindakakeperkaraiki maranganakmusiji-sijinedinaiki?"

26GustiAllahmaringikowéputraingdina-dina pungkasanmu,nalikakowéwistuwa,lanapakowéarep matènidhèwèkédinaikiamargadhèwèkéoranindakaké kekerasan,lanapakowéarepnggawényawanéputramu siji-sijinésirnasakabumi?

27Apakowéorangertilanorangertinèkikioramungkin sakaGustiAllah?AmargaGustiAllahorabisanindakaké pialakayangonomarangmanungsaingbumi,nganti dhèwèkékandhamarangdhèwèké,'Lungaa,sembelèhana anakmu!'"

28LanAbrahamkrunguikilanngertiyenikutembunge IblissingnyobanyimpangakedhewekesakadalaneGusti, nangingAbrahamoragelemngrungokakeswaraneIblis, lanAbrahamnyentakdhewekesupayalunga

29IblisbanjurbalinemoniIskak;landhèwèkénemoni Iskakkanthiwujudwongenomsingayurupané.

30BanjurnyedhakiIskaklankandha,“Apakoweora ngertilanorangertiyenbapakmusingtuwalanbodhoiki nggawakowemenyangpanyembelihantanpabayarandina iki?”

31Mulané,anakku,ajangrungokakéutawanggatèkaké dhèwèké,amargadhèwèkéwongtuwasingbodho,lanaja ngantinyawamusinglarangreganelanawakmusingayu ilangsakabumi

32IskakkrunguomonganéAbraham,banjurkandha,"Apa kowéwiskrunguomonganéwongiki?Kayangonokuwi"

33Abrahambanjurmangsuli,putraneIskak,lankandha marangdheweke,"Ati-atikarodhewekelanaja ngrungokaketembunge,lanajanggatekakedheweke, amargadhewekeikuIblis,singdinaikinyobanggodhakita sakaprentaheGustiAllah."

34LanAbrahamisihndukaniIblis,lanIblislungasaka wong-wongmau,lanweruhyendhewekeorabisa ngalahakewong-wongmau,dhewekendheliksakawongwongmau,landhewekelungalanngliwatiingngarepe wong-wongmauingdalan;landhewekemalihdadikali gedheingdalan,lanAbrahamlanIskaklanwongenom lorotekaningpanggonankasebut,landhewekeweruhkali gedhelankuwatkayabanyusinggedhe

35Lanpadhamlebuingkalilannyabrang,lanbanyune wiwitanetekansikile

36Lanpadhamlebuluwihjeroingkalilanbanyunenganti tekangulu,lankabehpadhawediamargabanyune;lan nalikapadhanyabrangkali,Abrahamngertipanggonaniku, landhewekengertiyensadurungeoraanabanyuingkono.

37AbrahambanjurkandhakaroputraneIskak,"Akungerti panggonanikisingoraanakaliutawabanyune,mulane Iblisikisingnindakakekabehikimarangkita,kanggo nyimpangakekitasakaprentaheGustiAllahdinaiki."

38AbrahambanjurndukaniIblis,"Muga-mugaGusti Allahndukanikowé,Iblis,lungaasakakéné,mergaakulan kowénurutidhawuhéGustiAllah"

39IbliswedibangetkrunguswaraneAbraham,banjur lungasakawong-wongmau,lanpanggonanmaumalih dadigaringkayaasline

40AbrahamlanIskakbanjurbudhalmenyangpanggonan singwisdiwelingakedeningGustiAllahmarangdheweke.

41IngdinakateluneRamaAbrahamndhangaklanweruh panggonankangwisdiwelingakeGustiAllahmarang dhewekesakakadohan

42Banjuranacagakgenikangkatonsakabuminganti tekanswarga,lanmegakamulyaningndhuwurgunung,lan kamulyaningPangeranYehuwahkatoningmegakasebut 43AbrahambanjurngandikamarangIskak,"Anakku,apa kowéweruhinggunungsingkitadelengsakakadohan kuwiapasingdakdelengsakakana?"

44Iskakbanjurmangsuli,"Akuweruhanatugugenilan mega,sartakamulyaningPangérankatoningmega"

45AbrahamngertinèkanakéIskakditampaGustiAllah dadikurbanobongan.

46AbrahambanjurkandhamarangEliezerlanIsmael, putrane,“Apakoweugandelengapasingdakdelenging gunungsingadohiki?”

47Lanpadhamangsuli,"Kitaoraweruhapa-apakajaba kayagunung-gunungliyaneingbumi"LanAbraham ngertiyendhewekeoraditampaingngarsaneGustikanggo lungabarengkarodheweke,lanAbrahamngandikamarang dheweke,"Kowetetepaingkenekarokeledaiiki,deneaku lananakkuIskakbakalmenyanggunungkanalannyembah ingkanaingngarsaneGusti,banjurbalimenyangkowe"

48EliezerlanIsmaeltetepanaingkono,kayasingwis diprentahakedeningAbraham.

49Abrahambanjurnjupukkayukanggokurbanobongan landitumpangakemarangIskak,putrane,sartanjupukgeni lanlading,banjurpadhamenyangkana.

50Nalikapadhamlaku,Iskakkandhamarangbapakné, "Akuweruhgenilankayu,laningngendicempésingarep diobongingngarsanéGustiAllah?"

51Abrahambanjurmangsuli,putraneIskak,ature:“Gusti Allahwismilihkowedadikurbanobaransingsampurna, tinimbangcempe.”

52RamaIskakbanjurmaturmarangbapakne,"Kulabadhe nglampahisadayaingkangsampunkadhawuhakendening PangeranYehuwahdhatengpanjenengankanthibingahlan riangmanah"

53AbrahambanjurngandikamanehmarangIskak,putrane, “Apaanapikiranutawakarsaingatimubabiki,singora prayoga?Dakkandhanianakku,anakku,ajandhelikake sakaaku”

54.RamaIskakbanjurmangsulimarangRamaAbraham, bapakne,ature:“DemiGustiAllahingkanggesanglan deminyawapanjenenganingkanggesang,botenwonten ingmanahkulaingkangnjalarikulanyimpangdhateng tengenutawikiwasakingpangandikaingkangsampun kadhawuhakendhatengpanjenengan.”

55Oraanaanggotaawakutawaototsingobahutawaobah amargaiki,lanugaoraanapikiranutawapituturalaing atikubabaganiki

56Nangingakubungahlanbungahingbabiki,lanaku ngucap,PinujiaPangeranYehuwahsingwismilihakudadi kurbanobaraningngarsaneingdinaiki

57AbrahambungahbangetkrungutembungéIskak,banjur padhabudhalbebarenganmenyangpanggonansingwis dijanjekakedéningGustiAllah.

58Abrahambanjurnyedhakarepngadegakémisbyahing panggonankono,lanAbrahamnangis,lanIskaknjupuk watulanlempungngantimisbyahmaurampungdibangun.

59Abrahambanjurnjupukkayulannataingmisbyahsing wisdidegake.

60BanjurNabiYakubnjupukputraneIskak,diiketlan ditumpangakeingkayusinganaingmisbyah,supaya disembelihminangkakurbanobaraningngarsanePangeran Yehuwah

61Iskakbanjurkandhamarangbapakné,"Taleniaku kanthikencenglanbanjurpasangakuingmisbyahsupaya akuoraobahlanuwalsakakekuwatanpisosingnempel ingawakkulanngobongkurbanobonganku"Lan Abrahamnindakakemangkono

62LanIshakisihkandhamarangbapakné,"Dhuhbapakku, nalikakowéwismatèniakulanngobongakuminangka kurban,gawanenawukusingisihanalangawanenmarang Sarahibuku,lankandhaamarangdhèwèké,Ikiambuné Ishaksinglegi;nangingajakandhaniikimarangdhèwèké yèndhèwèkélungguhcedhaksumurutawaingpapansing dhuwur,supayadhèwèkéoranyemplungakényawané marangakulanmati."

63LanAbrahamkrungutembung-tembungeIshak,lan dhewekenguwuhlannangisnalikaIshakngucapake tembung-tembungkasebut;lanluhAbrahammilimarang Ishak,putrane,lanIshaknangiskelara-lara,landheweke kandhamarangbapakne,"Enggal-enggal,bapakku,lan lakonikaroakukersanePangeranAllahkitakayasingwis didhawuhakemarangkowe"

64LanatinéAbrahamlanIskakbungahbangetmergasaka prekarasingdipréntahakédéningGustiAllahmarang wong-wongmau;nangingmripaténangiskelara-lara,déné atinébungah

65Abrahambanjurngiketputrane,Iskak,landilebokake ingmisbyahingndhuwurkayu,lanIskakngulurgulune ingmisbyahingngarepebapakne,lanAbrahamngulurake tanganenjupukpisokanggonyembelihputraneminangka kurbanobaraningngarsaneGusti

66Ingwektuikuparamalaékatwelasasihpadhasowan ingngarsanéPangéranlanngandikamarangPanjenengané babIskak,

670Gusti,PadukapunikaRajaingkangwelasasihlan welasasihtumrapsadayaingkangPadukatitahakening swargalaningbumi,lanPadukanyengkuyung sedayanipun;milamugiPadukaparingtebusanlan panebusankanggeabdiPadukaIshak,lanmugiPaduka welasasihdhatengAbrahamlanIskakputranipun,ingkang dintenpunikanindakakendhawuhPaduka

68DhuhGusti,punapaPadukasampunmirsani kadospundiIskak,putranipunAbraham,abdiPaduka, kaiketbadhedipunsembelihkadoskewan?milasapunika, dhuhGusti,mugiPadukanggadhahisih-rahmatdhumateng tiyang-tiyangpunika

69IngwektuikuGustiAllahngatingalmarangAbraham, lannimbalidhewekesakaswarga,sartangandikamarang dheweke,“Ajanggebugbocahikilanajakoklakoniapaapamarangdheweke,amargasaikiAkungertiyenkowe wedimarangGustiAllah,denekowenindakaketumindak iki,lanoranglirwakakeanakmu,anakmusiji-sijine,saka Aku.”

70Abrahambanjurndhangaklanweruhanawedhus gembellanangkangsungunekecantholinggrumbul;iku wedhusgembellanangkangkatitahakedeningPangeran

YehuwahAllahingbuminalikaPanjenenganenitahake bumilanlangit.

71AmargaGustiAllahwisnyawisakewedhusgembeliki wiwitdinaiku,dadikurbanobarankanggonggantiIshak.

72LanwedhusgembelikilagimajumenyangAbraham nalikaIblisnyekeldhewekelannyangkutakesunguneing grumbul,supayadhewekeorabisamajumenyang Abraham,supayaAbrahambisamateniputrane.

73LanAbraham,ndelengwedhusgembelnyedhaki dhewekelanIblisnyegahdheweke,njupukdhewekelan nggawadhewekemenyangngarepemisbyah,landheweke nguculiputraneIshaksakaikatane,landhewekenyelehake wedhusgembelkasebutminangkagantine,lanAbraham nyembelihwedhusgembelkasebutingmisbyah,lan ngaturakeminangkakurbankanggonggantiputraneIshak 74Abrahamnyiramakégetihéwedhusgèmbèlmauing misbyah,karonguwuh,"Ikiminangkagantinéanakku,lan dinaikiikidianggepminangkagetihéanakkuingngarsané GustiAllah."

75LankabehsingditindakakeAbrahamingkesempatan ikiingsacedhakemisbyah,dhewekebakalnguwuhlanujar, Ikianaingpanggonaneanakku,lanmuga-mugadinaiki dianggepanaingngarsaneGustikanggonggantianakku; lanAbrahamngrampungakekabehupacaraingsacedhake misbyah,lanupacarakasebutditampaingngarsaneGusti, landianggepkaya-kayaIshak;lanGustimberkahi Abrahamlanturuneingdinaiku

76IblisbanjurnemoniSarah,landhewekenemoni dhewekeawujudwongtuwasingandhapasorlanlembah manah,deneAbrahamisihmelungobongkurbanobaran ingngarsaneGusti.

77Landhèwèkékandhamarangdhèwèké,"Apakowéora ngertikabèhpakaryansingwisditindakakéAbrahamkaro anakmusiji-sijinédinaiki?AmargadhèwèkénjupukIshak lannggawémisbyah,lanmatènidhèwèké,lannggawa dhèwèkéminangkakurbaningmisbyah,lanIshaknangis lannangisanaingngarepébapakné,nangingdhèwèkéora mandengmarangdhèwèké,lanugaorawelasmarang dhèwèké"

78LanIblismbalenitembung-tembungiki,landheweke lungasakadheweke,lanSarahkrungukabehtembungIblis, landhewekembayangakeyendhewekewongtuwasaka antaraneparaputramanungsasingwiskaroputrane,lan wistekalanngandhanidhewekebab-babiki

79Sarahbanjurnangislannguwuh-uwuhkanthisora amargaputrane;banjurdhewekenggebugawakeinglemah lannguwurakeawuingsirahe,landhewekekandha,"Oh anakku,Ishakanakku,aduh,muga-mugaakumatidinaiki nggentenikowe"Landheweketerusnangislankandha, "Akusedhihbangetkanggokowe,ohanakku,anakku Ishak,aduh,muga-mugaakumatidinaikinggenteni kowe."

80Landhewekeisihterusnangis,lankandha,Akusedhih bangetkanggokowesawiseakunggedhekakelan nggedhekakekowe;saikikabungahankumalihdadisedhih kanggokowe,akusingkangenkarokowe,lannangislan ndedongamarangGustiAllahngantiakunglairakekowe nalikaumursangangpuluhtaun;lansaikikowewis ngladenidinaikikanggopisolangeni,kanggodigawe kurban.

81Nangingakunglipurawakkudhewekarokowe,anakku, amargaikupangandikanePangeran,amargakowewis nindakakedhawuheGustiAllahmu;amargasapasingbisa nglanggarpangandikaneGustiAllahkita,singanaing tanganenyawanesabenmakhlukurip?

82Padukapunikaadil,dhuhPangeran,Allahkawula, amargisadayapakaryanPadukapunikasaelanleres; amargikawulaugibingahawitsakingpangandikanPaduka ingkangPadukadhawuhaken,sahanalikamripatkawula nangisgetir,manahkawulabingah

83Sarahbanjurnyelehakésirahéingdhadhanésalah sijiningabdinéwadon,landhèwèkédadimenengkaya watu.

84Sawisékuwidhèwèkéngadeglanlungatakon-takon ngantitekanHebron,landhèwèkétakon-takonmarang kabèhwongsingditemoniingdalan,lanoraanasingbisa ngandhaniapasingkedadeyankaroanaké

85Landheweketekakaroparaabdiwadonlanabdilanang menyangKireath-arba,yaikuHebron,landheweketakon babaganPutrane,landheweketetepanaingkononalika dhewekengutussawetaraabdinekanggonggoleki AbrahamlungakaroIshak;dhewekebanjurnggoleki dhewekeingomaheSemlanEber,landhewekeorabisa nemokakedheweke,landhewekenggolekiingsaindenging tanahlandhewekeoraanaingkono.

86Landumadakan,IblistekamarangSarahkanthiwujud wongtuwa,landheweketekalanngadegingngarepe,lan dhewekekandhamarangdheweke,Akungomonggoroh marangkowe,amargaAbrahamoramateniputranelan dhewekeoramati;lannalikadhewekekrungutembung kasebut,kabungahanedadigedhebangetamargaputrane, ngantinyawanemetusakakabungahan;dhewekematilan dikumpulakekarobangsane

87SawiséAbrahamrampungngladèni,dhèwèkébalikaro anakéIskakmenyangparanom-nomané,lanbanjurpadha budhalbebarenganmenyangBersyeba,lanbanjurpadha mulih.

88AbrahamnggolekiSarah,nangingoranemokake,lan dheweketakonbabagandheweke,lanwong-wongmau kandha,DhewekelungangantitekanHebronkanggo nggolekikoweloromenyangngendikowewislunga, amargadhewekedikabarikayangono

89AbrahamlanIshakbanjursowanmenyangHebron,lan nalikaweruhyenIshakwismati,banjurpadhanangis kelara-lara;Ishakbanjurnyembahibunelannangisiibune, lanngandika,"Dhuhibuku,ibuku,kepriyekowe ninggalakeaku,lankowelungamenyangngendi?Dhuh, kepriyekoweninggalakeaku!"

90AbrahamlanIshaknangisbanterbanget,lankabeh abdinepadhanangisbarengkarodhewekemergaSarah, lanpadhanangisiSarahkanthisusahpayahlanabot

BAB24

1UmuréSarahsatusrongpuluhpitutaun,lanSarahtilar donyaAbrahambanjurngadeglanninggalakéwong-wong singwistilardonya,nggolèkikuburankanggongubur Sarah,garwanéAbrahambanjurlungalanngomongkaro wong-wongHet,wong-wongingtanahkono, 2Akuikiwongmancalanwongnenekaanaingtanahmu; mulanewenehanaakupakuburaningtanahmu,supayaaku

bisanguburwong-wongkusingwistilardonya,adohsaka ngarepku.

3BaniHetbanjurkandhamarangAbraham,"Tanahikiana ingngarepmu,kuburnawongmatimuingkuburankusing palingapik,amargaoraanawongsingbakalngalangalangikowenguburwongmatimu"

4Abrahambanjurkandhamarangwong-wongmau, "Menawakowésarujuk,kowépadhanyuwunamarang Efron,anakéZohar,supayadhèwèkémènèhiakuguwa Makhpela,singanaingpungkasaningpategalané,lanaku bakaltukusakadhèwèkékanthiregaapawaésing dikarepaké"

5AnadeneEfronmanggoningtengah-tengahebaniHet, sartawong-wongmaupadhangundanglanbanjursowan marangngarsaneAbraham,lanEfronkandhamarang Abraham:“Lah,kabehpanyuwunmubakalkoklakoni, abdimubakalnindakake”Abrahamkandha:“Ora,guwa lantegalansingkokduweniikubakaldaktukukanthirega singcocog,supayadadipakuburanduwekekanggo salawas-lawase”

6WangsulaneEfron:“Lah,tegalanlanguwaikianaing ngarepmu,wenehanaapawaesingkokkarepake.”Ature Abraham:“Mungreganesakkarepku,akubakaltukusaka tanganmulansakatanganewong-wongsingmlebuing gapurakuthamu,lansakatanganeturunmukanggo salawas-lawase”

7Efronlanparasadulurekabehkrungubabiku,banjur AbrahamnimbangmarangEfronpatangatussyikalperak landipasrahakemarangEfronlanparasadulurekabeh;lan Abrahamnulistransaksiiki,landhewekenulislanmenehi kesaksiankaropapatsaksi.

8Lanikijeneng-jenengesaksi-saksine:Amigalbin AbishnawongHet,AdichorombinAshunakhwongHewi, AbdonbinAhiramwongGomer,BakdilbinAbidiswong Sidon

9Abrahambanjurnjupuklayangtukumau,lannyimpen ingnjerogedhonge,lanikitembung-tembungsingditulis Abrahaminglayangmau,yaiku:

10GuwalantegalansingditukuAbrahamsakaEfron wongHet,lansakaturune,lansakawong-wongsingmetu sakakuthane,lansakaturunekanggosalawas-lawase, bakaldadiduwekeAbrahamlanturunelanwong-wong singbakalmetusakakuthane,minangkapakuburan duwekekanggosalawas-lawase;landhewekemasangcap ingkonolanmenehikesaksiankaroparasaksi

11.Tegalanlanguwasinganaingkonosartakabeh panggonanikuwisdipasrahakemarangAbrahamlan turunesawisedheweke,sakabaniHet;lahikudumunung ingsawetaneMamreingHebron,ingtanahKanaan

12Sawisékuwi,AbrahamnguburSarah,garwané,anaing kono,lanpanggonankuwilansakubengékabèhdadi pakuburannduwèniAbrahamlanturun-turuné.

13LanAbrahamnguburSarahkanthimegahkayasing dirayakakenalikapemakamanraja,landhewekedikubur nganggosandhangansingapikbangetlanayubanget

14LanSemanaingsandhingeusungane,karoanak-anake lanang,EberlanAbimelekh,bebarengankaroAnar,Askol lanMamre,lansakehingparapanggedheingnagarakono padhangetutakeusungane

15UmuréSarahsatusrongpuluhpitutaun,banjur dhèwèkétilardonyaAbrahamnganakakétangisansing

gedhébangetlanabot,sartanindakakéupacara-upacara tangisanpitungdina.

16LankabehwongingtanahkonopadhanglipurAbraham lanIskak,putrane,amargasakaSarah.

17Nalikadina-dinanekasusahanwiskliwat,Abraham ngutusputraneIskaklunga,landhewekemenyangomahe SemlanEber,kanggosinaubabagandalaneGustilan piwulange,lanAbrahammanggoningkonotelungtaun.

18IngwektuikuRamaAbrahambudhalkaroparaabdine kabeh,banjurpadhamulihmenyangBersyeba,deneRama AbrahamlanparaabdinekabehtetepanaingBersyeba

19Nalikataunikuuga,nalikaAbimelekh,rajaFilistin, seda;yuswanesatussangangpuluhtelutaunnalikaseda; lanAbrahambanjurbudhalkarobangsanemenyangtanah Filistin,lanpadhanglipursakehingkulawargalanpara abdine,banjurdhewekebanjurmulih.

20SawiséAbimelekhséda,wong-wongGerarnjupuk Benmalik,anaké,singumurérolastaun,landikubur nggantènibapakné.

21LanjenengedijenengiAbimelekh,miturutjeneng bapakne,amargamangkonoikuadatsingditindakakeing Gerar.LanAbimelekhnggenteniAbimelekh,bapakne,lan dhewekelenggahingdhampare

22LanLotbinHaranugatilardonyaingdina-dinaiku,ing taunkapingtelungpuluhsangauripeIskak,lankabeh umureLotikusatuspatangpuluhtaun,banjurtilardonya

23IkiparaputraneLut,singlairsakaputri-putrine;sing mbarepjenengeMoab,lansingnomerlorojenenge Benami

24AnakéLutlorobanjurlungalanomah-omahkarowong Kanaan,lanbanjurduwéanak.Anak-anakéMoabyaikuEd, Mayon,Tarsus,lanKanvil,papatanaklanang,ikisingdadi bapaknéwongMoabngantisaiki

25Lankabehkulawarganeanak-anakeLutpadhalunga manggoningngendiwaesingbakalditempuh,amarga padhabebranahanlansayatambahakeh

26Wong-wongmaubanjurpadhangadegakékutha-kutha ingtanahpanggonanéwong-wongmaumanggon,lan jeneng-jenengkutha-kuthasingdibangunmaudiwènèhaké miturutjenengéwong-wongmaudhéwé.

27LanNahorputraneTerah,sadulureAbraham,sedaing dina-dinaiku,ingtaunkapingpatangpuluhuripeIskak, lankabehumureNahorikusatuspitungpuluhlorotaun; banjursedalandikuburingHaran

28NalikaAbrahamkrunguyenadhinewismati,dheweke sedhihbanget,landhewekenangisiadhinengantipirangpirangdina

29AbrahambanjurnimbaliEliezer,kepalaabdine,supaya menehiprentahbabaganomahe,lanEliezerbanjursowan lanngadeganaingngarsane

30Abrahambanjurngandikamarangwongmau:“Lahaku wistuwa,akuorangertidinapatiku,amargaakuwisawutawutan;mulanesaikitangia,lungaalanajagolekjodho kanggoanakkusakapanggonanikilansakatanahiki,saka antaranebocah-bocahwadonKanaansingkitaenggoni”

31Nanginglungaamenyangtanahkelairankulanmenyang papankelairanku,langolekajodhosakakanakanggo anakkulanang,yaikuGustiAllahSwargalanbumising njupukakusakaomahbapakkulannggawaakumenyang panggonaniki,lanngandikamarangaku,Marangturunmu bakalDakwenehaketanahikiminangkawarisankanggo

salawas-lawase,Panjenenganebakalngutusmalaekate ndhisikikowelanndadekakelakumusukses,supayakowe bisaolehjodhokanggoanakkulanangsakakulawargaku lansakaomahbapakku.

32AbdimaubanjurmaturmarangbendaraneAbraham, "Lah,kulabadhetindakdhatengpapankelairan panjenenganlandhatenggriyanipunbapakpanjenengan, sahabadhengupadosjodhokanggeputrapanjenengan sakingmrika;nangingmanawitiyangestripunikaboten purunndherekkuladhatengtanahpunika,punapakula badhengajakputrapanjenenganwangsuldhatengtanah kelairanpanjenengan?"

33Abrahambanjurkandha,“Pomaajangantianakku kokgawamrenemaneh,amargaGustiAllahkangtansah dakbektenibakalngutusmalaekatendhisikilakumulan ndadekakelakumusukses.”

34EliezernindakakekayasingdiprentahakeAbraham,lan EliezersumpahmarangbendaraneAbrahambabagan perkaraiki;lanEliezertangilannjupuksepuluhuntasaka untabendarane,lansepuluhwongsakaabdinebendarane, lanpadhabudhallanlungamenyangHaran,kuthane AbrahamlanNahor,kanggonggolekigarwakanggoIshak putraneAbraham;lannalikapadhalunga,Abrahamngutus menyangomaheSemlanEber,lanpadhanggawasaka kanaputraneIshak.

35RamaIskakbanjurmulihmenyangomahebapakneing Bersyeba,deneEliezerlanparabalanetekanHaran;banjur padhamandhegingkuthacedhakpanggonanngombe,lan unta-untanedijepitingcedhakbanyu,supayapadhaleren ingkono

36Eliezer,abdineAbraham,ndedonga,unjuke:“Dhuh GustiAllahipunbendarakulaAbraham,mugiPaduka paringikawilujenganingdintenpunikalanmugiPaduka paringisih-kamirahandhatengbendarakula,supados Padukamilihakengarwakanggeputrabendarakulasaking kulawarganipun”

37GustiAllahnyembadanipanyuwuneEliezer,marga sakaAbraham,abdine,lanpanjenenganekebeneran ketemukaroputriBetuel,putraneMilka,garwaneNahor, sadulureAbraham,lanEliezerbanjurtekaingomahe Eliezer

38Eliezerbanjurnyritakakekabehuneg-unegemarang wong-wongmau,lanyendhewekeikuabdineAbraham, lanwong-wongmaupadhabungahbanget

39Wong-wongmaubanjurpadhamemujimarangGusti Allah,kangwisnekakakeprakaraiki,sartamenehake Ribka,anakeBetuel,marangIskak,dadigarwane

40.Bocahwadonmauayubangetrupane,isihprawan, deneRibkanalikasemanaumuresepuluhtaun

41IngwayahwengiikuugaBetuel,Laban,sartaanakanakepadhanganakakepesta,lanEliezersartaparabalane padhateka,manganlanngombesartapadhabungahbungahanaingkono

42EsukeEliezertangilanwong-wongsingpadha ndherekake,banjurngundangkabehkulawarganeBetuel, ature:“Akudililanimulihmenyangngarsanebendaraku” BanjurpadhangadeglanngutusRibkalanDeborah,inang wadon,singngrawati,sartamenehidhewekeperaklan emas,abdilananglanwadon,sartapadhamberkahi dheweke.

43EliezerlanparaabdinebanjurpadhangongkonEliezer lunga;paraabdimaubanjurnggawaRibka,lanRibka banjurbudhalbalimenyangtanahKanaan,menyanging ngarsanebendarane.

44IskakbanjurnjupukRibkalandadigarwane,banjur digawamlebuingkemahe

45LanIskakyuswapatangpuluhtaunnalikanjupukRibka, putrineBetuel,pamane,dadigarwane.

BAB25

1NalikasemonoAbrahamnalikawissepuhnjupukbojo maneh,jenengeKetura,sakatanahKanaan.

2Zimranduwéanaklanangenem,yakuwi:Zimran, Yoksan,Medan,Midian,IsybaklanSuahParaputrané Zimranduwéanaklanangenem,yaikuAbihen,Molikhlan Narim

3ParaputraneYoksanyaikuSyebalanDedan,lanpara putraneMedanyaikuAmida,Yoab,Gokhi,ElisalanNotah; lanparaputraneMidianyaikuEfa,Efer,Henokh,Abida lanEldaa

4ParaputraneIshbakyaikuMakiro,BeyodualanTator.

5ParaputraneSuahyaikuBildad,Mamdad,Munanlan Meban;kabehmauparaleluhureKetura,wongwadon Kanaan,singlairkanggoAbraham,wongIbrani.

6Abrahambanjurngutuskabehmaulunga,sartamenehi pisungsung,sartabanjurpadhalunganinggalIskak, putrane,menyangngendiwaepanggonane.

7Kabèhwongmaupadhamenyangpegunungansisih wétan,lanpadhangedegakéenemkutha,singdienggoni ngantisaiki.

8NangingbaniSyebalanDedan,baniYoksan,karoanakanake,oramanggonbarengkarosadulur-sadulureing kutha-kuthane,mulanepadhabudhallanngedegakekemah ingtanah-tanahlanara-arasamunngantisaiki

9BaniMidian,putraneAbraham,banjurlungamenyang sisihwetantanahKush,laningkonopadhanemokake lembahgedheingsisihwetan,banjurpadhamanggoning konolanmbangunkutha,lanmanggoningkono,yaiku tanahMidianngantisaiki.

10WongMidianmaumanggoningkuthasingdibangun mau,dhèwèkélananak-anakélananglimalankabèh barangdarbéké.

11Ikijeneng-jenengeputra-putraMidianmiturutjenenge ingkutha-kuthane:Efa,Efer,Henokh,AbidalanEldaa

12ParaputraneEfayaikuMetah,Mesar,AbilanZanua, lanparaputraneEferyaikuEfron,Zur,AlirunlanMedin, lanparaputraneHenokhyaikuRehuel,Rekem,Azi, AlyoshublanAlad

13ParaputraneAbidayaikuChur,Melud,Kerury,Molkhi; lanparaputraneEldaayaikuMiker,Reba,Malkialan Gebol;ikijenengewongMidianmiturutkulawangsane;lan sawiseikukulawangsaneMidiannyebaringsaindenging tanahMidian

14Ikitedhak-turunéIsmael,anakéAbraham,singlairsaka Hagar,abdinéSarah,kanggoAbraham

15.IsmaelbanjurnjupukbojosakatanahMesir,jenenge Riba,yaikuMeriba

16Ribanglairakéanak-anakéIsmaèl,yakuwi:Nebayot, Kedar,Adbeel,Mibsam,lanBosmat,adhine.

17IsmaelbanjurmbuwangRiba,garwane,landheweke banjurlunganinggaldhewekelanbalimenyangMesir menyangomahbapakne,landhewekemanggoningkana, amargadhewekewisalabangetingngarsaneIsmael,lan ingngarsanebapakneAbraham.

18SawisékuwiIsmaelrabikarowongKanaan,jenengé Malkuth,lannglairakéanak-anaké:Nisma,Duma,Masa, Kedad,Tema,Yetur,NafislanKedma.

19IkiparaputraneIsmael,lanikijenenge,yaikurolas pangeranmiturutbangsane;lankulawarganeIsmaelsawise ikunyebar,lanIsmaelnggawaanak-anakelankabeh bandhanesingwisdipikolehi,bebarengankarojiwa-jiwa kulawarganelankabehduweke,landhewekelunga manggoningngendiwaedhewekebisanemokakepapan 20Wong-wongmaubanjurpadhalungalanmanggon cedhakara-arasamunParan,lanpanggonanewiwitsaka HawilangantitekanSyur,kangmadhepMesir,ing sacedhakeAsyur

21Ismaellanparaputranepadhamanggoningtanahkono, lanpadhaduweanak,lanpadhabebranahanlansaya tambahakeh

22IkiasmaneparaputraneNebayot,putrapambarepe Ismael:Mend,Send,Mayon;lanparaputraneKedaryaiku Alyon,Kezem,KamadlanEli

23ParaputraneAdbeelyaikuKamadlanYabin;lanpara putraneMibsamyaikuObaja,Ebed-melekhlanYeush;iki paragotrahturuneRiba,garwaneIsmael

24ParaputraneMisma,putraneIsmael,yaikuSyamua, ZakaryonlanObed;lanparaputraneDumayaikuKezed, Eli,MakhmadlanAmed

25Putra-putraMasayaikuMelon,MulalanEbidadon; putra-putraChadadyaikuAzur,MinzarlanEbedmelekh; lanputra-putraTemayaikuSeir,SadonlanYakol

26ParaputraneYeturyaikuMerith,Yais,AliolanPachot; lanparaputraneNafisyaikuEbed-Tamed,Abiyasaflan Mir;lanparaputraneKedmayaikuKalip,TakhtilanOmir; ikiparaputraneMalkut,garwaneIsmael,miturut kulawargane

27IkukabehkulawarganeIsmaelmiturutturune,lan wong-wongmaupadhamanggoningtanah-tanahkono,ing ngendikutha-kuthanewisdibangunngantisaiki

28Ribka,putrineBetuel,garwaneIshak,putraneAbraham, gabugingjamansemana,dhewekeoraduweanak;lan IshakmanggonkarobapakneingtanahKanaan;lan PangeranYehuwahnunggilkaroIshak;lanArpakhsad putraneSemputraneNuhtilardonyaingjamansemana, ingtaunkapingpatangpuluhwoluuripeIshak,lankabeh dina-dinaArpakhsaduripyaikupatangatustelungpuluh wolutaun,banjurtilardonya

BAB26

1NalikaIskak,putraneAbraham,umurewislimangpuluh sangataun,garwaneRibkaisihgabug 2RibkabanjurkandhamarangIskak,"Bendara,kula sampunmirengbilihibupanjenenganSarahgabugnalika taksihgesang,ngantosGustikulaAbraham,bapak panjenengan,ndedongakakenkanggeibupanjenengan,lan ibupanjenenganngandhutsakingbapakpanjenengan"

3Mulanesaikingadega,ndedongaamarangGustiAllah lanPanjenenganebakalmirengakepandongamulan ngeling-elingkitamargasakasih-rahmate

4IskakbanjurmangsulimarangRibka,garwane,ature: “AbrahamwisndedongamarangGustiAllahsupayaaku diwulangsupayaturuneakehbanget,mulanesaikiaku kudumandulikimergasakakowe”

5Ribkabanjurkandhamarangdhèwèké,"Nangingsaiki kowéugatangialanndedonga,supayaGustiAllahmireng pandongamulanmaringiakuanak"LanIshak ngrungokakétembungégarwané,lanIshaklangarwané banjurtindakmenyangtanahMoriakanggondedongaing kanalannggolekiGustiAllah,lannalikawistekaning panggonankuwi,IshakngadeglanndedongamarangGusti Allahkanggogarwanéamargagarwanémandul

6.RamaIskakbanjurmunjuk:“DhuhYehuwah,Gusti Allahingswargalanbumi,ingkangkabecikanlansihrahmatengebakibumi,Padukaingkangnjupukbapak kawulasakinggriyalansakingpapankelairanipun,lan ngiridpanjenenganipundhatengtanahpunika,sahaPaduka ngandikadhatengpanjenenganipun:Turunirabakal Dakwenehaketanahpunika,sahaPadukasampunjanji dhatengpanjenenganipunsahangandikadhateng panjenenganipun:Ingsunbakalnangkaraketurunirakaya lintanginglangitlankayawedhiingsagara,saiki pangandikaPadukaingkangPadukangandikakaken dhatengbapakkawulamugikayektosana”

7AwitPadukapunikaPangeranYehuwah,GustiAllah kawula,mripatkawulatansahmadhepdhatengPaduka, supadosPadukamaringiturunmanungsadhatengkawula, kadosingkangsampunPadukajanjikakendhatengkawula, amargiPadukapunikaPangeranYehuwah,GustiAllah kawula,lanmripatkawulanamungmadhepdhateng Paduka.

8GustiAllahmirengakepandonganeIskak,putrane Abraham,lanGustiAllahnyembadanipandongane,mula Ribka,garwane,banjurngandhut.

9Kira-kirapitungsasisawiséiku,bocah-bocahmaupadha paduingnjerokandungan,landhèwèkékrasalarabanget ngantikeselmergasakabocah-bocahmau,muladhèwèké kandhamarangkabèhwongwadonsinganaingtanah konowektuiku,"Apakowéugangalamikedadeyankaya singdialamiaku?"Wong-wongmaukandha,"Ora."

10Landhewekekandhamarangwong-wongmau, "Yageneakudhewekaningantaranekabehwongwadon singanaingbumi?"Landhewekelungamenyangtanah MoriakanggonggolekiGustiAllahamargaiki;lan dhewekelungamenyangSemlanEber,putrane,kanggo takonbabaganiki,lansupayapadhanggolekiGustiAllah babaganikibabagandheweke

11LandhewekeuganjalukmarangAbrahamsupaya nggolekilantakonmarangGustiAllahbabagankabehsing wiskedadeyanmarangdheweke

12Wong-wongmaubanjurpadhatakonmarangGusti Allahbabprakaraiki,lanpadhangaturakepangandikane GustiAllahmarangdheweke,"Anaanakloroingguwa garbane,lanbakalanarongbangsasingmunculsakawong loromau;bangsasingsijibakalluwihkuwattinimbang sijine,lansinggedhebakalngawulamarangsingenom"

13Barengwistekanwektunenglairake,dhewekebanjur jengkeng,lankatonanabayikembaringguwa-garbane,

kayasingwisdingandikakakedeningPangeranYehuwah marangdheweke.

14Singpertamalairabangsakujurawakékayaklambi wulu,mulawong-wongingkonokabèhngaraniÉsau,karo ngucap,"Ikiwislairlengkapwiwitlair."

15Sawisékuwi,adhinelair,lantanganényekeltungkaké Ésau,mulanédijenengiYakub

16.LanIshak,putraneAbraham,yuswanesewidaktaun nalikanglairakeparaputramau

17Lanbocah-bocahlanangmautuwuhngantiumur limalastaun,lanpadhamlebuingantaranemanungsaEsau ikuwongsingliciklancurang,lanahlimbebedhagingaraara,deneYakubikuwongsingsampurnalanwicaksana, manggoningtenda,nginguwedhuslansinaupiwulang sakaGustilanprentahebapaklanibune

18LanIskaklananak-anakemanggonkarobapakne AbrahamingtanahKanaan,kayasingwisdiprentahake deningGustiAllahmarangdheweke

19Ismael,putraneAbraham,banjurbudhalkaroanakanakelansakehebarangdarbeke,banjurbalimenyang tanahHawila,lanmanggoningkono

20.Sakehinganak-anakegarwaneAbrahampadhalunga manggoningtanahwetan,amargaRamaAbrahamwis ngusirparagarwanesakaingngarsaneputrane,lanwis menehipisungsung,banjurpadhalunga.

21Abrahammasrahakekabehbarangdarbekemarang putraneIskak,lanugakabehbandhanediparingakemarang Iskak.

22Panjenenganébanjurdhawuhmarangwongmau,"Apa kowéorangertilanorangertiyènPangéranikuAllahing swargalaningbumi,lanoraanaliyanékajaba Panjenengané?"

23Panjenenganekangnjupukakusakaomahbapakkulan sakapapankelairanku,sartamaringiakusakehing kabungahaningbumi;kangngluwariakusakapituture wongduraka,amargaakupitadosmarangPanjenengane 24Panjenenganénggawaakumenyangpanggonaniki,lan ngluwariakusakaUrKasdim;sartangandikamarangaku, "Turun-turunmubakalDakparingitanahikikabèh,lan wong-wongmaubakalndarbenitanahiki,anggerépadha netepiprentah-prentahku,angger-anggerkulanpranatanpranatankusingwisDakdhawuhakémarangkowé"

25Mulanésaiki,anakku,rungoknatembungkulan netepanapepakon-pepakonéPangéran,Allahmu,singwis dakprentahakémarangkowéAjanyimpangsakadalan singbener,menyangtengenutawamenyangkiwa,supaya kowélananak-anakmuslametingsalawas-lawase

26Lanelingamarangpakaryan-pakaryaningPangeran Yehuwahkangnggumunake,lankabecikankangwis dituduhakemarangkita,nalikaPanjenenganengluwarikita sakatanganemungsuhkita,lanPangeranYehuwah,Gusti Allahkita,ndadekakemungsuh-mungsuhmautibaing tangankita;mulanesaikipadhanetepanakabehkangwis dakprentahakemarangkowe,lanajanyimpangsaka pepakoneGustiAllahmu,lanajangabektimarangsapa waekajabaPanjenengane,supayakowelanturunmupadha rahayu.

27Lankowéwulangnamaranganak-anakmulanturunmu babpiwulanglanpepakonéPangéran,sartawulangna marangwong-wongmaudalansingbenersingkudu diambah,supayapadhaslametselawasé

28LanIshakmangsulimarangbapakne,"Apasingwis didhawuhakeGustiku,ikusingbakaldaklakoni,lanaku orabakalnyimpangsakaprentaheGustiAllahku,akubakal netepikabehsingdidhawuhakemarangaku."Lan AbrahammberkahiputraneIskak,lanugaanak-anake;lan AbrahammulangYakubbabaganpiwulanglandalane Gusti

29NalikasemanaAbrahamseda,nalikaumuréYakublan Ésauwislimalastaun,anak-anakéIskakAbrahamumuré satuspitungpuluhlimataunSawiséseda,Abraham dikumpulakékaroparaleluhurénalikawissepuhlanwareg umuréIskaklanIsmaèlnguburdhèwèké

30Nalikawong-wongKanaankrunguyenAbrahamwis seda,kabehpadhatekakaropararaja,parapanggedhe,lan kabehwongsingpadhanguburAbraham

31LankabehwongingtanahHaran,lankabeh kulawarganekulawarganeAbraham,lankabehpangeran lanparapembesar,lanparaputraneAbrahamsakapara gundik,kabehpadhatekanalikakrungubabsedaAbraham, lanpadhambaleskabecikanAbraham,lannglipurIshak, putrane,lanpadhanguburAbrahamingguwasingdituku sakaEfronwongHetlananak-anake,kanggopakuburan.

32LankabehwongKanaan,lankabehwongsingwis kenalkaroAbraham,nangisiAbrahamsetaunmuput,lan wonglananglanwadonpadhanangisidheweke.

33Lankabehbocahciliklankabehwongingtanahkono padhanangisimergasakaAbraham,amargaAbrahamwis becikmarangkabehwongmau,lanamargadhewekewis jujurmarangGustiAllahlanmanungsa

34LanoraanawongsingwedimarangGustiAllahkaya Abraham,amargadhewekewedimarangGustiAllahwiwit cilik,lanwisngabektimarangPangeranYehuwah,lanwis mlakuingkabehlakunesajroneuripe,wiwitciliknganti dinapati.

35LanGustiAllahnunggilkarodhèwèkélanngluwari dhèwèkésakapituturéNimrodlanbangsané,lannalika dhèwèképerangkaropapatrajaElam,dhèwèkébisa nelukakéwong-wongmau

36Landhèwèkénggawakabèhanakingbumikanggo ngladèniGustiAllah,landhèwèkémulangakédalanéGusti Allahmarangwong-wongmau,sartandadèkakéwongwongmauwanuhmarangGustiAllah

37Panjenenganébanjuryasaalaslannandurkebonanggur ingkono,laningkémahépanjenenganétansahnyawisaké pangananlanombèn-ombènkanggowong-wongsingliwat ingtanahkono,supayapadhabisawaregingomahé.

38LanGustiAllahngluwarisalumahingbumimergasaka Abraham.

39SawiséAbrahamséda,GustiAllahmberkahiputrané Iskaklananak-anaké,lanGustiAllahnunggilkaroIskak kayanalikaPanjenenganénunggilkaroAbraham,bapakné, amargaIskaknetepisakèhingprentahéGustiAllahkaya singdipréntahakédéningAbraham,bapakné,marang dhèwèké;dhèwèkéoranyimpangsakadalansingwis dipréntahakédéningbapaknémarangdhèwèké

BAB27

1SawiséAbrahamséda,Ésaukereplungamburuingaraara.

2Nimrod,rajaBabil,yaikuAmrafel,ugakereplunga mbebedhagingara-arakaroparaprajurite,lanmlakumlakukaroparaprajuriteingwayahawansingadhem 3LanNimrodtansahngopeniEsausabendina,amarga NimrodtansahmerimarangEsau.

4Ingsawijiningdina,Ésaulungamburuingara-ara,lan dhèwèkénemokakéNimrodlagimlaku-mlakuingara-ara samunkarowongloro.

5Lankabehprajuritelanrakyatepadhandherekake dhewekeingara-arasamun,nangingdhewekepadha budhalsakakadohan,landhewekelungasakadheweke menyangarahsingbeda-bedakanggombebedhag,lanEsau ndhelikkanggoNimrod,landhewekendhelikingara-ara samun

6Nimrodlanbalanesingpadhakarodhewekeorakenal karodheweke,lanNimrodlanbalanekerepmlaku-mlaku ingara-aranalikahawaneadhem,lankanggongertiing ngendibalanelagimbebedhagingara-ara

7Nimrodlanrongwongésingndhèrèkdhèwèkétekan panggonané,nalikaÉsaudumadakanmetusaka panggonanésingndhelik,ngunuspedhangé,banjurcepetcepetmlayumenyangNimrodlanngethoksirahé.

8Esaubanjurgelutkanthisengitkarowonglorosingana ingkonokaroNimrod,lannalikawongloromaupadha nyelukdheweke,Esaunolehlanmateniwongloromau nganggopedhange

9LankabehwongsinggagahprakosasakaNimrod,sing wisninggalakedhewekemenyangara-arasamun,krungu jeritankasebutsakakadohan,landhewekengertiswarane wongloromau,landhewekemlayukanggongertisebabe, nalikanemokakerajanelanwonglorosinganaingkono wismatiingara-arasamun

10NalikaÉsauweruhwong-wongNimrodsinggagah prakosatekasakakadohan,dhèwèkémlayu,lankanthi mangkonobisalolos;ÉsaunjupuksandhanganNimrod singaji,singdiwarisakébapaknéNimrodmarangNimrod, lansingdigunakakéNimrodkanggonguwasanikabèh tanah,landhèwèkémlayulanndhelikakésandhangansandhanganmauingomahé

11Esaunjupuksandhangankuwilanmlayumlebukutha amargaanawong-wongeNimrod,landheweketekan omahebapaknekanthikesellankeselamargaperang,lan dhewekewismehmatiamargasedhihnalikadheweke nyedhakikakangeYakublanlungguhingngarepe

12LanYakubkandhamarangYakub,adhine,“Lahdina ikiakubakalmati,yageneakukudunjupukhakpembarep?” YakubtumindakkanthiwicaksanamarangEsauingbabiki, lanEsaungedolhakpembarepemarangYakub,amargaiki wisditindakakedeningGustiAllah

13LantanahsingdadiduwekeEsapingguwaingara-ara Makhpela,singwisditukuAbrahamsakabaniHetkanggo kuburan,ugadidolEsapmarangYakub,lanYakubtuku kabehikisakaEsap,kakangne,kanthiregasingpadha 14Yakubnuliskabehikiingbuku,landhewekemenehi kesaksiansingpadhakaroparasaksi,landhewekenyegel, lanbukukasebuttetepanaingtanganeYakub 15NalikaNimrodbinKushtilardonya,paraprajurite ngangkatlannggawadhewekekanthirasakuwatir,banjur dikuburingkuthanedhewe,lanumureNimrodrongatus limalastaun,banjurtilardonya.

16Landina-dinaNimrodmrentahrakyatingtanahiku satuswolungpuluhlimataun;lanNimrodmatidening pedhangEsaukanthirasaisinlanngremehake,lanturune Abrahamnyebabakepatinekayasingdidelengingimpene.

17LannalikaNimrodseda,kratonedipérangdadipirangpirangpamérangan,lankabèhwilayahsingdikuwasani Nimroddibalekakemarangraja-rajaingtanahkasebut, singbanjurnjupukalihsawiséNimrodseda,lankabèh wongingkulawargaNimroddadibudakmarangkabèh raja-rajaliyanéingtanahkasebutngantisuwé

BAB28

1Ingdina-dinaiku,sawisesedaAbraham,ingtaunikuuga GustiAllahndhatengakepacekliksinggedheingtanah Kanaan,lannalikapacekliksayaparahingtanahKanaan, IshakbanjurbudhalmenyangMesiramargapaceklik kasebut,kayasingditindakakedeningAbraham,bapakne 2IngwayahwengiikuugaGustiAllahngatingalmarang IskaklanngandikamarangIskak,"Kowéajalunga menyangMesir,nanginglungaamenyangGerar,menyang ngarsanéAbimelekh,rajaFilistin,lanmanggonaingkana ngantipaceklikikirampung"

3RamaIskakbanjurbudhalmenyangGerar,kayasing didhawuhakedeningPangeranYehuwah,lanmanggoning konosetaunmuput

4NalikaIskaktekanGerar,wong-wongingtanahkono weruhyenRibka,garwane,ikuayurupane,lanwongwongingGerarpadhatakonmarangIskakbabagan garwane,lanIskakmangsuli,"Ikusadulurkuwadon," amargaIskakwedingakuyengarwaneikugarwane, supayawong-wongingtanahkonoajangantimateni dhewekemergasakadheweke

5ParapanggedheneAbimelekhbanjurpadhasowan marangSangPrabulanngalembanawongwadonmau, nangingSangPrabuoramangsulilanoranggatekake tembung-tembunge.

6NangingSangPrabumirengwong-wongpadhangomong nèkIskakngakunèkdhèwèkékuwiadhine,mulanéSang Prabunyimpenikiingnjeroatinédhéwé.

7NalikaIskakwistelungsasianaingtanahkono, Abimelekhngintipsakacendhela,lanweruhIskaklagi dolanankaroRibka,garwane,amargaIskakmanggoning omahnjabaduwekeraja,mulaomaheIskakanaing ngarepeomahraja

8SangPrabubanjurngandikamarangRamaIskak:“Apa sebabekowekokngomongbabgarwamu:Ikusadulurku? Gampangbangetsalahsijiningwonggedheingantarane bangsaikibisaturukarodheweke,lankowemesthibakal njalarikitadosa”

9RamaIskakbanjurkandhamarangAbimelekh,“Aku wediyenakumatimergasakabojoku,mulaneakukandha: Ikusadulurkuwadon”

10IngwektuikuAbimelekhndhawuhiparapanggedhelan parapetinggi,banjurpadhangajakIskaklanRibka, garwane,landiladekakemarangngarsaneSangPrabu

11SangPrabubanjurdhawuhsupayapadhanganggo sandhanganbangsawan,lannunggangjaraninglurunglurungkutha,lanngundhangakeingngarepewong-wong mauingsaindengingnagara,mangkene:Ikiwonglanang lanikigarwane;sapawaesingndemekwongikiutawa

garwanemesthibakaldipateniLanIskakbalikaro garwanemenyangomaheSangPrabu,lanPangeran YehuwahnunggilkaroIskaklandheweketerusdadigedhe lanorakekuranganapa-apa.

12LanGustiAllahndadekakeIshakolehsih-rahmatana ingngarsaneAbimelekh,laningngarsanekabehrakyate, lanAbimelekhtumindakbecikmarangIshak,amarga Abimelekhkelinganmarangsumpahlanprajanjiansing anaingantaranebapaknelanAbraham

13AbimelekhbanjurngandikamarangIskak:“Lahiki kabehbumianaingngarepmu;manggonaingngendiwae singkokkarepakebecikngantikowebalimenyang tanahmu.”BanjurAbimelekhmenehiIskakkebonlan kebonanggursartabageansingpalingapiksakatanah Gerar,supayadhewekenyebarlanpanenlanmanganwohwohansakalemahngantidina-dinapaceklikrampung.

14Ishakbanjurnyebarwijiingtanahkono,laningtaun ikuugaolehpanensatuskalilipat,lanGustiAllah mberkahidhèwèké.

15Wongmausayatambahsugih,duwewedhuslansapi sartaabdineakehbanget

16Nalikadina-dinapaceklikwiskliwat,GustiAllah ngatingalmarangIshaklanngandikamarangdhèwèké, "Tangia,lungaasakapanggonanikilanbaliamenyang tanahmu,menyangtanahKanaan."Ishakbanjurbudhallan balimenyangHebroningtanahKanaan,dhèwèkélan kabèhbandhanékayasingdidhawuhakéGustiAllah marangdhèwèké.

17Sawisékuwi,Selakh,putranéArpakhsad,tilardonya ingtaunkuwiuga,yaikutaunkapingwolulasuripéYakub lanÉsau;lanumuréSelakhpatangatustelungpuluhtelu taun,banjurdhèwèkétilardonya

18IngwektuikuIshakngutusputranesingragil,Yakub, menyangomaheSemlanEber,landhewekesinau piwulangsakaGusti,lanYakubtetepanaingomaheSem lanEbersajronetelungpuluhlorotaun,lanEsau,kakange, oralunga,amargadhewekeoragelemlunga,landheweke tetepanaingomahebapakneingtanahKanaan

19Ésauterusmbebedhagingara-arakanggonggawa mulihapawaésingbisadipikolehi,Ésauugasabendina mburu

20Esauikuwongsingliciklantukangngapusi,wongsing mburuatimanungsalanngapusiwong-wongmau,lan Esauikuwongsinggagahprakosaingara-ara,lansajrone wektusingsuwedhewekelungambebedhagkayabiasane; landheweketekaningara-araSeir,yaikuEdom.

21LanpanjenenganemanggeningtanahSeirmbebedhag ingara-arasuwenesetaunpatangsasi.

22Ingkana,ÉsauweruhanaingtanahSeiranaanak wadonéwongKanaan,jenengéYéhudit,anakéBeeri, anakéÈfer,sakaturunéHèt,turunéKanaan

23.EsaubanjurnjupukRaheldadibojone,lanbanjur nemonidheweke;nalikadhewekenjupukRahelumur patangpuluhtaun,dhewekedigawamenyangHebron, tanahpanggonanebapakne,landhewekemanggoning kono

24.Ingdina-dinaiku,nalikaumureIskaksatussepuluh taun,yaikuingtaunkapingseketumureYakub,ingtaun ikuugaSem,putraneNuh,seda;Semyuswanenematus taunnalikaseda.

25SawiséSemmati,YakubbalimenyangHebron, bapakné,ingtanahKanaan.

26NalikaYakubumurseketenemtaun,wong-wongteka sakaHaran,lanRibkadikabaribabsadulureLaban,anake Betuel.

27NalikasemonogarwaneLabangabuglanoraduweanak, lankabehabdinewadonoraduweanak

28Sawisékuwi,GustiAllahngélingiAdinah,garwané Laban,landhèwèkéngandhutlannglairakéanakkembar wadonLabanmènèhijenengmaranganak-anakéwadon loromau,yaikuLeasingtuwalanRachelsingnom

29Wong-wongmaubanjurpadhasowanlancritababiku marangRibka,lanRibkabungahbangetamargaGusti Allahwisnulungikakangnelanwisduweanak

BAB29

1AnadeneRamaIskak,putraneRamaAbraham,wissepuh lanwisakehumure,lanmripatewismendhungamargawis tuwa,lanwislamurlanorabisandelengmaneh

2NalikasamanaRamaIskaknimbaliputraneEsap, pangandikane:“Jupukgegamanmu,panahmulan gandhewamu,banjurtata-tatalanmenyangaingara-ara, golekadagingburuan,banjurolahnapanganansingenak, banjurgawanenmrene,supayadakpanganlanakubisa mberkahikowesadurungeakumati,amargaakuwistuwa lanubanan”

3Esaubanjurnindakakemangkono;sartanjupukgegamane lanmetumenyangara-arambebedhagdagingrusa,kaya biasane,kanggodigawamenyangbapaknekayasingwis diprentahake,supayabapaknebisamberkahi.

4RibkahkrungusakèhétembungéIskakmarangÉsau, mulanédhèwèkéenggal-enggalnimbaliYakub,anaké, karokandha,"Bapakmuwisngomongkarokakangmu Ésau,lanakuwiskrunguMulané,kowécepet-cepet nindakkéapasingbakaltakomongkémarangkowé"

5Kowékudungadeglanlungamenyangwedhusgèmbèl, njupukacempélorosingapik,akubakalnggawépanganan singenakkanggobapakmuKowékudunggawapanganan singenakikisupayadipangansadurungékakangmumulih sakangoyak-oyak,supayabapakmubisamberkahikowé

6Yakubenggal-enggalnindakakekayasingdiwelingake ibune,sartanggawepanganansingenaklandiladekake marangbapaknesadurungeEsaumulihsakapangoyakoyak

7.RamaIskakbanjurngandikamarangYakub:“Sapa kowe,anakku?”AtureYakub:“AkuikiEsau,anakmusing mbarep.Akuwisnglakoniapasingkokprentahake.Mulane saiki,muga-mugakowetangilanmanganadaging buruanku,supayakowebisamberkahiakukayasingwis kokkandhakakemarangaku”

8Iskakbanjurtangi,manganlanngombe,sartaatinelega, banjurmberkahiYakub,lanYakubbanjurlunganinggal bapakne;lansanalikaIskakwismberkahiYakublan Yakubwislunga,Esautekasakambebedhagsakaara-ara, landhewekeuganggawepanganansingenaklandigawa menyangbapaknesupayadipanganlandiberkahi.

9RamaIskakbanjurngandikamarangEsap:“Sapata wongesingnjupukkewanburuanlannggawamenyang akusadurungekoweteka,lansingwisdakberkahi?”Esap ngertiyenYakub,adhine,singnindakakeiki,mulaEsap

nesubangetmarangYakub,adhine,amargatumindake kayangonomarangYakub.

10Esapbanjurkandha,"ApaorabeneryendiaraniYakub? Amargadhewekewisngrebuthakkukapingpindho, dhewekengrebuthakkuminangkapembareplansaiki dhewekeugangrebutberkahku"Esapbanjurnangisbanter banget;lannalikaIshakkrunguswaraneEsapnangis,Ishak kandhamarangEsap,"Apasingbisadaklakoni,anakku? Adhimuwistekakanthiakal-akalanlanngrebut berkahmu"EsapsengitmarangYakub,adhine,amarga berkahsingdiwenehakebapakne,landhewekenesubanget marangdheweke

11YakubwedibangetkarokakangeEsau,muladheweke banjurmlayumenyangomaheEberputraneSem,lan dhewekendhelikingkanaamargakakange,lanYakub umursewidaktelutaunnalikadhewekelungasakatanah KanaansakaHebron,lanYakubndhelikingomaheEber patbelastaunamargakakangeEsau,landheweketerus sinaubabagandalaneGustilanprentaheingkana.

12NalikaÉsauweruhyènYakubwismlayulanlolossaka dhèwèké,lanYakubwiskanthilicikéntukberkahkasebut, Ésaubanjursedhihbanget,landhèwèkéuganesumarang bapaklanibuné;landhèwèkéugangadeglannjupuk garwanélanlungasakabapaklanibunémenyangtanah Seir,landhèwèkémanggoningkana;lanÉsauweruhana wongwadonsakaantaranéputri-putriHetsingjenengé Bosmat,putrinéElonwongHet,landhèwèkénjupuk dhèwèkédadigarwasaliyanegarwanésingpertama,lan ÉsaungaranijenengéAdah,ujarmanawaberkahwisilang sakadhèwèkéingwektuiku

13.EsaumanggoningtanahSeirnemsasisuwenetanpa ketemukarobapaknelanibuneSawiseiku,Esaunjupuk paragarwanelanbudhalbalimenyangtanahKanaan,lan Esaumanggonakegarwaneloroingomahebapakneing Hebron

14ParagarwaneEsaungganggulangawenesuIshaklan Ribkakanthitumindake,amargadhewekeoralumakuing dalaneGusti,nangingngabektimarangdewa-dewakayu lanwatubapaknekayasingdiajarakebapakne,lan dhewekeluwihalatinimbangbapakne.

15Lanpadhanurutihawanepsuningatine,sartapadha nyaosakekurbanlanngobongdupamarangparaBaal, ngantiIskaklanRibkapadhabosenkaroparaBaalmau.

16Ribkabanjurngandika:“Akuwisbosenuripmerga sakabocah-bocahwadonHetManawaYakubnjupukbojo sakabocah-bocahwadonHetkayaiki,bocah-bocahwadon ingtanahkene,apagunaneuripkanggoaku?”

17.KacaritaingwektusamanaAda,garwaneEsap, ngandhutlannglairakeanaklanang,lanEsapmenehi jenengmaranganakesinglairmau:ElifasEsapyuswa sawidaklimataunnalikanglairake

18LanIsmaelputraneAbrahamtilardonyaingdina-dina iku,ingtaunkapingsewidakpapaturipeYakub,lankabeh umureIsmaeluripsatustelungpuluhpitutaun,banjurtilar donya

19NalikaIskakkrunguyenIsmaelwismati,dheweke nangisidheweke,lanIskaknangisidhewekepirang-pirang dina

20LaningpungkasaningpatbelastaunYakubmanggon ingomahéEber,Yakubkepénginketemukarobapaklan ibuné,lanYakubtekaingomahébapaklanibunéing

Hebron,lanÉsauingjamansemanawislaliapasingwis ditindakakeYakubmarangdhèwèkékanthinjupukberkah sakadhèwèkéingjamansemana

21NalikaÉsauweruhYakubtekanemonibapaknélan ibuné,dhèwèkékelinganapasingwisditindakkéYakub marangdhèwèké,landhèwèkénesubangetmarangYakub lanngupayamatènidhèwèké

22NalikaIskak,putraneAbraham,wissepuhlanakeh bangetumure,Esaungucap,"Saikiwektunebapakkukudu mati,lannalikadhewekematiakubakalmateniadhiku Yakub"

23Ribkahbanjurenggal-enggalngundangYakub,putrane, lankandha,"Tangia,lungaamenyangHaran,menyang omaheLaban,sadulurku,lanmanggonaingkanasawetara wektu,ngantinesunekakangmuilangsakakowe,banjur kowebisabali."

24RamaIskakbanjurnimbaliYakubsartangandika marangdheweke:“Siraajanjupukbojosakawongwadon Kanaan,amargaRamaAbrahamwisdhawuhmarangkita miturutpangandikanePangeranYehuwah,pangandikane: TurunirabakalDakwenehaketanahiki;yenanak-anakmu netepiprajanjiankangwisDakgawekarosira,mulaAku ugabakalnetepiapakangwisDakjanjekakemaranganakanakmulanAkuorabakalnilardheweke”

25Mulanesaiki,anakkulanang,rungoknapituturku,kabeh singbakaldakprentahakemarangkowe,lanajanjupuk bojosakaantaranebocah-bocahwadonKanaan;tata-tata, menyangamenyangHaran,menyangomaheBetuel, bapakneibumu,langolekabojosakakana,sakaanakanakeLaban,sadulureibumu

26Mulané,ati-atiajangantikowélalimarangPangéran, Allahmu,lansakèhingtindak-tandukéanaingtanahsing kokparani,lanajangantikowésesrawungankarowongwongingtanahkonolanngubertumindaksingoraana gunanésartaninggalPangéran,Allahmu

27Nangingsamangsakowétekaningtanahkonolan ngabektimarangPangéran,ajanyimpangsakadalansing wisdakprentahakemarangkowélansingwiskoksinau

28Muga-mugaGustiAllahKangMahakuwasamaringi sih-rahmatmarangkowéanaingngarsanéparabangsaing bumi,supayakowébisanjupukjodhomiturutpilihanmu, wongsingbeciklanmursidingdalanéGustiAllah

29Muga-mugaGustiAllahmaringiberkahmarangkowé lanturunmukayasingdiwènèhakémarangAbraham,lan ndadèkakékowéduwéanaklantangkar-tumangkar,lan kowédadibangsaakèhingtanahsingkokparani,lan muga-mugaGustiAllahmbalèkakékowémenyangtanah iki,tanahpanggonanébapakmu,karoanak-anaklan bandhaakèh,karokabungahanlankesenengan

30BarengRamaIskakwisrampungparingdhawuhlan mberkahiYakub,RamaIskakbanjurmaringiakeh peparing,ugaperaklanemas,sartabanjurnglilaniYakub lunga;Yakubnurutidhawuhebapaklanibune,banjur ngambunglanbudhalmenyangPadan-Aram;Yakubyuswa pitungpuluhpitutaunnalikabudhalsakatanahKanaan sakaBersyeba

31NalikaYakubbudhalmenyangHaran,Esaunyeluk putraneElifas,lanngomongkarodhewekekanthidhelikdhelikan,"Saikicepet-cepet,jupukpedhangmulanoyak Yakublanliwatingngarepeingdalan,lanndhelik dheweke,lanpatenanadhewekenganggopedhangmuing

salahsawijininggunung,lanjupukkabehduwekebanjur balia."

32ElifasanakeEsauikuwongsinglincahlantrampil nggunakakepanahkayasingdiajarakebapakne;dheweke dadipamburuingara-arasingkondhanglanwongsing gagahprakosa

33Elifasnindakakeapasingdiwelingakebapakne,lan nalikasemanaElifasumurtelulastaun,Elifasbanjurtindak nggawasadulureibunesepuluh,banjurngoyakYakub

34LanYakubbanjurngoyakYakubkanthirapet,lan ndhelikingtapelwatestanahKanaan,madhepkutha Sikhem

35NalikaYakubweruhElifaslanbalanengoyakdheweke, Yakubmandhegingpanggonane,supayangertiapasing kedadeyan,amargadhewekeorangertiapa-apa,Elifas banjurngunuspedhangelanterusmaju,dhewekelan balane,menyangYakubYakubtakonmarangwong-wong mau:"Apasingkoklakonikarokowe,koktekamrene,lan apategesekowengoyaknganggopedhang?"

36ElifasbanjurnyedhakiYakublanmangsuli,"Iki prentahebapakku,lansaikiakuorabakalnyimpangsaka prentahebapakku;lannalikaYakubweruhyenEsauwis ngomongkaroElifaskanggonggunakakekekuwatan, YakubbanjurnyedhakilanndedongamarangElifaslan wong-wonge,maturmarangdheweke,

37Delokenkabehsingdakduwenilansingdiwenehake bapaklanibukumarangaku,jupukwaelanlungaasaka aku,lanajamateniaku,lanmuga-mugaikidianggepbener kanggokowe

38LanGustiAllahndadekakeYakubolehsih-rahmatsaka ElifasbinEsau,lanparaabdine,lanpadhanggatekake panyuwuneYakub,lanoramatenidheweke,lanElifaslan paraabdinenjupukkabehduwekeYakubbebarengankaro peraklanemassingdigawasakaBersyeba;oraanasing ditinggalake

39Elifaslanwong-wongebanjurpadhalunganinggal dhewekelanbalimenyangBersyebamarangEsau,lan padhanyritakakekabehsingkedadeyankaroYakub,lan kabehsingdirebutsakaYakubdiwenehakemarang dheweke.

40ÉsaunesubangetmarangÉlifas,anaké,lanmarang wong-wongsingpadhamèludhèwèké,mergaYakubora dipatèni.

41LanpadhamangsulilanmaturmarangEsau,"Amarga Yakubnyuwunsupayakitaajamatenidheweke,kitawelas asihmarangdheweke,lankitanjupukkabehduwekelan nggawamenyangsampeyan;lanEsaunjupukkabehperak lanemassingdijupukElifassakaYakublandisimpening omahe"

42NalikasemonoÉsauweruhyènIshakwismberkahi YakublanwismelingmarangYakub,"Kowéajanjupuk bojosakabocah-bocahwadonKanaan,lanyènbocahbocahwadonKanaanikualatumrapIskaklanRibka, 43Sawisékuwi,Ismaellungamenyangomahépamané Ismael,lansaliyanégarwa-garwanésingwistuwa,Ismael uganjupukMakhlat,anakéIsmael,adhineNébayot,dadi bojoné.

BAB30

1YakubbanjurbudhalnerusakelakunemenyangHaran, lantekaninggunungMoria,lannginepingkonosewengi muputcedhakkuthaLus;lanGustiAllahngatingalmarang Yakubingwayahwengiiku,lanngandikamarang dheweke,"AkuikiGustiAllaheAbrahamlanAllaheIshak, bapakmu;tanahsingkokturoniikibakalDakparingake marangkowelanturunmu"

2LanlahAkununggalkarokowelanbakalnjagakowe menyangngendiwaekowelunga,lanAkubakalnambahi turunmukayalintanginglangit,lanAkubakalndadekake kabehmungsuhmutibaingngarepmu;lannalikapadha perangnglawankowe,dhewekeorabakalbisangalahake kowe,lanAkubakalnggawakowebalimenyangtanahiki kanthikabungahan,karoanak-anak,lankarokasugihan gedhe

3Yakubbanjurtangisakaturulanbungahbangetkrungu wahyusingdidelengmau;banjurdiaranipanggonanmau Betel

4Yakubbanjurngadegsakapanggonankonokanthi bungahbanget,lannalikamlaku,sikilekrasaentheng amargabungah,banjurdhewekelungasakakonomenyang tanahewong-wongingTimur,landhewekebalimenyang Haranlandhewekelenggahingcedhaksumurpangon

5IngkonoYakubketemukarowong-wongsinglagilunga sakaHarankanggongopeniwedhus-wedhuse,lanYakub takonmarangwong-wongmau,lanwong-wongmau mangsuli,"KitaikisakaHaran"

6Yakubbanjurtakonmarangwong-wongmau,"Apa kowéngertiLaban,anakéNahor?"Wangsulanéwongwongmau,"Akulandhèwèkéwisngerti,lansaikianaké wadon,Rakhel,singlagitekaarepngengonwedhuswedhusébapakné"

7Nalikaisihrembugankarowong-wongmau,Rakhel, anakeLaban,tekangengonwedhus-wedhusebapakne, amargadhewekeikupangonwadon

8BarengYakubweruhRakhel,anakeLaban,sadulure ibune,banjurmlayungambungRakhelsartanangisbanter.

9YakubbanjurngandhaniRakhelyendhewekeputrane Ribkah,adhinebapakne,lanRakhelbanjurmlayu ngandhanibapakne,lanYakubterusnangisamarga dhewekeoraduweapa-apakanggodigawamenyang omaheLaban

10BarengLabankrunguyenYakub,putraneadhine,teka, banjurmlayungambungYakub,dirangkul,banjurdigawa mlebuingomah,diwenehiroti,lanYakubbanjurmangan

11YakubbanjurnyritakakemarangLabanapasing ditindakakedeningEsap,adhine,marangdheweke,lanapa singditindakakedeningElifas,anake,marangdhewekeing dalan

12YakubmanggoningomaheLabansajronesewulan,lan YakubmanganlanngombeingomaheLabanSawiseiku LabankandhamarangYakub:“Cobacritakna,piraupahmu, amargakepiyekowebisangladeniakutanpabayaran?”

13LanLabanoraduweanaklanangkajabamunganak wadon,langarwanelanabdi-abdineliyaneisihmanduling jamansemana;lanikijeneng-jenengputri-putrineLaban singdilairakedeninggarwaneAdinahkanggodheweke; singmbarepjenengeLealansingnomjenengeRachel;lan Leamripatealus,nangingRachelayulanrupaneapik,lan Yakubtresnamarangdheweke.

14YakubbanjurkandhamarangLaban,"Akugelem ngladenikowepitungtaunsuwenekanggonjalukRakhel, putrimusingragil"Labansarujuk,lanYakubngladeni LabanpitungtaunsuwenekanggonjalukRakhel,putrine. 15NalikaYakubmanggoningHaraningtaunkapindho, yaikuingtaunpitungpuluhsangauripeYakub,ingtaun ikuugaEberbinSemseda,nalikasedayuswanepatang atussawidakpapattaun.

16NalikaYakubkrunguyenEberwismati,dheweke sedhihbanget,landhewekenangisilanngadhuh-adhuh pirang-pirangdina

17NalikaYakubmanggoningHarannalikawisgenap telungtaun,Bosmat,putrineIsmael,garwaneEsap, nglairakeanaklanang,lanEsapmenehijenengRehuel

18LaningtaunkapingpapatYakubmanggoningomahe Laban,GustiAllahngrawuhiLabanlanngeling-eling dhewekeamargaYakub,lanputra-putranelair,lananak mbarepeyaikuBeor,anaknomerloroyaikuAlib,lananak nomerteluyaikuChorash.

19LanGustiAllahmaringiLabankasugihanlankamulyan, anaklananglanwadon,lanwonglanangmausayatambah akehamargaYakub.

20IngwektuikuYakubngladèniLabaningsaben pegawéan,ingomahlaningpategalan,lanberkahéGusti AllahanaingkabèhbarangduwèkéLaban,ingomahlan ingpategalan

21NalikataunkapinglimaYehudith,putriBeeri,garwane Esau,sedaingtanahKanaan,landhewekeoraduweanak lanang,kajabaanakwadon

22Ikijeneng-jenengeputri-putrinesingdilairakekanggo Esau,singmbarepjenengeMarzitlansingnomjenenge Puit

23NalikaYehudithmati,ÉsaubanjurlungamenyangSeir kanggombebedhagingara-ara,kayabiasane,lanÉsau manggoningtanahSeirngantisuwé

24Ingtaunkapingenem,saliyanegarwa-garwaneliyane, EsaunjupukAhlibama,anakeZebeon,wongHewi,dadi garwane,lanEsaunggawadhewekemenyangtanah Kanaan

25Ahlibamangandhutlannglairakeanaklanangtelu kanggoEsau,yaikuYeush,Yaalan,lanKorah

26IngjamansemonoingtanahKanaan,anapadudon antaraneparapangonEsaulanparapangonpenduduk tanahKanaan,amargaraja-kayalanbarang-barangeEsau wisakehbangetngantidhewekeorabisatetepanaing tanahKanaan,ingomahebapakne,lantanahKanaanora cukupkanggodhewekeamargaraja-kayane

27NalikaÉsauweruhyènpaseduluranésayatambah gedhékarowong-wongingtanahKanaan,dhèwèkébanjur budhallannggawaparagarwané,anak-anakélananglan wadon,lankabèhbarangdarbéké,ingon-ingoné,lankabèh bandhanésingwisdipikolehiingtanahKanaan,banjur lungasakawong-wongingtanahkonomenyangtanahSeir, lanÉsaulankabèhbandhanémanggoningtanahSeir

28Nangingsok-sokÉsaulunganemonibapaknélanibuné ingtanahKanaan,lanÉsaunikahkarowongHori,lan dhèwèkémènèhakéanak-anakéwadonmaranganak-anaké Séir,wongHori

29Lananakwadonesingmbarep,Marzit,diwenehake marangAnah,anakeZebeon,saduluregarwane,lanPuit diwenehakemarangAzar,anakeBilhan,wongHori;dene

Esaumanggoningpagunungan,dhewekelananak-anake, lanpadhabebranahanlantambahakeh.

BAB31

1Ingtaunkapitu,nalikaYakubwisrampunganggoné ngladèniLaban,YakubkandhamarangLaban,"Wènèhna bojoku,amargadina-dinaanggonkungladèniwis rampung"Labannindakakékayangono,lanLabanlan Yakubnglumpukakékabèhwongingpanggonankonolan nganakaképésta

2BarengwayahsoreLabantekaingomah,lansawiseiku Yakubtekakarowong-wongsinganaingpesta,lanLaban matenikabehlampusinganaingomahkasebut

3YakubbanjurkandhamarangLaban,"Yagenekowe nindakakeperkaraikimarangaku?"Labanmangsuli, "Kayamangkonoadatsabenwongingtanahiki"

4SawisékuwiLabanngajakanakéwadon,Lea,landigawa menyangYakub.Yakubbanjurnyedhakidhèwèké, nangingYakuborangertiyènkuwiLea

5LanLabanmenehakeZilpa,abdinewadon,marangLea, anakewadon,dadiabdine.

6Lankabehwongsinganaingpestangertiapasing ditindakakeLabanmarangYakub,nangingorangandhani babikumarangYakub.

7LankabehtanggateparonepadhatekaingomaheYakub ingwayahbengi,sartapadhamanganlanngombesarta bungah-bungah,sartadolanananaingngarepeLea kalawannabuhrebanalannari,sartaanaingngarepe Yakubpadhangucap,Heleah,Heleah

8Yakubkrungutembung-tembungewong-wongmau nangingorangertitegese,nangingdhewekemikiryenkaya ngonokuwiadatistiadatwong-wongmauingtanahiki

9Tangga-tangganéYakubpadhangomongkébabkuwiing wayahwengi,lansakèhélampuingomahsingdiduwèni Labaningwayahwengimaudipatèni

10Esuke,nalikasrengengewismetu,Yakubnoleh menyangbojonelanweruhyenikuLea,bojone,lanYakub kandha,"Saikiakungertiapasingdiomongaketangga teparowingibengi,Helea,"ujare,"Akuorangerti."

11YakubbanjurngundangLabanlankandha,"Apasing koklakonimarangaku?Akupancenngladenikowekanggo entukRakhel,kenapakowengapusiakulanmenehakeLea marangaku?"

12LabanmangsuliYakub,"Oralumrahingpanggonanku ikingopeniadhineluwihdhisiktinimbangmbakyune. Mulané,nèkkowékepénginnjupukadhineuga,gawanen dadibojomu,mergakowébakalngladèniakupitungtaun manèh"

13Yakubbanjurnindakakemangkono,landhewekeuga njupukRakheldadibojone,landhewekengladeniLaban pitungtaunmaneh,lanYakubuganyedhakiRakhel,lan dhewekeluwihtresnamarangRakheltinimbangLea,lan LabanmenehiBilha,abdinewadon,dadiabdinewadon 14NalikaGustiAllahmirsayenLeaoradisenengi,Gusti Allahmbukakguwagarbane,temahdhewekengandhutlan nglairakeYakubanaklanangpapat.

15Ikijenenge:Ruben,Simeon,LewilanYehuda,lan sawiseikudhewekemandhegnglairakeanak

16NalikasemonoRakhelmandullanoraduweanak,lan RakhelmerimarangadhineLea,lannalikaRakhelweruh

yendhewekeoraduweanakkanggoYakub,dheweke njupukBilha,abdinewadon,landhewekenglairakeanak lananglorokanggoYakub,DanlanNaftali

17BarengLeaweruhyenwismandhegnglairake,banjur njupukabdinewadonZilpa,lanmenehakemarangYakub dadibojoneYakubuganyedhakiZilpa,lanLeauga nglairakeanaklanangloromarangYakub,yaikuGadlan Asyer.

18LeabanjurngandhutmanehlannglairakeYakub,anak lananglorolananakwadonsiji,jenengeIsakhar,Zebulon, lanadhineDina

19NalikasemanaRakhelisihmandulRakhelndedonga marangGustiAllah,unjuke:“DhuhGustiAllah,mugi kersangengetilannulungikula,amargisamenikabojoku badhenilarkula,amargikuladerenggadhahanakkangge piyambakipun.”

20Samenika,dhuhPangéranAllah,mugikersa midhangetakenpanyuwunkawulawonteningngarsa Paduka,sahamirsanikasangsarankawula,sahaparingana kawulaanakkadosdenesalahsatunggalingabdièstri, supadoskawulabotensagednanggungkawirangankawula malih.

21GustiAllahnyembadanipanyuwunelanmbukak guwagarbane,lanRakhelngandhutlannglairakeanak lanang,landhewekeujar,"GustiAllahwisngilangake kawiranganku"LandhewekemenehijenengYusuf marangbocahmau,ujar,"GustiAllahmugi-muginambahi akuanaklanangliyane."Yakubumursangangpuluhsiji taunnalikanglairake

22NalikasemonoRibkah,ibunéYakub,ngutusDéborah, inangéUs,lanloroabdinéIskak,menyangYakub.

23BarengwistekaningHaran,Yakubbanjurmatur, "Ribkahngutuskulasowandhatengngarsapanjenengan, supadospanjenenganwangsuldhatenggriyanipunbapak panjenengan,dhatengtanahKanaan"Yakubmirengaken pangandikanipunibunipun

24Ingwektuiku,pitungtaunliyaneYakubngladeniLaban kanggoRakhelwisrampung,lansawisepatbelastaun dhewekemanggoningHaran,Yakubkandhamarang Laban,"Wenehnaakubojo-bojokulanwenehnaakulunga, supayaakubisamulihmenyangtanahku,amargaibukuwis ngutusakusakatanahKanaansupayaakubalimenyang omahbapakku."

25Labanbanjurkandha,"Ora,akunyuwuntulung Menawikulasampunpikantuksih-rahmatwontening ngarsapanjenengan,mugipanjenengansampunnilarkula. Temtokakenupahpanjenengan,kulabadhémaringi,lan kulabadhémanggenwonteninggriyakula."

26Yakubbanjurmangsuli,"Ikiupahsingkudu kokwenehakemarangaku:Dinaikiakubakalngliwati kabehwedhusmulannjupuksabenwedhusgembelsing anabintik-bintiklanbelang-belange,lansingcoklating antaranewedhusgembellanwedhuskambing,lanyen kowegelemnindakakeikikanggoaku,akubakalbalilan ngengonwedhusgembelmulannjagakayabiyen"

27Labanbanjurnindakakemangkono,lanLabannjupuk sakawedhus-wedhusekabehsingdiomongakeYakublan diwenehakemarangYakub

28Yakubmasrahakekabehbarangsingdigawasaka wedhus-wedhuseLabanmaranganak-anakelanang,lan Yakubngengonwedhus-wedhuseLabansingisihana

29NalikaparaabdineIskaksingdiutusnemoniYakub weruhyenYakuboragelembalimenyangtanahKanaan karobapakne,banjurpadhalunganinggalbapaknelan mulihmenyangtanahKanaan.

30DeboratetepmanggonkaroYakubingHaran,lan dhewekeorabalikaroabdineIskakmenyangtanahKanaan, lanDeboramanggonkaroparagarwalananak-anake YakubingHaran.

31YakubngladèniLabannemtaunmanèh,lannalika wedhus-wedhuspadhanglairaké,Yakubmisahakéwedhuswedhussinganatutulélanbelang-belangé,kayasingwis ditemtokakékaroLaban,lanYakubnindakakékayangono ingomahéLabansuwénénemtaun,lanwonglanangmau sayatambahakèhlanduwésapi,abdiwadon,lanabdi lanang,unta,lankeledai

32Yakubduwésapirongatus,lansapi-sapinégedhégedhélankatonayu-ayusartaakèhbangetwohé,lankabèh kulawarganéparamanungsakepénginnjupuksawetara sapi-sapinéYakub,amargasapi-sapimaumakmurbanget.

33Lanakehanak-anakemanungsatekakanggonjupuk sawetarawedhus-wedhuseYakub,lanYakubmenehi wedhussijikanggoabdilanangutawawadonutawa kanggokeledaiutawaunta,utawaapawaesingdikarepake Yakubsakawong-wongmau,wong-wongmaumenehi dheweke.

34LanYakubolèhkasugihan,kaurmatan,lanbandhaliwat transaksiikikaroparaputramanungsa,lananak-anaké Labanmerimarangkaurmataniki.

35Lansawisésawetarawektu,Yakubkrungutembungé anak-anakéLaban,"Yakubwisnjupukkabèhbarangdarbé bapakku,lansakabarangdarbébapakkudhèwèkééntuk kabèhkamulyaniki"

36YakubndelengraineLabanlananak-anake,lannyatane Labanwisorakayasingwis-wis.

37Lannalikawiskliwatnemtaun,GustiAllahngatingal marangYakublanngandikamarangdheweke,"Tangia, lungaasakatanahiki,lanbaliamenyangtanahkelairanmu lanAkubakalnunggilkarokowe"

38IngwektuikuYakubbanjurbudhallannumpakunta, anak-anake,garwane,lankabehbarangdarbeke,banjur budhalmenyangtanahKanaan,menyangpanggonane RamaIskak

39.LabanorangertiyenYakubwislunga,amargadinaiku Labanlagimbabatwedhus-wedhuse

40Rakhelnyolongreca-recabapakné,banjurdijupuklan didhelikakéinguntasingditumpaki,landhèwèkébanjur lunga

41Lanikitatacaranéreca-recamau;njupukwonglanang singlairmbareplanmatèniwongmaulannjupukrambuté sakasirahé,lannjupukuyahlanngurapisirahélanngolesi nganggolenga,banjurnjupuktablettembagacilikutawa tabletemaslannulisjenengingndhuwuré,lannyelehake tabletkasebutingsangisoréilate,lannjupuksirahkaro tabletkasebutingsangisoréilatelandilebokakeingomah, lanngobonglampuingngarepélansujudmarangtablet kasebut

42Lannalikapadhasujudmarangiku,ikungandika marangwong-wongmauingsabenprakarasingpadha dijaluk,lumantarkakuwatanasmasingkatulisingkono

43Lananaugasingnggawepatung-patungmaunganggo gambarmanungsa,sakaemaslanperak,lanbanjurdigawa

menyangpatung-patungmauingwektusingwisdingerteni, lanpatung-patungmaunampapengaruhlintang-lintang, lannyritakakebab-babsingbakalteka,lankanthicaraiki gambar-gambarsingdicolongRachelsakabapakne.

44Rakhelnyolongreca-recabapakné,supayaLabanora ngertiYakublungamenyangngendi

45LabanbanjurmulihlantakonbabaganYakublan kulawargane,nangingdhewekeoraditemokake,lanLaban nggolekireca-recanekanggongertiYakublungamenyang ngendi,nangingoranemokake,landhewekebanjur nggolekireca-recaliyane,landheweketakonbabagan reca-recakasebutlanwong-wongmaungandhaniyen YakubwismlayusakadhewekemenyangtanahKanaan, omahebapakne

46Labanbanjurbudhallanngajaksadulur-sadulurelan kabehabdine,banjurbudhalngoyakYakub,lankepethuk karoYakubanaingpagununganGilead

47LabanbanjurkandhamarangYakub,"Apasing koklakonimarangaku,kokmlayulanngapusiaku,lan nggawaanak-anakkuwadonlananak-anakedaditawanan pedhang?"

48Lankowéoranglilaniakungambungwong-wongmau lannglilaniwong-wongmaulungakanthibungah,malah kowényolongdewa-dewakulanbanjurlunga

49YakubbanjurmangsuliLaban,"Akuwediyenkowe bakalngrebutanak-anakmuwadonsakaakuSaikisapa waesingkoktemokakekaroallahmu,kududipateni"

50Labanbanjurnggolekireca-recamaulannlititendatendalanprabot-praboteYakub,nangingoranemu

51LabanbanjurkandhamarangYakub,"Kitabakal nggaweprajanjianbebarenganlanikibakaldadipaseksen antaraneakulankowe;yenkowenganiayaanak-anakku wadon,utawanjupukbojoliyanekajabaanak-anakku wadon,GustiAllahbakaldadiseksiantaraneakulankowe ingprakaraiki"

52Banjurpadhanjupukwatulandigawetumpukanwatu, lanLabankandha,"Tumpukanwatuikidadiseksiantarane akulankowe"Mulane,tumpukanwatumaudijenengi Gilead

53YakublanLabanngaturakekurbaninggunung,lan padhamanganingkonocedhaktumpukan,lanpadha nginepinggunungsewengimuputLabantangiesuk-esuk, lannangiskaroputri-putrinelanngambungidheweke, banjurbalimenyangpanggonane

54Banjurenggal-enggalngutusputrane,Beor,singumur pitulastaun,karoAbichorofbinUs,binNahor,lankaro wongsepuluhmau

55Wong-wongmaubanjurenggal-enggalmangkatlan nerusakelakunendhisikiYakub,lantekaningdalanliya menyangtanahSeir

56BarengwistekaningngarsaneEsap,banjurpadha matur:“Makatenpangandikanipunkakanglansanakmu, Laban,sadherekeibumu,putraneBetuel:

57ApakowéwiskrunguapasingditindakakeYakub, adhimu,marangaku,singpisanantekamarangakukanthi wudalantanpabusana,lanakunemonidheweke,lan nggawadhewekemenyangomahkukanthipakurmatan,lan akundadekakedhewekemisuwur,lanakumenehi dhewekeanakkuwadonlorodadigarwanelanugaloro abdikuwadon.

58LanGustiAllahmberkahidhèwèkémergasakaaku,lan dhèwèkédadisayatambahakèh,landuwéanaklanang, wadon,lanabdiwadon

59Dhewekeugaduwewedhuslansapiakehbanget,unta lankeledai,ugaperaklanemassingakehbanget;lan nalikadhewekeweruhyenbandhanesayatambah, dhewekeninggalakeakunalikaakulunganggunting wedhus-wedhusku,landhewekengadeglanmlayukanthi ndhelik

60Landhèwèkéngangkatparagarwalananak-anaké numpakunta,landhèwèkénggawakabèhkéwanlan bandhanésingdipikolehiingtanahku,landhèwèké ngangkatrainékanggolungamenyangbapaknéIshak, menyangtanahKanaan

61Landhèwèkéoranglilaniakungambunganak-anakku wadonlananak-anaké,landhèwèkémimpinanak-anakku wadondaditawanansingditawannganggopedhang,lan dhèwèkéuganyolongdéwa-déwakulandhèwèkémlayu

62LansaikiAkuwisninggaldhèwèkéinggunungKali Yabuk,dhèwèkélankabèhbarangdarbéké;dhèwèkéora kekuranganapa-apa

63Manawakowekepenginsowanmarangdheweke, lungaalaningkanakowebakalnemokakedheweke,lan kowebisanindakakeapasingkokkarepakemarang dheweke.”UtusaneLabanbanjurtekalanngandhaniEsau babikukabeh

64NalikaÉsaukrungukabèhtembungéutusanéLaban, nesunébangetmarangYakub,sartakelingankarorasa sengitémarangYakub,lannesunékobongingnjeroatiné

65Esaubanjurenggal-enggalnggawaanak-anake,abdine, lankulawargane,cacahesewidakwong,banjurlungalan nglumpukakekabehbaniSeir,wongHori,lanrakyate, cacahetelungatuspatangpuluhwong,lannggawakabeh wongpatangatussingnggawapedhangterhunus,banjur nemoniYakubkanggomateniYakub

66Esaumbagicacahikidadipirang-pirangbagean,lan dhewekenjupuksewidakwonglanangsakaanak-anakelan abdinelanjiwa-jiwakulawarganedadisijikepala,lan masrahakemarangElifas,putranesingmbarep,supaya padhangrawat.

67Lanparapanggedheliyanedipasrahakemarangenem putraneSeir,wongHori,supayadiurus,lansabenwong diangkatdadipanggedhekanggoturun-tumurunlananakanake

68Lankabehwongingkemahikipadhabudhalkaya biasane,lanEsaubudhalmenyangYakub,landheweke cepet-cepetngeterake

69UtusaneLabanbanjurbudhalsakaingngarsaneEsap lanmangkatmenyangtanahKanaan,lantekaningomahe Ribka,ibuneYakublanEsap

70Lanpadhangandhanidhèwèké,"Lah,putramuÉsauwis nglawanYakub,kakangné,karopatangatuswong,amarga dhèwèkékrunguyènYakubbakalteka,landhèwèkéwis lungaarepperangkaroYakub,lankanggongalahaké dhèwèkésartangrebutkabèhbarangdarbéké"

71Ribkabanjurenggal-enggalngutuspitungpuluhloro abdineIskaksupayanemoniYakubingdalan,amarga dhewekemikir,"MungkinEsaubakalperangnalika ketemukarodhewekeingdalan"

72ParautusanmaubanjurbudhalnemoniYakub,lan ketemukaroYakubingdalankaliingsisihngelawankali

Yabuk,lanYakubkandhanalikaweruhwong-wongmau, "KemahikiwisditakdirakeGustiAllahkanggoaku,"lan YakubnyebutakepanggonankuwiMakhnayim 73Yakubwiskenalkarokabehsedulurébapakné,mulané dhèwèkéngambunglanngrangkullanbanjurmèlukaro wong-wongmauYakubtakonbabaganbapaknélanibuné, lanwong-wongmaumangsuli,"Dhewekepadhaslamet"

74ParautusanmaubanjurkandhamarangYakub,"Ribkah, ibumu,ngutusakulanibumunemonikowé,kandhané, 'AkuwiskrungunèkÉsau,kakangmu,wismetunglawan kowéingdalankarowong-wongsakabaniSeir,wong Hori'"

75Mulané,anakku,rungoknaswarakulandelengen pituturmuapasingbakalkoklakoni,lannalikadhèwèké tekamarangkowé,ndedongaamarangdhèwèké,lanaja ngomongkanthikasarmarangdhèwèké,lanwènèhana dhèwèkéhadiahsakaapasingkokduwèni,lansakaapa singwisdiparingakédéningGustiAllahmarangkowé

76Lannalikadhèwèkétakonmarangkowébaburusanmu, ajandhelikakeapa-apasakadhèwèké,mungkindhèwèké bisangilangakénesunemarangkowélankowébakal nylametakényawamu,kowélankabèhbandhané,amarga ikukuwajibanmukanggongurmatidhèwèké,amarga dhèwèkéikukakangmu

77NalikaYakubkrungutembung-tembungeibunesing diomongakeparautusanmau,Yakubbanjurnangiskelaralara,sartanindakakeapasingdiprentahakeibune

BAB32

1NalikasamanaYakubngutusutusanmenyangtanahSeir menyangsadulure,Esau,lanYakubngaturake panyuwunanmarangdheweke

2Banjurpadhadiweling,mangkene:“Kowépadhamatur marangbendaraku,marangEsap:Pangandikaneabdimu Yakub:Bendarakuajangirayenberkahkangdiwenehake bapakkumarangakuikumigunanikanggoaku.”

3AwitakuwisrongpuluhtaunanaingomaheLaban,lan dhewekengapusiakulanngowahiupahkukapingsepuluh, kayasingwisdicritakakemarangbendaraku.

4Akungladènidhèwèkéingomahékanthisusahpayah, lansawisékuwiGustiAllahmirsanikasangsaranku, pegawéankulanpakaryantanganku,lanPanjenengané maringiakusih-rahmatlansih-rahmatingngarsané

5Sawisékuwi,amargasih-rahmatlankabecikanéGusti Allahsinggedhé,akuéntuksapi,keledai,sapi,lanabdi lananglanwadon

6Saikiakuarepmulihmenyangtanahkulanomahku, menyangomahebapaklanibuku,singanaingtanah Kanaan;lanakuwiskongkonanngandhanibendarakubab ikikabehsupayaakuolehsih-rahmatsakangarsane bendaraku,supayapanjenenganeorangirayenakudhewe singentukkasugihan,utawayenberkahsingdiberkahi bapakkumarangakuikumigunanikanggoaku

7ParautusanmaubanjurmangkatnemoniÉsau,lan nemoniÉsauingtapelwatestanahÉdomsingarepnemoni Yakub,karowongpatangatussakabaniSeir,wongHori, ngadegkaronggawapedhangterhunus

8ParautusanéYakubbanjurngandhaniÉsaukabèhsing diomongkéYakubmarangwong-wongmaubabÉsau.

9Esaumangsulikarogumunggunglanngremehake,lan kandhamarangwong-wongmau,"Akuwiskrungulanwis dikabariapasingditindakakeYakubmarangLaban,sing ngangkatdhewekeingomahelanmenehiputri-putrinedadi garwane,landhewekeduweanaklananglanwadon,lan tambahakehbandhalankasugihaningomaheLabanliwat dana-danane"

10Nalikaweruhyenkasugihaneakehlanbandhanegedhe, dhewekemlayukarokabehbarangdarbeke,sakaomahe Laban,landhewekenggawaputri-putrineLabanadohsaka rainebapakne,kayatawanansingditawannganggo pedhangtanpangandhanidheweke

11LanoramungmarangLabansingtumindakkaya mangkono,nangingmarangakuugawistumindakkaya mangkono,lanwiskapingpindhongapusiaku,apaaku kudumenengwae?

12Mulanesaikiakuwistekakaropasukankukanggo nemonidheweke,lanakubakalnindakakemarang dhewekemiturutkekarepanku.

13ParautusanmaubanjurbalinemoniYakublankandha, "Kitawisnemoniadhimu,Esap,lankitawisngandhani kabehkandhamumarangdheweke,lankayangono wangsulane,landheweketekanemonikowekarowong patangatus"

14Saiki,ngertialandelengenapasingkudukoklakoni,lan ndedongamarangGustiAllahsupayakowédiluwarisaka Panjenengané

15Barengkrungutembungekakangemarangutusane Yakub,Yakubwedibangetlansusahbanget

16YakubbanjurndedongamarangPangeranYehuwah, GustiAllahe,unjuke:“DhuhYehuwah,GustiAllahipun leluhurkula,AbrahamlanIskak,Padukasampunngandika dhatengkulanalikakulanilargriyanipunbapakkula:

17AkuikiPangéran,AllahéleluhurmuAbrahamlan AllahéIshakTanahikilanturunmubakalDakparingaké marangkowéTurunmubakalDakdadèkakékayalintang inglangit,lankowébakalnyebarmenyangpapatpojok langit,lananaingkowélanturunmukabèhbangsaing bumibakaldiberkahi

18PadukasampunnetepijanjiPaduka,sahamaringi kawulabandha,anak-anak,sahaingon-ingon,kados ingkangdadospepenginaningmanahkawula,Paduka sampunmaringisadayaingkangkawulasuwundhateng Paduka,saenggakawulabotenkekuranganmenapamenapa

19Lankowébanjurkandhamarangaku,"Baliamenyang wongtuwamulanmenyangpapankelairanmu,lanakuisih bakalnindakakekabecikanmarangkowé."

20Lansaikiakuwisteka,lankowewisngluwariakusaka Laban,akubakaltibaingtanganeEsausingbakalmateni aku,ya,bebarengankaroibuneanak-anakku

21Mulanesaiki,dhuhGustiAllah,mugiPadukangluwari kawulaugisakingtanganipunkakangkawulaEsau,amargi kawulawedisangetkaliyanpiyambakipun

22LanyenoraanakabeneraningAku,lakonikanggo AbrahamlanbapakkuIskak

23Awitakungertimanawaakuolehkasugihanikisaka sih-rahmatlansih-rahmat;mulanesaikiakunyuwun supayaPadukangluwariakuingdinaikikanthisih-rahmat Padukalanparingwangsulanmarangaku.

24YakubbanjurmandhegndedongamarangGustiAllah, lanPanjenenganémbagiwong-wongsingndhèrèk dhèwèkékarowedhuslansapidadironggolongan,lan separodipasrahakémarangDamsekh,anakéEliezer, abdinéAbraham,kanggonguruskemahkaroanak-anaké, lanseparoliyanédipasrahakémarangseduluréÉlianus, anakéEliezer,kanggonguruskemahkaroanak-anaké

25Lanpadhadiweling,pangandikane:“Kowépadhanjaga kadohansakakemah-kemahmu,lanajacedhak-cedhak banget,lanyenEsaunekanikemahsingsijilanngalahake, kemahliyanesingadohbakalbisalolos”

26Yakubnginepingkonobengiiku,lansajronebengiiku dhewekemenehipitunjukmarangparaabdinebabagan pasukanlananak-anake

27LanGustiAllahmirengakepandonganeYakubingdina iku,lanGustiAllahbanjurngluwariYakubsakatangane Esau,sadulure

28GustiAllahbanjurngutustelungmalaékatsakaswarga, lanpadhandhisikiÉsaulansowanmarangdhèwèké.

29LanparamalaékatikinemoniÉsaulanbangsanékaya rongèwuwong,nunggangjaransingdiwènèhimanéka warnapirantiperang,lanparamalaékatmaunemoniÉsau lankabèhbangsané,dipérangdadipatanggolongan,karo papatpanggedhe

30Lansijipasukannerusakeperjalananlannemokake EsautekakaropatangatuswongmenyangYakub,adhine, lanpasukanikimlayumenyangEsaulanbangsanelan nggawedhewekewedi,lanEsautibasakajaranamarga wedi,lankabehwongemisahsakadhewekeingpanggonan kasebut,amargadhewekewedibanget

31Lankabehwongingkemahpadhabengok-bengok sawisepadhamlayusakaEsau,lankabehwongperang padhamangsuli,

32MesthinekitaikiabdineYakub,yaikuabdineGusti Allah,lansapasingbisanglawankita?”LanEsaukandha marangwong-wongmau,“Ya,bendaralansadulurku Yakubikubendaramu,singwisrongpuluhtaunakuora ketemu,lansaikiakuwistekanemonidhewekedinaiki, apakowenindakakekayangenemarangaku?”

33Paramalaékatbanjurmangsuli,"DemiGustiAllahsing urip,senajanYakubsingkokcritakakeikusedulurmu,aku lankowéorabakalnglilanisiji-sijiasingisihuripsaka kowélanbangsamu,nangingmungmergaYakub,akuora bakalnindakakeapa-apamarangwong-wongmau"

34LankemahikiliwatsakaEsaulanbalanelanbanjur lunga,lanEsaulanbalanewislungasakakonokira-kira sakliganalikakemahkapindhotekanyedhakidheweke karokabehjinissenjata,landhewekeuganindakake marangEsaulanbalanekayasingditindakakedening kemahpisananmarangdheweke

35Nalikapadhaninggalakejaranmau,dumadakan pasukankatelupadhanyedhakidhewekelankabehpadha wedibanget,lanEsautibasakajaran,lankabehpasukan padhanguwuh-uwuh,lanngucap,"Mesthikitaikiabdine Yakub,abdineGustiAllah,lansapasingbisanglawan kita?"

36Esaubanjurmangsulimaneh,"Yakub,bendarakulan bendaramuikusadulurku,lanrongpuluhtaunakuora weruhrainelankrungudinaikiyendhewekebakalteka, akulunganemonidhewekedinaiki,lanapakowe nindakakekayangeneikimarangaku?"

37Wong-wongmaubanjurpadhamangsuli,"DemiGusti Allahsinggesang,senajanYakubduduadhimukayasing kokkandhakake,akulankanca-kancakuorabakal ninggalakekowelanwong-wongmusingisihurip,nanging amargaYakubsingkokkandhakakeminangkaadhimu,aku lankanca-kancakuorabakalcampurtangankarokowe utawawong-wongmu"

38Lanpasukankateluugaliwatsakawong-wongmau,lan dhewekeisihnerusakelakunekarowong-wongemenyang Yakub,nalikapasukankapingpapatnyedhakidheweke, lanwong-wongmauuganindakakemarangdhewekelan wong-wongekayasingditindakakewongliya

39NalikaÉsauweruhpialasingditindakakedéning malaékatpapatmarangdhèwèkélanparapengikuté, dhèwèkédadiwedibangetkaroYakub,adhine,lan dhèwèkénemoniYakubkanthitentrem.

40LanEsaundhelikakerasasengitemarangYakub, amargadhewekewedikaronyawanemergaYakub,adhine, lanamargadhewekembayangakeyenpapatpasukansing wisdiserangikuabdineYakub

41Yakubnginepingwayahwengikaroparaabdineing kemah-kemahe,landhewekemutusakekaroparaabdine kanggomenehihadiahmarangEsausakakabehbarang darbeke,lansakakabehbandhane;lanYakubtangiing wayahesuk,dhewekelanparaabdine,lanpadhamilihsaka antaranekewan-kewanehadiahkanggoEsau

42IkicacahepeparingeYakubsakawedhus-wedhuse kanggodiwenehakemarangEsau,kakange:Yakubmilih rongatuspatangpuluhekorsakawedhus-wedhuse,lan sakauntalankeledaitelungpuluhsabenunta,lansaka wedhus-wedhusemilihseketsapi.

43Kabèhmaudiklumpukkédadisepuluhrombongan, sabenrombongandipisah-pisah,banjurdipasrahkémarang abdinésepuluhrombongan,sabenrombongandipisahpisah

44Banjurpadhadiweling,"Kowépadhanjagajaraksijilan sijiné,lanwenehanajarakingantaranewedhus-wedhus mau,lannalikaÉsaulanwong-wongsingndhèrèk dhèwèkéketemukowélantakon,'Kowéikiduwésapa,lan kowéarepmenyangngendi,landuwésapaikikabèh,' kowékudukandhamarangwong-wongmau,'Kitaiki abdinéYakub,lankitatekanemoniÉsaukanthitentrem, lanYakubtekaingmburikita.'"

45LansinganaingngarepkitaikuhadiahsakaYakub marangkakangneEsau

46Lanyenwong-wongmautakonmarangkowe:Yagene dhewekekokngantitelatteka,oratekanemonisadulure lanndelengraine,kowekudukandhamarangwong-wong mau:Mesthinedhewekewistekaingmburikitanemoni sadulurekanthibungah,amargadhewekekandha:Aku bakalnglipurdhewekenganggohadiahsingdiwenehake marangdheweke,lansawiseikiakubakalndelengraine, muga-mugadhewekegelemnampaniaku

47Sakehingpisungsungmaubanjurdigawadeningpara abdine,lanpadhandhisikipanjenenganeingdinaiku,lan panjenenganenginepingwayahbengikarokemah-kemahe ingpinggirkaliYabuk.Ingwayahbengiikuuga panjenenganetangi,banjurngajakparagarwane,para abdinewadon,lankabehduweke,laningwayahbengiiku ugapanjenenganenyabrangingsabrangkaliYabuk.

48NalikaYakubnyabrangkalikarosakehingbarang darbeke,Yakubkaridhewekan.Banjuranawonglanang singnemoniYakub,lanYakubgelutkaroYakubing wayahbengingantiwayahsurup.CethikeYakubcopot amargagelutkaroYakub.

49Barengwayahsurup,wonglanangmauninggalYakub sakakono,sartamberkahiYakub,banjurbudhalNalika wayahsurup,Yakubnyabrangkali,lanpincangamarga cethike

50Srengéngémlethèknalikadhèwèkéwisnyabrangkali, landhèwèkétekaningpanggonanékéwanlananak-anaké 51Wong-wongmaubanjurpadhanerusakelakunenganti tekanwayahawan,lannalikapadhabudhal,pisungsungpisungsungmaudiwarisakendhisikiwong-wongmau

52Yakubbanjurndhangaklanndeleng,Esaplagitekasaka kadohan,karowongakeh,kira-kirapatangatus,lanYakub wedibangetkarokakange

53Yakubbanjurenggal-enggalmbagianak-anakekaro paragarwanelanparaabdinewadon,deneDinahanake wadondilebokakeingpeti,banjurdipasrahakemarangpara abdine

54Landhèwèkémlakuingngarepéanak-anakélangarwagarwanékanggonemonikakangné,landhèwèkésujuding lemah,yadhèwèkésujudkapingpitungantidhèwèké nyedhakikakangné,lanGustiAllahndadekakeYakub nemusih-rahmatlansih-rahmatingngarsanéÉsaulan wong-wongé,amargaGustiAllahwismirengpandongané Yakub.

55LanrasawedilanwedimarangYakubtumibamarang kakangne,Esau,amargaEsauwedibangetmarangYakub amargaapasingwisditindakakeparamalaikatGustiAllah marangEsau,lannesuneEsaumarangYakubmalihdadi kabecikan

56BarengÉsauweruhYakubmlayunyedhakidhèwèké, dhèwèkéugamlayunyedhakidhèwèké,ngrangkullan ngrangkuldhèwèké,banjurpadhangambunglannangis 57GustiAllahbanjurndadosakerasawedilanwelasasih marangYakubingatinewong-wongsingtekakaroEsau, landhewekeugangambunglanngrangkulYakub

58Elifas,anakéÉsau,karosedulurépapat,anakéÉsau, nangisbarengkaroYakub,banjurpadhangambunglan ngrangkulYakub,mergakabèhpadhawedimarangYakub 59Esaubanjurndhangaklanweruhparawanitakaroanakanake,yaikuanak-anakeYakub,padhamlakuingmburine YakublanmbungkukingdalanmenyangEsau

60EsapbanjurtakonmarangYakub:“Sapaiki,adhiku? Apaikianak-anakmuutawaabdimu?”Yakubmangsuli Esap:“Ikianak-anakkusingwisdiparingakeGustiAllah marangabdimu”

61NalikaYakublagirembugankaroÉsaulanpara prejurité,Ésaundelengkabèhwongsingpadhatekamau, banjurtakonmarangYakub,"Kowéolehsakangendi kabèhwongsingtaktemoniwingibengikuwi?"Yakub mangsuli,"IkukabèhsingdiparingakéGustiAllahmarang abdimusupayaolehsih-rahmatébendara"

62Barengatur-aturmaudiaturakemarangEsap,Yakub banjurmeksabangetmarangEsap,ature:“Tulungjupukna atur-aturkukangwisdakgawamarangbendaraku”Esap banjurkandha:“Apasebabeakukokkonnindakakeiki? Apaduwekmuikusimpenenkanggoawakmudhewe.”

63Yakubbanjurkandha,"Akusingkudumenehakeiki kabeh,amargaakuwisndelengraimu,lankoweisihurip kanthitentrem"

64Esaporagelemnampanihadiahmau,mulaYakub maturmarangYakub:“Dhuhbendara,manawikula sampunmanggihsih-rahmatwonteningngarsa panjenengan,sumanggapanjenengannampenihadiahkula punikasakingtangankula,amargikulaningalirai panjenengankados-kadosningaliraiingkangkadosdéwa, amargipanjenengansampunrenadhatengkula”

65Esaubanjurnjupukhadiahmau,lanYakubugamenehi perak,emas,lanbedoliummarangEsau,amargaYakub bangetmeksasupayanjupukbarang-barangmau.

66Ésaubanjurmbagi-mbagikéwan-kéwansinganaing kémahé,lanseparodiwènèhakémarangwong-wongsing padhamèlu,mergawong-wongmautekakanggodiopahi, lanseparoliyanédiwènèhakémaranganak-anaké 67Lanperak,emas,lanbedoliumdiwenehakemarang Elifas,putranesingmbarep.EsaukandhamarangYakub, "Keparengakulaaturitetepwonteningngarsapanjenengan, lankulabadhetindakalon-alonngantospanjenengan rawuhinggriyakula,supadoskulasagedmanggen sesarenganwonteningngrika"

68Yakubmangsulikakange,"Kulabadhenindakaken kadosingkangdipundhawuhakenbendara,nanging bendaramirsabilihlare-larepunikataksihringkih,lan wedhus-wedhuslansapi-sapikaliyananak-anakeingkang kuladherekaken,tindakipunalon-alonkemawon,amargi manawitindakipuncepet,mesthibadhepejahsedaya, amargipanjenenganngertosmomotanlankeselipun"

69Pramilagustikulakeparengatindakndhisikiabdi panjenengan,lankulabadhetindakalon-alondemibocahbocahlanwedhus-wedhusipun,ngantoskuladumugiing griyanipungustikulaingSeir.

70ÉsaubanjurkandhamarangYakub,"Akubakalnitipaké sawetarawongsingmèluakukarokowékanggongladèni kowéingdalan,lannanggungkesellanbebanmu."Yakub kandha,"Apaprelunébendara,nèkakuolehsih-rahmat sakangarsanéGusti?"

71Lah,akubakalnekanikowéingSeirlanmanggoning kanabebarengankayasingwiskokjanjekake,kowébanjur lungaakarobangsamu,amargaakubakalngetutakekowé

72YakubkandhakayangonomarangÉsausupayaÉsau lanwong-wongébisalungasakakono,supayaYakubbisa mulihmenyangomahébapaknéingtanahKanaan

73EsaungrungokakeswaraneYakub,lanEsaubalikaro wongpatangatussingndherekakedhewekemenyangSeir, lanYakublankabehduwekedhewekebudhaldinaiku ngantitekanpungkasaningtanahKanaaningwates-watese, landheweketetepanaingkonosawetarawektu

BAB33

1SawisésawetarawektuYakublungasakatapelwates tanahkono,lantekantanahSyalem,yaikukuthaSikhem, ingtanahKanaan,landhèwèkéngasoingngarepkutha

2.LanbanjurtukusapetaklemahingkonosakaanakanakeHemor,wong-wongingtanahkono,reganelimang syikal

3Yakubbanjurngadegakéomahkanggodhèwèkéing kono,lanngadegakékémahéingkono,sartanggawé

kandhangkanggokéwan-kéwané,mulanépanggonankuwi dijenengakéSukot.

4YakubmanggoningSukotsetaunnemsasi

5Ingwektuikuanasawetarawanitasakapedununging tanahkonosingmenyangkuthaSikhemkanggonjogetlan bungah-bungahkaroputri-putriwongingkuthakasebut, lannalikapadhametu,RakhellanLea,garwaneYakub, karokulawarganeugapadhamenyangkuthakanggo ndelengbungaheputri-putriingkuthakasebut

6Dinah,putrineYakub,ugamelukarodhewekelan ndelengputri-putriingkuthakasebut,landheweketetep anaingkonosadurungeputri-putrikasebutnalikakabeh wongingkuthakasebutngadegingsandhingekanggo ndelengkabungahan,lankabehwonggedheingkutha kasebutanaingkono

7LanSikhemputraneHemor,panggedhenenagarakono ugangadeganaingkonokanggondelengwong-wongmau 8NalikaSikhemweruhDina,anakewadonYakub, lungguhkaroibuneingngarepeparaputriingkuthaiku, bocahwadonmaubangetdisenengideningdheweke,mula dheweketakonmarangkanca-kancanelanrakyate,"Anake sapasinglungguhingantaraneparawanitasingakuora kenalingkuthaiki?"

9Wong-wongmaupadhamatur,"Mesthiikiputrine Yakub,putraneIskak,wongIbrani,singwissuwe manggoningkuthaiki,lannalikaanakabaryenparaputri ingtanahikiarepmetukanggobungah-bungah,dheweke banjurlungakaroibunelanparaabdiwadonlungguhing antaranewong-wongmaukayasingkokdeleng" 10SikhembanjurndelengDina,anakeYakub,lannalika dhewekendelengdheweke,atinedadikepincutkaroDina. 11WongmaubanjurutusanmeksaDina,lanDinatekan ingomahéSikhem,banjurmeksaDina,banjurturukaro dhèwèkélanngrusuhidhèwèké,nangingdhèwèkétresna bangetmarangDina,lanbanjurdilebokakéingomahé 12Wong-wongmaubanjurpadhasowanlanngaturake lelakonemarangYakub.BarengYakubkrunguyen SikhemwisngrusuhiDina,anakewadon,Yakubbanjur utusanabdinerolassupayanjupukDinasakaomahSikhem Wong-wongmaubanjurpadhamenyangomahSikhem kanggonjupukDinasakakana

13Nalikawong-wongmautekan,Sikhemmetunemoni wong-wongmaulanngusirwong-wongmausakaomahe, lanSikhemoranglilaniwong-wongmaunyedhakiDina, nangingSikhemlungguhkaroDina,ngambunglan ngrangkuldhewekeingngarepewong-wongmau.

14ParaabdineYakubbanjurbalilanngandhaniYakub, "Nalikakitatekan,dhewekelanwong-wongengusirkita." KayamangkonosingditindakakeSikhemmarangDinaana ingngarepemripatkita

15YakubugangertiyenSikhemwisngremehakeanake wadon,nangingYakubmenengwae,deneanak-anake lanangpadhangingukewaneingara-ara,lanYakub menengwaengantitekanebali

16Sadurungeputra-putranemulih,Yakubngutusbocah wadonlorosakaputri-putrineabdinesupayangrawat DinahingomaheSikhem,lanmanggonkarodheweke,lan SikhemngutustelungkancanemenyangbapakneHemor, putraneKidekem,putranePered,karomatur,"Tukuna bocahwadonikikanggoakudadibojomu."

17HemorbinKidekem,wongHewi,banjursowaning omaheSikhem,putrane,lanlungguhanaingngarsane. HemorbanjurkandhamarangSikhem,putrane:“Apaora anawongwadoningantaraneparaputribangsamu,dene kowengantigelemnjupukwongwadonIbranisingdudu bangsamu?”

18SikhembanjurkandhamarangYakub,"Mungwong wadonkuwisingkudukokjupukkanggoaku,mergaaku senengkarodhèwèké"Hamornindakakéapasing diomongkéanaké,mergaSikhemditresnanibanget 19HemorbanjurmetunemoniYakubareprembuganbab ikuNalikaYakubwismetusakaomaheSikhem,putrane, sadurungeYakubtekanemoniYakub,paraputraneYakub wistekasakaingpategalan,sanalikakrunguapasing ditindakakeSikhem,putraneHemor 20Wong-wonglanangmaupadhasedhihbangetkaro adhinewadon,lankabehpadhamulihkaronesubanget, sadurungewayahenglumpukakekewan-kewane 21Banjurpadhasowanlanlungguhanaingngarsane bapakne,sartapadhamaturmarangbapaknekanthinesu banget,"Mesthiwaepatiikikududitanggungdeningwong ikilankulawargane,amargaPangeranYehuwah,Gusti Allahesalumahingbumi,wisdhawuhmarangNuhlan anak-anakesupayamanungsaorataungrampokutawalaku jina;saikidelengenSikhemwisngrusaklanlakujinakaro sadulurwadonkita,lanoraanasiji-sijiawongingkuthaiki singngomongkarodheweke"

22Kowémesthingertilanngertinèkukumanpatikudu ditindakkémarangSikèm,bapakné,lansakkuthamerga sakatumindaké

23Nalikapadharembugankarobapaknébabiki,Hamor, bapaknéSikhem,tekalanngomongkaroYakubbabDinah, anaké,lanYakublungguhingngarepéYakublananakanaké.

24Hemorbanjurkandhakaroparaleluhure,“Anakku Sikhemkangenbangetkaroanakmuwadon;muga-muga kowemenehakedhewekedadibojonelanomah-omahkaro aku;wenehnaanak-anakmuwadonmarangaku,lanaku bakalmenehakeanak-anakkuwadonmarangkowe,lan kowebakalmanggonbarengkaroakuingtanahkulankita bakaldadisijibangsaingtanahiki”

25Amargatanahkitaikijembarbanget,mulanepadha manggonalandagangaingkonosartaolehaduwekmu,lan lakoniapasingkokkarepakeingkono,lanoraanasing bakalngalang-alangikowekanthingomongsepatah tembungwaemarangkowe.

26HamorwismandhegngomongkaroYakublananakanake,lanSikhem,anake,tekasawisedheweke,lan dhewekelungguhingngarepeparaputrane

27SikhembanjurkandhamarangYakublananak-anake lanang,"Muga-mugaakuolehsih-rahmatsakakowe, supayakowemenehakeanakmuwadonmarangaku,lan apawaesingkokkarepake,akubakalnindakakekanggo dheweke"

28Nyuwunamaskawinlanhadiahsingakehmarangaku, lanakubakalmenehake,lanapawaesingkokkarepake, bakaldaklakoni,lansapawaesingmbantahprentahmu, bakaldakpateni;mungwenehnaakubocahwadonikidadi bojoku

29SimeonlanLewibanjurmangsulimarangHemorlan Sikhem,putrane,kanthiakal-akalan,ature:“Kabehkang

kokkandhakakemarangaku,bakaldaklakonikanggo kowe.”

30Lansadulurkuwadonanaingomahmu,nangingaja ngantikowecedhakkarodhewekengantiakuutusan nemonibapakkuIshakbabaganiki,amargaakuorabisa nindakakeapa-apatanpaidinsakabapakku

31AmargaPanjenenganépirsatindak-tandukéleluhurkita Abraham,lanapawaésingdingandikakakémarangkita bakalkitacritakakémarangkowé,kitaorabakal ndhelikakeapa-apasakakowé

32SimeonlanLewibanjurmaturmarangSikhemlan bapaknesupayabisanemokakealesanlannjaluksaranapa singkududitindakakemarangSikhemlankuthanebabagan perkaraiki

33NalikaSikhemlanbapaknékrungutembungéSimeon lanLèwi,kuwidianggepbecikdéningwong-wongmau, mulaSikhemlanbapaknébanjurpadhamulih

34Barengwispadhalunga,paraputraneYakubkandha marangbapakne,"Lah,kitangertiyenpatiikukudune dialamiwong-wongdurakaikilankuthane,amarga dhewekenglanggarapasingwisdiprentahakeGustiAllah marangNabiNuhlananak-anakelanturunesawise dheweke"

35LanugaamargaSikhemnindakakeperkaraikimarang adhikuDinakanthingremehakedheweke,mulatumindak nisthakayangonoorabakalditindakakeingantaranekita

36Mulanesaiki,padhanggatekakelandelengenapasing bakalkoklakoni,langolekapituturlanalesanapasing bakalditindakakemarangwong-wongmau,supayakabeh pendudukkuthaikibisadipateni

37Simeonbanjurkandhamarangwong-wongmau,"Iki pitutursingbecikkanggokowe:kandhaasupayawongwongmaunyunatsabenwonglanangingantaranewongwongmaukayadenekitanyunat,lanyendhewekeora gelemnindakakeiki,kitabakalnjupukputrikitasaka dhewekelanlunga"

38Lanyendhewekesarujuknindakakeikilanbakal nindakake,mulanalikadhewekewiskrasalara,kitabakal nyerangdhewekenganggopedhangkita,kaya-kaya nglawanwongsingantenglantentrem,lankitabakal matenisabenwonglanangingantaranedheweke

39RembugeSimeonikundadekakewong-wongmau seneng,lanSimeonlanLewipadhasarujukarepnindakake apakangdirembugmaumarangwong-wongmau

40Esuke,SikhemlanHemor,bapakne,tekamaneh nemoniYakublananak-anakelanang,areprembugan babaganDina,lanngrungokakewangsulansakaanakanakelanangYakub.

41ParaputraneYakubbanjurpadhangapusi,ature:“Kita sampunngaturakensadayapangandikapanjenengan dhatengRamaIskak,lanpangandikapanjenenganpunika damelsaenipun.”

42Nangingpanjenenganipunngandikadhatengkula, makaten:“IkidhawuhipunRamaAbrahamsakingGusti Allah,Gustiningsalumahingbumi,supadossabentiyang ingkangsanesturunipuningkangkepenginngalapsalah satunggalingputrinipun,kedahnyunatsabentiyangjaler kagunganipun,kadosdenekulanyunat,lanlajengkula sagedmaringiputrikuladadosgarwanipun”

43Saikikitawisngandhanikowékabèhtindak-tandukkita singdiomongkébapakkumarangkita,amargakitaorabisa

nindakkéapasingwiskokomongkémarangkita,yaiku menehakeanakkuwadonmarangwonglanangsingora disunat,amargaikudadiwirangkanggokita

44Nangingingkenekitabakalsarujukkarokowe, menehakeputrikitamarangkowe,lankitaugabakal njupukputri-putrimukanggoawakedhewe,lanbakal manggoningantaranekowelandadisijibangsakayasing wiskokkandhakake,yenkowegelemngrungokakeaku,lan sarujukdadikayaaku,nyunatsabenwonglanangsing kalebukowe,kayaakukabehdisunat

45Lanyenkoweoragelemngrungokakeaku,supaya sabenwonglanangdisunatkayaakudisunat,kayasingwis dakprentahake,mulaakubakalnemonikowe,lannjupuk putrikusakakowelanbanjurlunga

46SikhemlanHemor,bapakne,krungutembungtembungeparaputraneYakub,lanprakaraikundadekake dhewekesenengbanget,mulaSikhemlanHemor,bapakne, banjurenggal-enggalnindakakekarepparaputraneYakub, amargaSikhemtresnabangetmarangDinah,lanatine kepincutkaroDinah

47SikhemlanHemor,bapakné,banjurpadhacepet-cepet menyanggapuraningkutha,sartanglumpukakékabèh wonglanangingkuthané,sartangaturaképituturépara putranéYakub,

48Kitapadhanemoniwong-wongiki,paraputraneYakub, lankitapadharembugankarodhewekebabaganputrine, lanwong-wongikibakalsarujuknindakakemiturut kekarepankita,landelengentanahkitajembarbanget kanggodheweke,landhewekebakalmanggoningkono, landagangingkono,lankitabakaldadisijibangsa;kita bakalnjupukputri-putrine,lanputri-putrinekitabakalkita wenehakemarangdhewekedadigarwane

49Nangingmungnganggosaratikiwong-wongikibakal sarujuknindakakeperkaraiki,yaikusabenwonglanang ingantaranekitakududisunatkayadenedhewekedisunat, kayasingdidhawuhakedeningGustiAllahmarang dheweke,lannalikakitawisnindakakemiturutpandhuane kanggodisunat,muladhewekebakalmanggoning antaranekita,bebarengankarokewanlanbarang-barange, lankitabakaldadisijibangsakarodheweke.

50Nalikakabehwongingkuthakonokrungutembunge SikhemlanbapakneHemor,kabehwongingkuthane padhasarujukkarousuliki,lanpadhamanutsupaya disunat,amargaSikhemlanbapakneHemorikudianggep bangetdeningwong-wongmau,amargadheweke minangkaparapanggedheingnagarakono.

51Esuke,SikhemlanHemor,bapakne,tangiesukbanget, banjurnglumpukakekabehwonglanangingkuthakono, lanpadhangundangparaputraneYakub,singbanjur nyunatisabenwonglanangsingkalebuingkuthamauing dinaikulandinacandhake

52LanpadhanyunatiSikhemlanHemor,bapakne,lan limangsadulureSikhem,banjursabenwongpadhangadeg lanmulih,amargaprekaraikisakaGustiAllahtumrap kuthaSikhem,lansakaGustiAllahikupitutureSimeon babaganiki,supayaGustiAllahbisamasrahakekutha SikhemmenyangtanganeputraneYakubloro.

BAB34

1Cacahéwonglanangsingdisunatkabèhananematus patangpuluhlimawonglanang,lanrongatuspatangpuluh enembocah

2NangingKidekem,putranePered,bapakneHemor,lan enemsadulurelanang,oragelemngrungokakeSikhemlan bapakneHamor,landhewekeoragelemdisunat,amarga usulanputra-putraneYakubikunjijikiingpandelenge,lan nesunesayagedhe,amargawong-wongingkuthakasebut orangrungokake

3Laningwayahsoreingdinakapindho,padhanemokake wolungbocahciliksingdurungdisunat,amargaibune ndhelikakebocah-bocahmausakaSikhemlanbapakne Hemor,lansakawong-wongingkuthakasebut.

4Sikhemlanbapakné,Hamor,utusansupayawong-wong maudigawamenyangngarsanésupayadisunat,nalika Kidekemlanenemsedulurényerangwong-wongmau nganggopedhang,lanngupayamatèniwong-wongmau

5Lanwong-wongmauugangupayamateniSikhemlan bapakneHemor,lanpadhangupayamateniDina bebarengankarowong-wongmauamargasakaprakaraiki

6Wong-wongmaubanjurpadhatakon,"Apasebabékowé nindakkéiki?Apaoraanawongwadoningantaranéanakanakésedulurmu,wongKanaan,ngantikowékepéngin ngalapanak-anakéwongIbrani,singdurungtaukokkenal? Kowébakalnindakképrekarasingorataudipréntahké déningparaleluhurmumarangkowé?"

7Apakowéngiranèkkowébakalkasilmergatumindakmu iki?Lanapasingbakalkokjawabmarangparasadulurmu, wongKanaan,singsesukbakaltekalantakonmarang kowébabiki?

8Lanyentumindakmuorakatonbenerlanapiking ngarepewong-wongmau,apasingbakalkoklakonikanggo nyawamu,lanakukanggonyawakita,denekoweora nggatekakeswaraku?

9Lanyenwong-wongingtanahikilankabehsedulurmu, yaikubaniHam,krungubabtumindakmu,kandhane:

10AmargasakawongwadonIbrani,SikhemlanHemor, bapakne,lankabehwargakuthane,nindakakeapasing durungtaudingertenilansingorataudiwelingakedening leluhure,menyangngendikowebakalmlayuutawa menyangngendikowebakalndhelikakerasaisinmu, sajroneuripmuingngarepeparasadulurmu,wargatanah Kanaan?

11Mulanesaiki,kitaorabisanahanapasingwis koklakoniiki,lankitaugaorabisadibebanikukiki,sing oradiprentahakedeningleluhurkita.

12Sesukkitabakallungalannglumpukakekabehsedulur kita,yaikusedulur-sedulurKanaansingmanggoningtanah iki,lankitakabehbakaltekalanngalahakekowelankabeh wongsingpercayamarangkowe,ngantioraanasingisih anasakakoweutawadheweke

13NalikaHemorlanSikhem,putrane,sartakabehwong ingkuthakonokrungutembung-tembungeKidekemlan parasadulure,padhawedibangetmarangnyawane,lan padhamratobatsakaapasingwisditindakake

14SikhemlanHemor,bapakné,banjurmangsulimarang Kidekem,bapakné,lanparasaduluré,"Kabèhtembung singkokkandhakakemarangakukabèhikubener"

15Ajapadhangucaplanajapadhambayangakeing sajroningatimu,yenmargasakakatresnanewongIbrani

kitanindakakebabiki,singoradiprentahakedening leluhurkita.

16Nangingamargakitangertimanawaduduniyatlan kekarepanewong-wongmaukanggonurutikekarepankita babaganputrinebabagankitanjupukdheweke,kajaba kanthisyaratiki,mulakitanggatekakeswaranelan nindakaketumindaksingsampeyandelengiki,supaya entukkekarepankitasakawong-wongmau.

17Lannalikakitawisolehpanyuwunsakawong-wong mau,kitabanjurbakalbalimenyangwong-wongmaulan nindakakeapasingsampeyankandhakakemarangkita

18Mulané,kitanyuwunsupayakowépadhangentenilan ngenteningantidagingkitamarilankitadadikuwatmanèh, banjurkitabakalbebarengannglawanwong-wongmau, lannindakakéapasinganaingatimulanatikitamarang wong-wongmau.

19Dinah,putrineYakub,krungukabehtembungsing diomongakeKidekemlanparasadulure,lanapasing dijawabdeningHemorlanSikhem,putrane,lanwongwongingkuthane

20Ritabanjurenggal-enggalutusansalahsijiningabdine wadon,singdiutusbapaknekanggongrawatYakubing omaheSikhem,nemoniYakub,bapakne,lanparasadulure, karomatur:

21KayamangkonopitutureKidekemlanparasadulurebab kowe,lankayamangkonougawangsulaneHemorlan Sikhemsartawong-wongingkuthaiku

22NalikaYakubkrungutembung-tembungiki,dhèwèké nesubangetmarangwong-wongmau,lannesunemurub marangwong-wongmau

23SimeonlanLewibanjursumpah,"DemiGustiAllah kanggesang,GustiAllahingsalumahingbumi,sesuking wayahmangkeneiki,orabakalanawongsiji-sijiakang isihuripingsakubengingkuthaiki."

24Anarongpuluhwongenomsingdurungdisunatndhelik, lanwongenomikiperangnglawanSimeonlanLewi,lan SimeonlanLewimatèniwolulaswongmau,lanloropadha mlayusakakonolanlolosmenyangsumurgampingsing anaingkutha,lanSimeonlanLewinggolekiwong-wong mau,nangingoraketemu.

25SimeonlanLewiterusmubeng-mubengingkutha,lan matenikabehwongingkuthanganggolandhepingpedhang, oraanasiji-sijiasingisihurip.

26Ingtengah-tengahingkuthaanagegergedhe,lanjeritan wong-wongingkuthaikungantitekaninglangit,lankabeh wongwadonlanbocah-bocahpadhanangisbanter.

27SimeonlanLewibanjurmatenisakubengingkutha,ora anawonglanangsiji-sijiasingkariingsakubengingkutha.

28HemorlanSikhem,putrane,dipateninganggo landhepingpedhang,sartaDinadigawalungasakaomahe Sikhemlanbanjurlungasakaingkono

29ParaputraneYakubbanjurpadhalungalanbali,nemoni wong-wongsingwismatimau,sartanjarahkabehbarang darbekesinganaingkuthalaningpategalan

30Nalikapadhangrampokbarang-barangrampasan,ana telungatuswongsingpadhangadeglanmbuwangbledug marangwong-wongmausartanggebugiwong-wongmau nganggowatuSimeonnolehlanmateniwong-wongmau kabehnganggolandhepingpedhangSimeonnolehing ngarepeLewilanmlebuingkutha.

31Lanpadhanjupukwedhus-wedhuse,sapi-sapinelan sapi-sapine,lanugasisa-sisawanitalanbocah-bocahcilik, lanpadhanggawakabehmaulunga,lanpadhambukak gapuralanmetulansowanmarangramaneYakubkanthi semangat.

32NalikaYakubweruhapasingwisditindakakewongwongmaumarangkuthaiku,lanweruhjarahansing direbutsakawong-wongmau,Yakubnesubangetmarang wong-wongmau,lanYakubkandhamarangwong-wong mau,"Apasingkoklakonimarangaku?Akuwisoleh papandunungingantaranewongKanaaningtanahiki,lan oraanawong-wongmausingnggangguaku"

33Lansaikikowéwisnindakkéakudadinjijikikanggo wong-wongingtanahiki,ingantaranewongKanaanlan wongFeris,lanakumungcacahésithik,lankabèhwong bakalnglumpuknglawanakulanmatèniakunalikakrungu babpakaryanmukarosedulur-seduluré,lanakulan kulawargakubakaldirusak

34SimeonlanLewisartasadulur-sadulurekabehpadha mangsuli,RamaYakub,bapakne,lanmatur:“Lahkula samimanggenwonteningnagaringriki,punapaSikhem badhenindakakenkadosmekatendhatengsadherekkula?

Punapapanjenenganmenengkemawonbabingkang sampundipuntindakakenSikhem?Punapasadherekkula badhedipunanggepkadostiyangsundelinglurunglurung?”

35CacahéwongwadonsakakuthaSikhemsingditawan déningSimeonlanLèwi,singoradipatèni,anawolung puluhlima,yaikuwongwadonsingdurungtausrawungan karowonglanang

36Ingantaranéwong-wongmauanaprawanenomsing ayurupanélanrupanéapik,jenengéBuna,lanSimeon njupukdhèwèkédadibojoné,lancacahéwonglanangsing ditawanlanoradipatènianapatangpuluhpituwong lanang,lanliyanédipatèni

37Lankabehwongenomlananglanwadonsingditawan SimeonlanLewisakakuthaSikhem,dadiabdinepara putraneYakublananak-anakesawisedheweke,ngantidina putraneYakubmetusakatanahMesir

38NalikaSimeonlanLewimetusakakutha,wongenom lorosingisihkari,singndhelikingkutha,lanoramatiing antaranewong-wongingkutha,padhangadeg,lanwong enomikimlebukuthalanmlaku-mlakuingkono,lan nemokakekuthakasebutsepitanpawonglanang,lanmung wongwadonsingnangis,lanwongenomikinguwuhlan ujar,"Lah,ikipialasingditindakakedeningputra-putrane Yakub,wongIbrani,marangkuthaikinalikadheweke ngrusaksalahsawijiningkuthaKanaan,lanorawedikaro nyawanekabehtanahKanaan"

39Wong-wongmaubanjurpadhametusakakuthalan menyangkuthaTapnakh,sartatekaningkono,padha nyritakakemarangwong-wongingTapnakhkabehsing wisdialami,lankabehsingditindakakedeningpara putraneYakubmarangkuthaSikhem

40KabarikitekanmarangYashub,rajaTapnakh,lan banjurngutuswongmenyangkuthaSikhemkanggo nemoniparanom-nomanmau,amargarajaorangandel marangcritane,lankandhane,"Kepriyewonglorobisa ngrusakkuthagedhekayaSikhem?"

41ParautusanéYashubbanjurbalilanngandhani,"Kita wistekankutha,lankuthakuwiwisrusak,oraanawong

lanangingkono,mungwongwadonsingnangis;wedhus utawasapiugaoraana,mergakabèhbarangsinganaing kuthakuwiwisdirampasdéninganak-anakéYakub"

42Yasubgumunbangetkaroiki,kandhane,"Kepriye wonglorobisanindakakeperkaraiki,ngrusakkuthasing gedhenekayangene,lanoraanawongsijiwaesingbisa nglawandheweke?"

43Amargababsingkayangonoikudurungtauanawiwit jamanNimrod,lansanajanwiwitjamankuna,babsing kayangonoikudurungtaukedadeyan;lanYashub,raja Tapnach,ngandikamarangrakyate,“Kuwatnaatimulan kitabakallungalanperangnglawanwongIbraniiki,lan nindakakemarangwong-wongmaukayasingditindakake marangkuthaiki,lankitabakalmalesdendammarang wong-wongingkuthaiki”

44Yasub,rajaTapnakh,rembugankaroparapenasihaté babaganprakaraiki,lanparapenasihatékandhamarang dhèwèké,"KowéorabakalbisangalahakewongIbrani dhéwékan,amargawong-wongkuwikudukuwatkanggo nindakaképakaryanikikanggosakkutha"

45Manawaanalorosingngremukkuthaiki,lanoraana singbisanglawan,mesthiyenkowearepnglawan,kabeh bakalpadhanglawanlannumpeskitauga

46Nangingmanawipanjenengankersautusandhateng sadayarajaingkangwonteningsakubengkula,saha ngengkenakentiyang-tiyangwausaminglumpuk,kula badhétindaksesarengankaliyantiyang-tiyangwaulan nglawanparaputranipunYakub;milapanjenenganbadhé menangnglawantiyang-tiyangwau

47Yasubkrungutembung-tembungeparapenasihate,lan tembung-tembungemaundadekakedhewekelanrakyate seneng,muladhewekenindakakekayangono;lanYasub, rajaTapnakh,utusanmenyangkabehrajaAmorising ngubengiSikhemlanTapnakh,matur,

48Ayomeluakulantulungiaku,lankitabakalngalahake YakubwongIbraniikulankabehputrane,lannumpes wong-wongmausakabumi,amargakayangonokuwising ditindakakemarangkuthaSikhem,lanapakoweorangerti?

49PararajaAmoripadhakrungubabpialasing ditindakakedeningparaputraneYakubmarangkutha Sikhem,lanpadhagumunbanget

50Raja-rajaAmoripitumaupadhanglumpukkarowadyabalanekabeh,kira-kirasepuluhewuwongkangnggawa pedhangterhunus,lanpadhatekaperangnglawanpara putraneYakub;lanYakubkrunguyenpararajaAmoriwis nglumpukperangnglawanparaputrane,lanYakubwedi banget,lanikundadekakedhewekekuwatir

51YakubbanjurnguwuhmarangSimeonlanLewi, pangucape:“Apatumindakmuiki?Yagenekowegawe pialamarangaku,ngantikowenggawakabehwong Kanaannglawanakulankulawargakusupayanumpesaku? Amargaakuwistentrem,akulankulawargaku,lankowe wisnindakakeperkaraikimarangaku,lannggawewongwongingtanahikinglawanakukanthitumindakmu”

52Yehudabanjurmangsulibapakné,"Apatanpaalesan sedulur-sedulurkuSimeonlanLewimatènikabèhwong ingSikhem?MesthiwaékuwiamargaSikhemwis ngremehakeadhinewadonkita,lannglanggardhawuhé GustiAllahmarangNuhlananak-anaké,amargaSikhem njupukadhinewadonkitakanthipaksa,lanlakujinakaro dhèwèké"

53Sikhemnindakakekabehpialaikilanoraanasiji-sijia pendudukkuthanesingngalang-alangidheweke,karo ngucap,"Yagenekowenindakakeiki?"Mesthiamargaiki sedulur-sedulurkupadhanyerangkuthaiki,lanGustiAllah masrahakekuthaikimenyangtangane,amargapenduduke wisnglanggarprentaheGustiAllahkitaApatanpaalesan dhewekenindakakekabehiki?

54Lansaikikenapakowewediutawasusah,lankenapa koweorasenengkarosedulur-sedulurku,lankenapakowe nesubangetmarangdheweke?

55GustiAllahkitasingmasrahakekuthaSikhemlan pedunungemenyangtangane,Panjenenganeugabakal masrahakekabehrajaKanaansingnyerangkitamenyang tangane,lankitabakalnindakakemarangwong-wongmau kayasingditindakakedeningsadulur-sadulurkumarang Sikhem.

56Saiki,tentrem-rahayulanbuangrasawedimu,nanging percayalahmarangGustiAllahkita,lanndedongamarang Panjenenganesupayambantulanngluwarikita,sarta masrahakemungsuhkitamenyangtangankita

57Yéhudabanjurngundangsalahsijiabdinébapakné, "Saikikowélungalandelengenraja-rajasingarepnyerang kitakuwimanggonkarotentarané"

58Abdimaubanjurlungalanndelengsakakadohan, banjurmunggahingGunungSihon,lanweruhkabeh kemahpararajapadhangadegingara-ara,banjurbali menyangYehudalankandha,"Lahpararajawisanaing ara-arakarokabehkemah-kemahe,wong-wongsingakeh banget,kayawedhiingpinggirsegara"

59YehudabanjurkandhamarangSimeonlanLewisarta marangparasadulurekabeh:“Kowepadhakuwatnalan padhadadiawongkanggagahprakosa,amargaPangeran Yehuwah,GustiAllahkitanunggilkarokita,ajawedikaro wong-wongmau.”

60Padhamajuasabenwong,nganggogegamanperang, panahlanpedhang,lankitabakalperangnglawanwongwongsingoradisunatiki;PangeranYehuwahikuGusti Allahkita,Panjenenganebakalnylametakekita

61Wong-wongmaubanjurpadhangadeglansabenwong padhanyandhanggegamanperangedhewe-dhewe,gedhe cilik,putraneYakubsewelas,lankabehabdineYakub padhandherekake

62LankabehabdineIshaksinganaingHebron,kabeh padhatekakaronggawamacem-macemgegamanperang, lanparaputraneYakublanabdine,satusrolaswong,padha menyangpararajaiki,lanYakubugamelu.

63ParaputraneYakubbanjurutusannemoniRamaIskak, putraneRamaAbraham,menyangHebron,yaikuKireatArba,kadhawuhannguwuh:

64PadukamugikersaandedongadhatengGustiAllah kawula,supadosPadukangreksakawulasakingtanganipun tiyangKanaaningkangnyerangkawula,sahamugiPaduka masrahakentiyang-tiyangwaudhatengtangankawula

65LanIskak,putraneAbraham,ndedongamarangGusti Allahkanggoputra-putrane,landhewekekandha,"Dhuh GustiAllah,Padukasampunjanjidhatengbapakkula, pangandikane,'Akubakalnambahturunmukayalintang inglangit,'lanPadukaugisampunjanjidhatengkula,lan PadukanetepijanjiPaduka,samenikapararajaKanaan saminglumpuk,kanggeperangnglawananak-anakkula amargipiyambakipunbotennindakakenkekerasan"

66Mulanesaiki,dhuhPangeranYehuwah,GustiAllahing salumahingbumi,mugiPadukangewahipituturipunpara rajapunikasupadosbotensagednglawanparaputra kawula.

67LanmugiPadukaparingikesaningkangsaedhateng manahipunpararajalanrakyatipunkalayanrasawedi dhatengparaputrakawulalanmugiPadukanurunaken angkuhipun,supadostiyang-tiyangwausaminyingkir sakingparaputrakawula

68LankanthiastaPadukaingkangkiyatlanlengenPaduka ingkangdipunulurkan,mugiPadukangluwariparaputra kawulalanparaabdinipunsakingtiyang-tiyangwau, amargikakuwatanlankasantosanwonteningastaPaduka kanggenindakakensadayapunika

69ParaputraneYakublanparaabdinepadhamaranipara rajaiki,lanpadhapercayamarangPangeranYehuwah, GustiAllahe,lannalikapadhamangkat,Yakub,bapakne, ugandedongamarangPangeranYehuwahlanmatur, "DhuhPangeranYehuwah,GustiAllahingkang mahakuwasalanmahaluhur,ingkangsampunmrentah wiwitjamankuna,wiwitsaikingantisapunikalansalawaslawase;

70Padukapunikaingkangngobongperanglan ngendhegake,wonteningastaPadukawontenkakuwatan lankasantosankanggengluhurakenlanngrubuhaken;Duh mugipandongakawulakatampiwonteningngarsaPaduka supadosPadukakersamirsanikawulakanthisih-rahmat Paduka,kanggenggegirisimanahipunpararajalan rakyatipunkanthirasawedidhatengputra-putrakawula, lanmedenitiyang-tiyangwaulankemah-kemahipun,lan kanthisih-rahmatPadukaingkangageng,mugiPaduka ngluwarisadayatiyangingkangpitadosdhatengPaduka, amargiPadukaingkangsagedndadosakentiyangwonten ingbawahkawulalannglemahakenbangsa-bangsawonten ingbawahkekuasaankawula

BAB35

1PararajaAmoripadhatekalanngadegingara-ara kanggorembugankaroparapenasihatéapasingkudu ditindakakemarangparaputranéYakub,amargapara putranéisihwedikaroparaputranéYakub,lanpadha ngucap,"Lah,analorosingmatènikabèhwongingkutha Sikhem"

2LanGustiAllahmirengakepandonganeIshaklanYakub, lanPanjenenganengebakiatineparapenasihatraja-rajaiki kanthirasawedilangemetersinggedhengantipadha bebarengannguwuh,

3Apakowébodhodinaiki,utawaapakowéoraduwé pangertèn,ngantikowéarepperangnglawanwongIbrani, lankenapakowésenengkarokarusakanmudhéwédinaiki?

4Lah,anawonglorosingtekaingkuthaSikhemtanpa rasawediutawawedi,lanpadhamatènikabèhwonging kuthakuwi,ngantioraanawongsingbisanglawan,lan kepriyécaranékowébisanglawankabèhwongkuwi?

5KowémesthingertinèkGustiAllahétresnabanget marangwong-wongmau,lanwisnindakaképrekaraprekarasinggedhébangetkanggowong-wongmau,sing durungtauditindakakéwiwitjamankuna,laningantarané paraallahébangsa-bangsa,oraanasingbisanindakaké prekara-prekarasingkayaPanjenengané

6MesthinePanjenenganengluwarileluhureAbraham, wongIbrani,sakatanganeNimrod,lansakatanganekabeh bangsanesingwisbola-balingupayamatenidheweke

7Panjenenganéugangluwaridhèwèkésakagenising dibuwangdéningRajaNimrod,lanGustiAllahéngluwari dhèwèkésakagenikuwi

8Lansapamanehsingbisanindakakekayangono?Mesthi waeAbrahamsingmatenilimangrajaElam,nalika dhewekenggangguputranekakangnesingnalikasemana manggoningSodom

9Abdinesingsetyaingkratonelansawetarawonge dicekel,banjurpadhangoyakpararajaElamsajrone sewengilanmateniwong-wongmau,sartakabehbandhane singwisdirebutsakadhewekedibalèkakémarangputrane kakangne

10LanmesthikowéngertinèkGustiAllahéwongIbrani ikisenengbangetkarowong-wongkuwi,lanwong-wong kuwiugasenengkaroPanjenengané,mergawong-wong kuwingertinèkPanjenenganéwisngluwariwong-wong kuwisakamungsuhékabèh

11Landelengen,amargakatresnanemarangGustiAllah, Abrahamnjupukputranesiji-sijinesingditresnanilanniyat nggawadhewekeminangkakurbanobaranmarangGusti Allah,lanyenoraamargaGustiAllahsingnyegah dhewekenindakakeiki,dhewekemesthibakalnindakake ikiamargakatresnanemarangGustiAllah 12GustiAllahmirsanisakehingpakaryane,lansumpah marangPanjenengane,sartajanjiyenPanjenenganebakal ngluwariparaputranelankabehturunesakasaben kangelansingbakaldialami,amargaPanjenenganewis nindakakebabiki,lanamargakatresnanemarangGusti Allahe,Panjenenganemandhekwelasasihmarangputrane 13ApakowéorataukrunguapasingditindakkéGusti AllahmarangFiraun,rajaMesir,lanmarangAbimelekh, rajaGerar,nalikaAbrahamnjupukgarwané,singkandha babaganAbraham,"Dhèwèkésadulurku,"supayaAbraham oradipatènimergasakaAbraham,lanmikirarepnjupuk dhèwèkédadibojoné?"LanGustiAllahnindakkémarang wong-wongmaulanbangsanékabèhsingwiskokrungu 14Lanlah,kitadheweweruhkanthimripatkitayenEsau, seduluréYakub,tekakaropatangatuswong,kanthiniyat matènidhèwèké,amargadhèwèkékelinganyenÉsauwis ngrebutberkahbapakné.

15Landhèwèkénemonidhèwèkénalikadhèwèkéteka sakaSiria,kanggomatèniibunékaroanak-anaké,lansapa singnylametakédhèwèkésakatanganékajabaGusti Allahésingdipercaya?Panjenenganénylametakédhèwèké sakatanganésedulurélanugasakatanganémungsuhé,lan mesthiPanjenenganébakalnglindhungiwong-wongmau manèh

16SapasingorangertinèkGustiAllahsingmaringi kekuwatanmarangwong-wongmausupayanindakaké pialasingwiskokrungumarangkuthaSikhem?

17Apabisanganggokekuwatanedhewewonglorobisa ngrusakkuthagedhekayaSikhem,yenoraamargaGusti Allahsingdiandelake?ujarelannindakakekabehiki marangwong-wongmaukanggomatenipendudukkutha ingkuthane

18Lanapakowéisangalahakewong-wongsingwismetu sakakuthamukanggoperangkarokabèhwongmau, sanajansewukaliluwihakèhsingtekambantukowé?

19Mesthinekowengertilanngertiyenkoweorateka kanggoperangkarowong-wongmau,nangingkoweteka kanggoperangkaroGustiAllahesingmilihdheweke,lan mulanekowekabehtekaingdinaikikanggodirusak.

20Mulanesaiki,padhangedohanapialasingarep koklakonimarangawakmudhewe,lanbakalluwihbecik yenkoweoraperangkarowong-wongmau,sanajancacahe mungsithik,amargaGustiAllahenunggilkarowong-wong mau

21NalikapararajaAmorikrungukabehtembungepara penasihat,atinepadhawedibanget,lanpadhawedimarang paraputraneYakublanoragelemperangnglawanpara putrane.

22Lanpadhanggatekakepitutureparapenasihat,lan padhangrungokakekabehpituture,lanpituturepara penasihatikundadekakepararajasenengbanget,lanpadha nindakakemangkono

23Pararajabanjurpadhamundurlanoragelemnyedhaki paraputraneYakub,amargapadhaorawaninyedhakilan perangkaroparaputraneYakub,amargapadhawedi bangetmarangparaputraneYakub,lanatinepadhaleleh amargawedimarangparaputraneYakub.

24AmargaikiasalesakaGustiAllahmarangwong-wong mau,amargaPanjenenganemirengakepandonganepara abdine,IskaklanYakub,amargapadhapercayamarang Panjenengane;lankabehrajaikibalikarokemah-kemahe ingdinaiku,sabenwongmenyangkuthanedhewe-dhewe, laningwektuikudhewekeoraperangkaroparaputrane Yakub

25ParaputraneYakubpadhangadegingpanggonaneing dinaikungantisoreingngarepegunungSihon,lanweruh yenpararajamauoratekaperangnglawandheweke,para putraneYakubbanjurpadhamulih

BAB36

1IngwektuikuGustiAllahngatingalmarangYakub, pangandikane:“Tangia,menyangaingBetellanmanggona ingkono,sartagaweamisbyahingkonokanggoGusti Allahsingngatingalmarangkowe,singwisngluwarikowe lananak-anakmusakakasangsaran”

2Yakubbanjurbudhalkaroanak-anakelananglansakehe barangdarbeke,banjurpadhabudhalmenyangBetel miturutpangandikanePangeranYehuwah

3Yakubumursangangpuluhsangataunnalikalunga menyangBetel,lanYakublanparaputranelankabeh wongsingndherekakedheweke,tetepanaingBeteling Lus,landhewekengadegakemisbyahkanggoGustiAllah singngatingalmarangdheweke,lanYakublanpara putranetetepanaingBetelnemsasi

4NalikasamanaDebora,anakeUs,inangeRibka,sing biyentaungancaniYakub,seda,lanYakubngubur dhewekeingsangisoreBetel,ingsangisorewitgedhesing anaingkono

5Ribka,putrineBetuel,ibuneYakub,ugatilardonyaing Hebron,yaikuKireat-Arba,landhewekedikuburingguwa MakhpelasingditukuAbrahamsakabaniHet.

6UmuréRibkasatustelungpuluhtelutaun,banjur dhèwèkétilardonyaNalikaYakubkrunguyènRibka, ibuné,wistilardonya,dhèwèkénangisiibunékanthilara, lanngrayakaketangisansinggedhékanggoibuné,lan

kanggoDeborah,inangé,ingsangisoréwitgedhé,lan dhèwèkényebutpanggonankuwiAllon-Bakut.

7LannalikasemanaLaban,wongSiria,mati,amarga GustiAllahngukumdhewekeamargadhewekenglanggar prajanjiansinganaingantaranedhewekelanYakub.

8NalikaYakubumursatustaun,GustiAllahngatingal marangYakub,sartamberkahiYakubsartamenehiasma Israel.IngwektuikuRakhel,garwaneYakub,ngandhut.

9NalikasamanaYakublansakehebarangdarbekebudhal sakaBetelmenyangingomahebapakne,ingHebron 10Nalikapadhalumakuingdalan,lanisihkurangadoh sakaEfrata,Rakhelnglairakeanaklananglandheweke nglairakekanthiabotbangetngantimati.

11YakubbanjurnguburRakhelanaingpinggirdalan menyangEfrata,yaikuBetlehem,lanngadegaketuguing kuburane,singisihanangantisaiki.UmureRakhelpatang puluhlimataun,banjurdheweketilardonya

12Yakubmenehijenengmaranganakesinglairsaka Rakhelmau:Benyamin,amargalaireanaingtanahsisih tengen

13SawiséRakheltilardonya,Yakubngadegakékémahé ingkémahéBilha,abdinéwadon.

14RubenmerimarangibuneLea,landhewekenesu banget,banjurngadegkanthinesulanmlebuingkemah Bilhalansakakonodhewekenyopotambenbapakne.

15Ingwektuiku,haklair,bebarengankarojabatanrajalan imam,dicopotsakaanak-anakeRuben,amargadheweke wisngremehakeambenbapakne,lanhaklairdiwenehake marangYusuf,jabatanrajamarangYehuda,lanimam marangLewi,amargaRubenwisngremehakeamben bapakne.

16IkituruneYakubsinglairingPadan-Aram,lanpara putraneYakubanarolas

17ParaputraneLeayaikuRuben,singmbarep,banjur Simeon,Lewi,Yehuda,Isakhar,Zebulon,lanDina,adhine wadon;deneparaputraneRakhelyaikuYusuflan Benyamin.

18Anak-anakeZilpa,abdineLea,yaikuGadlanAsyer,lan anak-anakeBilha,abdineRakhel,yaikuDanlanNaftali; ikukabehanak-anakeYakubsinglairanaingPadan-Aram.

19Yakublananak-anakelananglankabehbarangdarbeke banjurbudhallantekanMamre,yaikuKireat-Arba,yaiku ingHebron,papanpanggonaneAbrahamlanIshak manggon,lanYakubkaroanak-anakelananglankabeh barangdarbeke,manggonkarobapakneingHebron 20.SadulureEsaulanparaputrane,sartakabehbarang darbeke,banjurlungamenyangtanahSeirlanmanggoning kono,sartanduwenitanahdarbekeingtanahSeir,lanpara turuneEsaupadhabebranahanlansayaakehbangeting tanahSeir

21IkituruneEsausinglairingtanahKanaan,lananake Esauikulima.

22AdanglairakéElifas,anakmbarepéÉsau,lanÉlifasuga nglairakéRehuel,lanAhlibamanglairakéYéus,Yaélam, lanKorah

23IkiparaputraneEsapsinglairanaingtanahKanaan; lanputra-putraneElifas,putraneEsap,yaikuTeman,Omar, Zefo,Gatam,KenaslanAmalek,lanputra-putraneRehuel yaikuNahat,Zerah,SamalanMiza

24ParaputraneYeushyaikuTimna,Alwa,Yetet;lanpara putraneYaelamyaikuAlah,FinorlanKenas

25ParaputraneKorahyaikuTeman,Mibzar,Magdiellan Eram;ikumauparaleluhurebaniEsaumiturut panggedheneingtanahSeir

26Ikijeneng-jenengeputraneSeirwongHori,pendhudhuk ingtanahSeir:Lotan,Syobal,Zibeon,Ana,Disyan,Ezer lanDisyon,kabehpituputrane

27Anak-anakéLotanyaikuHori,HemanlanadhineTimna, yaikuTimna,singnemoniYakublananak-anakélanang, nangingoragelemngrungokaké,mulaLotandadiselir Elifas,anakéÉsau,lannglairakéwongAmalek

28ParaputraneSyobalyaikuAlwan,Manahat,Ebal,Syefo lanOnam,deneparaputraneZibeonyaikuAyalanAna AnaikisingnemokakewongYemimingara-arasamun nalikadhewekengengonkeledai-keledaineZibeon, bapakne

29Nalikadhèwèkélagingopenikuldi-kuldibapakné, dhèwèkénuntunkuldi-kuldikuwimenyangara-arasamun ingwektu-wektusingbéda-bédakanggongopeni

30Anaingsawijiningdinanalikawong-wongmaudigawa menyangsalahsawijiningara-arasamuningpinggirsegara, madhepara-arasamunpanggonanéwong-wongmau Nalikawong-wongmaulagimangan,dumadakanana badaigedhésakasisihliyanésegaralannggebugikuldikuldisinglagimanganingkono,ngantikabèhpadha mandheg.

31Sawisékuwi,kira-kirasatusrongpuluhkéwangedhé lannggegirisimetusakaara-arasamuningsisihliyané segara,lankabèhpadhatekaningpanggonanékuldi-kuldi mau,lanpadhalungguhingkono

32Kewan-kewankuwi,sakatengahmudhun,wujudékaya anak-anakmanungsa,lansakatengahmunggah,anasing wujudékayaberuang,lananasingwujudékayakeepha, kanthibuntutingmburinésakaantaranepundhaknganti tekanlemah,kayabuntutduchephath,lankéwan-kéwaniki tekalannungganglannitihkeledai-keledaiiki,lannggawa keledai-keledaimaulunga,lankeledai-keledaimaulunga ngantisaiki.

33Lansalahsijisakakéwan-kéwanikinyedhakiAnahlan nyerangdhèwèkénganggobuntuté,banjurmlayusaka panggonankuwi.

34Nalikaweruhpakaryaniki,dhèwèkéwedibangetkaro nyawané,landhèwèkémlayulanlolosmenyangkutha

35Landhèwèkényritakakémaranganak-anakélananglan sedulur-sedulurékabèhapasingwiskedadeyankaro dhèwèké,lanakèhwongsingpadhanggolekikeledaikeledaimaunangingoraketemu,lanAnahlansedulurseduluréoramenyangpanggonankuwimanèhwiwitdina kuwi,amargapadhawedibangetkaronyawané.

36Anak-anakéAnah,anakéSéir,yaikuDisyonlan Ahlibama,adhinewadon;anak-anakéDisyonyaiku Hemdan,Esyban,YitranlanKeran;anak-anakéEzeryaiku Bilhan,ZaawanlanAkan;lananak-anakéDisyonyaikuUs lanAran

37Ikumaugolongan-golonganébaniSeir,wongHori, miturutgolongan-golonganéingtanahSeir

38Esaulananak-anakemanggoningtanahSeir,wong Hori,pendhudhuktanahkono,lanpadhaduwetanah darbekelanpadhabebranahanlantambahakehbanget,lan Yakublananak-anakelankabehduweke,manggonkaro bapakneIshakingtanahKanaan,kayasingwis

diprentahakedeningPangeranYehuwahmarangAbraham, bapakne.

BAB37

1NalikaYakubumursatuslimataun,yaikutaunkaping sangaYakubmanggonkaroanak-anakeingtanahKanaan, dheweketekasakaPadan-Aram.

2Ingdina-dinaikuYakubbudhalsakaHebronkaroanakanake,lanpadhalungalanbalimenyangkuthaSikhem, dhewekelankabehduweke,lanpadhamanggoningkono, amargaanak-anakeYakubentukpadangrumputsingapik lanlemukanggokewan-kewaneingkuthaSikhem,kutha Sikhembanjurdibangunmaneh,lananaudakaratelung atuswonglananglanwadoningkono

3Yakublananak-anakesartakabehduwekemanggoning tanahsingditukuYakubsakaHemor,bapakneSikhem, nalikaYakubtekasakaPadan-AramsadurungeSimeonlan Lewingalahakekuthakasebut.

4PararajanéwongKanaanlanwongAmorisingngepung kuthaSikhempadhakrunguyènparaputranéYakubwis tekamanèhingSikhemlanmanggoningkono.

5Lanpadhangucap,"Apaanak-anakeYakub,wongIbrani, bakalbalimenyangkuthalanmanggoningkono,sawise padhangalahakelanngusirparapedununge?Apasaiki dhewekebakalbalilanugangusirwong-wongsing manggoningkuthautawamateniwong-wongmau?"

6PararajaingKanaanpadhanglumpukmanèh,lanpadha nglumpukarepperangnglawanYakublanparaputrané 7Yasub,rajaTapnakh,ugautusanmenyangpararajaing sacedhake,yaikumarangElan,rajaGaas,lanmarangIhuri, rajaSilo,lanmarangParaton,rajaHazar,lanmarangSusi, rajaSarton,lanmarangLaban,rajaBetchoran,lanmarang Sabir,rajaOtnaymah,kandhane:

8Ayopadhamrenelantulungiaku,ayopadhamateni Yakub,wongIbraniiku,lananak-anakelanang,sarta kabehbarangdarbeke,amargawong-wongikuwisteka manehingSikhemarepngrebutlanmatenipenduduk Sikhemkayasadurunge

9Pararajamaupadhanglumpuklantekakarobala tentaranékabèh,cacahéakèhbangetkayawedhiing pinggirsegara,lankabèhpadhaanaingngarepéTapnakh 10.Yasub,rajaTapnakh,banjurmajunempuhwong-wong maukarosakehingwadyabalane,lanngedegakekemah karowong-wongmauingsanjabanekutha,madhep Tapnakh.Pararajamaudipérangdadipitunggolongan, dadipitunggolongannglawanparaputraneYakub 11Banjurpadhangirimwara-waramarangYakublan putrane,ature:“Padhamenyangamarangakusupayakita bisarembuganbarenginglebak,lanmalesdendammarang wong-wongSikhemsingwiskokpateniingkuthane,lan saikikowebakalbalimenyangkuthaSikhemlanmanggon ingkono,lanmatenipendudukekayasadurunge” 12ParaputraneYakubkrunguikilannesunesayanesu bangetmarangtembung-tembungepararajaKanaan,lan sepuluhputraneYakubcepet-cepetngadeg,lansaben wongpadhanyandhanggegamanperangedhewe-dhewe; lananasatusloroabdinesingpadhasiyapperang 13Lankabehwongiki,paraputraneYakubkaropara abdine,padhamaranipararajaiki,lanYakub,bapakne,

ugaanaingkono,lankabehpadhangadegingndhuwur tumpukanwatuSikhem.

14YakubndedongamarangGustikanggoparaputrane,lan nguluraketanganemarangGusti,lanndedonga,"Dhuh Gusti,PadukapunikaGustiAllahingkangMahakuwasa, Padukapunikaramakawula,Padukaingkangmbentuk kawulalankawulapunikapakaryanipunastaPaduka; kawulandedongamugiPadukangluwariparaputrakawula lumantarsih-rahmatPadukasakingtanganing mungsuhipun,ingkangdintenpunikarawuhkangge nglawansahanylametakenpiyambakipunsaking tanganipun,amargiwonteningastaPadukakakuwatanlan kasantosan,kanggenylametakentiyangsakedhiksaking tiyangkathah"

15Lanmugiparinganadhatengputra-putrakawula,para abdiPaduka,kekiyatanmanahlankakuwatankangge nglawanmungsuh-mungsuhipun,kanggengasoraken piyambakipun,lanndadosakenmungsuh-mungsuhipun gugurwonteningngarsanipun,lanmugisampunngantos putra-putrakawulalanparaabdinipunpejahdening tanganipuntiyangKanaan

16NangingmanawiPadukakeparengnyopotnyawanipun putra-putrakawulasahaparaabdinipun,mugiPaduka kersanampitiyang-tiyangwaukalayansih-rahmatPaduka ingkangagenglumantarparaabdiPaduka,supadostiyangtiyangwaubotentiwasingtanganipunpararajaAmoriing dintenpunika

17NalikaYakubmandhegndedongamarangGustiAllah, bumigoyangsakapanggonane,lansrengengedadipeteng, lankabehraja-rajaikipadhawedibangetlanpadhakaget banget.

18LanGustiAllahmirengakepandonganeYakub,lan GustiAllahndadekakeatinepararajalanwadya-balane wedilanwedimarangparaputraneYakub.

19AmargaGustiAllahndadekakewong-wongmau krunguswaranekretaperang,lanswaranejaransinggagah prakosasakaparaputraneYakub,lanswaranewadya-bala gedhesingngiringidheweke

20Pararajaikipadhawedibangetmarangparaputrane Yakub,lannalikapadhangadegingpanggonane,para putraneYakubpadhamajunyerang,karosatusrolaswong, kanthiswarasorasingbanterlannggegirisi

21NalikapararajaweruhparaputraneYakubmaju nyedhakidheweke,dhewekesayatambahwedi,lan dhewekecenderungmundursakangarepeparaputrane Yakubkayawiwitane,lanoraperangkarodheweke.

22Nangingwong-wongmauoramundur,karongucap, "Bakaldadiisinkanggokitayenmundursakangarepe wongIbranikapingpindho"

23ParaputraneYakubbanjurpadhanyedhakilannyerang pararajalanwadya-balane,lanpadhaweruh,yeniku bangsasingkuwatbanget,akehekayawedhiingsegara.

24ParaputraneYakubbanjurpadhasesambatmarang GustiAllah,unjuke:“DhuhGusti,mugikarsaamitulungi kawula,sahaparingwangsulandhatengkawula,amargi kawulapitadosdhumatengPaduka,sahamugisampun ngantoskawulapejahdeningtanganipuntiyang-tiyang ingkangbotentetakpunika,ingkangsampunnglawan kawulaingdintenpunika”

25ParaputraneYakubbanjurpadhanyandhanggegaman perang,sartasabenwongpadhanggawatamenglan lembinge,banjurpadhamajuperang

26Yuda,putraneYakub,mlayudhisikndhisikipara sadulure,lansepuluhabdinemelu,landhewekebanjur maranipararajamau

27LanYasub,rajaTapnach,ugamajudhisikkaro pasukanesadurungeYehuda,lanYehudaweruhYasublan pasukanenyedhakidheweke,lannesuneYehudakobong, lannesunekobongingnjeroati,landhewekenyedhaki perangsingYehudawaningorbanakenyawane

28LanYashublankabehwadyabalanemajumenyang Yehuda,landhewekenunggangjaransingkuwatbanget lanperkasa,lanYashubikuwongsinggagahprakosa,lan ditutupiwesilantembagasakasirahngantisikil

29Nalikadhèwèkénunggangjaran,dhèwèkéngetokaké panahnganggotanganlorosakangareplansakamburi, kayalumrahéingsabenperangé,landhèwèkéoratauluput sakapanggonansingditujupanahé.

30NalikaYashubtekaperangnglawanYehuda,lan ngetokakeakehpanahmarangYehuda,GustiAllahngiket tanganeYashub,lankabehpanahsingdilepasakenembus balanedhewe

31Senajanmangkono,Yashubterusmajumenyang Yehuda,kanggonantangdhewekenganggopanah,nanging jarakantaranewong-wongmauudakaratelungpuluhhasta, lannalikaYehudaweruhYashubngluncurakepanahe menyangdheweke,dhewekemlayumenyangdheweke kanthikekuwatansingmurub

32Yehudabanjurnjupukwatugedhesakalemah,bobote sewidaksyikal,lanYehudamlayumenyangYashub,lan watukasebutkenatamenge,ngantiYashubkagetbanget, lantibasakajaranemenyanglemah

33TamengmaupecahsakatanganeYashub,lanamarga kekuwataneseranganmau,tamengmautibaingngarepe pasukanliyane

34PararajasingtekakaroYashubndelengsakakadohan kekuwatanéYéhuda,putranéYakub,lanapasingwis ditindakakemarangYashub,lanpadhawedibangetkaro Yéhuda.

35LanpadhanglumpukcedhakkarokemaheYashub, ndelengkekacauane,lanYehudangunuspedhangelan matenipatangpuluhlorowongsakakemaheYashub,lan kabehkemaheYashubmlayusakangarepeYehuda,lanora anawongsingbisanglawandheweke,landheweke ninggalakeYashublanmlayusakadheweke,lanYashub isihambrukinglemah

36BarengYasubweruhyenkabehprajuritepadhamlayu sakangarepe,dhewekebanjurcepet-cepetngadeglan nyerangYehudakanthiwedi,sartangadegngadeging ngarepeYehuda

37LanYashubperangnglawanYehuda,masangtameng ingngareptameng,lankabehprajuriteYashubmlayu, amargapadhawedibangetkaroYehuda

38YashubbanjurnjupuktumbakearepnembakYehuda, nangingYehudacepet-cepetnyenderaketamengeing sirahe,tumbakeYashub,saenggatamengeYehudakena tumbakeYashub,lantamengeugapecah

39NalikaYehudaweruhyentamengewispecah,dheweke cepet-cepetngunuspedhangelannyerangYashubing

tlapakane,lanngethoksikile,saenggaYashubtibaing lemah,lantumbaketibasakatangane.

40Yehudabanjurcepet-cepetnjupuktumbakeYasub,sing banjurngethoksiraheYasublanmbuwangtumbakmauing sandhingesikileYasub.

41NalikaparaputraneYakubweruhapasingditindakake YehudamarangYashub,kabehpadhamlayumenyang barisanpararajaliyane,lanparaputraneYakubperang nglawantentaraYashub,lantentarakabehrajasinganaing kono

42ParaputraneYakubbanjurmateniwonglimalasewu, lanpadhamateniwong-wongmaukaya-kayalaginyerang witwaluh,lanliyanepadhamlayunylametakenyawane.

43YehudaisihngadegingsandhingemayiteYashub,lan nglucutiklambikencanane

44WongYehudauganyopotwesilantembagasingana ingsakubengeYashub,landumadakananasangangwong sakaparapanglimaYashubtekakanggonglawanwong Yehuda.

45Yehudabanjurenggal-enggalnjupukwatusakalemah, lanwatuikunggebugsirahesalahsijinewongmau,nganti tengkorakepecah,lanmayiteugatibasakajaranmenyang lemah

46Lanwolungperwirasingisihana,ndelengkekuwatane Yehuda,padhawedibangetlanpadhamlayu,lanYehuda karosepuluhwongengoyakwong-wongmau,lanpadha nyusullanmateniwong-wongmau

47ParaputraYakubisihnyerangtentarapararaja,lan akehsingdipateni,nangingpararajakasebutkanthiwani tetepngadegkaroparaperwirane,lanoramundursaka panggonane,landhewekenguwuh-uwuhmarangtentaratentarasingmlayusakangarepeparaputraYakub,nanging oraanasingngrungokake,amargadhewekewedikaro nyawanesupayaoramati.

48LankabehputraneYakub,sawisengalahaketentara pararaja,padhabalilansowaningngarsaneYehuda,lan YehudaisihmateniwolungpanglimaYashub,lannguculi sandhangane

49LanwongLewiweruhElon,rajaGaas,majunyedhaki dheweke,karopatbelasperwiranearepmatenidheweke, nangingwongLewiorangertikanthipasti

50Elonkaroparapanglimanenyedhak,lanLewinolehlan weruhyenperangwisanaingmburine,lanLewimlayu karorolasabdine,landhewekepadhalungalanmateni Elonlanparapanglimanenganggolandheppedhang BAB38

1RajaIhurisakaSilotekambantuElon,landhèwèké nyedhakiYakub,nalikaYakubnarikgandhewanesingana ingtanganélanngetokképanahmenyangIhurising nyebabaképati.

2NalikaIhuri,rajaSilo,seda,papatrajasingisihana padhamlayusakapanggonanebebarengankaropara panglimaliyane,lanpadhangupayamundur,karongucap, "KitaoraduwekekuwatanmanehnglawanwongIbrani sawisedhewekematenitelungrajalanparapanglimasing luwihkuattinimbangkita"

3NalikaparaputraneYakubweruhyenpararajasingisih anawispindhahsakapanggonane,banjurpadhangoyak pararajamau,lanYakubugatekasakatumpukanwatuing

Sikhemsakapanggonanengadeg,lanpadhangoyakpara rajamaulanpadhanyedhakiparaabdine.

4Pararajalanparapanglimakarobalatentaraliyané, weruhyènparaputranéYakubnyedhakidhèwèké,padha wedikaronyawanélanpadhamlayungantitekankutha Chazar

5ParaputraneYakubngoyakpararajalanwadyabalane ngantitekangapurakuthaChazar,lanpararajalan wadyabalanepadhatiwas,kira-kiraanapatangewuwong, lannalikapadhanggempurwadyabalanepararaja,Yakub lagisibukkaropanahe,nggempurpararaja,landheweke matenikabeh

6LandhèwèkématèniParaton,rajaChazar,inggapura kuthaChazar,lansawisékuwidhèwèkématèniSusi,raja Sarton,lanLaban,rajaBethchorin,lanShabir,raja Machnaymah,landhèwèkématènikabèhnganggopanah, sijipanahmenyangsabenwong,lanpadhamati

7ParaputraneYakubweruhyenkabehrajawismatilan wispadhamundur,banjurpadhanerusakeperangkaro wadya-balanepararajaingngarepegapuraChazar,lanisih matenikira-kirapatangatuswong

8AnatelungabdineYakubsingguguringperangkuwi, lannalikaYehudaweruhyenteluabdinewismati, dhewekesedhihbanget,lannesunemurubmarangwong Amori.

9Lankabehwongsingisihanaingtentarapararajapadha wedibangetkaronyawane,lanpadhamlayulanngrusak gapuratembokkuthaChazar,lankabehpadhamlebukutha kanggoslamet

10Lanpadhandhelikingtengah-tengahekuthaChazar, amargakuthaChazarikugedhelanjembarbanget,lan nalikakabehtentaraikiwismlebuingkutha,paraputrane Yakubpadhamlayungoyakwong-wongmaumenyang kutha.

11Banjuranawongpapatsinggagahprakosalan berpengalamaningperang,metusakakuthalanngadeging ngareplawangmlebukutha,karonyekelpedhanglan tumbak,banjurngadegadhep-adhepankaroparaputrane Yakub,lanoranglilaniparaputranemlebukutha

12Naftalibanjurmlayulannyedhakiingantaranewongwongmau,sartanggebuglorowongmaunganggo pedhange,sartangethoksirahekanthisapisan

13.Banjurnolehmarangwongloroliyane,lanweruhyen wongloromauwismlayu,banjurdioyak,dicekel,digebug landipateni

14ParaputraneYakubbanjurtekaningkuthalanweruh anatembokliyaneingsandhingekutha,banjurpadha nggolekigapuranetemboknangingoranemokake,lan Yehudamlumpatmenyangndhuwurtembok,lanSimeon lanLewingetutakedheweke,lankabehtelumudhunsaka tembokmenyangkutha

15SimeonlanLewimatènikabèhwonglanangsingmlayu mlebukuthakanggoslamet,lanugaparapendudukkutha karobojolanbocah-bocahciliké,dipatèninganggo landhepingpedhang,lanswaranéwong-wongingkutha kuwingantitekanswarga

16LanDanlanNaftalimlumpatingtembokkanggo ndelengapasingnyebabakeswaratangisan,amargapara putraneYakubkuwatirbabagansedulur-sedulure,lan padhakrunguwong-wongingkuthakasebutngomongkaro

nangislanpanyuwun,ujar,Jupukkabehbarangsing dakduweniingkuthalanlunga,mungajamateniaku.

17NalikaYehuda,Simeon,lanLewiwismandhegnyerang pendudukkutha,dhewekemunggahingtemboklan ngundangDanlanNaftali,singanaingtembok,lan sedulur-sedulureliyane,lanSimeonlanLewingandhani babaganlawangmlebukutha,lankabehputraneYakub tekanjupukbarangrampasan.

18ParaputraneYakubpadhanjupukbarangjarahansaka kuthaChazar,wedhusgembellansapi,sartabarang-barang darbèkékabèh,banjurpadhalungasakakuthaingdinaiku uga

19Esuke,paraputraneYakubpadhamenyangSarton, amargapadhakrunguyenwong-wongSartonsingisihana ingkuthaikupadhanglumpukarepperangkarodheweke amargawismatenirajane,lanSartonikukuthasing dhuwurbangetlandibentengi,lannduwenibentengsing jeroingsakubengekutha

20.Sakaningbentengikudawanekira-kiraseketastalan ambanepatangpuluhasta,lanoraanapapankanggowong mlebukuthaamargabentengikuParaputraneYakub ndelengbentengkuthaiku,banjurpadhanggolekilawang mlebu,nangingoranemokake

21Amargalawangmlebukuthaanaingmburi,lansaben wongsingkepenginmlebukuthakudungliwatidalan kasebutlanngubengikuthakasebut,lansawiseiku dhewekemlebukutha

22NalikaparaputraneYakubweruhyendhewekeorabisa mlebukutha,nesunesayagedhe,lanparawargakutha weruhyenparaputraneYakubtekanemonidheweke, padhawedibangetmarangparaputraneYakub,amarga wiskrungubabagankekuwatanelanapasingwis ditindakakemarangChazar

23LanparapedunungkuthaSartonorabisametunemoni paraputraneYakubsawisenglumpukingkuthakanggo nglawandheweke,supayaorabisamlebukutha,nanging nalikadhewekeweruhyendhewekelaginyedhaki dheweke,dhewekewedibangetkarodheweke,amarga dhewekewiskrungubabagankekuwatanelanapasingwis ditindakakemarangChazar.

24MulanéparapedunungSartoncepet-cepetnjupukkreteg dalankuthasakapanggonané,sadurungéparaputraYakub teka,lanbanjurdigawamlebuingkutha.

25ParaputraneYakubbanjurpadhanggolekidalanmlebu kutha,nangingoranemokakeWong-wongingkutha padhamunggahingndhuwurtembok,lanweruh,para putraneYakubpadhanggolekidalanmlebukutha

26Lanparapedunungkuthamaupadhangremehakepara putraneYakubsakaingndhuwurtembok,lanpadha ngipat-ipatiparaputraneYakub,lanparaputraneYakub krungucelaankasebut,lanpadhanesubanget,lannesune murubingnjeroati.

27ParaputraneYakubpadhanesubangetmarangwongwongmau,banjurpadhangadeglanmlumpatngliwati bentengkanthikekuwatanedhewe-dhewe,lankanthi kekuwatanengliwatijembarbentengsingdawanepatang puluhasta.

28Barengwisngliwatibenteng,banjurngadeging sangisoretembokkutha,lannemokakekabehgapurakutha dikubengilawangwesi.

29ParaputraneYakubbanjurnyedhakarepndobrak lawanggapuranekutha,nangingwargakuthaoranglilani, amargasakandhuwurtembokpadhambuwangwatulan panahmaranggapura-gapuramau.

30Cacahingwongsinganaingndhuwurtembokkira-kira patangatuswonglanang,lannalikaparaputraneYakub weruhyenwong-wongingkuthakasebutoranglilani dhewekembukakgapurakutha,dhewekepadhamlumpat lanmunggahingndhuwurtembok,lanYehudamunggah dhisikmenyangsisihwetankutha

31GadlanAsyerbanjurpadhamunggahingpojokkulon kutha,SimeonlanLewiingsisihlor,sartaDanlanRuben ingsisihkidul.

32Wong-wongsinganaingndhuwurtembok,yaiku pendudukkutha,weruhyenparaputraneYakubnyedhaki dheweke,kabehpadhamlayusakatembok,mudhun menyangkutha,lanndhelikingtengahkutha

33SukuIsakharlanNaftali,singisihanaingsangisore tembok,padhanyedhakilanndobrakgapurakutha,lan ngobonggeniinggapura-gapurakutha,ngantiwesileleh SakehingputraneYakubpadhamlebuingkutha,dheweke lankabehwonge,lanpadhaperangnglawanwong-wong ingkuthaSarton,lanmateniwong-wongmaunganggo landheppedhang,lanoraanawongsiji-sijiasingbisatahan nglawan.

34Kira-kirarongatuswongpadhamlayusakakutha,lan kabehpadhandhelikingmenaraingkutha,lanYehuda ngoyakwong-wongmaungantitekanmenaralan ngrubuhakemenarakasebut,singtibanibaniwong-wong mau,lankabehpadhamati

35ParaputraneYakubbanjurmunggahingpayonmenara mau,lanpadhaweruh,lanlahanamenaraliyanesing kuwatlandhuwursakakadohaningkutha,lanpucuke ngantitekanlangit,paraputraneYakubcepet-cepet mudhun,lanlungakarokabehwongemenyangmenara kasebut,lannemokakemenarakasebutkebakkaroudakara telungatuswonglanang,wanitalanbocah-bocahcilik.

36ParaputraneYakubpadhamateniwong-wongmauing menarangantimati,lanpadhamlayulanngungsisaka kono.

37SimeonlanLewingoyakwong-wongmau,nalikarolas wonglanangsinggagahprakosalangagahprakosametu sakapanggonanendhelik.

38LanrolaswongmaupadhaperangnglawanSimeonlan Levi,lanSimeonlanLeviorabisangalahakewong-wong mau,lanwong-wongsinggagahprakosamaungrusak tamengSimeonlanLevi,lansalahsijinenyerangsirahe Levinganggopedhange,nalikaLevicepet-cepetnyelehake tanganeingsirahe,amargadhewekewedikaropedhang, lanpedhangkasebutnyerangtanganeLevi,lantangane Levimungbutuhsethithikkanggodipotong

39Lèwibanjurnyekelpedhangéwonggagahprakosamau, banjurnjupukpedhangmausakatanganéwongmau, banjurdigebugisirahéwonggagahprakosamaunganti sirahépedhot

40LananasawelaswonglanangsingnyedhakiLewi kanggoperangnglawan,amargapadhaweruhyensalah sijinewistiwas,lanparaputraneYakubperang,nanging paraputraneYakuborabisangalahake,amargawongwongmaukuwatbanget.

41ParaputraneYakubweruhyendhewekeorabisa ngalahakeparaputrane,Simeonnjeritbanterbanget,lan wongsewelassingkuwatpadhakagetkrunguswarane Simeonsingnjerit.

42LanYehudasakakadohanngertiswaraneSimeonsing bengok-bengok,lanNaftalilanYehudamlayumenyang SimeonlanLewikarotameng-tamenge,lannemokake dhewekelagiperangnglawanwong-wongsingkuwatmau, orabisangalahakedhewekeamargatameng-tamengewis remuk

43Naftaliweruhyentameng-tamengeSimeonlanLewi wisrusak,banjurnjupukrongtamengsakaparaabdinelan digawamenyangSimeonlanLewi.

44IngdinaikuSimeon,LewilanYehudapadhaperang nglawanwongsawelasmaungantisurup,nangingorabisa ngalahakewongtelumau.

45Yakubbanjurdiwartanibabiki,landhèwèkésedhih banget,banjurndedongamarangGustiAllah,landhèwèké lanNaftali,putrané,banjurnglawanparaprajuritsing gagahprakosamau

46Yakubbanjurnyedhaklannarikgandhewane,lan nyedhakiparaprajuritmau,lanmatenitelusakawongwongmaunganggogandhewane,lanwolungliyanepadha mundur,lanlah,perangnglawandhewekesakangareplan mburi,landhewekewedibangetkaronyawane,lanora bisangadeganaingngarepeparaputraneYakub,lan dhewekepadhamlayusakangarepe

47Nalikapadhamlayu,padhakepethukkaroDanlan Ashersinglaginyedhaki,landumadakanpadhanyerang lanperangnglawanwong-wongmau,sartamatèniloro wongmau,lanYehudalansedulur-sedulurépadhangoyak wong-wongmau,sartanggebugiliyanélanmatèniwongwongmau

48ParaputraneYakubbanjurbalilanmubengkutha, nggolekiapaanawonglanang,lanpadhanemokakekirakirarongpuluhwongenomingguwaingkutha,lanGad lanAsyermatenikabehwongmau,lanDanlanNaftali nyerangwong-wongliyanesingwismlayulanlolossaka menarakapindho,lanpadhamatenikabehwongmau

49ParaputraneYakubmatenikabehpendudukkutha Sarton,nangingparawanitalanbocah-bocahcilikditinggal ingkuthalanoradipateni

50LankabehpedunungkuthaSartonikuwongsing kuwasa,sijisakawong-wongmaubakalngoyaksewu wong,lanlorosakawong-wongmauorabakalmlayusaka sepuluhewuwongliyane.

51ParaputraneYakubbanjurmatenikabehpenduduk kuthaSartonnganggolandhepingpedhang,ngantioraana wongsiji-sijiasingbisanglawan,lanparawanitaditinggal ingkutha

52ParaputraneYakubpadhanjupukkabehbarang rampasankutha,lanngrebutapasingdikarepake,lanpadha njupukwedhusgembel,sapi,lanbarang-barangsakakutha, lanparaputraneYakubnindakakemarangSartonlan pedunungekayasingditindakakemarangChazarlan pedununge,landhewekebanjurlunga

BAB39

1NalikaparaputraneYakubbudhalsakakuthaSarton,wis mlakuudakararongatusasta,banjurketemukarowarga

Tapnachsinglaginyedhakidheweke,amargadheweke metuperangnglawandheweke,amargadhewekewis ngalahakerajaTapnachlankabehprajurite 2MulanékabèhwongsingisihanaingkuthaTapnakh padhametuperangnglawanparaputranéYakub,lanpadha ngrancangarepngrebutmanèhbarangrampasanlanbarang jarahansingwisdirampassakaChazarlanSarton

3Lanwong-wongTapnachliyaneperangnglawanpara putraneYakubingpanggonankasebut,lanparaputrane Yakubngalahakedheweke,landhewekemlayusaka ngarepe,lanngoyakdhewekengantitekankuthaArbelan, lankabehpadhaguguringngarepeparaputraneYakub 4ParaputraneYakubbalilantekaingTapnach,kanggo njupukbarangrampasansakaTapnach,lannalikatekan ingTapnach,dhewekekrunguyenwong-wongArbelan wismetunemonidhewekekanggonylametakebarang rampasansakasedulur-sedulure,lanparaputraneYakub ninggalakesepuluhwongingTapnachkanggongrampok kuthakasebut,landhewekemetunemoniwong-wong Arbelan

5Lanwong-wongArbelanpadhametukaroparagarwane perangnglawanparaputraneYakub,amargaparagarwane wisberpengalamaningperang,lanwong-wongmaupadha metu,kira-kirapatangatuswonglananglanwadon

6LankabehputraneYakubpadhanguwuh-uwuhkanthi swarabanter,lankabehpadhamlayumenyangwong-wong ingArbelan,kanthiswarasingbanterlannggegirisi

7LanparapedunungArbelankrunguswaraneparaputrane Yakubsingpadhabengok-bengok,langemuruhekaya swaranesingalankayagemuruhsegaralanombake

8RasawedilangemeterngebakiatineparaputraneYakub, lanpadhawedibangetmarangparaputraneYakub,mula padhamundurlanmlayusakangarepeparaputraneYakub menyangkutha,lanparaputraneYakubngoyakpara putraneYakubngantitekangapuranekutha,lanpadha nemoniparaputraneYakubingnjerokutha

9ParaputraneYakubpadhaperangnglawanwong-wong mauanaingkutha,lankabehwongwadonpadhambalangi paraputraneYakub,lanperangesayarameingantarane wong-wongmausedinamuputngantisore.

10ParaputraneYakuborabisangalahakedheweke,lan paraputraneYakubmehwaetiwasingperangkasebut,lan paraputraneYakubsesambatmarangGustilanentuk kekuwatangedheingwayahsore,lanparaputraneYakub matenikabehpendudukArbelannganggolandheppedhang, wonglanang,wongwadonlanbocah-bocahcilik.

11Lanugasisa-sisawongsingmlayusakaSarton,para putraneYakubmateniwong-wongmauingArbelan,lan paraputraneYakubnindakakemarangArbelanlan TapnachkayasingditindakakemarangChazarlanSarton, lannalikaparawanitaweruhyenkabehwonglanangwis mati,dhewekemunggahingpayonkuthalanmatenipara putraneYakubkanthingucurakewatukayaudan

12ParaputraneYakubbanjurcepet-cepetmlebuingkutha, nyekelkabehwongwadonlanmateniwong-wongmau nganggolandhepingpedhang,deneparaputraneYakub ugangrebutkabehbarangrampasan,yaikuwedhus,sapi, lansapi

13ParaputraneYakubnindakakemarangMakhnaima kayasingditindakakemarangTapnakh,HazarlanSilo, banjurpadhalungasakakono

14Ingdinakapinglima,paraputraneYakubkrunguyen wong-wongGaaswisnglumpukperangnglawandheweke, amargadhewekewismatenirajalanparapanglimane, amargaanapatbelaspanglimaingkuthaGaas,lanpara putraneYakubwismatenikabehingperangsingpertama.

15ParaputraneYakubingdinaikupadhanyandhang gegamanperang,lanpadhamajuperangnglawan pedunungGaas,laningGaasanawongAmorisingkuwat lanperkasa,lanGaasikukuthasingpalingkuwatlan palingapikingantaranekabehkuthaAmori,lankuthaiku nduwenitelungtembok

16ParaputraneYakubtekanGaaslannemokakegapurane kuthawisdikunci,lanudakaralimangatuswongngadeg ingndhuwurtembokpalingnjaba,lanwong-wongsing akehbangetkayawedhiingpinggirsegaralaginyegatpara putraneYakubsakanjabakuthaingmburine.

17ParaputraneYakubpadhanyedhakarepmbukak gapuranekutha,lannalikalaginyedhaki,wong-wongsing lagindhelikingmburinekuthapadhametusaka panggonanelanngepungparaputraneYakub

18ParaputraneYakubpadhadiubengiingantaranewongwongGaas,lanperanganaingngareplanmburine,lan kabehwongsinganaingndhuwurtembokpadha nguncalakepanahlanwatusakandhuwurtembokmarang wong-wongmau.

19WongYehuda,weruhyenwongGaassayaabot tinimbangdheweke,banjurpadhabengok-bengokkanthi banterlannggegirisi.KabehwongGaaspadhawedi krunguswaranewongYehuda,lanwong-wongpadhatiba sakatemboknalikakrungubengok-bengoksingbanter,lan kabehwongsinganaingnjabalaningnjerokuthapadha wedibangetkaronyawane

20NalikaparaputraneYakubisihnyedhakiarepndobrak lawangkutha,wong-wongGaasmaumbalangwatulan panahsakandhuwurtembok,lanngongkonwong-wong maumlayusakagapura

21ParaputraneYakubbanjurbalinempuhwong-wong Gaassingpadhaanaingnjabakutha,lanwong-wongmau padhanggebugwong-wongmaukanthinggegirisi,kayakayalaginabrakwitwaluh,lanwong-wongmauorabisa nglawanparaputraneYakub,amargawedilangemeter krungujeritanwongYehuda

22ParaputraneYakubmatenikabehwonglanangsingana ingnjabakutha,lanparaputraneYakubisihnyedhaki supayabisamlebukutha,lanperangingsangisoretembok kutha,nangingorabisaamargakabehpendudukGaassing isihanaingkuthawisngepungtembokGaasingsaben arah,saenggaparaputraneYakuborabisanyedhakikutha kanggoperangkarodheweke

23ParaputraneYakubpadhanyedhakipojokankanggo perangingsangisoretembok,wong-wongGaaspadha mbuwangpanahlanwatumarangwong-wongmaukaya udanderes,lanpadhamlayusakasangisoretembok

24Wong-wongGaassinganaingndhuwurtembok,weruh yenanak-anakeYakuborabisangalahakedhewekesaka ngisortembok,banjurpadhangremehakeanak-anake Yakubkanthitembung-tembungiki, 25Apasingkoklakoniingperangikingantikoweorabisa menang?ApakoweisanindakakemarangkuthaGaassing kuwatlanparapedunungekayasingkoklakonimarang kutha-kuthanewongAmorisingorapatikuwat?Mesthi

waekowenindakakebab-babkasebutmarangwong-wong singringkihingantaranekita,lanmateniwong-wongmau ingngareplawangkutha,amargadhewekeoraduwe kekuwatannalikawedikrunguswaramusingbengokbengok.

26Apakowésaikiisaperangingpanggonaniki?Mesthiné kowékabèhbakalmatiingkéné,lankitabakalmales dendammarangkutha-kuthasingwiskokrusak.

27Lanwong-wongGaaspadhangremehakeparaputrane Yakublanngipat-ipatidhewekenganggodewa-dewane, lanterusmbuwangpanahlanwatumarangdhewekesaka tembok

28BarengYehudalanparasadulurekrungutembungtembungewongGaas,nesunesayagedhe,lanYehudameri marangGustiAllaheingprakaraiki,banjurpadha sesambatlanndedonga,"DhuhYehuwah,mugikarsaa paringpitulungandhatengkawulalanparasadulur kawula"

29Landhèwèkémlayusakakadohannganggosakkuat tenagané,karopedhangsingdiuncalingtangané,banjur dhèwèkémlumpatsakalemahlannganggokekuwatané, munggahingtembok,lanpedhangétibasakatangané.

30WongYehudabanjurpadhanguwuh-uwuhingndhuwur tembok,lankabehwongsinganaingndhuwurtembok padhawedibanget,lansawetaratibasakatembok menyangkuthalanmati,lanwong-wongsingisihanaing ndhuwurtembok,nalikandelengkekuwatanewong Yehuda,padhawedibangetlanmlayumenyangkutha kanggonylametakenyawane

31LananasawetarawongsingwaniperangkaroYehuda ingndhuwurtembok,landhewekenyedhakiarepmateni dhewekenalikaweruhoraanapedhangingtangane Yehuda,landhewekemikirarepmbuwangdhewekesaka tembokmenyangsedulur-sedulure,lanrongpuluhwong sakakuthakasebuttekakanggombantudheweke,lan dhewekengepungYehudalankabehpadhabengok-bengok marangdheweke,lannyedhakidhewekenganggopedhang singdiunus,landhewekenggaweYehudawedi,lan Yehudambengokmarangsedulur-seduluresakandhuwur tembok.

32Yakublananak-anakenarikgandhewasakangisor tembok,lannggebugiteluwongsinganaingndhuwur tembok,lanYehudaterusnangislandhewekenguwuh, DhuhGusti,tulungikita,dhuhGusti,tulungikita,lan dhewekenguwuhkanthiswarabanteringtembok,lan swaranekeprungusakakadohan.

33Sawiséwong-wongmaupadhabengok-bengok,wong maubanjurbengok-bengokmanèh,lanwong-wongsing ngepungwongYehudaingndhuwurtémbokpadhawedi banget,lansabenwongpadhambuwangpedhangésaka tanganénalikakrungubengok-bengoklangeteréwong Yehuda,banjurpadhamlayu.

34WongYehudanjupukpedhangsingtibasakatangane, lanwongYehudaperangnglawanpedhang-pedhangmau lanmateniwongrongpuluhwongingtembok

35Kira-kirawolungpuluhwonglananglanwadonisih munggahingtemboksakakuthalankabehpadhangepung Yehuda,lanGustiAllahndadekakewongYehudawediing ati,ngantiorabisanyedhakiPanjenengane

36Yakublankabehwongsinganaingkonopadhanarik gandhewanesakasangisoretembok,lanpadhamatèni

wongsepuluhingtembok,lanpadhatibaingsangisore tembok,anaingngarepeYakublanparaputrane.

37Barengwong-wongingndhuwurtembokweruhyen rongpuluhwongewistiwas,dhewekeisihmlayumenyang Yehudakaropedhangsingdiunus,nangingorabisa nyedhakidhewekeamargadhewekewedibangetkaro kekuwataneYehuda

38Salahsijiningprajurite,jenengeArud,nyedhakiYehuda arepnembaksirahenganggopedhangeNalikaYehuda cepet-cepetmasangtamengeingsirahe,pedhangenembus tamenge,lantamengepecahdadiloro

39Lanwongsinggagahprakosaikisawisengalahake Yehudamlayunylametakenyawane,amargawedikaro Yehuda,lansikilekeplesetingtemboklandheweketiba ingantaraneparaputraYakubsinganaingngisortembok, lanparaputraYakubnyeranglanmatenidheweke.

40EndhaseYehudalarabangetmergapukulanwongsing gagahprakosamau,lanYehudamehmatimergaiku

41NalikaDankrungu,Yehudambengokingtembok amargalarabangetamargapukulanmau,lannesune kobongingnjeroati,landhewekeugangadeglanlunga sakakadohan,mlayulanmlumpatsakalemahlanmunggah ingtembokkanthikekuwatanesingnesu

42NalikaDantekaningtembokcedhakkaroYehuda, kabehwongsinganaingtembokpadhamlayunglawan Yehuda,lanpadhamunggahmenyangtembokkapindho, lanpadhambuwangpanahlanwatumarangDanlan Yehudasakatembokkapindho,lannyobangusirwongwongmausakatembok

43Panahlanwatu-watumaungenaniDanlanYehuda,lan mehwaepadhamatiingtembok,laningngendiwaeDan lanYehudamlayusakatembok,dhewekediserang nganggopanahlanwatusakatembokkapindho

44Yakublanparaputraneisihanainglawangmlebukutha ingsangisoretemboksingpertama,landhewekeorabisa narikgandhewanenglawanparapedunungkutha,amarga dhewekeorabisadidelengdeningparapedunung,amarga anaingtemboksingnomerloro

45LanDanlanYehudanalikawisorakuwatmanehnahan watulanpanahsingtibasakatembokkapindho,dheweke loro-loronemlumpatmenyangtembokkapindhocedhak karowong-wongkuthakasebut,lannalikawong-wong kuthasinganaingtembokkapindhoweruhyenDanlan Yehudawistekamenyangdhewekeingtembokkapindho, kabehpadhambengoklanmudhuningantaranetembok

46Yakublananak-anakekrunguswaranewong-wonging kuthamau,landhewekeisihanainglawangmlebukutha, landhewekekuwatirbabaganDanlanYehudasingora katondeningdheweke,amargadhewekeanaingtembok kapindho

47LanNaftalimunggahkanthikekuwatanesingnesulan mlumpatingtembokpisanankanggondelengapasing nyebabakeswarasurak-suraksingwisdirungokakeing kuthakasebut,lanIsakharlanZebulonnyedhakikanggo ndobraklawangkutha,landhewekembukakgapurakutha lanmlebuingkutha

48LanNaftalimlumpatsakatemboksingpertama menyangtemboksingkapindho,lantekakanggombantu sedulur-sedulure,lanpendudukGaassinganaingndhuwur tembok,weruhyenNaftaliminangkawongkatelusing tekakanggombantusedulur-sedulure,kabehpadhamlayu

lanmudhunmenyangkutha,lanYakublankabehputrane lankabehnom-nomanpadhamlebukuthanemonidheweke.

49WongYehuda,Dhan,lanNaftalimudhunsakatembok menyangkuthalanngoyakwong-wongingkuthakasebut, deneSimeonlanLewisakanjabakuthalanorangertiyen gapurawisdibukak,muladhewekemunggahsakakana menyangtemboklanmudhunmenyangsedulur-sedulure singmlebukutha.

50Lanparapedunungkuthakabehwismudhunmenyang kutha,lanparaputraneYakubpadhatekaingarahsing beda-beda,lanperangnglawandhewekesakangareplan mburi,lanparaputraneYakubngalahakedhewekekanthi nggegirisi,lanmateniudakararongpuluhewuwong lananglanwadon,oraanasiji-sijiasingbisanglawanpara putraneYakub

51Getihmiliakehbangetingkutha,lankayakalibanyu, langetihmilikayakalimenyangsisihnjabakutha,lan tekanara-arasamunBetchorin

52Lanwong-wongBetchorinndelengsakakadohangetih milisakakuthaGaas,lanudakarapitungpuluhwongsaka antaranepadhamlayundelenggetihkasebut,lanpadha tekaningpanggonangetihkasebut.

53Lanpadhangetutakejejakgetihmaulantekaning tembokkuthaGaas,lanpadhaweruhgetihmetusakakutha, lanpadhakrunguswaratangisansakapedunungGaas, amargagetihmaumunggahmenyangswarga,langetih mauterusmilikanthiakehkayakalibanyu

54LankabehputraneYakubisihnyerangpendudukGaas, lanpadhamateniwong-wongmaungantisore,kira-kira rongpuluhewuwonglananglanwadon,lanwong-wong Chorinpadhangucap,"MesthiikipakaryanewongIbrani, amargadhewekeisihperangingkabehkuthanewong Amori"

55Wong-wongmaubanjurcepet-cepetmlayumenyang Betchorin,lansabenwongnjupukgegamanperange dhewe-dhewe,lanpadhanguwuh-uwuhmarangkabeh wargaBetchorin,singuganganggogegamanperange supayalungalanperangnglawanparaputraneYakub

56NalikaparaputraneYakubwisrampungngalahake wong-wongingGaas,dhewekepadhamubengingkutha kanggongrampaskabehwongsingtiwasLannalikatekan ingsisihnjerokuthalanluwihadoh,dhewekeketemukaro telungwongsingkuwatbanget,lanoraanapedhanging tangane

57ParaputraneYakubbanjurpadhatekaningpanggonane, lanparawongkanggagahprakosapadhamlayu,lansalah sijinewisnyekelZebulon,kangdidelengisihenomlan dhuwurecendhek,banjurdigebugiZebulonkanthi kekuwatanengantitibainglemah

58Yakubbanjurmlayunyedhakidhewekekaropedhange, lanYakubnusukdhewekeingngisorbangkekanenganggo pedhang,lannyigardhewekedadiloro,lanmayitetibaing Zebulon

59BanjursingnomerloronyedhaklannyekelYakub supayatibainglemah,Yakubnolehlanmbengokmarang Yakub,deneSimeonlanLewimlayulannyerangpinggul Yakubnganggopedhanglannggebugdhewekeinglemah. 60Wonglanangsinggagahprakosamaubanjurngadeg sakalemahkanthirasanesulankebakkekuwatan,lan Yehudatekasadurungedhewekengadeg,lannggebug

sirahenganggopedhang,ngantisirahepecahlandheweke mati.

61Lanwongsingkuwatkatelu,weruhyenkanca-kancane wistiwas,mlayusakangarepeparaputraneYakub,lan paraputraneYakubngoyakdhewekeingkutha;lannalika wongsingkuwatmaumlayu,dhewekenemokakesalah sawijiningpedhangependudukkutha,landhewekenjupuk pedhangkasebutlannolehmenyangparaputraneYakub lannglawandhewekenganggopedhangkasebut

62Wonglanangsinggagahprakosamaubanjurmlayu menyangYehudaarepnembaksirahenganggopedhang, lanYehudaoraduwetameng;lannalikadhewekengarah arepnembak,Naftalicepet-cepetnjupuktamengelan dipasangingsiraheYehuda,lanpedhangewonglanang singgagahprakosamaungenanitamengeNaftalilan Yehudabisalolossakapedhangkasebut.

63SimeonlanLewibanjurnyerangwongsingkuwatmau nganggopedhangelannyerangwongmaukanthikuat,lan pedhangloromaunembusawakéwongsingkuwatmau lannyigardadiloro,dawane

64Ingwektuiku,paraputraneYakubpadhangalahake telungwonggagahprakosamau,bebarengankarokabeh wongingGaas,landinaikuwismehsurup

65ParaputraneYakubpadhangubengiGaaslannjupuk kabehbarangrampasankutha,malahbocah-bocahciliklan wongwadonoradiidiniurip,lanparaputraneYakub nindakakemarangGaaskayasingditindakakemarang SartonlanSilo.

BAB40

1ParaputraneYakubpadhangrebutkabehbarang rampasansakaGaas,lanpadhametusakakuthaingwayah wengi.

2Wong-wongmaupadhametumlakumenyangbètèng Bethchorin,lanparapedunungBethchorinpadhamenyang bètèngkanggonemoniwong-wongmau,laningwayah wengiikuparaputraneYakubperangkaropedunung Bethchorin,ingbètèngBethchorin

3LankabehpedunungBetchorinikuwong-wongsing gagahprakosa,sijiwaesakawong-wongmauoragelem mlayusakangarepesewuwong,lanpadhaperanging wayahwengiikunglawanbètèng,lansurak-surakpadha keprunguingwayahwengiikusakakadohan,lanbumi gonjang-ganjingamargasurak-surakmau

4ParaputraneYakubpadhawedimarangwong-wongmau, amargadhewekeorabiasaperangingpeteng,landheweke padhabingungbanget,lanparaputraneYakubpadha sesambatmarangGusti,unjuke:“DhuhGusti,mugi paringanapitulungandhatengkawula,mugiPaduka ngluwarikawulasupadoskawulabotentiwasdening tanganipuntiyang-tiyangingkangbotendisunatpunika.”

5LanGustiAllahmirengakeswaraneparaputraneYakub, lanGustiAllahnjalariwong-wongingBetchorinpadha wedilanbingung,lanpadhagelutsijikarosijineing pepetengwengi,lanpadhanyerangsijilansijinekanthi jumlahakeh.

6ParaputraneYakub,ngertiyenGustiAllahwisnggawa rohjahatingantaranewong-wongmau,lanyendheweke gelutsabenwongkarokancane,banjurmetusakaantarane gerombolanwongBetchorinlanlungangantitekaning

dalanmudhunsakabètèngBetchorin,lanluwihadoh,lan dhewekenginepingkanakanthiamankaroparanomnomaningwayahwengi

7Lanwong-wongBetchorinperangsewengimuput,siji karoseduluré,lansijinékarotanggané,lanpadhambengok sakasabenarahmenyangbètèng,lanbengok-bengok padhakeprungusakakadohan,lankabèhbumigonjangganjingkrunguswarané,amargadhèwèkéluwihkuwat tinimbangkabèhwongingbumi

8Lansakehingpedunungingkutha-kuthanewongKanaan, wongHet,wongAmori,wongHewilansakehingpararaja Kanaan,lanugawong-wongsinganaingsabrange bengawanYarden,padhakrunguswaranewongsuraksurakingwayahbengiiku

9Lanpadhangucap,"MesthiikiperangéwongIbranising lagiperangnglawankuthapitusingnyedhakidhèwèké;lan sapasingbisanglawanwongIbranikuwi?"

10Sakehingwongkangmanggoningkutha-kuthanewong Kanaanlankabehwongkanganaingsabrangebengawan YardenpadhawedibangetmarangparaputraneYakub, amargapadhangucap:“Lahkitabakalpadhaditindhes kayakangwisditindakakemarangkutha-kuthamau,sapa kangbisanglawankekuwatanekanggedheiku?”

11Ingwayahwengikuwi,wong-wongKorinitpadha nangisbanterbanget,lansayatambahakeh;wong-wong maupadhagebuganngantiesuk,lanakehsingtiwas

12Barengwayahesukwistekan,kabehputraneYakub padhatangilanmenyangingbètèng,lanpadhamateni wong-wongsingisihanaingKhorkanthicarasing nggegirisi,lankabehpadhatiwasingbètèng

13Dinakapingenemwistekan,lankabehwargaKanaan ndelengsakakadohankabehwongBetchorinsingwismati ingbètèngBetchorin,lankasebarkayabangkekanwedhus gembellanwedhuskambing.

14ParaputraneYakubpadhanggawakabehbarang rampasansingdirampassakaGaaslanbanjurmenyang Betchorin,lannemokakekuthaikukebakwongkaya wedhisegara,banjurpadhaperangnglawanwong-wong mau,lanparaputraneYakubpadhangalahakewong-wong mauingkonongantisore.

15ParaputraneYakubnindakakemarangBetchorinkaya singditindakakemarangGaaslanTapnach,lankayasing ditindakakemarangChazar,SartonlanSilo.

16ParaputraneYakubpadhanjupukbarang-barang jarahansakaBetchorinlankabehbarangjarahansaka kutha-kuthamau,laningdinaikupadhamulihmenyang Sikhem

17ParaputraneYakubbanjurmulihmenyangkutha Sikhem,lanpadhanginepingnjabakutha,banjurpadha lereningkonosawiseperang,lannginepingkonosewengi muput

18Paraabdinekabehpadhalungamenyangnjabakutha karokabehbarangrampasansingdirebutsakakutha-kutha mau,lanoramlebukutha,amargapadhamikir,"Mbok menawaanaperangmanehnglawankita,lanwong-wong maubakaltekalanngepungkitaingSikhem"

19Yakub,anak-anakelananglanparaabdinepadhanginep ingwayahbengilandinacandhakeingpalemahansing ditukuYakubsakaHemorkanthiregalimangsyikal,lan kabehbarangrampasandigawamenyangtangane.

20Kabèhbarangrampasansingdirebutanak-anakéYakub anaingsawahkuwi,akèhbangetkayawedhiingpinggir segara

21Lanparapedunungingtanahkonopadhamirsanisaka kadohan,lankabehpedunungingtanahkonopadhawedi marangparaputraneYakubsingwisnindakakeperkaraiki, amargawiwitjamankunadurungnateanarajasing nindakakekayangono.

22Raja-rajaKanaanpitumaupadhamutusakéarepgawé rukunkaroparaputranéYakub,mergawong-wongmau padhawedibangetkaronyawanémergasakaparaputrané Yakub

23Ingdinaikuuga,ingdinakapitu,Yafia,ratuingHebron, utusankanthirahasiamenyangratuingAi,ratuingGibeon, ratuingSalem,ratuingAdulam,ratuingLakhis,ratuing Chazar,lankabehratuingKanaansinganaingsangisore panguwasane,kandhane:

24Munggahabarengkaroaku,lansowanamenyang panggonankusupayakitabisanemonianak-anakeYakub, lanakubakalgaweprajanjiankarodheweke,supayakabeh tanahmuorabakaldirusakdeningpedhanganak-anake Yakub,kayasingditindakakemarangSikhemlankuthakuthaingsakubenge,kayasingwiskokrungulan kokdeleng

25Lannalikakowésowaningngarsaku,ajanggawawong akèh,nangingsabenrajakudunggawatelungpanglimané, lansabenpanglimanggawatelungperwirané

26LanpadhasowanakabehmenyangHebron,lankita bakalbebarenganmenyangparaputraneYakub,lan nyuwunsupayapadhagaweprajanjiantentremkarokita

27Pararajamaupadhanindakakeapasingdiutusdening rajaHebronmarangdheweke,amargakabehpadhaanaing sangisorepituturlanprentahe,lankabehpararajaKanaan padhanglumpukarepnemoniparaputraneYakub,supaya padharukunkarodheweke;lanparaputraneYakubpadha balilanmenyangingsawahingSikhem,amargadheweke orangandelmarangpararajaingnagarakono.

28ParaputraneYakubbanjurpadhabalilanngineping pategalankonosepuluhdina,lanoraanawongsiji-sijia singtekaperangkarodheweke.

29NalikaparaputraneYakubweruhyenoraanapratandha perang,kabehpadhanglumpuklanmenyangkuthaSikhem, lanparaputraneYakubtetepanaingSikhem.

30Sawisépatangpuluhdina,pararajaAmoripadha nglumpuksakapanggonanédhéwé-dhéwélanpadhasowan ingHébron,nemoniYafia,rajaHébron.

31CacahingrajasingtekaingHebron,kanggonggawe perdamaiankaroparaputraneYakub,anarongpuluhsiji raja,lancacahingparapanglimasingtekabarengkaro dhewekeanasewidaksanga,lanparaprajuriteanasatus wolungpuluhsanga,lankabehrajaikilanparaprajurite ngasoingsacedhakeGunungHebron.

32RajaHebronbanjurmetukarotelungperwiralan sangangprajurite,lanpararajaikimutusakearepnemoni paraputraneYakubkanggonggaweperdamaian

33BanjurpadhakandhamarangrajaingHebron,“Kowé kudundhisikiakulanwong-wongmu,lankowébakal ngomongkaroanak-anakéYakub,lanakubakalmèlu kowélanngesahakeapasingkokkarepaké”Rajaing Hebronnindakakékayangono.

34ParaputraneYakubkrunguyenkabehrajaKanaanwis padhanglumpuklanngasoingHebron,lanparaputrane Yakubngutuspapatabdinedaditelik,karongucap, “Lungaalanteliknapararajaiki,langolekalanpriksaa wong-wongeapacacahesithikutawaakeh,lanyencacahe mungsithik,etungenkabehlanbalia

35ParaabdineYakubbanjurndhelik-ndheliknemonipara rajaiki,lannindakakekayasingdiprentahakedeningpara putraneYakub,laningdinaikupadhabalinemonipara putraneYakub,lankandhamarangpararajamau,"Kita wisnemonipararajakuwi,lancacahemungsithik,lankita ngetungkabeh,lanlah,cacaherongatuswolungpuluh wolu,pararajalanwonglanang."

36ParaputraneYakubbanjurkandha,"Wong-wongmau mungsithik,mulanekitaorabakalmetunemonidheweke kabeh."Esuke,paraputraneYakubtangilanmilihsewidak lorowonglanang,lansepuluhsakaparaputraneYakub melu;lanpadhanganggogegamanperang,amargapadha kandha,"Wong-wongmauarepperangkarokita,"amarga padhaorangertiyendhewekearepdamaikarowong-wong mau"

37ParaputraneYakublanparaabdinepadhamenyang gapuraSikhem,menyangpararajamau,lanRamaYakub ugaanaingkono

38Nalikapadhametu,ratuingHebronlantelung panglimanelansangangwongsingndherekakedheweke lagipadhatekaingdalannglawanparaputraneYakub ParaputraneYakubpadhandelengsakakadohan,lan weruhYafia,ratuingHebron,karoparapanglimane,padha tekanyedhakidhewekeParaputraneYakubpadhangadeg inggapuraSikhem,lanoranerusakelakune.

39RajaHebronterusmaju,panjenenganelanpara perwirane,ngantitekaningcedhakeparaputraneYakub, lanpanjenenganelanparaperwiranepadhasujudmarang paraputranengantitekaninglemah,denerajaHebron lungguhkaroparaperwiraneanaingngarepeYakublan paraputrane.

40ParaputraneYakubbanjurmaturmarangYakub, "Punapaingkangkedadosan,dhuhratuingHebron? Punapapanjenenganrawuhdhatengkuladintenpunika? Punapaingkangpanjenenganbutuhakensakingkula?"Raja ingHebronngandikadhatengYakub,"Dhuhbendara, sadayaratuingKanaansampunrawuhingdintenpunika badhedamelprajanjiankaliyanpanjenengan"

41ParaputraneYakubkrungupangandikaneratuing Hebron,lanpadhaorasarujukkarousulane,amargapara putraneYakuborapercayamarangdheweke,amarga padhangirayenratuingHebronwisngapusidheweke.

42RajaHebronngertisakaomonganéparaputranéYakub, yènparaputranéYakuborangandelmarangomongané, mularajaHebronnyedhakmarangYakublankandha, "Gusti,mugipanjenengankersamantebbilihpararaja punikasampunsowandhatengpanjenengankanthi prajanjiantentrem,amargipararajawaubotensowan kaliyansadayaprajuritipun,lanugibotenmbektagegaman perangipun,amargipararajawausowankanggényuwun tentremdhatenggustikulalanparaputranipun."

43ParaputraneYakubbanjurmangsulimarangrajaing Hebron,ature:“Kowekongkonannemonipararajaiki kabeh,lanyenkowengomongsingbenermarangaku, supayasabenwongpadhatekadhewe-dheweingngarepku,

lanyenpadhatekatanpagegaman,kitabakalngertiyen dhewekenggolekiperdamaiansakakita.”

44RajaYafiasakaHebronngutussalahsijiningprajurite nemonipararaja,lankabehpadhasowaningngarsanepara putraneYakub,lanpadhasujudingngarepepararajamau. PararajamaubanjurlungguhingngarsaneYakublanpara putrane,sartapadhakandha, 45Akuwiskrunguapasingkoklakonimarangpararaja Amoringanggopedhanglanlengenmusingkuwatbanget, ngantioraanawongsingbisanglawankowé,lanakuwedi karokowémerganyawaku,supayaorakelakonkayasing dialamiwong-wongmau

46Mulané,akulankowépadhasowanmarangkowé kanggonganakaképrajanjiantentremantaranéakulan kowé,lansaikikowépadhagawéaprajanjiantentremlan kayektenkaroaku,supayakowéorangalang-alangiakulan kowé,mergaakuorangalang-alangikowé

47ParaputraneYakubngertiyensejatinewong-wongmau tekakanggonjalukkatentremansakawong-wongmau,lan paraputraneYakubngrungokake,lannggaweprajanjian karowong-wongmau

48ParaputraneYakubpadhasumpahmarangwong-wong mauyenorabakalcampurtangankarowong-wongmau, lankabehraja-rajanewongKanaanugasumpahmarang wong-wongmau,lanparaputraneYakubndadekake wong-wongmaudadiwongsingmbayarpajegwiwitdina iku

49Sawisékuwi,parapanglimaraja-rajamaupadhasowan ingngarsanéYakubkaroparaprejurité,karonggawa pisungsungkanggoYakublanparaputrané,banjurpadha sujudingngarsanéYakubngantikonjeminglemah.

50Raja-rajaikibanjurndesekparaputraneYakublan njaluksupayambalekakekabehbarangrampasansingwis direbutsakapitungkuthawongAmori,lanparaputrane Yakubnindakakekayangono,landhewekembalekake kabehbarangrampasan,parawanita,bocah-bocahcilik, kewaningon-ingonlankabehbarangrampasansingwis direbut,banjurdhewekenglilaniwong-wongmaulunga, lansabenwongpadhamulihmenyangkuthanedhewedhewe.

51Lankabehraja-rajaikipadhasujudmanehmarangpara putraneYakub,laningjamansemanapadhangirimutawa nggawaakehhadiahkanggodheweke,lanparaputrane Yakubngutuspararajaikilanparaprajurite,landheweke lungakanthitentremsakadhewekemenyangkuthakuthane,lanparaputraneYakubugabalimenyangomahe, menyangSikhem

52Wiwitdinaikuanatentrem-rahayuantaranepara putraneYakublanpararajanewongKanaan,ngantitekan wongIsraelngrebuttanahKanaan

BAB41

1Nalikagantitaun,paraputraneYakubbudhalsaka Sikhem,lanpadhatekaningHebron,menyangngarsane RamaIskak,lanpadhamanggoningkono,nangingwedhus lansapi-sapinepadhamangansabendinaingSikhem, amargaingwektuikuanapadangrumputsingapiklan lemu,lanYakublanparaputranelankabehkulawargane manggoninglembahHebron.

2Ingdina-dinaiku,ingtaunikuuga,ingtaunsatusenem uripeYakub,ingtaunkapingsepuluhsawiseYakubmulih sakaPadan-Aram,Lea,garwaneYakub,tilardonya;umure seketsijitaunnalikatilardonyaingHebron.

3Yakublanparaputranebanjurnguburlayoneanaing guwaingtegalanMakhpelaingHebron,singwisdituku AbrahamsakabaniHet,kanggopakuburanduweke

4ParaputraneYakubmanggonkarobapakneinglebak Hebron,lankabehpedunungingtanahkonongerti kekuwatanelanmisuwurenyebaringsaindengingtanah 5Yusuf,putraneYakub,lanBenyamin,sadulurelanang, putra-putraneRakhel,garwaneYakub,isihenomnalika semana,lanorameluperangkarosadulur-sadulurelanang nalikaperangingkutha-kuthanewongAmori

6NalikaYusufweruhkekuwataneparasadulure,lan kaluhurane,dhewekememujilanngluhurakeparasadulure, nangingdhewekenganggepawakedheweluwihunggul tinimbangparasadulure,lanngluhurakeawakedhewe tinimbangparasadulure;lanYakub,bapakne,ugatresna marangYakubluwihsakakabehputrane,amargaYakub ikuputranesakatuwane,lanamargakatresnanemarang Yakub,dhewekenggawekakejubahwarna-warnikanggo Yakub

7NalikaYusufweruhyenbapakneluwihtresnamarang Yusuftinimbangkaroparasadulure,dheweketerus ngunggul-unggulakeawakedhewetinimbangkaropara sadulure,landhewekenggawalaporanalamarangbapakne babaganparasadulure.

8BarengparaputraneYakubweruhtindak-tandukeYusuf marangparasadulure,lanyenbapakneluwihtresna marangYusuftinimbangkarokabehmau,paraputrane YakubpadhasengitmarangYusuflanorabisaterusterusanngomongkanthibecikkarodheweke

9Yusufumurpitulastaun,landhèwèkéisihnganggep awakedhéwéluwihunggultinimbangparasaduluré,lan dhèwèkékepénginngunggulakéawakedhéwétinimbang parasaduluré.

10Nalikasamanadhèwèkéngimpi,lanbanjursowan marangparasaduluré,banjurnyritakakéimpènémarang parasaduluré,landhèwèkékandha,"Akungimpi,lanaku kabèhlagingiketgandumingpategalan,langandumku ngadeginglemah,langandummungubengigandumkuwi lansujudingngarepé."

11Parasadulurépadhamangsuli,"Impenmukuwiapa tegesé?Apakowéngiraarepngratoniakulanngerèhaku?"

12.NalikakrungupangandikaikusakaYakub,bapakne, YakubbanjurngambungYusuf,sartaYakubmberkahi Yusuf.

13NalikaparaputraneYakubweruhyenbapaknewis mberkahiYusuflanngambungdheweke,lanbapakne tresnabangetmarangYusuf,paraputranebanjurmerilan sayasengitmarangYusuf.

14Sawisékuwi,Yusufngimpimanèhlannyritakaké impènmaumarangbapaknéingngarepéparaseduluré Yusufkandhamarangbapaknélanparaseduluré,"Aku ngimpimanèh,lansrengéngé,rembulan,lansewelas lintangpadhasujudingngarepku."

15BapaknékrungucritanéYusuflanimpèné,lanweruh yènsedulur-sedulurésengitkaroYusufmergasakaprekara iki,YakubbanjurnyenyamahYusufanaingngarepé sedulur-seduluré,"Apategeséimpènsingkokimpéiki,lan

apategesékowéngunggul-unggulkéawakmudhéwéana ingngarepésedulur-sedulurmusingluwihtuwatinimbang kowé?"

16Apakowéngiraingsajroningatimuyènaku,ibumu,lan sadulurmusewelasbakalpadhasujudmarangkowé,nganti kowéngomongkayangono?

17ParasadulurépadhamerimarangYakubmergasaka tembung-tembunglanimpèné,lanpadhaterussengit marangYakub,mulaYakubnyimpenimpènéingsajroning atiné

18Ingsawijiningdina,paraputraneYakublungangengon wedhus-wedhusebapakneingSikhem,amarganalika semanadhewekeisihdadipangon;lannalikaparaputrane YakublagingengonwedhusingSikhemdinaiku,dheweke padhangenteni,lanwektunenglumpukakewedhuswis kliwat,landhewekedurungteka.

19Yakubweruhyenanak-anakelanangisihanaing Sikhem,banjurnggagasingsajroningati,"Mungkinwong Sikhemwismajuperangnglawandheweke,mulane dheweketelattekadinaiki"

20YakubbanjurnimbaliYusuf,putrane,sartadiweling, "Sadulur-sadulurmulagipadhanginguwedhusingSikhem dinaiki,landurungbaliSaikilungaa,delengen panggonane,langawanenkabarbabkaslametanesadulursadulurmulanwedhus-wedhuse."

21YakubbanjurngutusputraneYusufmenyanglebak Hebron,lanYusufnemoniparasadulureingSikhem, nangingoranemokake,mulaYusufmubeng-mubenging tegalancedhakSikhem,kanggondelengmenyangngendi parasadulurewislunga,landhewekekesasaringara-ara samun,lanorangertidalanendisingkududituju.

22MalaékatéPangérannemoniYusufnalikalagikesasar ingdalanmenyangara-ara,lanYusufkandhamarang malaékatéPangéran,"Akunggolekisedulur-sedulurku;apa kowéorakrungungendiwong-wongmaulagimangan wedhus?"MalaékatéPangérankandhamarangYusuf, "Akuweruhsedulur-sedulurmulagimanganwedhusing kéné,lanakukrunguwong-wongmaukandhanèkarep lungamanganwedhusingDotan"

23YusufngrungokaképangandikanémalaékatéPangéran, banjurlungamenyangDotannemoniparasaduluré,lan ketemukaroparasadulurélaginginguwedhus-wedhusé ingDotan.

24Yusufbanjurnyedhakiparasadulure,lansadurunge dhewekenyedhakiparasadulure,parasadulurewispadha sarujukarepmatenidheweke.

25Simeonbanjurkandhakaroparasadulure,“Dinaiki wongkanglagingimpiarepteka,mulasaikiayopadha dipatenilandibuwangingsalahsawijiningsumuringaraarasamun,lannalikabapaknenggolekidheweke,kita bakalkandhayendhewekedipangankewangalak”

26RubenkrunguomonganeparasadulurebabaganYusuf, banjurkandhamarangparasadulure,"Kowéajanindakake iki,amargakepiyecaranekitabisandelengbapakkita Yakub?Buwangendhewekemenyangsumurikisupaya matiingkana,nangingajangantinguluraketangane kanggongucurakegetihe."Rubenngomongikisupayabisa ngluwaridhewekesakatanganeparasadulure,supayabisa digawabalimenyangbapakne

27BarengYusuftekaningpanggonaneparasadulure, banjurlungguhanaingngarepe,banjurpadhanyedhaklan

nggebugiYusufngantitibaingbumi,sartanguculijubah warna-warnisingdienggo.

28Banjurpadhanyekellanmbuwangdhewekemenyang jugangan,laningjugangankasebutoraanabanyu,kajaba ulalankalajengking.LanYusufwedikaroulalan kalajengkingsinganaingjugangankasebutLanYusuf mbengokkanthiswarabanter,lanGustiAllahndhelikake ulalankalajengkingingsisihjugangankasebut,lan dhewekeoragawepialamarangYusuf

29Yusufbanjurnguwuhsakaingsumurmarangpara sadulure,lanngandikamarangparasadulure,"Apasing wisdaklakonimarangkowe,lanapadosaku?Yagenekowe orawedimarangGustiAllahtumrapaku?Apaakududu balunglandagingmu,lanYakubdudubapakku?Yagene kowenindakakeperkaraikimarangakudinaiki,lan kepiyecaranekowebisandelengbapakkuYakub?"

30Landhèwèkéterusmbengoklannyeluksedulursedulurésakaluwangan,lankandha,"Oh,Yehuda,Simeon, lanLewi,sedulur-sedulurku,angkatakusakapanggonan petengsingwiskoklebokakémarangaku,lantekaaing dinaikikanggowelasasihmarangaku,heparaputrané Pangéran,lanparaputranéYakub,bapakku.Lanyènaku wisnglakonidosamarangkowé,apakowéduduputrané Abraham,Ishak,lanYakub?Nèkpadhandelengbocah yatimpiatu,padhawelasasihmarangdhèwèké,utawa wongsingkeluwen,padhamènèhirotikanggodipangan, utawawongsingngelak,padhamènèhibanyukanggo diombe,utawawongsingwuda,padhanutupidhèwèké nganggosandhangan!

31Lankepiyecaranekowebisanahanwelasasihmusaka kakangmu,amargaakuikisakadaginglanbalungmu,lan yenakuwisnglakonidosamarangkowe,mesthikowe bakalnindakakeikiamargabapakku!

32Yusufngucapaketembung-tembungikisakaingsumur, lanparasadulureorabisangrungokakelanoranggatekake tembung-tembungeYusuf,deneYusufnangislannangis ingsumur.

33Yusufbanjurkandha,"Aduh,muga-mugabapakngerti ingdinaikiapasingditindakakedeningsadulur-sadulurku marangaku,lanapasingdiomongakemarangakudina iki"

34KabèhsedulurékrungutangiséYusufingsumurmau, mulasedulur-sedulurépadhametusakasumurmau,supaya orakrungutangiséYusuflantangiséingsumurmau

BAB42

1Banjurpadhalungalanlungguhingsisihngelawan,kirakiraadohésakpanah,lanpadhalungguhingkonokanggo manganroti,lannalikalagimangan,padharembuganapa singbakalditindakakemarangdheweke,apaarepmateni dhewekeutawanggawabalimenyangbapakne.

2Nalikapadhangedegakerembugan,barengpadha ndhangaklanweruhanawongIsmaelrombongantekasaka kadohan,ngliwatidalanGilead,mudhunmenyangMesir 3Yehudabanjurkandhakarowong-wongmau,"Apa untungeyenkitamateniadhikita?MbokmenawaGusti AllahbakalnuntutdhewekesakakitaMula,ikisaransing kudukoklakonibabagandheweke:Delengeniki rombonganwongIsmaelsingarepmudhunmenyangMesir,

4Mulanésaiki,ayopadhanyingkirakédhèwèké,lanaja ngantitangankitanggebugidhèwèké,lanwong-wong bakalngiriddhèwèkébebarengankarowong-wongmau, landhèwèkébakalilangingantaranéwong-wongingtanah iki,lankitaorabakalmatènidhèwèkénganggotangankita dhéwéLanusulankuwinyenengképarasadulurélan padhanindakakémituruttembungéYéhuda

5Nalikapadharembuganbabprakaraiki,lansadurunge rombonganwongIsmaelteka,pitupedagangMidianliwat, lannalikapadhaliwat,padhangelak,lanpadhandhangak lanweruhjuganganpanggonaneYusufdikubur,lanpadha ndeleng,lanlahsabenjinismanukanaingndhuwure

6WongMidianikipadhamlayumenyangsumurkanggo ngombebanyu,amargapadhangirayensumurikuisine banyu,lannalikatekaningngarepsumur,padhakrungu swaraneYusufnangislannangisingsumur,lanpadha ndelengmenyangjerosumur,lanpadhaweruhanawong nom-nomansingayurupanelanrupaneapik

7Banjurpadhangundanglanmatur,"Sapakowélansapa singnggawakowémrene,lansapasingnyelehakekowé ingsumuriki,ingara-arasamun?"Lankabehpadha mbantungangkatYusuflannarikmetu,lannggawa dhèwèkémunggahsakasumur,banjurnjupukdhèwèkélan lungalelunganlanngliwatiparasaduluré

8Wong-wongmaupadhakandha,"Yagénékowékok nindakkéiki,njupukabdikitasakakitalanlunga?

Mesthinékitanglebokakébocahenomikiingluwangan amargadhèwèkémbrontakmarangkita,lankowétekalan nggawadhèwèkémunggahlannggawadhèwèkélunga; saikiwènèhnaabdikitabali"

9WongMidianbanjurmangsulilankandhamarangpara putraneYakub:“Apaikiabdimu,utawawongikising ngladenikowe?Mungkinkowekabehabdine,amarga dhewekeluwihayulanluwihditresnanitinimbangkowe kabeh,lankenapakowekabehngapusiaku?”

10Mulanesaiki,akuorabakalngrungokaketembungmu lanorabakalnggatekakekowe,amargaakuwisnemokake bocahnom-nomanmauingluwanganingara-arasamun, lanakuwisnyekeldheweke;mulaneakubakalnerusake lakuku.

11ParaputraneYakubbanjurpadhanyedhakilanmatur, "Baleknaabdikula,denekengingpunapapanjenengan sedayakedahpejahdeninglandhepingpedhang?"Wong Midianbanjurpadhabengok-bengoknglawanwong-wong mau,lanpadhangunuspedhange,banjurpadhamaju perangnglawanparaputraneYakub.

12LandumadakanSimeonngadegsakalungguhane nglawanwong-wongmau,banjurmlumpatinglemahlan ngunuspedhangelannyedhakiwongMidian;dheweke nguwuh-uwuhkanthiswarasingnggegirisiingngarepe wong-wongmau,ngantiswaranekeprungusakakadohan, lanbumigoyangnalikakrunguswaraneSimeon.

13WongMidianpadhawedibangetmergasakaSimeon lanswaranewongmau,banjurpadhasujudlanwedibanget 14Simeonbanjurkandhamarangwong-wongmau, "SatemeneakuikiSimeon,anakeYakub,wongIbrani,sing mungkarosadulurkudhewesingngrusakkuthaSikhem lankutha-kuthanewongAmoriGustiAllahbakal nindakakekayangonomarangaku,yenkabehsedulurmu, wongMidian,lanugapararajaKanaan,melukowe,ora bakalbisanglawanaku"

15Mulanesaiki,balèknanom-nomansingkokjupukmau, supayaakuoramasrahakédagingmumarangmanukmanukingawang-awanglankéwan-kéwaningbumi 16WongMidiansayawedimarangSimeon,mulapadha nyedhakiparaputraneYakubkanthirasawedilanwedi, sartanganggotembung-tembungsingnggegirisi,ujare: 17Panjenenganmesthingendikamenawawonganomiku abdipanjenengan,landhewekembrontakmarang panjenengan,lanmulanepanjenengannyelehakedheweke ingluwangan;banjurapasingbakalpanjenenganlakoni karoabdisingmbrontakmarangbendarane?Mulanesaiki dodoladhewekemarangkita,lankitabakalmenehikabeh singpanjenenganbutuhakekanggodheweke;lanPangeran YehuwahkersanindakakeikisupayaparaputraneYakub oramateniadhine

18WongMidianpadhaweruhyenYusufikuayurupane lanrupaneapik,mulanepadhakepenginbangetkaroYusuf lanbanjurpadhakepenginbangetnukudhewekesaka tanganeparasadulure.

19ParaputraneYakubpadhangrungokakewongMidian lanpadhangedolYusufmarangwong-wongmaukanthi regarongpuluhkepingperak,lanRuben,sedulure,oraana ingkono,lanwongMidianpadhanggawaYusuflan nerusakelelakonemenyangGilead

20Wong-wongmaupadhamlakuingdalan,lanwong Midianpadhamratobatsakaapasingwisditindakake, nalikatukuwongenommau,lansijipadhatakonmarang sijine,"Apasingwiskitalakoni,njupukwongenomiki sakawongIbrani,singrupaneayulanrupaneapik?"

21Mbokmenawawonganomikidicolongsakatanah Ibrani,lanyagenekitanindakakeperkaraiki?Lanyen dhewekedigolekilanditemokakeingtangankita,kita bakalmatiamargadheweke

22Saikimesthiwong-wongsinggagahprakosalankuwasa wisngedoldhewekemarangkita,kekuwatanesalahsiji singwiskokdelengdinaiki;mungkindhewekenyolong dhewekesakatanahenganggokekuwatanelanlengensing kuwat,lanmulanengedoldhewekemarangkitakanthirega murahsingwiskitawenehakemarangdheweke

23Nalikapadharembugan,padhaweruhrombonganwong Ismaelsingtekadhisik,lansingdidelengdeningpara putraneYakub,lagimajumenyangwongMidian,lanwong Midianpadharembugansijilansijine,"Ayopadhangedol wongenomikimarangrombonganwongIsmaelsingteka menyangkita,lankitabakalnjupukkanggodheweke sethithiksingwiskitawenehakekanggodheweke,lankita bakaluwalsakapialane"

24Wong-wongmaubanjurpadhanglakonikaya mangkono,lanpadhanemoniwongIsmael,lanwong MidianngedolYusufmarangwongIsmaelmaukanthirega rongpuluhkepingperak,singbanjurdiwenehakemarang parasadulure.

25WongMidianbanjurpadhabudhalmenyangGilead,lan wongIsmaelbanjurnggawaYusuflanditunggangiuntane, banjurdigawamenyangMesir

26LanYusufkrunguyenwongIsmaelarepmenyang Mesir,lanYusufsambatlannangisamargadhewekebakal dipisahakesakatanahKanaan,sakabapakne,landheweke nangiskelara-laranalikanunggangunta,lansalah sawijiningwongmaundelengdheweke,lanngongkon dhewekemudhunsakauntalanmlaku,lansanajan

mangkono,Yusufterusnangislannangis,landhewekeujar, "Dhuhbapakku,bapakku."

27BanjuranawongIsmaelngadeglannabokpipineYusuf, nangingYusufisihnangis;lanYusufkeselbangeting dalan,lanorabisanerusakeamargasakapaitatine,lan kabehwongpadhanabokilannyiksadhewekeingdalan, lanmedenidhewekesupayadhewekemandhegnangis

28LanGustiAllahmirsaniambisilankasusahanéYusuf, lanGustiAllahndhatengaképepetenglankebingungan marangwong-wongmau,lantanganésabenwongsing nggebugidhèwèkédadikuru

29Wong-wongmaupadhasapocapan,"Apaikising ditindakakeGustiAllahmarangkitaingdalaniki?"WongwongmauorangertiyenikikedadeyanamargaYusuf" Wong-wongmaubanjurnerusakeperjalanan,ngliwati dalanmenyangEfrata,papanpemakamanRakhel.

30Yusuftekaningkuburanéibuné,lanYusufcepet-cepet mlayumenyangkuburanéibuné,banjurnglumpruking kuburanélannangis.

31Yusufbanjurmbengokbanteringkuburaneibune,lan dhewekekandha,"Dhuhibuku,ibuku,dhuhkowesing nglairakeaku,tangiasaiki,lantangialandelengenputramu, kepiyedhewekewisdidoldadibudak,lanoraanasing welasasihmarangdheweke"

32Tangialandelengenputramu,nangisabarengaku amargakasusahanku,landelengenatineparasadulurku

33Tangiaibuku,tangia,tangiasakaturumukanggoaku, lanarahakeperangmunglawansedulur-sedulurku.Oh, kepiyedhewekewisngrebutjubahku,lanngedolaku kapingpindhodadibudak,lanmisahakeakusakabapakku, lanoraanasingwelasasihmarangaku.

34Tangialanajokakeprakaramumarangwong-wongmau anaingngarsaneGustiAllah,landelengensapasingbakal dibenerakedeningGustiAllahingpangadilan,lansapa singbakaldiukum

35Tangia,Ibuku,tangia,tangiasakaturumulandelengen bapakkukepiyekahananekaroakudinaiki,lanlipurnalan legaknaatine

36Yusufterusngomongkayangono,lanYusufnangis kelara-laraingkuburanibune;landhewekemandheg ngomong,lansakarasagetiratinedhewekemenengkaya watuingkuburan

37Yusufkrunguswarasakangisorlemah,singmangsuli kanthirasagetirlannangissartandedonga,

38Putraku,putrakuYusuf,akuwiskrunguswarane tangisanmulanswaraneratapanmu;akuwisndeleng luhmu;akungertikasusahanmu,putraku,lanakusedhih mergasakakowe,lankasusahansingakehditambahake ingkasusahanku

39Mulanésaiki,anakkuYusuf,anakku,ngarep-arep marangPangéran,lannganti-antimarangPanjenenganélan ajawedi,amargaPangérannunggilkarokowé, Panjenenganébakalngluwarikowésakasakèhing kasusahan

40"Tangia,anakku,lungaamenyangMesirkaro bendaramu,lanajawedi,amargaPangeranYehuwah nunggilkarokowe,anakku."Landheweketerusngomong kayangonomarangYusuf,landhewekemeneng

41Yusufkrunguiki,landhèwèkégumunbanget,lan dhèwèkéterusnangis;lansawiséiki,salahsijisakawong Ismaelweruhdhèwèkénangislannangisingkuburan,lan

nesunemurubmarangdhèwèké,landhèwèkéngusir dhèwèkésakaingkono,landhèwèkénggebugilanngipatipatidhèwèké

42Yusufbanjurkandhamarangwong-wongmau,"Mugamugaakuolehsih-rahmatsakakowe,supayakowebisa ngeterakeakubalimenyangomahbapakku,landheweke bakalmenehikowebandhasingakeh"

43Wong-wongmaubanjurpadhamangsuli,"Apakowé duduabdi,lanbapakmuanaingngendi?Lansaupama kowéduwébapak,kowémesthiorabakaldidolkaping pindhodadiabdikanthiregamurahkayangéné"Lan nesuneisihnesumarangYusuf,lanterus-terusannggebugi lanngukumYusuf,lanYusufnangiskelara-lara.

44LanGustiAllahmirsanikasangsaraneYusuf,lanGusti Allahnggebugwong-wongmaumaneh,lanngukumwongwongmau,lanGustiAllahndadekakepepetengnutupi bumi,lankilatnyamberlangludhugnggegirisi,lanbumi gonjang-ganjingamargaswaragludhuglanangingedhe, lanwong-wongmauwedibangetlanorangertiarep menyangngendi

45Kewan-kewanlanunta-untapadhamandheg,lanpadha ngiridunta-untamau,nangingoragelemlunga,banjur padhanyerangunta-untamau,ngantipadhandheproking lemah;wong-wongmaupadhasapocapansijilansijiné, "ApaikisingditindakakeGustiAllahmarangkita?Apa dosakitalanapadosakita,ngantikitangalamikaya ngene?"

46Salahsijinéwongmaumangsuli,"Mbokmenawa amargadosanénindhesabdiiki,kedadeyanikikedadeyan marangkitadinaiki;mulané,kowényuwunapangapura marangPanjenengané,supayakitangertisapasingnindhes kita,lanyènGustiAllahwelasasihmarangkita,kitabakal ngertiyènkabèhikikedadeyanmarangkitaamargadosané nindhesabdiiki."

47Wong-wongmaubanjurpadhanglakonikaya mangkono,sartapadhanyuwunpangapuramarangYusuf, ature:“KitawispadhadosamarangPangeranYehuwahlan marangkowe,mulanesaikindedongamarangGusti AllahmusupayaPanjenenganenyingkirakepatiikisaka ingantaranekita,amargakitawispadhadosamarang Panjenengane”

48Yusufnindakakemituruttembung-tembunge,lanGusti AllahmirengakeYusuf,lanGustiAllahnyingkirakewabah singwisditimbulakemarangwong-wongmauamarga Yusuf,lankewan-kewanmautangisakalemahlanpadha ngeterakedheweke,lanpadhanerusakeperjalanan,lan badaisingngamukmaumandheglanbumidaditentrem, lanwong-wongmaunerusakeperjalananemenyangMesir, lanwong-wongmaungertiyenbebayaikiwismenimpa dhewekeamargaYusuf

49Lanpadharembugansijilansijiné,"Lah,kitangertiyèn kasangsaranikinempuhkitamergasakakasangsarané; saikikenapakitakudunggawapatiikimarangnyawakita? Ayopadharembuganapasingkududitindakakemarang abdiiki"

50Anasijisingmangsuli,"Mesthidhèwèkésingngongkon akunggawadhèwèkébalimenyangbapakné;mulanéayo padhanggawadhèwèkébalilankitabakalmenyang panggonansingbakaldiwulangkémarangaku,lannjupuk sakakulawarganéregasingwiskitawènèhakékanggo dhèwèkélankitabakallunga"

51Lananasijisingmangsulimanehlankandha,"Deloken, saranikiapikbanget,nangingkitaorabisanindakake amargadalaneadohbanget,lankitaorabisanyimpang sakadalankita."

52Lananasijimanehsingmangsulilankandhamarang wong-wongmau,"Ikipitutursingkududitampa,kitaora bakalnyimpangsakaiku;lahdinaikikitaarepmenyang Mesir,lannalikakitawistekaningMesir,kitabakal ngedoldhewekeingkanakanthiregalarang,lankitabakal uwalsakapialane"

53Lanprekaraikindadekakewong-wongmauseneng, mulapadhanindakakemangkono,lanbanjurnerusake perjalananemenyangMesirkaroYusuf.

BAB43

1NalikaparaputraneYakubngedolsadulureYusuf marangwongMidian,atinepadhalarabangetmergasaka dheweke,lanpadhamratobatsakatumindake,lanpadha nggolekiYusufsupayabisanggawadhewekebali,nanging orabisanemokake

2RubenbanjurbalimenyangsumurpanggonaneYusuf dikubur,supayaYusufdiangkatlandibalekakemarang bapakne,deneRubenngadegingsandhingesumur,lanora krungusepatahtembungbabarpisan,banjurngundang Yusuf,Yusuf!Nangingoraanasingmangsuliutawa ngucapsepatahtembungbabarpisan 3Rubenkandha,"Yusufmatimergawedi,utawaanaula singnyebabakepatiné"Rubenmudhunmenyangsumur, lannggolekiYusufnangingoranemokakeYusufing sumur,mulametumaneh.

4Rubenbanjurnyuwek-nyuweksandhanganelanngucap, "Bocaheoraanaingkono,lankepiyecaraneakubisa ngrukunakebapakkubabagandhewekeyendhewekewis mati?"Banjurdhewekelungamenyangsedulur-sedulure lannemokakeyendhewekelagisedhihamargaYusuf,lan dhewekerembuganbabagancaranengrukunakebapakne babagandheweke,lanRubenkandhamarangsedulursedulure,"AkutekansumurlanYusuforaanaingkono, mulaapasingkududakkandhakakemarangbapakku, amargabapakkumungbakalnggolekibocahlanangiki sakaaku"

5Parasadulurépadhamangsuli,"Akulanbapakkuwis nindakkékayangono,lansawisékuwiatikudaditrenyuh mergasakatumindakkuiki,mulasaikiakulanbapakku padhanggolèkialesankepriyécaranésupayabapakkubisa rukunmanèh"

6Rubenbanjurkandhamarangparaleluhure:“Apasebabe kowekoklakoniiki,ngantikowenggawabapakkusingwis ubananmudhunmenyangkuburankanthisusah? Tumindakmuikiorabecik”

7Rubenbanjurlungguhkarowong-wongmau,lankabeh padhangadeglansumpahsijilansijineorabakal ngandhanibabikimarangYakub,lankabehpadhakandha, "Wongsingngandhaniikimarangbapakkuutawa kulawargane,utawasingngandhaniikimarangsalah sawijiningwongingtanahiki,kitakabehbakalnglawan dhewekelanmatenidhewekenganggopedhang"

8ParaputraneYakub,wiwitsingenomngantisingtuwa, padhawedisijilansijinebabprakaraiki,lanoraanasing

waningomongbabarpisan,malahpadhandhelikake prakaraikuingsajroningatine.

9Sawisékuwi,wong-wongmaubanjurpadhalungguhlan ngrancangapasingarepdiomongkémarangYakub, bapakné,babagankabèhiki.

10Isakharbanjurkandhamarangparasakabatmau: “Manawipanjenengannganggepprayoginindakaken punika,panjenengankedahmundhutjubahYusuf,suwekna, lajengsembelehwedhusgibaslancelupnainggetihipun”

11Lankirimnamarangbapakku,lannalikadheweke ndeleng,dhewekebakalkandhayenanakewangalaksing nguntaldheweke,mulanesuweknaklambinelandelengen getihebakalanaingklambine,lankanthinindakakeiki, kitabakalbebassakasambatebapakku

12PitutureIsakharndadekakewong-wongmauseneng, mulawong-wongmaupadhanggatekakelannindakake apakangwisdiwelingakedeningIsakhar

13Banjurpadhaenggal-enggalnjupukjubaheYusuflan nyuwek-nyuwek,banjurnyembelihwedhuslanang,lan nyemplungakejubaheinggetihewedhusmau,banjur diidak-idakinglebu,banjurjubahedikirimmenyang Yakub,bapakne,lumantarNaftali,sartadiwelingsupaya ngucapakeiki:

14Kitawisnglumpukkékéwan-kéwanlanwistekaning dalanmenyangSikhemlanluwihadohmanèh,nalikakita nemokakéklambiikiingdalaningara-arasamunsingwis kecemplunginggetihlanbledug;mulanésaikidelengen apaikiklambinéanakmuapadudu.

15Naftalibanjurlungalansowanmarangbapakné, bapaknémènèhiklambimau,sartabapaknéngaturaké sakèhingprentahéparasaduluré.

16YakubweruhjubahéYusuflandhèwèkéngerti,mula dhèwèkésujudinglemah,landadimenengkayawatu,lan sawisékuwidhèwèkétangilanmbengokkanthiswara banterlannangis,"IkijubahéanakkuYusuf!"

17Yakubbanjurenggal-enggalutusansalahsawijining abdinenemonianak-anakelanang,singbanjurmaranilan nemonianak-anakelanangmaulagipadhatekaingdalan karowedhus-wedhuse

18Barengwayahsore,anak-anakeYakubpadhasowan menyangomahebapakne,lanklambinekatonsuweklan sirahekebakbledugBapaknebanjurnangisbanterbanget 19Yakubbanjurkandhakaroanak-anakelanang,"Coba critaknakanthicethaapasingkoklakonidinaikikanggo aku?"WangsulaneYakub,bapakne,"Dinaikiakulagi mlakusawisewedhus-wedhusewisdikumpulake,lanaku tekaningkuthaSikhem,liwatdalaningara-arasamun,lan akunemokakeklambiikikebakgetihinglemah,lanaku ngertibabikulanakuwisngirimkabarmarangkowe,yen kowengerti"

20Yakubkrunguomonganeanak-anakelanangmau, banjurmbengokbanter,lankandhane,"Ikiklambine anakku,kewangalakwisnguntaldheweke;Yusufwis dicabik-cabik,amargaakungutusdhewekedinaikikanggo ndelengapakowelanwedhus-wedhuseapiklanmenehi kabarsakakowe,landhewekelungakayasing dakprentahake,lanikikedadeyanmarangdhewekedinaiki nalikaakumikiranakkuanakarokowe"

21ParaputraneYakubbanjurmangsuli,"Dhewekeora tekamrene,lanakuoratauweruhdhewekewiwitaku lungasakakenengantisaiki"

22NalikaYakubkrungutembung-tembungewong-wong mau,dhewekembengokbantermaneh,banjurngadeglan nyuwek-nyuweksandhangane,lannganggokainkarung ingbangkekane,sartanangiskelara-laralansedhih,sarta nguwuh-uwuhlanngucapaketembung-tembungiki, 23Yusuf,anakkuYusuf,dinaikiakungutuskowe nggolekikabarkabecikanparasadulurmu,lankowewis dicabik-cabik;ikikedadeyanmaranganakkumergasaka tanganku

24Akusedhihbangetndelengkowe,Yusuf,anakku,aku sedhihbangetndelengkowe;kowepancenmanisbanget nalikaakuisihurip,lansaikipatimupaitbangetkanggo aku.

250menawaakumatinggentenikoweYusuf,anakku, amargaakusedhihbangetndelengkowe,anakku,oh anakku,anakku.Yusuf,anakku,koweanaingngendi,lan kowedigawamenyangngendi?tangia,tangiasaka panggonanmu,lanmrenealandelengenkasusahanku kanggokowe,ohanakkuYusuf.

26Saikiayopadhaetungenluhsingmilisakamripatku, langawanensebamarangngarsanePangeranYehuwah, supayabebendunenyingkirsakaaku.

270Yusuf,anakku,kepriyekowetiba,deningtangane wongsingoraanasingtibawiwitwiwitaningjagadnganti saiki;amargakowewisdipatenikanthicaradipukul mungsuh,ditindakakekanthikejem,nangingakumesthi ngertiyenikiwiskedadeyankarokowe,amargaakeh bangetdosaku.

28Tangiasaikilandelengenbetapapaitnyakasusahanku kanggokowe,anakku,sanajanakuoranggedhekakekowe, utawambentukkowe,utawamenehikoweambeganlan nyawa,nangingGustiAllahsingmbentukkowelan mbangunbalung-balungmulannutupikarodaging,lan ambeganingirungmuambeganurip,banjurPanjenengane maringikowemarangaku

29SaikiGustiAllahsingwismasrahakekowemarangaku, wisnjupukkowesakaaku,lankowewisngalamikaya ngono

30YakubterusngomongkayangonobabYusuf,karo nangiskelara-lara;banjurambrukinglemahlanmeneng.

31BarengparaputraneYakubweruhkasusahansing dialamibapakne,kabehpadhamratobatsakaapasingwis ditindakake,lanugapadhanangiskelara-lara.

32Yudabanjurngadeglanngangkatsirahebapaknesaka lemah,banjurdilebokakeingpangkone,sartangusapluh bapaknesakapipine,lanYehudanangisbanterbanget, denesirahebapakneisihsujudingpangkone,kayawatu

33ParaputraneYakubweruhkasangsaranebapakne, banjurpadhanangisbanter,deneYakubisihkrasakaya watuinglemah

34Paraputranelanang,paraabdine,lanparaputuneabdine padhangadeglanngadegingsakubengekanggonglipur dheweke,nangingdhewekeoragelemdilipur

35LankabehkulawarganeYakubpadhangadeglan nangisikanthisusahpayahamargakasusahanYusuflan bapakne,lankabarkasebuttekanIshak,putraneAbraham, bapakneYakub,landhewekenangiskelara-laraamarga Yusuf,dhewekelankabehkulawargane,landheweke lungasakapanggonanemanggoningHebron,lanwongwongesingmeludheweke,landhewekenglipurYakub, putrane,landhewekeoragelemdilipur

36Sawisékuwi,Yakubngadegsakalemah,karoluhémili ingpipiné,banjurkandhakaroanak-anaké,"Tangialan jupukpedhanglanpanahmu,lanlungaamenyangara-ara, langolekaapakowébisanemokakémayitanakkulan gawanenmrenesupayaakubisangubur."

37Golekanaugaingantaranekewan-kewanlanburonana, lanapasingbakaltekadhisiksadurungekowe,jupuklan gawanenmrene,muga-mugaGustiAllahingdinaikibakal welasasihmarangkasangsaranku,lannyawisakeing ngarepmuapasingnyuwek-nyuwekanakku,langawanen mrene,lanakubakalmalesperkaraanakku

38Putra-putranebanjurnindakakeapasingdiwelingake bapakne,laningwayahesukpadhatangi,sabenwong nggawapedhanglanpanahe,banjurpadhametumenyang ara-arakanggombebedhagkewan

39Yakubisihnangisbanterlannangiskelara-lara,mlakumlakumrana-mreneingnjeroomah,karonggebugnggebugtangane,kandhane,"Yusuf,anakku,Yusuf, anakku."

40ParaputraneYakubbanjurmenyangara-arasamun kanggonyekelkewan-kewanmau,landumadakananaasu ajagtekanyedhakidheweke,banjurdicekellandigawa menyangbapakne,lanpadhamatur,"Ikisingpertamasing wisditemokake,lankitawisnggawadhewekemenyang panjenengankayasingpanjenenganprentahake,lankita oranemokakemayiteputrapanjenengan"

41Yakubbanjurnjupukkéwanmausakatanganéanakanaké,landhèwèkémbengokkanthiswarabanterlan nangis,karonyekelkéwanmauingtangané,landhèwèké ngomongkaroatisinggetirmarangkéwanmau,"Yagéné kowénguntalanakkuYusuf,lankepriyékowéorawedi marangGustiAllahingbumi,utawamarangkasusahanku kanggoanakkuYusuf?"

42Lankowénguntalanakkutanpaalesan,amarga dhèwèkéoranglakonikekerasan,lankanthimangkono kowénduduhakéakusalahamargadhèwèké,mulanéGusti Allahbakalnuntutwongsingdianiaya.

43GustiAllahbanjurmbukakcangkemekéwanmau supayaYakubbisanglipurnganggotembung-tembungé, lankéwanmaubanjurmangsuliYakublanngomongkaya ngéné,

44DemiGustiAllahkanggesang,kangnitahakekitaing bumi,landeminyawapanjenengan,gusti,kulaboten ningaliputrapanjenengan,lanbotenuginyuwek-nyuwek panjenengan,nangingsakingnagariingkangtebihkulaugi dhatengngupadiputrakulaingkangsampunnilarkula dintenpunika,lankulabotenmangertospunapa piyambakipuntaksihgesangutawisampunseda.

45Landinaikiakutekaingara-arakanggonggoleki anakkulanang,lananak-anakmulanangnemokakeaku,lan nyekelakulannambahikasusahanku,landinaikiakuwis nggawaakumenyangngarepmu,lansaikiakuwis ngomongkabehtembungkumarangkowe

46Mulanesaiki,heanakingmanungsa,akuanaing tanganmu,lanlakoniakudinaikiapasingkokkirabecik, nangingdemiGustiAllahsingnitahakeaku,akuoraweruh anakmu,lanakuoranyuwek-nyuwekdheweke,landaging manungsaoramlebuingcangkemkusajroneuripku

47NalikaYakubkrungutembungékéwanmau,dhèwèké kagetbanget,banjurngusirkéwanmausakatangané,lan kéwanmaubanjurlunga

48YakubisihnangisbantersabendinamergaYusuf,sarta nangisiputranengantipirang-pirangdina.

BAB44

1ParaputraneIsmaelsingwistukuYusufsakawong Midian,singwistukudhewekesakaparasadulure,padha menyangMesirkaroYusuf,lanpadhatekaningtapel watesMesir,lannalikawiscedhakkaroMesir,padha ketemukarowongpapatsakabaniMedan,putrane Abraham,singwismetusakatanahMesiringperjalanan 2Wong-wongIsmaelmaupadhakandha,“Apakowé kepéngintukuabdiikisakaaku?”Wong-wongmau kandha,“WenehakeYusufmarangaku”Yusufbanjur dipasrahakemarangwong-wongmau,lanwong-wongmau weruhyenYusufisihenomlanayubanget,mulaYusuf ditukukanthiregarongpuluhshikel

3WongIsmaelnerusakelelakonemenyangMesirlan wongMedanimugabalimenyangMesirdinaiku,lan wongMedanimpadhasapocapansijilansijine,“Lahkita wiskrunguyenPotifar,sawijiningpejabatFiraun,kepala pengawal,nggolekiabdisingapiksingbakalngancani dheweke,lanndadekakedhewekedadipengawasomahe lankabehduweke”

4Mulanesaiki,ayopadhangedolwongmaumarangwong mau,apawaesingdikarepake,yendhewekebisamenehi apasingdibutuhake

5Wong-wongMedanimaubanjurpadhamenyangomahe Potifarlanmaturmarangdheweke:“Kulasampunmireng bilihpanjenengannggolèkiabdiingkangsaekanggé ngladosipanjenengan.Kulagadhahabdiingkangbadhé nyenengakenpanjenengan,manawipanjenengansaged maringiapaingkangkulasuwun,lankulabadhéngedol piyambakipundhatengpanjenengan.”

6Potifarbanjurkandha,"Ayogawanenwongikimrene, akuarepnemonidhewekeNèkakusenengkarodhèwèké, akubakalmènèhiapasingkokbutuhké."

7Wong-wongMedanimbanjurpadhanggawaYusuflan diaturakemarangPotifar,lannalikaYusufweruhYusuf, Yusufbangetdisenengi,mulaPotifarbanjurtakonmarang wong-wongmau,"Cobacritaknaapasingkokkarepake kanggobocahenomiki?"

8Wong-wongmaubanjurpadhamangsuli,"Akunjaluk patangatuskepingperakkanggodhèwèké,"lanPotifar kandha,"Akubakalmènèhikowénèkkowénggawa cathetandodolanémarangaku,lannyritakakésejarahé, amargamungkindhèwèkédicolong,amargawongenom ikidudubudak,utawaugaduduanakébudak,nangingaku weruhdhèwèkékatonkayawongsingapiklanganteng"

9WongMedanimbanjurpadhalunganggawawong Ismaelsingwisngedoldhewekemarangwong-wongmau, lanwong-wongmaupadhamaturmarangdheweke, "Dhewekeikubudaklankitangedoldhewekemarang wong-wongmau"

10NalikaPotifarkrungukandhanewongIsmaelnalika dhewekemenehakedhuwitmarangwongMedan,wong Medanbanjurnampanidhuwitmaulannerusakelakune, denewongIsmaelugapadhamulih

11PotifarbanjurngajakYusufmenyangomahesupaya bisangladeniYusuf,lanYusufolehsih-rahmatsaka Potifar,landhewekepercayamarangYusuf,lanngangkat

Yusufdadipengawasomahe,lankabehduweke dipasrahakemarangYusuf.

12GustiAllahnunggilkaroYusuf,mulaYusufdadiwong singmakmur,lanGustiAllahmberkahiomahéPotifar mergasakaYusuf.

13PotifarmasrahakekabehbarangdarbekemarangYusuf, lanYusufikuwongsingngaturmetulanmlebunebarangbarang,lankabehdiaturmiturutkekarepaneingomahe Potifar

14Yusufumurwolulastaun,isihenomlanmripateayulan rupaneapik,laningsatanahMesiroraanawongsingkaya dheweke

15NalikasamanaYusufanaingomahbendarane,metumlebuomahlanngladenibendarane,Zelika,garwane bendarane,ndhangakmarangYusuflanndelengYusuf,lan Yusufikuisihenomlanayurupane.

16LandhewekekepenginbangetkarokaendahaneYusuf ingsajroningatine,lanjiwanekepincutkaroYusuf,lan dhewekenggodhaYusufsabendina,lanZelikambujuk Yusufsabendina,nangingYusuforandelenggarwane bendarane

17Zelikabanjurkandhamarangdhèwèké,"Railan awakmuapikbanget,akuwisndelengkabèhabdi,lan durungtauweruhabdisingayukayakowé"Yusufkandha marangdhèwèké,"SaktemenePanjenenganésingnitahaké akuingguwagarbaneibuku,Panjenenganéuganitahaké kabèhmanungsa"

18.Dhewekebanjurkandhamarangwongmau,"Mripate apikbanget,kowewisnggawekabehwongMesir,lanang lanwadon,nggumunake"Wongmaubanjurkandha, "Apiktenanmripatmunalikaakuisihurip,nangingyen kowendelengmripatmuanaingkuburan,mesthikowe bakallungasakawong-wongmau"

19Wongwadonmaubanjurkandhamarangwongmau, "Apiklannyenengakebangettembung-tembungmukabeh Saikijupukharpasinganaingomah,lantembangna nganggotanganmu,supayaakulankowepadhakrungu tembung-tembungmu"

20Panjenenganébanjurngandikamarangwongwadon mau,"Beciklannyenengaketembung-tembungkunalika akumemujiGustiAllahkulankamulyané"Wongwadon maubanjurngandikamarangPanjenengané,"Becikbanget rambutmu,delengensisiremassinganaingomahiki, jupukwaé,lankepangnarambutmu"

21Panjenenganébanjurngandikamarangwongwadon mau,"Ngantipirasuwénékowébakalngucapkayangono? Mandhegngucapkayangonomarangaku,lantangialan rampungnaurusanmuingomah."

22Landhewekekandhamarangwongmau,"Oraana wongliyaingomahku,lanoraanasingkududigatekake kajabapangandikanmulankekarepanmu;nangingsanajan mangkono,dhewekeorabisanggawaYusufmenyang dheweke,lanYusufugaorandelengdheweke,nanging ndelengmenyanglemah"

23LanZelikakepenginbangetkaroYusufingsajroning atine,supayaYusufturukarodheweke,lannalikaYusuf lagilungguhingomahnindakakepegaweyane,Zelikateka lanlungguhingngarepe,lansabendinadhewekenggodha Yusufkanthiomonganesupayaturukarodheweke,utawa supayataundelengdheweke,nangingYusuforagelem ngrungokake

24Dhèwèkékandha,"Yènkowéoranurutikandhaku, kowébakaltakukumpatilantakpasangikukwesi."

25Yusufbanjurkandhamarangdhèwèké,"Saktemene GustiAllahsingnitahakémanungsanguculibelenggu tahanan,lanPanjenenganésingbakalngluwariakusaka kunjaralansakapaukumanmu"

26Nalikadhewekeorabisangyakinakewonglanangmau, lanatineisihkepeksamarangwonglanangmau,mula kepinginanendadekakedhewekelarabanget

27ParawanitaMesirpadhasowanlantakon,"Yagene kowekokkayawongcilik?Koweorakekuranganapa-apa, bojomumesthipangeransingagunglankinurmatanana ingngarsaneSangPrabu,apakowekudukekuranganapaapasingdikarepakedeningatimu?"

28Zelikamangsuli,"Dinaikikowébakaldiwulangsaka ngendiasalégangguansingkowédelengakuiki."

Dhèwèkébanjurndhawuhiparaabdiwadonsupaya nyiapaképanganankanggokabèhwongwadon,lan dhèwèkénganakaképéstakanggokabèhwongwadonmau, lankabèhwongwadonpadhamanganingomahéZelika

29Landhewekemenehipisokanggongupasjeruknipis supayadipangan,landhewekedhawuhsupayaYusuf nganggosandhangansinglarangregane,lanYusufkudu tampilingngarepe,lankabehwanitandelengYusuf,lan orabisangalihakepandanganesakadheweke,lankabeh wongwadonngiristanganenganggopisosingdigawa,lan kabehjeruknipissingdigawakebakgetih

30Lanpadhaorangertiapasingwisditindakake,nanging padhaterusndelengkaendahaneYusuf,lanorangalihake mripatesakadheweke

31Zelikaweruhapasingwisditindakake,banjurdheweke kandhamarangwong-wongmau,"Apapakaryansingwis koklakoniiki?Lah,akumenehikowejeruknipiskanggo dipanganlankowekabehwisngiristanganmu."

32Lankabehwongwadonpadhaweruhtangane,lanlah tanganekebakgetih,langetihemiliingsandhangane,lan padhakandhamarangdheweke,abdiingomahmuikiwis ngalahakekita,lankitaorabisangalihakemripatkitasaka dhewekeamargakaendahane

33Landhewekekandhamarangwong-wongmau,"Mesthi ikikedadeyanmarangkowenalikakowendelengdheweke, lankoweorabisanahanawakedhewesakadheweke; kepiyecaraneakubisanahanawakedhewenalikadheweke terus-terusananaingomahku,lanakundelengdheweke sabendinametu-mlebuomahku?kepiyecaraneakubisa nyegahsupayaoramudhunutawamalahmatiamargaiki?"

34Lanpadhakandhamarangdheweke,"Tembungtembungikibener,amargasapasingbisandelengwujud ayuikiingomahlanoragelemninggaldheweke,lanapa dhewekeduduabdilanabdimuingomahmu,lankenapa koweorangandhaniapasinganaingatimu,lannglilani nyawamusirnaamargaperkaraiki?"

35Landhewekekandhamarangwong-wongmau,"Aku sabendinangupayambujukdheweke,landhewekeora gelemnurutikekarepanku,lanakuwisjanjikarodheweke kabehsingapik,nangingakuorabisanemonibalesansaka dheweke;mulaakuanaingkahanansingsayasudakaya singkokdeleng"

36Zelikalarabangetmergasakakepinginanémarang Yusuf,landhèwèkélarabangetmergaYusuf,lankabèh wongingkulawarganéZelikalanbojoneorangertiapa-apa

babiki,yènZelikalaramergasakakatresnanémarang Yusuf.

37Wong-wongingomahekabehpadhatakonmarang dheweke:“Yagenekowelaralanlemes,lanora kekuranganapa-apa?”Wangsulanewongwadonmau: “Akuorangertiyenakusayatambahparahsabendina”

38Lankabehwanitalankanca-kancanesabendinateka nemonidheweke,lanpadhangobrolkarodheweke,lan dhewekekandhamarangwong-wongmau,"Ikimungbisa kedadeyanamargakatresnaneYusuf;lanwong-wongmau kandhamarangdheweke,"Bujukdhewekelancekelen dhewekekanthidiam-diam,mungkindhewekebisa ngrungokakekowe,lannyegahpatiikisakakowe."

39LanZelikasayatambahnelangsaamargakatresnane marangYusuf,landheweketerussayaringkih,nganti dhewekemehoraduwekekuwatankanggongadeg.

40IngsawijiningdinaYusuflaginindakakepakaryane bendaraneingomah,lanZelikatekakanthindheliklan dumadakannyerangdheweke,lanYusufnglawandheweke, landhewekeluwihkuwattinimbangdheweke,landheweke nggawadhewekemudhunmenyanglemah

41Zelikanangismergasakakepinginanémarangwong lanangmau,landhèwèkéndedongamarangwonglanang maukanthinangis,lanluhémiliingpipiné,landhèwèké ngomongkarowonglanangmaukanthiswarapanyuwunan lanrasagetiringati,kandhané,

42Apakowétaukrungu,ndeleng,utawangertiwong wadonayukayaaku,utawaluwihapiktinimbangaku dhéwé,singsabendinangomongkarokowé,banjur ambrukmergakatresnanmarangkowé,lanmènèhikowé kabèhpakurmataniki,nangingkowéteteporagelem ngrungokakéswaraku?

43Lanyenamargawedimarangbendaramusupayaora ngukumkowe,kayadenerajaurip,oraanabebayasing bakaldialamideningbendaramuamargaperkaraiki;saiki, mulane,rungoknaaku,lansarujukkanggopakurmatan singwisdakwenehakemarangkowe,lanajangantiaku matiiki,lankenapaakukudumatikanggokowe?Lan dhewekemandhegngomong

44Yusufbanjurmangsuli,"Wis,ajangantiakudiganggu, lanpasrahnaprakaraikimarangbendarakuBendarakuora ngertiapa-apasinganaingomahiki,amargakabeh duwekewisdipasrahakemarangtanganku,lankepiye caraneakunindakakeperkaraikiingomahebendaraku?"

45Amargadhèwèkéugawisngurmatiakubangeting omahé,landhèwèkéugawisngangkatakudadipengawas omahé,landhèwèkéwisngangkataku,lanoraanawong singluwihgedhétinimbangakuingomahiki,lan bendarakuoranyegahapa-apasakaaku,kajabakowésing dadigarwané,kepriyékowébisangomongkayangono marangaku,lankepriyéakubisanindakaképialagedhéiki landosamarangGustiAllahlanmarangbojomu?

46Mulanésaikiajangomongkayangonomanèh,merga akuorabakalngrungokakéomonganmu”NangingZelika oragelemngrungokakéYusufnalikaYusufngomongkaya ngonomarangdhèwèké,nangingsabendinaZelikangrayu Yusufsupayangrungokaké.

47Sawisékuwi,kaliMesirkebakingsakubengé,lan kabèhpedunungMesirpadhametu,lanugarajalanpara panggedhepadhametukarorebanalanjogèd,amargaiku minangkakabungahangedhéingMesir,lanpreinannalika

segaraSihorkebanjiran,lanpadhamenyangkanakanggo bungahsedinamuput.

48NalikawongMesirpadhametumenyangkalikanggo bungah-bungah,kayaadatsabené,kabèhwongingomahé Potifarpadhamèlu,nangingZelikaoragelemmèlu, amargadhèwèkékandha,"Akuoraduwéanak,"lan dhèwèkémungkaridhéwékaningomah,lanoraanawong liyasingmèludhèwèkéingomah.

49Dhewekebanjurngadeglanmunggahmenyang candhineingomah,lannganggosandhanganbangsawan, lanmasangwatularangreganesakawatuoniks,singdihias nganggoperaklanemas,landhewekenghiasrailankulite nganggomacem-macemcairanpembersihwanita,lan dhewekengewangicandhilanomahnganggokasialan kemenyan,landhewekenyebarakemurlangaharu,lan sawiseikudhewekelungguhinglawangcandhi,inglorong omah,singdiliwatiYusufkanggonindakakepegaweyane, lanYusuftekasakalapangan,lanmlebuomahkanggo nindakakepegaweyanebendarane.

50Landhèwèkétekaningpanggonansingkududiliwati, landhèwèkéndelengkabèhpakaryanéZelikah,banjur dhèwèkébali.

51ZelikaweruhYusufmundursakaomahe,banjur nguwuhmarangYusuf,"Apasingkokkarepake,Yusuf? Ayomelupegaweanmu,lanakubakalnyawisakepapan kanggokowengantikowetekaningpanggonanmu"

52Yusufbanjurbalimenyangomah,banjurlungasaka konomenyangpanggonanelungguh,lanlungguh nindakakepakaryanebendaranekayabiasaneZelikateka lanngadegingngarepenganggosandhanganbangsawan, lanambunesakasandhanganenyebarngantitekankadohan.

53Dhewekebanjurcepet-cepetnyekelYusuflan sandhangane,sartamaturmarangSangPrabu,"DemiSang Prabu,yenpanjenenganbotennindakakenpanyuwunkula, panjenenganbadhepejahingdintenpunika"Dheweke banjurcepet-cepetnguluraketanganeliyanelanngunus pedhangsakasangisoresandhangane,banjurdilebokake ingguluYusuf,sartangandika,"Tangialantindakaken panyuwunkula,lanyenboten,panjenenganbadhepejah ingdintenpunika."

54YusufwedikaroZelikasingnindakakeperkaraiki, mulaYusufngadegarepmlayusakadheweke,lanZelika nyekelngarepklambine,lanamargawedimlayu,klambi singdirebutZelikasuwek,lanYusufninggalakeklambi kasebutingtanganeZelika,landhewekemlayulanmetu, amargadhewekewedi.

55NalikaZelikaweruhklambineYusufwissuwek,lan Yusufwisninggalakeklambineingtangane,lanwismlayu, dhewekewedikaronyawane,supayakabarbabagan dhewekeoranyebar,muladhewekengadeglantumindak kanthilicik,lannyopotklambisingdienggo,landheweke nganggoklambiliyane.

56LandhewekenjupukklambineYusuf,landilebokake ingsandhinge,banjurdhewekelungguhingpanggonane nalikalara,sadurungewong-wongingomahemetu menyangkali,landhewekengundangbocahenomsing nalikaikuanaingomah,landhewekedhawuhsupaya ngundangwong-wongingomahkasebut

57Barengweruhwong-wongmau,dhèwèkékandhakaro swarabanterlansesambat,"Deloken,wongIbraniapasing

digawabendaramumenyangakuingomah,amargadina ikidhèwèkétekaturukaroaku."

58Nalikakowémetu,dhèwèkétekaingomah,lanweruh yènoraanawongingomah,dhèwèkétekamaraniaku,lan nyekelaku,kanthiniyatarepturukaroaku.

59Lanakunyekelsandhanganelannyuwek-nyuwekmau sartambengoknglawandhewekekanthiswarabanter,lan nalikaakuwisnguwuh-uwuh,dhewekewedikaronyawane lanninggalakesandhanganeingngarepku,lanmlayu

60Wong-wongingomahewongwadonmauorangomong apa-apa,nangingnesunebangetmarangYusuf,lanbanjur padhasowanmarangbendaranelanngaturakeapakang dadikarepétukangtipune.

61Potifarmulihkaronesubanget,lanbojonenguwuhuwuh,"Apasingkoklakonimarangaku,nggawaabdi lanangmlebuomahku?Dinaikidhèwèkétekamaraniaku arepguyonkaroakuKayangonougasingditindakake marangakudinaiki"

62LanPotifarkrungutembungegarwane,banjurdhawuh supayaYusufdiukumkanthipaukumansingabotbanget, lanYusufdiukumkayamangkono

63NalikapadhanggebugiYusuf,Yusufnguwuhkanthi swarabanter,sartandhangakmaranglangit,sartaunjuke: “DhuhGustiAllah,Padukamirsabilihkawulaboten kalepatansakingsadayapunika,lanpunapaakawulakedah pejahingdintenpunikaamargigoroh,deningtanganipun tiyang-tiyangdurakaingkangbotendisunatpunika, ingkangPadukamangertosi?”

64NalikaparaabdinePotifarnggebugiYusuf,Yusufterus nangislananabocahciliksingumuresewelassasiing kono,lanGustiAllahmbukakcangkemebocahcilikmau, landhewekengucapaketembung-tembungikiingngarepe paraabdinePotifar,singlaginggebugiYusuf, pangandikane,

65Apasingkokkarepakesakawongiki,lankenapakowe nindakakepialaikimarangdheweke?Ibukungomong gorohlangoroh;mangkonotransaksikasebut.

66Bocahcilikmaunyritakakekanthicethakabehsing kedadeyan,lankabehtembungZelikamarangYusufsaben dinadiwedharakemarangdheweke.

67Lankabehwonglanangkrungutembungebocahcilik maulanpadhagumunbangetkarotembungebocahcilik mau,lanbocahcilikmaumandhegngomonglanmeneng.

68Potifarisinbangetkrunguomonganeanake,banjur dhawuhmarangparaabdinesupayaajanggebugiYusuf maneh,lanparaabdinemaumandhegnggebugiYusuf.

69LanPotifarnjupukYusuflanmrentahakesupaya digawamenyangpengadilaningngarsaneparaimam,sing dadihakimraja,supayabisangadilidhewekebabagan perkaraiki

70PotifarlanYusufsowanmarangparaimamsingdadi hakiméraja,lanYusufkandha,"Akundedonga,putusna apasingkuduneditindakkéabdi,mergawiskayangono kuwi"

71ParaimambanjurpadhamaturmarangYusuf,"Yagene kowenindakakeperkaraikimarangbendaramu?"Yusuf mangsuli,"Orakayangono,parabendara,kayamangkono kahanane"PotifarbanjurngandikamarangYusuf, "Saktemeneakumasrahakekabehduwekemarangkowe, lanakuoranahanapa-apasakakowekajababojoku,lan kepiyekowebisanindakakepialaiki?"

72Yusufbanjurmangsuli,"Orakayangono,Gusti,demi GustiAllahsinguriplandeminyawapanjenengan, pangandikanegarwapanjenenganikuorabener,amarga kayamangkonokahananedinaiki."

73Wissetaunakumanggoningomahmu;apakoweweruh anakaluputaningaku,utawaapawaesingbisanyebabake kowenuntutnyawaku?

74ParaimambanjurkandhamarangPotifar,"Sumangga panjenenganngutuskulasupadossaminglajengakenjubah Yusufingkangsampunsuwek,sahakulaaturimirsani suwèkipun,lanmanawisuwèkipunwonteningngajeng jubah,milarainipunmesthimadhepdhatengpiyambakipun lanpiyambakipunmesthinyepengpiyambakipun,supados sowandhatengpiyambakipun,langarwapanjenengan nindakakensedayaingkangsampundipunucapaken"

75LanpadhanggawaklambineYusufmenyangngarepe paraimamsingdadihakim,lanpadhaweruhluhanaing ngarepeYusuf,lankabehimamhakimngertiyendheweke wismeksadheweke,lanpadhakandha,Ukumanpatiora panteskanggoabdiikiamargadhewekeoranindakakeapaapa,nangingukumaneyaiku,dhewekedilebokakeing omahpenjaraamargalaporan,singliwatdhewekewis metunglawangarwamu

76BarengPotifarkrunguomonganéwong-wongmau, Yusufbanjurdilebokakéingpakunjaran,panggonanépara tahananrajadikunjara,lanYusufanaingpakunjarankono rolastaunsuwéné

77Senajanmangkono,garwanebendaraneoranyingkiri dheweke,landhewekeoramandhegngomongkaro dhewekesabendinakanggongrungokakedheweke,lan sawisetelungsasiZelikaterusmenyangomahtahanan Yusufsabendina,landhewekenggodhaYusufsupaya ngrungokakedheweke,lanZelikakandhamarangYusuf, "Ngantipirasuwenekowebakaltetepanaingomahiki? Nangingsaikirungoknaswaraku,lanakubakalnggawa kowemetusakaomahiki"

78Yusufbanjurmangsuli,"Luwihbecikakutetepanaing omahikitinimbangngrungokaketembungmu,nglakoni dosamarangGustiAllah"Yusufbanjurkandhamarang Yusuf,"Yenkoweoragelemnindakakekekarepanku,aku bakalnyopotmripatmu,nambahiranteingsikilmu,lan bakalmasrahakekowemenyangtanganewong-wongsing sadurungekoweorakenal."

79Yusufbanjurmangsuli,"GustiAllahingsalumahing bumiikikuwasangluwariakusakasakehingprakarakang koklakonimarangaku,amargaPanjenenganembukak mripatewongwuta,lanngluwariwong-wongkangkaiket, sartangreksakabehwongmancakangorakenalkarotanah iki"

80NalikaZelikaorabisangyakinakeYusufsupaya ngrungokakedheweke,dhewekemandhegnggodha dheweke;lanYusufisihdikurungingomahkurungan.Lan Yakub,bapakneYusuf,lankabehseduluresinganaing tanahKanaanisihpadhasedhihlannangisingdina-dina kasebutamargaYusuf,amargaYakuboragelemdilipur amargaputraneYusuf,lanYakubnangisbanter,lannangis lansedhihsajronedina-dinakasebut.

BAB45

1Ingwektuikuingtaunikuuga,yaikutaunnalikaYusuf lungamenyangMesirsawiseparasadulurengedol dheweke,RubenputraneYakubmenyangTimnalan njupukEliuram,anakeAbi,wongKanaan,dadibojone. 2Eliuram,garwaneRuben,ngandhutlannglairakeanak lanangpapat:Henokh,Palu,KezronlanKarmi;lanSimeon, sadulure,ngrabiadhineDina,lanbanjurnglairakeanak lananglima:Memuel,Yamin,Ohad,YakhinlanZohar.

3Sawisékuwi,dhèwèkénemoniBuna,wongwadon Kanaan,singditawandéningSimeonsakakuthaSikhem BunangladèniDinah,lanngladèniDinahSimeonnemoni Dinah,lanDinahnglairakéSaul

4NalikasamanaYehudalungamenyangAdulam,lan banjurnemoniwonglanangsakaAdulam,jenengeHira IngkonoYehudaweruhanakewadonsakawongKanaan, jenengeAliyat,anakewadonSyua,banjurngrabidheweke, lanAliyatnglairakeanaklanangtelukanggoYehuda, yaikuEr,OnanlanSilo

5LewilanIsakharbanjurlungamenyangtanahwetan,lan banjurpadhaomah-omahkaroparaputrineYobabbin Yoktan,binEber;YobabbinYoktanduweanakwadon loro;singmbarepjenengeAdinahlansingnomjenenge Arida

6LewingrabiAdinalanIsakharngrabiArida,banjurtekan ingtanahKanaan,menyangomahebapakne,lanAdina nglairakeanaktelusakaLewi,yaikuGerson,Kehatlan Merari

7AridanglairakéanaklanangpapatsakaIsakhar,yaiku Tola,Pua,AyublanSamariaDanbanjurlungamenyang tanahMoablannjupukAflalet,anakéKamudan,wong Moab,dadibojoné,landigawamenyangtanahKanaan. 8Aflaletikumandul,oraduweanakSawisékuwiGusti AllahngélingiAflalet,bojonéDan,lanAflaletngandhut lannglairakéanaklanang,singdiwènèhijenengKusim.

9GadlanNaftalibanjurlungamenyangHaranlansakaing konopadhaomah-omahkaroparaputriAmurambinUs, binNahor.

10IkiasmaneparaputriAmuram;singmbarepjenenge Merima,lansingnomjenengeUzit;Naftalinjupuk Merima,lanGadnjupukUzit;banjurdigawamenyang tanahKanaan,menyangomahebapakne

11MerimanglairakéanaklanangpapatsakaNaftali,yaiku Yahzeel,Guni,YaezerlanSalem;lanUzitnglairakéanak lanangpitusakaGad,yaikuZefion,Hagi,Syuni,Ezbon, Eri,ArodilanArali

12AsyerbanjurlungalannjupukAdon,putriAflal, putraneHadad,putraneIsmael,dadigarwane,landigawa menyangtanahKanaan.

13NalikasemonoAdon,garwaneAsyer,tilardonyalan oraduweanakSawiséAdontilardonya,Asyerlunga menyangsabrangkalilannjupukHadura,putrineAbimael, binEber,binSem,dadigarwane.

14Prawanmaurupaneayulanwicaksana,lanbiyen garwaneMalkielbinElam,putuneSem

15HaduranglairakéanakwadonsakaMalkiel,sing diwènèhijenengSerakhSawisékuwiMalkieltilardonya, Hadurabanjurlungalanmanggoningomahébapakné.

16SawiségarwanésakaAsyertilardonya,dhèwèkélunga lannjupukHaduradadigarwané,lannggawadhèwèké menyangtanahKanaan,lanSerakh,putriné,ugadigawa,

landhèwèkéumurtelungtaun,lanbocahwadonmau digedhèkakéingomahéYakub.

17Bocahwadonmauayurupane,landhewekenurutitata kramaneparaturuneYakub;dhewekeorakekuranganapaapa,lanGustiAllahmaringikawicaksananlanpangertèn marangdheweke

18Hadura,garwaneAsyer,ngandhutlanduweanak lanangpapat:Yimna,Yiswa,YiswilanBeria.

19ZebulonbanjurlungamenyangMidian,lanbanjur njupukMerisa,putriMolad,binAbida,binMidian,dadi garwane,landigawamenyangtanahKanaan

20MerushanglairakéanaksakaZébulon,Sered,Elonlan Yachleèl;putratelu.

21YakubbanjurutusanmenyangAram,putraneZoba, putraneTerah,lannjupukBenyamin,putraneMekhalia, putriAram,kanggoanake.Dheweketekaningtanah Kanaan,menyangkulawarganeYakubBenyaminumur sepuluhtaunnalikanjupukMekhalia,putriAram,dadi garwane.

22Mekhaliangandhutlannglairakeanaklananglimasaka Benyamin,yaikuBela,Bekher,Asybel,GeralanNaaman; lansawiseikuBenyaminbanjuromah-omahkaroAribath, putriSamaria,putraneAbraham,saliyanegarwanesing pertama,lanumurewolulastaun;lanAribathnglairake anaklananglimasakaBenyamin,yaikuAki,Vosh,Mupim, Chupim,lanOrd

23IngwektuikuYehudamenyangomaheSemlannjupuk Tamar,anakewadonElam,anakeSem,dadibojoneEr, anakembarep

24ErbanjurnemoniTamar,garwane,landhewekedadi garwane.NalikaErnemoniTamar,dhewekengrusak turune,lantumindakealaanaingngarsaneGusti,lanGusti matenidheweke

25SawiséEr,anakéYéhudasingmbarep,Yéhudakandha karoOnan,"Kowéomah-omahkarobojonékakangmu,lan omah-omahnakarodhèwèkédadisedulurmusingpaling cedhak,supayakowébisanduwéanakkanggokakangmu."

26OnanbanjurnjupukTamardadibojonelanbanjur nyedhakidheweke,lanOnanugasenengkarotumindake kakange,lantumindakealaanaingngarsaneGusti,mula GustiAllahugamatenidheweke

27BarengOnanmati,YehudakandhakaroTamar,"Kowé tetepaingomahébapakmungantianakkuSilowisgedhé." YéhudaorasenengmanèhmenehakeTamarmarangSilo, mergadhèwèkémikir,"Mbokmenawadhèwèkéugabakal matikayasedulur-seduluré."

28Tamarbanjurmangkatlanmanggoningomahbapakné, lanmanggoningomahbapaknéngantisawetarawektu.

29Nalikagantitaun,Aliyat,garwaneYehuda,tilardonya; lanYehudadilipuramargagarwane,lansawiseAliyattilar donya,YehudalungakaroHira,kancane,menyangTimna kanggonyukurwedhuse.

30TamarkrungunèkYéhudawislungamenyangTimna arepngguntingwedhus-wedhusé,lanSilowisgedhé,lan Yéhudaorasenengkarodhèwèké

31Tamarbanjurngadeglannyopotsandhanganedadi randha,nganggokerudunglannutupiawakekabeh,banjur lungguhingdalangedhesinganaingpinggirdalan menyangTimna

32Yehudaliwatlanweruhwongwadonmau,banjur diboyongWongwadonmaubanjurngandhegsakawong

lanangmauNalikaarepnglairake,katonanakembaring guwa-garbane.AnakelanangmaudijenengiPereslananak singnomerloroZerah

BAB46

1NalikasamanaYusufisihdikunjaraanaingomah pakunjaraningtanahMesir.

2NalikasamanaparaabdineSangPrabuPringon,yaiku lurahpangunjukanlanlurahjururotikagunganeSang PrabuMesir,padhangadeganaingngarsane

3Juruunjukanbanjurnjupukanggurlandiladèkaké marangSangPrabusupayadiunjuk,lanjururotiuga nyladèkakérotimarangSangPrabusupayadidhaharSang Prabubanjurngunjukanggurlandhaharrotimau, panjenenganélanparaabdinélanparaabdinésingpadha manganingméjanéSangPrabu

4Nalikalagimanganlanngombe,juruunjukanlanjuru rotitetepanaingkono,lanparamenteriFiraunnemokake akehlaleringanggursingdigawajuruunjukan,lanwatu arengditemokakeingrotinejururoti

5PanggedhepengawalmaungangkatYusufdadiabdine paraabdineSangPrabuPringon,lanparaabdineSang PrabuPringonpadhadikunjarangantisetaun

6Ingpungkasaningtaun,wongloromaungimpiingwayah wengi,ingpanggonanedikurung,laningwayahesuk Yusuftekanemoniwongloromaukayabiasane,lan dhewekeweruhrainekatonsedihlansedhih.

7Yusufbanjurndangumarangparasakabatmau,"Yagene dinaikiraimusedhihlansusah?"Wangsulaneparasakabat mau,"Akungimpi,lanoraanasingbisanerangaketegese." Yusufbanjurngandika,"Cobacritaknaimpenmumarang aku,lanGustiAllahbakalmaringiwangsulankangbecik, kayakangkokkarepake."

8JuruunjukanbanjurnyritakakeimpenemarangYusuf, landhewekekandha,"Akuweruhingimpenku,lankaton anawitanggurgedheingngarepku,laningwitanggur kasebutakuweruhtelungpang,lanwitanggurkasebut cepetngembanglantekandhuwurbanget,langugusane wismatenglandadianggur."

9Akubanjurnjupukwohanggurmaulandakperesing cangkir,banjurdakwenehakemarangSangPrabuPringon, lanSangPrabuPringonbanjurngunjuk.Yusufbanjur ngandikamarangSangPrabuPringon:“Telungpangsing anaingwitanggurikutegesetelungdina”

10Nangingsajronetelungdina,rajabakalndhawuhi supayakowedigawametulandhewekebakalmbalekake kowemenyangjabatanmu,lankowebakalmenehianggur marangrajakayanalikakowedadijuruminuman;nanging mugiakuolehsih-rahmatingngarsane,supayakowe ngelingiakumarangFiraunnalikakowewisslamet,lan tumindakbecikmarangaku,lannggawaakumetusaka penjaraiki,amargaakudicolongsakatanahKanaanlan didoldadibudakingpanggonaniki

11Lanapasingdicritakakemarangkowebabagan garwanebendarakuikugoroh,amargaakudilebokakeing kunjaraikitanpaalesan;lanjuruminumanmangsuliYusuf, "ManawaSangPrabutumindakbecikmarangakukaya singwiwitan,kayasingkokkandhakakepungkasan,aku bakalnindakakekabehsingkokkarepake,lannggawa kowemetusakakunjaraiki"

12Lanjururoti,nalikaweruhyenYusufwisnerangake impenekanthibener,dhewekeuganyedhakiYusuflan nyritakakekabehimpene

13.RamaFiraunbanjurngandikamarangSangPrabu:“Ing sajroningimpenku,akuweruhtelungkranjangputihing ndhuwursirahkuAkubanjurndeleng,laningkranjang palingdhuwuranamacem-macempangananpanggang kanggoSangPrabuPringon,lanmanuk-manukpadha manganpanganansinganaingndhuwursirahku”

14YusufbanjurngandikamarangYusuf,"Telungkranjang singkokdelengikutegesetelungdina,nangingsajrone telungdinaikiSangPrabuPringonbakalngethoksirahmu lannggantungkoweingwit,lanmanuk-manukbakal mangandagingmu,kayasingkokdelengingimpenmu"

15Ingdina-dinaiku,ratuarepnglairake,laningdinaiku dhewekenglairakeputralanangkanggorajaMesir,lan wong-wongpadhangumumakeyenrajawisentukputra mbarepelankabehwongMesirbebarengankaropara pejabatlanabdineFiraunpadhabungahbanget.

16Laningdinakatelusawiselairé,SangPrabuPringon nganakakepéstakanggoparaperwiralanabdiné,kanggo tentaraingtanahZoarlantanahMesir.

17LankabehwongMesirlanparaabdineSangPrabu PringonpadhatekamanganlanngombekaroSangPrabu ingpestaputrane,lanpadhabungah-bungahndelengSang Prabusingbungah-bungah

18Lankabehpejabatrajalanparaabdinepadhabungahbungahingwektuikusajronewolungdinaingpesta kasebut,lanpadhanganakakepestanganggomaneka warnainstrumenmusik,rebanalanjogedaningkraton sajronewolungdina.

19Juruunjukan,singdijlentrehakeimpenedeningYusuf, lalikaroYusuf,landhewekeoranyebutakebabimpene marangSangPrabukayasingwisdijanjekake,amarga prekaraikisakaGustiAllahsupayaYusufdiukumamarga dhewekewispercayamarangmanungsa

20Sawisékuwi,Yusuftetepanaingpakunjaranrongtaun, ngantirampungrolastaun

BAB47

1NalikasemonoIskak,putraneAbraham,isihuriping tanahKanaan;dhewekewissepuhbanget,umuresatus wolungpuluhtaun,deneEsau,putrane,sadulureYakub, anaingtanahEdom,landhewekelananak-anakeduwe tanahingkonoingantaranebaniSeir.

2Esapkrunguyenwektunebapaknewiscedhakseda, banjurdhewekelananak-anakelananglankulawargane tekantanahKanaan,menyangomahebapakne,lanYakub lananak-anakelanangbanjurbudhalsakapanggonane manggoningHebron,lankabehpadhasowanmarang bapakneIshak,lanpadhanemokakeEsaplananak-anake lanangingkemah

3Yakublananak-anakelungguhanaingngarsanekang rama,Iskak,lanYakubisihnangisikangputra,Yusuf 4IskakbanjurkandhamarangYakub,"Gawanenanakanakmumrene,lanakubakalmberkahi."Yakubbanjur nggawasawelasanakémenyangngarsanéIskak,bapakné 5Iskakbanjurnumpangakeastanemarangkabehputrane Yakub,banjurdicekellandirangkulsartadiambungsiji-siji, lanIskakmberkahiwong-wongmauingdinaiku,sarta

ngandikamarangwong-wongmau:“Muga-mugaGusti Allaheleluhurmumberkahikowelannambahiturunmu kayalintanginglangit”

6LanIskakugamberkahianak-anakeEsau,pangandikane: “Muga-mugaGustiAllahndadekakekowedadiwedilan medenitumrapkabehwongsingndelengkowe,lantumrap kabehmungsuhmu”

7IskakbanjurnimbaliYakublananak-anakelanang,lan kabehpadhasowanlanlungguhanaingngarsaneIskak, lanIskakkandhamarangYakub,“GustiAllahing salumahingbumingandikamarangaku:Turunmubakal Dakwenehaketanahikiminangkawarisan,yenanakanakmunetepiangger-anggerlandalan-Ku,lanAkubakal netepisumpahkangwisDakjanjekakemarangbapakmu Abraham”

8Mulané,anakku,wulangnaanak-anakmulanputuputumusupayapadhawedimarangPangéran,lanlumaku ingdalansingbeciksingbakalnyenengakéatinéPangéran, Allahmu,amargayènkowénetepidalanlananggeranggeréPangéran,Pangéranugabakalnetepiprajanjiané karoAbraham,lanbakalmberkahikowélanturunmu selawasé.

9SawiséIskakrampungprentahmarangYakublananakanaké,dhèwèkébanjursédalandiklumpukkékaropara leluhuré.

10YakublanEsaubanjursujudnyembahmarangIskak, bapakne,lanpadhanangisIskakumursatuswolungpuluh taunnalikasedaingtanahKanaan,ingHebron,lanpara putranenggawalayonemenyangguwaMakhpela,singwis ditukuAbrahamsakabaniHetkanggopakuburan

11PararajaingtanahKanaanpadhameluYakublanEsau nguburlayoneIskak,lanpararajaingKanaanpadha ngurmatiIskaknalikaseda

12ParaputraneYakublanparaputraneEsaupadhamlaku tanpaalaskaki,karonangisngantitekanKireat-Arba 13YakublanEsaunguburIshak,bapakné,ingguwa Makhpela,singanaingKireat-ArbaingHebron,lan dikuburkanthipakurmatansinggedhébanget,kayanalika upacarapemakamanraja-raja

14Yakublanparaputrane,lanEsaulanparaputrane,lan kabehrajaingKanaanpadhanganakaketangisansing gedhebanget,lanpadhanguburlannganakaketangisan ngantipirang-pirangdina.

15NalikaIskakseda,dhèwèkéninggalakékéwan-kéwané, bandhané,lankabèhbarangdarbékémaranganak-anaké; lanÉsaukandhamarangYakub,"Akundedonga,kabèh singditinggalbapakkubakaldakbagidadirongbagéan,lan akusingmilih."Yakubkandha,"Kitabakalnindakké kuwi"

16Yakubbanjurnjupukkabehbarangsingditinggalake IshakingtanahKanaan,yaikuraja-kayalanbarangbarange,banjurdiprentahakedadirongbageaningngarepe Esaulananak-anakelanang,sartakandhamarangEsau, “Lahikikabehanaingngarepmu,pilihseparosingarep kokjupuk”

17YakubbanjurkandhamarangÉsau,"Rungoknaapasing bakaldakkandhakakemarangkowé,'GustiAllah,Allahé langitlanbumi,wisngandikamarangleluhurkita AbrahamlanIskak,'Turun-turunmubakalDakwènèhi tanahikidadipusakaselawas-lawasé.'"

18Mulanesaikikabehbarangsingditinggalakebapakkita anaingngarepmu,landelengenkabehtanahikianaing ngarepmu;kowemilihasakawong-wongmauapasing kokkarepake.

19Menawakowékepénginkabèhtanahiki,jupukna kanggokowélananak-anakmuselawasé,lanakubakal njupukbandhaiki,lanyènkowékepénginbandhaiki, jupuknakanggokowé,lanakubakalnjupuktanahiki kanggoakulananak-anakkusupayanduwèniselawasé

20NalikasemonoNebayot,putranéIsmael,lagianaing tanahkonokaroanak-anaké,lanÉsauingdinaikuuga lungalanrembugankarodhèwèké,kandhané

21KayamangkonopangandikaneYakubmarangaku,lan mangkenewangsulanemarangaku,saikiwenehana pituturmu,lankitabakalngrungokake

22Nebayotbanjurkandha,"ApasingdiomongkéYakub marangkowé?KabèhwongKanaanmanggoningtanahé kanthitentrem,lanYakubkandhanèkdhèwèkébakal nduwènitanahkuwikaroturunéselawasé."

23Mulanésaikilungaalanjupukkabèhbandhané bapakmulantinggalenYakubkakangmuingtanahkono, kayasingwisdingandikakaké.

24EsaubanjurtangilanbalimenyangYakub,sarta nindakakekabehsingdiwelingakeNebayotbinIsmael;lan EsaunjupukkabehbandhasingditinggalakeIshak,nyawa, kewan,sapilanbandha,lankabehkasugihan;dhewekeora menehiapa-apamarangkakangeYakub;lanYakubnjupuk kabehtanahKanaan,sakakaliMesirngantitekankaliEfrat, landhewekenjupukdadiduwekelanggeng,lankanggo anak-anakelanturunesawisedhewekeingsalawas-lawase

25YakubuganjupuksakaEsau,sadulure,guwaMakhpela ingHebron,singwisditukuAbrahamsakaEfronkanggo pakuburanduwekedhewelanturunekanggosalawaslawase.

26Yakubnuliskabehikiingbukutuku,landheweke nandatangani,landhewekemenehikesaksiankabehiki karopapatsaksisingsetya.

27Ikitembung-tembungsingditulisYakubingkitabmau, unine:TanahKanaanlankabehkuthanewongHet,wong Hewi,wongYebus,wongAmori,wongFeris,lanwong Gergas,kabehbangsapituwiwitsakakaliMesirnganti tekankaliEfrat

28KuthaHebron,Kireat-Arba,languwasinganaingkono, kabehmauditukuYakubsakaEsau,kakangne,kanthirega, minangkaduwekelanwarisankanggoturunesawuseiku ingsalawas-lawase.

29Yakubbanjurnjupukbukutukulantandatangan, prentahlanangger-anggersartabukusingdiwahyukake, banjurdilebokakeingwadhahlemahsupayabisatahan suwe,banjurdipasrahakemaranganak-anake

30Esaunjupukkabehbarangsingditinggalakebapakne sawisesedasakakakangeYakub,landhewekenjupuk kabehbarangdarbeke,sakamanungsalankewan,untalan keledai,sapilanwedhus,peraklanemas,watulan bedolium,lankabehbandhasingdadiduwekeIshak putraneAbraham;oraanasingisihanasingoradijupuk deningEsaukanggoawakedhewe,sakakabehsing ditinggalakeIshaksawiseseda

31Esaunjupukkabehikumau,banjurdhewekelananakanakemulihmenyangtanahSeir,wongHori,adohsaka kakangneYakublananak-anake

32EsaunduwènitanahdarbéingantaranébaniSeir,lan wiwitdinaikuEsauorabalimenyangtanahKanaan. 33LankabehtanahKanaandadiwarisanewongIsrael minangkawarisanlanggeng,lanEsaukarokabehanakanakengrebutpegununganSeir.

BAB48

1Ingdina-dinaiku,sawiséIskakséda,GustiAllah ndhawuhakélannjalaripaceklikingsalumahingbumi

2NalikasamanaSangPrabuPringon,ratuingMesir,lagi lenggahingdhampareingtanahMesir,tursareanaing pasareanesartangimpi,lanSangPrabuPringonmirsaing sajroningimpene,yenSangPrabuPringonngadeging pinggirkaliMesir

3Nalikadhèwèkéngadeg,dhèwèkéweruhanapitungsapi lanangsinglemu-lemulanayurupané,metusakakali

4Tumulianapitusapiliyane,kuru-kurulanalarupane, padhajumedhulsakamburine,lansapipitusingalarupane maunguntalsapi-sapisingayurupanemau,nanging rupaneisihlarakayabiyen

5Sawisétangi,banjurturumanèh,banjurngimpimanèh. Dhèwèkéweruhanapituwulgandumthukulsakasiji tangkai,lemulanapik,banjuranapituwulgandumsing kurulangaringkenaanginsakawétan,thukulsawiséwul gandummau,lanwulgandumsingkurumaunguntalsing lemu-lemumau,mulaFirauntangisakaimpèné

6EsukeSangPrabukelinganimpene,lanatinetrenyuh bangetmergasakaimpenemau,mulaSangPrabuenggalenggalutusannimbalikabehtukangsihirlanparawong wicaksanaingMesir,lanpadhasowanlanngadeganaing ngarsaneSangPrabuPringon

7SangPrabubanjurngandikamarangwong-wongmau: “Akuwisngimpi,nangingoraanasingbisanerangake.” BanjurpadhamaturmarangSangPrabu:“Sumangga panjenengancritakakenimpenpanjenengandhatengpara abdipanjenengan,supadoskulasamimirengaken.”

8SangPrabubanjurnyritakakeimpenemarangwongwongmau,lankabehpadhamangsulilanmatur bebarenganmarangSangPrabu,"Muga-mugaSangPrabu sugengsalawase;lanikiinterpretasiimpenpanjenengan" 9Pitusapiwadonsingapiksingkokdelengiku nglambangakepitungputrisingbakallairkanggokoweing dina-dinapungkasan,lanpitusapiwadonsingkokdeleng munculsawiseiku,lannguntalkabehmau,ikuminangka pratandhayenputri-putrisingbakallairkanggokowe kabehbakalmatinalikarajaisihurip

10Lanapasingkokdelengingimpenkapindhobabagan pitungwulengandumsingkebaklanapiksingthukulsaka sijigagang,ikiinterpretasine,yenkowebakalmbangun kanggokowedheweingdina-dinapungkasanpitungkutha ingsaindengingtanahMesir;lanapasingkokdelengsaka pitungwulengandumsinggaringsingthukulsawiselan nguntalnalikakowendelengkanthimripatmu,iku minangkapratandhayenkutha-kuthasingbakalkokbangun kabehbakaldirusakingdina-dinapungkasan,ingjaman uriperaja.

11Nalikapadhangucapaketembung-tembungiki,Sang Prabuoranggatekaketembung-tembunge,lanora nggatekakewong-wongmau,amargaSangPrabungerti kanthikawicaksananyenwong-wongmauoramenehi

interpretasisingtepatsakaimpenkasebut;lannalikapadha rampungngomongingngarsaneSangPrabu,SangPrabu mangsuli,"Apategesesingwiskokomongakemarangaku? Mesthinekowewisngomonggorohlangoroh;mulane saikiwenehanainterpretasisingtepatsakaimpenku, supayakoweoramati"

12SangPrabubanjurdhawuh,lanbanjurutusannimbali wong-wongwicaksanaliyane,lanpadhasowanlanngadeg ingngarsaneSangPrabu,lanSangPrabunyritakake impenemarangwong-wongmau,lankabehpadha mangsulimiturutinterpretasisingpertama,lanSangPrabu nesubanget,lanSangPrabungandikamarangwong-wong mau:“Satemenekowepadhagorohlanngucapakegoroh ingapasingwiskokkandhakake”

13SangPrabubanjurdhawuhsupayaanapengumuman ingsaindengingtanahMesir,unine:“Rajalanpara panggedhenewismutusake,yensabenwongwicaksana singngertilanngertiinterpretasiimpen,lanorasowan marangSangPrabuingdinaiki,bakaldipateni.”

14LanwongsingbisanerangakemarangSangPrabu interpretasiimpenesingbener,bakaldiwenehikabehsing dibutuhakesakaSangPrabu.”Lankabehwongwicaksana ingtanahMesirpadhasowanmarangngarsaneSangPrabu, bebarengankarokabehtukangsihirlantukangsihirsing anaingMesirlaningGosyen,ingRameses,ing Takhpanches,ingZoar,laningkabehpanggonaningtapel watesMesir,lankabehpadhangadeganaingngarsane SangPrabu.

15Lankabehparabangsawanlanparapangeran,lanpara abdineSangPrabu,padhanglumpuksakakabehkuthaing Mesir,lankabehpadhalungguhanaingngarsaneSang Prabu,lanSangPrabunyritakakeimpenemarangpara wongwicaksanalanparapangeran,lankabehwongsing lungguhanaingngarsaneSangPrabupadhagumunkaro wahyukasebut

16LankabehwongwicaksanasinganaingngarsaneSang Prabupadhabeda-bedapanemunebabaganimpene; sawetarapadhanerangakemarangSangPrabu,karo ngucap,"Sapipitusingapikikupituraja,singsakaturune SangPrabubakaldigedhekakeingMesir."

17Lanpitusapisingalaikupitupangeran,singbakal nglawandhewekeingdina-dinapungkasanlannumpes dheweke;lanpituwulgandumikupitupangerangedhe duwekeMesir,singbakaltibaingtanganpitupangeran mungsuhsingkurangkuat,ingperanggustikitaraja

18Lansawetarawongmaunerangakemarangrajakaya mangkene,"Pitusapisingapikikukutha-kuthaMesirsing kuwat,lanpitusapisingalaikupitungbangsaingtanah Kanaan,singbakalnyerangpitungkuthaMesiringdinadinapungkasanlannumpeskutha-kuthakasebut"

19Lanapasingkokdelengingimpenkapindho,babagan pitungwulengandumsingapiklansingala,ikupratandha yenpamrentahanMesirbakalbalimanehmarangturunmu kayawiwitane

20Laningjamanpaprentahane,wong-wongingkuthakuthaingMesirbakalnglawanpitungkuthaingKanaan singluwihkuwattinimbangkutha-kuthamau,lanbakal numpeskutha-kuthamau,lanpamrentahanMesirbakal balimenyangturunmu

21LananasawetarasingmaturmarangSangPrabu,“Iki interpretasiimpenpanjenengan;pitungsapisingapikiku

pitungratu,singbakalpanjenenganpilihdadigarwaing dina-dinapungkasan,lanpitungsapisingalaiku nandhakakeyenwanita-wanitakasebutbakalmatikabeh nalikaSangPrabuisihurip.

22Lanpituwulgandumsingapiklanalasingkokdeleng ingimpenkapindhoikupatbelasbocah,lanbakalkelakon ingdina-dinapungkasanyendhewekebakalngadeglan gelutsijilansijine,lanpitusakaantaranebakalngalahake pitusingluwihkuat

23LansawetarawongmaumaturmarangSangPrabu, "Sapipitusingapikikinandhakakeyenbakallairpitung anak,lanbakalmatenipitunganaksakaanak-anakmuing dina-dinapungkasan;lanpitungwulgandumsingapiksing kokdelengingimpenkapindho,yaikuparapangeransing bakaldilawandeningpitungpangeranliyanesingkurang kuwasalannumpesdhewekeingdina-dinapungkasan,lan malesdendammaranganak-anakmu,lanpamrentahan bakalbalimenyangturunmu"

24SangPrabumirengsakehingpitutureparawong wicaksanaingMesirlanjarwaneimpene,nangingoraana siji-sijiakangndadekakekeparengeSangPrabu

25SangPrabumirsakanthikawicaksananemenawa tembung-tembungmauorakabehbener,amargaikisaka GustiAllahkanggonggagalaketembung-tembungepara wongwicaksanaingMesir,supayaYusufbisametusaka omahkunjara,lansupayadhewekedadigedheingMesir

26BarengSangPrabumirsayenoraanawongwicaksana lantukangsihiringMesirsingbisangomongkanthibener marangpanjenengane,SangPrabubanjurnesubangetlan murubingsajroningati

27SangPrabubanjurdhawuhsupayakabehwong wicaksanalanparatukangsihirpadhametusakangarsane SangPrabu,lankabehpadhametusakangarsaneSang Prabukanthirasaisinlangething.

28SangPrabubanjurdhawuhsupayaundhang-undhang dikirimmenyangsaindengingtanahMesirsupayapara tukangsihirpadhadipatèni,lanoraanasiji-sijiasing diidiniurip

29ParapanggedhepengawaleSangPrabubanjurpadha ngadeg,sabenwongngunuspedhange,lanwiwitmateni paratukangsihirlanparawongwicaksanaingMesir

30Sawisékuwi,Merod,jurupangunjukanéraja,sowanlan sujudingngarsanérajasartalungguhanaingngarsané.

31JuruunjukanbanjurmaturmarangSangPrabu,“MugamugaSangPrabutansahgesang,lanpamarentahanipun dipunmulyakakenwonteningnagaripunika.”

32PanjenengandukadhatengabdiPadukanalikasemanten, sampunkalihtaunkepengker,lankuladipunkunjara ngantossawatawiswekdal,kulakaliyankepalajururoti

33IngkonoanaabdiIbranikagunganekepalapengawal, jenengeYusuf,amargabendaranenesumarangYusuflan nglebokakedhewekeingomahtahanan,landheweke ngladenikitaingkana

34Sawussawatarawektu,nalikaakulanlurahjururoti padhangimpiingsawengi,akulanlurahjururotipadha ngimpi,sabenwongngimpimituruttegesingimpene dhewe-dhewe.

35Esukeakulankanca-kancapadhatekalancritamarang abdimau,lanabdimaunerangakeimpenkumarangakulan sabenwongnerangakeimpenkumiturutimpenedhewedhewe

36Kayasingdijlentrehakemarangakulanaku,kedadeyan kasebutkedadeyan;oraanatembung-tembungesingtiba inglemah

37Mulanesaiki,gustikawulalanrajasampunngantos mejahitiyangMesirtanpaalesan;delengenabdipunika taksihdipunkurungwonteninggriyadeningkepala pengawalbendaranipun,wonteninggriyatahanan

38MenawiSangPrabukeparengndhawuhinimbali panjenenganipunsupadossowandhatengngarsanipungusti kawula,sahapanjenenganipunbadhengaturipirsadhateng panjenengan,tegesipunimpeningkangpanjenengan impikakenwau

39SangPrabumirengpangandikanelurahanggurmau, banjurdhawuhsupayaparawongwicaksanaingMesiraja dipateni

40SangPrabubanjurdhawuhmarangparaabdinesupaya nggawaYusufmenyangngarsane,lanSangPrabu ngandikamarangwong-wongmau:“Padhasowanalanaja gawewedidheweke,supayadhewekeorabingunglanora ngerticaranengomongkanthibener”

41ParaabdineSangPrabubanjursowanmarangngarsane SangYusuf,lanbanjurenggal-enggalnggawaYusufmetu sakaingpakunjaran,paraabdineSangPrabubanjurnyukur rambuteYusuf,sartanggantisandhanganeingpakunjaran, banjursowanmarangngarsaneSangPrabu.

42SangPrabulenggahingdhamparkeprabon,ngagem sandhanganbangsawanlandisabukiefodemas,emas murnisinganaingndhuwuresumunar,lanwatuakik, mirahdelimalanzamrud,bebarengankarokabehwatu larangsinganaingsiraheSangPrabu,nggumunake mripate,lanYusufgumunbangetmarangSangPrabu.

43Dhamparsingdilungguhirajadilapisiemaslanperak, sartawatuoniks,lananapitungpuluhundhak-undhakané

44LanwisdadiadatistiadatingsaindengingtanahMesir, sabenwongsingtekakanggomaturmarangraja,yen dhewekepangeranutawawongsingdianggeppentinging ngarsaneraja,dhewekebakalmunggahmenyangtahtaraja ngantitekanundhakkapingtelungpuluhsiji,lanrajabakal mudhunmenyangundhakkapingtelungpuluhenem,lan ngomongkarodheweke.

45Manawapanjenenganekaleburakyatbiasa, panjenenganebakalmunggahmenyangundhak-undhakan katelu,lanrajabakalmudhunmenyangundhak-undhakan kapapatlanngandikakaropanjenengane,lanadatsaben wongsingngertibasapitungpuluhbasa,panjenengane bakalmunggahingpitungpuluhundhak-undhakankasebut, lanmunggahlanngandikangantitekanraja

46Lansapawaésingorabisangrampungakepitungpuluh taun,dhèwèkébakalmunggahundhak-undhakansakakèhé basasingdingertèni

47IngjamansemonoingMesirwisdadiadatistiadatyen oraanawongsingmrentah,kajabasingngertibasapitung puluhbasa

48NalikaYusufsowaningngarsanéraja,dhèwèkésujud inglemahingngarsanéraja,landhèwèkémunggahing undhak-undhakankatelu,lanrajalungguhingundhakundhakankapapatlanngomongkaroYusuf.

49SangPrabubanjurngandikamarangYusuf:“Aku ngimpi,lanoraanawongsingbisanerangakekanthibener, landinaikiakudhawuhsupayakabehtukangsihirlanpara wongwicaksanaingMesirpadhasowaningngarsaku,lan

akuwisnyritakakeimpenkumarangwong-wongmau, nangingoraanasingbisanerangakekanthibenermarang aku”

50Lansawiseikiakudinaikikrungubabkowe,yenkowe wongwicaksana,lanbisanerangakesabenimpensing kokrungukanthibener

51YusufbanjurmangsulimarangSangPrabuPringon, ature:“KarepnaSangPrabuPringonnyritakakeimpene kangdiimpikakemau;sanyatainterpretasineiku kagunganeGustiAllah”SangPrabuPringonbanjur nyritakakeimpenemarangYusuf,yaikuimpenesapi-sapi lanimpenewulengandum,lanSangPrabubanjurmandheg ngandika.

52YusufbanjurdikuwasaniRohéAllahanaingngarsané SangPrabu,landhèwèkéngertikabèhsingbakalkelakon marangSangPrabuwiwitdinaikulansabanjuré,sarta dhèwèkéngertiinterpretasisingbenersakaimpènéSang Prabu,landhèwèkéngomonganaingngarsanéSangPrabu 53YusufolehsihkatresnaningngarsaneSangPrabu,lan SangPrabubanjurnilingakelannggatekakesakehing pangandikaneSangPrabuSangPrabubanjurngandika marangSangPrabu:“Ajakokkirayenikurongimpen, amargaikumungsijiimpen,amargaapasingwisdipilih GustiAllahkanggoditindakakeingsaindengingtanahiki wisdituduhakemarangSangPrabuingsajroningimpene, lanikiinterpretasisingbenersakaimpenmu:

54Pitusapisingapiklanwulengandumikupitungtaun, lanpitusapisingalalanwulengandumikuugapitungtaun; ikumungsijiimpen

55Lahpitungtaunsingbakaltekabakalanakaluberan gedheingsaindengingtanah,lansawiseikubakalana pitungtaunpaceklik,pacekliksingnggegirisi;lansakehing kaluberanbakaldilalekakesakatanahkasebut,lanpaceklik bakalngentekakewong-wongingtanahkasebut.

56SangPrabubanjurngimpisapisan,lanimpenediulang manehmarangSangPrabuPringon,amargaprekaraiku wisditetepakedeningGustiAllah,lanGustiAllahbakal enggalnindakake

57Mulanésaikiakubakalmènèhikowépituturlan nylametakényawamulannyawanéwong-wongingtanah ikisakapacekliksingnggegirisi,supayakowénggolèki wongsingwicaksanalanwicaksanaingsaindenging kratonmu,singngertikabèhurusanpamaréntahan,lan ngangkatdhèwèkédadipengawastanahMesir

58Lanwongsingbakalkokpilihdadikepalaingtanah Mesir,kudungangkatpejabat-pejabatingsangisore, supayapadhanglumpukakekabehpanganingtaun-taun apiksingbakalteka,lansupayapadhanyimpengandum lannyimpeninggudangsingwisditemtokake

59Lansupayapadhanyimpenpangankuwikanggopitung taunpaceklik,supayabisaditemokakekanggokowelan rakyatmulankabehtanahmu,lansupayakowelan tanahmuorabakalsirnadeningpaceklik

60Kabèhwongingtanahikikududiprentahakésupaya nglumpukaképametunékebonédhéwé-dhéwé,maneka warnapangan,sajronepitungtaunsingbecikiki,lan nyimpenpametunéinggudang-gudhangé,supayabisa ditemokakénalikamangsapacekliklansupayabisaurip sakapaceklik

61Ikiinterpretasisingbenersakaimpenmu,lanikipitutur singdiwenehakekanggonylametakenyawamulannyawa kabehrakyatmu

62SangPrabubanjurngandikamarangYusuf,"Sapasing kandhalansapasingngertiyentembungmuikubener?" SangPrabubanjurngandikamarangSangPrabu,"Ikibakal dadipratandhakanggokowebabkabehtembungku,yen ikubenerlanpituturkubecikkanggokowe."

63Lah,garwamulungguhingkursipanglairandinaiki, landhewekebakalnglairakeanaklanangkanggokowe,lan kowebakalbungahkarodheweke;nalikaanakmuwismetu sakaguwagarbaneibune,anakmusingmbarepsingwis lairrongtaunkepungkurbakalmati,lankowebakaldilipur karoanaksingbakallairkanggokowedinaiki

64LanYusuframpungngucapaketembung-tembungiki marangraja,landhewekembungkukmarangrajalan banjurmetu,lannalikaYusufmetusakangarsaneraja, pratandha-pratandhasingdiomongakeYusufmarangraja kedadeyaningdinaiku.

65Lanratunglairakeputraingdinaikulanrajakrungu kabarsenengbabaganputrane,landhewekebungah,lan nalikawartawanwismetusakangarsaneraja,paraabdine rajanemokakeputrambareprajawismatiinglemah

66Lananatangisanlanramebangetingkraton,lanraja krungu,landheweketakon,Apaswaralantangisansing dakrunguingkraton?Lanpadhangandhanirajayenputra mbarepewisseda;banjurrajangertiyenkabehtembung Yusufsingdiucapakeikubener,lanrajadilipurkanggo putranedeningbocahsinglairkanggodhewekeingdina ikukayasingdiomongakeYusuf

BAB49

1Sawisélelakoniki,rajabanjurutusannglumpukaké kabèhperwiralanabdiné,sartakabèhpanggedhelan bangsawankagunganéraja,lankabèhpadhasowanmarang ngarsanéraja.

2SangPrabubanjurngandikamarangwong-wongmau: “Lah,kowéwisndelenglankrungusakèhingtembungé wongIbraniiki,lansakèhingpratandhasingdiwedharake bakalkelakon,lanoraanasiji-sijiasakatembungésingtiba inglemah”

3Kowéngertiyèndhèwèkéwismènèhiinterpretasising tepatsakaimpènkuwi,lanikumesthibakalkelakon, mulanésaikipadharembugenlanngertiaapasingbakal koklakonilankepriyécaranétanahikibakaldiluwarisaka paceklik

4Saikigolekanalandelengenapaanasingpadha,singing atineanakawicaksananlankawruh,lanAkubakal ngangkatdhewekedadipeprentahaningbumi

5KowéwiskrunguapasingdiwelingakéwongIbranibab ikisupayatanahikiorakenapaceklik,lanakungertiyèn tanahikiorabakalbisaslametsakapaceklikkajabaana pitutursakawongIbranisingwismenehipituturmarang aku

6Wong-wongmaubanjurpadhamangsulimarangSang Prabu,ature:“Rembugingkangdipunparingakentiyang Ibranipunikasae;milanipun,dhuhgustikawulaSang Prabu,sadayanagaripunikawonteningastapanjenengan, milasumanggapanjenengantindaknapunapaingkang panjenengananggepprayogi”

7Sapasingkokpilih,lansingkokngertenikanthi kawicaksananmuyenwicaksanalanbisangluwarinagara ikikanthikawicaksanane,ikusingbakaldiangkatdening ratudadipanggedhenenagaraiku.

8SangPrabubanjurngandikamarangsakehingpara punggawakraton:“Akungira,amargaGustiAllahwis paringsumurupmarangwongIbraniikikabehapakang wisdingandikakake,mulaoraanawongingsaindenging nagarakangwicaksanalanwicaksanakayadheweke; manawaikudianggepbecikdeningkowe,akubakal ngangkatdhewekedadipanguwasaingnagaraiki,amarga dhewekebakalnylametakenagaraikikalawan kawicaksanane.”

9Paraperwiramaubanjurpadhamangsuli,"Nanginging angger-anggeringToretMesirwiskatulis,lanorakena dilanggar,yenoraanawongsingbakalmrentahingMesir, utawadadiwongnomerlorosawiseraja,kajabawongsing duwekawruhingkabehbasaanak-anakemanungsa" 10Pramila,gustikawulaSangPrabu,tiyangIbranipunika namungsagedwicantenbasaIbrani,lankadospundi piyambakipunsageddadostiyangangkakalihingkang ngerehkawula,tiyangingkangbotenngertosbasakawula?

11Saiki,mugipanjenengankersanimbalipiyambakipun, supadospanjenengankersarawuhingngarsapanjenengan, lanmbuktèknapiyambakipuningsamukawis,sarta tindaknakadosingkangpanjenengananggepprayogi

12SangPrabubanjurngandika:“Sesukbakalkelakon,lan apasingkokkandhakakeikubecik.”Lankabehpara punggawapadhasowaningngarsaneSangPrabuingdina ikuuga

13IngwayahwengiikuGustingutussalahsawijining malaekatkangngladeni,landheweketekaingtanahMesir nemoniYusuf,lanmalaekatGustingadegingsandhinge Yusuf,lanweruhYusuflagituruingambeningwayah wengiingomahbendaraneingpenjarabawahtanah, amargabendaranewisnglebokakedhewekemaneh menyangpenjarabawahtanahamargagarwane.

14MalaékatmaubanjurnggugahYusufsakaturuné,lan Yusuftangilanngadeg,lanMalaékatéPangéranjumeneng ingngarepéYusuf;MalaékatéPangéranngandikakaro Yusuf,lanYusufdiajaribasamanungsakabèhingwayah wengi,lanYusufdiwènèhijenengYusuf

15MalaékatéPangéranbanjurnilarYusuf,lanYusufbali turuingpeturonéYusufgumunbangetkarowahyusing dideleng

16EsukeSangPrabunimbalikabehparaabdilanpara panggedhene,lankabehpadhasowanlanlungguhanaing ngarsaneSangPrabu,SangPrabudhawuhsupayaYusuf digawa,lanparaabdineSangPrabubanjurpadhasowan lannggawaYusufmenyangngarsaneSangPrabuFiraun 17SangPrabubanjurminggahingundhak-undhakantahta, lanYusufngandikamarangSangPrabunganggobasa-basa apawae,lanYusufbanjurnyedhakilanngandikamarang SangPrabungantiSangPrabutekaningundhak-undhakan pitungpuluh,lanSangPrabubanjurlungguhingngarsane SangPrabu

18SangPrabubungahbangetmergasakaYusuf,lankabeh punggawakratonpadhabungahbangetbarengkaroSang PrabunalikakrungukabehpangandikaneYusuf 19SangPrabulanparapunggawakratonpadhanganggep becik,supayaYusufdiangkatdadiwongnomerloroing

saburineSangPrabumengkusatanahMesir,mulaSang PrabubanjurngandikamarangYusuf:

20Saikikowéwismènèhipituturmarangakusupaya ngangkatwongwicaksanadadipangwasaingtanahMesir, supayanganggokawicaksananébisanylametakétanahiki sakapaceklik;mulanésaiki,amargaGustiAllahwis ngandhanikowébabikikabèh,lankabèhpangandikansing wiskokucapaké,oraanawongsingwicaksanalan wicaksanakayakowéingsaindengingtanahiki

21JenengmuorabakaldisebutYusufmaneh,nanging Zafnat-Paaneahbakaldadijenengmu;kowebakaldadi wongnomerlorosawiseaku,lanmiturutpangandikanmu kabehurusanpamrentahankubakaldiatur,lanmiturut pangandikanmurakyatkubakalmetulanmlebu

22Paraabdilanparapanggedhekulaugibadhenampigaji sabenwulansakingpanjenengan,lansadayarakyating nagaripunikabadhesujuddhumatengpanjenengan; namungingdhamparkulakulabadhengungkuli panjenengan.

23SangPrabubanjurnyopotali-alisakaastanelan dienggokakeingastaneYusuf,sartaSangPrabu ngagemakejubahbangsawanmarangYusuf,sarta ngagemakemakuthaemasingsirahe,sartamasangkalung emasinggulune

24SangPrabubanjurdhawuhmarangparaabdine,supaya dhewekeditunggangiingkretakapindhoduwekeSang Prabu,singmadhepkretaSangPrabu,lanSangPrabu nunggangijarangedhelankuwatsakajaran-jaraneSang Prabu,landiiridngliwatilurung-lurungingtanahMesir

25SangPrabubanjurdhawuhsupayakabehwongsing nabuhrebana,harpa,lanpirantimusikliyanepadhabudhal ndherekakeYusuf;sewurebana,sewumekolot,lansewu nebalimpadhangetutakedheweke

26Lanlimangewuwonglanang,karopedhangterhunus singberkilauaningtangane,lanpadhamlakulandolanan ingngarepeYusuf,lanrongpuluhewuwonggedheraja singnganggosabukkulitsingdilapisiemas,mlakuing sisihtengenYusuf,lanrongpuluhewuingsisihkiwane, lankabehwanitalanprawanmunggahingpayonutawa ngadegingdalan-dalandolananlanbungahmarangYusuf, lanndelengrupaneYusuflankaendahane

27Lanrakyatérajamlakuingngarepélaningmburiné, ngobongidalannganggokemenyanlankayukasia,lan nganggomanekawarnalengawangisingapik,sartanyebar murlangaharuingsadawanédalan,lanrongpuluhwong padhangumumaketembung-tembungikiingngarepéing sakubengingtanahkanthiswarabanter: 28Apakowéweruhwongikisingdipilihdéningrajadadi rajakapindhoné?Kabèhurusanpamaréntahanbakaldiatur déningdhèwèké,lansapawaésingnglanggarprentahé, utawasingorasujudingngarepéraja,bakalmati,amarga dhèwèkémbrontakmarangrajalanrajakapindhoné.

29Nalikaparautusanwismandhegngumumake,kabeh wongMesirpadhasujudingbumianaingngarsaneYusuf lanngucap,"Muga-mugaSangPrabuurip,ugamugi-mugi putranesingnomerlorourip"LankabehwongMesir padhasujudingsadawanedalan,lannalikaparautusan nyedhakidheweke,dhewekepadhasujud,lanpadha bungah-bungahkaromanekawarnarebana,mechollan nebalanaingngarsaneYusuf.

30Yusufnunggangjarané,karondhangakmaranglangit, banjurnguwuh,"Panjenenganéngangkatwongmlaratsaka bledug,ngangkatwongmlaratsakatumpukanbledug" DhuhPangéranKangMahakwasa,rahayuwongkang ngandelmarangPaduka.

31YusufbanjurndlajahitanahMesirkaroparaabdilan parapegawénéSangPrabuPringon,sartapadhanuduhaké sakèhingtanahMesirlansakèhingbandhanéSangPrabu PringonmarangYusuf

32IngdinaikuugaYusufbalisowanmarangSangPrabu Pringon,lanSangPrabumaringiYusuftanahingtanah Mesir,tanahlankebonanggur,sartaSangPrabumenehi Yusuftelungewutalentaperaklansewutalentaemas, watukrisopraslanbedoliumsartaakehpeparing

33Esuke,SangPrabudhawuhmarangkabehwongMesir supayanggawakurbanlanhadiahmarangYusuf,lansapa waesingnglanggarprentaheSangPrabukududipateni;lan wong-wongmaunggawepapanpangibadahinglurunglurungkutha,lannggelarsandhanganingkono,lansapa waesingnggawaapa-apamarangYusuf,dilebokakeing papanpangibadahkasebut

34WongMesirkabehpadhanyulamanting-antingemas, sijianting-antingemas,sijineanting-antinglanantinganting,lanpirantiemaslanperaksingbeda-beda,watu krisopraslanbedolium,sartasabenwongmenehisaka duwekedhewe-dhewe 35Yusufnjupukkabehmaulandilebokakeing perbendaharane,lankabehpejabatlanbangsawanduweke rajangluhurakeYusuf,lanpadhamenehiakehhadiah, amargarajawismilihdhewekedadiwongnomerloro 36SangPrabubanjurutusannemoniPotifera,putrane Ahiram,imamingOn,lanPotiferanjupukputrinesingisih enom,Osnat,lanmenehakemarangYusufdadigarwane 37Bocahwadonmauayubangetrupane,isihprawan, durungtaudirawuhiwonglanang,mulaYusufbanjur njupukdhewekedadibojone;lanSangPrabungandika marangYusuf:“AkuikiSangPrabuPringon,lankajaba koweoraanasingwaningangkattanganeutawasikile kanggomimpinumateingsaindengingtanahMesir”

38Yusufyuswatelungpuluhtaunnalikangadeging ngarsaneSangPrabuPringon,lanYusufbanjurmundur sakangarsaneSangPrabuPringon,landadiabdinomer loroingMesir,kagunganeSangPrabuPringon.

39SangPrabubanjurmaringiYusufsatusabdikanggo ngladeniingdaleme,lanYusufugautusantukuakehabdi lanpadhamanggoningdalemeYusuf.

40Yusufbanjurmbangunomahsingmegahbangetkaya omah-omahraja,ingngarepplatarankraton,landheweke nggawecandhigedheingomahkasebut,katonapikbanget lantrepkanggopapandununge;telungtaunYusuf ngadegakeomahe

41Yusufbanjuryasadhamparkangendahbangetdigawe sakaemaslanperakkangakehbanget,banjurdilapisiwatu krisopraslanbedolium,sartadigaweingndhuwure dhamparikugambaresakubengingtanahMesir,lan gambarekaliMesirkangmbanyonisakubengingtanah Mesir;lanYusuflenggahkanthitentremingdhampareing omahelanGustiAllahnambahikawicaksananeYusuf 42SakehingwongingMesir,paraabdineSangPrabu Pringonlanparapanggedhenepadhatresnabangetmarang

Yusuf,amargaprakaraikisakaPangeranYehuwahmarang Yusuf.

43Yusufnduwéwadyabalaperang,singmetukanthi pasukanlanpasukancacahépatangpuluhèwunematus wong,singbisanggawagegamankanggombanturajalan Yusufnglawanmungsuh,saliyanéparaperwirarajalan paraabdinélanpendudukMesirsingorakaetungcacahé 44Yusufmènèhitamenglanlembingmarangpara prajuritélankabèhwadyabalané,topi,klambiperang,lan watukanggombalang

BAB50

1IngwektuikubaniTarsispadhanglawanbaniIsmael,lan perangnglawanwong-wongmau,lanbaniTarsispadha ngrampokwongIsmaelngantisuwebanget.

2Ingjamansemana,turuneIsmaelcacahesithik,lan dhewekeorabisangalahakewong-wongTarsis,lan dhewekeditindhesbanget.

3ParapinituwaIsmaelbanjurngirimcathetanmarangraja Mesir,ature:“Akunyuwuntulungmarangparaabdidalem, paraperwiralanbalatentara,supayapadhambantukita perangnglawanwong-wongTarsis,amargakitawissuwe bangetkekurangan”

4SangPrabuPringonbanjurngutusYusufbebarengan karoparaprajuritlanwadya-balanesingndherekake panjenengane,lanugaparaprajuritesinggagahprakosa sakakraton.

5LanpadhamenyangtanahHawila,nemonibaniIsmael, kanggombantunglawanbaniTarsis,lanbaniIsmael perangkarobaniTarsis,lanYusufngalahakewongTarsis landhewekengalahakekabehtanahe,lanbaniIsmael manggoningkonongantisaiki

6NalikatanahTarsisdikalahake,kabehwongTarsispadha mlayu,lantekaningtapelwatesesadulur-sadulure,yaiku baniYawan,lanYusufkarokabehprajuritelanwadyabalanebalimenyangMesir,oraanasiji-sijiasingilang.

7NalikataunkapindhonejamanYusufjumenengratuing Mesir,PangeranYehuwahmaringirejekiakehing saindengingtanahsajronepitungtaun,kayasingwis dingandikakakedeningYusuf,amargaPangeranYehuwah mberkahikabehpametuningbumisajronepitungtaun,lan wong-wongmaupadhamanganngantiwaregbanget.

8NalikasemonoYusufduwépejabat-pejabatingsangisoré, lanpadhanglumpukakékabèhpanganingtaun-taunsing apik,lannumpukgandumsabentaun,landisimpening gudanghartaYusuf

9Lansaben-sabennalikapadhanglumpukakepangan, Yusufdhawuhsupayapadhanggawagandumingwewulen, lanuganggawalemahsakasawah,supayaorabosok

10Yusufnindakakekayamangkonosabentaun,lan dhewekenumpukgandumkayawedhiingsegaranganti akehbanget,amargagudanggandumeakehbangetnganti orabisadiitungamargaakehbanget

11LanugakabehwongMesirnglumpukakemacemmacempangananinggudang-gudhangesajronepitungtaun singmulya,nangingwong-wongmauoranindakakekaya singditindakakeYusuf

12KabèhpangansingdiklumpukkéYusuflanwongMesir sajronepitungtaunkamakmuran,disimpenkanggotanah

kuwi,disimpenkanggopitungtaunpaceklik,kanggo nyukupikebutuhanékabèhwongingtanahkuwi.

13LansabenwongingMesirpadhangisigudanglan papanndheliknganggogandum,kanggonyukupi kabutuhanenalikaanapaceklik.

14Yusufbanjurnyimpenkabèhpanganansingwis diklumpukkéingkutha-kuthaingMesir,lannutupkabèh gudang-gudangmausartangangkatpenjaga-penjagaing ndhuwuré

15Osnath,garwaneYusuf,putrinePotifera,nglairake anaklanangloro,yaikuManasyelanEfraimYusufyuswa telungpuluhpapattaunnalikapeputraloromau

16Bocah-bocahlanangmausayagedhelanpadhanuruti tindak-tandukelanpiwulange,oranyimpangsakadalan singwisdiwulangakedeningbapakne,ngiwautawa nengen.

17LanGustiAllahnunggilkaroparanom-nomanmau,lan padhatuwuhlannduwenipangertenlankapinteraning kabehkawicaksananlaningkabehurusanpamrentahan, lankabehpejabatrajalanparapembesarsakapedunung Mesirngluhurakeparanom-nomanmau,lanpadha digedhekakeingantaraneparaputraraja.

18Pitutaunkaluberanpanganingsaindengingtanahwis rampung,lanpitungtaunpaceklikugateka,kayasingwis diomongakeYusuf,lanpaceklikkasebutnyebaring saindengingtanah

19BarengwongMesirkabehweruhyenpaceklikwis diwiwitiingtanahMesir,kabehwongMesirbanjur mbukakgudanggandume,amargapaceklikwisnguwasani wong-wongmau

20Lanpadhanemokakékabèhpangansinganaing gudangé,kebakhamalanorapantesdipangan,lanpaceklik nyebaringsaindengingtanah,lankabèhwongMesirpadha sowanlansesambatmarangSangPrabuFiraun,amarga paceklikikuabotbangettumrapwong-wongmau

21Wong-wongmaubanjurpadhamaturmarangSang PrabuPringon:“Sumanggaparinganapangandhatengpara abdipanjenengan,punapakulalananak-anakkulakedah pejahkeluwenwonteningngarsapanjenengan?”

22SangPrabuPringonbanjurmangsuli,pangandikane: “Yagenekowepadhasesambatmarangaku?Apadudu Yusufkangdhawuhsupayagandumdisimpensajrone pitungtaunkamakmurankanggotaun-taunpaceklik?Lan yagenekoweoranggatekakeswarane?”

23Wong-wongMesirbanjurpadhamaturmarangSang Prabu,"DemiGusti,paraabdidalemsampunnindakaken sadayaingkangdipundhawuhakendeningYusuf,amargi paraabdidalemsampunnglumpukakensadayapametuning tegalanipunsadangunipunpitungtaunkamakmuranlan nyimpeninggudhangngantossamenika"

24Nalikapacekliknyerangparaabdipanjenengan,kula lanpanjenenganmbukakgudangkula,lansapunikasedaya panenankulakebakhamalanbotensageddipunpangan 25NalikaSangPrabumirengsadayaingkangsampun kedadosandhatengparapedunungMesir,SangPrabuwedi sangetamargipaceklik,sahapanjenenganipunwedisanget; SangPrabubanjurngandikadhatengparatiyangMesir, "Sarehnesadayapunikasampunkedadosandhateng panjenengan,sumanggasowandhatengYusuf,tindakaken punapakemawoningkangbadhedipunaturakendhateng panjenengan,ajanglanggardhawuhipun"

26WongMesirkabehbanjurpadhasowanmarang ngarsaneYusuf,sartamatur:“Sumanggakulaaturi paringanapangan,punapakulakedahpejahwontening ngarsapanjenenganamargikeluwen?Amargikulasampun nglumpukakenpanèn-panènkulasadangunipunpitungtaun kadosingkangpanjenengandhawuhaken,lankulasimpen wonteningsimpenan,lanmekateningkangkedadosan dhatengkula.”

27BarengYusufkrungukabehomonganewongMesirlan apasingwisdialami,Yusufmbukakkabehgudangwohwohanlanngedolwoh-wohanmaumarangwongMesir

28Paceklikikunggegirisiingsaindengingnagara,lan paceklikugaanaingkabehnegara,nangingingtanah Mesirisihanapanenansingbisadidol

29SakehingwongMesirpadhasowanmarangngarsane Yusufareptukugandum,amargapacekliksayabanget nggegirisi,lankabehgandumerusak,lansabendinaYusuf ngedolgandummaumarangkabehwongMesir

30.SakehingwongingtanahKanaanlanwongFilistin,lan wong-wongingsabrangebengawanYarden,lanwongwongingsisihwetanlankabehkuthaingtanah-tanahsing adohlancedhakkrunguyenanagandumingMesir,lan kabehpadhatekamenyangMesirkanggotukugandum, amargapaceklikwisnggegirisiwong-wongmau

31Yusufbanjurmbukakgudanggandumlanngangkat parapejabatsingngawasiwong-wongmau,lansabendina wong-wongmaungadeglanngedolbarangdagangan marangsabenwongsingteka.

32Yusufngertinèksedulur-seduluréugabakalteka menyangMesirtukugandum,mergapaceklikwisnyebar ingsaindengingbumi.Yusufbanjurndhawuhikabèh rakyatésupayangumumakébabikiingsaindengingtanah Mesir,

33Ikudadikersaneraja,abdinesingnomerloro,lanpara pembesar,yensabenwongsingpengintukuganduming MesirorakenangutusabdinemenyangMesirkanggotuku, nangingputra-putrane,lanugawongMesirutawaKanaan, singtekasakatokoapawaesakatukugandumingMesir, lanlungalanngedolingsaindengingtanah,dhewekebakal mati,amargaoraanasingbakaltukukajabakanggo nyukupikabutuhankulawargane

34Lansapawaésingmimpinkéwanloroutawatelukudu dipatèni,mergasabenwongmungmimpinkéwanédhéwé.

35Yusufbanjurmasangpengawalinggapura-gapura Mesir,sartadhawuhmarangwong-wongmau,"Sapawaé singareptukugandum,ajangantimlebusadurungé jenengé,jenengbapakné,lanjenengbapaknéditulis,lan apawaésingditulisingwayahawan,kirimnajenengé marangakuingwayahsorésupayaakungertijenengé"

36YusufbanjurngangkatparapejabatingsatanahMesir, landhawuhmarangparapejabatsupayanindakakekabeh mau.

37Yusufnindakakekabehmau,lannggawepranatanpranataniki,supayadhewekengertikapanparasadulure kudutekamenyangMesirtukugandum;lanbangsane Yusufsabendinangundhangakesupayaikudiumumake ingMesirmituruttembunglanpranatansingwis diprentahakedeningYusuf

38Lankabehwongingtanahwetanlankulon,laning saindengingbumi,krungubabaganangger-anggerlan peraturansingwisditindakakeYusufingMesir,lanwong-

wongingsisihpalingendhekbumitekalantukugandum ingMesirsabendina,banjurlunga.

39ParapanggedheingMesirpadhanindakakekayakang didhawuhakedeningYusuf,lansabenwongkangteka menyangMesirareptukugandum,parapenjagagapura padhanulisjenengelanjenengbapakne,lansabendina nggawagandummauingwayahsoremarangngarsane Yusuf.

BAB51

1SawisékuwiYakubkrunguyènanagandumingMesir, banjurnimbalianak-anakélanangsupayamenyangMesir tukugandum,amargapaceklikuganemoniwong-wong mau

2AkukrunguyenanagandumingMesir,lankabehwong ingbumipadhamenyangmranakanggotuku,mulane yagenekowekokpadhawareganaingngarepewong salumahingbumi?KoweugapadhamenyangMesirlan tukugandumsethithikkanggokitasakawong-wongsing tekaingkana,supayakitaoramati

3ParaputraneYakubpadhanggatekakepituturebapakne, lanbanjurpadhabudhalmenyangMesirtukuganduming antaranewong-wongliyanesingtekaingkono

4Yakub,bapakné,banjurndhawuhiwong-wongmau, "Nalikakowémlebukutha,ajamlebubarengliwatgapura siji,mergasakawong-wongingtanahkono"

5ParaputraneYakubbanjurbudhalmenyangMesir,lan paraputraneYakubnindakakekabehkayasing diprentahakebapakne,lanYakuborangongkonBenyamin, amargadhewekemikir,"Sanajandhewekeorakena kacilakaningdalankayaadhine"Lansepuluhputrane Yakubbudhal

6NalikaparaputraneYakublagibudhal,padhamratobat sakaapasingwisditindakakemarangYusuf,lanpadha rembugansijilansijine,ujar,Kitangertiyensadulurkita YusufwislungamenyangMesir,lansaikikitabakal nggolekidhewekemenyangngendiwaekitalunga,lanyen kitanemokakedheweke,kitabakalnjupukdhewekesaka bendaranekanggotebusan,lanyenora,kanthipaksa,lan kitabakalmatikanggodheweke

7ParaputraneYakubsarujukkarobabikilanpadha nguwatakéawakédhéwémergasakaYusuf,supayabisa ngluwaridhèwèkésakatanganébendarané,lanpara putraneYakublungamenyangMesir;lannalikawis cedhakkaroMesir,padhamisahsijilansijiné,lanpadha mlebuliwatsepuluhgapuraMesir,lanparapenjagagapura nulisjenengéingdinaiku,lannggawadhèwèkémarang Yusufingwayahsoré

8Yusufbanjurmacajeneng-jenengsakatanganepara penjagagapurakutha,landhewekenemokakeyenpara sadulurewismlebuingsepuluhgapurakutha,lanYusuf ingwektuikudhawuhsupayakabarikidiumumakeing saindengingtanahMesir,ujare, 9Menyangalah,parapenjagagudang,tutuplahsemua gudanggandumdanhanyasatuyangmasihbuka,supaya orang-orangyangdatangdapatmembelidarisitu.

10LankabehpejabatYusufnindakakekayamangkonoing wektuiku,kabehgudangditutuplanmungsijising ditinggalake.

11Yusufbanjurmènèhijeneng-jenengéparasaduluré marangwongsingditugasakéngurusgudang,lankandhané, "Sapawaésingtekatukugandum,takonanajenengé Nalikaanawongsingjenengépadhateka,cekelenlan kirimna."Wong-wongmaunindakkékuwi.

12NalikaparaputraneYakubtekaningkutha,padha sarujuknggolekiYusufsadurungetukugandum

13Lanpadhamenyangtembok-tembokeparasundel,lan padhanggolekiYusufingtembok-tembokeparasundel sajronetelungdina,amargapadhamikiryenYusufbakal tekaingtembok-tembokeparasundel,amargaYusufayu bangetlankatonapik,lanparaputraneYakubnggoleki Yusufsajronetelungdina,nangingorabisanemokake.

14WongsingditugasakengurusgudangnggolekijenengjenengsingdiwenehakeYusufmarangdheweke,nanging oraketemu.

15BanjurutusanmenyangYusuf,kandhané,"Wistelung dinaiki,wong-wongsingjenengéwiskoksebutakémarang akudurungteka.Yusufbanjurngutusabdinénggoleki wong-wongmauingsakubengingtanahMesir,lannggawa wong-wongmaumenyangngarsanéYusuf"

16ParaabdineYusufbanjurlungamenyangMesir, nangingoranemokake,banjurmenyangGosyen,nanging oraanaingkono,banjurmenyangkuthaRameses,nanging oranemokake.

17Yusufterusngutusnembelasabdinenggolekipara sadulure,lanwong-wongmaubanjurpadhanyebaring patangpojokkutha,lanpapatabdinemlebuingomahepara sundelmau,lanpadhanemokakesepuluhwonglananging kononggolekisadulure

18Wongpapatmaubanjurnggawawong-wongmau menyangngarsane,banjurpadhasujudmarangYusuf,dene Yusuflagilenggahingdhampareingcandhine,nganggo sandhanganbangsawan,laningsiraheanamakuthaemas gedhe,lankabehwongsingkuwasapadhalungguhing sakubenge

19ParaputraneYakubpadhandelengYusuf,lanawake, kaendahane,lankaluhuranekatonapikbangetingmripate, banjurpadhasujudmanehanaingngarsanengantikonjem inglemah.

20Yusufweruhparasaduluré,nangingYusuforadiweruhi, mergaYusufdianggeppentingbangetdéningparasaduluré, mulanéYusuforadiweruhi.

21Yusufbanjurngandikamarangparasakabatmau, "Kowésakangendi?"Wong-wongmaupadhamangsuli, "ParaabdipanjenenganrawuhsakingtanahKanaan, amargipacekliksampunngantoswonteningsaindenging jagad."Paraabdipanjenenganmirengbilihwonten gandumingMesir,milatiyang-tiyangwausamirawuhing antawisipuntiyang-tiyangsanessupadosmundhutgandum kanggenyukupikabutuhanipun"

22Yusufbanjurmangsuli,"Yenkowétekaareptukukaya singkokkarepake,kenapakowémlebuliwatsepuluh gapurakutha?Mesthiwaékowétekaarepndeloktanah iki"

23Wong-wongmaubanjurpadhamangsulibebarengan karoYusuf,"Orakayangono,bendara,akulankancakancakubenerParaabdipanjenenganduduteliksandi, nangingakulankanca-kancakutekaareptukugandum Paraabdipanjenengankabehpadhasadulur,anak-anake wongsijiingtanahKanaanBapakkulasampundhawuh

dhatengkula,'Nalikapanjenengantekaningkutha,aja mlebubarenginggapurasiji,amargawong-wongingtanah ikipadhamanggoningkono'"

24Yusufbanjurmangsulimaneh,"Ikumausing dakkandhakakemarangkowe,kowetekakanggonelik tanahiki,mulanekowekabehmlebuliwatsepuluhgapura kutha;kowetekakanggondelengkahananetanahikising orakaton."

25Sabenwongsingtekatukugandummesthilunga menyangngendi-endi,lankowéwistelungdinaanaing tanahkono,lanapasingkoklakoniingtembok-tembok sundelsingwiskoklakonitelungdinaiki?Mesthinepara teliksandinindakakekayangono.

26LanpadhamaturmarangYusuf,"Gustimugiboten ngandikamakaten,amargikulapunikarolassadulur, putranipunramakulaYakub,wonteningtanahKanaan, putranipunIskak,putranipunAbraham,tiyangIbrani,lan ingkangragilwonteningngarsanipunramakulawonten ingtanahKanaan,laningkangsatunggalsampunboten wonten,amargipiyambakipunkesasarsakingkula,lan kulangintenmbokmenawipiyambakipunwontening tanahpunika,milakulanggolekipiyambakipuning saindengingtanah,lansampundhatenginggriya-griya sundelkanggenggolekipiyambakipuningmrika"

27Yusufbanjurngandikamarangwong-wongmau,"Apa kowewisnggolekidhewekeingsaindengingjagad,nganti mungMesirsingisihanakanggokowegolekidheweke? Lanapasingkududitindakakedeningsadulurmuing omah-omahparasundel,sanajandhewekeanaingMesir? Apakoweorakandha,yenkowesakaputra-putraneIshak, putraneAbraham,lanapasingkududitindakakedening putra-putraneYakubingomah-omahparasundel?"

28Wong-wongmaubanjurpadhamangsuli,"Amargaaku krunguyenwongIsmaelnyolongdhewekesakaaku,lan dikabariyendhewekedidolmenyangMesir,lanabdimu, sadulurku,ikuayubangetlanrupaneapik,mulaakungira dhewekemesthibakalanaingomah-omahparasundel, mulaneparaabdimumenyangkanakanggonggoleki dhewekelanmenehitebusankanggodheweke"

29NangingYusufisihmangsuli,"Kowépancengorohlan goroh,ngaku-akukowékuwianak-anakéAbrahamDemi SangPrabuPringon,kowékuwiteliksandi,mulanékowé mlebuomah-omahéwongwadontunasusilasupayakowé orakonangan"

30Yusufbanjurngandikamarangparasakabatmau,"Saiki yènkowénemokakédhèwèké,lanbendaranénjalukrega gedhémarangkowé,apakowégelemmènèhiregakuwi?" Wangsulanéparasakabat,"Ikubakaldiwènèhaké."

31Wongmaubanjurkandha,"Yenbendaraneoragelem ngedoldhewekekanthiregasinglarang,apasingbakal koklakonimarangdheweke?"Wong-wongmaubanjur mangsuli,"Yendhewekeoramenehakedhewekemarang aku,akubakalmatenidheweke,lannjupukadhikulan lunga"

32Yusufbanjurngandikamarangwong-wongmau:“Iku prekarasingwisdakkandhakakemarangkowe;koweiki teliksandi,amargakowetekaarepmatenipenduduktanah iki,amargaakukrunguyenanalorosadulurmusingmateni kabehpendudukSikhem,ingtanahKanaan,amargaadhine, lansaikikowenindakakesingpadhaingMesiramarga sadulurmu”

33Mungikisingbakaldakngerteniyenkowewong-wong singjujur;yenkowegelemngutussalahsijisakaantarane kowesupayanjupukadhimusingragilsakabapakmu,lan nggawadhewekemrene,lankanthinindakakeikiakubakal ngertiyenkowebener.

34Yusufbanjurnimbalipitungpuluhprajuritesinggagah prakosa,lanngandikamarangwong-wongmau:“Gawanen wong-wongikilangawanenmenyangkunjara.”

35Paraprajuritmaubanjurnyekelwongsepuluhmau, banjurdilebokakeingbangsal,sartaanaingkonotelung dina

36IngdinakateluYusufndhawuhisupayaparasadulur maumetusakakunjara,lanngandikamarangparasadulur mau:“Lakonanaikikanggoawakmudhewe,yenkowe pancenwongjujur,supayakowebisaurip,salahsijine sadulurmubakaldikunjaraingkunjaranalikakowelunga nggawagandumkanggokulawargamumenyangtanah Kanaan,lanjupukadhimusingragil,langawanenmrene, supayaakungertiyenkowepancenwongjujurnalika nindakakeiki”

37Yusufbanjurmetusakawong-wongmaulanmlebu kamar,sartanangisbanterbanget,amargawelasasihe marangwong-wongmau,banjurngumbahraine,banjur balimenyangwong-wongmaumaneh,sartanjupuk Simeonsakawong-wongmaulandhawuhsupayadiiket, nangingSimeonoragelem,amargadhewekewongsing kuwasabangetlanwong-wongmauorabisangiket dheweke.

38Yusufbanjurnimbaliparaprajuritelanpitungpuluh wonggagahprakosapadhatekaingngarsanekaropedhang terhunusingtangane,lanparaputraneYakubpadhawedi bangetmarangwong-wongmau

39Yusufbanjurngandikamarangwong-wongmau, "Tangkepwongikilankunjarangantisedulur-sedulure teka"Wong-wongYusufsinggagahprakosapadhacepetcepetnyekelSimeonlanngiketdheweke,lanSimeonnjerit banterlannggegirisi,lanswaranekeprungusakakadohan.

40ParaprajuritYusufkanggagahprakosapadhawedi bangetkrunguswaranewong-wongmau,ngantipadha sujudlanmlayu.

41KabèhwongsingndhèrèkYusufpadhamlayu,merga wedibangetkaronyawanédhéwé,lanmungYusuflan Manasye,anaké,singisihanaingkono.Manasye,anaké Yusuf,weruhkekuwatanéSimeon,banjurnesubanget

42ManasyeputraneYusufbanjurmajunyerangSimeon, lanManasyenggebugguluSimeonnganggotinjune,nganti Simeonbisalerensakanesune

43ManasyebanjurnyekelSimeonlandicekelkanthikasar, banjurdibelenggulandigawamenyangomahkurungan, lankabehputraneYakubpadhagumunkarotumindake bocahenommau

44Simeonbanjurkandhakaroparasadulure:“Ajaana panunggalanmusingngomongyenikiwongMesirsing dipateni,nangingikikulawarganebapakkusingdipateni”

45Sawisékuwi,Yusufndhawuhisupayawongsing ditugasakéngurusgudang,ngisikarung-karungéwongwongmaunganggogandumsakakèh-akèhé,lan mbalekakédhuwitsabenwongmenyangkarungédhéwédhéwé,sartamènèhibekalkanggolelungan,lanYusuf nindakakékayangonomarangwong-wongmau.

46Yusufbanjurdhawuhmarangparasakabat, pangandikane:“Padhangati-atiajangantikowenglanggar prentahkukanggonggawaadhimukayasingwis dakkandhakakemarangkowe,lannalikakowenggawa adhimumrene,akubakalngertiyenkowewongsingjujur, lankowebakaldagangingtanahiki,lanakubakal mbalekakeadhimumarangkowe,lankowebakalbali kanthitentremmenyangbapakmu.”

47Wong-wongmaupadhamangsuli,"Apasing didhawuhakedeninggustikawula,bakalpadha nindakake"Banjurpadhasujudingngarsanengantitekan inglemah

48Sabenwongmaupadhangangkatgandumeingkuldine, banjurpadhamangkatmenyangtanahKanaanmenyang ingomahebapakneSawisetekaningpapanpanginepan, Lewibanjurmbukakkarungekanggomenehipakan marangkuldineNalikaLewiweruhdhuwitesingbobote wiskebakisihanaingkarunge

49Wonglanangmauwedibanget,banjurkandhakaropara sadulure,"Dhuwitkuwisdibalekake,landelengen,anaing njerokarungku"Wong-wongmaupadhawedibanget,lan padhangucap,"ApaikisingditindakakeGustiAllah marangkita?"

50Wong-wongmaupadhangucap,"Endisih-kasetyané GustiAllahmarangleluhurkita,marangAbraham,Iskak, lanYakub,ngantiGustiAllahmasrahakékitamarangraja Mesiringdinaikisupayakitadiukumpati?"

51Yehudabanjurkandhamarangwong-wongmau, "PancenkitaikiwongdosaanaingngarsanéPangéran, Allahkita,amargakitawisngedolsedulurkita,dagingkita dhéwé,lankenapakowékandha,'Endisih-kasetyané Pangéranmarangparaleluhurkita?'"

52Rubenbanjurkandhamarangparaleluhure,"Apaaku orawiskandhamarangkowe:Ajanglakonidosamarang bocahcilikiki,nangingkoweoragelemngrungokakeaku? SaikiGustiAllahnuntutdhewekesakakita,lankepiye kowewaningomong:Endisih-kasetyaneGustiAllah marangleluhurkita,denekowewisnglakonidosamarang GustiAllah?"

53Wong-wongmaubanjurpadhanginepingkono,lan esukepadhatangi,banjurngemutakegandumingkeledaikeledaimau,banjurpadhangeterakekuldinelanbudhal menyangomahebapakneingtanahKanaan.

54Yakublankulawarganebanjurmetunemonipara putrane,lanYakubweruhyenSimeon,adhine,oraanaing kono,lanYakubbanjurtakonmarangparaputrane, "AdhimuSimeon,akuoraweruhanaingngendi?"Para putranebanjurnyritakakekabehsingdialamiingMesir.

BAB52

1Wong-wongmaubanjurpadhamlebuomahlanmbukak karungedhewe-dhewe,sartaweruhanadhuwitedhewedheweingkono,muladhewekelanbapaknepadhawedi banget

2Yakubbanjurkandhamarangparasakabatmau,"Apa singkoklakonimarangaku?AkuwisngutusadhimuYusuf kanggotakonbabagankaslametanmulankowékandha, 'Béwaalaswisnguntaldhèwèké'"

3Simeonlungakarokowétukupanganlankowékandha nèkrajaMesirwisngunjaradhèwèké,lankowépéngin

nggawaBenyaminsupayadhèwèkéugamati,lannggawa rambutkusingwisubananmudhunmenyangkuburan kanthirasasedhihmergaBenyaminlanseduluréYusuf 4Mulane,anakkuorabakalmelukowe,amargakakange wismatilandhewekedhewekan,landhewekebisauga bakalnandhangsangsaraingdalansingbakalkoklewati kayasingdialamikakange

5Rubenbanjurmaturmarangbapakne,"Anakkulorokudu kokpatèni,yènakuoranggawaanakmulanngladèkaké anakéanaingngarepmu"Yakubbanjurkandhakaroanakanaké,"Kowétetepaingkéné,ajalungamenyangMesir, mergaanakkuorabakallungamenyangMesirkarokowé, lanorabakalmatikayakakangné."

6Yehudabanjurkandhamarangwong-wongmau,“Kowé ajangantingoyakdhèwèkéngantiganduméentek,lan dhèwèkébakalkandha,‘Gawanenadhimumudhun,’nalika dhèwèkébakalnemoninyawanédhéwélannyawané kulawarganéingbebayaamargapaceklik”

7Ingwektuiku,pacekliksayaparahingsaindengingtanah, lankabehwongingbumipadhalungamenyangMesir kanggotukupangan,amargapacekliksayaparahing antaranewong-wongmau,lanparaputraneYakubtetep anaingKanaansetaunrongsasingantigandumeentek

8Sawiséganduméentek,kabèhkulawarganéYakubpadha keluwen,lankabèhbayi-bayisakaanak-anakéYakub padhanglumpuklannyedhakiYakub,lankabèhpadha ngrubungdhèwèké,lankandha,"Wènèhanaroti,lan kenapakitakabèhkudumatikeluweningngarsanéGusti?"

9Yakubkrungutembungeanak-anakelanangmau,banjur nangisbanterbanget,lanwelasetuwuhmarangpara putrane,banjurYakubngundanganak-anakelananglan kabehpadhasowanlanlungguhanaingngarsane

10Yakubbanjurkandhamarangparasakabatmau,“Apa koweoraweruhyenanak-anakmunangisiakudinaiki, karokandha,‘Wenehanaakuroti,’nangingoraana?Saiki balialantukupanganansethithikkanggokita

11Yéhudabanjurmangsuli,"Menawipanjenengankersa ngongkonadhikulamelukula,kulabadhétindaktumbas gandumkanggépanjenengan,lanmenawipanjenengan botenkersangongkonpiyambakipun,kulabadhétindak, amargirajaMesirsampunmesendhatengkula,mekaten: Panjenenganmbotenbadhésowandhatengkulamanawi adhipanjenenganmbotenwonten,amargirajaMesir punikarajaingkangkiyatlanperkasa,lanmanawikula sowandhatengpanjenenganipuntanpaadhikula,kula badhédipunpejahisedaya."

12Apakowéorangertilanapakowéorakrunguyènraja ikikuwatbangetlanwicaksana,lanoraanasingkaya dhèwèkéingsalumahingbumi?Lahkitawisndeleng kabèhrajaingbumilankitadurungtaundelengsijikaya rajakuwi,rajaMesir;mesthiingantaranekabèhrajaing bumioraanasingluwihgedhétinimbangAbimelekhraja wongFilistin,nangingrajaMesirluwihgedhélanluwih kuwattinimbangdhèwèké,lanAbimelekhmungbisa dipadhakakékarosalahsijiperwirané

13Rama,panjenenganderengnateningalikratonlan dhamparipun,sahasadayaabdinipunngadegwontening ngarsanipun;panjenenganderengnateningalirajaing dhamparipunkanthikaluhuranlanpenampilankraton, ngagemjubahkratonkanthimakuthaemasagenging sirahipun;panjenenganderengnateningalipakurmatanlan

kamulyaningkangsampundipunparingakendeningGusti Allahdhatengpanjenenganipun,amargibotenwonten ingkangkadospanjenenganipuningsalumahingbumi 14Rama,panjenenganderengningalikawicaksanan, pangertosan,lankawruhingkangsampunkaparingaken GustiAllahwonteningmanahipun,utawimireng swantenipuningkangmerdunalikaPanjenenganipun ngandikadhatengkita.

15Bapak,kulambotenmangertossinteningkang ngandhaniasmakulalansedayaingkangkedadosan dhatengkula,nangingbapakugitaksihnaros,‘Apabapak panjenengantaksihgesanglanpunapapanjenengansaras?’ 16KowédurungtaundelengurusanpamréntahanMesir diaturdéningdhèwèké,tanpatakonmarangFiraun, bendarané;kowédurungtaundelengrasawedilangumun singditimbulakémarangkabèhwongMesir.

17Lanuganalikakitalungasakadheweke,kitangancam bakalnindakakemarangMesirkayakutha-kuthaliyane sakawongAmori,lankitanesubangetmarangkabeh tembungesingdiucapakebabagankitaminangkamatamata,lansaikinalikakitabakaltekamanehingngarsane, rasawedibakaltekamarangkitakabeh,lanoraanasijisijiasakakitasingbakalbisangomongkarodhewekebab singcilikutawagedhe

18Mulanesaiki,rama,mugikersaangutuslarealitpunika kaliyankula,supadoskulasamibadhetindaktumbas tetedhankanggepanjenengan,supadoskulabotenbadhe matikeluwen.”Yakubbanjurmatur,“Yagenepanjenengan nindakakenaladhatengkula,ngaturipirsadhatengsang prabu,bilihpanjenengangadhahsadherek?Punapa ingkangpanjenengantindakakendhatengkula?”

19YehudabanjurkandhamarangYakub,bapakné, "Wenehakebocahlanangikimarangaku,supayaakulan kowépadhabudhalmenyangMesirtukugandum,banjur baliYènbocahlanangikioraana,akusingnanggung salahmuselawasé"

20Apakowéweruhbayi-bayikitakabèhnangisikowé mergakeluwenlanoraanakekuwataningtanganmu kanggonglegakakewong-wongmau?Saiki,mugiwelas asihPadukabangkitkanggowong-wongmaulanmugi karsaangongkonsadulurkitamelukita,lankitabakal budhal

21Amargakepiyecaranesih-kasetyanePangeran Yehuwahmarangparaleluhurkitabakalkawujudake marangkowenalikakowekandhayenrajaMesirbakal njupukputramu?DemiPangeranYehuwahsingurip,aku orabakalninggalakedhewekengantiakunggawalan nyelehakedhewekeingngarepmu;nangingndedonga kanggokitamarangPangeranYehuwah,supaya Panjenenganetumindakbecikmarangkita,supayakita ditampakanthibeciklanbecikingngarsanerajaMesirlan paraprajurite,amargayenkitaorangendheg,mesthikita bakalbalimanehkaroputramu

22Yakubbanjurkandhakaroanak-anaké,"Akupercaya marangPangéranAllah,supayaPanjenenganébisa nylametakékowélanmaringisih-rahmatmarangkowéana ingngarsanérajaMesirlaningngarsanékabèhbalané."

23Mulanesaikipadhatata-tataalansowananawong lanangmau,gawanenpisungsungsakaapasingbisa dipikolehiingtanahkono,langawanenmarangngarsane, lanmuga-mugaGustiAllahKangMahakuwasamaringi

sih-rahmatmarangkowe,supayaPanjenenganengutus sadulur-sadulurmuBenyaminlanSimeonmelukowe.

24Wong-wongmaubanjurpadhangadeg,nggawa sadulureBenyamin,sartanggawapisungsunggedhesaka barang-barangsingpalingapikingtanahkono,lanuga nggawadhuwitperakrongbagean

25Yakubbanjurmelingkanthitegasmaranganak-anake lanangbabBenyamin,pangandikane:“Kowepadhangatiatimarangdhewekeingdalankangbakalkokliwati,lanaja ngantikowepisahkarodhewekeingdalan,lanugaing Mesir”

26Yakubbanjurngadegsakaanak-anakelananglan nguluraketanganelanndedongamarangPangeran Yehuwahkanggoanak-anakelanang,unjuke:“Dhuh Pangeran,GustiAllahingswargalanbumi,elinga prajanjianPadukakaroRamaAbraham,elingakaro RamakuIskaklanwelasasihmaranganak-anakkulanaja ngantipadhadiulungakemenyangtanganerajaMesir; dhuhGustiAllah,demisih-rahmatPaduka,lantebuskabeh anakkulanluwarisakakekuwatanMesir,lankirimloro saduluremarangdheweke

27LankabehgarwaneparaputraneYakublananak-anake padhandhangakmenyangswargalanpadhanangisanaing ngarsaneGusti,sartasesambatmarangPanjenengane supayangluwariparaleluhuresakatanganerajaMesir.

28YakubbanjurnuliscathetankanggorajaMesirlan masrahakemarangYehudalanmarangparaputrane kanggorajaMesir,pangandikane:

29SakaabdiPadukaYakub,putranipunIskak,putranipun AbrahamtiyangIbrani,panggedheningAllah,dhumateng ratuingkangkuwasalanwicaksana,ingkangmbukak rahasia,ratuMesir,salam

30Gustikula,rajaMesir,mugikauningana,bilihpailan ingtanahKanaanpunikanggegirisi,milakulasampun ngutusputra-putrakuladhatengpanjenengansupados mundhutpangansakingpanjenengankanggenyukupi kabutuhankula.

31Amargaanak-anakkulanangpadhangubengiakulan akuwistuwabanget,orabisandelengnganggomripatku, amargamripatkuwisabotbangetamargawistuwa,uga amarganangissabendinakanggoanakku,kanggoYusuf singilangsakangarepku,lanakuwisdhawuhmarang anak-anakkulanangsupayaoramlebugapurakuthanalika tekanMesir,amargapenduduktanahkasebut

32LanAkuugandhawuhisupayapadhamubenging MesirnggolekianakkuYusuf,mbokmenawapadha nemokakedhewekeingkana,lanpadhanindakake mangkono,lankowenganggepdhewekeminangkamatamataingtanahiki

33Apaakuorakrungubabkowé,yènkowénerangake impènéFiraunlanngomongkanthijujurmarangdhèwèké? Kepriyécaranékowéorangertikanthikawicaksananapa anak-anakkukuwitelikapadudu?

34Mulanesaiki,gustilanraja,lahakuwisngutusputraku ndhisikipanjenengan,kayasingpanjenengankandhakake marangputra-putraku;akunyuwunsupayapanjenengan mirsanidhewekengantidhewekebalimenyangkulakanthi tentremkaroparasadulure

35Apakowéorangerti,utawaapakowéorakrunguapa singditindakakeGustiAllahmarangFiraunnalikanjupuk ibukuSarah,lanapasingditindakakemarangAbimelekh

rajaFilistinamargasakadheweke,lanugaapasing ditindakakebapakkitaAbrahammarangsangangraja Elam,kepiyedhewekengalahakekabehkarosawetara wongsingndherekakedheweke?

36LanugaapasingditindakakeanakkuloroSimeonlan LewimarangwolungkuthawongAmori,kepiyedheweke numpeskutha-kuthamauamargaDinahadhine?

37LanugaamargasakasadulureBenyamin,wong-wong maupadhanglipurawakedheweamargakelangansadulure Yusuf;apasingbakalditindakakekanggodhewekenalika ndelengtanganewongliyangalahakedheweke,demi dheweke?

38Apakowéorangerti,dhuhrajaMesir,yènkakuwatané GustiAllahnunggilkarokita,lanGustiAllahugatansah mirengpandongakitalanoranilarkitasabendina?

39Nalikaanak-anakkulanangcritababagantumindakmu karowong-wongmau,akuoranyebutmarangGustiAllah mergasakakowé,amargayenmangkonokowémesthiwis matikarowong-wongmusadurungéanakkuBenyaminteka ingngarepmu,nangingakumikiramargaSimeonanakku lananganaingomahmu,mungkinkowébisatumindak becikmarangdhèwèké,mulaakuoranindakakeperkaraiki marangkowé

40Mulané,delengenBenyamin,anakku,tekakarokowé, karoanak-anakkulanang.Ati-atikarodhèwèké,lankowé bakalndelengdhèwèké,lanGustiAllahbakalndeleng kowélansaklumahingkratonmu

41Saikiakuwisngandhanikowékabèhsinganaingatiku, landelengenanak-anakkupadhasowanmarangkowékaro sedulurélanang,nlitilumahingbumikanggokepentingané lanngongkonbalikanthitentremkarosedulur-seduluré lanang

42Yakubmasrahakecathetankasebutmarangparaputrane supayadiurusdeningYehudasupayadiwenehakemarang rajaMesir

BAB53

1ParaputraneYakubbanjurpadhatata-tatalannggawa Benyaminlankabehpisungsunge,banjurpadhabudhal menyangMesirlanngadeganaingngarsaneYusuf 2YusufweruhBenyamin,adhine,anaingtengah-tengahe parasadulure,banjuruluksalammarangparasadulure,lan wong-wongmaubanjurpadhatekaningomaheYusuf 3Yusufbanjurndhawuhikepalarumahtangganesupaya menehakepanganmarangparasadulure,lanYusufuga nindakakemangkonomarangparasadulure

4Barengwayahawan,Yusufutusannimbaliwong-wong mausupayapadhasowanmenyangngarsanekaro BenyaminWong-wongmaubanjurpadhangandhani marangkepalaomaheYusufbabdhuwitsingdibalekake ingkarung-karunge,lanYusufkandhamarangwong-wong mau,"Kowébakalslamet,ajawedi"BanjurYusufnggawa Simeon,sadulure,menyangngarsane

5Simeonkandhakaroparasadulure,"Gubernurwong Mesirikuwistumindakbecikbangetmarangaku,dheweke orangiketaku,kayasingwiskokdelengdhewe,amarga nalikakowemetusakakutha,dhewekenglilaniakubebas lantumindakbecikmarangakuingomahe"

6YehudabanjurnyekeltanganeBenyamin,banjurpadha majumenyangngarsaneYusuf,sartapadhasujuding ngarsanengantikonjeminglemah

7Wong-wongmaubanjurmenehakehadiahmarangYusuf lankabehpadhalungguhingngarepe,lanYusufndangu marangwong-wongmau,"Apakoweslamet,apaanakanakmuslamet,apabapakmusingwistuwaslamet?"lan padhamangsuli,"Iyaslamet,"lanYehudanjupukcathetan singdikirimYakublandiwenehakemarangYusuf 8Yusufmacalayangmaulanngertitulisanebapakne,lan dhewekekepenginnangis,banjurmlebukamarnjerolan nangisbanterbanget;banjurmetu

9YusufbanjurndhangaklanndelengBenyamin,adhine, lankandha,"Apaikiadhimusingkokcritakakemarang aku?"BenyaminbanjurnyedhakiYusuf,lanYusuf numpangaketanganeingsiraheYusufsartakandha, "Muga-mugaGustiAllahparingsih-rahmatmarangkowe, anakku"

10NalikaYusufweruhadhine,putraneibune,dheweke kepenginnangismaneh,banjurmlebukamar,nangising kono,lanngumbahraine,banjurmetulannahantangise, landhewekekandha,"Nyiapakepanganan."

11Yusufduwécangkirkanggongombé,cangkirkuwi digawésakapéraksingéndahdihiasnganggowatu krisopraslanbedolium,banjurYusufnggebugcangkir kuwiingngarepéparasadulurénalikalagipadhamangan barengkarodhèwèké

12Yusufbanjurkandhamarangparapriyamau,"Aku ngertisakatuwungikiyènRuben,anakmbarepé,Simeon, Lewi,Yehuda,IsakharlanZebulonikuanak-anaksakasiji ibu,mulasaikipadhalungguhalanmanganmiturut lairmu"

13Landhèwèkéugangelompokakéliyanémiturutlairé, landhèwèkékandha,"Akungertiyènadhimusingpaling enomikioraduwéadhilanang,lanaku,kayadhèwèké,ora duwéadhilanang,mulanédhèwèkébakallungguhmangan karoaku."

14LanBenyaminmunggahingngarsaneYusuflan lungguhingdhampar,lanparawonglanangndeleng tumindakeYusuf,lanpadhagumunmarangwong-wong mau;lanwong-wonglanangmanganlanngombeing wektuikukaroYusuf,landhewekebanjurmenehihadiah marangwong-wongmau,lanYusufmenehisijihadiah marangBenyamin,lanManasyelanEfraimndeleng tumindakebapakne,landhewekeugamenehihadiah marangdheweke,lanOsnathmenehisijihadiah,laniku limanghadiahingtanganeBenyamin

15Yusufbanjurnggawaanggurkanggodiombe,nanging padhaoragelemngombe,lanpadhakandha,"Wiwitdina Yusufilang,kitaorangombeanggurlanoramangan panganansingenak"

16Yusufbanjursumpahmarangwong-wongmau,lan dhèwèkémeksabanget,lanwong-wongmaupadha ngombéakèhkarodhèwèkéingdinaiku,lanYusufsawisé ikunolehmarangkakangné,Benyamin,kanggongobrol karodhèwèké,lanBenyaminisihlungguhingdhamparing ngarsanéYusuf.

17Yusufbanjurndangu,"Apapanjenengansampun gadhahputra?"Wangsulane:"Abdipunikagadhahputra kakungsadasa,lanpunikaasmanipun:Bela,Bekher, Asybal,Gera,Naaman,Akhi,Rosh,Mupim,Chupim,lan

Ord,lankulanyebatasmanipunmiturutasmanipunkakang kulaingkangderengkulatingali."

18Panjenenganébanjurdhawuhsupayapadhanggawa petalintang-lintangémarangngarsané,kangsaranaYusuf ngertikabèhwektu,lanYusufkandhamarangBenyamin, "AkuwiskrunguyènwongIbraniikungertikabèh kawicaksanan,apakowéngertibabiki?"

19Benyaminbanjurkandha,"Abdipanjenenganugi mangertossedayakawicaksananingkangsampun dipunwulangakendeningbapakkuladhatengkula"Yusuf kandhadhatengBenyamin,"Saikidelengenpirantiikilan gateknaingpundiadhimuYusufwonteningMesir, ingkangpanjenengankandhakakensampundhateng Mesir"

20LanBenyaminndelengpirantikasebutkanthipeta lintang-lintanginglangit,landhewekewicaksanalan ndelengingkonokanggongertianaingngendiadhine,lan BenyaminmbagikabehtanahMesirdadipatangbagean, landhewekenemokakeyensinglungguhingtahtaing ngarepeyaikuadhineYusuf,lanBenyamingumunbanget, lannalikaYusufweruhadhineBenyamingumunbanget, dhewekekandhamarangBenyamin,"Apasingwiskok deleng,lankenapakowegumun?"

21BenyaminkandhamarangYusuf,"Akubisandeleng sakaikiyenYusufkakangkulungguhingkenekaroaku ingdhampariki,"lanYusufkandhamarangdheweke, "AkuikiYusufkakangmu,ajangandhanibabikimarang sadulur-sadulurmu;lahakubakalngutuskowekarowongwongmaunalikadhewekelunga,lanakubakalndhawuhi supayadhewekedigawabalimenyangkutha,lanakubakal njupukkoweadohsakadheweke."

22Lanyenpadhawaningorbanakenyawanelanperang kanggokowe,ingkonoAkubakalngertiyendhewekewis mratobatsakaapasingwisditindakakemarangAku,lan Akubakalngenalakeawakedhewemarangdheweke,lan yendhewekeninggalakekowenalikaAkunjupukkowe, mulakowebakaltetepkaroAku,lanAkubakalpadukaro dheweke,landhewekebakallunga,lanAkuorabakal dikenaldeningdheweke

23NalikasamanaYusufndhawuhipetugasésupayangisi karung-karungéwong-wongmaunganggopangan,lan supayadhuwitésabenwongdilebokakeingkarungé dhéwé-dhéwé,lancangkirédilebokakeingkarungé Benyamin,sartasupayamènèhisangukanggolelungan, lanwong-wongmaunindakakékayangonomarangwongwongmau.

24Esukewong-wongmaupadhatangiesuk-esuk,banjur padhangemutakegandumingkuldine,banjurbudhalkaro Benyamin,menyangtanahKanaan,karosadulure Benyamin

25NalikaYusufbudhalsakaMesir,Yusufndhawuhiwong singditugasakenguruskedhatone,"Tangia,oyaknawongwongikisadurungeadohbangetsakaMesir,lankandhaa marangwong-wongmau,'Yagenekowenyolongtuwunge bendaraku?'"

26PetugaséYusufbanjurngadeglannemoniparasakabat, sartangaturakésakèhingtembungéYusufmarangpara sakabat;nalikaparasakabatkrungupangandikaiki,padha nesubanget,lanpadhakandha,"Singsapaditemokaké cangkirébendaramu,bakaldipatèni,lankitaugabakaldadi baturtukon"

27Wong-wongmaubanjurpadhaenggal-enggalmudhun sakakarunge,sabenwongpadhandelengkarunge,lan cangkireditemokakeingkarungeBenyaminBanjurpadha nyuwek-nyuweksandhanganelanbalimenyangkutha, sartanggebugiBenyaminanaingdalan,terus-terusan nggebugingantitekankutha,lanbanjurpadhangadegana ingngarepeYusuf

28Yehudabanjurnesubanget,sartakandhane:“Wongiki mungnggawaakubalikanggonumpesMesirdinaiki”

29Wong-wongmaubanjurpadhatekaningomahéYusuf, lanpadhanemokakéYusuflagilungguhingdhamparé, karoparapenggedhéngadegingsisihtengenlankiwané

30Yusufbanjurngandikamarangparasakabate:“Apa tumindakmuiki,ngantikowenjupuktuwungkulanlunga? Nangingakungertiyenkowenjupuktuwungkusupayaaku ngertiyenadhimumanggoningtanahendi?”

31Yehudabanjurmatur,“Kadospundiingkangbadhe kawulaaturakendhatengbendarakawula,punapaingkang badhekawulaaturakenlankadospundianggenkawula sagedmbenerakendhirikawula?IngdintenpunikaGusti Allahsampunmanggihikalepatanipunparaabdidalem sadaya,milanipunPanjenenganipunnindakakenbab punikadhatengkawulaingdintenpunika”

32YusufbanjurngadeglannyekelBenyaminlannjupuk dhewekesakaantaraneparasadulurekanthikasar,lan banjurmlebuingomahlannguncilawangkanggopara sadulure,lanYusufdhawuhmarangwongsingditugasake nguruskedhatonesupayangomongkaroparasadulure, "MangkenepangandikaneSangPrabu:Mulihmenyang bapakmukanthitentrem,delengenakuwisnjupukwong singanaingtanganecangkirku."

BAB54

1NalikaYehudaweruhtumindakeYusufmarangpara saduluremau,Yehudabanjurnyedhaklanmbukaklawang, sartatekakaroparasadulureanaingngarepeYusuf.

2YehudabanjurkandhamarangYusuf,"Gusti,ajanganti nggangguaku,keparengakulangaturakensepatahtembung dhatengpanjenengan."Yusufbanjurngandika,"Mangga kulaaturingandika"

3YehudabanjurmaturmarangYusuf,deneparasadulure padhangadeganaingngarepe,lanYehudakandhamarang Yusuf:“Nalikaakulankowepadhasowanmarang ngarsanebendaraku,kowenganggepakuikiteliktanah, deneBenyaminwisdakgawamenyangngarepmu,lan koweisihngeceakungantisaiki”

4Mulanesaiki,mugiSangPrabumirengakenaturkula,lan mugikarsaangutussadherekkulasupados panjenenganipunkersatindaksesarengankaliyankula sowandhatengngarsanipunramakula,supados panjenengansampunngantospejahingdintenpunika sarengkaliyansadayatiyangMesir

5Apakowéorangertiapasingditindakakesedulurkuloro, SimeonlanLewi,marangkuthaSikhem,lanmarangpitung kuthawongAmori,amargaDina,adhinewadonkita,lan ugaapasingbakalditindakakekanggoseduluréBenyamin?

6Lanakukanthikekuwatanku,singluwihgedhelanluwih kuwasatinimbangloro-lorone,bakalnyerangkowelan tanahmudinaikiyenkoweoragelemngutussadulurku.

7ApakowéorakrunguapasingditindakakeGustiAllah kita,singmilihkitamarangFiraunamargaSarah,ibukita, singdijupuksakabapakkita,ngantidhewekelan kulawarganeditimpawewelakabot,ngantiwongMesir ngantisaikingrembugmukjijatikisijilansijine?Gusti Allahkitabakalnindakakekayangonomarangkowé amargaBenyaminsingwiskokrebutsakabapaknédinaiki, lanamargasakapialasingkoktimpakakedinaikimarang kitaingtanahmu;amargaGustiAllahkitabakalngelingi prajanjianékarobapakkitaAbrahamlanndhatengakepiala marangkowé,amargakowéwisnggawesusahatibapak kitadinaiki

8Mulanésaikirungoknatembungkusingwistakomongké marangkowédinaiki,lankongkonensedulurkulunga supayakowélanwong-wongingnegaramuoramati déningpedhang,amargakowékabèhorabakalbisa ngalahakeaku

9YusufbanjurmangsulimarangYehuda,ature:“Yagene kowembukakcangkemmuambalanyagenekowe gumunggungmarangaku,karongucap:Koweikuduwe kekuwatan?DemiSangPrabuPringonkangurip,yenaku ndhawuhikabehprajuritkukanggagahprakosaperang nglawankowe,mesthikowelansadulur-sadulurmuiki bakalklelebinglendhut”

10.YehudabanjurkandhamarangYusuf:“Kowélan bangsamukuduwedimarangaku;demiGustiAllahsing urip,sanajanakungunuspedhangkusapisanwaé,akuora bakalnyarungkémanèhngantiakuwismatènikabèhwong Mesiringdinaiki,lanakubakalmiwitikarokowélan ngrampungakékaroFiraun,bendaramu”

11Yusufbanjurmangsuli,"Satemeneoramungkowesing nduwenikekuwatan;akuluwihkuwatlanluwihperkasa tinimbangkoweManawakowengunuspedhangmu,aku bakalnusukinggulumulaninggulunesadulur-sadulurmu kabeh"

12YehudabanjurkandhamarangYusuf,"Manawaaku mbukakcangkemkunglawankoweingdinaiki,akubakal nguntalkowengantikowesirnasakaingbumilansirna sakakratonmuingdinaikiuga"Yusufbanjurkandha, "Manawakowembukakcangkemmu,akuduwekekuwatan lankekuwatankanggonutupcangkemmunganggowatu ngantikoweorabisangucapsepatahtembungDeloken piracacahewatuingngarepkita,pancenakubisanjupuk watu,lanmeksamlebuingcangkemmulanngremuk cangkemmu"

13Yehudabanjurkandha,“GustiAllahkangdadiseksi anaingantaranekita,yenngantisaikikitaorakepengin perangnglawankowe.Mungwenehnaadhiku,lankita bakallunganinggalkowe”Yusufmangsuli,“DemiSang PrabuPringonkanggesang,sanajankabehrajaingKanaan padhanglumpukkarokowe,koweorabakalngrebut dhewekesakatanganku.”

14Saiki,saikilungaamenyangomahebapakmu,lan kakangmubakaldadiabdiku,amargadhewekewis ngrampokkratonerajaLanYehudatakon,"Apaurusanmu utawakarowatakeraja?Mesthinerajangirimsakakratone, menyangsaindengingnegara,peraklanemasminangka hadiahutawabiaya,lankoweisihngomongbabagan cangkirmusingkoklebokakeingkanthongekakangkulan ujarmanawadhewekewisnyolongsakakowe?"

15GustiAllahngedohakesadulurkitaBenyaminutawa salahsijisakaturuneAbrahamnindakakeperkaraiki kanggonyolongsakakowe,utawasakasapawae,ora preduliraja,pangeran,utawasapawae.

16Mulané,mandhegatuduhaniki,supayasaklumahing bumiorakrungutembungmu,singkandha,'RajaMesir padukarowong-wongmaumungmergadhuwitsithik,'lan nuduhwong-wongmaulannjupuksedulurédadibatur.

17Yusufbanjurmangsuli,"Jupukcangkirikilanlungaa sakaaku,lantinggalnaadhimudadibaturtukon,amarga ikuukumanemalingyendadibaturtukon"

18Yehudabanjurkandha,"Yagenekoweoraisinkaro omonganmu,ninggalakeadhikulannjupukcangkirmu?

Sanadyankowemenehicangkirmumarangaku,utawa sewukalilipat,akuorabakalninggalakeadhikukanggo dhuwitsingditemokakeingtanganesapawae,supayaaku oramatiamargadheweke"

19Yusufmangsuli,"Yagenekoweninggaladhimulan ngedoldhewekerongpuluhkepingperakngantisaiki,lan yagenekoweoranindakakesingpadhamarangadhimu iki?"

20.Yehudabanjurkandha,“PangeranYehuwahkangdadi seksiingantaraneakulankowe,yenkitaorasenengkaro peperanganmu;mulanesaikiwenehanaadhikulanang marangaku,supayaakulankowepadhalungatanpa regejegan”

21Yusufmangsuli,"Sanajanpararajaingtanahikipadha nglumpuk,mesthiorabakalbisangrebutadhimusaka tanganku"Yéhudakandha,"Apasingkudukitakandhani marangbapakku,nalikabapakkuweruhadhikuoramelu kita,lanbakalsusahamargadhèwèké?"

22Yusufbanjurmangsuli,"Ikiprekarasingkudu kokkandhakakemarangbapakmu,'Taliwismetusawise ember.'"

23WongYehudabanjurkandha,"Padukapunikapancen raja,denepunapapanjenenganngendikamakaten,saha maringiputusaningkangbohong?Bilairajaingkangkados panjenengan"

24Yusufbanjurmangsuli,"Oraanaputusansingsalahing tembungsingdakkandhakakebabagankakangmuYusuf, amargakowekabehwisngedoldhewekemenyangwong Midiankanthiregarongpuluhkepingperak,lankowe kabehoragelemngandhanibapakmulankandhamarang dheweke,'Kewanbuaswisnguntaldheweke,Yusufwis dicabik-cabik'"

25Yehudabanjurkandha,"Lah,geniSemmurubingatiku, saikiakubakalngobongkabehtanahmunganggogeni" Yusufmangsuli,"MesthiTamar,adhineiparmu,sing matenianak-anakmulanang,singmatenigeniSikhem"

26Yehudabanjurkandha,"Yenakunyabutrambutkusiji wae,akubakalngebakiMesirnganggogetihe"

27Yusufbanjurmangsuli,"Kayamangkonoadatmu,yaiku tumindakkayasingkoklakonimarangadhimusingkokdol mau,yaikunyemplungakeklambineinggetihlannggawa menyangbapakmusupayadhewekebisakandhayenana kewangalaksingnguntaldhewekelanikigetihe"

28NalikaYehudakrungubabiki,dhewekenesubangetlan nesunekobongingnjeroati,lananawatuingngarepe, bobotekira-kirapatangatussyikal,lannesuneYehuda kobonglandhewekenjupukwatukasebutingtanganesiji

lanmbuwangmenyanglangitlannyekelnganggotangan kiwane.

29Sawisékuwi,watumaudilebokakéingsangisorésikilé, landhèwèkélungguhingndhuwurénganggokekuwatané kabèh,lanwatumaumalihdadibledugmergakekuwatané wongYehuda

30YusufweruhtumindakéYudahlandhèwèkéwedi banget,nangingdhèwèkéndhawuhiManasye,anaké,lan dhèwèkéuganindakakéwatuliyanékayatumindaké Yudah,lanYudahkandhamarangparasaduluré,"Aja ngantianasingngomong,wongikiwongMesir,nanging amarganindakakéikidhèwèkékalebukulawarga bapakku."

31Yusufbanjurngandika,"Oramungkowésingdiparingi kekuwatan,amargakitaikiugawongsingkuwat,lan kenapakowékokgumunggungtinimbangkitakabèh?" YéhudabanjurkandhamarangYusuf,"Akundedonga supayakowéngongkonadhikulungalanajangrusak negaramudinaiki."

32Yusufbanjurmangsuli,"Lungaalankandhaamarang bapakmu,yènkéwangalakwisnguntaldhèwèkékayasing wiskokomongkébabadhimuYusuf."

33YehudabanjurkandhakaroNaftali,sadulure,lan dhewekekandha,"Enggallunga,etungenkabehlurunglurungingMesirlanmrenelancritaknamarangaku." Simeonkandha,"Ajangantiperkaraikidadimasalah kanggokowe;saikiakubakalmunggahmenyanggunung lannjupukwatugedhesijisakagunungkasebutlan nggempursabenwongingMesir,lanmatenikabehwong singanaingkono"

34Yusufkrungukabehtembungsingdiomongakepara sadulure,lanpadhaorangertiyenYusufngerti,amarga padhangirayenYusuforabisangomongnganggobasa Ibrani.

35Yusufwedibangetkaroomonganéparasaduluré, supayaajangantiMesirdirusakYusufbanjurndhawuhi Manasye,anaké,"Saikikowécepet-cepetlungalan kumpulnakabèhwongMesirlankabèhwongsinggagah prakosa,supayapadhatekanumpakjaranlanmlaku,sarta nggawapirantimusikapawaé."Manasyebanjurlungalan nindakkékuwi

36NaftalibanjurlungamiturutpréntahéYéhuda,merga Naftalisikiléènthèngkayamenjanganlanangsingcepet, landhèwèkémlakuingndhuwurwulèngandumlanora bakaltugelingsangisorédhèwèké

37.PanjenenganebanjurlungalanngetungkabehlurunglurungingMesir,lannemokakeyenanarolaslurunglurung,lanpanjenenganecepet-cepettekalanngandhani Yehuda,lanYehudakandhamarangparasadulure,"Cepetcepetlansabenwongnganggopedhangeingpinggangelan kitabakalngliwatiMesir,lanngalahakekabeh,lanoraana singkari."

38LanYehudakandha,"Lah,akubakalngrusaktelung lurung-lurungnganggokekuwatanku,lankowékabèh bakalngrusaksijilurung-lurung"NalikaYehudangomong babiki,wong-wongMesirlankabèhwongsinggagah prakosapadhanyedhakiwong-wongmaukaronggawa macem-macempirantimusiklankarosurak-suraksing banter

39Cacahéanalimangatusprajuritberkudalansepuluh èwuprajuritinfantri,lanpatangatuswongsingbisaperang

tanpapedhangutawatumbak,mungnganggotanganlan kekuwatané.

40Lankabehwongsinggagahprakosapadhatekakaro badaigedhelansurak-surak,lankabehpadhangepungpara putraneYakublannggawedhewekewedi,lanlemah gonjang-ganjingkrunguswaranesurak-surakmau

41NalikaparaputraneYakubndelengpasukan-pasukaniki, dhewekepadhawedibangetkaronyawane,lanYusuf nindakakeikusupayaparaputraneYakubwedilanbisa tentrem

42Yehudaweruhsadulur-sadulurewadonsawatarapadha wedibanget,banjurkandhamarangparasaduluremau: “Yagenekowepadhawedi,denesih-rahmateGustiAllah nunggilkarokita?”NalikaYehudaweruhkabehwong MesirngepungdhewekemiturutprentaheYusufkanggo medenidheweke,Yusufmungmelingmarangdheweke, pangandikane:“Ajangantianawongsiji-sijiasingkena ndemekwong-wongmau”

43Yehudabanjurcepet-cepetngunuspedhange,sarta nguwuh-uwuhbanterlangetir,banjurnyerangnganggo pedhange,banjurmlumpatinglemahlanisihterus mbengokmarangwong-wongkabeh.

44Nalikapanjenenganenindakakebabiku,Pangeran YehuwahndadosakerasawediingYehudalanpara sadulure,parapahlawanlankabehwongsinganaing sakubenge

45Wong-wongmaupadhamlayukrunguswaranewongwongmau,padhawedibangetlanpadhatibasijilansijine, lanakehwongsingmatinalikatiba,lanpadhamlayusaka ngarepeYehudalanparasadulurelansakangarepeYusuf 46Nalikapadhamlayu,Yehudalanparasadulurengoyak wong-wongmaumenyangkratoneFiraun,lankabehpadha bisalolos,lanYehudalungguhmanehingngarepeYusuf lannggeromarangdhewekekayasinga,lannjeritbanter bangetmarangdheweke

47Swaranejeritankeprungusakakadohan,lankabeh wongingSukotkrungu,lankabehwongMesirgemeter krunguswaranejeritankasebut,lantembok-tembokMesir lantanahGosyenugaambrukamargagoncanganbumi,lan Firaunugatibasakatahtaneinglemah,lankabehwanita singngandhutingMesirlanGosyenugakegugurannalika krunguswaragoncangankasebut,amargadhewekewedi banget.

48SangPrabuPringonbanjurutusan,matur:“Apa kedadeansingkedadeyaningtanahMesirdinaiki?” Wong-wongmaubanjurpadhasowanlannyritakakekabeh maumarangSangPrabuPringonwiwitwiwitannganti pungkasan,mulaSangPrabuPringonkagetlangumun banget

49Nalikakrungukabehmau,rasawedinesayatambah, muladhewekeutusannemoniYusuf,kandhane,"Kowé nggawawongIbranimrenekanggonumpeskabehwong Mesir;apasingarepkoklakonikaroabdimalingkuwi?

Kowékudunglilanidhèwèkélungakaroparasaduluré,lan ajangantikitamatimergasakapialané,yaikukita,kowé lankabehwongMesir"

50Lanyenkoweoragelemnindakakeiki,buwangen kabehbarang-barangkusingaji,lanlungaabarengkaro wong-wongmaumenyangtanahe,yenkoweseneng, amargadinaikidhewekebakalngrusakkabehnegarakulan matenikabehbangsaku;malahkabehwanitaMesirwis

keguguranamargajeritane;delengenapasingwis ditindakakemungkanthibengoklanngomong,luwihluwihyendhewekeperangnganggopedhang,dheweke bakalngrusaktanahkasebut;mulasaikipilihapasing dikarepake,apaakuutawawongIbrani,apaMesirutawa tanahwongIbrani

51LanpadhasowanlanngandhaniYusufkabeh pangandikaneSangPrabuFiraunbabagandheweke,lan YusufwedibangetkaropangandikaneSangPrabuFiraun lanYehudalanparasadulureisihngadegingngarepe Yusufkanthinesulannesubanget,lankabehputrane YakubpadhanggeromarangYusuf,kayaswaranesegara lanombake.

52Yusufwedibangetkaroparasadulurelanmergasaka SangPrabuPringon,mulaYusufnggolekialesankanggo ngenalakeawakemarangparasadulure,supayaajanganti padhangrusakkabehMesir

53YusufbanjurndhawuhiManasye,putrane,supaya ManasyenyedhakiYehuda,numpangaketanganeing pundhake,lannesuneYehudabanjursirep

54Yehudabanjurkandhakaroparasadulure,"Ajanganti anawongsingngomongyenikitumindakewongenom Mesir,amargaikipakaryanekulawargabapakku"

55YusufweruhlanngertinèknesunéYéhudawisliré, mulanédhèwèkényedhaklanngomongkaroYéhuda nganggobasasingalus

56YusufbanjurkandhamarangYehuda,"Pancenbener omonganmulandinaikikowewismbuktekake omonganmubabagankekuwatanmu,lanmuga-mugaGusti Allahmusingkeparengmarangkowe,nambahi karahayonmu;nangingcritaknakanthitemen-temen kenapasakaantaranekabehsedulurmukowepadukaro akuamargabocahiki,amargaoraanasiji-sijiawongsing ngomongkaroakubabaganbocahiki."

57YehudamangsuliYusuf,"Kowémesthingertinèkaku singdaditanggungjawabébapaknékanggobocahikiYèn akuoranggawadhèwèkémréné,akubakalnanggung kaluputanéselawasé"

58Mulaneakuwisnyedhakikowesakaingantaranepara sadulurkukabeh,amargaakuweruhyenkoweoragelem nglilanidhewekelungasakakowe;mulanesaikiakumugamugaolehsih-rahmatsakakowe,supayakowengutus dhewekelungabarengkaroaku,landelengenakubakal tetepdadipenggantine,kanggongladenikoweingapawae singkokkarepake,amargamenyangngendiwaekowe ngutusaku,akubakallungangladenikowekanthitenaga singgedhe

59Saiki,kirimnaakumenyangrajasingkuwasasingwis mbrontakmarangkowé,lankowébakalngertiapasing bakalDaktindakakemarangdhèwèkélannegarané;sanajan dhèwèkéduwépasukanberkudalaninfantriutawawong singkuwatbanget,akubakalmatènikabèhlannggawa sirahérajamenyangngarepmu

60Apakowéorangertiutawaorakrungunèkleluhurkita AbrahamkaroabdinéEliezernggempurkabèhraja-raja Elamkarowadya-balanémungsakwengi,oraanasiji-sijia singisihurip?Lanwiwitdinakuwikekuwatanéleluhur kitadiwènèhakémarangkitaminangkawarisan,kanggo kitalanturunankitaselawasé

61Yusufbanjurmangsuli,"Kowéngomongsingbener,lan oraanagorohingcangkemmu,amargawisdikabarinèk

wongIbranikuwinduwékekuwatanlanGustiAllah senengbangetkarowong-wongkuwi,lansapasingisa ngadeganaingngarepéwong-wongkuwi?"

62Nanging,kanthisaratiki,Akubakalngutussadulurmu lanang,yenkowegelemnggawasadulurelanangmenyang ngarsaku,putraneibune,singkokkandhakakeyendheweke wislungasakakowemenyangMesir;lanbakalkelakon nalikakowenggawasadulurelanangmarangaku,Aku bakalnjupukdhewekeminangkagantine,amargaoraana siji-sijiasakakowesingdadijaminankanggodheweke marangbapakmu,lannalikadheweketekamarangaku, Akubanjurbakalngutussadulurelanangsingwisdadi jaminanmu.

63NalikaYusufngucapmangkonomau,Yehudabanjur nesubangetmarangYusuf,mripatengantigetihenmerga sakanesu,sartakandhamarangparasadulure:“Yagene wongikidinaikingupayakarusakanedhewelankabeh wongMesir?”

64SimeonmangsuliYusuf,"Apaakulanpanjenenganora wisngandhanipanjenenganwiwitaneyenakulan panjenenganorangertipapansingdituju,apa panjenenganewismatiutawaisihurip,lankenapabendara kulangendikakayangene?"

65YusufndelengraineYehuda,ngertiyennesunewiwit murubnalikaYudaskandhakarodheweke,"Gawanen adhimuliyane,duduadhimuiki"

66Yusufbanjurkandhamarangparasadulure,"Mesthi kowékandhanèkadhimuwismatiutawailang,saikinèk akunyelukdhèwèkédinaikilandhèwèkétekasadurungé kowé,apakowégelemmenehakedhèwèkémarangaku minangkagantinéadhiné?"

67Yusufwiwitngomonglannyeluk,Yusuf,Yusuf,dina ikisowanaingngarsaku,lanngadhepmarangsadulursadulurmulanlungguhaingngarepe.

68NalikaYusufngandikamangkonoanaingngarepepara sakabat,sabenwongpadhamandengmadhepmadhepsing beda-bedakanggondelengsakangendiYusufbakalteka.

69Yusufmirsanitumindakéwong-wongmaukabèh, banjurkandha,"Yagénékowépadhandeleng-ndelengwaé?

AkuikiYusufsingkokdolmenyangMesir,mulanéaja susahkowéngedolaku,mergaGustiAllahngutusaku ndhisikikowéminangkapitulungannalikamangsa paceklik."

70NalikakrungupangandikaneYusuf,parasadulure padhawedibangetmarangYusuf,lanYehudaugawedi bangetmarangYusuf.

71NalikaBenyaminkrungutembung-tembungeYusuf, dhewekeanaingngarepeparasadulureingnjeroomah,lan BenyaminmlayumenyangYusuf,sadulure,banjur ngrangkullanngrangkulguluYusuf,lanpadhanangis

72NalikaparasadulureYusufweruhyenBenyamin ngrangkulguluneadhinelannangisbarengkarodheweke, dhewekeugangrangkulYusuflanngrangkuldheweke, sartapadhanangisbanterbarengkaroYusuf

73LanswarakeprunguingkulawarganeYusufyen dhewekeikusadulur-sadulureYusuf,lanikundadekake Firaunsenengbanget,amargadhewekewedikarodheweke yendhewekebakalngrusakMesir

74LanFiraunngutusparaabdinemarangYusufkanggo ngucapakeselamatbabaganparasaduluresingwisteka marangdheweke,lankabehpanglimatentaralanpasukan

singanaingMesirtekakanggobungahkaroYusuf,lan kabehwongMesirbungahbangetbabaganparasadulure Yusuf

75SangPrabuFiraunbanjurngutusparaabdinemenyang Yusuf,pangandikane:“Kandhaamarangsadulursadulurmusupayanjupukkabehbarang-barangelansupaya padhasowanmarangingngarsaningsun,lanIngsunbakal mapanakedhewekeingpanggonansingpalingapiking tanahMesir,lanwong-wongmaunindakakemangkono”

76Yusufbanjurdhawuhmarangwongsingditugasake ngurusomahesupayanggawahadiahlansandhangan marangparasadulure,landhewekenggawaakeh sandhangansingawujudjubahkratonlanakehhadiah,lan Yusufmbagi-mbagisandhangankasebutmarangpara sadulure

77Landhèwèkémènèhisabensedulurésandhanganemas lanpérak,lantelungatusdhuwitpérak,lanYusufdhawuh supayakabèhpadhanganggosandhanganiki,landigawa menyangngarsanéFiraun.

78BarengSangPrabuFiraunmirsayensadulur-sadulure Yusufkabehikuwongkanggagahprakosalankatonayu, banjurbungahbanget.

79Sawisékuwi,wong-wongmaubanjurpadhalungasaka ngarsanéFiraunmenyangtanahKanaan,menyangomahé bapakné,lanseduluréBenyaminugaanaingkono.

80Yusufbanjurngadeglanmenehisawelaskretasaka Firaunmarangwong-wongmau,lanYusufmenehikretakretanemarangwong-wongmau,singditumpakinalika dinadhewekedinobatkaningMesir,kanggonggawa bapaknemenyangMesir;lanYusufngirimsandhangan marangkabehanak-anakesadulur-saduluremiturutcacahe, lansatuskepingperakkanggosabenwong,landheweke ugangirimsandhanganmarangparagarwanesadulursaduluresakasandhangangarwaneraja,landheweke ngirim

81Lansabensedulurédiwènèhisepuluhwongsupaya lungamenyangtanahKanaan,ngladènianak-anakélan kabèhduwèkénalikaarepmenyangMesir

82Yusufbanjurngirimsandhangansepuluhpangkonliwat tanganeBenyamin,sadulure,kanggoputra-putranesepuluh, bageansingluwihdhuwurtinimbanganak-anakeYakub liyane

83Lansabenwongpadhangirimsèketdhuwitpéraklan sepuluhkrétaperang,mergasakakarepéFiraun Panjenenganéugangirimmenyangbapaknésepuluhkuldi wadonsingdimomotibarang-barangmewahingMesir,lan sepuluhkuldiwadonsingdimomotigandum,roti,lan pangankanggobapakné,lankanggokabèhwongsing ndhèrèkdhèwèkéminangkabekalkanggolelungan 84Landhewekengirimsandhanganperaklanemas marangDinah,adhine,lanmenyanlanmur,langaharulan perhiasanwanitaakehbanget,landhewekengirimbarangbarangkasebutsakagarwaneFiraunmenyanggarwane Benyamin

85Lankabehsedulur-sedulure,ugabojo-bojone,diwenehi watuonikslanbedolium,lansakakabehbarang-barang singlarangreganeingantaranewong-wongMesirsing gedhe,oraanabarang-barangsinglarangreganesingisih anakajabasingdikirimYusufmenyangomahebapakne

86Sawisékuwi,Yusufngongkonparasadulurélunga,lan paraseduluréugalunga,sartadhèwèkéugangongkon saduluré,Benyamin,mèlu

87Yusufbanjurlungakarowong-wongmaukanggo ngiringiwong-wongmauingdalanmenyangtapelwates Mesir,landhèwèkédhawuhmarangwong-wongmau babaganbapaknélankulawargané,supayapadhamenyang Mesir.

88Landhèwèkéngandikamarangwong-wongmau,"Aja padhapaduanaingdalan,amargaikisakaPangéran supayawongakèhikiorakeluwen,amargaisihanalimang taunpaceklikingtanahiki"

89Landhèwèkédhawuhmarangparasakabat, pangandikané,"NalikakowétekaningtanahKanaan,aja padhadadakansowanmarangbapakkuingprakaraiki, nangingtumindakamiturutkawicaksananmu."

90Yusufbanjurmandhegmrentahakemarangpara sakabate,landhewekebanjurbalimenyangMesir,lanpara putraneYakubpadhamenyangtanahKanaankanthirasa bungahlanbungah,sowanmarangbapakneYakub

91Lanpadhatekaningtapelwatesingtanah,lanpadha rembugansijilansijiné,"Apasingkudukitalakoniing prakaraikimarangbapakkita,amargayenkitadadakan tekamarangdhèwèkélanngandhaniprakaraiki,dhèwèké bakalwedibangetkarotembungkitalanorabakalpercaya karokita"

92Lanpadhamlakungantitekancedhakomah-omahé,lan padhanemoniSerach,putriAsyer,metunemonidhèwèké, lanbocahwadonmauapikbangetlanlicik,sartangerti caranemainharpa

93Lanpadhangundangdhewekelandheweketekaing ngarepe,landhewekengambungdheweke,landheweke njupukdhewekelanmenehiharpa,karongucap,Saiki lungaaingngarepebapakkita,lanlungguhaingngarepe, lantabuhharpa,lanucapnatembung-tembungiki

94Lanpadhadhawuhsupayadhewekemulihmenyang omahe,landhewekenjupukharpalancepet-cepetmlaku ingngarepe,landheweketekalanlungguhingsacedhake Yakub

95Landhèwèkémainlannembangkanthiapik,lanngucap kanthitembung-tembungsingmanis,Yusuf,pamangku isihurip,landhèwèkémréntahingsaindengingtanah Mesir,landurungmati.

96Landheweketerusmbalenilanngucapaketembungtembungkasebut,lanYakubkrungutembung-tembung kasebutlandhewekeseneng.

97PanjenenganéngrungokakénalikaYakubmbalèni kapingpindholankapingtelu,lankabungahanmlebuing atineYakubmergaleginetembung-tembungé,lanRohé Allahanaingdhèwèké,landhèwèkéngertiyènkabèh tembung-tembungéYakubikubener

98YakubbanjurmberkahiSerachnalikaSerachngucapake tembung-tembungikimarangdheweke,lanYakubkandha marangdheweke,"Putriku,muga-mugapatiorabakal ngalahakekowe,amargakowewisnguripakesemangatku; mungngomongamanehingngarepkukayasingwiskok omongake,amargakowewisnggaweakusenengkaro kabehtembungmu"

99Landhèwèkéterusnembangakétembung-tembungiki, lanYakubngrungokakélanikunyenengakédhèwèké,lan dhèwèkébungah,lanRohéGustiAllahanaingdhèwèké

100Nalikapanjenenganeisihngandikakarodheweke,para putranepadhasowanmarangpanjenenganekarojaran, kretaperang,sandhangankraton,lanparaabdikangmlayu ingngarepe.

101Yakubbanjurngadegnemoniparaputrane,lanweruh paraputranenganggosandhangankratonlandheweke weruhkabehbandhasingdikirimYusufmarangdheweke 102Lanpadhamaturmarangdhèwèké,"Padukamugi kersaparingpirsabilihsadhèrèkkulaYusuftaksihgesang, lanpanjenenganipuningkangnguwasanisalumahingtanah Mesir,lanpanjenenganipuningkangngandikadhateng kulakadosingkangkulacariyosakendhateng panjenengan."

103LanYakubkrungukabehtembungeputra-putrane, atinedeg-degankrungutembung-tembunge,amarga dhewekeorabisapercayangantidhewekendelengkabeh singdiwenehakeYusuflanapasingdikirim,lankabeh pratandhasingdiomongakeYusufmarangdheweke

104Lanpadhambukakanaingngarepe,lannuduhake kabehsingdikirimYusuf,padhamenehakemarangsaben wongapasingdikirimYusuf,landhewekengertiyen dhewekewisngomongsingbener,landhewekebungah bangetkarocritaneputrane

105Yakubbanjurkandha,"Wiscukupkanggoakuyen anakkuYusufisihurip,akubakallunganemonidheweke sadurungeakumati"

106Lanputra-putranepadhanyritakakekabehsingwis kedadeyan,lanYakubkandha,AkuarepmenyangMesir kanggonemonianakkulanturune

107Yakubbanjurngadeglannganggosandhangansing dikirimYusuf,lansawisewisaduslancukurrambute, dhewekenganggoserbansingdikirimYusuf

108LankabehwongingkulawarganeYakublanpara garwanepadhanganggosandhangansingdikirimYusuf marangdheweke,lanpadhabungahbangetamargaYusuf isihuriplandhewekemrentahingMesir,

109LankabehwargaKanaankrungubabiki,lanpadha tekalanbungahbangetkaroYakubamargadhewekeisih urip

110Yakubbanjurnganakakepestakanggowong-wong mautelungdina,lankabehrajaKanaanlanpara bangsawaningtanahkonopadhamanganlanngombesarta bungah-bungahanaingkulawarganeYakub.

BAB55

1SawisékuwiYakubkandha,“Akuareplunganemoni anakkuingMesir,banjurbakalbalimenyangtanahKanaan singwisdingandikakakédéningGustiAllahmarang Abraham,amargaakuorabisaninggaltanahkelairanku” 2LahpangandikanéPangéranmarangdhèwèké,"Kowé lungamenyangMesirkarosakluwargamukabèhlan manggonaingkana,ajawedilungamenyangMesir,merga Akubakalndadèkakékowébangsagedhéingkana"

3Yakubbanjurngucapingsajroningatiné,"Akuarep lunganilikianakku,apaisihanarasawedimarangGusti AllahingantaranéwongMesirkabèh."

4GustiAllahngandikamarangYakub,“Ajawedikaro Yusuf,amargadhèwèkéisihtetepsetyangladèniAku, kayasingkokkarepaké.”Yakubbungahbangetkaroanaké.

5IngwektuikuYakubmrentahakeparaputranelan kulawarganesupayalungamenyangMesirmiturut pangandikaneGustimarangdheweke,lanYakubbanjur budhalkaroparaputranelankabehkulawargane,lan dhewekemetusakatanahKanaansakaBersyeba,kanthi rasabungahlanbungahingati,landhewekebanjur menyangtanahMesir

6NalikawiscedhakMesir,YakubngutusYehudandhisiki nemoniYusufsupayabisanuduhakekahananingMesir, lanYehudanindakakemiturutpiwelingebapakne,lan dhewekecepet-cepetmlayulannemoniYusuf,lan dhewekenemtokakepapaningtanahGosyenkanggokabeh kulawargane,lanYehudabalilannemonibapakneliwat dalan

7Yusufbanjurngrakitkretaperange,lannglumpukake kabehprajurite,abdine,lankabehpejabatMesirsupaya bisanemonibapakneYakub,lanprentaheYusuf diumumakeingMesir,ujar,"Sapawaesingoranemoni Yakubbakalmati."

8EsukeYusufbudhalkarokabehwongMesir,balatentara singgedhelankuwat,kabehnganggosandhanganlenaalus lanwungu,sartapiranti-pirantiperaklanemas,sarta piranti-pirantiperange

9LankabehpadhalunganemoniYakubkaromaneka warnapirantimusik,karokendhanglanrebana,nyebarmur langaharuingsadawanedalan,lankabehpadhalungakaya mangkono,lanbumigonjang-ganjingkrunguswarane wong-wongmau.

10LankabehwanitaMesirpadhamunggahingpayon MesirlaningtembokkanggonemoniYakub,laningsirahe YusufanamakuthakratoneFiraun,amargaFiraunwis ngirimmakuthaikumarangdhewekekanggodienggo nalikadhewekearepnemonibapakne

11NalikaYusuftekaningcedhakebapakne,wismehseket asta,banjurmudhunsakakretalanmlakumenyang bapakneBarengkabehpejabatMesirlanparabangsawan weruhyenYusufwismlakumenyangbapakne,dheweke ugamudhunlanmlakumenyangYakub

12NalikaYakubnyedhakikemaheYusuf,Yakubweruh kemaheYusufsinglaginyedhakidheweke,laniku ndadekakedhewekesenenglanYakubgumun 13YakubbanjurtakonmarangYehuda,"Sapawongsing dakdelenganaingkemahMesirnganggojubahkraton, nganggoklambiabangbanget,lannganggomakutha kraton,singmudhunsakakretaperangelantekanyedhaki kita?"Yehudamangsulibapakne,"IkuputramuYusuf, raja"Yakubbungahbangetndelengkamulyaneputrane 14Yusufbanjurnyedhakmarangbapaknélansujud marangbapakné,sartakabèhwongingkemahpadhasujud karoYakubngantitekanlemah

15Yakubmlayulancepet-cepetnemoniputraneYusuf, banjurngrangkulgulunelanngambungdheweke,lan banjurpadhanangis,lanYusufugangrangkulbapaknelan ngambungdheweke,lankabehwongMesirpadhanangis barengkarodheweke

16YakubbanjurkandhamarangYusuf,"Saikiakuarep matikanthibungahsawiséndelengraimu,lankowéisih uriplanmulya"

17ParaputraneYakub,paragarwane,anak-anakelanpara abdine,lankabehkulawarganeYakubpadhanangiskaro Yusuf,sartapadhangambungYusuflannangiskaroYusuf

18SawisékuwiYusuflankabèhwongébalimenyang Mesir,lanYakublananak-anakélananglankabèhwong singanaingomahépadhatekakaroYusufmenyangMesir, lanYusufmanggonakéwong-wongmauingpanggonan singpalingapikingMesir,yaikuingtanahGosyen.

19Yusufbanjurkandhamarangbapaknélanparasaduluré, "AkuarepsowanmenyangSangPrabuPringonlanmatur, 'Parasadulurkulankulawarganébapakkulankabèh barang-barangéwistekamrene,lansaikiwisanaingtanah Gosyen'

20Yusufbanjurnindakakemangkono,lannjupuksaka sadulur-sadulureRuben,IsakharZebulonlanBenyamin sadulure,banjurdigawamenyangngarsaneSangPrabu Pringon

21YusufbanjurmaturmarangSangPrabuPringon: “Sadulur-sadulurkulanbrayatebapakkulansakehing bandhane,bebarengankarowedhus-wedhuselansapisapinewistekasakatanahKanaan,arepmanggoning Mesir,amargapailanbangettumrapwong-wongmau.

22SangPrabuPringonbanjurngandikamarangYusuf: “Bapakmulansadulur-sadulurmupapannaingpanggonan singpalingapikingtanahiki,ajangantikowe ngecualikakeapasingbeciksakawong-wongmau,lan wenehanamanganwoh-wohansinglemuingtanahiki” 23Yusufbanjurmangsuli,"Lah,akuwismapanakewongwongmauingtanahGosyen,amargawong-wongmau pangon,mulanesupayapadhatetepanaingGosyen kanggongengonwedhus-wedhuse,kapisahsakawong Mesir"

24SangPrabuPringonbanjurngandikamarangYusuf: “Tumindakamarangsadulur-sadulurmuapakang diomongakemarangkowe”ParaputraneYakubbanjur padhasujudmarangSangPrabuPringon,lanbanjurpadha lungasakaingngarsanekanthitentrem,lanYusufbanjur nggawabapaknemenyangngarsaneSangPrabuPringon 25YakubbanjursowanlansujudmarangSangPrabu Pringon,sartaYakubbanjurmberkahiSangPrabuPringon, sartaSangPrabuPringonbanjurmiyos;Yakublanpara putranekabehlansakulawarganepadhamanggoningtanah Gosyen.

26Ingtaunkapindho,yaikuingtaunkapingsatustelung puluhumureYakub,Yusufnyukupikebutuhanebapakne, sadulur-sadulurelansakulawarganekabehkanthipangan miturutanak-anake,sajroneanapacekliklanpadhaora kekuranganapa-apa

27LanYusufmènèhimarangwong-wongmaubagean singpalingapiksakasakubengingtanah;singpalingapik ingMesirpadhadiduwènisajroneuripéYusuf;lanYusuf ugamènèhimarangwong-wongmaulanmarang sakulawarganébapakné,sandhanganlansandhangansaben taun;lanparaputranéYakubtetepanaingMesirkanthi tentremsajroneuripéseduluré.

28YakubtansahmanganingméjanéYusuf,Yakublan anak-anakéoraninggalakéméjanéYusufawanbengi, kajabaapasingdipangananak-anakéYakubingomahomahé

29LanwongMesirkabehmanganrotisajronemangsa pacekliksakaturuneYusuf,amargakabehwongMesir ngedolkabehbarangdarbekeamargasakapaceklik kasebut.

30YusufbanjurtukukabehtanahlantegalaningMesir kanggogolekpanganamargasakaSangPrabuPringon,lan YusufnyedhiyakakerotikanggokabehwongMesir sajronemangsapaceklik,lanYusufnglumpukakekabeh peraklanemassingtekakanggotukuganduming saindengingtanah,landhewekenglumpukakeakehemas lanperak,saliyanewatuoniks,bedoliumlansandhangan larangreganesingdigawamenyangYusufsakasaben wilayahtanahnalikadhuwiteentek

31Yusufnjupukkabehemaslanperaksinganaing tangane,kira-kirapitungpuluhlorotalentaemaslanperak, ugawatukrisopraslanbedoliumsingakehbanget,banjur Yusufmenyanglanndhelikakedadipatangbagean,lan dhewekendheliksijibageaningara-arasamuncedhak SegaraAbang,lansijibageaningpinggirkaliPerat,lan bageankatelulankapingpapatndhelikingara-arasamun madhepara-arasamunPersialanMedia

32Lanpanjenenganenjupuksapéranganemaslanpérak singisihkari,lanmenehakemarangkabèhsedulursedulurélanmarangsakèhingkulawarganébapakné,lan marangsakèhingwongwadoningkulawarganébapakné, lanliyanédigawamenyangkratonéSangPrabuPringon, kira-kirarongpuluhtalentaemaslanpérak

33Yusufbanjurmasrahakekabehemaslanperaksingisih anamarangSangPrabuPringon,lanSangPrabuPringon nyimpenikuingperbendaharaan,landina-dinapaceklik ilangsawiseikuingtanahkono,lanwong-wongmau nyebarlanpaneningsaindengingtanah,lanpadhaoleh jumlahsingpadhasabentaun;orakekuranganapa-apa

34YusufmanggoningMesirkanthitentrem,lankabeh tanahikuanaingsangisorekawicaksanane,lanbapakne lankabehsedulur-seduluremanggoningtanahGosyenlan ngrebuttanahiku

35Yusufwissepuhbanget,wistuwabanget,lanputrane loro,EfraimlanManasye,tetepmanggoningkulawargane Yakub,bebarengankaroanak-anakeYakub,sedulursedulure,kanggosinaubabdalaneGustilananggeranggere

36YakublanparaputranepadhamanggoningtanahMesir, ingtanahGosyen,lanpadhangenggonitanahkono,sarta padhabebranahanlantangkar-tumangkaringkono

BAB56

1YakubmanggoningtanahMesirpitulastaun,lanumure Yakubsatuspatangpuluhpitutaun.

2IngwektuikuYakubnandhanglarasingndadekake dheweketilardonya,muladhewekengutuslannimbali putraneYusufsakaMesir,lanYusuf,putrane,tekasaka MesirlanYusufsowanmarangbapakne

3YakubbanjurkandhamarangYusuflananak-anake, “Lahakubakalmati,lanGustiAllaheleluhurmubakal ngrawuhikowe,lannggawakowebalimenyangtanahsing wisdijanjekakedeningGustiAllahmarangkowelananakanakmusawisekoweMulane,nalikaakuwismati,kubura akuingguwasinganaingMakhpelaingHebroningtanah Kanaan,cedhakkaroleluhurku.

4Yakubbanjurndhawuhiparaputranesupayasumpah supayanguburlayoneanaingMakhpela,ingHebron,lan paraputraneugasumpahmarangdhewekebabiku.

5Lanpanjenenganedhawuhmarangwong-wongmau, pangandikane:“PadhangabektimarangPangeran Yehuwah,GustiAllahmu,amargaPanjenenganesing ngluwarileluhurmu,ugabakalngluwarikowesaka sakehingkangelan.”

6Yakubbanjurkandha,"Undhangnakabehanak-anakmu" Lankabehanak-anakeYakubpadhasowanlanlungguh anaingngarsane,lanYakubmberkahiwong-wongmau, sartangandikamarangwong-wongmau,"Pangeran Yehuwah,GustiAllaheparaleluhurmu,bakalmaringi kowesewukalilipatlanmberkahikowe,lanmuga-muga PanjenenganemaringiberkahkayadeneRamaAbraham" Lankabehanak-anakeYakubpadhametuingdinaiku sawisedhewekemberkahi

7EsukeYakubngundanganak-anakelanangmaneh,lan kabehpadhanglumpuklansowanmarangdhewekelan lungguhingngarepe,lanYakubingdinaikumberkahi anak-anakelanangsadurungeseda,sabenwongdiberkahi miturutberkahe;lahikuwiskatulisingkitabanggeranggeringPangeranYehuwahbabaganIsrael

8YakubbanjurkandhamarangYehuda,"Akungerti, anakku,yènkowéikuwongsinggagahprakosatumrap parasadulurmuKowékududadiratunéparasadulurmu, lananak-anakmubakaldadiratunéparasadulurésalawaslawase."

9Munganak-anakmulanangkududiajaringanggo gandhewalangegamanperangliyané,supayapadhabisa nglawansedulurésingbakalnguwasanimungsuhé.

10IngdinaikuugaYakubmrentahakemanehmarangpara putrane,pangandikane:“Dinaikiakubakaldiklumpukake karoparaleluhurku;gawanenakusakaMesir,lankuburna akuingguwaMakhpelakayasingwisdakprentahake marangkowe”

11Nangingakundedongasupayaajaanaanakmulanang singnggawaaku,mungawakmudhewe,lanikicarasing kudukoklakonimarangaku,nalikakowenggawajasadku menyangtanahKanaankanggonguburaku,

12Yehuda,IsakharlanZebulonbakalngusungusunganku ingsisihwetan;Ruben,SimeonlanGadingsisihkidul, Efraim,ManasyelanBenyaminingsisihkulon,Dhan, AsyerlanNaftaliingsisihlor

13Lewiajangantinggawabarang-barangmu,amarga dhewekelananak-anakebakalnggawapethiprajanjianing PangeranYehuwahkarowongIsraelingkemah,lanYusuf anakkuugaajangantinggawa,amargakayaraja, kamulyanebakalkayamangkono;nangingEfraimlan Manasyebakalnggentenidheweke

14Kayamangkonoanggonmunindakakemarangaku nalikakowenggawaakulunga;ajangantikowe nglirwakakeapawaesingdakprentahakemarangkowe;lan bakalkelakonnalikakowenindakakeikimarangaku, PangeranYehuwahbakalngeling-elingmarangkowelan anak-anakmuingsaburine

15Lankowé,anak-anakku,padhangajènanasedulurmu lansedulurmusijilansijiné,lanwènèhanaprentahmarang anak-anakmulanputu-putumusawisékowésupayapadha ngabektimarangPangéran,Allahéleluhurmu,selawasé.

16Supayakowélananak-anakmubisauripdawaingtanah ikisalawas-lawase,nalikakowénglakoniapasingapiklan beneranaingngarsanéPangéranAllahmu,sartangambah ingsakèhingdalansingditetepaké

17Lankowé,Yusuf,anakku,akunyuwunngapuramarang sedulur-sedulurmulankabèhtumindakalasingwis ditindakkémarangkowé,mergaGustiAllahwisngrancang ikikanggokepentinganmulananak-anakmu.

18Lananakku,ajangantikoweninggalakesadulursadulurmumarangwongMesir,lanajangantikowe nglaraniatine,amargaakumasrahakewong-wongmau marangtanganeGustiAllahlaningtanganmukanggo njagadhewekesakawongMesir;lanparaputraneYakub mangsulibapakne,"Dhuh,bapakku,kabehsingwis kokprentahakemarangaku,bakaldaklakoni;muga-muga GustiAllahmungnunggilkaroaku"

19Yakubbanjurkandhakaroanak-anakelanang:“MugamugaGustiAllahnunggilkarokowe,nalikakowepadha netepiingsakehingdalane;ajanyimpangsakadalane menyangtengenutawakiwa,sartanindakakeapasingapik lanbeneranaingngarsane”

20Amargaakungertimanawaakehmasalahlankangelan singnggegirisibakalnemonikoweingdina-dina pungkasaningtanahiki,yaanak-anakmulanputu-putumu, mungngabektimarangGustilanPanjenenganebakal nylametakekowesakakabehmasalah.

21LanbakalkelakonnalikakowéngetutakéGustiAllah kanggongladèniPanjenenganélanmulanganak-anakmu sawisékowé,lanputu-putumu,supayawanuhmarang Pangéran,mulaPangéranbakalngangkatkowélananakanakmudadiabdisakaingantaranéanak-anakmu,lan Pangéranbakalngluwarikowéliwattanganésakasakèhing kasangsaran,lanngiridkowémetusakaMesirlannggawa kowébalimenyangtanahleluhurmusupayabisanduwèni kanthiaman.

22Yakubwisoramelingmanèhmaranganak-anaké, banjurnglumpukakésikiléingpeturon,banjursédalan diklumpukakékaroparaleluhuré.

23Yusufbanjurngrangkulbapaknélannangis,sarta ngambungbapakné,karonguwuh-uwuhkanthiswaragetir, "Dhuhbapakku,bapakku."

24Paragarwaneputranelansakulawarganekabehpadha tekalannyedakYakub,sartapadhanangisidheweke kalawansorabanterbanget.

25ParaputraneYakubbanjurpadhangadegbebarengan, nyuwek-nyuweksandhangane,sartapadhanganggokarung ingbangkekane,banjurpadhasujudlannguwurakebledug ingsirahemenyanglangit

26BarenglelakonikudikabarakemarangOsnath,garwane Yusuf,dhewekebanjurngadeglannyangkingkarung,sarta dhewekekarokabehwongwadonMesirsingndherekake dhewekepadhanangisilanngadhuh-adhuhYakub.

27LanugakabehwongMesirsingkenalkaroYakub padhatekaingdinaikunalikakrungubabiki,lankabeh wongMesirpadhanangisngantipirang-pirangdina

28LanugasakatanahKanaanparawanitapadhatekaing MesirnalikakrunguyenYakubwisseda,lanpadhanangisi YakubingMesirpitungpuluhdina

29Sawisékuwi,Yusufmrentahaképaraabdiné,para dhokter,supayangbalsembapaknénganggomur, kemenyan,lankabèhjinisdupalanlengawangi,lanpara dhoktermaungbalsemYakubkayasingdipréntahaké Yusuf

30LankabehwongMesirlanparapinituwalankabeh wongingtanahGosyenpadhanangisilanngadhuh-adhuh

Yakub,lankabehputranelananak-anakekulawargane padhangadhuh-adhuhlanngadhuh-adhuhbapakneYakub ngantipirang-pirangdina

31Sawisépitungpuluhdinasawisénangis,Yusufkandha marangSangPrabuPringon,"Akuareplungangubur bapakkuingtanahKanaan,kayasingwisdijanjekake marangaku,lansawisékuwiakubakalbali"

32SangPrabuPringonbanjurutusanYusuf,dhawuhe: “Kowelungaalankuburabapakmukayakangwis didhawuhakelankayakangwisdijanjekakemarangkowe” Yusufbanjurbudhalkaroparasadulurekabehmenyang tanahKanaan,arepnguburbapakneYakub,bapakne,kaya kangwisdiprentahakemarangparasadulure.

33SangPrabuPringonbanjurdhawuhsupayadiumumake ingsaindengingMesir,mangkene:Sapawaesingoramelu YusuflanparasaduluremenyangtanahKanaankanggo nguburYakub,kudumati

34LankabehwongMesirkrungukabarsakaSangPrabu Firaun,lankabehpadhangadegbebarengan,lankabeh abdineSangPrabuFiraun,lanparapinituwaingkratone, lankabehpinituwaingtanahMesirpadhamunggahkaro Yusuf,lankabehpejabatlanparabangsawanSangPrabu FiraunpadhamunggahminangkaabdineSangPrabuYusuf, lanpadhalunganguburYakubingtanahKanaan

35ParaputraneYakubbanjurngusungusung-usungane, kangdienggongglethak;anak-anakepadhanindakakeapa kangdiprentahakedeningbapaknemarangYakub

36Petimaudigawesakaemasmurni,lansakubengedihias nganggowatukrisopraslanbedolium;lantutuppetimau digawesakatenunanemas,disambungakenganggobenang, laningsadhuwureanacantelanwatukrisopraslan bedolium

37Yusufbanjurmasangmakuthaemasgedhéingsirahé Yakub,bapakné,landhèwèkémasangtongkatemasing tangané,lanwong-wongmaungubengiusungankayaadat istiadatpararajanalikaisihurip

38LankabehpasukanMesirmlakuingngarepedheweke ingbarisaniki,wiwitanekabehwongsinggagahprakosa sakaFiraun,lanwong-wongsinggagahprakosasaka Yusuf,lansawiseikukabehwargaMesirliyane,lankabeh padhanganggopedhanglanklambiperang,lannganggo pirantiperang

39Wong-wongsingnangislansedhihpadhamlakusaka kadohanmadhepusungan,karonangislansambat,lan wong-wongliyanepadhangetutakeusungankasebut 40Yusuflankulawarganépadhanangislanngadegcedhak karousungan,sabenwongnganggoperhiasanédhéwédhéwélanpadhanganggogegamanperang.

41ParaabdineYakubsèketpadhamlakuingngarepe usungan,sartanyebarakemur,gaharu,lanmanekawarna lengawangiingsadawanedalan,lankabehputraneYakub singngusungusunganmlakuingndhuwurepabriklenga wangi,deneparaabdineYakubmlakuingngarepe nyebarakelengawangiingsadawanedalan

42Yusufbanjurmunggahkaropasukansingakehbanget, lansabendinapadhanindakakekayangonongantitekan tanahKanaan,lantekaningpapanpanutongandumAtad, singanaingsabrangebengawanYarden,lanpadhanangisi kanthisusahpayahbangetingpanggonankono

43PararajaingKanaanpadhakrungubabiku,banjur padhametusakaomahedhewe-dhewe,telungpuluhsiji

rajaingKanaan,lankabehpadhatekakaroparaabdine kanggonangisilanngidungakeYakub.

44PararajamaupadhandelengusunganeYakub,lan makuthaneYusufanaingndhuwure,lanpadhaugamasang makuthaneingusungane,lanngubengiusunganenganggo makutha

45Lankabehraja-rajaikipadhanganakaketangisansing gedhelanabotkaroparaputraneYakublanMesirkanggo Yakub,amargakabehrajaingKanaanngertikakendelane Yakublanparaputrane

46KabarmautekanmarangÉsau,yènYakubwismatiing Mesir,lanparaputranélanwongMesirkabèhpadha nggawalayonémenyangtanahKanaankanggongubur dhèwèké

47NalikaÉsaukrungubabiki,dhèwèkémanggoning pegununganSeir,banjurbudhalkaroparaputranélan kabèhrakyatélankabèhkeluargané,sawijiningbangsa singgedhébanget,lanpadhatekakanggonangisilan ngadhuh-adhuhYakub.

48NalikaÉsauteka,dhèwèkénangisikakangnéYakub, lankabèhwongMesirlanKanaanpadhatangilannangisi Yakubkanthisusahpayahingpanggonankuwi.

49YusuflanparasadulurenggawaYakub,bapakne,saka ingkono,lanbanjurmenyangHebronkanggongubur Yakubingguwasingdipanggonideningparaleluhure.

50LanpadhatekaningKireat-Arba,ingguwa,lannalika padhateka,EsaungadegkaroparaputranenglawanYusuf lanparasadulureminangkaalanganingguwa,karongucap, "Yakuborabakaldikuburingkono,amargaikuduweke kitalanbapakkita"

51.Yusuflanparasadulurekrungutembungeparaputrane Esau,banjurpadhanesubanget,lanYusufnyedhakiEsau lankandha,"Apategeseiki?RamaYakubmesthitukusaka kowekanthiregagedhesawiseIshakseda,saikirongpuluh limataunkepungkur,lanugakabehtanahKanaandituku sakakowelansakaanak-anakmu,lansakaturunmusawise kowe."

52Yakubtukutanahikukanggoanak-anakelanturune sawisedhewekeminangkawarisankanggosalawas-lawase, lanyagenekowengomongkayangonosaiki?

53Esaumangsuli,"Kowéikugorohlanngapusi,merga akuorangedolapa-apaduwekkuingtanahikikayasing kokomongké,lanadhikuYakubugaoratukuapa-apa duwekkuingtanahiki"

54EsaungomongkayangonokuwikanggongapusiYusuf nganggotembung-tembunge,mergaEsaungertinèkYusuf oraanaingkononalikaÉsaungedolkabèhbarangdarbéké ingtanahKanaanmarangYakub.

55YusufbanjurkandhamarangÉsau,"Bapakkuwis nulisakébarang-barangikimarangkowéingcathetantuku lanwisnyeksènicathetanikikaroparaseksi,landelengen barang-barangikianaingMesir."

56Esaumangsuli,"Gawanencathetané,kabèhsing koktemokakéingcathetankuwibakaltaktindakké"

57YusufbanjurnimbaliNaftali,sadulure,lanngandika, "Enggalenggal,ajamandheg,lanakundedongamarang kowesupayamlayumenyangMesirlangawanenkabeh cathetane;cathetantuku,cathetansingdisegellancathetan singmbukak,lanugakabehcathetanpisanansingisine kabehtransaksihaklair,jupukna."

58Lankowékudunggawawong-wongmaumrene,supaya kitabisangertisakawong-wongmausakèhingtembungé Ésaulananak-anakésingdiomongkédinaiki

59NaftalingrungokakeswaraneYusuflandhewekecepetcepetmlayumenyangMesir,lanNaftaliluwihentheng tinimbangmenjanganlanangliyanesinganaingara-ara samun,amargadhewekebisamlakuingndhuwurgandum tanpangremuk.

60NalikaÉsauweruhyènNaftaliwislunganjupuk cathetan-cathetanmau,dhèwèkélanparaputranésaya tambahnentangguwamau,lanÉsaulankabèhwongé padhamajuperangnglawanYusuflanparasaduluré

61LankabehputraneYakublanwong-wongMesirperang karoEsaulanwong-wonge,lanputra-putraneEsaulan wong-wongekalahingngarepeputra-putraneYakub,lan putra-putraneYakubmateniwong-wongeEsaupatang puluhwong

62LanKushimbinDan,binYakub,nalikasemanaana karoparaputraneYakub,nangingdhewekeadohkira-kira satusastasakapapanperang,amargadheweketetepkaro paraputraneYakubingsandhingeusunganeYakubkanggo njaga.

63LanChushimbisulanbudheg,nangingdhewekeisih ngertiswaranewong-wongsinglagikaget

64Landhèwèkétakon,"Yagénékowéoranguburwong mati,lanapasebabéikidadikegemparangedhé?"lan wong-wongmaumangsulitembung-tembungéÉsaulan anak-anaké;landhèwèkémlayumenyangÉsauingtengahtengahingperang,landhèwèkématèniÉsaunganggo pedhang,landhèwèkéngethoksirahé,lanpedhangmau mlumpatsakakadohan,lanÉsautibaingantaranéwongwongingperang

65NalikawongKushimnindakakebabiki,paraputrane YakubngalahakeparaputraneEsau,lanparaputrane YakubnguburbapakneYakubkanthipaksaingguwa,lan paraputraneEsaundelengiku

66YakubbanjurdikuburingHebron,ingguwaMakhpela singwisditukuAbrahamsakabaniHetkanggopakuburan, landhewekedikuburnganggosandhangansinglarang banget.

67Lanoraanarajasingnampapakurmatankayasing diwenehakeYusufmarangbapaknenalikaseda,amarga Yusufnguburdhewekekanthipakurmatansinggedhekaya nguburpararaja

68Yusuflanparasadulurepadhanganaknatangisanpitung dinakanggongurmatibapakne.

BAB57

1Sawisékuwi,turunanéÉsauperangkaroturunanéYakub, lanturunanéÉsauperangkaroturunanéYakubingHebron, lanÉsauisihmatilandurungdikubur.

2Perangantaranewong-wongmaudadiramebanget,lan paraputraneEsaukalahingngarepeparaputraneYakub, lanparaputraneYakubmateniparaputraneEsauwolung puluhwong,lanoraanasiji-sijiasingmatisakawongwongeYakub;lantanganeYusufngalahakekabehwongwongeEsau,landhewekenyekelZefo,putraneElifas, putraneEsau,lansèketwong-wongedaditawanan,lan dhewekengiketnganggorantewesi,lanmasrahakemarang paraabdinesupayadigawamenyangMesir

3NalikaparaputraneYakubwisngrebutZefolan bangsane,kabehwongsingisihanapadhawedibanget karonyawanesakaturuneEsau,supayaajangantidheweke ugaditawan,lankabehpadhamlayukaroElifasputrane Esaulanbangsane,karomayiteEsau,lanpadhanerusake dalanemenyangGunungSeir

4BarengtekaningPagununganSeir,banjurpadhangubur EsapingSeir,nanginglayoneoradigawamenyangSeir, amargalayonedikuburingpanggonanperangingHebron

5NalikaparaputraneEsaumlayusakangarepepara putraneYakub,paraputraneYakubngoyakwong-wong maungantitekaningtapelwatesSeir,nangingoraanasijisijiawongsingdipateninalikangoyakwong-wongmau, amargamayiteEsausingdigawanggawebingungwongwongmau,muladhewekemlayulanparaputraneYakub balisakakonolantekaningpanggonanesedulur-sedulure ingHebron,landheweketetepanaingkonoingdinaiku, laningdinacandhakengantidhewekelerensakaperang

6LaningdinakatelupadhanglumpukkabehbaniSeir wongHori,lanpadhanglumpukkabehwongsakawetan, wongakehkayawedhiingsegara,lanpadhalungalan mudhunmenyangMesirkanggoperangkaroYusuflan parasadulure,supayabisangluwariparasadulure

7YusuflankabehputraneYakubkrunguyenputraneEsau lanwong-wongsakawetanwistekaperangnglawan dhewekekanggongluwarisadulur-sadulure

8YusuflanparasaduluresartaparawongMesirsing kuwatpadhamajuperangingkuthaRameses,lanYusuf lanparasadulurepadhangalahakeparaputraneEsaulan wong-wongsakawetankanthihebat

9Lanpadhamatèniwongnematusèwusakawong-wong mau,lanpadhamatènisakehingwonggagahprakosasaka baniSeir,wongHori;munganasawetarasingisihkari,lan padhamatèniugaakèhbangetwongsakawétan,lansaka baniÉsau;lanÉlifasbinÉsau,lanwong-wongsakawétan kabèhpadhamlayusakangarepéYusuflanparasaduluré

10Yusuflanparasaduluréngoyakwong-wongmaunganti tekanSukot,lanwong-wongmauisihmatènitelungpuluh wongingSukot,lanliyanépadhabisaloloslanmlayu menyangkuthanédhéwé-dhéwé.

11YusuflanparasadulurésartaparapanggedheMesir padhabalisakaingkonokanthirasabungahlanbungah, amargamungsuhéwispadhadikalahake.

12ZefobinElifaslanwong-wongeisihdadibudaking MesirkanggoparaputraneYakub,lankasangsaranesaya tambah.

13NalikaparaputraneEsaulanparaputraneSeirbali menyangtanahe,paraputraneSeirweruhyenkabehwis tibaingtanganeparaputraneYakub,lanwong-wongMesir, amargaperangparaputraneEsau

14ParaputraneSeirbanjurkandhamarangparaputrane Esau,“Kowewisndelenglanmulanekowengertiyen kemahikidigawekanggokowe,lanoraanawongsing gagahprakosautawawongsingtrampilperangsingisih ana”

15Mulanésaikilungaasakatanahkita,lungaasakakita menyangtanahKanaanmenyangtanahpanggonané leluhurmu;kenapaanak-anakmubakalnduwèniakibat sakaanak-anakkitaingdina-dinapungkasan?

16NangingbaniEsaporagelemngrungokakemarangbani Seir,lanbaniSeirpadhamikirarepperangnglawan dheweke

17BaniÉsaubanjurngutuswongkanthirahasiamenyang Angeas,rajaAfrika,yaikuDinhaba,supayamatur, 18Kowékongkonanawongmusawatara,supayapadha tekamaraniaku,lanakubakalperangbarengkarobani Seir,wongHori,amargawong-wongmauwispadhasedya perangkaroakulanngusirakusakatanahkono

19RajaAngeassakaDinhabanindakakekayangono, amargaingjamansemanapanjenenganeramahkaroturune Esau,lanAngeasngirimlimangatusprajuritinfantrising gagahprakosamenyangturuneEsau,lanwolungatus prajuritberkuda

20BaniSeirbanjurutusanmenyangwong-wongsakasisih wétanlanwongMidian,kandhané,"Kowéwisweruhapa singditindakakebaniÉsaumarangkita,singmergasaka wong-wongmaukitamehkabèhpadhatumpes,nalika perangnglawananak-anakéYakub."

21Mulanésaiki,tekaalantulungiaku,lankitabakal nglawanwong-wongmaubebarengan,lankitabakalngusir wong-wongmausakatanahikilanmalesdendammarang sedulur-sedulurkitasingmatimergasakawong-wongmau ingperangnglawansedulur-seduluré,yaikuparaputrané Yakub.

22Kabehwongsakawetanpadhangrungokakekandhane baniSeir,lanbanjurpadhanempuhkira-kirawolungatus wongkangnggawapedhangterhunus,lanbaniEsau perangnglawanbaniSeiringara-arasamunParan

23NalikasemanabaniSeirngalahakebaniEsau,lanbani SeiringdinaikumatenibaniEsauingperangkasebut udakararongatuswongsakabangsaAngeas,rajaDinhaba 24Ingdinakapindho,baniEsautekamanehkanggo perangmanehnglawanbaniSeir,lanperangikisayasengit tumrapbaniEsau,lanikinggawedhewekekuwatirbanget amargabaniSeir

25NalikabaniEsauweruhyenbaniSeirluwihkuwat tinimbangkarodheweke,sawetarawongsakabaniEsau padhambaliklanmbantubaniSeirmungsuhe

26Ingperangkapindho,isihanawongsakabaniEsausing tiwasseketwoluingAngeas,rajaDinhaba

27Ingdinakatelu,baniEsaukrunguyensawetaraseduluré wisninggalwong-wongmaulanarepperangnglawan wong-wongmauingperangkapindho;lanbaniEsaupadha susahnalikakrungubabiki

28Wong-wongmaupadhakandha,"Apasingkudukita lakonimarangsedulur-sedulurkitasingwisnyingkirikita lannulungimungsuhkitasakabaniSeir?"BaniEsau banjurutusanmanehmenyangAngeas,rajaingDinhaba, matur,

29Kirimnawongliyamanehsupayakitabisaperang nglawanbaniSeir,amargabobotewiskapingpindholuwih abottinimbangkita

30LanAngeasngutusmanehmenyangbaniEsauudakara nematuswongsinggagahprakosa,lanwong-wongmau tekakanggombantubaniEsau

31Lansajronesepuluhdina,baniEsauperangmanehkaro baniSeiringara-arasamunParan,lanperangkasebutabot bangettumrapbaniSeir,lanbaniEsaumenangingwektu ikinglawanbaniSeir,lanbaniSeirdikalahakedeningbani

Esau,lanbaniEsaumateniudakararongewuwongsaka dheweke.

32LankabehprajuritbaniSeirpadhatiwasingperangiki, lanmunganabocah-bocahciliksingisihkariingkuthakuthane.

33WongMidianlanwong-wongsakasisihwetanpadha mlayusakapeperangan,lanpadhaninggalbaniSeirlan mlayunalikaweruhyenpeperangankasebutabotbanget, lanbaniEsaungoyakkabehwongsakasisihwetannganti tekaningtanahe

34LanbaniEsaumatenimanehkira-kirarongatusseket wonglansakabaniEsauanasingguguringperangkasebut kira-kiratelungpuluhwong,nangingbebayaikiteka marangdhewekeliwatsedulur-seduluresingmbaliksaka dhewekekanggombantubaniSeirwongHori,lanbani Esaukrungumanehbabagantumindakalasakasedulursedulure,landhewekesedhihmanehamargaperkaraiki

35Sawiséperang,baniÉsaubalilanmulihmenyangSeir, lanbaniÉsaumatèniwong-wongsingisihanaingtanah baniÉsau;paragarwalanbocah-bocahcilikugadipatèni, oraanasingditinggaluripkajabasèketbocahlananglan bocahwadonsingdiidinakeurip,lanbaniÉsauoramatèni wong-wongmau,lanparabocahlanangdadibaturé,lan parabocahwadondadibojoné

36BaniÉsaubanjurmanggoningSeir,panggonanébani Ésau,lantanahédiedollandikuwasani

37BaniEsaunjupukkabehbarangdarbekebaniSeiring tanahkono,ugawedhus-wedhuse,sapi-sapinelanbarangbarange,lankabehduwekebaniSeir,direbutdeningbani Esau,lanbaniEsaumanggoningSeirnggantenibaniSeir ngantisaiki,lanbaniEsaumbagitanahkasebutdadi pirang-pirangbageankanggolimangputraneEsau,miturut kulawargane

38Ingjamansemono,turuneEsaumutusakearepngangkat rajakanggonguwasanitanahsingwisdadiduwekeLan padharembugansijilansijine,"Orakayangono,amarga dhewekebakalnguwasanikitaingtanahkita,lankitabakal anaingsangisorepituturelandhewekebakalperang nglawanmungsuhkita,landhewekenindakake mangkono."

39LankabehturuneEsaupadhasumpah,matur,"Manawa oraanasadulur-saduluresingbakalnguwasanidheweke, kajabawongmancasingdudusedulur-sedulure,amarga kabehturuneEsaupadhanesubangetmaranganake, sadulure,lankancane,amargasakapialasingdialamisaka sadulur-sadulurenalikaperangnglawanbaniSeir."

40Mulanéanak-anakéÉsaupadhasumpah,"Wiwitdina ikuwong-wongmauorabakalmilihrajasakaantarané paraseduluré,nangingsakatanahmancangantisaiki"

41IngkonoanawongsakabangsaAngeas,rajaDinhaba; jenengeBelabinBeor,wongkanggagahprakosa,ayu rupane,lanwicaksanaingsakehingkawicaksanan,wong kangwicaksanalanpinternasehat;lanoraanawong Angeaskangkayadheweke

42LankabehturuneEsaunjupukdhewekelanngurapi dhewekelanpadhamakuthanidhewekedadiraja,lan padhasujudmarangdheweke,lanpadhamaturmarang dheweke,"Muga-mugaSangPrabuurip,muga-mugaSang Prabuurip"

43Lanpadhanggelarkainkafan,lansabenwongpadha nggawaanting-antingemaslanperakutawaali-aliutawa

gelang,lanpadhandadekakedhewekesugihbangeting peraklanemas,watuonikslanbedolium,lanpadhadigawe tahtakerajaan,lanpadhamasangmakuthakerajaaning sirahe,lanpadhambangunkratonkanggodhewekelan dhewekemanggoningkono,landhewekedadirajakanggo kabehturuneEsau

44Lanwong-wongAngeasnjupukupahperangsakabani Esau,laningwektuikupadhalungalanbalimenyang bendaraneingDinhaba

45BelanguwasanibaniÉsautelungpuluhtaunsuwéné, lanbaniÉsaumanggoningtanahkononggantènibaniSéir, lanpadhamanggonkanthitentremingkonongantisaiki

BAB58

1Lankedadeningtaunkapingtelungpuluhlorowong IsraelmudhunmenyangMesir,yaikuingtaunpitungpuluh sijiuripeYusuf,ingtaunikuugaFiraunrajaMesirseda, lanMagronputranedadirajanggentenidheweke.

2LanFiraundhawuhmarangYusufsadurungeseda supayadadibapakkanggoputrane,Magron,lanMagron kuduanaingsangisorepangopènanYusuflaning sangisorepenasihaté

3LankabehwongMesirsarujukyenYusufbakaldadiraja, amargakabehwongMesirtresnamarangYusufwiwit biyen,mungMagronputraneFiraunsinglungguhingtahta bapakne,landhewekedadirajaingjamansemana nggentenibapakne.

4Magronyuswapatangpuluhsijitaunnalikamiwiti mrentah,lanpatangpuluhtaundhèwèkémrentahingMesir, lankabèhwongMesirnyebutjenengéFiraunmiturut jenengbapakné,kayaadatsabenrajasingmrentahing Mesir

5NalikaFiraunnggentenibapakné,dhèwèkémasrahaké ukum-ukumMesirlankabèhurusanpamaréntahanmarang Yusuf,kayasingdipréntahakébapakné

6LanYusufdadirajaingMesir,amargadheweke nguwasanisakubengeMesir,lansakubengeMesiranaing sangisorepangreksanelaningsangisorepenasehate, amargasakubengeMesirluwihsenengmarangYusuf sawisesedaFiraun,lanwong-wongMesirbangettresna marangYusufkanggodadiratune

7Nanginganasawetarawongingantaranewong-wong mausingorasenengkarodheweke,ujar,"Oraanawong liyasingbakalnguwasanikita"Nangingkabeh pamrentahanMesiringjamansemanatetepdipasrahake marangYusuf,sawisesedaFiraun,dhewekedadipengatur, nindakakeapawaesingdikarepakeingsaindengingtanah tanpaanasingngganggu

8SakabèhéMesiranaingpangwasanéYusuf,lanYusuf perangkaromungsuh-mungsuhéingsakubengé,lan dhèwèkénelukakémungsuh-mungsuhé;ugakabèhtanah lankabèhwongFilistin,ngantitekantapelwatesKanaan, ditaklukakédéningYusuf,lankabèhanaingpangwasané lanwong-wongmaumènèhipajegsabentaunmarang Yusuf

9SangPrabuFiraun,rajaMesir,lenggahingdhampare nggentenibapakne,nangingpanjenenganeanaing sangisorekendalilanpitutureYusuf,kayadenewiwitane panjenenganeanaingsangisorekendalibapakne.

10PanjenenganéoramungmréntahingtanahMesirwaé, miturutpituturéYusuf,nangingYusufnguwasani sakubengingnagaranalikasemono,wiwitsakaMesir ngantitekankaligedhéPerat.

11Yusuftansahsuksesingsakehinglakune,lanPangeran YehuwahnunggilkaroYusuf,sartaPangeranYehuwah maringikawicaksanan,pakurmatan,kamulyan,lan katresnanmarangYusufingatiwongMesirlaning saindengingtanahMesir,sartaYusufngratonisalumahing nagarapatangpuluhtaunlawase

12LankabehnegaraFilistinlanKanaanlanSidon,laning sabrangebengawanYarden,padhanggawapisungsung marangYusufsajroneuripe,lankabehnegaraikuanaing tanganeYusuf,lanwong-wongmaunggawapisungsung sabentaunmiturutaturan,amargaYusufwisperang nglawankabehmungsuheingsakubengelanngalahake dheweke,lankabehnegaraikuanaingtanganeYusuf,lan YusuflenggahkanthiamaningdhampareingMesir 13Lanugakabehseduluré,anak-anakéYakub,manggon kanthitentremingtanahkono,sajroneuripéYusuf,lan padhabebranahanlantambahakèhbangetingtanahkono, lanpadhangabektimarangGustiAllahsajroneuripé,kaya singdipréntahakédéningbapaknéYakub

14Lankedadeansawisepirang-pirangdinalantaun,nalika baniEsaumanggonkanthitentremingtanahekaroBela, rajane,baniEsaudadisuburlantambahakehingtanah kasebut,landhewekemutusakekanggoperangkaropara putraYakublankabehwongMesir,lankanggongluwari sadulureZefo,putraneElifas,lanwong-wonge,amargaing wektuikudhewekeisihdadiabdineYusuf

15BaniÉsaubanjurkongkonanwongmenyangwongwongsakasisihwétan,supayapadhagawéprajanjiankaro wong-wongmauWong-wongsakasisihwétanpadhateka lanngajakwong-wongmauperangkarobaniÉsau menyangMesir

16Lanugaanawong-wongsakaAngeas,rajaDinhaba, singtekanemoniwong-wongmau,landhewekeuga ngirimutusannemoniparaputraneIsmaellanwong-wong mauuganemoniwong-wongmau

17LankabehwongikipadhanglumpuklantekaingSeir kanggombantubaniEsauingperang,lankemahikigedhe bangetlanabotkarowong,akehekayawedhiingsegara, udakarawolungatusewuwong,infantrilanpasukan berkuda,lankabehpasukanikimudhunmenyangMesir kanggoperangkaroparaputraYakub,lanpadha ngedegakekemahingcedhakRameses.

18Yusufbanjurbudhalkaroparasadulurekaropara prajuritMesir,kira-kiranematuswong,lanpadhaperang nglawanwong-wongmauingtanahRameses;lanpara putraneYakubingwektuikuperangmanehkaropara putraneEsau,ingtaunkapingseketparaputraneYakub mudhunmenyangMesir,yaikutaunkapingtelungpuluh jamanpamrentahaneBelamarangparaputraneEsauing Seir

19LanGustiAllahmasrahakekabehwongkanggagah prakosasakaEsaulanwong-wongsakawetanmarang tanganeYusuflanparasadulure,lanwong-wongsakabani Esaulanwong-wongsakawetanpadhadikalahakeing ngarepeYusuf

20LansakabaniEsaulanbani-baniwetansingtiwas,ana udakararongatusewuwongsingguguringngarepepara

putraneYakub,lanrajaneBelabinBeorgugurbarengkaro dhewekeingperang,lannalikabaniEsauweruhyenrajane wisguguringperanglanwismati,tanganedadiringkihing perang.

21YusuflanparasadulurelankabehwongMesirisih nyerangwong-wongturuneEsau,lankabehwongEsau wedikaroparaputraneYakublanpadhamlayusaka ngarepe.

22YusuflanparasadulurelanwongMesirkabehpadha ngoyakwong-wongmaungantilakunesedina,lanwongwongmauisihpadhamatènikira-kiratelungatuswong, lanterus-terusannggebugiwong-wongmauanaingdalan; sawiséikuwong-wongmaupadhamundursakakono.

23Yusuflanparasadulurekabehbanjurbalimenyang Mesir,oraanasiji-sijiasingilang,kajabawongMesirsing tiwasrolas.

24NalikaYusufbalimenyangMesir,dhèwèkédhawuh supayaZefolanwong-wongédiiketmanèh,lanwongwongmaudiiketnganggowesi,lanrasasedhihésaya tambah

25SakehingwongbaniEsaulanwong-wongsakasisih wetanpadhabalimenyangkuthanedhewe-dhewekanthi isin,amargakabehprajuritsingndherekakedhewekewis tiwasingperang

26NalikabaniEsauweruhyenratunewismatiingperang, dhewekecepet-cepetnjupukwongsakawong-wonging sisihwetan,jenengeYobabbinZerakh,sakatanahBozra, lanngangkatdhewekedadiratunggenteniBeladadiratune.

27YobabbanjurlenggahingdhampareBelaminangka rajanggentenidheweke,lanYobabmrentahingEdom nguwasanikabehturuneEsausepuluhtaun,lanturune EsauoraperangmanehkaroturuneYakubwiwitdinaiku, amargaturuneEsaungertikekuwataneturuneYakub,lan dhewekewedibangetkarowong-wongmau.

28NangingwiwitdinaikuturuneEsaupadhasengit marangturuneYakub,lanrasasengitlanmemungsuhan ikusayakuwatingantaranewong-wongmaungantisaiki.

29Sawisésepuluhtaun,YobabbinZerakhsakaBozramati BaniÉsaumilihwonglanangsingjenengéKusyamsaka tanahTéman,lanngangkatKusyamdadirajanggentèni YobabKusyamdadirajaingÉdom,ngwasanikabèhbani Ésausuwénérongpuluhtaun

30LanYusuf,rajaMesir,lanparasadulure,lankabeh wongIsraelmanggonkanthitentremingMesiringjaman semana,bebarengankarokabehanak-anakeYusuflanpara sadulure,oraanaalanganutawakacilakansingalalan tanahMesiringwektuikutentremsakaperangingjamane Yusuflanparasadulure.

BAB59

1IkiasmaneparaputraneIsraelsingmanggoningMesir, singpadhatekakaroYakubSakeheputraneYakubpadha tekaingMesir,sabenwongkarokulawargane

2Anak-anakéLéayaikuRuben,Simeon,Lewi,Yehuda, IsakharlanZebulon,sartaDina,adhinewadon

3Putra-putraneRakhelyaikuYusuflanBenyamin.

4Anak-anakéZilpa,abdinéLéa,yaikuGadlanAsyer

5Anak-anakéBilha,abdinéRahèl,yaikuDhanlanNaftali 6IkiturunekanglairanaingtanahKanaan,sadurunge padhatekaningMesirkaroYakub,ramane

7ParaputraneRubenyaikuHenokh,Palu,Kesronlan Karmi.

8ParaputraneSimeonyaikuYemuel,Yamin,Ohad, Yakhin,ZoharlanSaul,anakewongwadonKanaan.

9ParaputraneLewiyaikuGerson,KehatlanMerari,sarta sadulurewadonYokhebed,singlairnalikapadhamenyang Mesir

10ParaputraneYehudayaikuEr,Onan,Syela,Pereslan Zerah

11ErlanOnanmatiingtanahKanaan;lanparaputrane PeresyaikuHezronlanKamul

12ParaputraneIsakharyaikuTola,Pua,AyublanSamaria 13.Putra-putraneZebulonyaikuSered,ElonlanYakheel, lanputraneDanyaikuKusim

14ParaputraneNaftaliyaikuYakzeel,Guni,Yezerlan Silam.

15ParaputraneGadyaikuZifyon,Haggi,Syuni,Ezbon, Eri,ArodilanAreli

16Anak-anakeAsyeryaikuYimna,Yiswa,Yiswi,Beria lansadulurewadonSerah;lananak-anakeBeriayaiku KeberlanMalkiel

17ParaputraneBenyaminyaikuBela,Bekher,Asybel, Gera,Naaman,Akhi,Rosh,Mupim,ChupimlanOrd

18ParaputraneYusuf,singlairingMesir,yaikuManasye lanEfraim.

19SakehingtedhakeRamaYakubikuanapitungpuluh jiwa;yaikuwong-wongmaukangpadhatekakaroRama YakubmenyangMesirkanggomanggoningkono,sarta YusuflanparasadulurepadhamanggoningMesirkanthi tentrem,sartapadhamanganwoh-wohankangpalingapik ingMesirsajroneuripeYusuf.

20YusufmanggoningtanahMesirsangangpuluhtelu taun,lanYusufngratonisatanahMesirwolungpuluhtaun

21NalikaYusufwiscedhakkaroseda,banjurutusan nimbaliparasadulurelansakulawargane,lankabehpadha nglumpuklanlungguhanaingngarsane

22Yusufbanjurkandhakaroparasadulurelankarokabeh kulawarganebapakne,“Lahakuarepmati,lanGustiAllah mesthibakalngrawuhikowelanngeterakekowesaka tanahikimenyangtanahsingwisdijanjekakemarangpara leluhurmusupayadiparingakemarangdheweke”

23LanbakalkelakonnalikaGustiAllahrawuhlan ngeterakekowesakakenemenyangtanahleluhurmu, balung-balungkugawanensakakene

24YusufbanjurndhawuhiparaputraneIsraelsupaya sumpahkanggoturunesawisedheweke,pangandikane: “GustiAllahmesthibakalngrawuhikowelankowekudu nggawabalung-balungkusakakene.”

25Sawisékuwi,Yusuftilardonyaingtaunkuwiuga,taun kapingpitupuluhsijisawiséwongIsraèllungamenyang Mesir

26NalikaYusuftilardonyaingtanahMesir,yuswane satussepuluhtaunParasadulurelanparaabdinepadha ngadeglanngbalsemYusufkayaadatsabenePara sadulurelankabehwongMesirpadhanangisilayone pitungpuluhdinasuwene

27Yusufbanjurdilebokakeingpetimatikangkebak rempah-rempahlanwangi-wangian,banjurdikuburing pinggirkali,yaikuKaliSikhor,bebarengankaropara putranelansadulur-sadulurekabeh,lansakulawargane

bapaknekabehpadhanganakakeupacarapatangisanpitung dinakanggongurmatiYusuf.

28LankedadensawisesedaYusuf,kabehwongMesir wiwitmrentahbaniIsraelingjamansemana,lanFiraun, rajaMesir,singmrentahnggentenibapakne,njupukkabeh hukumMesirlanmimpinkabehpamrentahanMesir miturutpituture,landhewekemrentahkanthiamanmarang rakyate.

BAB60

1Nalikataunwiskliwat,yaikutaunpitungpuluhloro wiwitwongIsraelmudhunmenyangMesir,sawiseseda Yusuf,Zefo,putraneElifas,putraneEsau,mlayusaka Mesir,dhewekelanwong-wonge,lanpadhalunga

2LandhèwèkétekaingAfrika,yaikuDinhabah,menyang Angeas,rajaAfrika,lanAngeasnampaniwong-wongmau kanthipakurmatansinggedhé,landhèwèkéngangkat Zephodadipanglimatentarané.

3Zefoolehsih-rahmatsakaAngeaslanrakyaté,lanZefo dadipanglimaperangkanggoAngeas,rajaAfrika,nganti pirang-pirangdina.

4LanZephongrayuAngeas,rajaAfrika,supaya nglumpukakekabehwadyabalanekanggoperangnglawan wongMesirlanparaputraneYakub,lankanggomales dendammarangparasadulure

5NangingAngeasoragelemngrungokakeZephokanggo nindakakeperkaraiki,amargaAngeasngertikekuwatane paraputraneYakub,lanapasingwisditindakakemarang pasukanenalikaperangnglawanparaputraneEsau

6Ingjamansemana,Zefomisuwurbangetingngarepe Angeaslaningngarepekabehrakyate,landheweketerusterusannggodhasupayaperangnglawanMesir,nanging wong-wongmauoragelem.

7IngjamansemanaingtanahKitimanawonglananging kuthaPuzimna,jenengeUzu,landhewekedadidewa-dewa singaladeninganak-anakKitim,lanwonglanangmau tilardonyalanoraduweanaklanang,mungduweanak wadonsijisingjenengeJania

8Bocahwadonmauayubangetrupane,ayurupanelan pintere,oraanawongsingkatonkayadhewekeing saindengingnagaraingbabkaendahanlankawicaksanane 9Lanwong-wongAngeas,rajaAfrika,weruhdhewekelan padhatekalanmemujidhewekemarangdheweke,lan AngeasutusanmenyangbaniChittim,landhewekenjaluk supayadhewekedijodhokake,lanwong-wongChittim sarujukmenehakedhewekemarangdhewekeminangka garwane.

10NalikaparautusansakaAngeasbudhalsakatanah Chittimarepbudhal,dumadakanparautusaneTurnusraja BibentutekaingChittim,amargaTurnusrajaBibentuuga ngutusutusanekanggonjalukJaniasupayadheweke dijupukdadigarwane,amargakabehwongeugawis memujiJaniamarangdheweke,muladhewekengutus kabehabdinemenyangJania

11ParaabdineTurnustekaingChittim,lanpadhanjaluk JaniasupayadigawamenyangTurnus,rajane,kanggodadi garwane

12Wong-wongKitimkandhamarangwong-wongmau, "Kitaorabisamenehakedheweke,amargaAngeas,raja Afrika,njaluksupayadhewekedijodhokakesadurunge

koweteka,lansupayakitamenehakedhewekemarang dheweke,lansaikikitaorabisanindakakeperkaraiki kanggongrebutprawanikisakaAngeassupayabisa menehakedhewekemarangTurnus."

13AmargakitawedibangetkaroAngeassupayadheweke oratekaperangnglawankitalannumpeskita,lanTurnus bendaramuorabakalbisangluwarikitasakatangane 14NalikaparautusansakaTurnuskrungukabehtembunge baniKitim,banjurpadhabalimenyangbendaranelan nyritakakekabehtembungebaniKitimmarangdheweke 15Lananak-anaksakaChittimngirimlayangpangelingelingmenyangAngeas,matur,TurnuswisngutusJania supayanjupukdhewekedadigarwane,lankayangono wangsulankitamarangdheweke;lankitakrunguyen dhewekewisnglumpukakekabehtentaranekanggoperang nglawankowe,landhewekeduweniatkanggongliwati dalanSarduniakanggoperangnglawansedulurmuLukas, lansawiseikudhewekebakaltekakanggoperangnglawan kowe.

16LanAngeaskrungutembung-tembungebaniKitimsing dikirimmenyangdhewekeingcathetankasebut,lannesune murublandhewekengadeglannglumpukakekabeh tentaranelantekangliwatipulo-pulosegara,dalan menyangSardunia,menyangsedulureLucusrajaSardunia 17.Niblos,putraneLucus,krunguyenpamaneAngeas arepteka,banjurmetunemonidhewekekaropasukan gedhe,banjurngambunglanngrangkuldheweke,lan NibloskandhamarangAngeas,"Nalikakowetakon babagankesejahteraanebapakku,nalikaakuarepmelu perangkaroTurnus,jalukmarangdhewekesupayaaku dadipanglimapasukane."Angeasnindakakemangkono, landhewekenemonisedulurelansedulurenemoni dheweke,landheweketakonbabagankesejahteraane

18Angeastakonmarangseduluré,Lucus,babkaslametané, lansupayaputrané,Niblos,dadipanglimaperangé,lan LucusnindakkékuwiAngeaslanseduluré,Lucus,budhal perangmenyangTurnus,karobalatentarasinggedhélan wong-wongsingakèh

19Landhèwèkétekanumpakprau,lanpadhatekaning provinsiAshtorash,lanTurnustekanyedhakiwong-wong mau,amargadhèwèkélungamenyangSardunia,landuwé niyatarepngrusaklansawiséikupindhahsakakana menyangAngeaskanggoperangkarodhèwèké.

20AngeaslanLukas,seduluré,ketemuTurnusinglembah Canopia,lanperangédadikuwatlansengitingpanggonan kuwi.

21PerangnglawanLukas,rajaSardunia,ikusengitbanget, lankabehtentaranegugur,lanNiblos,putrane,ugagugur ingperangkasebut

22LanpamaneAngeasndhawuhiparaabdinesupaya padhagawepetimatiemaskanggoNibloslandilebokake ingkono,lanAngeasperangmanehnglawanTurnus,lan Angeasluwihkuwattinimbangdheweke,landheweke matenidheweke,landhewekematenikabehrakyate nganggolandheppedhang,lanAngeasmalesdendam kanggoNiblos,putranesadulure,lankanggotentara sadulureLucus.

23NalikaTurnusmati,tanganewong-wongsingslamet sakaperangdadiringkih,lanpadhamlayusakangarepe AngeaslanLucus,sadulure.

24AngeaslanseduluréLukasngoyakwong-wongmau ngantitekandalangedhé,singanaingantaraneAlphanu lanRomah,lanwong-wongmaumatènikabèhtentara Turnusnganggolandheppedhang.

25LanLukas,rajaSardunia,ndhawuhiparaabdinesupaya nggawepetimatisakatembaga,lansupayapadha nyelehakemayiteputraneNiblosingkono,lanpadha nguburdhewekeingpanggonankasebut.

26Lanwong-wongmaupadhangadegakémenarasing dhuwuringdalangedhé,lanjenengédiwènèhakémiturut jenengNiblosngantisaiki,lanwong-wongmauuga nguburTurnus,rajaBibentu,ingpanggonankuwikaro Niblos.

27LandelengeningdalangedheantaraneAlfanulan RomahanakuburaneNiblosingsisihsijilankuburane Turnusingsisihliyane,lananatrotoaringantaranenganti saiki

28NalikaNiblosdikubur,Lucus,bapakné,balikaro tentaranémenyangtanahSardunia,lanAngeas,seduluré, rajaAfrika,lungakarorakyatémenyangkuthaBibentu, yaikukuthaTurnus

29LanparapedunungBibentukrungukabarmisuwurélan padhawedibangetmarangdhèwèké,lanpadhametu nemonidhèwèkékaronangislanpanyuwun,lanpara pedunungBibentunyuwunmarangAngeassupayaora matèniutawangrusakkuthané;landhèwèkénindakké kuwi,amargaBibentuingjamansemanadianggep minangkasalahsawijiningkuthabaniChittim;mulané dhèwèkéorangrusakkuthakasebut

30NangingwiwitdinaikupasukanrajaAfrikabakal menyangKitimkanggongrampoklanngrampok,lan saben-sabendhewekelunga,Zefo,panglimatentara Angeas,bakalmeludheweke

31Sawisékuwi,Angeasbalikarowadyabalanélantekan kuthaPuzimna,lanAngeasnjupukJania,putriUzu,dadi garwanélannggawadhèwèkémenyangkuthané,ing Afrika.

BAB61

1NalikasemonoSangPrabuPringon,rajaMesir,dhawuh marangrakyatékabèhsupayanggawékratonsingkuwat kanggodhèwèkéingMesir.

2LandhèwèkéugandhawuhiparaputranéYakubsupaya mbantuwongMesirmbangunkraton,lanwongMesir nggawékratonsingéndahlanelegankanggopapan dunungékraton,landhèwèkémanggoningkonolan nganyaripamaréntahanélanmréntahkanthiaman.

3ZebulonputraneYakubtilardonyaingtaunikuuga, yaikutaunpitungpuluhlorosakabudhalewongIsrael menyangMesir,lanZebulontilardonyaumursatus patbelastaun,landilebokakeingpetimatilandiwenehake maranganak-anake

4Ingtaunkapitupuluhlima,sadulureSimeontilardonya, nalikaumuresatusrongpuluhtaun,dhewekeuga dilebokakeingpetimatilandiwenehakemaranganakanake.

5LanZefobinElifasbinEsau,panglimatentaraAngeas rajaDinhaba,sabendinaisihnggodhaAngeassupaya siyap-siyapperangnglawanparaputraYakubingMesir, lanAngeasoragelemnindakakeiki,amargaparaabdine

wisnyritakakekabehkekuwatanparaputraYakub,apa singwisditindakakemarangdhewekeingperangnglawan paraputraEsau

6Ingjamansemana,ZefosabendinangajakAngeas perangnglawanparaputraneYakub.

7Sawisésawetarawektu,Angeasngrungokakétembungé Zepholansarujuksupayadhèwèképerangnglawanpara putranéYakubingMesir,lanAngeasngaturkabèhrakyaté, wong-wongsingakèhékayawedhiingpinggirsegara,lan dhèwèkénggawétekadkanggolungamenyangMesir kanggoperang

8LaningantaraneparaabdineAngeasanawongnomnomanumurlimalastaun,jenengeBileambinBeorlan wongnom-nomanikuwicaksanabangetlanngertibabagan ilmusihir

9AngeasbanjurkandhamarangBileam,"Akundedonga, tulungnganggoilmusihirkanggoakulankowe,supaya akulankowengertisapasingbakalmenangingperang singlagikitalakoniiki."

10Bileambanjurdhawuhsupayanggawalilinkanggo dheweke,landhewekenggawesakaikulilinsing nggambarakekretalanpenunggangjaransingmakili tentaraAngeaslantentaraMesir,landhewekenyelehake ingbanyusingwisdisiapakekanthicerdiksingdiduweni kanggotujuankasebut,landhewekenjupukpang-pangwit muradingtangane,landhewekenggunakakekelicine,lan dhewekenggabungakeingndhuwurbanyu,laningbanyu katongambar-gambarsingmehpadhakarotentaraAngeas singtibaingngarepegambar-gambarsingmehpadhakaro wongMesirlanparaputraneYakub

11BileamnyritakakebabikimarangAngeas,lanAngeas oraduwepangarep-areplanoranyiapakeawakedhewe kanggomudhunmenyangMesirkanggoperang,lan dheweketetepanaingkuthane.

12NalikaZefobinElifasweruhyenAngeaswisoragelem perangnglawanwongMesir,Zefobanjurmlayusaka AngeassakaAfrika,lanbanjurlungamenyangKitim.

13LankabehwongKitimnampanidhewekekanthi pakurmatansinggedhe,landhewekenyewadheweke kanggoperangterus-terusan,lanZephodadisugihbanget ingjamansemana,lanpasukanrajaAfrikaisihnyebaring jamansemana,lananak-anakKitimnglumpuklan menyangGunungCuptiziaamargapasukanAngeasraja Afrika,singmajunyerangdheweke

14IngsawijiningdinaZefokelangansapiwadonenom, landhewekebanjurnggoleki,landhewekekrungusapi wadonmaunggerengingsakubengegunung

15Zefobanjurlungalanweruhanaguwagedheingsikil gunung,lananawatugedheinglawangguwaZefombelah watukasebutlannalikamlebuguwa,dhewekeweruhana kewangedhesinglaginguntalsapi;sakatengahmunggah kayamanungsa,lansakatengahmudhunkayakewan,Zefo nyerangkewankasebutlanmateninganggopedhange

16Wong-wongingKitimkrungubabiki,lanpadha bungahbanget,sartapadhangucap,"Apasingkudukita lakonimarangwongikisingwismatènikéwansing nguntalkéwankita?"

17Wong-wongmaupadhanglumpukkanggongurmati dinasijiingsetaunkanggodhèwèké,lanpadhangarani dinaikuZefomiturutjenengé,lansabentaunpadha

nggawakurbanomben-ombenlanpisungsungmarang dhèwèké.

18IngwektuikuJania,putriUzu,garwaneRajaAngeas, lara,lanlaranebangetdirasakakedeningAngeaslanpara perwirane,lanAngeastakonmarangparawicaksana,"Apa singkududaklakonimarangJanialankepiyecaraneaku nambanidhewekesakapenyakite?"Lanparawicaksana maturmarangdheweke,"Amargaudharaingnegarakita orakayaudharaingtanahChittim,lanbanyukitaorakaya banyune,mulasakaikiratulara"

19Amargaowah-owahanhawalanbanyudhewekedadi lara,lanugaamargaingnegaranedhewekemungngombe banyusingasalesakaPurmah,singdigawadeningleluhure nganggokreteg

20LanAngeasndhawuhiparaabdine,lanpadhanggawa banyusakaPurmahduwekeChittimmenyangdheweke nganggowadhah,lanpadhanimbangbanyukasebutkaro kabehbanyusakatanahAfrika,lanpadhanemokakebanyu kasebutluwihenthengtinimbangbanyuAfrika.

21LanAngeasweruhbabiki,landhewekemrentahake kabehperwiranesupayanglumpukakeparatukangwatu ewonanlanpuluhanewu,landhewekepadhangethokwatu tanpawilangan,lanparatukangtekalanpadhambangun kretegsingkuwatbanget,lanpadhangeterakesumber banyusakatanahChittimmenyangAfrika,lanbanyu kasebutkanggoJaniaratulankanggokabehurusane, kanggongombelanmanggang,aduslanadusnganggo banyukasebut,lanugakanggonyiramkabehwijisingbisa dipikolehipanganan,lankabehwoh-wohansakalemah 22SangPrabubanjurdhawuhsupayapadhanggawasaka lemahKitimnganggoprau-praugedhe,lanugapadha nggawawatukanggombangun,lanparatukangmbangun kratonkanggoJania,ratu,lanratumarisakalelarane

23Lannalikarevolusitaun,pasukanAfrikaterusteka menyangtanahKitimkanggongrampokkayabiasane,lan ZefobinElifazkrungulaporankasebut,landheweke menehiprentahbabagandhewekelandhewekeperangkaro dheweke,landhewekemlayusakangarepe,landheweke ngluwaritanahKitimsakadheweke

24LanbaniKitimweruhkaprawiraneZefo,lanbaniKitim nekadlanbanjurngangkatZefodadiraja,landheweke dadiraja,lannalikadhewekedadiraja,dhewekebanjur nguwasanibaniTuballankabehpuloingsakubenge.

25RajaZefobanjurmimpinperangnglawanTuballan pulo-pulo,sartapadhangalahake,lannalikabalisaka perang,padhanganyaripamrentahanekanggodheweke, lanpadhambangunkratonsinggedhebangetkanggo papandunungelandhampare,lanpadhanggawetahta gedhekanggodheweke,lanZefomrentahingsaindenging tanahChittimlaningtanahItaliasuwenesèkettaun

BAB62

1Ingtaunikuuga,ingtaunkapingpitungpuluhsanga sawisewongIsraelmudhunmenyangMesir,Ruben putraneYakubsedaingtanahMesir;Rubenyuswasatus rongpuluhlimataunnalikaseda,landhewekedilebokake ingpetimati,landipasrahakemaranganak-anake 2Ingtaunkapingwolungpuluh,seduluréDantilardonya; nalikatilardonyaumurésatusrongpuluhtaun,dhèwèké

ugadilebokakeingpetimatilandiwènèhakémaranganakanaké.

3IngtaunikuugaKusham,rajaEdom,seda,lansawise ikuHadadbinBedadjumenengratu,suwenetelungpuluh limataun;laningtaunwolungpuluhsijiIsakharbinYakub sedaingMesir,lanIsakharyuswasatusrongpuluhloro taunnalikaseda,landhewekedilebokakeingpetimatiing Mesir,landiwenehakemaranganak-anake.

4Ingtaunwolungpuluhloro,Asyer,sadulure,tilardonya Umuresatusrongpuluhtelutaunnalikaseda PanjenenganedilebokakeingpetimatiingMesir,lan dipasrahakemarangparaputrane

5IngtaunwolungpuluhteluGadseda,nalikasedayuswa satusrongpuluhlimataun,banjurdilebokakeingpetimati ingMesir,landipasrahakemaranganak-anake

6Ingtaunkapingwolungpuluhpapat,yaikutaunkaping seketjamanéHadad,putranéBedad,rajaÉdom,Hadad nglumpukakékabèhturunéÉsau,lannglumpukakékabèh balané,kira-kirapatangatusèwuwong,banjurbudhal menyangtanahMoab,lanperangnglawanMoablan nggawéwong-wongmaudadiburuhpaksa

7BarengwongMoabkrungubabiku,padhawedibanget, banjurpadhakongkonanwongmenyangwongMidian supayambantuperangnglawanHadadbinBedad,ratuing Edom.

8BarengHadadtekaningtanahMoab,wongMoablan wongMidianpadhametunemonidheweke,lanpadhanata barisanperangnglawandhewekeanaingwilayahMoab.

9HadadperangnglawanMoab,lanakehwongsingtiwas sakabaniMoablanbaniMidian,kira-kirarongatusewu wong.

10PeperanganenglawanMoabikuabotbanget,lannalika baniMoabweruhyenpeperanganikuabotbanget,banjur padhanglemahaketanganelanmbalik,sartaninggalake baniMidiannerusakeperang

11WongMidianorangertiniatjahatéwongMoab,mulané padhanguwatakéawakédhéwélanperangnglawanHadad lankabèhtentarané,ngantikabèhwongMidianpadha kalah

12HadadbanjurngalahakéwongMidiankabèh,lanpadha dipatèninganggolandhepingpedhang,oraanawongsiji waésingkarisakawong-wongsingpadhatekambantu Moab.

13NalikakabehwongMidiantiwasingperang,lanwongwongMoabpadhalolos,Hadadndadekakekabehwong Moabdadiwongpaksamarangdheweke,lanwong-wong maudadibawahané,lanpadhamenehipajegsabentaun kayasingwisdiprentahake,lanHadadbanjurbalimenyang negarané

14Nalikataunanyar,nalikawongMidianliyanesingana ingtanahkonokrunguyenkabehsedulurepadhaguguring perangnglawanHadadamargaMoab,amargawongMoab wismundursakaperanglanninggalakeMidiankanggo perang,banjurlimangpanggedheMidianpadhasarujuk karosedulur-sedulureliyanesingisihanaingtanahe, kanggoperangnglawanMoabkanggomalesdendam marangsedulur-sedulure.

15WongMidianbanjurkongkonanwongmenyang sadulur-sadulurekabeh,wong-wongsakasisihwetanlan sadulur-sadulurekabeh,supayakabehwongKeturapadha tekambantuwongMidianperangnglawanwongMoab

16WongMoabkrungubabiku,lanpadhawedibanget amargakabehwongsakawetanwispadhanglumpuk perangnglawandheweke,mulawongMoabbanjurngirim layangpangeling-elingmenyangtanahEdommarang HadadbinBedad,surasane:

17Saiki,ayopadhamrenelantulungiaku,lanakubakal ngalahakéwongMidian,amargakabèhwongmaupadha nglumpuklanwispadhaperangnglawanakukarokabèh seduluré,yaikuwong-wongsakasisihwétan,kanggo malesdendammarangwongMidiansingguguringperang 18Hadad,putraneBedad,ratuingEdom,banjurmiyos karosakehingwadya-balanemenyangtanahMoabkanggo perangnglawanwongMidian.WongMidianlanwongwongsakaingwetanpadhaperangnglawanwongMoab ingwilayahMoab,lanperangantaranewong-wongmau sayasengit.

19HadadbanjurngalahakékabèhwongMidianlanwongwongsakasisihwétannganggolandhepingpedhang NalikasemonoHadadngluwariwongMoabsakatangané wongMidianWong-wongMidianlanwong-wongsaka sisihwétanpadhamlayusakangarepéHadadlantentarané Hadadngoyakwong-wongmautekaningtanahé,sarta nggempurwong-wongmaungantimatibanget,nganti wong-wongsingmatipadhaambrukingdalan

20.LanHadadngluwariwongMoabsakatanganewong Midian,amargakabehwongMidianwistiwasdening landhepingpedhang,lanHadadbanjurbalimenyang negarane.

21Wiwitdinaiku,wongMidiansengitmarangwong Moab,amargawong-wongmauguguringperangmerga sakawong-wongmau,lananamemungsuhansinggedhe langedheingantaranewong-wongmauterus-terusan 22SakehingwongMidiankanganaingdalanmenyang tanahMoabpadhatiwasdeningpedhangewongMoab,lan sakehingwongMoabkanganaingdalanmenyangtanah MidianpadhatiwasdeningpedhangewongMidian; mangkonokangditindakakewongMidianmarangwong MoablanwongMoabmarangwongMidianngantipirangpirangdina

23NalikasemonoYehuda,putraneYakub,tilardonyaing Mesir,ingtaunkapingwolungpuluhenemsawiseYakub lungamenyangMesir,lanYehudaumursatusrongpuluh sangataunnalikaseda,landhewekediawetakelan dilebokakeingpetimati,landhewekedipasrahakemarang anak-anake

24Ingtaunkapingwolungpuluhsanga,Naftalitilardonya, nalikayuswanesatustelungpuluhlorotaun,banjur dilebokakeingpetimatilandipasrahakemaranganakanake

25Lankedadeningtaunkapingsangangpuluhsijiwong IsraelmudhunmenyangMesir,yaikuingtaunkaping telungpuluhjamanpamarintahanZefobinElifas,binEsau, singnguwasanibaniKitim,wong-wongAfrikateka nyerangwong-wongKitimkanggongrampokkayabiasane, nangingwong-wongmauoranyerangsajronetelulastaun iki

26Ingtaunikuuga,ZefobinElifasmetunemonidheweke karosawetarawong-wongelanngalahakedhewekekanthi nekat,lanpasukanAfrikamlayusakangarepeZefolan wong-wongsingtiwastibaingngarepe,lanZefolanwong-

wongengoyakdheweke,terusnyerangnganticedhakkaro Afrika.

27RajaAngeassakaAfrikakrunguapasingditindakake Zefo,lanikundadekakedhewekenesubanget,lanAngeas wedikaroZefosabendina.

BAB63

1Ingtaunsangangpuluhtelu,Lewi,putraneYakub,seda ingMesir,lanLewiyuswasatustelungpuluhpitutaun nalikaseda,landhewekedilebokakeingpetimatilan dipasrahakemaranganak-anake

2SawiséLèwiséda,nalikakabèhwongMesirweruhyèn paraputranéYakub,seduluréYusuf,wismati,kabèhwong MesirwiwitnindhesparaputranéYakub,lannggawé wong-wongmaususahwiwitdinaikungantidinanalika wong-wongmaumetusakaMesir,lanwong-wongMesir njupuksakatanganékabèhkebonanggurlantegalansing diwènèhakéYusufmarangwong-wongmau,lankabèh omah-omahsingapiksingdienggoniwongIsraèl,lan kabèhbandhaingMesir,wongMesirnjupukkabèhsaka paraputranéYakubingjamansemana.

3Ingwektuiku,pangwasanewongMesirmarangwong Israelsayatambahabot,lanwongMesirnyiksawong IsraelngantiwongIsraelkeselbangetamargawongMesir.

4Ingdina-dinaiku,ingtaunsatuslorosawiséwongIsraèl lungamenyangMesir,Firaun,rajaMesir,séda,lanMelol, putrané,jumenengrajanggentènidhèwèké.Sakabèhé wongMesirsinggedhélangenerasisingkenalkaroYusuf lanparaseduluré,sédaingdina-dinaiku

5Langenerasiliyanemunculnggentenidheweke,sing durungngertianak-anakeYakublankabehkabecikansing wisditindakakemarangdheweke,lankabehkekuwatane ingMesir.

6Mulané,wiwitdinaikuwongMesirkabèhwiwitnggawé paraputranéYakubsusahlannindhesnganggomaneka warnapakaryanabot,amargapadhaorangertisapasing ngluwariparaleluhurénalikamangsapaceklik

7LanikiugasakaGustiAllah,kanggowongIsrael,supaya migunaniingdina-dinapungkasan,supayakabehwong IsraelbisawanuhmarangGustiAllahe

8Lansupayangertipratandhalanmukjijat-mukjijatsing bakalditindakakedeningPangeranYehuwahingMesir kanggoumat-NeIsrael,supayawongIsraelpadhawedi marangPangeranYehuwah,GustiAllaheparaleluhure,lan lumakuingsakehingdalane,wong-wongmaulanturune ingsaburine

9Melolyuswarongpuluhtaunnalikajumenengratu,lan anggonengastapaprentahansuwenesangangpuluhpapat taun,lansakehingwongMesirnyebutakejenengeSang PrabuFiraunmiturutasmanekangrama,kayaadatsaben ratukangngastapaprentahaningMesir.

10IngwektuikukabehpasukaneAngeas,rajaAfrika, padhametulannyebaringsadawanetanahKitimkaya biasanekanggongrampas

11BarengZefobinElifasbinEsaukrungukabarbabiku, banjurmetunemoniwong-wongmaukarowadya-balane, lannglawanwong-wongmauanaingdalan

12ZefobanjurmatèniwadyabalarajaAfrikanganggo landhepingpedhang,oraanasingkari,lanoraanasiji-sijia singbalimenyangbendaraneingAfrika

13AngeaskrungubabapasingditindakakeZefobinElifas marangkabehpasukane,yaikudhewekewisnumpeskabeh, lanAngeasnglumpukakekabehpasukane,kabehwonging tanahAfrika,wong-wongsingakehbangetkayawedhiing pinggirsegara.

14LanAngeasutusanmenyangLukas,sadulure,matur, "Sumanggasowankulakaliyansadayaprajurit panjenenganlantulungikulanggempurZepholansadaya baniKitimingkangsampunnumpesprajuritkula"Lan Lucusrawuhkaliyansadayawadyabalane,pasukan ingkangagengsanget,kanggembantuAngeas,sadulure, perangnglawanZepholanbaniKitim

15BarengZefolanbaniKitimkrungubabiku,padhawedi bangetlanatinepadhawedibanget

16ZefougangirimlayangmenyangtanahEdommarang HadadbinBedad,rajaEdom,lanmarangsakehebaniEsau, surasane:

17AkuwiskrunguyenAngeas,rajaAfrika,areptekakaro seduluré,arepperangnglawankita,lankitawedibanget karodhèwèké,amargatentaranégedhébanget,luwih-luwih amargadhèwèkétekanglawankitakarosedulurélan tentaranéuga.

18Mulanésaiki,ayopadhamunggahbarengkaroakulan tulungiaku,lankitabakalperangbarengnglawanAngeas lansaduluréLukas,lankowébakalnylametakékitasaka tangané,nangingyènora,ngertiayènkitakabèhbakalmati 19LanbaniEsaungirimlayangmarangbaniKitimlan Zefo,rajane,surasane,Kitaorabisaperangnglawan Angeaslanbangsaneamargaprajanjiantentremwisana ingantaranekitapirang-pirangtauniki,wiwitjamanBela rajapisanan,lanwiwitjamanYusufputraneYakubraja Mesir,singkitaperangiingsabrangeYordannalika dhewekenguburbapakne

20NalikaZefokrungutembung-tembungeparasadulure, yaikuanak-anakeEsau,dhewekeoranggatekakewongwongmau,lanZefowedibangetkaroAngeas 21AngeaslanLukas,seduluré,ngaturkabèhpasukané, kira-kirawolungatusèwuwong,nglawanwongKitim 22LankabehwongKitimpadhakandhamarangZefo, “NyuwunpangapuntendhumatengGustiAllahipunleluhur panjenengan,mugi-mugiPanjenenganipunsagedngluwari kitasakingtanganipunAngeaslanbalanipun,amargikita sampunmirengbilihPanjenenganipunpunikaGustiAllah ingkangagunglanPanjenenganipunngluwarisadaya tiyangingkangpitadosdhatengPanjenenganipun” 23Zefokrunguomonganéwong-wongmau,Zefobanjur ndedongamarangGustiAllahlanngandika, 240DhuhGustiAllahipunAbrahamlanIskak,leluhurkula, ingdintenpunikakulamangertosbilihPadukapunika GustiAllahingkangleres,sahasadayaallahipunbangsabangsapunikatanpagunalantanpaguna

25SaikielingaprajanjianmukaroAbraham,leluhurkita, singdicritakakedeningleluhurkitamarangkita,lanmugi karsaaparingsih-rahmatmarangakuingdinaikidemi AbrahamlanIshak,leluhurkita,lanslametakeakulan anak-anakKitimsakatanganerajaAfrikasingtekaperang nglawankita.

26GustiAllahmirengakepanyuwuneZefo,lan PanjenenganenggatekakedhewekeamargaAbrahamlan Iskak,lanGustiAllahngluwariZefolanbaniKitimsaka tanganeAngeaslanbangsane

27IngdinaikuZefoperangnglawanAngeas,rajaAfrika, lankabehrakyate,lanGustiAllahmasrahakekabehwong AngeasmenyangtanganewongKitim

28PeperangannglawanAngeassayaparah,lanZepho matènikabèhwongAngeaslanLukas,seduluré,nganggo landhepingpedhang,lananakira-kirapatangatusèwu wongsingtiwasngantiwayahsoréingdinakuwi

29NalikaAngeasweruhyenkabehprajuritetiwas, dhewekengirimlayangmenyangkabehpendudukAfrika supayatekamarangdheweke,mbantudhewekeingperang, landhewekenulisinglayangkasebut,ujar,Kabehwong singditemokakeingAfrikasupayapadhatekamarangaku wiwitumursepuluhtaunmunggah;supayakabehpadha tekamarangaku,landelengenyendhewekeorateka, dhewekebakalmati,lankabehduweke,karokabeh kulawargane,bakaldijupukdeningraja.

30LankabehpedunungAfrikaliyanepadhawedikaro tembung-tembungeAngeas,lananaudakaratelungatus ewuwonglananglanbocahlanang,sakasepuluhtaun munggah,metusakakuthalanpadhatekaingAngeas

31Laningpungkasaningsepuluhdina,Angeasnerusake perangnglawanZepholanbaniKitim,lanperangkasebut gedhebangetlankuwatingantarane

32LansakatentaraAngeaslanLukas,Zephongirimakeh wongsingtatumenyangtangane,udakararongewuwong, lanSosiftar,panglimatentaraAngeas,guguringperang kasebut

33NalikaSosiftargugur,pasukanAfrikapadhamlayu,lan padhamlayu,lanAngeaslanLucus,seduluré,anaingkono 34ZefolanbaniKitimngoyakwong-wongmau,lan padhanggempurwong-wongmaukanthibanteringdalan, kira-kirarongatuswong,lanpadhangoyakAzdrubalbin Angeassingmlayukarobapakne,lanpadhamatenirong puluhwongingdalan,lanAzdruballolossakabaniKitim, lanwong-wongmauoramatenidheweke

35AngeaslanLukas,seduluré,mlayukarowong-wong liyané,lanpadhaloloslantekaingAfrikakanthirasawedi lankuwatir,lanAngeaswedisabendinayenZephobin Elifasbakalperangkarodhèwèké

BAB64

1BileambinBeornalikasemanaanaingpaprangankaro Angeas,lannalikaweruhyenZefongalahakeAngeas, dhewekemlayusakakanalantekaningKitim

2Zefolanwong-wongKitimnampanidhewekekanthi pakurmatansinggedhe,amargaZefongertikawicaksanane Bileam,lanZefomenehiakehhadiahmarangBileamlan dheweketetepkarodheweke

3NalikaZefobalisakaperang,dhèwèkéndhawuhisupaya kabèhwongKitimsingwismèluperangdiétung,lanora anasijiwaésingketinggalan.

4Zefobungahbangetkrungubabiki,banjurnganyarake kratone,lannganakakepestakanggokabehrakyate

5NangingZefoorangelingiGustilanoranggatekakeyen Gustiwisnulungidhewekeingperang,lanyen Panjenenganewisngluwaridhewekelanbangsanesaka tanganerajaAfrika,nangingisihlumakumiturutlakune baniKitimlanbaniEsausingduraka,kanggongabekti marangallahliyanesingwisdiajarakedeningpara

sadulure,baniEsau,marangdheweke;mulaneanasing ujar,Sakawongdurakametukejahatan.

6ZefonguwasanikabehbaniKitimkanthiaman,nanging orangertiGustisingwisngluwaridhewekelankabeh rakyatesakatanganerajaAfrika;lanpasukanAfrikaora tekamanehmenyangKitimkanggongrampokkaya biasane,amargadhewekengertibabagankekuwatanZefo singwisngalahakekabehwongnganggolandheppedhang, mulaAngeaswedikaroZefoputraneElifas,lankarobani Kitimsabendina

7NalikaZefowisbalisakaperang,lannalikaZefowis weruhkepiyedhewekebisangalahakekabehwongAfrika lanngalahakedhewekeingperangnganggolandhep pedhang,ZefobanjurmenehisarankarobaniKitim, supayamenyangMesirkanggoperangnglawanpara putraneYakublankaroFiraun,rajaMesir.

8AmargaZefokrunguyenparapanggedheMesirwismati lanYusuflanparasadulure,paraputraneYakub,ugawis mati,lankabehanak-anake,yaikuwongIsrael,isihanaing Mesir

9Zefobanjurmikirarepperangnglawanwong-wongmau lansakehingwongMesir,kanggomalespatimarangpara sadulure,yaikuturuneEsau,singwisdikalahakedening YusufkaroparasadulurelansakehingwongMesiring tanahKanaan,nalikapadhamenyangHebronkanggo nguburYakub

10ZefobanjurutusanmenyangHadad,putraneBedad, ratuingEdom,lanmenyangsakehingsadulure,yaikubani Esau,kadhawuhannguwuh:

11Apakowéorakandhanèkkowéorabakalperang nglawanrajaAfrikamergadhèwèkéanggotaprajanjianmu? Akuwisperangkarodhèwèkélanngalahkédhèwèkélan kabèhrakyaté

12Mulanesaikiakuwismutusakearepperangnglawan Mesirlananak-anakeYakubsinganaingkono,lanaku bakalmalesmarangdhewekeamargaapasingditindakake Yusuf,parasadulurelanparaleluhuremarangkitaing tanahKanaannalikapadhamenyangHebronkanggo nguburbapakne

13Saiki,nèkkowégelemtekamrenekanggombantuaku nglawanwong-wongmaulanMesir,kitabakalmales dendammarangsedulur-sedulurkita

14BaniEsaupadhangrungokaketembungeZefo,lanbani Esaupadhanglumpuk,dadibangsasinggedhebanget,lan padhalungambantuZefolanbaniKitimingperang 15Zefobanjurutusanmenyangkabehwongsakasisih wetanlankabehbaniIsmaelkanthitembung-tembungkaya iki,lanwong-wongmaupadhanglumpuklantekambantu ZefolanbaniKitimingperangnglawanMesir

16Raja-rajamaukabèh,rajaÉdom,bangsa-bangsasaka sisihWétan,baniIsmaèl,lanZeforajaKitim,padhamaju peranglanngaturkabèhwadya-balanéingHebron.

17Kemah-kemahmauabotbanget,dawanengantitelung dinalelungan,cacahekayawedhiingpinggirsegarasing orabisadiitung

18Pararajalanwadya-balanebanjurpadhaperang nglawansatanahMesir,sartapadhangadegakekemah bebarenganinglebakPatros

19LankabehwongMesirkrungukabarbabiku,lanpadha nglumpuk,kabehwongingtanahMesir,lansakakabeh

kutha-kuthaneMesir,kira-kiratelungatusewuwong lanang.

20LanwongMesirugangutuswongmenyangwongIsrael singnalikasemanaanaingtanahGosyen,supayapadha nemoniwong-wongmaulanperangnglawanpararajamau. 21Wong-wongIsraèlpadhanglumpuk,cacahékira-kira satussèket,banjurpadhamajuperangmbantuwongMesir 22LanwongIsraellanwongMesirpadhamajuperang, kira-kiratelungatusewuwonglansatusseketwong,lan padhamajuperangnglawanpararajaiki,lanpadha masangpapansakanjabatanahGosyeningngarepePatros 23WongMesirorangandelyenwongIsraelgelemperang barengkarowong-wongmau,amargakabehwongMesir padhangucap,"MungkinwongIsraelbakalmasrahakekita marangtanganebaniEsaulanIsmael,amargawong-wong mausedulure."

24WongMesirkabehbanjurkandhamarangwongIsrael, “Kowétetepaingkénébebarengan,lankitabakallungalan perangnglawanturunéÉsaulanIsmaèl,lanyènraja-raja ikibisangalahakekita,kowékabèhpadhanyeranglan mbantukita”WongIsraelnindakkékayangono

25.ZefobinElifasbinEsaurajaingKitim,lanHadadbin BedadrajaingEdom,karosakehingwadya-balane,lan sakehingwongsakawetan,lanbaniIsmael,bangsakang akehekayawedhi,padhangedegakekemahbebarenganing lebakPatrosingngarepeTakhpankes

26BileambinBeorwongSiriaanaingkonoingkémahé Zefo,amargadhèwèkétekakarowongKitimmenyang perang,lanBileamikuwongsingdiurmatibangetdéning Zefolanwong-wongé

27ZefobanjurkandhamarangBileam,"Cobatenung kanggoakulankowe,supayaakulankowengertisapa singbakalmenangingperangiki,akuutawawongMesir"

28Bileambanjurngadeglannyobailmutenung,lan dheweketrampilingbabaganiku,nangingdheweke bingunglanpakaryanerusak

29Landhèwèkényobamanèhnangingorakasil,lan Bileamnglokrolanninggalakélanorangrampungaké, amargaikisakaPangéran,supayaZefolanbangsanétiba ingtanganéwongIsraèl,singwispercayamarang Pangéran,GustiAllahéparaleluhuré,ingperang 30ZefolanHadadbanjurngaturbarisanperang,dene wongMesirkabehpadhamajunglawanwong-wongmau, kira-kiratelungatusewuwong,lanoraanasiji-sijiawong Israelsingmelu

31WongMesirkabehpadhaperangnglawanpararajaiki nglawanPatroslanTakhpanches,lanperangesengitbanget nglawanwongMesir.

32LanpararajaluwihkuwattinimbangwongMesiring perangkasebut,lanudakarasatuswolungpuluhwong Mesirguguringdinakasebut,lanudakaratelungpuluh wongsakapasukanpararaja,lankabehwongMesirmlayu sakangarepepararaja,mulaanak-anakeEsaulanIsmael ngoyakwongMesir,terusnyerangngantitekan panggonanekemahwongIsrael

33WongMesirkabehpadhasesambatmarangwongIsrael, ature:“TulungiakulanslametakeakusakatanganeEsau, IsmaellanbaniKitim”

34WongIsraelsatussèketpadhamlayusakapanggonané menyangkémah-kémahépararajamau,lanwongIsrael

padhasesambatmarangPangéran,Allahé,supayapadha diluwari.

35PangeranYehuwahnyembadanipanyuwunewong Israel,lanPangeranYehuwahmasrahakekabehraja-raja maumenyangtangane,lanwongIsraelperangnglawan pararajamau,lanwongIsraelmatenikira-kirapatangewu prajuriteraja

36PangeranYehuwahbanjurndhatengakegegergedheing kemah-kemahpararaja,ngantiwongIsraelpadhawedi 37Lankabehwadya-balanepararajapadhamlayusaka ngarepewongIsraellanwongIsraelterusngoyakwongwongmaulannyerangngantitekantapelwatestanahKus 38NangingwongIsraelisihmatenirongewuwonging dalan,lanoraanasiji-sijiawongIsraelsingtiwas 39NalikawongMesirweruhyenwongIsraelmung nglawanpararajakanthijumlahwongsithik,lanperange abotbangetnglawanwong-wongmau,

40WongMesirkabehpadhawedibangetkaronyawane amargaperangsingsengitiki,lankabehwongMesirpadha mlayu,sabenwongndheliksakawadya-balasingwissiyap, lanpadhandhelikingdalan,lanwongIsraelditinggal perang.

41LanwongIsraelnyerangparaabdinepararajakanthi nggegirisi,lanwong-wongmaubalisakakonosawise ngusirwong-wongmaumenyangtapelwatestanahKus.

42WongIsraelkabehpadhangertiapasingditindakake wongMesirmarangwong-wongmau,yaikuyenwongwongMesirpadhamlayusakawong-wongmauingperang lanninggalakewong-wongmaudhewekan

43WongIsraelugatumindakkanthiakal-akalan,lan nalikawongIsraelbalisakaperang,dhewekeketemukaro wongMesirsawetaraingdalanlanngalahakewong-wong mauanaingkono

44Nalikapadhamatèniwong-wongmau,wong-wongmau padhakandha,"Wong-wongmaupadha

45Yagenekowepadhalungasakakenelanninggalakeaku, minangkawongsawetara,kanggoperangnglawanpara rajaikisingduwebangsagedhekanggongalahakeaku, supayakowebisanylametakenyawamudhewe?

46LansakasawetarawongsingditemoniwongIsraeling dalan,wongIsraelpadharembugan,"Pethuk,pethuk, amargadhewekewongIsmael,utawawongEdom,utawa sakabaniKitim."Lanwong-wongmaungadeging sandhingelanmatenidheweke,lanpadhangertiyen dhewekewongMesir

47LanwongIsraelnindakakeperkara-perkaraikikanthi akal-akalannglawanwongMesir,amargawong-wong Mesirwisninggalakewong-wongmauingperanglan mlayusakawong-wongmau

48LanwongIsraelpadhamatèniwongMesiringdalan kanthicaraiki,kira-kirarongatuswong

49LankabehwongMesirpadhaweruhpialasing ditindakakedeningwongIsraelmarangwong-wongmau, mulakabehwongMesirpadhawedibangetmarangwong Israel,amargawispadhaweruhkekuwatanewongIsrael singgedhe,lanoraanasiji-sijiasingtiwas

50MulanékabèhwongIsraèlpadhabalimenyangGosyen kanthibungah,lanwongMesirliyanépadhabalimenyang panggonanédhéwé-dhéwé

BAB65

1Sawisélelakonmaukabèh,parapenasihatéFiraun,raja Mesir,lanparapinituwanéMesirpadhanglumpuklan sowaningngarsanéSangPrabu,padhasujudinglemah, sartapadhalungguhanaingngarsané.

2ParapenasihatlanparapinituwaMesirbanjurmatur marangSangPrabu,

3LahbangsaIsraelikuluwihgedhelanluwihkuwat tinimbangkita,lankowengertisakèhingpialasing ditindakakemarangkitaingdalannalikakitabalisaka perang

4Lankowéugawisndelengkekuwatanésingkuwat, amargakekuwatanikiasalésakaleluhuré,amargamung sawetarawongsingnglawanbangsasingakèhékayawedhi, lannyerangwong-wongmaunganggopedhang,lanoraana sijiwaésingtiba,saénggayènakèhbanget,mesthibakal dirusakkabèh

5Mulanesaikiwenehanapituturmarangkitaapasing kududitindakakemarangwong-wongmau,ngantikita numpeswong-wongmausakaingtengah-tengahkita, supayaajanganticacahengluwihikitaingtanahiki

6AmargayenwongIsraelsayaakehingtanahiki, dhewekebakaldadialangankanggokita,lanyenana perang,dhewekekanthikekuwatansinggedhebakal gabungkaromungsuhkitanglawankita,lannglawankita, numpeskitasakatanahkasebutlanlungasakakana

7SangPrabubanjurngandikamarangparapinituwaing Mesir:“Ikirancangankangwisdirencanakaketumrap Israel,kangorabakalkitatinggalake,

8LahingnagarakonoanaPitomlanRaamses,kutha-kutha kangdurungdikuatakekanggoperang,mulakowelanaku kudumbangunlannyantosakake

9Mulanesaikikoweugalungaalantumindakakanthi akal-akalanmarangwong-wongmau,lanngundhangake swaraingMesirlaningGosyenmiturutprentaheSang Prabu,mangkene:

10HewongMesirkabeh,Gosyen,Patroslankabeh pedununge!SangPrabuwisdhawuhmarangkitasupaya mbangunPitomlanRameses,lannguatakekanggoperang; sapaingantaranekowekabehsakaMesir,sakawongIsrael lansakakabehpedunungkutha-kutha,singgelem mbangunkarokita,sabenwongkududiwenehiupahsaben dinamiturutprentaheSangPrabu;mulanekowelunga dhisiklanlakonikanthiakal,lankumpullantekamenyang PitomlanRameseskanggombangun

11Lannalikakowémbangun,sabendinakowékudu ngumumaképrentahkayaikiingsaindengingtanahMesir miturutprentahéraja.

12LannalikaanawongIsraelsingtekambangunbareng karokowe,kowekudumenehiupahsabendinasajrone sawetaradina

13Lansawiséwong-wongmaumbangunbarengkaro kowékanggoopahsabendina,tarikawakmudhéwésaka wong-wongmausabendinasiji-sijikanthindhelik-ndhelik, lanbanjurkowébakalngadeglandaditukangpamonglan petugasé,lansawisékuwikowébakalninggalakéwongwongmaumbanguntanpaopah,lanyènwong-wongmau oragelem,mulapeksawong-wongmaukanthi kekuwatanmukabèhkanggombangun

14Lanyenkowenindakakeiki,bakalbecikkanggokita nguataketanahkitanglawanwongIsrael,amargaamarga

keselbangunanlanpegaweyankasebut,wongIsraelbakal suda,amargakowebakalngrebutbojonesabendina.

15ParapinituwaMesirpadhakrungupituturéSangPrabu, lanpituturmaudianggepbecikdéningparaabdinéSang PrabulandéningparaabdinéSangPrabu,sartadéning sakehingwongMesir,mulapadhanindakakémiturut dhawuhéSangPrabu

16ParaabdinebanjurpadhalungasakangarsaneSang Prabu,sartapadhangundhangakesupayaingsakehing tanahMesir,ingTakhpancheslaningGosyen,sartaing sakehingkutha-kuthaingsakubengeMesir,unen-unen:

17Kowéwisweruhapasingditindakakeanak-anakéÉsau lanIsmaèlmarangkita,singpadhatekaperangnglawan kitalankepénginnumpeskita

18MulanéSangPrabudhawuhsupayakitanguwataké tanahiki,mbangunkutha-kuthaPitomlanRameses,lan nguwatakékutha-kuthamaukanggoperang,yènwongwongmaunyerangkitamanèh

19SapawaésakaantaramusakasakubengingtanahMesir lansakawongIsraèlsinggelemmèlumbangunbareng karoaku,dhèwèkébakalopahsabendinasakaraja,kaya singdipréntahakémarangaku.

20NalikawongMesirlanwongIsraelkabehkrungukabeh singdiomongakedeningparaabdineSangPrabuPringon, wongMesirlanwongIsraelpadhatekakanggombangun karoparaabdineSangPrabuPringon,yaikuPitomlan Rameses,nangingoraanawongLewisingtekakaropara sadulurekanggombangun.

21LankabehabdineSangPrabuPringonlanpara panggedhenepadhatekakanthiakal-akalankanggo mbangunkarokabehwongIsraelminangkaburuhsing diupahsabendina,lanwong-wongIsraelmenehiupah sabendinaingwiwitan

22ParaabdineSangPrabuPringonpadhambangun bebarengankarowongIsraelkabeh,lanpadhakerjabareng karowongIsraelsajronesewulan

23Laningpungkasaningsasiiku,kabehabdineSang PrabuPringonwiwitmundurkanthindhelik-ndheliksaka wongIsraelsabendina

24LanIsraelnerusakepegaweyaneingwektuiku,nanging banjurnampaupahsabendina,amargasawetarawong MesirisihnindakakepegaweyanekaroIsraelingwektuiku; mulanewongMesirmenehiupahmarangIsraelingwektu iku,supayadheweke,wongMesirkanca-kancanepegawe, ugabisanampaupahkanggopegaweyane

25Barengwiskliwatsetaunpatangsasi,wongMesir kabehwispadhaninggalakewongIsrael,mulawongIsrael mungkaridhewekannindakakepegaweankasebut.

26SawiséwongMesirkabèhmundursakawongIsraèl, wong-wongmaubanjurbalilandadipenindaslanpejabat, lansawetarawongMesirdadipemimpinwongIsraèl, kanggonampasakawong-wongmaukabèhsing diwènèhakéminangkabayarankanggopegawéané

27WongMesirnindakakekayamangkonomarangwong Israelsabendina,supayapadhanindheswong-wongmau ingpakaryane

28LankabehwongIsraelpadhanglakonipegaweyane dhewe-dhewe,lanwongMesiroramenehibayaranmarang wongIsraelwiwitwektuiku

29NalikasawetarawongIsraeloragelemkerjaamarga upahoradiwenehakemarangdheweke,parapemungut

pajaklanabdineFiraunnindheslannggebugidheweke kanthiabot,lanmeksadhewekebalikanthipaksa,supaya kerjabarengkarosedulur-sedulure;kayangonokuwising ditindakakekabehwongMesirmarangwongIsraelsaben dina.

30LankabehwongIsraelpadhawedibangetmarangwong Mesirbabprakaraiki,lankabehwongIsraelpadhabalilan kerjadhewekantanpabayaran.

31WongIsraelbanjurmbangunPitomlanRameses,lan kabehwongIsraelnindakakepegaweyankasebut,anasing nggawebata,lananasingmbangun,lanwongIsrael mbangunlannguatakekabehtanahMesirlantemboke,lan wongIsraelmelupegaweyansajronepirang-pirangtaun, ngantitekanwektunenalikaGustiAllahngelingilan nggawadhewekemetusakaMesir

32NangingbaniLewiorapadhakerjabarengkaropara sadulureIsrael,wiwitwiwitanngantidinabudhalsaka Mesir

33SababkabehbaniLewingertiyenwongMesirwis ngapusiwongIsrael,mulanebaniLewioragelemnyedhaki pegaweankaroparasadulure

34LanwongMesirorangarahakeperhatianekanggo meksabaniLewikerjasawiseiku,amargadhewekeoratau barengkaroparasadulureingwiwitan,mulanewongMesir oranggatekake.

35LantanganewongMesirterus-terusannindheswong Israelingpakaryankasebut,lanwongMesirmeksawong Israelkerjakanthikasar.

36WongMesirpadhagawesusahingatiwongIsrael kalawanpagaweankangabot,yaikunggaraplempunglan bata,lanugasarupanepagaweaninglapangan.

37WongIsraelnyebutMelol,rajaMesir,"Meror,raja Mesir,"amargaingjamansemanawongMesirwisnggawe uripewongMesirdadipaitamargasakabèhingpakaryan.

38SakehingpagaweankangdipeksawongMesirmarang wongIsraelikuditindakakekanthikerassupayawong Israelbisanindhes,nangingsayaakehwongMesirkang nindhes,sayatambahakehlansayagedhe,ngantiwong MesirpadhasedhihmergasakawongIsrael

BAB66

1IngnalikasamanaHadadputraneBedad,ratuingEdom, seda,lanSamlasakaMesrekasakatanahwetanjumeneng ratunggentenidheweke

2IngtaunkapingtelulasjamanéFiraun,rajaMesir,yaiku taunsatusrongpuluhlimasawiséwongIsraèllunga menyangMesir,SamlangratoniÉdomsuwénéwolulas taun

3Nalikapanjenenganejumenengratu,panjenengane nglumpukakewadyabalanekanggoperangnglawanZefo binElifaslanbaniKitim,amargawong-wongmauwis perangnglawanAngeas,rajaAfrika,lannumpeskabeh wadyabalane

4NangingSamlaoragelemnemoniwongmau,amarga baniEsaunyegahdheweke,karongucap,"Dhewekeiku sadulure."SamlabanjurnggatekakepituturebaniEsau,lan banjurbalimenyangtanahEdomkarokabehwadya-balane, lanoranerusakeperangnglawanZefobinElifas

5SangPrabuPringon,ratuingMesir,mirengprakaraiki, banjurngandika:“Samla,ratuingEdom,wisduweniyat

arepperangnglawanbaniKitim,lansawiseikudheweke bakalperangnglawanMesir.”

6NalikawongMesirkrungubabiki,banjurpadha nambahipagaweanpegaweyanmarangwongIsrael, supayawongIsraelajangantinindakakemarangwongwongmaukayasingditindakakemarangwong-wongmau nalikaperangnglawanbaniEsauingjamaneHadad 7WongMesirbanjurkandhamarangwongIsrael:“Cepet, lakonanapegaweanmu,rampungnatugasmu,lankuatna tanahiki,supayabaniEsau,sadulur-sadulurmuajanganti tekaperangnglawankita,amargamargasakakowe,wongwongmaubakaltekanglawankita”

8WongIsraelsabendinanindakakepakaryanewong Mesir,lanwongMesirnindheswongIsraelsupayawong Israeldikurangicacaheingtanahkono

9NangingbarengwongMesirnambahipagaweankang ditindakakemarangwongIsrael,wongIsraelugasaya tambahakehlansayaakeh,ngantisakubengetanahMesir kebakwongIsrael.

10IngtaunsatusrongpuluhlimasawiséwongIsraèl mudhunmenyangMesir,kabèhwongMesirweruhyèn rancanganéorakasilnglawanIsraèl,malahsayatambah akèhlansayagedhé,lantanahMesirlantanahGosèn kebakkarowongIsraèl

11MulanéparapinituwalanparaahliwicaksanaMesir padhasowanmarangSangPrabu,padhasujudlanlungguh anaingngarsané

12ParapinituwalanparaahliingMesirpadhamatur marangSangPrabu:“Muga-mugaSangPrabusugeng salawase!Panjenengansampunparingpituturdhateng kawulababtiyangIsrael,lankawulanindakakendhateng tiyang-tiyangwaumiturutdhawuhipunSangPrabu”

13Nangingmiturutpaningkatantenagakerja,wong-wong mauugasayatambahlantuwuhingtanahkono,lan delengensakubengingnegarakebakkarowong-wongmau 14Pramila,gustikawulaSangPrabu,sadayatiyangMesir samimandengdhumatengpanjenenganipun,supados panjenenganparingpituturkanthikawicaksanan panjenengan,supadossagedngalahakenIsrael,numpes utawinyirnakakentiyangIsraelsakingnagaripunika.Sang Prabubanjurparingwangsulan,pangandikanipun: “Panjenenganparingpituturbabaganpunika,supadoskula sagedmangertospunapaingkangkedahdipuntindakaken dhatengtiyang-tiyangpunika”

15Banjuranasawijiningperwira,salahsawijining penasihatéraja,jenengéAyub,sakaMesopotamia,ing tanahUs,singmangsulimarangraja,

16MenawiSangPrabukeparengmirengakenpituturipun abdidalem,lajengSangPrabungandikadhateng panjenenganipun:“Manggamatur”

17AyubbanjurmaturmarangSangPrabu,parapanggedhe, lanparapinituwaingMesir,

18LahpituturérajababpegawéanéwongIsraèlkuwi becikbanget,mulakowéorakenanyingkirakéwong-wong singkerjakerasterus-terusan

19Nangingikipitutursingbisakokwenehakesupayakowe bisangurangipaukumanewong-wongmau,yenSang Prabunganggepbecikyennindheswong-wongmau

20Lah,wissuwekitawediperang,lankitakandha,Nalika Israeldadisuburingtanahiki,dhewekebakalngusirkita sakatanahikiyenanaperang

21MenawiSangPrabukepareng,mugiwontendhawuh kratoningkangkaseratwonteningangger-anggeringnagari Mesiringkangbotensageddipuncabut,bilihsabenbayi lanangingkanglairsakingtiyangIsrael,getihipunkedah dipuncurahakewonteninglemah.

22Lankanthinindakakeiki,nalikakabehbocahlanang Israelwismati,pialaperangbakalmandheg;supayaSang PrabunindakakelanutusannimbalikabehbidanIbranilan mrentahakesupayanindakakeperkaraiki;mulaprekara kasebutdisenengideningSangPrabulanparapanggedhe, lanSangPrabunindakakemituruttembungeAyub 23SangPrabubanjurutusannimbalibidan-bidanIbrani, singsijijenengeSyefralansijinePua.

24ParabidanbanjursowanmarangngarsaneSangPrabu lanngadeganaingngarsane

25SangPrabubanjurngandikamarangwong-wongmau: “Manawakowenindakaketugasdadibidankanggowong wadonIbranilanndelengbayineanaingkursi,yenbayine lanang,kowekudumateni,nangingyenbayinewadon, kowekuduurip”

26Nangingnèkkowéoranindakkéiki,kowélanomahmu bakalDakobongngantientek.

27Nangingbidan-bidanmauwedimarangGustiAllahlan oranggatekakepangandikaneSangNataingMesirutawa pangandikane,lannalikawongwadonIbraninglairake anaklanangutawawadon,bidanmaunindakakekabeh singdibutuhakekanggobayikasebutlannglilanibayi kasebuturip;kayamangkonotumindakebidan-bidanmau sedawanedina

28BarengprekaraikidikabarakemarangSangPrabu, banjurutusannimbaliparabidanlanditakoni:“Yagene kowenindakakekayangenelannylametakebocah-bocah iki?”

29Parabidanbanjurpadhamangsulilanmaturbebarengan anaingngarsaneSangPrabu,ature:

30GustiAllahsampunngersakakenSangPrabu nggadhahipamanggihbilihwanitaIbranipunikasami kaliyanwanitaMesir,amargisadayaputraIsraelpunika slamet,lansaderengipunbidanrawuh,sampunnglairaken Deneabdidalem,sampundangubotenwontenwanita Ibraniingkangnglairaken,amargisadayawanitaIbrani punikabidanpiyambak,amargisadayawanitaIbrani punikaslamet.

31SangPrabuPringonmirengatureparadhukunmaulan ngandelmarangprakaraiki,mulaparadhukunbanjur lungasakangarsaneSangPrabu,lanGustiAllahnindakake kabecikanmarangparadhukunmau,lanbangsaikusaya tambahakehlansayatambahakehbanget.

BAB67

1AnawongingtanahMesir,turuneLewi,jenengeAmram binKehat,binLewi,binIsrael

2Wonglanangikibanjurlungalannjupukbojo,yaiku Yokhebed,putrineLewi,adhinebapakne,singumuresatus rongpuluhenemtaun,lanbanjurdirawuhi

3Wongwadonmaubanjurngandhutlannglairakeanak wadon,kangdijenengiMiryam,amargaingjamansemana wongMesirnglaraniatiwongIsrael

4Landhewekengandhutmanehlannglairakeanaklanang, landhewekemenehijenengHarun,amarganalikadheweke

lagingandhut,Firaunwiwitngucurakegetiheanak-anak lanangIsrael.

5IngjamansemonoZefobinElifas,putuneEsau,rajaing Kitim,seda,lanJaneasjumenengratunggentenidheweke.

6ZefongratonibaniKitimsuwenesekettaun,banjurseda landikuburingkuthaNabnaingtanahKitim

7LanJaneas,salahsawijiningwongsingkuwatsakabani Kitim,jumenengrajanggentenidhewekelandheweke jumenengrajasekettaun

8SawisérajaKitimséda,BileambinBeormlayusaka tanahKitim,banjurlungamenyangMesirsowanmarang SangPrabuFiraun,rajaMesir

9SangPrabuPringonnampanipanjenenganekanthi pakurmatangedhe,amargapanjenenganewiskrungu babagankawicaksanane,lanpanjenenganemenehihadiah lanngangkatpanjenenganedadipenasihat,sartangangkat panjenenganedadiwongsingluhur

10BileammanggoningMesir,kanthipakurmatankaro kabehparabangsawanraja,lanparabangsawan ngluhurakedheweke,amargakabehpadhakepenginsinau kawicaksanane

11IngtaunkapingsatustelungpuluhsawiséIsraèllunga menyangMesir,Firaunngimpiyèndhèwèkélagilungguh ingdhamparkratoné,lanbanjurndhangaklanweruhwong tuwangadegingngarepé,lananatimbanganingtangané wongtuwamau,timbangansingdigunakaképara pedagang

12Wongtuwamaubanjurnjupuktimbanganlan digantungakeingngarsaneSangPrabuFiraun

13Wongtuwamaubanjurnglumpukakékabèhpinituwané Mesirlankabèhbangsawanlanwonggedhé-gedhé,banjur diiketlanditimbangnganggosijitimbangan

14Banjurnjupukwedhusperahlandilebokakeing timbanganliyane,lanwedhusikusingpalingunggul tinimbangkabeh

15SangPrabuPringongumunbangetkarowahyusing nggegirisiiki,kenapabocahcilikkuwingungkulikabeh, lanSangPrabuPringontangilanweruhyenikumung impen

16EsukeSangPrabuPringontangi,banjurnimbalikabeh abdinelannyritakakeimpenemarangwong-wongmau,lan wong-wongmaupadhawedibanget

17SangPrabubanjurngandikamarangparawicaksana kabeh:“Akundedongasupayakowepadhangertiapa tegeseimpenkumau”

18.BileambinBeorbanjurmangsulimarangSangPrabu: “Ikimungategesbilaigedhesingbakalnjedhulmarang Mesiringdina-dinapungkasan.”

19AmargabakallairputrakanggoIsraelsingbakal numpeskabehMesirlanparapedununge,lannggawa wongIsraelmetusakaMesirnganggotangansingkuwat 20Mulane,dhuhSangPrabu,mugikersaanggalihbab punika,supadospanjenengansagedngrisakpangajengajengipuntiyangIsraelsahapangajeng-ajengipun, saderengipunbilaipunikadumadostumrapMesir

21SangPrabubanjurngandikamarangBileam:“Apasing kudukitalakonimarangwongIsrael?Wiwitanekitawis ngrembugbabikulanorabisangalahakedheweke”

22Mulanésaikikowéugawènèhanapitutursupayakita bisangalahakewong-wongmau.

23BileambanjurmangsulimarangSangPrabu,ature: “Saiki,utusanangundangparajurupirembugmuloro,lan kitabakalweruhapapituturebabaganprakaraiki,lan sawiseikuabdidalembakalcalathu.”

24SangPrabubanjurutusannimbaliparapenasihatéloro, yaikuRehuelwongMidianlanAyubwongUzi,banjur padhasowanlanlungguhanaingngarsaneSangPrabu

25SangPrabubanjurngandikamarangwong-wongmau: “Lah,kowewispadhakrunguimpenkangdakimpengmau lanmaknane;mulanesaikiwenehanapituturlankawruh sartadelengenapakangkududitindakakemarangwong Israel,supayakitabisangalahakewong-wongmau, sadurungepialanetekanglawankita.”

26Rehuel,wongMidian,banjurmaturmarangSangPrabu: “Muga-mugaSangPrabusugeng,mugiSangPrabusugeng salawas-lawase.”

27MenawiSangPrabukepareng,panjenenganipunkersa mandhegnyelakitiyangIbranilannilarakentiyang-tiyang wau,sahasampunngantosnggalihdhatengtiyang-tiyang wau

28Amargaikiwong-wongsingdipilihdeningPangeran Yehuwahingjamankuna,lannjupukwarisanesakaing antaranekabehbangsaingbumilanpararajaingbumi;lan sapasingnguluraketanganenglawanwong-wongmau tanpapaukuman,singoradiwalesdeningGustiAllahe?

29KowémesthingertinèknalikaAbrahamlungamenyang Mesir,Firaun,rajaMesirsingbiyèn,weruhSarah,garwané, lanbanjurnjupukSarahdadibojoné,mergaAbraham kandha,"Ikisadulurkuwadon,"mergaAbrahamwedinèk wongMesirbakalmatènidhèwèkémergasakagarwané 30NalikarajaMesirnjupukSarah,GustiAllah ndhawahakepaukumanabotmarangdhewekelan kulawargane,ngantidhewekembalekakeSarahmarang Abraham,garwane,lanbanjurdhewekemari.

31LanAbimelekh,rajaGerari,rajaFilistin,diukum deningGustiAllahamargaSarah,garwaneAbraham, amarganutupsabenguwagarba,sakamanungsanganti kewan

32NalikaGustiAllaherawuhmarangAbimelekhing sajroningimpeningwayahwengilanmedenidheweke supayabisambalekakeSarahsingwisdirebutmarang Abraham,lansawiseikukabehwongGerardiukum amargaSarah,lanAbrahamndedongamarangGustiAllahe kanggowong-wongmau,lanPanjenenganenyembadani panyuwune,lanPanjenenganemarasakewong-wongmau

33Abimelekhwedikarokabehbebayasingbakalnemoni dhewekelanbangsane,muladhewekebalimenyang Abraham,garwaneSarah,lanmenehiakehhadiah.

34PanjenenganéuganindakakékayangonomarangIshak nalikangusirIshaksakaGerar,lanGustiAllahwis nindakakékaelokanmarangIshak,ngantikabèhkaliing Gerardadiasat,lanwit-witaningkonoorangetokakéwoh.

35NgantiAbimelekhsakaGerar,karoAhuzat,salah sawijiningkancane,lanPikhol,senapatine,sowanmarang panjenengane,banjurpadhambungkuklansujudanaing ngarsanengantikonjeminglemah

36Lanwong-wongmaupadhanyuwunmarang Panjenenganesupayandedongakanggowong-wongmau, lanPanjenenganendedongamarangPangeranYehuwah kanggowong-wongmau,lanPangeranYehuwah

nyembadanipanyuwunelanPanjenenganemarasakewongwongmau.

37Yakubuga,wongsingprasaja,diluwariamarga integritasesakatanganekakangneEsau,lantanganeLaban wongSiria,sadulureibune,singwisnggolekinyawane; ugasakatanganekabehrajaKanaansingwispadha nglumpuknglawandhewekelananak-anakekanggo numpesdheweke,lanGustiAllahngluwaridhewekesaka tangane,saenggadhewekembaliklannyerangdheweke, amargasapasingtaunguluraketanganenglawandheweke tanpapaukuman?

38SatemeneSangPrabuPringon,bapaknebapakmu, ngangkatYusuf,putraneYakub,ngluwihikabeh panggedheingtanahMesir,nalikapanjenenganeweruh kawicaksanane,amargalumantarkawicaksanane panjenenganenylametakekabehpenduduktanahkasebut sakapaceklik

39Sawisékuwi,dhèwèkéndhawuhiYakublananak-anaké supayamudhunmenyangMesir,supayaliwatkabecikané, tanahMesirlantanahGosènbisadiluwarisakapaceklik

40Mulanesaiki,yenPadukanganggepbecik,mandhega numpeswongIsrael,nangingyenPadukaorakersayen wong-wongmaumanggoningMesir,mugiPadukakersa ngusirwong-wongmausakakene,supayapadhabisa menyangtanahKanaan,tanahpanggonaneparaleluhure manggoningkono

41BarengSangPrabuPringonmirengpangandikaneYitro, panjenenganebangetnesumarangSangPrabu,nganti panjenenganebanjurngadegsakangarsaneSangPrabu kanthiisin,lanlungamenyangMidian,tanahe,sarta nggawatekeneYusuf.

42SangPrabubanjurndangumarangAyub,wongUzi, “Apapituturmu,Ayub,lanapapituturmutumrapwong Ibrani?”

43AyubbanjurmaturmarangSangPrabu,“Sadaya pedunungingnagaripunikawonteningpangwaos panjenengan,mugiSangPrabunindakakenpunapa ingkangpanjenengananggepprayogi”

44SangPrabubanjurndangumarangBileam,"Apasing arepkokomongake,Bileam?Kowékudungucapake supayaakulankowépadhangrungokaké"

45BileambanjurmaturmarangSangPrabu,“Sakakabeh singwisdirencanakakedeningSangPrabutumrapwong Ibrani,wong-wongmaubakalslamet,lanSangPrabuora bakalbisangalahakewong-wongmaukanthipituturapa wae.”

46Amargayenkowemikirarepngurangiwong-wongmau nganggogenisingmurub,koweorabakalbisangalahake wong-wongmau,amargaGustiAllahemesthiwisngluwari Abraham,bapakne,sakaUr-Kasdim;lanyenkowemikir arepnumpeswong-wongmaunganggopedhang,mesthi Ishak,bapakne,wisslametsakaiku,lanwedhusgembel diggantikake

47Lanyenkowemikirarepngurangicacahewong-wong maunganggokerjakeraslanabot,koweorabakalbisa menangsanajaningbabiki,amargaYakub,bapakne, ngladeniLabankanthimanekawarnakerjakeras,lan dhewekedadimakmur

48Mulanesaiki,dhuhSangPrabu,rungokna pangandikaningsun,amargaikirancangankangwis karancangtumrapwong-wongmau,kangbakalkoklakoni

kanggongalahakewong-wongmau,lankangorakena kokliwati.

49MenawiSangPrabukepareng,mugikarsaadhawuh supadossadayaputra-putrinipuningkangbadhélairwiwit dintenpunikadipunbuwangingtoya,amargikanthi mekatenpanjenengansagedngicalakenasmanipun,amargi botenwontensatunggal-tunggalasakingtiyang-tiyangwau utawisakingparaleluhuripun,ingkangdipunadilikados mekaten

50SangPrabumirengatureBileam,lanpangandikaneiku ndadekakesenengingngarsaneSangPrabulanpara panggedhe,mulaSangPrabunindakakeapakangdadi panyuwuneBileam.

51SangPrabubanjurdhawuhsupayangundhangakelan ngundhangakeangger-anggeringsaindengingtanahMesir, mangkene:SabenbayilanangsinglairsakawongIbrani wiwitdinaikikududibuwangmenyangbanyu

52SangPrabuPringonbanjurnimbaliparaabdinekabeh, pangandikane:“Saikipadhalungaa,golekanaing saindengingtanahGosyen,panggonanewongIsrael,lan priksamanawasabenanaklanangsinglairsakawong Ibranikududibuwangmenyangkali,nangingsabenanak wadonkuduurip”

53NalikawongIsraelkrunguprentaheSangPrabuFiraun, supayambuwanganak-anakelanangmenyangkali, sawetarawongmisahsakabojonelanliyanemelukaro bojone

54Lanwiwitdinaiku,nalikawektunenglairaketekan kanggoparawanitaIsraelsingisihkarobojone,dheweke menyanglapangankanggonglairakeanak-anakeingkana, landhewekenglairakeanak-anakeinglapangan,lan ninggalakeanak-anakeinglapanganlanbalimenyang omah

55LanGustiAllahsingwissumpahmarangleluhurebakal nambahcacahe,ngutussalahsawijiningmalaekatsing ngladenisinganaingswargakanggongumbahsaben bocahnganggobanyu,ngolesilanngembusake,lan menehakerongwatualusingtangane,singsijinyedhot susulansingsijinemadu,lanPanjenenganendadekake rambutetuwuhngantitekandhengkul,supayabisanutupi awakedhewe;kanggonglipurlanngrangkul,liwatwelas asihmarangbocahkasebut

56NalikaGustiAllahwelasasihmarangwong-wongmau lankepénginnggandakakéwong-wongmauinglumahing bumi,Panjenenganédhawuhmarangbumisupayanampa wong-wongmausupayadisimpeningkonongantiwektuné wong-wongmaudiwasa,sawiséikubumimbukak cangkemélanmuntahakéwong-wongmau,lanwongwongmauthukulsakakuthakayasuketinglemah,lan suketingalas,lansabenwongpadhabalimenyang kulawarganélanomahbapakné,lanpadhamanggonkaro wong-wongmau.

57Lanbayi-bayiIsraelanaingbumikayasuketingara-ara, amargasih-rahmatGustiAllahmarangdheweke

58NalikawongMesirkabehweruhbabiki,banjurpadha metumenyangsawahedhewe-dhewekaropasangansapi lanwuluke,lanpadhambajaklemahkayawongmbajak lemahnalikamangsanyebar

59Nalikapadhamluku,orabisanglaranibayi-bayiIsrael, mulawong-wongmausayatambahakehlansayatambah akehbanget

60LanSangPrabuPringonsabendinandhawuhipara punggawanesupayamenyangGosyennggolekibayi-bayi Israel

61Barengwisnggolekilannemusiji,banjurdijupuksaka pangkoneibunekanthipaksa,landibuwangmenyangkali, nangingbayiwadonmauditinggalkaroibune;kaya mangkonotumindakewongMesirmarangwongIsrael sabendina.

BAB68

1NalikasemonoRohéAllahngayomiMiryam,putriné Amram,saduluréHarun,landhèwèkémetulanmedhar wangsitbabaganomahkuwi,ujaré,"Lahsaikibakalana anaklanangsinglairsakabapaklanibuku,landhèwèké bakalnylametakéIsraèlsakatanganéMesir."

2NalikaAmramkrunguomonganeputrine,dheweke banjurlungalannggawagarwanebalimenyangomah, sawisedhewekengusirgarwanenalikaFiraunmrentahake sabenbocahlanangsakakulawarganeYakubsupaya dibuwangmenyangbanyu

3AmrambanjurnjupukYokhebed,bojone,telungtaun sawiseditundhung,lanbanjurketemukarodhewekelan dhewekebanjurngandhut

4Laningpungkasaningpitungsasisakanalikangandhut, dhewekenglairakeanaklanang,lankabehomahkebak cahyagedhekayacahyasrengengelanrembulannalika sumunar.

5Barengwongwadonmauweruhyenbayineapiklan nyenengake,banjurdidhelikaketelungsasianaingkamar njero.

6IngjamansemonowongMesirpadhangrancangarep matènikabèhwongIbraniingkono

7LanparawanitaMesirpadhamenyangGosyen, panggonanewongIsrael,lanpadhanggendhongbayibayineingpundhake,yaikubayi-bayinesingdurungbisa ngomong.

8Ingjamansemana,nalikaparawanitaIsraelnglairake anak,sabenwongwadonndhelikakeanakelanangsaka ngarepewongMesir,supayawongMesirorangertiyen anak-anakebakallair,lanorabisanumpeswong-wong mausakatanahMesir

9LanparawanitaMesirpadhatekaingGosyenlananakanakesingorabisangomongdipanggulingpundhake,lan nalikaanawongwadonMesirmlebuingomahewong wadonIbrani,bayinewiwitnangis.

10Barengbocahmaunangis,bocahwadonsinganaing kamarnjerobanjurmangsuli,mulaparawanitaMesirmau banjurpadhamenyangkratonéFiraunlanngaturakébab iku

11SangPrabuPringonbanjurngutusparapunggawane supayanjupukbocah-bocahmaulanmateniwong-wong mau;kayamangkonotumindakewongMesirmarangwong wadonIbranisabendina

12Nalikasemana,kira-kiratelungsasisawiséYokhebed ndhelikakéanaké,prekaraikikawiyakingkratonéFiraun 13Wongwadonmaubanjurenggal-enggalnggawaanake lanangsadurungeparapunggawateka,banjurnjupukpethi kayugrumbul,diolesilempunglanter,banjurdilebokake bocaheingnjeropethimau,banjurdilebokakeingantarane tetuwuhaningpinggirkali

14DeneMiryam,adhine,ngadegsakakadohankanggo ngertiapasingbakalditindakakemarangdhewekelanapa singbakalkelakonkarotembung-tembunge

15LanGustiAllahingwektuikundhatengakepanassing nggegirisiingtanahMesir,singngobongdagingmanungsa kayasrengengeingsakubenge,lanikubangetnindhes wongMesir

16WongMesirkabehpadhaadusingkali,amargapanas bangetsingngobongawaké

17LanBathia,putrineFiraun,ugalungaadusingkali, amargapanasbanget,lanparadayang-dayangemlakumlakuingpinggirkali,lankabehwanitaMesiruga

18Bathiabanjurndhangakmenyangkali,lanweruhprau anaingndhuwurbanyu,banjurutusanabdinewadon njupukpraumau

19Barengdibukak,weruhbayimaunangis,banjurwelas asihmarangbayimau,banjurngucap,"IkibocahIbrani" 20LankabehwanitaMesirsingmlakuingpinggirkali kepenginnyusonidheweke,nangingdhewekeoragelem nyusu,amargaikisakaGustiAllah,supayadhewekebisa balimenyangpayudaraibune

21NalikasemanaMiryam,adhine,anaingantaranepara wanitaMesiringpinggirkali,landhewekeweruh kedadeyanikilantakonmarangputrineSangPrabu Pringon,"Apaakukudulunganggolekiinangsakawong wadonIbrani,supayadhewekenyusonibayiikikanggo kowe?"

22PutrineSangPrabuPringonbanjurngandika:“Lungaa!” Prawanmaubanjurlungalanngundangibunebocah wadonmau

23PutrineSangPrabuPringonbanjurngandikamarang Yokhebed:“Gawanenbayiikilansusuknakanggoaku,lan akubakalmbayarupahmu,rongkepingperaksabendina” Wongwadonmaubanjurnjupukbayimaulannyusoni.

24Sawisérongtaun,nalikabayimauwisgedhé,dhèwèké nggawadhèwèkémenyangputrinéFiraun,lanbayimau dianggepkayaputranédhéwé.Bayimaudiwènèhijeneng Musa,sebabdhèwèkékandha,"Akusingnarikdhèwèké metusakabanyu"

25Amram,bapakné,ngaranibocahmauKebar,merga kandhané,"Ikumergadhèwèkélanbojonésingwis ditinggal"

26Yokhebed,ibuné,mènèhijenengYekutielmarang bocahmau,merga,ujare,"Akungarep-arepdhèwèké marangKangMahakuwasa,"lanGustiAllahmbalekaké dhèwèkémarangaku.

27Miryam,adhine,menehijenengYeredmaranganake, amargadhewekemudhunngetutakeNabiEliamenyang kalikanggongertiapasingbakalkelakoning pungkasaninguripe

28Harun,saduluré,ngaranibocahmauAbiZanukh,karo ngucap,"Bapakkuninggalibukulanbalimenyangibuku mergasakaibuku"

29Kehat,bapaknéAmram,mènèhijenengmarangbocah kuwi,yaikuAbigdor,mergamergasakadhèwèké,Gusti AllahndandanikarusakanéturunéYakub,ngantiorabisa mbuwanganak-anakésinglanangmenyangbanyumanèh.

30InangébanjurmènèhijenengAbiSokho,karokandha, "Panjenenganéndhelikingkémahételungsasisuwéné mergasakawong-wongHam."

31WongIsraelkabehbanjurngaranibocahmauSemaya binNetaneel,amargawong-wongpadhangucap,“Ing jamansemanaGustiAllahwismirengakepanyuwunelan ngluwaridhewekesakatanganewong-wongsingnganiaya.”

32.NabiMusaanaingkratonéFiraun,landadiputrané Bathia,putrinéFiraun,lanNabiMusagedhéingantarané paraputranéraja

BAB69

1RajaÉdomsédaingdina-dinakuwi,ingtaunkaping wolulaspepréntahané,landisarèkakéingcandhising didegakékanggoawakédhéwéminangkakratoningtanah Édom

2BaniÉsaubanjurkongkonanwongmenyangPetor,sing anaingpinggirkali,njupukwongenomsingayumripate lanrupaneapik,jenengeSaul,landiangkatdadiratu nggenteniSamla

3SaulngerehsakehingturuneEsauingtanahEdom suwenepatangpuluhtaun

4BarengSangPrabuPringon,ratuingMesir,mirsayen pitutureBileamtumrapwongIsraelorakasil,malahwong Israelisihpadhabebranahan,tambahakehlansayatambah akehingsaindengingtanahMesir,

5NalikasemonoSangPrabuPringondhawuhsupaya wongIsraeldiundhangakeingsaindengingtanahMesir, mangkene:“Ajaanawongsingkenangurangipagaweyane sabendina.”

6Lanwonglanangsingditemokakekurangingpakaryane sabendina,apaikukanggonggawelempungutawabata, anakelanangsingragilkududiganti.

7LanpegaweyanewongMesirsayatambahabottumrap wongIsraelingjamansemana,lanyenanasijibatasing kurangkanggopegaweyanesabendina,wongMesir njupukanakelanangsingpalingenomsakaibune,lan dilebokakeingbangunaningpanggonanebatasingora digunakakebapakne.

8WongMesiriyanindakakemangkonomarangsakehing wongIsraelsabendina,sajronewektusingsuwe

9Nangingwiwitwiwitan,sukuLewiorakerjabarengkaro wongIsrael,sedulur-seduluré,amargaanak-anakLewi ngertiakal-akalanwongMesirsingwiwitanéditindakake marangwongIsrael.

BAB70

1LaningtaunkatelusawiselairéNabiMusa,Firaunlagi lungguhingpésta,nalikaAlparanith,ratu,lungguhing sisihtengenélanBathiaingsisihkiwané,lanNabiMusa singisihenomturuingpangkoné,lanBileambinBeor karoanaklorolanangé,lankabèhpanggedhekraton lungguhingméjaingngarsanéraja.

2Bocahanommaubanjurnguluraketanganeingsirahe SangPrabu,njupukmakuthasakasiraheSangPrabulan dipasangakeingsiraheSangPrabudhewe

3Nalikarajalanparapangeranweruhpakaryansing ditindakakebocahlanangmau,rajalanparapangeran padhawedibanget,lanwongsijimarangtangganepadha ngungkapakerasagumun

4SangPrabubanjurngandikamarangparapanggedhe kangpadhaanaingngarsane,“Apakangkokkarepakelan

apakangkokkarepake,heparapanggedhe,babagan prakaraiki,lanapapaukumankangbakaldiwulangake marangbocahikiamargatumindakiki?”

5BileambinBeor,tukangsihirmau,banjurmangsuli marangSangPrabulanparapanggedhe,ature:“Dhuhgusti kawulaSangPrabu,mugikersangengetiimpeningkang sampunPadukaimpikakenpinten-pintendinteningkang sampunkepengker,sahaingkangdipunjlentrehaken deningabdidalem”

6MulaneikibocahlanangsakabangsaIbrani,kang kapenuhanRohingAllah,langustikawulaSangPrabuaja ngirayenbocahlanangikinindakakeprakaraikitanpa sepengetahuan.

7AmargadhèwèkébocahlanangIbrani,lankawicaksanan lanpangertènanaingdhèwèké,sanajandhèwèkéisih bocah,lankanthikawicaksanandhèwèkéwisnindakkéiki lanmilihkratonMesirkanggoawakédhéwé

8AmargaikiadatsabenwongIbranikanggongapusipara rajalanparabangsawan,nindakakekabehikikanthilicik, supayapararajaingbumilanpararakyatepadhagemeter 9KowémesthingertinèkAbraham,bapakné,tumindak kayangono,singngapusitentaranéNimrod,rajaBabil,lan Abimelekh,rajaGerar,lannguwasanitanahéwongHetlan kabèhkratonKanaan

10LanyendhewekemudhunmenyangMesirlanngomong babaganSarah,garwane,"Dhewekeikusadulurku,"supaya bisangapusiMesirlanrajane

11Putrane,Iskak,uganindakakekayamangkononalika dhewekelungamenyangGerarlanmanggoningkono,lan kekuwatanengalahakewadya-balaneAbimelekh,raja Filistin.

12Dhèwèkéugamikirarepnggempurkratonéwong Filistin,kanthingomongnèkRibkah,bojoné,kuwiadhine 13Yakubugaorasetyamarangadhine,lanngrebuthak kebareplanberkahsakatanganeadhine 14SawisékuwiYakublungamenyangPadan-Aram, menyangomahéLaban,seduluréibuné,lankanthiakalakalinjupukputriné,kéwan-kéwané,lankabèhbarangbarangésakaLaban,banjurmlayulanbalimenyangtanah Kanaan,menyangomahébapakné.

15Putra-putranengedolsadulureYusuf,singbanjurlunga menyangMesirlandadibudak,landilebokakeingomah pakunjaranrolastaunsuwene.

16NgantiSangFiraunsingbiyenngimpi,banjurnjupuk dhewekesakaomahpakunjaran,lanngangkatdheweke luwihdhuwurtinimbangkabehpanggedheingMesir amargadhewekebisanerangakeimpenemarangdheweke 17NalikaGustiAllahnjalaripaceklikingsaindenging tanah,Panjenenganeutusannimbalibapaknelankabeh sedulurelanang,lankabehkulawarganebapakne,lan nyukupikabutuhanetanparegautawaganjaran,lannuku wongMesirdadibudak.

18Pramila,gustikawulaSangPrabu,lahlarepunika sampunjumenengnggentenitiyang-tiyangwauwontening Mesir,sahanindakakenmituruttindak-tandukipuntiyangtiyangwausahangecesabenraja,panggedhe,sahahakim 19MenawiSangPrabukepareng,sumanggakita ngucurakengetihipunwonteningbumi,supados panjenenganipunsampunagenglanngrebutpaprentahan sakingpanjenengan,sahapangajeng-ajengMesirsirna sasampunipunpanjenenganipundadosratu

20BileambanjurkandhamarangSangPrabu,“Kajabaiku, ayopadhangundangkabehhakimlanparawong wicaksanaingMesir,lansupayapadhangertiapabocahiki kududiukumpatikayasingwiskokkandhakake,banjur padhadipateni.”

21SangPrabuPringonbanjurutusannimbalisakehing wongwicaksanaingMesir,lanpadhasowanmarang ngarsaneSangPrabu,banjuranamalaekatePangeran Yehuwahrawuhingtengah-tengahe,lanSangPrabu Pringonkatonkayasalahsawijiningwongwicaksanaing Mesir

22SangPrabubanjurngandikamarangparawong wicaksanamau:“Kowémesthiwiskrunguapasing ditindakakebocahlanangIbranisinganaingomahiki,lan kayamangkonoBileamwisngadiliprakaraiki”

23Saikikowéugapadhangadililandelengenapasing kuduneditindakakébocahlanangikimituruttumindaké 24Malaékatmau,singkatonkayasalahsijinéwong wicaksanaingMesir,banjurmangsulilanngandikakaya ingngisoriki,ingngarepékabèhwongwicaksanaing Mesirlaningngarepérajalanparapanggedhe:

25MenawiSangPrabukepareng,mugiSangPrabuutusan nimbalitiyang-tiyangingkangbadhengastawatukrisopras lanarenggeni,sahadipunparingakendhatengbocah punika,sahamanawibocahpunikanguluraketanganipun lannjupukwatukrisopraspunika,milakitabadhe mangertosbilihtiyanganompunikasampunnindakaken sadayaingkangsampundipunlampahikanthi kawicaksanan,lankitakedahmejahipiyambakipun

26Nangingnèkdhèwèkénguluraketanganéingareng kuwi,kitabakalngertinèkdhèwèkénindakkékuwitanpa kawruh,landhèwèkébakalurip

27PrentahmaudianggepbecikdeningSangPrabulanpara panggedhe,mulaSangPrabubanjurnindakakemiturut pangandikanemalaekatePangeranYehuwah

28SangPrabubanjurdhawuhsupayawatuonikslanareng digawalandiselehakeingngarsaneNabiMusa.

29Lanbocahlanangmaubanjurdilebokakéingngarepé, lanbocahlanangmaunyobanguluraketanganémenyang watuoniks,nangingmalaékatéPangérannyekeltangané landilebokakéingareng,lanarengingtanganémati,lan dhèwèkéngangkatlandilebokakeingcangkemé,lan lambénélanilatekobong,lancangkemélanilatedadiatos.

30Nalikarajalanparapanggedheweruhiki,padhangerti yenNabiMusaoratumindakkanthiwicaksananalika nyopotmakuthasakasiraheraja.

31SangPrabulanparapanggedhepadhaoranyedani bocahmau,mulaNabiMusatetepanaingkratoneSang PrabuPringon,nalikaisihcilik,lanPangeranYehuwah nunggilkaroNabiMusa

32Nalikabocahlanangmauanaingkraton,dhèwèké nganggosandhanganwungulantuwuhgedhéingantarané paraputranéraja

33NalikaNabiMusagedhéingkratonéraja,Bathia, putrinéFiraun,nganggepNabiMusakayaputranédhéwé, lankabèhkulawarganéFiraunngurmatiNabiMusa,lan kabèhwongMesirwedimarangNabiMusa.

34SabendinaNabiMusametulantekaningtanahGosyen, panggonaneparasadulure,yaikuwongIsrael,lansaben dinaNabiMusandelengparasaduluremauseseknapaslan kerjakeras

35NabiMusabanjurndangumarangwong-wongmau, "Yagenekowepadhadipeksanglakonipegaweanikisaben dina?"

36.Lanpadhanyritakakekabehsingwiskedadeyan marangdheweke,lankabehprentahsingwisdiwenehake deningFiraunmarangdhewekesadurungedhewekelair

37Wong-wongmaubanjurnyritakakesakehingpitutur kangdirembugdeningBileambinBeormarangwongwongmau,lanapakangugadirembugdeningBileam marangBileamsupayadipateninalikaBileamnjupuk makuthaneSangPrabusakasirahe

38BarengNabiMusakrungubabiku,nesunebanjur murubmarangBileam,sartangupayamateniBileam,lan sabendinaBileamtansahndheliksupayabisanyegat Bileam

39BileamwedikaroMusa,muladhèwèkélananak-anaké loropadhangadeglanlungasakaMesir,lanpadhamlayu lanngluwarinyawanélanlungamenyangtanahKush menyangKikianus,rajaKush.

40NabiMusaanaingkratoneSangPrabu,sabenmetu mlebulanmetu,lanPangeranYehuwahndadekakeNabi MusadisenengideningSangPrabuPringon,landening paraabdinekabeh,sartadeningkabehwongMesir,sarta wong-wongMesirpadhatresnabangetmarangNabiMusa 41.NalikaNabiMusatindakmenyangGosyenkanggo nemoniparasadulure,NabiMusaweruhwongIsrael nandhangsangsaralankerjapaksa,lanNabiMusasedhih bangetmergasakaparasadulure.

42NabiMusabanjurbalimenyangMesirlansowaning dalemeSangPrabuPringon,sartasowanmarangngarsane SangPrabu,sartaNabiMusabanjursujudanaingngarsane SangPrabu

43NabiMusabanjurmaturmarangSangPrabuPringon: “Dhuhbendara,kulasowanpunikabadhenyuwun panyuwunaningkangalitdhatengpanjenengan,mugi sampunngantospanjenengannilarkulakalayanlesu” SangPrabuPringonbanjurngandika:“Manggamatur.”

44NabiMusabanjurmaturmarangSangPrabuPringon: “Paraabdipanjenengan,tiyangIsraelingkangwontening Gosyen,mugikaparinganawekdalsadintenkanggengaso sakingpakaryanipun”

45SangPrabubanjurngandikamarangNabiMusa:“Lah, akuwisngaturakepanyuwunmumarangkowebabiki.”

46SangPrabuPringonbanjurdhawuhsupaya ngundhangakeundhang-undhangingsaindengingMesir lanGosyen,pangandikane:

47Marangkowekabeh,wongIsrael,mangkono pangandikaneSangPrabu,sajronenemdinakowekudu nindakakepakaryanlanpegaweanmu,nangingingdina kapitukowekudungaso,lanoranindakakepakaryanapaapa,kayamangkonokowekudunindakakesadawanedina, kayasingwisdiprentahakedeningSangPrabulanNabi MusaputraneBathia

48NabiMusabungahbangetamargaapasingwis diparingakedeningSangPrabumarangdheweke,lan kabehwongIsraelnindakakekayasingdiprentahake deningNabiMusa.

49AmargaikisakaGustiAllahmarangwongIsrael, amargaGustiAllahwiswiwitngeling-elingwongIsrael kanggonylametakewong-wongmaukanggoparaleluhure.

50GustiAllahnunggilkaroNabiMusalanmisuwuré MusakondhangingsakubengétanahMesir.

51LanNabiMusadadimisuwuranaingngarepewong MesirlaningngarepewongIsraelkabeh,amargadheweke ngupayakabecikankanggoIsraelumatelanngucapake tembung-tembungtentremmarangSangPrabu

BAB71

1NalikaNabiMusayuswawolulastaun,panjenenganipun kepenginkepanggihkaliyanbapaklanibunipunlan panjenenganipuntindakdhatengGosyen,lannalikaNabi MusasampuncaketkaliyanGosyen,panjenenganipun rawuhingpanggenantiyangIsraelsaminyambutdamel, lanpanjenenganipunmirsanibeban-bebaningkang dipunbetahaken,lanpanjenenganipunningalitiyangMesir nggebugisalahsatunggalingsadherekipuntiyangIbrani 2NalikawongsingdipukulweruhNabiMusa,dheweke mlayunjaluktulung,amargaNabiMusaikuwongsing dihormatibangetingkratoneSangPrabuFiraun,lan dhewekematurmarangSangPrabu,"Dhuhbendara,kula aturimirsani,tiyangMesirpunikarawuhinggriyakulaing wancidalu,ngiketkula,landhatengdhatenggarwakula wonteningngarsakula,lansaikipiyambakipunngincer nyawakula."

3NalikaNabiMusakrunguomonganewongMesirmau, banjurnesunemarangwongMesirmau,sartabanjur mingerngiwangiwa.Barengweruhoraanawongingkono, banjurmateniwongMesirmaulanndhelikingwedhi,sarta ngluwariwongIbranimausakatanganewongsingmateni 4WongIbranimaubanjurmulihmenyangomahe,lan NabiMusaugabalimenyangomahe,banjurmetulanbali menyangkratoneSangPrabu

5Barengwonglanangmauwismulih,banjurmikirarep nyingkirakebojone,amargaoraprayogaingkulawargane Yakub,yenanawonglanangsingnemonibojonesawise bojonewisdirusuhi.

6Wongwadonmaubanjurlungangandhanisedulurseduluré,lansedulur-seduluréwongwadonmaupadha ngupayamatènidhèwèké,mulawongwadonmaubanjur mlayumenyangomahélanlolos

7IngdinakapindhoNabiMusametunemoniparasadulure, lanweruhanawonglorolagipadu,banjurdhewekekandha karowongdurakamau,"Yagenekowenggebugi pepadhamu?"

8NabiMusabanjurmangsuli,"Sapasingngangkatkowé dadipamimpinlanhakimkita?Apakowémikirarep matèniakukayakowématèniwongMesir?"Musawedi lankandha,"Mesthiwaéprekaraikiwisdingerteni?"

9LanFiraunkrungubabprakaraiki,banjurdhawuh supayaNabiMusadipateni,mulaGustiAllahngutus malaekate,landhewekenemoniFiraunkanthirupakaya kepalapengawal

10MalaékatéPangéranbanjurnjupukpedhangsaka tanganépanglimapengawalmau,banjurngethoksirahé, sebabpedhangpanglimapengawalmaumalihdadi pedhangéNabiMusa.

11MalaékatéPangéranbanjurnyepengtangantengené Musa,nuntunNabiMusametusakaMesir,lannuntun dhèwèkémetusakatapelwatesMesir,adohépatangpuluh dinalelungan

12MungHarun,seduluré,singkarianaingtanahMesir, landhèwèkémedharwangsitmarangwongIsraèl,ujaré, 13MangkenepangandikanePangeranYehuwah,Gusti Allaheparaleluhurmu:Sabenwongmbuwangadewa-dewa kangnjijikikanganaingmripatedhewe,lanajanajisake awakmudhewenganggobrahala-brahalaMesir

14LanwongIsraelpadhambrontaklanoragelem ngrungokakeHaruningwektuiku.

15LanPangeranYehuwahngrancangnumpeswong-wong mau,yenPangeranYehuwahorangeling-elingprajanjian singwisdigawekaroAbraham,IskaklanYakub

16IngjamansemonotanganeSangPrabuPringonterus atosbangetmarangwongIsrael,landhewekenindheslan nindheswong-wongmaungantitekanwektuneGustiAllah ndhawuhakepangandikanelannggatekakewong-wong mau.

BAB72

1IngjamansemonoanaperanggedheantaranebaniKus lanbaniwetanlanAram,lanwong-wongmaumbrontak nglawanrajaKus,singdikuwasanideningwong-wong mau

2RajaKikianussakaKusbanjurmajuperangkarokabèh wongKus,cacahékayawedhi,landhèwèkémajuperang nglawanAramlanwong-wongsakasisihwétan,supaya bisangalahakewong-wongmau

3NalikaKikianusmetu,dhèwèkéninggalBileam,tukang sihir,karoanak-anakéloro,kanggonjagakutha,lanwongwongsingpalingasoringtanahkono

4MulanéKikianusbanjurmajumenyangAramlanwongwongsakasisihwétan,landhèwèképerangnglawan wong-wongmaulanngalahakéwong-wongmau,lankabèh padhatatuingngarepéKikianuslanrakyaté.

5Landhèwèkénjangkepiakèhwongsingpadhadadi tawananlandhèwèkénguwasaniwong-wongmaukaya singbiyèn,landhèwèkéngedegakékemahingtanahé wong-wongmaukanggonjupukupetisakawong-wong maukayabiyèn

6NalikarajaKusninggalBileambinBeorkanggonjaga kuthalanwong-wongmiskiningkuthakasebut,dheweke ngadeglanmenehisaranmarangwong-wongingtanah kasebutsupayambrontaknglawanRajaKikianus,supaya oranglilanidhewekemlebukuthanalikadhewekewis mulih

7Rakyatingnagarakonopadhangrungokake pangandikane,lanpadhasumpahmarangdheweke,sarta ngangkatpanjenenganedadiratune,lanputranelorodadi panglimaperang

8Mulanéwong-wongmaupadhangadeglanngunggahaké témbokkuthaingpojokloro-loroné,sartapadhambangun bangunansingkuwatbanget.

9Ingpojokkatelu,wong-wongpadhanggalikalen-kalen tanpawilangancacahé,ingantaranekuthalankalising ngubengisakubengingtanahKus,lanbanyukalimaumili metusakakana

10Ingpojokkapapat,wong-wongmaunglumpukakeakeh ulanganggomantralansihir,lanpadhanguatakekuthalan manggoningkono,lanoraanasingmetuutawamlebu sadurunge.

11KikianusperangnglawanAramlanwong-wongsaka wetanlandhewekengalahakewong-wongmaukaya sadurunge,lanwong-wongmaumenehiupetikayabiasane, landhewekebanjurlungalanbalimenyangnegarane.

12NalikaKikianus,rajaKus,nyedhakikuthanélankabèh panglimané,wong-wongmaupadhandelengtémboktémbokkuthamauwisdibangunlandhuwurbanget,mula wong-wongmaupadhagumun.

13Wong-wongmaupadharembugan,"Ikiamargawongwongmauweruhyenkitakasepingperang,lanpadha wedibangetkarokita,mulanepadhanindakakeikilan ngadegaketembokkuthalannguatakesupayapararaja Kanaanorabisaperangnglawandheweke."

14SangPrabulanparaprajuritbanjurnyedhaki gapuraningkuthaNalikapadhandelengmunggah,katon kabehgapuraningkuthawisditutup,banjurpadhanguwuhuwuhmarangparapenjaga,"Bukalawangkanggokita, supayakitabisamlebukutha"

15Nangingparapenjagaoragelemmbukaklawangkanggo lawang-lawangmaumiturutprentaheBileam,rajane tukangsihir,lanoranglilanilawang-lawangmaumlebu kutha.

16Mulanéwong-wongmaupadhaperangnglawanwongwongmauingngarepégapurakutha,lansatustelungpuluh wongsakatentaraingKikianusguguringdinaiku.

17Esukepadhaterusperanglanpadhaperangingpinggir kali;padhangupayanyabrangnangingorabisa,mulaana sawetarasingklelebingjuganganlanmati.

18SangPrabubanjurdhawuhsupayawong-wongmau nebangwit-witankanggodigawerakit,supayabisa dilewati,lanwong-wongmaubanjurnindakakemangkono.

19Nalikatekaningpanggonaneselokan-selokanmau, banyunemuter-muterkayagilingan,lanrongatuswong singnumpaksepuluhrakitpadhaklelep.

20Laningdinakatelupadhatekaperangingsisih panggonaneula-ulamau,nangingpadhaorabisanyedhak mrana,amargaula-ulamaumatenisatuspitungpuluh wongsakaantarane,lanpadhamandhegperangnglawan Kush,lanpadhangepungKushsajronesangangtaun,ora anawongsingmetuutawamlebu.

21NalikaperanglanpengepungannglawanKus,Nabi MusamlayusakaMesirsakaFiraunsingngupayamateni dhewekeamargawismateniwongMesir.

22LanNabiMusayuswawolulastaunnalikamlayusaka MesirsakangarsaneSangPrabuFiraun,landheweke mlayulanlolosmenyangkemahKikianus,singnalika semanalagingepungKush

23NabiMusaanaingkemaheKikianus,rajaKus,sangang taunsuwene,nalikawong-wongKuspadhangepung,lan NabiMusabanjurmetulanmlebubarengkarowong-wong mau

24SangPrabu,parapanggedhe,lanparaprajuritpadha tresnamarangNabiMusa,amargapanjenenganeagunglan pantes,dhuwurekayasingakangmulya,rainekaya srengenge,lankekuwatanekayasinga,lanpanjenengane dadipenasihateSangPrabu

25Laningpungkasaningsangangtaun,Kikianusnandhang penyakitsingmbebayani,lanpenyakitkasebutnguwasani dheweke,landheweketilardonyaingdinakapitu

26Paraabdinebanjurngbalsemlayone,banjurdigawalan dikuburingngarepegapurakuthaingsisihlortanahMesir

27Lanpadhangadegakébangunansingkuwatlandhuwur ingsadhuwuré,sartapadhamasangwatu-watugedhéing ngisoré

28Parajurutulisérajangukiringwatu-watukuwikabèh kakuwatanérajaKikianus,lansakèhingperangsingwis ditindakaké,lahikukabèhditulisingkonongantisaiki

29SawiséKikianus,rajaKush,séda,paraprajuritlan pasukanésedhihbangetmergaperang.

30Mulanépadharembugan,"Wènèhanapituturapasing kududitindakakesaiki,amargakitawismanggoningaraarasamunsangangtaunadohsakaomahkita"

31Yènkitakandhaarepperangnglawankuthaiki,akèh wongsingbakaltatuutawatiwas,lanyènkitatetepanaing kénéingpangepunganiki,kitaugabakalmati

32SaikikabehrajaingAramlanwong-wongingsisih wetanbakalkrunguyenrajakitawisseda,landheweke bakalnyerangkitakanthidadakankanthicarasing mungsuh,lanbakalperangnglawankitalanorabakal nyingkirakekitasiji-sijia.

33Mulanesaiki,ayopadhabudhallanngangkatratukang ngerehkita,lansupayakitatetepanaingpangepungan ngantikuthaikidiserahakemarangkita.

34Laningdinaikupadhakepénginmilihwongdadiraja sakatentaraKikianus,lanpadhaoranemokaképilihan kayaMusakanggonguwasaniwong-wongmau.

35Wong-wongmaubanjurpadhacepet-cepetnyopot sandhanganelanmbuwangkabehmauinglemah,banjur padhanggawetumpukangedhelanNabiMusadilebokake ingtumpukanmau

36Wong-wongmaubanjurpadhangadeglanngunekake trompetsartapadhasurak-surakanaingngarsane,ature: “Muga-mugaSangPrabusugeng,mugiSangPrabu sugeng!”

37Sakabèhérakyatlanparabangsawanpadhasumpah marangdhèwèké,arepmenehakeAdonia,ratusakaEtiopia, garwanéKikianus,dadigarwanéIngdinaikuugaMusa diangkatdadiraja.

38IngdinaikuugawongKushpadhangundhangake prentah,"Sabenwongkudumenehiapa-apamarangNabi Musasakabarang-barange."

39Banjurpadhanggelarkainingtumpukanmau,lansaben wongnglebokakésakabarang-barangé,sijianting-anting emaslansijinédhuwitreceh.

40Wong-wongKushugambuwangwatukrisopras, bedolium,mutiaralanmarmermarangNabiMusaing tumpukaniku,ugaperaklanemassingakehbanget.

41NabiMusabanjurnjupuksakeheemaslanperak, sakehepiranti,watubedoliumlanwatukrisoprassing diwenehakedeningwongKushmarangdheweke,banjur dilebokakeingantaraneraja-rajane

42IngdinaikuNabiMusajumenengratunggenteni Kikianus,ratuingKus.

BAB73

1IngtaunkapingseketlimapaprentahaneSangPrabu Pringon,ratuingMesir,yaikuingtaunsatusseketpitu sawisewongIsraellungamenyangMesir,NabiMusa jumenengratuingKus

2NabiMusanalikajumenengratuingKushyuswane pitulikurtaun,lananggonejumenengratupatangpuluh taun

3LanGustiAllahmaringisih-rahmatlansih-rahmat marangNabiMusaingngarepekabehbaniKush,lanbani KushtresnabangetmarangNabiMusa,mulaNabiMusa disenengideningGustiAllahlandeningmanungsa

4Ingdinakapitupaprentahane,kabehwongKuspadha nglumpuklansowaningngarsaneNabiMusasartasujud ingngarsanengantitekaninglemah

5Parabocahmaupadharembuganbebarengananaing ngarsaneSangPrabu,ature:“Wenehanapituturmarang kitasupayakitabisandelengapasingkududitindakake marangkuthaiki”

6Wissangangtaunkitangepungkuthaiki,landurungtau weruhanak-anaklanbojo-bojokita.

7SangPrabubanjurmangsuli,pangandikane:“Manawa kowepadhanggatekakeswarakulankabehkang dakprentahakemarangkowe,PangeranYehuwahbakal masrahakekuthaikimarangtangankitalankitabakal ngalahke”

8Amargayenkitaperangnglawanwong-wongmaukaya ingperangsadurungeKikianusseda,akehwongsingbakal tiwastatukayasadurunge

9Mulane,ikipituturkanggokowebabiki:Manawakowe padhanggatekakeswaraku,kuthaikibakaldiulungake marangtangankita

10Mulanékabèhwadyabalapadhamangsulimarangraja, "Kabèhprentahégustikulabadhékulatindakaken"

11NabiMusabanjurngandikamarangwong-wongmau: “Padhanglangkunganalanpadhanguwuh-uwuhamarang wongkabehingsakubengingkemah,

12DhawuheSangPrabu:“Lungaamenyangalaslan gawanenanak-anakebangau,sabenwongnyekelanaksijisiji”

13Lansapawaésingnglanggardhawuhéraja,singora nggawaanakésingisihcilik,bakaldipatèni,lanrajabakal njupukkabèhbarangdarbéné

14Nalikakowénggawakéwan-kéwanmau,kowébakal njagakéwan-kéwanmau,kowébakalngopeningantigedhé, lankowébakalmulangikéwan-kéwanmausupayabisa maburkayabocah-bocahmanukgarudha

15WongKushkabèhpadhakrungupangandikanéNabi Musa,banjurpadhangadeglanngundhangakésupayaana ingsakubengingkémah,uniné,

16Kanggokowékabèh,kabèhwongKus,prentahéraja, kowékabèhkudulungamenyangalas,lannyekelanakanakébangauingkanasabenwong,banjurgawanenmulih.

17Lansapawaésingnglanggarprentaherajabakal dipatèni,lanrajabakalnjupukkabèhbarangdarbeké

18Wong-wongkabehbanjurnindakakekayangono, banjurpadhametumenyangalas,menekwitcemara,lan sabenwongnyekelanakbangausiji-sijiingtangane,kabeh anakbangau,banjurdigawamenyangara-arasamunlan diopenimiturutprentaheraja,landiajarimaburkaya manukelangenom

19Sawisémanukbangauenomditernak,rajadhawuh supayamanuk-manukbangaumaudipakaningantitelung dina,lankabèhwongpadhanindakkékuwi

20Ingdinakatelu,SangPrabungandikamarangwongwongmau:“Padhakuwatnaawakmudhewelandadia

wongkanggagahprakosa,sabenwongpadhanganggoa gegamanelansabukanapedhange,sabenwongnunggang jaranelannggawaabangauenome”

21Lankitabakalngadeglanperangnglawankuthaing panggonaneula-ulamau;lankabehwongnindakakekaya singdiprentahakedeningraja

22Sabenwongpadhanyekelanakbangauingtangane dhewe-dhewe,banjurpadhalunga,lannalikatekaning panggonaneula,rajangandikamarangwong-wongmau: "Uculnaanakbangausabenwongmenyangula-ulamau"

23Lansabenwongpadhangusiranakbangaumiturut prentaheraja,lananakbangaumaupadhamlayumenyang ula-ulamaulanpadhanguntalkabehlannumpesula-ula mausakapanggonankono

24Nalikarajalanrakyatweruhyenkabehulawissirnaing panggonankasebut,kabehrakyatpadhasurak-surak.

25Wong-wongmaubanjurnyedhaklannempuhperang nglawankuthamau,ngrebutlanngalahaké,banjurmlebu ingkutha.

26Ingdinaikuanasewusatuswongsakaingkuthakono singtiwas,nangingoraanasiji-sijiasakawong-wongsing ngepungkuthaikusingmati.

27MulanékabèhwongKuspadhamulihmenyangomahé dhéwé-dhéwé,menyangbojonélananak-anakésarta menyangsakèhébarangdarbèké.

28NalikaBileam,tukangsihir,weruhkuthaikuwis direbut,banjurmbukakgapuralandhewekekaroanakloro lananglanwolungsadulurelanangmlayulanbalimenyang MesirmarangSangPrabuFiraun,rajaMesir

29Wong-wongmauyaikuparatukangsihirlantukang sihirsingkasebutingkitabTorèt,singnglawanNabiMusa nalikaGustiAllahndhatengakewewelakmarangMesir

30Musabanjurngrebutkuthamaunganggokawicaksanané, lanturun-tumurunKusngangkatdhèwèkédadiraja nggantèniKikianus,rajaKus

31Wong-wongmaubanjurmasangmakuthakratoning sirahe,lanmenehiAdonia,ratuEtiopia,dadigarwane.

32NabiMusawedimarangPangeranYehuwah,Gusti Allaheparaleluhure,mulaneoraketemukarowongwadon ikulanoramandengmarangwongwadoniku.

33NabiMusakelingannalikaRamaAbrahammeksa Eliezer,abdine,supayasumpah,"Kowéajanjupukwong wadonsakaantaranéwongwadonKanaankanggoanakku Iskak"

34UgaapasingditindakakeIshaknalikaYakubmlayu sakaadhine,nalikaYakubdiweling,"Kowéajanjupuk bojosakabocah-bocahwadonKanaan,lanajagawe prajanjiankaroanak-anakeHam."

35AmargaPangeranYehuwah,GustiAllahkita, maringakeHam,putraneNuh,lananak-anakelankabeh turune,dadiabdineanak-anakeSemlananak-anakeYafet, lanturunesawiseikudadiabdine,salawas-lawase.

36MulanéNabiMusaoranggatekakégarwanéKikianus sajronédhèwèkédadirajaingKush

37NabiMusawedimarangPangeranYehuwah,Gusti Allahesajroneuripe,lanNabiMusalumakuanaing ngarsanePangeranYehuwahkanthisetya,kanthi gumolongingatilannyawane,dhewekeoranyimpangsaka dalansingbenersajroneuripe;dhewekeoranyimpangsaka dalansingbener,menyangtengenutawamenyangkiwa, singwisdiambahdeningAbraham,IskaklanYakub

38NabiMusabanjurnguwatakédhirinéingkratonébani Kus,landhèwèkénuntunbaniKusnganggo kawicaksananésingbiyèn,lanNabiMusamakmuring kratoné.

39IngwektuikuAramlanwong-wongsakawetankrungu yenKikianus,rajaKus,wisseda,mulaAramlanwongwongsakawetanmbrontaknglawanKusingjaman semana.

40NabiMusabanjurnglumpukakékabèhwongKush, sawijiningbangsasingkuwatbanget,cacahékira-kira telungpuluhèwuwong,banjurmangkatperangnglawan wongAramlanwong-wongsakasisihwétan

41Lanwiwitanepadhamangkatmenyangbani-baniwetan, lannalikabani-baniwetankrungulaporane,banjurpadha mangkatnemonilanperangkarowong-wongmau

42Peperanganenglawanwong-wongsakasisihwetaniku abotbanget,mulanePangeranYehuwahmasrahakekabeh wongsakasisihwetanmarangNabiMusa,lankira-kira telungatuswongpadhatiwas.

43Lankabehwongsakasisihwetanpadhamundur,mula NabiMusalanwong-wongKushngetutakelanngalahake wong-wongmau,sartangetokakepajegmarangwongwongmau,kayaadatistiadatwong-wongmau

44NabiMusalansakehingwongkangndherekakebanjur tindaksakaingkonomenyangtanahAramkanggoperang.

45WongAramugapadhamajunglawanwong-wongmau, lanpadhaperangnglawanwong-wongmau,lanPangeran Yehuwahmasrahakewong-wongmaumarangtangane NabiMusa,lanakehwongAramsingtiwastatu

46LanAramugaditaklukakedeningNabiMusalanwongwongKush,lanugamenehipajegkayabiasane.

47LanNabiMusandadosakeAramlanwong-wongsaka sisihwetantundhukmarangwong-wongKush,lanNabi Musalankabehwongsingndherekakedheweke,bali menyangtanahKush

48NabiMusabanjurnguwatakédhirinéanaingkratoné baniKus,lanPangérannunggilkarodhèwèké,lankabèh baniKuspadhawedimarangdhèwèké

BAB74

1SawisésawetarataunSaul,rajaÉdom,séda,lanBaalKhananbinAkhborjumenengrajanggentènidhèwèké.

2IngtaunkapingnembelasjamanéNabiMusangerèh Kush,Baal-KhananbinAkhbordadirajaingtanahEdom, ngerèhkabèhwongEdomsuwénételungpuluhwolutaun.

3IngjamanéHadad,MoabmbrontaknglawanÉdom, mergadhèwèkéwisdikuwasanidéningÉdomwiwit jamanéHadadbinBédad,singngalahakéwong-wongmau lanwongMidian,sartanelukakéMoabmarangÉdom

4NalikaBaal-KhananbinAkhborjumenengratuing Edom,kabehwongMoabpadhamundursakaEdom.

5LanAngeas,rajaAfrika,tilardonyaingjamansemana, lanputraneAzdrubaljumenengrajanggentenidheweke

6Ingdina-dinaikuJaneas,rajabaniKitim,seda,lan dhewekedikuburingcandhisingdibangunkanggoawake dheweingdataranCanopiaminangkapapandununge,lan Latinusjumenengrajanggentenidheweke

7IngtaunkapingrongpuluhlorojamanéNabiMusa jumenengrajaingbaniKush,Latinusjumenengrajaing baniKitimsuwénépatangpuluhlimataun

8Landhèwèkéugangedegakémenaragedhélanmegah kanggoawakédhéwé,laningkonodhèwèkéngedegaké candhisingelegankanggopapandunungé,kanggo nglakokaképamréntahané,kayaadatistiadat.

9Ingtaunkatelunepaprentahane,panjenenganendhawuhi supayakabehwongsingtrampilpadhangundhangake proklamasi,singbanjurnggaweakehpraukanggo panjenengane.

10Latinusnglumpukkékabèhwadyabalané,banjurpadha numpakprau,lanperangnglawanAzdrubalbinAngeas rajaAfrikaSawisékuwi,padhatekanAfrikalanperang karoAzdruballanwadyabalané

11LatinusngalahakeAzdrubal,lanLatinusngrebutsaka Azdrubalsaluranbanyusingdigawabapaknesakabani Kitim,nalikadhewekenjupukJaniah,putriUzi,dadi bojone,mulaLatinusnggulingakekretegsaluranbanyu kasebut,lannyerangkabehtentaraAzdrubalkanthi pukulangedhe

12Lanwong-wongAzdrubalsingisihkuwatpadha nguwatakéawakédhéwé,lanatinekebakrasameri,lan padhangupayapati,lanperangmanèhkaroLatinus,raja Kitim.

13Lanperangkasebutsengitbangettumrapkabehwong Afrika,lankabehpadhatatuingngarepeLatinuslan rakyate,lanrajaAzdrubalugaguguringperangkasebut.

14RajaAzdrubalnduwéputrisingayubanget,jenengé Ushpezena,lankabèhwonglanangingAfrikanyulam gambarputrikuwiingsandhangané,amargaayunésing gedhélanpenampilanésingapikbanget

15Wong-wongLatinusweruhUshpezena,putriAzdrubal, lanmemujidhewekemarangLatinus,rajane.

16LatinusbanjurdhawuhsupayaUshpezenadigawa menyangngarsane,lanLatinusbanjurnjupukUshpezena dadibojone,landhewekebanjurbalimenyangChittim.

17SawiséAzdrubalbinAngeasséda,nalikaLatinusbali menyangtanahésakaperang,kabèhpedunungAfrika padhabangkitlannjupukAnibalbinAngeas,adhine Azdrubal,lanngangkatdhèwèkédadirajakanggoseduluré ingsaindengingtanahAfrika

18Nalikajumenengratu,dhèwèkémutusakéarep menyangKitimkanggoperangnglawananak-anakKitim, kanggomalesdendammarangAzdrubal,seduluré,lan marangwong-wongingAfrika,landhèwèkénindakké kuwi

19Panjenenganébanjurnggawéakèhprau,lan panjenenganétekamronokarokabèhwadyabalané,banjur budhalmenyangKitim

20.DadineAnibalperangnglawanbaniKitim,lanbani KitimpadhatatuanaingngarepeAniballanbalane,lan Anibalmalesdendammarangadhine

21Anibalterusperangkarowong-wongKitimnganti wolulastaun,lanAnibalmanggoningtanahKitimlan ngedegakekemahingkonongantisuwebanget

22Anibalnggebugiwong-wongKitimkanthikejem banget,landhewekemateniparapembesarlanpara panggedheingkono,lansakawong-wongliyanedheweke mateniudakarawolungpuluhewuwong.

23Sawisépirang-pirangdinalantaun,Anibalbali menyangtanahéingAfrika,landhèwèkédadirajakanthi amannggentèniAzdrubal,seduluré. BAB75

1Ingwektuiku,ingtaunkapingsatuswolungpuluh sawisewongIsraelmudhunmenyangMesir,anawongwongsinggagahprakosametusakaMesir,telungpuluh ewuwongsingmlaku,sakawongIsrael,kabehsakataler Yusuf,sakabaniEfraim,putraneYusuf

2Amargawong-wongmaukandhayenwektusingwis ditemtokakedeningGustiAllahkanggowongIsraeling jamankuna,singwisdingandikakakemarangAbraham, wisrampung

3Wong-wongmaupadhanyandhangpedhanglansaben wongpadhanyekelgegaman,sartapadhangandelmarang kekuwatanedhewe-dhewe,banjurpadhametusakaMesir kanthitangankangkuwat

4Nangingwong-wongmauoranggawasangukanggoing dalan,kajabasalakalanemas,malahrotikanggodinaiku ugaoradigawa,amargapadhamikirarepnjaluksangu sakawongFilistinminangkaupah,lanyenora,bakal direbutkanthipaksa

5Wong-wongikipancengagahprakosalanwani,siji wongbisangoyaksewulanlorobisangusirsepuluhewu, mulanepadhangandelakekekuwatanedhewe-dhewelan padhamajubebarengan

6Wong-wongmaubanjurpadhangarahakelakune menyangtanahGat,lansawiseikupadhamudhun,banjur padhanemoniparapangonGatlagingengonsapi-sapine wongGat.

7Parapangonmaubanjurkandhamarangparapangon, "Wenehanawedhussawetarakanggodipangan,amarga kitakeluwen,amargadinaikikitaoramanganroti."

8Parapangonbanjurpadhamatur,"Apaikuwedhusutawa sapikita,ngantikitakudumenehakemarangkowe minangkabayaran?"Wong-wongEfraimbanjurpadha nyedhaklanngrebutkanthipaksa

9ParapangonGatpadhabengok-bengok,ngantiswarane keprungusakakadohan,mulakabehwongGatpadhametu nemonipangon-pangonmau

10Nalikawong-wongGatweruhtumindakalasing ditindakakewongEfraim,banjurpadhabalilan nglumpukkewong-wongGat,sabenwongpadhanganggo gegamanedhewe-dhewe,banjurpadhametunemoniwong Efraimkanggoperang.

11Wong-wongmaubanjurpadhaperangnglawanwongwongmauinglebakGat,lanperangesayarame,laning dinaikuwong-wongmaupadhanggempurakehbanget wong

12Ingdinakapindhone,wong-wongGatpadhakongkonan wongmenyangsakehingkuthaingFilistin,supayapadha tekalannulungiwong-wongmau,karongucap:

13Sumanggarawuhlantulungikula,supadoskulasaged ngawonakenbaniEfraimingkangsampunmedalsaking Mesirlanngrampokingon-ingonkula,sahanglawankula tanpasabab

14BaniEfraimpadhakeselbangetmergakeluwenlan ngelak,amargawistelungdinaoramanganrotiLan patangpuluhewuwongmetusakakutha-kuthanewong Filistinkanggombantuwong-wongingGat

15Wong-wongikipadhaperangnglawanbaniEfraim,lan GustiAllahmasrahakebaniEfraimmarangtanganewong Filistin

16LanpadhamatènikabèhwongEfraim,kabèhsingmetu sakaMesir,oraanasingisihuripkajabasepuluhwongsing mlayusakapertempuran

17AwitbilaiikisakaPangeranYehuwahtumrapbani Efraim,amargawong-wongmaunglanggarpangandikane PangeranYehuwahnalikametusakaMesir,sadurunge wektusingwisditemtokakedeningPangeranYehuwahing jamankunakanggoIsraeltekan.

18LansakawongFilistinugaanaakehbangetwongsing tiwas,kira-kirarongpuluhewuwong,lanparasadulure padhangusungimayitelannguburmayiteingkuthakuthane

19Wong-wongEfraimsingtiwasditinggalinglebakGat ngantipirang-pirangdinalantaun,lanoradikubur,lan lebakkasebutkebakbalungmanungsa

20Wong-wongsinglolossakapeperanganmaubanjur padhatekaningMesir,sartanyritakakemarangwong Israelkabehapasingwisdialami

21RamaEfraim,bapakne,nangisingantipirang-pirang dina,lanparasadulurepadhatekanglipurdheweke

22Sawisékuwi,dhèwèkébanjurnemonigarwanélan nglairakéanaklanang,langarwanédiwènèhijenengBeria, mergagarwanékuwiwongsingorabecusingkulawargané

BAB76

1NalikasemonoNabiMusa,putraneAmram,isihdadi rajaingtanahKush,lanpanjenenganemakmuringkratone, lanpanjenenganemimpinpamrentahanbaniKushkanthi adil,kabeneran,lanintegritas

2LankabehwongKushtresnamarangNabiMusasajrone jumenengratu,lankabehwongingtanahKushpadhawedi bangetmarangdheweke

3IngtaunkapingpatangpuluhjamanéNabiMusa jumenengratuingKush,NabiMusalenggahingdhampar kraton,nalikaAdonia,ratu,anaingngarsané,lanpara bangsawanpadhalungguhingsakubengé.

4SangPrameswariAdoniabanjurngandikamarangSang Prabulanparapanggedhe:“Apakangkoklakoni,heh,bani Kus,sajronewektukangsuweiki?”

5Kowémesthingertinèkwongikiwispatangpuluhtaun ngerèhKus,nangingdhèwèkéorataunyedhakiakulanora taungabektimarangparadéwabaniKus.

6Mulanesaikirungokna,hebaniKus,lanajangantiwong ikidadiratumanehamargadhewekedudusakagetihkita 7.Lah,Menacrus,anakku,wisgedhe,karebendheweke dadiratumu,amargaluwihbecikkowengladeniputrane gustimu,tinimbangngladeniwongmanca,abdineraja Mesir

8SakehingrakyatlanparapanggedhebaniKuspadha krungupangandikaneSangRatuAdonia

9Lankabehwongpadhasiyap-siyapngantisore,laning wayahesukpadhatangiesuklanngangkatMenacrus, putraneKikianus,dadiraja

10LankabehwongKushpadhawedinguluraketangane marangNabiMusa,amargaPangeranYehuwahnunggil karoNabiMusa,lanwongKushpadhakelingansumpah singwisdiucapakemarangNabiMusa,mulanepadhaora nindakakepialamarangNabiMusa

11Nangingwong-wongKuspadhamenehiakeh pisungsungmarangNabiMusa,lanngutusNabiMusasaka ingkonokanthipakurmatangedhe

12NabiMusabanjurbudhalsakatanahKush,mulihlan oramanehdadiratuingKush,lanNabiMusayuswane sawidakenemtaunnalikabudhalsakatanahKush,amarga prekarakasebutasalesakaGusti,amargawektunewisteka singwisditetepakeingjamanbiyen,kanggonggawaIsrael metusakakasangsaranebaniHam

13NabiMusabanjurlungamenyangMidian,amarga dhewekewedibalimenyangMesirmergasakaSangPrabu Pringon,mulanedhewekelungalanlungguhingcedhak sumuringMidian.

14LanpituputriRehuel,wongMidian,padhametu ngengonwedhus-wedhusebapakne

15Banjurpadhatekaningsumurlannjupukbanyukanggo ngombewedhus-wedhusebapakne

16ParapangonMidianbanjurtekalanngusirwedhuswedhusmau,NabiMusabanjurngadeglannulungisarta ngombewedhus-wedhusmau

17Sawisépadhamulih,padhanyritakakéapasingwis ditindakakédéningMusakanggowong-wongmau.

18Wong-wongmaupadhakandha,"AnawongMesirsing nulungikitasakatanganéparapangon,dhèwèkésing nyidhukbanyukanggokitalanngombèniwedhus-wedhus kita"

19Rehuelbanjurtakonmaranganak-anakewadon,"Lan anaingngendi?Yagenekoweninggalwonglanangiki?"

20Rehuelbanjurutusannimbaliwonglanangmaulan digawamulih,sartawonglanangmaubanjurmangan barengkarowonglanangmau.

21NabiMusacritamarangRehuelyendhewekewis mlayusakaMesirlandhewekemrentahKushpatangpuluh taun,lansawiseikudhewekenjupukpamrentahansaka dheweke,lanwisnglilanidhewekelungakanthitentrem kanthipakurmatanlanhadiah

22BarengRehuelkrungupangandikaneNabiMusa, Rehuelbanjurngucapingsajroningati,"Wongikibakal daklebokakeingpakunjaran,supayaakubisangrukunake baniKus,amargadhewekewismlayusakawong-wong mau"

23NabiMusabanjurdicekellandilebokakeing pakunjaran,lanNabiMusadikunjarasepuluhtaun,lan nalikaNabiMusaanaingpakunjaran,Zipora,putriRehuel, welasasihmarangNabiMusa,lantansahnyukupi kabutuhanekanthirotilanbanyu.

24NalikasemonowongIsraelisihanaingtanahMesir, padhangladeniwongMesirkanthimanekawarna pagaweankangabot,lantanganewongMesirisihkasar marangwongIsraelingjamansemana

25IngnalikaikuPangeranYehuwahnggebugSangPrabu Pringon,ratuingMesir,lanpanjenenganenandhang penyakitkustawiwitsakatlapakanengantitekanendhase; amargasakatumindakkejemmarangwongIsrael,mula GustiAllahndhawahakepenyakitikimarangSangPrabu Pringon,ratuingMesir

26AmargaPangeranYehuwahwismirengakepandongane umate,yaikuwongIsrael,lanpasambatewistekaning ngarsaneamargasakapakaryanesingabotbanget

27Nangingbebenduneorailangsakawong-wongmau,lan tanganeSangPrabuisihnguluraketanganemarangwong

Israel,lanSangPrabutetepatosguluanaingngarsane PangeranYehuwah,lanSangPrabunambahikukmarang wongIsrael,lannggaweuripewongIsraeldadipaitkaro kabehpakaryansingabot.

28NalikaGustiAllahndhawahakewewelakmarangSang PrabuPringon,rajaMesir,banjurnyuwunmarangpara wicaksanalanparatukangsihirsupayanambaniSang PrabuPringon.

29Parawicaksanalanparatukangsihirépadhakandha, "Menawagetihébocah-bocahcilikdilelebkéingtatu-tatuné, dhèwèkébakalmari"

30SangPrabuPringonbanjurmirengakepanyuwune,lan ngutusparaabdinemenyangGosyen,nemoniwongIsrael supayanjupukbocah-bocahcilik

31ParamentriFiraunbanjurnjupukbayi-bayiIsraelsaka pangkoneibunekanthipaksa,lansabendinadigawa menyangFiraun,sabendinaanabocahcilik,lanpara doktermatenilannglebokakeingwabahkasebut;kaya ngonokuwisingditindakakesabendina.

32Cacahingbocah-bocahsingdipatènidéningSangPrabu Firaunanatelungatuspitungpuluhlima

33NangingGustiAllahoranyembadaniparatabibraja Mesir,lanpageblugsayatambahparah

34LanFiraunnandhangsangsarasepuluhtaunlawase amargawabahkasebut,nangingatineFiraunsayaatos nglawanwongIsrael

35Laningpungkasaningsepuluhtaun,GustiAllahterus ndhawahakepaukumanmarangSangPrabuPringonkanthi wewelaksingngrusak

36GustiAllahbanjurnggebugidhèwèkénganggotumor singparahlanlaraweteng,lanpageblugmaumalihdadi bisulsingparah

37Ingwektuiku,loroabdineSangPrabuPringonteka sakatanahGosyen,panggonanekabehwongIsrael,lan banjursowaningdalemeSangPrabuPringonsartamatur marangpanjenengane:“KitasampunningaliwongIsrael kendhoingpakaryanelansembronoingpegaweyane.

38BarengSangPrabuPringonmirengatureparaabdine, banjurnesunebangetmarangwongIsrael,amarga panjenenganesedhihbangetndelenglarane.

39WangsulaneNabiMusa:“SaikiwongIsraelwisngerti yenakulara,mulanepadhanolehlanngecekitaMulane saikipasangkretaperangku,lanakubakalmenyang GosyenlanndelengejekanewongIsraelsingdigunakake kanggongeceaku”Paraabdinebanjurmasangkreta perangkanggoNabiMusa.

40Wongmaubanjurdigawanumpakjaran,amargawong mauorabisanunggangdhewe.

41Banjurnggawaprajuritjaranansepuluhlanprajurit mlakusepuluh,banjurmangkatmenyangGosyenmenyang panggonanewongIsrael

42NalikatekaningtapelwatesMesir,jaranrajamlebuing papansingsempit,singanaingpojokankebonanggursing bolong,dipageringsisihkiwalantengen,wilayahsing cendheklanrataanaingsisihliyane

43Jaran-jaranmaumlayukanthicepetingpanggonan konolanpadhandhesek-ndheseksijilansijine,lanjaranjaranliyanepadhandhesek-ndhesekjaraneraja

44Jaranérajatibainglembahsingcendheknalikarajalagi nunggang.Nalikatiba,krétaperangémbalikingrainéraja,

lanjaranmaunabrakraja,rajabanjurnjerit,amargaawaké larabanget.

45Dagingérajadicabutlanbalung-balungéremuk,mula dhèwèkéorabisanumpak,mergaikisakaGustiAllah, mergaGustiAllahwismirengakétangiséumaté,yaiku wongIsraèl,lankasangsarané

46Paraabdinebanjurngangkatdhewekeingpundhake, sethithik-sethithik,banjurdigawabalimenyangMesir,lan parapenunggangjaransingndherekakedhewekeugabali menyangMesir

47Lanpadhadilebokakeingambene,lanrajangertiyen pungkasanesedawistekan,mulaAparanith,garwane,teka lannangisanaingngarsaneraja,lanrajanangisbareng karodheweke

48Ingdinaikuugaparapanggedhelanabdinepadha sowanlanndelengSangPrabunandhangsangsara,sarta padhanangisbarengkaropanjenengane

49ParapanggedheneSangPrabulankabehpenasihate padhamenehisaranmarangSangPrabusupayangangkat salahsijisakaparaputranedadiratunggenteni panjenenganeingtanahkono,yaikusapawaesingdipilih deningSangPrabusakaantaraneparaputrane.

50SangPrabukagunganputratelulanputriloro,singlair sakagarwaneRatuAparanith,saliyaneputra-putraneraja sakaparaselir.

51Ikijenenge,singmbarepOthri,singnomerloroAdikam, lansingnomerteluMorion,lansadulur-sadulurewadon, singmbarepBathialansingliyaneAcuzi.

52LanOthri,putrambareperajaikuwongbodho,gegabah lankesusungomong

53NangingAdikamikuwongsingliciklanwicaksana sartangertikabehkawicaksananMesir,nangingrupaneora pantes,awakékandel,lanawakécendhekbanget;dhuwuré sakhasta.

54NalikaSangPrabuweruhAdikam,putrane,pinterlan wicaksanaingsamubarangprakara,SangPrabubanjur mutusakesupayaAdikamdadirajanggentenidheweke sawiseseda

55BanjurnjupukGeduda,putriAbilot,dadigarwane, nalikaumursepuluhtaun,lannglairakeanaklanangpapat.

56Sawisékuwi,dhèwèkélungalanrabitelulanduwé anaklanangwolunglanwadontelu

57.KarusuhanikubangetnggegirisiSangPrabu,lan ambunemambukayadagingbangkesingdibuwanging ara-araingmangsapanas,nalikasrengengepanas

58NalikaSangPrabumirsayenlaranesayaparah,Sang PrabudhawuhsupayaputraneAdikamdigawamenyang ngarsane,lanbanjurdiangkatdadiratuingtanahkono nggentenidheweke

59Sawisételungtaun,rajaseda,kanthirasaisin,gething, lanjijik,lanparaabdinénggawalayonélanngubur dhèwèkéingkuburanépararajaMesiringZoan-Mizraim. 60Nanginglayonéoradibalsemkayalumrahépararaja, amargaawakéwisbosok,lanorabisanyedhakikanggo ngbalsemamargaambuné,mulanébanjurdikuburkanthi cepet

61AwitbilaiikisakaPangeranYehuwah,amargaPangeran Yehuwahwismalespialamarangdhewekeminangka gantinepialasingditindakakemarangIsraelnalikajaman semana.

62Panjenenganétilardonyakanthirasawedilanisin,lan putrané,Adikam,nggentènijumenengraja.

BAB77

1AdikamnalikajumenengratuingMesiryuswarong puluhtaun,lananggonengastapatangtaun

2IngtaunrongatusenemsawiséIsraèllungamenyang Mesir,AdikamdadirajaingMesir,nanginganggoné mréntahingMesirorasuwékayaparaleluhuré

3AmargaMelol,bapakné,mrentahingMesirsangang puluhpapattaun,nangingdhèwèkélarasepuluhtaunlan tilardonya,amargadhèwèkéwistumindakalaanaing ngarsanéGusti

4WongMesirkabèhngaraniSangPringonnganggo jenengAdikam,kayajenengéparaleluhuré,kayaadat sabenwongMesir

5LankabehwongwicaksanaSangPrabuPringon nyebutakejenengAdikamAhuz,amargacekakansaka basaMesiryaikuAhuz

6Adikamikuelekbanget,dhuwuresakhastasakjengkal, lanbrewokanedawabangetngantitekantlapakane.

7SangPrabuPringonbanjurlenggahingdhampareramane kanggomrentahMesir,lanpanjenenganemimpin pamrentahanMesirkanthikawicaksanane.

8Nalikapanjenenganejumenengratu,panjenengane ngluwihibapaknelankabehrajasadurungeingbabagan piala,lanpanjenenganenambahikuk-emarangwongIsrael.

9BanjurdhèwèkélungakaroparaabdinémenyangGosyen, menyangpanggonanéwongIsraèl,landhèwèkénguwataké pegawéanéwong-wongmau,landhèwèkékandhamarang wong-wongmau,"Rampungnapegawéanmu,tugassaben dina,lanajangantitanganmukendhosakapegawéankita wiwitdinaikikayasingwiskoklakoninalikajamané bapakku"

10Panjenenganebanjurngangkatparapanggedhesakaing antaranewongIsrael,lansakaingantaraneparaabdine panjenenganengangkatparapanggedhesakaingantarane paraabdine

11Landhèwèkémènèhibatasakukurankanggowongwongmausabendina,supayapadhadigarapmiturut cacahémau,sawisékuwidhèwèkébalimenyangMesir

12IngwektuikuparapanggedheneSangPrabuPringon dhawuhmarangparamandhorbangsaIsraelmiturut dhawuheSangPrabuPringon,mangkene:

13DhawuheSangPrabuPringonmangkene:Lakokna pegaweyanmusabendina,lanrampungnapegaweyanmu, lanelingababaganbatasingkududigawesabendina,aja ngantingurangiapa-apa

14Lanbakalkelakonyenbatasabendinamukurang,Aku bakalnggantikakeanak-anakmusingisihcilik

15ParapamongingMesirnindakakekayasing diprentahakeSangPrabuPringon

16Saben-sabenditemokakeanakekuranganbatasing dibutuhakewongIsraelsabendina,parapengemudiFiraun bakalnemoniparagarwanewongIsraellannjupukbayibayiIsraelmiturutcacahbatasingilang.Wong-wongmau bakalnjupuksakapangkoneibunekanthipaksa,lan dilebokakeingbangunankanggonggantibatakasebut

17Nalikaparabapaklanibunepadhanangisilannguwuhuwuhnalikakrunguswaranebayi-bayinesinglaginangis ingtembokbangunan

18Paratukangkerjapaksapadhangalang-alangiwong Israel,supayawongIsraelmasanganak-anakeing bangunankasebut,ngantianawongsingmasanganakeing temboklannutupidhewekenganggoadukan,denemripate nangisndelengdheweke,lanluhmilisakaanake.

19ParapanggedheMesirnindakakekayamangkono marangbocah-bocahIsraelngantipirang-pirangdina,lan oraanawongsingwelasutawawelasmarangbocah-bocah Israel

20Cacahébocah-bocahsingtiwasingbangunankuwiana rongatuspitungpuluh,anasingdibangunmanèh tinimbangbatasingditinggalkurangdéningleluhuré,lan anaugasingdigawametusakabangunankuwisingwis mati

21LanpegaweyansingdiwajibakemarangwongIsraeling jamanAdikamngluwihikangelansingditindakakeing jamanbapakne

22LanwongIsraelsabendinapadhasambatamargasaka pakaryanesingabot,amargapadhangucapingnjeroati, "DelokennalikaFiraunseda,putranebakaltangilan ngenthengakepakaryankita!"

23NangingpegaweyanewongIsraelsayatambahakeh tinimbangsingsadurunge,lanwongIsraelpadhasambat krungubabikulanpasambatengantitekaningngarsane GustiAllahamargasakapegaweyane.

24IngwektuikuGustiAllahmirengswaranewongIsrael lanpasambate,lanGustiAllahngengetiprajanjianekang wisdigawekaroAbraham,IskaklanYakub.

25GustiAllahmirsanibebanlanpegaweyanewongIsrael singabotingjamansemana,lanPanjenenganekersa ngluwariwong-wongmau.

26NalikasemonoNabiMusa,putraneAmram,isih dikurungingnjerokunjara,ingomaheRehuel,wong Midian,lanZipora,putrineRehuel,sabendinatansah nyukupikabutuhanekanthindhelik

27NabiMusadikurungingomahéRehuelsepuluhtaun suwéné.

28Sawisésepuluhtaun,yaikutaunpisananéSangPringon ngedegaképamaréntahaningMesir,nggentènibapakné, 29Ziporakandhamarangbapakné,Rehuel,"Oraanawong singtakonutawanggolekiwongIbranisingwiskokiket sepuluhtauniki"

30Mulanesaiki,yenpanjenengannganggepbecik,ayo padhakongkonanwongndelengapadhewekeisihurip utawawismati,nangingbapakneorangertiyendheweke wisnulungidheweke

31Rehuel,bapakné,mangsuli,"Apatauanawongsing dikunjaratanpamangansepuluhtaun,lantetepurip?"

32Ziporabanjurmangsulibapakné,"Kowémesthiwis krunguyènGustiAllahéwongIbraniikuagunglan nggegirisi,lantansahnindakakémukjijat-mukjijatkanggo wong-wongmau"

33PanjenenganekangngluwariAbrahamsakaUr-Kasdim, lanIshaksakapedhangbapakne,lanYakubsakamalaekate PangeranYehuwahkanggelutkarodhewekeingprau Yabuk

34UgakarowongikiGustiAllahwisnindakakeakeh perkara,Panjenenganengluwaridhewekesakakaliing

MesirlansakapedhangFiraun,lansakabaniKush,supaya Panjenenganeugabisangluwaridhewekesakapacekliklan nguripidheweke

35Rehuelnganggepremehprekarakuwi,mulaRehuel nindakakeapasingdiomongakeputrine,lanutusan menyangkunjarakanggongerteniapasingkedadeyankaro NabiMusa

36PanjenenganébanjurweruhNabiMusaanaingnjero kunjaramau,ngadeglanmemujimarangAllahépara leluhuré

37RehuelbanjurdhawuhsupayaNabiMusadigawametu sakakunjara,mulaNabiMusabanjurdicukurlanNabi Musanggantisandhanganeingpakunjaransartamangan roti

38SawisékuwiNabiMusamlebuingtamanRehuelsing anaingmburinéomah,laningkonodhèwèkéndedonga marangPangéran,Allahé,singwisnindakakémukjijatmukjijatsinggedhékanggodhèwèké

39Nalikapanjenenganendedonga,panjenenganemandeng madhepmarangpanjenengane,landumadakananakayu nilamkangdiselehakeinglemah,kangditanduring tengah-tengahingtaman.

40Panjenenganebanjurnyedhakmarangtekenmaulan ndeleng,asmanePangeranYehuwah,GustiAllahekang mahakuasa,diukiringkono,ditulislanditulisingteken mau

41Panjenenganébanjurmacalannguluraketanganélan metikkayawitalassakagrumbul,karotekeningtangané.

42Lanikitekensingdigunakakekanggonindakakekabeh pakaryaneGustiAllahkita,sawisePanjenenganenitahake langitlanbumi,lankabehbalatentarane,segara,kalilan kabehiwake

43NalikaGustiAllahngusirAdamsakaTamanEden, Panjenenganenjupuktekeningtanganelanbanjurlunga ngolahlemahsakangendidhewekedijupuk

44TekenmautumurunmarangNuhlandiwènèhaké marangSemlanturun-turuné,ngantitekantangané Abraham,wongIbrani

45SawiséAbrahammasrahakékabèhbarangdarbéné marangIskak,anaké,Abrahamugamènèhitekeniki marangIskak

46NalikaYakubmlayumenyangPadan-Aram,barangbarangmaudicekel,lannalikabalimenyangbapakne, barang-barangmauoraditinggal

47NalikadhèwèkélungamenyangMesir,dhèwèkénjupuk lanmènèhakémarangYusuf,sijibagéansakasedulurseduluré,amargaYakubwisnjupukkanthipaksasaka kakangné,Ésau.

48SawiséYusufséda,parabangsawanMesirtekaing omahéYusuf,lantekenmautibaingtanganéRehuel, wongMidian,lannalikadhèwèkémetusakaMesir, dhèwèkénjupuktekenmaulannanduringkeboné.

49LankabehwongKīnisinggagahprakosanyobanyopot wedhusmaunalikapadhangupayanjupukZipora,putriné, nangingorakasil

50DaditekenmautetepditanduringtamanRehuel,nganti tekanewongsingduwehaklannjupuktekenmau.

51NalikaRehuelweruhtekeningtanganeNabiMusa, dhewekegumun,banjurmenehakeZipora,putrine,marang NabiMusa,dadibojone.

BAB78

1NalikasamanaBaal-KhananbinAkhbor,ratuingEdom, seda,landikuburingomaheingtanahEdom.

2SawiséÉsauséda,turunéÉsauutusanmenyangtanah Édom,lannjupukwongsakakanasingjenengéHadad,lan banjurngangkatHadaddadirajanggentèniBaal-Khannan, rajané.

3HadadngerehwongEdompatangpuluhwolutaun

4Nalikapanjenenganejumenengratu,panjenengane mutusakearepperangnglawanbaniMoab,supayabisa ngalahakebaniEsaukayasadurunge,nanging panjenenganeorabisa,amargabaniMoabkrungubabiki, lanbanjurpadhangadeglancepet-cepetmilihrajasaka antaraneparasadulure

5Sawisékuwi,wong-wongmaunglumpukakérakyatsing akèhbanget,banjurkongkonanwongmenyangwong Amon,sedulur-seduluré,njaluktulungperangnglawan Hadad,rajaÉdom.

6BarengHadadkrunguapasingditindakakedeningbani Moab,dhewekewedibangetmarangwong-wongmau,lan oragelemperangnglawanwong-wongmau.

7IngjamansemonoNabiMusa,putraneAmram,ingtanah Midian,omah-omahkaroZipora,putrineRehuel,wong Midian.

8LanZiporamlakumiturutlakuneparaputriYakub, dhewekeorakurangsakakabeneraneSarah,Ribka,Rakhel lanLea.

9Ziporabanjurngandhutlannglairakeanaklanang,lan dijenengiGersom,amargaujare:“Akuikiwongmancaing tanahmanca,”nangingdhewekeoranyunatikulitkulup-e miturutprentaheRehuel,bapakmaratuwane

10NabiMusabanjurngandhutmanehlannglairakeanak lanang,nangingkulitkulupanaklanangmaudisunatlan dijenengiEliezer,amargaNabiMusangandika:“Amarga GustiAllaheparaleluhurkuikukangmitulungiaku,lan ngluwariakusakapedhangeSangPrabuPringon.”

11Ingjamansemono,SangPrabuPringon,ratuingMesir, nambahipagaweyanewongIsraelkanthigedhebanget,lan terusmenehibebansingabotmarangwongIsrael.

12Panjenenganébanjurdhawuhsupayangumumakéing Mesir,"Ajamènèhidamenmanèhmarangwong-wong maukanggonggawébata,nangingwong-wongmaukudu lunganglumpukakédamensakkarepédhéwé"

13Ugacacahingbatasingkududigawesabendinakudu diwènèhaké,ajangantidikurangi,amargawong-wongmau kesedingpegawéané

14Barengkrunguiki,wongIsraelpadhasedhihlan nggresula,sartapadhasesambatmarangPangeran Yehuwahamargasakapaitgetiringatiné

15GustiAllahmirengakepasambatewongIsrael,lan mirsanipanindhesansingditindakakedeningwongMesir marangwong-wongmau

16PangeranYehuwahmerimarangumatelanwarisane, sartamirengswarane,lanPanjenenganekersangluwari wong-wongmausakaingkasangsaraningMesir,supaya diparingitanahKanaandadiduweke. BAB79

1NalikasemonoNabiMusalagingengonwedhuswedhuseRehuel,wongMidian,bapakmaratuwane,ing sabrangeara-arasamunSin,karotekensingdijupuksaka bapakmaratuwane.

2Ingsawijiningdinaanawedhuslanangkesasarsaka wedhus-wedhuse,banjurdioyakdeningNabiMusalan wedhusmautekaninggunungeGustiAllah,inggunung Horeb.

3NalikatekaningGunungHoreb,GustiAllahngatingal marangdhèwèkéinggrumbul,landhèwèkéweruhgrumbul maukobong,nanginggeninéorabisangobonggrumbul mau

4LanNabiMusagumunbangetkarosesawanganiki, kenapagrumbulorakobong,landhewekenyedhakkanggo ndelengbabsingnggumunakeiki,lanGustiAllahnimbali NabiMusametusakagenilandhawuhsupayamudhun menyangMesir,nemoniFiraun,rajaMesir,supayangusir wongIsraelsakapeladèné

5PangeranYehuwahbanjurngandikamarangNabiMusa: “Lungaa,baliamenyangMesir,amargakabehwongsing ngarahnyawamuwismati;lankowekudumaturmarang SangPrabuPringonsupayanglilaniwongIsraelmetusaka ingtanahe”

6LanGustiAllahnuduhakemarangdhewekesupaya nindakakepratandhalanmukjijatingMesiringngarepe SangPrabulaningngareperakyate,supayapadhapercaya yenGustiAllahsingngutusdheweke

7NabiMusanggatekakekabehsingdidhawuhakedening PangeranYehuwah,sartabanjurbalimenyangmaratuwane lanngaturakebabikumarangdheweke,nangingRehuel kandha,“Lungaakanthitentrem.”

8NabiMusabanjurbudhalmenyangMesir,sartangajak garwanelananak-anakelanang,lannalikaanaing sawijiningpondhokaningpinggirdalan,anamalaékaté Allahmudhunlannggolèkialesankanggonglawan dhèwèké

9LandhèwèkékepénginmatèniAbrahammergaanaké singmbarep,mergaAbrahamoranyunatAbrahamlan nglanggarprajanjiansingwisditindakkéGustiAllahkaro Abraham.

10Musawisngrungokaképangandikanémaratuwané, supayaoranyunatanakémbarep,mulanéMusaoranyunat anakémbarepmau.

11LanZiporaweruhMalaékatéPangérannggolèkialesan nglawanMusa,landhèwèkéngertiyènikiamargaMusa oranyunatGersom,anaké.

12Ziporabanjurcepet-cepetnjupukwatu-watusing landhepingkono,banjurnyunatianakelanang,sarta ngluwaribojonelananakelanangsakatanganemalaekate PangeranYehuwah

13IngdinaikuHarun,putraneAmram,sadulureNabi Musa,lagianaingMesirmlaku-mlakuingpinggirkali.

14GustiAllahbanjurngatingalmarangNabiMusaing panggonankonolanngandika,"Saikikowékudumarani NabiMusaingara-arasamun"NabiMusabanjurmangkat lanketemukaroNabiMusainggunungéGustiAllah,sarta NabiMusabanjurngambungNabiMusa. 15HarunbanjurndhangaklanweruhZipora,garwaneNabi Musa,lananak-anakeNabiMusabanjurtakon,"Sapaiki kabeh?"

16NabiMusabanjurngandikamarangNabiMusa:“Iki bojokulananak-anakkulanang,kangdiparingakeGusti AllahmarangakuingMidian”Prakaraikundadekake Harunsedhihbangetmergasakawongwadonlananakanake.

17HarunbanjurkandhamarangNabiMusa,"Kowé nglilaniwongwadonlananak-anakélungamenyang omahébapakné."NabiMusangrungokaképangandikané Harun,lannindakakékayangono

18Ziporabanjurbalikaroanak-anake,lanpadhamenyang omaheRehuel,lanmanggoningkonongantitekan wektuneGustiAllahngrawuhiumate,lanngentasake dhewekesakaMesirsakatanganeSangPrabuFiraun.

19NabiMusalanHarunbanjurtekaningMesir,nemoni wongIsrael,sartapadhangaturakesakehingpangandikane PangeranYehuwahmarangwong-wongmau,lanwongwongpadhabungahbanget

20EsukeNabiMusalanHaruntangiesuk-esuk,banjur padhamenyangingdalemeSangPrabuPringon,karo nggawatekenGustiAllah

21Nalikapadhatekaninggapuraningkraton,anasinga enomlorosingdikurungnganggopirantiwesi,lanoraana wongsingmetuutawamlebusakangarepe,kajabawongwongsingdiprentahakedeningraja,nalikaparatukang sihirtekalannariksinga-singakasebutnganggomantra, lanikinggawadhewekemenyangngarsaneraja

22NabiMusabanjurenggal-enggalngangkatteken marangsinga-singamau,sartabanjurngeculakesingasingamau,sartaNabiMusalanImamHarunbanjur lumebuingkratoneSangPrabu

23Singa-singamauugapadhatekakarobungah,lanpadha ngetutakelanbungahkayaasukangbungahnalika bendaranemulihsakaara-ara

24NalikaSangPrabuPringonndelengprakaraiki, panjenenganegumunbanget,lankrungukabariki,amarga rupanekayarupaneparaputraneGustiAllah

25SangPrabuPringonbanjurndangumarangNabiMusa: “Apasingkokkarepake?”Wangsulaneparanabimau: “PangeranYehuwah,GustiAllahewongIbrani,wisngutus akulankowe,supayadhawuh:KowenglilaniumatingSun lungasupayapadhangladeniIngsun”

26BarengSangPrabuPringonmirengaturewong-wong mau,panjenenganebangetwedianaingngarepewongwongmau,banjurngandikamarangwong-wongmau: “Padhalungaadinaikilansesukbaliasowaning ngarsaningsun.”Wong-wongmaupadhanindakakemiturut dhawuheSangPrabuPringon

27Sawiséparanabimaulunga,Firaunbanjurutusan nimbaliBiléam,tukangsihir,lanYaneslanYambres,sarta paratukangsihir,tukangramal,lanparapenasehatraja Kabèhpadhasowanlanlungguhingngarsanéraja

28SangPrabubanjurngaturakekabehpangandikakang wisdiomongakeNabiMusalanRamaHarunmarang dheweke,lanparaahlisihirmaubanjurmaturmarangSang Prabu:“Nangingkepriyewong-wongmaubisanemoni panjenengan,amargaanasinga-singakangdikurunging gapura?”

29SangPrabungandika,"Amargasinga-singamaupadha ngangkattekenlannguculisinga-singamau,banjurpadha tekamarangaku,lansinga-singamauugapadhabungah

ndelengsinga-singamaukayaasubungahketemu bendarane."

30BileambinBeor,tukangsihirmau,banjurmangsuli marangSangPrabu,ature:“Wong-wongikioraliyamung tukangsihirkayaakukabeh.”

31Mulanésaikikongkonennimbaliwong-wongmau, supayapadhatekalankitabakalnyoba,lanrajanindakaké kayangono.

32EsukeSangPrabuPringonutusannimbaliNabiMusa lanNabiHarunsupayasowanmarangingngarsaneSang Prabu,banjurpadhanjupuktekeningAllah,banjursowan marangingngarsaneSangPrabusartamatur:

33MangkenepangandikanePangeranYehuwah,Gusti AllahewongIbrani:“KowengongkonumatingSunsupaya padhangladeniIngsun”

34SangPrabubanjurngandikamarangwong-wongmau: “Nangingsapasingbakalpercayayenkoweikuutusaning Allahlanyenkowesowanmarangakumiturutprentahe?”

35Mulanesaikiwenehanamukjijatutawapratandhaing prakaraiki,supayatembung-tembungsingkokucapake bakaldipercaya

36Harunbanjurenggal-enggalmbuwangtekensaka tanganeingngarepeSangPrabuPringonlanparaabdine, lantekenmaumalihdadiula

37Paratukangsihirweruhikilansabenwongmbuwang tekenemenyanglemahlantekenedadiula

38UlasinganaingtekenHarunmaungangkatendhaselan mbukakcangkemekanggonguntalteken-tekenparatukang sihirmau

39Bileam,tukangsihirmau,banjurmangsuli,"Ikiwis kedadeyanwiwitjamankuna,yaikuulanguntalkancane, lanmakhlukurippadhanguntalsijilansijine"

40Mulanésaiki,baliknamanèhdaditekenkayawiwitané, lankitaugabakalmbalekakétekenkitakayawiwitané,lan yèntekenmunguntaltekenkita,kitabakalngertiyènrohé GustiAllahanaingkowé,lanyènora,kowémungtukang kayaawakédhéwé.

41Harunbanjurenggal-enggalnguluraketanganelan nyekelbuntutulamau,banjurdaditekeningtangane,lan paratukangsihirnindakakesingpadhakaroteken-tekene, lansabenwongpadhanyekelbuntutula,landaditeken kayasingbiyen

42Nalikapadhabalidaditeken,tekeneHarunnguntal teken-tekenmau

43NalikaSangPrabumirsababiki,banjurdhawuhsupaya bukucathetanbabpararajaingMesirdigawa,lanwongwongmaunggawabukucathetanbabpararajaingMesir, singisinekabehbrahalaingMesirsingditulis,amarga padhangira-irabakalnemokakeasmanePangeran Yehuwahingkono,nangingoranemokake

44SangPrabuPringonbanjurngandikamarangNabiMusa lanImamHarun:“AkuoranemuasmaneGustiAllahmu kangkatulisingkitabiki,lanakuorangertiasmane”

45Parapenasihatlanparawongwicaksanabanjurpadha mangsuli,"KitawiskrunguyènAllahéwongIbraniiku putranéwongwicaksana,putranépararajakuna"

46SangPrabuPringonbanjurnolehmarangNabiMusa lanNabiHarunsartangandikamarangwong-wongmau: “AkuorakenalkaroPangeranYehuwahsingwis kokwedharakemau,lanakuugaorabakalngutusumate.”

47Wong-wongmaubanjurpadhamangsulilanmatur marangSangPrabu,"GustiAllah,GustiAllahingkang MahaAgung,asmanipunGustiAllah,lanPanjenenganipun sampunngumumakenasmanipundhatengkulawiwit jamanipunparaleluhurkula,lanngutuskula, pangandikanipun:SumanggasowandhatengSangPrabu Pringonlanmaturdhatengpanjenenganipun:Kowe ngongkonumatingSunsupayapadhangabdimarang Ingsun"

48Mulanesaiki,mugikersaangongkonkulabudhal lelungantelungdinaingara-arasamun,lanngurbanake dhatengPanjenenganipun,amargiwiwitkulabidhal dhatengMesir,Panjenenganipunbotennampenikurban obaran,kurbansesajenutawikurbansesajensakingtangan kula,lanmanawipanjenenganbotenngongkonkula, bebendunipunbadhemurubdhatengpanjenengan,lan PanjenenganipunbadhenggebagMesirkanthipageblug utawipedhang

49SangPrabuPringonbanjurngandikamarangwongwongmau:“Cobacritaknamarangakubabkakuwatanelan kakuwatane”Wong-wongmaubanjurpadhamatur: “Panjenenganekangnitahakelangitlanbumi,segaralan kabehiwake,Panjenenganekangnitahakepepadhang, nitahakepepeteng,njalariudaningbumilannyirami,lan njalarisuketlantetuwuhanthukul,Panjenenganenitahake manungsalankewaningon-ingonlankewanalas,manukmanukingawang-awanglaniwakingsegara,lanlumantar cangkemepadhauriplanmati.”

50SatemenePanjenenganekangnitahakekoweanaing guwa-garbaneibumu,lanmaringikoweambeganurip,lan ngopenikowelannglebokakekoweingdhamparkerajaan Mesir,lanPanjenenganebakalnjupukambeganlan nyawamusakakowe,lanmbalekakekowemenyanglemah sakangendikowedijupuk.

51SangPrabubanjurnesubangetkrungutembungtembungewong-wongmau,banjurngandikamarang wong-wongmau:“Nangingingantaraneparadewa bangsa-bangsa,sapasingbisanindakakeiki?Kaliiki duwekkudhewe,lanakusingnggawekanggoakudhewe”

52Landhèwèkéngusirwong-wongmausakadhèwèké, landhèwèkémrentahakesupayapegaweyanmarangIsraèl luwihabottinimbangwingilansadurungé

53NabiMusalanHarunbanjurmetusakangarsaneSang Prabu,lanpadhaweruhwongIsraelanaingkahanansing ala,amargaparapamongwisnggawepegaweyanedadi abotbanget.

54NabiMusabanjurbalisowanmarangngarsanéGusti Allahsartamatur,"YagénéPadukanindakaképialamarang umatPaduka?WiwitkawulasowandhatengSangPrabu Pringonkanggéngaturakenpanyuwunandhatengkawula, piyambakipunsampunnindakaképialadhatengbangsa Israèl."

55PangeranYehuwahngandikamarangNabiMusa,“Lah kowebakalweruhyenkanthiastakangdiulurakelan wewelakkangabot,SangPrabuPringonbakalngusirwong Israelsakaingtanahe”

56NabiMusalanHarunmanggoningtengah-tengahepara sadulure,yaikuwongIsrael,ingMesir

57DenewongMesirpadhanglakonipagaweanabotkang abotbangetmarangwongIsrael,ngantigawesusahewong Israel

BAB80

1Sawisérongtaun,GustiAllahngutusNabiMusamanèh menyangFiraunsupayangiridbangsaIsraèlmetusaka tanahMesir

2NabiMusabanjurlungamenyangomaheSangPrabu Firaun,lanngandikamarangNabiMusababpangandikane PangeranYehuwahsingngutusdheweke,nangingSang PrabuFiraunoragelemngrungokakepangandikane PangeranYehuwah,lanGustiAllahngunggahake kakuwataneingMesirmarangSangPrabuFiraunlan rakyate,lanGustiAllahnggebugSangPrabuFiraunlan rakyatekanthiwewelaksinggedhebangetlannglarani

3LanGustiAllahngutusliwattanganeHarunlanngowahi kabehbanyuingMesirdadigetih,karokabehkalilankalikaline

4NalikaanawongMesirtekaarepngombelanngangsu banyu,dhewekendelengkendhine,lanbanyunekaton kabehmalihdadigetih;lannalikadheweketekaarep ngombesakacangkire,banyuingcangkiremalihdadigetih 5Nalikawongwadonnguleniadonanlanmasakpanganan, rupanemalihdadigetih

6GustiAllahbanjurndhawuhimanehlannjalarikabeh banyuingkonongetokakekodhok-kodhok,lankabeh kodhokmaupadhamlebuingomah-omahwongMesir

7NalikawongMesirngombe,wetengekebakkodhoklan padhanjogetingwetengekayanalikanjogetingkali.

8Lankabehbanyuombenanlanbanyumasakmalihdadi kodhok,uganalikaturuingamben,kringetengasilake kodhok.

9Senajanmangkono,bebendunePangeranYehuwahora ilangsakawong-wongmau,lanastanediulurakemarang kabehwongMesirlannggebugiwong-wongmaunganggo wewelakabot

10Panjenenganébanjurngutuslannyabetbledugédadi lemud,lanlemud-lemudmaudadigedhébangetingMesir, dhuwurérongastaingndhuwurbumi

11Kutu-kutumauugaakehbanget,ingdagingmanungsa lankewan,ingsakehingwongMesir;ugaSangYehuwah ndhatengakekutu-kutumaumarangSangPrabulanSang Ratu,lanikundadekakewongMesirsusahbangetamarga kutu-kutumau.

12Sanadyanmangkono,bebendunePangeranYehuwahora ilang,lanastaneisihngulurakemarangMesir

13GustiAllahbanjurngutussakehingkewanalas menyangMesir,lankewan-kewanmaupadhatekalan numpessakehingwongMesir,manungsalankewaningon, wit-witanlansakehingbarangsinganaingMesir

14LanGustiAllahngutusulageni,kalajengking,tikus, musang,kodhok,bebarengankaroliyanesingnggremet ingbledug.

15Laler,tawon,kutu,seranggalanlemut,sabenjinis padhangrubungmiturutjinisé

16Lankabehkéwanreptilialankéwansingswiwimiturut jinisépadhatekaingMesirlannggawéwongMesirsusah banget.

17Lankutu-kutulanlalerpadhamlebuingmripatlan kupingewongMesir

18Lantawon-tawonmaubanjurnyeranglanngusirwongwongmau,banjurpadhamlayusakakonomenyang

kamar-kamarsinganaingnjeroomah,lantawon-tawon maubanjurngoyakwong-wongmau.

19NalikawongMesirndhelikamargaanakewan-kewan singakehbanget,lawang-lawangedikunci,lanGustiAllah ndhawuhiSulanuthsinganaingsegarasupayamunggah lanmlebuingMesir

20Landhewekeduwetangansingdawa,dawanesepuluh hasta,dawanepadhakarohastamanungsa.

21Dhewekebanjurmunggahingpayonlanmbukakbalok lanlantai,banjurngethok-ethok,banjurnguluraketangane menyangomah,mbukakkuncilanbaut,sartambukak omah-omahingMesir

22Sawisékuwi,kéwan-kéwangedhépadhamlebuing omah-omahwongMesir,lankéwan-kéwangedhémau nggawéwongMesirmati,ngantiwong-wongmaupadha susahbanget.

23Sanadyanmangkono,bebendunePangeranYehuwahora ilangsakawongMesir,lanastaneisihngacungaketangane marangwong-wongmau.

24GustiAllahbanjurndhawuhakepageblug,lanpageblug kasebutnyebaringMesir,ingjaranlankeledai,laning unta,ingsapilanwedhuslaningmanungsa.

25NalikawongMesirtangiesuk-esukarepnggawa kewanemenyangpangonan,kewanepadhaditemokakewis matikabeh.

26KewanewongMesirmungkarisijisakasepuluh,lan kewanewongIsraelingGosyenoraanasiji-sijiasingmati 27GustiAllahbanjurndhatengakelarakobongingdaging wongMesir,ngantikulitenjeblug,lankabehwongMesir dadigatelbanget,wiwitsakatlapakanngantitekan endhase.

28Lanakehbangetborokingdaginge,ngantidagingedadi bosoklanbosok

29Sanadyanmangkono,bebendunePangeranYehuwahora ilang,lanastaneisihngulurakemarangsakehingtanah Mesir

30GustiAllahbanjurnurunakeudanessingderesbanget, singngrusakwitanggurlanngrusakwitwoh-wohanelan nggaringakewit-witanmaungantitibaingwit-witanmau

31Sabentetuwuhanijougadadigaringlanmati,amarga genisingcampuradukmudhuningtengah-tengaheudanes, mulaneudaneslangeningobongkabeh

32Manungsalankéwansinganaingnjabapadhamati kenagenilanudanes,lankabèhsingaenompadhakesel banget

33GustiAllahbanjurndhawuhilannggawawalangakeh bangetmenyangMesir,yaikuChasel,Salom,Chargol,lan Chagole,walang-walangsakasabenjinisé,singnguntal kabèhsingisihanasawiséudanes

34WongMesirbanjurpadhabungahamargaanawalang, sanajanpadhamanganwoh-wohaningsawah,lanpadha nyekelwalangmauakehbangetlandiasinakekanggo panganan

35PangeranYehuwahbanjurngidonianginsegarakang banter,kangnyingkirakesakehingwalang,yaikukangwis diasinake,lanmbuwangwalangmaumenyangingSegara Abang;oraanawalangsiji-sijiakangisihanaingtapel watesetanahMesir

36GustiAllahbanjurndhatengakepepetengingtanah Mesir,ngantisatanahMesirlanPatrosdadipetengsajrone

telungdina,ngantioraanawongsingbisandelengtangane nalikadiulurmenyangcangkeme.

37IngwektuikuakehwongIsraelsingpadhambrontak marangGustiAllahlanoragelemngrungokakeNabiMusa lanHarun,sartaorangandelyenGustiAllahsingngutus dheweke

38Lanwong-wongmaupadhakandha,"Kitaorabakal lungasakaMesir,supayakitaoramatikeluweningara-ara samunsingsepiiki,lanwong-wongmauoragelem ngrungokakeswaraneNabiMusa"

39LanGustiAllahndhawahakepaukumanmarangwongwongmausajronetelungdinapetengndhedhet,lanwong Israelnguburwong-wongmauingdina-dinaiku,tanpa wongMesirngertiutawaorabungahamargawong-wong mau

40PepetengbangetingMesirsajronetelungdina,lansapa waesingngadegnalikapepetengteka,tetepngadeging panggonane,lansinglungguhteteplungguh,lansingturu terusturuingkahanansingpadha,lansingmlakutetep lungguhinglemahingpanggonansingpadha;lan kedadeyanikikedadeyanmarangkabehwongMesir, ngantipepetengilang.

41Landina-dinapetengwisliwati,lanGustingutusNabi MusalanHarunmenyangbangsaIsrael,pangandikane, RayaknariyayamulangawePaskahmu,amargalahAku bakaltekaingtengahwengiingantaranekabehwong Mesir,lanAkubakalmatenikabehanakmbarep,wiwit sakaanakmbarepmanungsangantianakmbarepkewan, lannalikaAkundelengPaskahmu,Akubakalngliwati kowe

42WongIsraelbanjurnindakakekabehsingdiprentahake deningPangeranYehuwahmarangNabiMusalanImam Harun,lankayamangkonougasingditindakakeingwayah wengiiku.

43Ingtengahwengi,GustiAllahtindakmider-midering MesirlanmatenikabehanakmbarepwongMesir,wiwit sakaanakmbarepmanungsangantitekananakmbarep kewan

44SangPrabuPringonbanjurtangiingwayahbengi, panjenenganelanparaabdinelansakehewongMesir,sarta ingwayahbengiikuugaanaswaratangisangedheing satanahMesir,amargaoraanaomahsiji-sijiasingora kebakmayit.

45Ugareca-recaanakmbarepMesir,singdiukiring tembokomah-omahe,dirusaklantibainglemah

46Malahbalung-balunganakmbarepsingwismati sadurungeikilansingdikuburingomah-omahe, dikumpulakedeningasu-asuMesiringwayahwengiiku landiseretingngarepewongMesirlandibuwanging ngarepewong-wongmau

47WongMesirkabehpadhaweruhbilaisingdumadakan nempuhwong-wongmau,lankabehwongMesirpadha njeritbanter

48LankabehkulawargaingMesirpadhanangisingwengi iku,sabenwonglanangkanggoputranelananglansaben wonglanangkanggoputrine,minangkaanakmbarep,lan gegereMesirkeprungusakakadohaningwengiiku.

49LanBathia,putrineFiraun,lungakarorajaingwayah wengikanggonggolekiNabiMusalanHaruningomahomahe,landhewekenemokakeNabiMusalanHaruning

omah-omahe,lagimanganlanngombesartabungahbungahkarokabehwongIsrael.

50BathiabanjurngandikamarangNabiMusa,"Apaiki ganjaransakakabecikansingwisdaklakonimarangkowe, singwisngopenilanngulurkowe,lankowewisnggawa kacilakanikimarangakulankulawargabapakku?"

51NabiMusabanjurngandikamarangwongwadonmau, "Mesthisepuluhwewelakkangditimbulakedening PangeranYehuwahmarangMesir;apaanabilaikang nandukakemarangkowesakasalahsijine?Apaanasalah sijinekangnandukakemarangkowe?"Wongwadonmau mangsuli,"Ora"

52NabiMusabanjurngandikamarangdheweke,"Sanajan koweanakmbarepsakaibumu,koweorabakalmati,lan oraanabebayasingbakalnemonikoweingtengah-tengahe Mesir."

53Landhewekekandha,"Apagunaneaku,nalikaaku ndelengraja,kakangku,lankabehkulawarganelanrakyate ngalamikacilakaniki,singanakmbarepematibarengkaro kabehanakmbarepingMesir?"

54NabiMusabanjurngandikamarangwongwadonmau, "Sadulurmulankulawargane,sartarakyatMesir,mesthi oragelemngrungokakepangandikanePangeranYehuwah, mulanebilaiikikelakonmarangwong-wongmau"

55SangPrabuPringon,rajaMesir,banjursowanmarang NabiMusalanNabiHarun,sartasawatarawongIsrael kangpadhaanaingkono,sartapanjenenganendedonga marangwong-wongmau,pangandikane:

56Saikipadhangadegalanajaksadulur-sadulurmu,kabeh wongIsraelsinganaingtanahiki,karowedhus-wedhuse lansapi-sapinelankabehduweke,ajangantianasingkari, mungndedongaamarangPangeranYehuwah,Gusti Allahmu,kanggoaku

57NabiMusabanjurngandikamarangSangPrabuPringon: “Sanajankoweikianakmbarepibumu,ajawedi,amarga koweorabakalmati,amargaPangeranYehuwahwis dhawuhsupayakoweurip,supayakowebisandeleng kekuwatanesinggedhelanlengensingkuwatlan diulurake”

58SangPrabuPringonbanjurdhawuhsupayawongIsrael diutuslunga,lankabehwongMesirpadhangiyatake awakedhewekanggongutuswong-wongmau,amarga padhakandha,"Kitakabehbakaltiwas."

59LankabehwongMesirngongkonwongIsraelbudhal, kanthibandhaakeh,wedhuslansapilanbarang-barang singlarangregane,miturutsumpahingPangeranYehuwah antaranePanjenenganelanRamaAbraham

60.LanwongIsraelpadhangendheg-endhegmetuing wayahwengi,lannalikawongMesirtekakanggonggawa wong-wongmaumetu,wong-wongmaupadhakandha, "Apakitaikimaling,ngantikitakudumetuingwayah wengi?"

61WongIsraelbanjurnjalukbarang-barangemaslan perakmarangwongMesir,sartasandhangan,nanging wongIsraelpadhangrampasbarang-barangewongMesir mau

62NabiMusabanjurenggal-enggaltindakmenyangkali Mesir,sartanjupukpetimatiYusufsakaingkonosarta digawa

63WongIsraeluganggawapetimatibapaknedhewedhewe,lansabenwongnggawapetimatisakasukune dhewe-dhewe

BAB81

1WongIsraelbanjurbudhalsakaRamesesmenyangSukot, kira-kiranematusewuwonglanangsingmlaku,durung kalebubocah-bocahlanbojone

2Ugaanawongakehcampuransingmelumrana,karo wedhusgembellansapi,malahakehbangetkewane

3WongIsraelkangmanggoningtanahMesirkalawan kerjapaksaikusuwenerongatussepuluhtaun.

4Sawisérongatussepuluhtaun,GustiAllahngentasaké bangsaIsraèlsakaMesirnganggoastanésingkuwat

5WongIsraelbanjurbudhalsakaMesir,sakaGosyenlan sakaRameses,lanngedegakekemahingSukottanggal limalassasikapisan

6WongMesirbanjurnguburkabehanakmbarepsingwis dipatenideningPangeranYehuwah,lankabehwongMesir uganguburwong-wongsingtiwastelungdinasuwene

7WongIsraelbanjurbudhalsakaSukotlanngedegake kemahingEtom,ingpungkasaningara-arasamun

8LaningdinakatelusawiséwongMesirnguburanak mbarep,akèhwonglanangsingpadhametusakaMesirlan ngoyakwongIsraelsupayabalimenyangMesir,amarga wong-wongmaupadhagetunamargawisngongkonwong Israellungasakapangawulan.

9Anawongsijisingkandhakarokancane,"Musalan HarunwistaukandhakaroSangPrabuPringon,'Akulan kowéareplungamenyangara-arasamuntelungdinalan nyaosakékurbanmarangPangéran,Allahku'"

10Mulanesaikiayopadhatangiesuk-esuklanngongkon wong-wongmaubali,lanyenpadhabalikarokita menyangMesirmenyangpanggonanebendarane,kita bakalngertiyenanaimaningwong-wongmau,nanging yenpadhaoragelembali,kitabakalperangnglawanwongwongmau,lanngongkonwong-wongmaubalikanthi kekuwatangedhelantangansingkuwat

11Esuke,parabangsawanFiraunpadhatangi,karokirakirapitungatusewuwonglanang,lanpadhabudhalsaka Mesiringdinaikuuga,lantekaningpanggonanewong Israel.

12WongMesirkabehpadhaweruhNabiMusa,Harun,lan sakehewongIsraelpadhalungguhingngarepePi-Hahirot, lagimanganlanngombesartangrayakakeriyayane PangeranYehuwah

13WongMesirkabehbanjurpadhakandhamarangwong Israel:“Mesthikowewiskandha:Akuarepbudhal lelungantelungdinamenyangara-arasamun,saoskurban marangGustiAllahku,banjurbali”

14Dadisaikidinaikiwislimangdinawiwitkowélunga, yagenekowéorabalimenyangbendaramu?

15NabiMusalanHarunbanjurmangsuli,"Amarga PangeranYehuwah,GustiAllahkita,wisparingpaseksen marangkita,pangandikane:Koweorabakalbalimenyang Mesirmaneh,nangingkitabakalmenyangtanahsingmili susulanmadu,kayasingwisdijanjekakedeningPangeran Yehuwah,GustiAllahkita,marangparaleluhurkita,yen bakaldiparingakemarangkita."

16BarengparabangsawanMesirweruhyenwongIsrael oranggatekakewongIsrael,lanoragelembalimenyang Mesir,banjurpadhasiyap-siyapperangnglawanwong Israel.

17LanGustiAllahnguwatakéatinéwongIsraelnglawan wongMesir,ngantiwongMesirpadhadigebugibanget,lan perangésayasengitmarangwongMesir,lankabèhwong MesirpadhamlayusakangarepéwongIsrael,amargaakèh singtiwasdéningwongIsrael

18ParabangsawanFiraunbanjurpadhamenyangMesir lanngaturipirsamarangFiraun,"WongIsraelwispadha mlayulanorabakalbalimenyangMesirmanèh"Nabi MusalanHarunngandikamarangakulanNabiMusa.

19LanSangPrabuFiraunkrungubabiki,lanatinelan atinekabehrakyatepadhanglawanIsrael,lanpadhatobat amargawisngongkonIsraellunga;lankabehwongMesir menehisaranmarangSangPrabuFiraunsupayangoyak wongIsraelsupayapadhabalinindakakepakaryane 20Wong-wongmaupadhasambat,"Apasebabékita ngongkonwongIsraèllungasakapangawulan?"

21LanGustiAllahnguwatakéatinéwongMesirkabèh supayapadhangoyakwongIsraèl,mergaGustiAllah kepénginnggempurwongMesiringSegaraAbang

22SangPrabuPringonbanjursiyagalanngrakitkretane, sartadhawuhsupayakabehwongMesirpadhanglumpuk; oraanasiji-sijiawongsingisihuripkajababocah-bocah ciliklanwongwadon

23WongMesirkabehbanjurpadhamajubebarengankaro SangPrabuPringonngoyakwongIsrael,lankemah-kemah Mesirikugedhebangetlanabotbanget,kira-kiraana sepuluhatusewuwong.

24Lankabehwongingkemahikibanjurpadhangoyak wongIsraelsupayabisadigawabalimenyangMesir,lan wong-wongmautekaningkemahaneingpinggirSegara Abang

25WongIsraelpadhandelenglanndelengwongMesir padhangoyakwong-wongmau,lanwongIsraelpadha wedibangetmarangwong-wongmau,sartapadha sesambatmarangPangeranYehuwah

26AmargasakawongMesir,wongIsraelpadhapecah dadipatanggolongan,lanpadhapecahpanemune,amarga padhawedikarowongMesir,lanNabiMusangandika marangsabenwongmau.

27GolongansingkapisanyaikubaniRuben,Simeon,lan Isakhar,lanpadhamutusakearepnyemplungmenyang segara,amargapadhawedibangetkarowongMesir.

28NabiMusabanjurngandikamarangwong-wongmau: “Ajawedi,padhamandhegalandelengenkaslametansaka PangeranYehuwah,singbakalditindakakeingdinaiki kanggokowe”

29GolongankapindhoyaikubaniZebulon,Benyaminlan Naftali,lanpadhamutusakearepbalimenyangMesirkaro wongMesir

30NabiMusabanjurngandikamarangwong-wongmau: “Ajawedi,amargakayadenekowendelengwongMesir dinaiki,koweorabakalndelengmanehingsalawaslawase.”

31GolongankateluyaikubaniYehudalanYusuf,lan padhamutusakearepnglawanwongMesir

32NabiMusabanjurngandikamarangwong-wongmau: “Padhangadegaingpanggonanmu,amargaPangeran

Yehuwahbakalperangkanggokowe,lankowebakal meneng.”

33LangolongankapingpapatyaikusakabaniLewi,Gad, lanAsyer,lanpadhamutusakearepmlebuingtengahtengahewongMesirkanggonggawebingungwong-wong mau,lanNabiMusangandikamarangwong-wongmau, "Tetepingpanggonanmulanajawedi,mungnyuwuna marangGustisupayaPanjenenganebisanylametakekowe sakatanganewong-wongmau"

34Sawisékuwi,NabiMusabanjurngadegsakatengahtengahébangsamau,lanndedongamarangPangéran, 35DhuhPangéran,Allahipunsalumahingbumi,mugi PadukaslametakenumatPadukaingkangsampunPaduka iridmedalsakingMesir,sahatiyangMesirsampunngantos gumunggungbilihkakuwatanlankasantosanpunika kagunganipuntiyang-tiyangwau.

36GustiAllahbanjurngandikamarangNabiMusa: “YagenekowesesambatmarangIngsun?Sirakandhaa marangwongIsraelsupayapadhabudhal,lansiraulungna tekenmuingsagaralanpiyaknasegara,supayawongIsrael padhanyabrang”

37NabiMusabanjurnindakakemangkono,sartangangkat tekenemenyangingsagaralanmisahakesagara

38Banyusegarabanjurdipérangdadirolasbagéan,lan wongIsraèlpadhamlakungliwatisegaranganggosepatu, kayawongsingngliwatidalansingwisdisiyapake

39LanPangeranYehuwahnuduhakemukjijat-mukjijat marangwongIsraelingMesirlaningsegaralumantarNabi MusalanImamHarun

40NalikawongIsraelmlebuingsegara,wongMesir ngoyakwong-wongmau,lanbanyusegarabalinggegirisi wong-wongmau,lankabehpadhaklelepingbanyu,lan oraanasiji-sijiawongsingisihuripkajabaFiraun,sing ngucapsyukurmarangGustilanpercayamarang Panjenengane,mulaneGustiorandadekakedheweketiwas ingwektuikukarowongMesir

41LanGustiAllahndhawuhimalaékatnjupukdhèwèké sakaingantaranewongMesir,singbanjurmbuwang dhèwèkémenyangtanahNiniwelandhèwèkémréntahing konongantisuwé.

42IngdinaikuGustiAllahnylametakeIsraelsakatangane wongMesir,lankabehwongIsraelweruhyenwongMesir wistiwas,lanpadhandelengastaningGustikanggedhe, ingapakangwisditindakakeingMesirlaningsegara

43NabiMusalanwongIsraelbanjurngidungakekidung ikikanggoGustiAllah,ingdinanalikaGustiAllah ndadekakewongMesirpadhakalahanaingngarepewongwongmau.

44WongIsraelkabehpadhangidungbareng,ujare:“Aku arepngidungkagemPangeranYehuwah,amarga Panjenenganewismulyabanget,jaranlansingnunggangi wisdibuwangmenyangsegara;lahikuwiskatulising kitabangger-anggeringAllah”

45Sawisékuwi,wongIsraèlbanjurbudhallanngedegaké kémahingMara,lanGustiAllahmaringipranatanlan putusanmarangwongIsraèlingpanggonankuwiingMara, lanGustiAllahndhawuhiwongIsraèlsupayamlakuing sakehingdalanélanngladèniPanjenengané

46BanjurpadhabudhalsakaMaralantekanElim;ing Elimanarolassumberbanyulanpitungpuluhwitkurma,

lanbocah-bocahmaupadhangedegakekemahingkono ingpinggirbanyu.

47BanjurpadhabudhalsakaElimlantekaningara-ara samunSin,tanggallimalassasikapindhosawisebudhal sakaMesir.

48IngwektuikuGustiAllahmaringimannamarangwong Israelsupayadipangan,lanGustiAllahnurunakepangan sakalangitkanggowongIsraelsabendina.

49WongIsraelmanganmannasajronepatangpuluhtaun, sajronepadhaanaingara-arasamun,ngantitekaning tanahKanaanlanbakalndarbenitanahiku

50Banjurpadhabudhalsakaara-arasamunSinlan ngedegakekemahingAlus.

51BanjurbudhalsakaAluslanngedegakekemahing Rafidim

52NalikawongIsraelanaingRafidim,wongAmalekbin Elifas,binEsau,seduluréZefo,tekanglawanwongIsrael

53Landhèwèkénggawawolungatussewuwong,para tukangsihirlantukangsihir,landhèwèkényawisaké perangnglawanIsraèlingRafidim

54Wong-wongmaubanjurpadhaperangnglawanwong Israelkanthisengit,lanGustiAllahngulungakewong AmaleklanbangsanemarangtanganeNabiMusalanwong Israel,lanmarangtanganeYosuabinNun,wongEfraim, abdineNabiMusa.

55WongIsraelbanjurngalahakéwongAmaleklanrakyaté nganggopedhang,nangingperangénggegirisibanget tumrapwongIsrael.

56PangeranYehuwahbanjurngandikamarangNabiMusa: “Tulisnaprekaraikiingbukuminangkapangeling-eling kanggokowe,lanleboknaingtanganeYusakbinNun, abdimu,lankowekudumrentahakemarangwongIsrael, mangkene:SamangsakowewistekaningtanahKanaan, kowekudungilangakepangeling-elingmarangAmalek sakaingsangisorelangit”

57NabiMusabanjurnindakakemangkono,sartanjupuk kitabmaulannulisingkonopangandikaiki,pangandikane: 58ElingaapasingditindakakewongAmalekmarangkowe nalikakowemetusakaMesir

59.Singnemonikowéingdalanlannggebugisaka mburimu,yaikuwong-wongsingringkihingmburimu nalikakowékesellanlemes

60Mulané,nalikaPangéranAllahmuwismaringitentrem marangkowésakamungsuh-mungsuhmuingsakubengmu, ingtanahsingdiparingakédéningPangéranAllahmu marangkowéminangkapusakalanndarbènikowé,kowé kudungilangaképangéling-élingmarangwongAmalek sakasangisorélangit,ajangantilali.

61RajasingwelasmarangwongAmalek,utawamarang pangeling-elingmarangwongAmalekutawamarang turune,lahAkubakalnuntutsakadheweke,lanAkubakal nyirnakakedhewekesakaingantaranebangsane.

62NabiMusabanjurnuliskabehmauingkitab,lan dhewekendhawuhiwongIsraelbabkabehmau

BAB82

1WongIsraelbanjurbudhalsakaRafidimlanngedegake kemahingara-arasamunSinai,ingsasikatelusawise budhalsakaMesir.

2IngwektuikuRehuel,wongMidian,maratuwaneNabi Musa,tekakaroZipora,anakewadon,lananaklanangloro, amargaNabiMusawiskrungubabkaelokan-kaelokan kangditindakakedeningPangeranYehuwahmarangwong Israel,yaikuanggonengluwariwong-wongmausakaing tanganewongMesir

3RehuelbanjursowanmarangNabiMusaingara-ara samun,panggonanengedegakekemah,inggunungeGusti Allah

4NabiMusabanjurmetunemonibapaknémaratuwané kanthipakurmatansinggedhé,lanwongIsraèlkabèh padhandhèrèk

5Rehuellananak-anakemanggoningantaranewong Israelngantipirang-pirangdina,lanwiwitdinaikuRehuel wanuhkaroGustiAllah

6LaningsasikatelusawisewongIsraelmetusakaMesir, ingdinakapingenem,GustiAllahmaringisepuluhprentah marangIsraelingGunungSinai

7LankabehwongIsraelkrungukabehprentaheiki,lan kabehwongIsraelpadhabungahbangetanaingngarsane Gustiingdinaiku

8KamulyaningPangeranYehuwahdumunungingGunung Sinai,lanPanjenenganenimbaliNabiMusa,lanNabi Musarawuhingtengah-tengahingmegalanmunggahing gunung.

9NabiMusaanainggunungpatangpuluhdinapatang puluhbengi;panjenenganeoramanganrotilanorangombe banyu,lanPangeranYehuwahparingpiwulangbab angger-anggerlanpranatan-pranatansupayabisa mulangakemarangwongIsrael

10LanGustiAllahnulissepuluhprentahsingwis diprentahakemarangwongIsraelingrongpapanwatu, singdiwenehakemarangNabiMusasupayadiprentahake marangwongIsrael.

11Sawisépatangpuluhdinapatangpuluhbengi,sawisé GustiAllahrampungngandikamarangNabiMusaing GunungSinai,GustiAllahbanjurmaringipapanwatu marangNabiMusa,singditulisnganggodrijinéGusti Allah

12NalikawongIsraelweruhyenNabiMusangantosngantosmudhunsakagunung,banjurpadhanglumpuk ngubengiNabiHarunlankandha,"Kitaorangertiapasing kedadeyankaroNabiMusaiki."

13Mulanesaiki,padhangadega,gaweknaallahkanggo akulankowe,singbakalmimpinakulankowe,supaya koweorabakalmati.

14Harunwedibangetkarowong-wongmau,mula dhèwèkéndhawuhisupayanggawaemasmarangdhèwèké landhèwèkénggawépedhetcor-corankanggowong-wong mau

15SadurungéMusamudhunsakagunung,GustiAllah ngandikamarangMusa,"Mudhuna,amargabangsamusing kokiridmetusakaMesirwisnindakaképiala"

16Wong-wongmauwisnggawepedhetcor-coranlanwis sujudmarangiku,mulanesaikikoweajangantingukum aku,supayaakubisanumpeswong-wongmausakaing bumi,amargawong-wongikubangsasingwangkotatiné.

17NabiMusabanjurnyuwunsih-rahmatmarangPangeran Yehuwah,lanndedongamarangPangeranYehuwah kanggowong-wongmauamargasakapedhetsingwis digawe,lansawiseikudhewekemudhunsakagunungkaro

ingtanganenyekelrongpapanwatu,singdiwenehake GustiAllahmarangdhewekesupayadiprentahakemarang wongIsrael

18NalikaNabiMusanyedhakikemahlanndelengpedhet singdigawedeningwong-wongmau,NabiMusabanjur nesubangetlanmecahakepapan-papanrecaingsangisore gunung

19NabiMusabanjurtekaningkémah,njupukpedhetmau, diobong,digilingngantidadiawualus,banjurdiwutahake ingbanyulandiombemarangwongIsrael

20Lananakira-kiratelungewuwongsingpadhagawe pedhetmausingpadhamatideningpedhangsijilansijine

21EsukeNabiMusakandhamarangbangsaiku:“Aku arepmunggahmenyangngarsanePangeranYehuwah, muga-mugaakubisangapuradosa-dosamukangwis koklakonimarangPangeranYehuwah.”

22NabiMusabanjurmunggahmanehmenyangngarsane PangeranYehuwah,lanpanjenenganetetepanaing ngarsanePangeranYehuwahpatangpuluhdinapatang puluhbengi

23SajronepatangpuluhdinaNabiMusanyuwunmarang PangeranYehuwahkanggowongIsrael,lanPangeran YehuwahnyembadanipandonganeNabiMusa,lan PangeranYehuwahkarsanyembadanipandonganeNabi MusakanggoIsrael.

24GustiAllahbanjurngandikamarangNabiMusasupaya ngukirpapanwatulorolannggawamenyangngarsane GustiAllah,singbakalnulissepuluhprentahingpapanpapanmau

25NabiMusabanjurnindakakemangkono,banjurmudhun lanngukirloropapanwatumaulanminggahingGunung SinaisowanmarangingngarsanePangeranYehuwah,sarta PangeranYehuwahnulissepuluhprentahingpapanwatu mau.

26NabiMusaisihanaingngarsaneGustiAllahpatang puluhdinapatangpuluhbengi,sartaGustiAllahparing piwulangbabangger-anggerlanpranatan-pranatankang kududiwenehakemarangIsrael

27LanGustiAllahndhawuhisupayawongIsraelpadha gawepapansucikanggoGustiAllah,supayaasmanebisa dumunungingkono,lanGustiAllahnuduhakemarang dhewekegambarpapansucilangambarkabehpirantine 28Sawisépatangpuluhdina,NabiMusamudhunsaka gunungkaronggawalohwatuloromau

29NabiMusabanjurnemoniwongIsraellanngaturake sakehingpangandikanePangeranYehuwahmarangwongwongmau,sartamulangakeangger-angger,pranatanlan putusan-putusankangwisdiwulangakedeningPangeran Yehuwahmarangdheweke

30NabiMusabanjurngandhaniwongIsraelbab pangandikanePangeranYehuwah,supayadigawepapan sucikanggodheweke,supayabisamanggoningtengahtengahewongIsrael

31Wong-wongmaupadhabungahbangetmergasaka sakehingkabecikansingwisdipangandikakakedening PangeranYehuwahmarangwong-wongmaulumantar NabiMusa,lanpadhakandha,“Kitabakalnindakake kabehsingwisdipangandikakakedeningPangeran Yehuwahmarangkowe”

32Wong-wongmaubanjurpadhangadeglanngaturake pisungsungkanglomanmarangpadalemansuciPangeran

Yehuwah,lansabenwongnggawapisungsungkang konjukmarangPangeranYehuwahkanggopakaryaning padalemansucilankanggokabehpangibadahingkono

33WongIsraelkabehpadhanggawasabenwongsaka barang-barangsingdiduwenikanggopagaweaning pasuceningPangeranYehuwah,emas,perak,tembaga,lan kabehbarangsingdigunakakekanggopasucen

34Sakehewongpintersingwistrampilmakaryamau banjurpadhatekalangawepasucenkagunganePangeran Yehuwah,miturutsakehekangwiskadhawuhakedening PangeranYehuwah,sabenwongnindakakepagaweankang wisditindakakedhewe-dhewe;lansakehewongpinter kangatinegawepasucen,prabotelansakehepiranti kanggopangibadahsuci,kayakangwiskadhawuhake deningPangeranYehuwahmarangNabiMusa

35LanpakaryaneTarubSucirampungsawiselimangsasi, lanwongIsraelnindakakekabehsingdiprentahakedening PangeranYehuwahmarangNabiMusa

36Wong-wongmaubanjurnggawapapansucilan sakehingprabotemarangNabiMusa;kayadenegambar singwisdituduhakedeningPangeranYehuwahmarang NabiMusa,mangkonougawongIsrael.

37NabiMusandelengpakaryanemau,lanlahwong-wong maunindakakekayasingdidhawuhakedeningPangeran Yehuwah,mulaNabiMusamberkahiwong-wongmau.

BAB83

1Ingsasirolas,tanggalrongpuluhteluingsasiiku,Nabi MusangajakHarunlanparaputrane,padhadienggoni sandhangane,diurapilanditindakakekayasingwis didhawuhakedeningPangeranYehuwahNabiMusa ngaturakekabehkurbansingwisdidhawuhakedening PangeranYehuwahingdinaiku.

2Sawisékuwi,NabiMusanimbaliHarunlananak-anaké, sartangandika,"Kowékudungentèniingngareplawangé KémahSucipitungdinasuwéné,mergaakuwis dipréntahaké"

3Harunlanparaputranenindakakekabehsing didhawuhakedeningPangeranYehuwahmarangNabi Musa,lanpadhangineppitungdinaingngareplawang TarubSuci

4Ingdinakapingwolu,yaikudinakapisansasikapisan, ingtaunkapindhosawisewongIsraelmetusakaMesir, NabiMusangadegakepapansuci,lanNabiMusamasang kabehperabotanTarubSucilankabehperabotanpapan suci,landhewekenindakakekabehsingdiprentahake deningPangeranYehuwah.

5NabiMusabanjurnimbaliHarunlanparaputrane,sarta padhangaturakekurbanobaranlankurbanpangruwating dosakanggoawakedhewelankanggowongIsrael,kaya singwisdidhawuhakedeningPangeranYehuwahmarang NabiMusa

6IngdinaikuputraneHarunloro,NadablanAbihu, njupukgeniasinglandigawamenyangngarsanePangeran Yehuwah,singoradiprentahakedeningPangeran Yehuwah,banjuranagenimetusakangarsanePangeran Yehuwah,lanngobongwong-wongmau,lanpadhamati anaingngarsanePangeranYehuwahingdinaikuuga

7IngdinaNabiMusarampungngadegaképapansuci,para pemimpinéwongIsraèlwiwitngaturakékurbanémarang Pangérankanggoupacaraperesmianmisbyah

8Lansabenpanggedhengaturakekurbanekanggosedina, sabenpanggedhengaturakekurbanekanggorolasdina.

9lansakehingkurbansesajikangdigawasabenwonging dinanedhewe-dhewe:sijipingganperakbobotesatus telungpuluhsekel,sijibokorperakbobotepitungpuluh sekel,ditimbangmiturutsekelsuci,loro-loronekebak glepunggandumpilihan,dicampurlengakanggokurban dhaharan

10Sendhoksiji,bobotésepuluhsyikalemas,kebakisi dupa.

11Sapilanangenomsiji,wedhusgembellanangsiji,lan wedhusgembelsijiumursetaunkanggokurbanobaran

12Lanwedhusberoksijikanggokurbanpangruwating dosa

13Lankanggokurbanslametan:sapiloro,wedhusgibas lananglima,wedhusberoklananglima,lanwedhusgibas umursetaunlima

14KayamangkonotumindakeparapanggedheIsraelrolas sabendina,sabenwongingdinanedhewe-dhewe.

15Sawisékuwi,ingtanggaltelulassasikuwi,NabiMusa ndhawuhiwongIsraèlsupayangrayakakéPaskah

16WongIsraelbanjurngriyayakakePaskahingwektune, ingtanggalpatbelassasiiku,kayasingwisdidhawuhake deningPangeranYehuwahmarangNabiMusa,lanwong Israeluganindakakemangkono.

17Ingsasikapindho,ingtanggalkapisan,Pangeran YehuwahngandikamarangNabiMusa,pangandikane:

18“KowélanHarun,sedulurmu,lanparapemimpiné Israèlrolas,padhacathetkabèhwonglanangingIsraèlsing umurérongpuluhtaunmunggah

19NabiMusabanjurnindakakemangkono,lanHarun banjurrawuhkaroparapanggedheIsraelrolas,sartapadha ngetungcacahewongIsraelanaingara-arasamunSinai 20.CacahingwongIsraelmiturutkulawangsane,kang umurrongpuluhtaunmunggah,ananematustelungewu limangatusseket

21NangingbaniLewiorakaetungbarengkarosadulursadulure,yaikuwongIsrael

22CacahewonglanangIsraelkabehkangumursewulan munggahanarongpuluhloroewurongatuspitungpuluh telu

23CacahebaniLewisingumursewulanmunggahana rongpuluhloroewu.

24NabiMusabanjurmrentahakeparaimamlanwong Lewikanggonindakakepakaryanedhewe-dhewelan tanggungjawabedhewe-dhewekanggongladeniingpapan suci,yaikuTarubSuci,kayasingwisdidhawuhakedening PangeranYehuwahmarangNabiMusa 25Ingtanggalrongpuluhsasiiku,meganewismumbul sakaTarubPasewakan

26IngwektuikuwongIsraelnerusakelelunganesakaaraarasamunSinai,lanpadhalelungantelungdina,lanmega mandhegingara-arasamunParan;ingkonobebendune PangeranYehuwahmurubmarangIsrael,amargapadha gawenesuPangeranYehuwahnalikanjalukpanganan supayapadhabisamangan

27PangeranYehuwahnyembadanipanyuwunewongwongmau,sartamaringipangankangdipangansajrone sewulan

28Nangingsawisékuwi,bebendunéGustiAllahmurub marangwong-wongmau,lanPanjenenganématèniwongwongmaungantimatibanget,lanwong-wongmau dikuburingkono

29WongIsraelngaranipanggonankuwiKebrot-Hataawa, amargaingkonowong-wongsingnguburwong-wongsing ngelakdagingpadhadikubur

30BanjurbudhalsakaKebrot-Taawalanngineping Hazerot,ingara-arasamunParan

31NalikawongIsraelanaingHazerot,bebendune PangeranYehuwahmurubmarangMiryammergasaka NabiMusa,ngantidhewekelarakusta,putihkayasalju

32Wongwadonmaudikurungingnjabakemahpitungdina ngantitekanwektunemarisawiselarakusta

33SawisékuwiwongIsraèlbudhalsakaHazerotlan ngedegakékémahingpungkasaningara-arasamunParan.

34Ingwektuiku,GustiAllahngandikamarangNabiMusa supayangutusrolaswongsakawongIsrael,sijiwongsaka sabentaler,supayalungalannlititanahKanaan.

35NabiMusabanjurngutusrolaswongmau,lanpadha tekaningtanahKanaankanggonlitilanniti-niti,sarta padhanlitisakubengetanahiku,wiwitsakaara-arasamun SinngantitekanRekhob,tekaningsacedhakeKamot

36Sawisépatangpuluhdina,wong-wongmaupadha sowanmarangNabiMusalanNabiHarun,sartapadha ngaturaképawartasinganaingatinéWongsepuluhmau banjurngaturaképawartaalamarangwongIsraèlbabtanah singwisditlitimau,karongucap,"Luwihbecikkitabali menyangMesirtinimbangmenyangtanahiki,tanahsing ngobongpedunungé"

37NangingYosuabinNunlanKalebbinYefune,sing kalebuwong-wongsingwisnlititanahmau,kandha, “Tanahikipancenapikbanget”

38ManawaPangeranYehuwahrenamarangkita, Panjenenganebakalngiridkitamenyangtanahikilan maringikita,amargatanahikimilisusulanmadu

39NangingwongIsraeloragelemngrungokake,lanpadha nggatekaketembungewongsepuluhsingwisnggawa kabaralababagantanahkasebut

40GustiAllahmirengsambatewongIsrael,Panjenengane dukabangetlansumpah,pangandikane:

41Mesthioraanawongsiji-sijiasakagenerasidurakaiki singbakalndelengtanahiki,wiwitumurrongpuluhtaun munggah,kajabaKalebbinYefunelanYosuabinNun

42Nangingmesthigenerasidurakaikibakalsirnaingaraarasamuniki,lananak-anakebakaltekaingtanahikilan bakalnduweni;mulanebebendunePangeranYehuwah murubmarangIsrael,lanPanjenenganendadekake dhewekengumbaraingara-arasamunsajronepatangpuluh taunngantipungkasanegenerasidurakakasebut,amarga dhewekeorangetutakePangeranYehuwah

43Wong-wongmaubanjurmanggoningara-arasamun Paranngantisuwe,lansawiseikupadhanerusakélakuné menyangara-arasamunliwatdalansingnujuSegara Abang

BAB84

1IngwektuikuKorahbinYezerbinKehatbinLewi, nggawaakehwongsakaantaranewongIsrael,lanwongwongmaupadhapadukaroNabiMusalanHarunsarta karosakehingwongsaumat.

2PangeranYehuwahbanjurdukamarangwong-wongmau, lanbumimbukakcangkemelannguntalwong-wongmau, dalahomah-omahelansakehingbarangdarbeke,lan sakehingwongkangkalebuwong-wongKorah.

3Sawisékuwi,GustiAllahngongkonwong-wongmau mubengliwatdalansingngliwatiGunungSeirngantisuwé banget

4IngwektuikuGustiAllahngandikamarangNabiMusa: “AjangajakperangnglawanbaniEsau,amargaAkuora bakalmaringiapa-apamarangkowe,sanajanmungsak telapaksikilmusingbisadiidak,amargaAkuwismaringi GunungSeirdadipusakamarangEsau.”

5Mulané,baniÉsauperangnglawanbaniSéiringjaman biyèn,lanGustiAllahmasrahakébaniSéirmarangbani Ésau,lannumpeswong-wongmausakangarepé,mula baniÉsaumanggonnggentèniwong-wongmaunganti saiki

6MulanéGustiAllahngandikamarangwongIsraèl,"Aja nglawanturunéÉsau,sedulur-sedulurmu,mergatanahéora nduwènikowéKowékenatukupangansakawong-wong maunganggodhuwitlanmangan,lankenatukubanyu sakawong-wongmaunganggodhuwitlanngombé"

7WongIsraelbanjurnindakakemiturutpangandikane PangeranYehuwah.

8WongIsraelbanjurpadhamlakungubengiara-arasamun, ngliwatidalanmenyangGunungSinaingantisuwebanget, lanorangantitekanbaniEsau,mulanepadhamanggoning wilayahkonongantisangalastaun

9IngwektuikuLatinus,rajabaniKitim,seda,ingtaun patangpuluhlimapamrentahane,yaikutaunpatbelas sawisewongIsraelmetusakaMesir

10Panjenenganebanjurdikuburingpanggonanedhewe ingtanahKitim,lanAbimnasnggentenipanjenenganedadi ratutelungpuluhwolutaun

11Ingwektuiku,sawisésangalastaun,wongIsraèl ngliwatitapelwatesétanahéÉsau,lansawisétekaningaraarasamunMoab

12PangeranYehuwahngandikamarangNabiMusa:“Aja ngepungMoablanajaperangnglawanwong-wongmau, amargaAkuorabakalmenehiapa-apasakatanahemarang kowe”

13WongIsraelpadhangliwatidalanmenyangara-ara samunMoabsajronesangalastaun,lanorataunglawan wong-wongmau.

14IngtaunkapingtelungpuluhenemsawiséwongIsraèl metusakaMesir,PangérannggebagatineSihon,raja Amori,mulaSihonbanjurperangnglawanwongMoab 15SihonbanjurngutusutusanmenyangBeorbinJaneas, binBileam,penasihatrajaMesir,lanmenyangBileam, putrane,supayangipat-ipatiMoab,supayaMoabmau diulungakemenyangtanganeSihon

16ParautusanmaubanjurpadhalungalannggawaBeor binJaneaslanBileambinBileamsakaPetoring MesopotamiaBeorlanBileambinBileambinBileam banjurpadhamenyangkuthaSihonlanngipat-ipatiMoab lanrajaneanaingngarsaneSihon,rajanewongAmori.

17Sihonbanjurmetukarosakehingwadya-balane,banjur nglurugmenyangMoab,perangnglawanwong-wongmau, sartapadhaditelukakePangeranYehuwahmasrahake wong-wongmaumenyangingtangane,lanSihonmateni ratuingMoab.

18SangPrabuSihonngrebutsakehingkuthaingMoab sajroneperang;sartaHesybonugadirebutsakaingkono, amargaHesybonikusalahsawijiningkuthaingMoab,lan SangPrabuSihonmapanakeparapanggedhelanpara bangsawaneingHesybon,lanHesyboningjamansemana kagunganeSangPrabuSihon

19Mulané,BeorlanBileam,anaké,ngucapkétembungtembungiki,"AyopadhamenyangHesybon,kuthané Sihonbakaldibangunlandidegaké"

20BilaikowéMoab!Kowébakalkelangan,hébangsa Kemos!Deloken,kuwiwiskatulisingkitabTorètéAllah.

21BarengSihonwisngrebutMoab,dhèwèkémasang pengawalingkutha-kuthasingdirebutsakaMoab,lanakèh bangetwongMoabsingguguringperangingtangané Sihon,landhèwèkéngrebutakèhwong,anaklananglan wadon,lanmatènirajané;mulaSihonbalimenyang negaranédhéwé.

22Sihonbanjurmènèhipisungsungemaslanpérakakèh marangBéorlanBiléam,anaké,lanBiléambanjurnglilani wong-wongmaulungamenyangMésopotamia,menyang omahlannegarané

23IngwektuikukabehwongIsraelpadhangliwatidalan menyangara-arasamunMoab,banjurbalilanngepungaraarasamunEdom

24Ingsasikapisantaunkapingpatangpuluhsawiséwong IsraèlmetusakaMesir,kabèhumatpadhatekaningara-ara samunSin,lanwongIsraèlpadhamanggoningKadesy, ingara-arasamunSinMiryamtilardonyaingkonolan dikuburingkono.

25NalikasamanaNabiMusangutusutusanmenyang ngarsaneHadad,ratuingEdom,kadhawuhannguwuh: “SadulurmuIsrael,keparengakulanglangkungitanahmu. Kulabotenbadhenglangkungipategalanutawikebon anggur,sahabotenbadhengombetoyasakingsumur, nangingbadhelumampahwonteningmargiipunratu.”

26WongEdombanjurkandha,"Kowéorakenangliwati tanahku"WongEdombanjurmetunemoniwongIsraèl karowong-wongsingkuwatbanget.

27LanbaniEsauoragelemnglilaniwongIsraelngliwati tanahe,mulawongIsraelbanjurnyingkirakelanoraperang nglawanwong-wongmau.

28Sadurungéiki,GustiAllahwisndhawuhiwongIsraèl, "KowéajaperangnglawanturunéÉsau,"mulanéwong Israèlpadhanyingkirsakakonolanoraperangnglawan wong-wongmau

29WongIsraelbanjurbudhalsakaKadesy,lankabeh wongpadhatekaningGunungHor.

30IngwektuikuPangeranYehuwahngandikamarang NabiMusa:“KandhaamarangkakangmuHarun,yen dhewekebakalmatiingkono,amargadhewekeorabakal lumebuingtanahsingwisDakparingakemarangwong Israel.”

31HarunbanjurmunggahmenyangGunungHor,miturut dhawuhePangeranYehuwah,ingtaunkapingpatangpuluh, ingsasikalima,ingtanggalsijisasiiku.

32Harunyuswanesatusrongpuluhtelutaunnalikaseda ingGunungHor.

BAB85

1RajaArad,wongKanaansingmanggoningsisihKidul, krunguyenwongIsraelwistekaliwatdalaneparatelik sandi,banjurngaturpasukanekanggonglawanwongIsrael. 2LanwongIsraelpadhawedibangetmarangdheweke, amargadhewekeduwetentarasinggedhelanakeh,mula wongIsraelpadhamutusakearepbalimenyangMesir 3WongIsraelbanjurpadhabalimenyangMaserathBeniYaakon,kira-kiratelungdinalelungane,amargapadha wedibangetmarangrajaArad

4WongIsraeloragelembalimenyangpanggonane, mulanepadhatetepanaingBeni-Yaakontelungpuluhdina. 5NalikabaniLewiweruhyenbaniIsraeloragelembali, banjurpadhamerimarangGustiAllah,lanpadhabangkit lanperangnglawansadulur-sadulureIsrael,sartamateni wong-wongmauakehbanget,lanmeksawong-wongmau balimenyangpanggonane,yaikuGunungHor

6Nalikapadhabali,RajaAradisihngaturwadyabalane kanggoperangnglawanwongIsrael

7WongIsraelbanjursumpah,"YenPadukamasrahake bangsaikimarangtangankawula,kutha-kuthanebakal kawulatumpeskabeh"

8PangeranYehuwahnyembadanipanyuwunewongIsrael, lanPanjenenganemasrahakewongKanaanmarang tangane,sartawong-wongmaulankutha-kuthanepadha ditumpes,lanpanggonanikudiaraniHorma

9WongIsraelbanjurbudhalsakaGunungHorlan ngedegaketarubeanaingObot,lansakaObotbanjur budhallanngedegaketarubeanaingJurang-Abarim,ing tapelwatesetanahMoab.

10WongIsraelbanjurkongkonanwongmenyangMoab, kandhane:“Keparengakulanglangkungitanah panjenengandhatengpanggenankula.”Nangingwong MoaboranglilaniwongIsraelnglangkungitanahe,amarga wongMoabpadhawedibangetyenwongIsraelbakal nindakakekayasingditindakakedeningSihon,rajaAmori, marangwong-wongmau,singwisngrebuttanahelan mateniakehwongIsrael

11MulanéMoaboranglilaniwongIsraèlngliwatitanahé, lanGustiAllahndhawuhiwongIsraèl,"Ajapadhaperang nglawanMoab,"mulanéwongIsraèlbanjurbudhalsaka Moab.

12WongIsraelbanjurbudhalsakatapelwatesMoab,lan tekaningsabrangeWalunganArnon,tapelwatesMoab, ingantaraneMoablanwongAmori,lanbanjurngedegake kemahingtapelwateseSihon,ratunewongAmori,ingaraarasamunKedemot

13WongIsraelbanjurngutusutusanmenyangngarsane Sihon,ratunewongAmori,kadhawuhannguwuh:

14Mugikeparengakulasaminglangkunginagari panjenenganKulabotenbadhemlebetdhatengpategalan utawidhatengpakebonananggur,kulabadhenglangkungi margiagengngantoskulanglangkungitapelwates panjenenganNangingSihonbotennglilanitiyangIsrael nglangkungi

15SihonbanjurnglumpukakékabèhwongAmorilanmetu menyangara-arasamunkanggonemoniwongIsraèl,sarta perangnglawanwongIsraèlingYahas

16PangeranYehuwahngulungakeSihon,ratunewong Amori,marangingtanganewongIsrael,lanwongIsrael ngalahakesakehewongIsraelnganggolandheping pedhanglanmalesukummarangMoab

17WongIsraelbanjurngrebuttanaheSihon,wiwitsaka AramngantitekanYabuk,yaikutanahebaniAmon,lan padhangrebutkabehjarahankutha-kuthane

18WongIsraelbanjurngrebutsakehekutha-kuthamau, lanwongIsraelmanggoningsakehekuthanewongAmori

19WongIsraelkabehpadhasarujukarepperangnglawan wongAmon,lanngrebuttanaheuga

20MulanéGustiAllahngandikamarangwongIsraèl,"Aja ngepungwongAmonlanajaperangnglawanwong-wong mau,mergaAkuorabakalmènèhiapa-apasakatanahé marangkowé"WongIsraèlpadhangrungokaké pangandikanéGustiAllahlanoraperangnglawanwong Amon

21WongIsraelbanjurpadhambaliklanmajungliwati dalanBasanmenyangingtanaheOg,ratuingBasan,lan Og,ratuingBasan,banjurmetuperangnglawanwong Israel,karoakehwongsinggagahprakosalanugapasukan singkuwatbangetsakawongAmori.

22RajaOgsakaBasankuwiwongsingkuwatbanget, nangingNaaron,putrané,luwihkuwattinimbangdhèwèké 23Ogbanjurngucapingsajroningatine,“Saikikabehbala tentaraIsraelpadhanglumpuk,mungtelungwong,saiki akubakalnggempurwong-wongmaubebarengantanpa pedhangutawatumbak.”

24OgbanjurmunggahingGunungYahas,njupukwatu gedhesijisakaingkono,dawanetelungparas,banjur ditumpangakeingsirahe,lanniyatmbuwangwatuiku menyangingkemahewongIsrael,supayakabehwong Israelpadhakenaingwatuiku

25MalaékatéPangéranrawuhlannusukwatumauing sirahéOg,lanwatumautibainggulunéOg,ngantiOgtiba inglemahamargawatusinganainggulunéabotbanget

26IngwektuikuPangeranYehuwahngandikamarang wongIsrael:“Ajawedikarodheweke,amargaAkuwis masrahakedhewekelankabehrakyatelankabehtanahe marangtanganmu,lankowekudunindakakemarang dhewekekayasingkoklakonimarangSihon”

27NabiMusabanjurmudhunnemoniNabiOgkarowong Israelsawatara,lanNabiMusabanjurnggebugitlapakan sikileOgnganggotekenlanmatenidheweke

28Sawisékuwi,wongIsraèlngoyakanak-anakéOglan kabèhrakyaté,sartapadhadigebugilandirusakngantiora anasingisihurip

29SawisékuwiNabiMusangutussawetarawongIsraèl kanggondelokYaezer,mergaYaezerkuwikuthasing misuwurbanget

30ParatelikmaubanjurlungamenyangYaezerlannliti kuthaiku,lanparatelikmaupadhapercayamarang PangeranYehuwah,lanpadhaperangnglawanwong-wong Yaezer.

31Wong-wongmaubanjurngrebutYaezerlandésa-désa sakubengé,lanGustiAllahmasrahakewong-wongmau marangtangané,lanwong-wongmaunundhungiwong Amorisingmanggoningkono

32WongIsraelbanjurngrebuttanaherajaAmoriloromau, sewidakkuthaingsabrangebengawanYarden,wiwitsaka kaliArnonngantitekangunungHerman

33WongIsraelbanjurbudhallantekaninglebakMoab, ingsabrangebengawanYarden,ingsacedhakeYerikho.

34BangsaMoabpadhakrungusakehingpialasing ditindakakewongIsraelmarangrajaAmoriloro,yaiku SihonlanOg,mulanewongMoabkabehpadhawedi bangetmarangwongIsrael

35ParapinituwaMoabbanjurpadhangucap,"RajaAmori loro,SihonlanOg,singluwihkuwasatinimbangpararaja ingbumi,orabisanglawanwongIsraelKepiyecaranekita bisanglawanwong-wongmau?"

36Mesthinewong-wongmauwisngirimpesenmarang kitasadurungesupayangliwatitanahkitaingdalane,lan kitaoranglilanidheweke,saikidhewekebakalnyerang kitanganggopedhangabotlannumpeskita;lanMoabdadi susahamargawongIsrael,landhewekewedibangetkaro wong-wongmau,landhewekengrembugapasingbakal ditindakakemarangwongIsrael

37ParapinituwaMoabbanjurpadhangrancangarepmilih salahsijiningwongé,yaikuBalakbinZipor,wongMoab, lannalikasemonodhèwèkédiangkatdadirajaBalakkuwi wongsingwicaksanabanget

38ParapinituwaMoabbanjurpadhabudhallan kongkonanwongmenyangwongMidiansupayapadha gaweprajanjiankarowong-wongmau,amargaingjaman semonowisanaperanggedhelanmemungsuhanantarane MoablanMidian,wiwitjamaneHadadbinBedad,ratuing Edom,singngalahakeMidianingwilayahMoabnganti saiki.

39WongMoabbanjurutusanwongmenyangwong Midian,lanwong-wongmaupadhagaweprajanjiankaro wong-wongmau.ParapinituwanewongMidianpadhateka ingtanahMoabkanggogaweprajanjiankanggowong Midian

40ParapinituwaMoabbanjurpadharembugankaropara pinituwaMidianapasingkududitindakakesupayabisa nylametakenyawanewongMoabmausakatanganewong Israel.

41WongMoabkabehbanjurkandhamarangpara pinituwanewongMidian:“SaikiwongIsraelnguntal kabehwongingsakubengekita,kayasapinguntalsuket ingara-ara,amargakayamangkonotumindakewongIsrael marangrajaAmorilorosingluwihkuwattinimbangkita” 42ParapinituwaMidianbanjurkandhamarangMoab, “AkuwiskrunguyennalikaSihon,rajaAmori,perang nglawankowe,lannalikadhewekengalahakekowelan ngrebuttanahmu,dhewekengutuswongmenyangBeorbin JaneaslanmenyangBileam,putrane,sakaMesopotamia, landheweketekalanngipat-ipatikoweMulanetangane Sihonngalahakekowe,ngantidhewekengrebuttanahmu. 43Mulanesaiki,koweugakongkonannemoniBileam, anake,amargadhewekeisihanaingnegarane,lan wenehanaupahe,supayadheweketekalanngipat-ipati kabehwongsingkokwedeniBarengparapinituwane Moabkrungubabiki,banjurpadhasenengbangetkaro kongkonannemoniBileam,anakeBeor 44SangPrabuBalak,putraneSangZipor,ratuingMoab, banjurutusannemoniBileam,kadhawuhanmatur:

45LahanabangsametusakaMesir,lahpadhanutupi lumahingbumi,lanpadhangadegmadhepAku.

46Mulanesaiki,mrenealanipat-ipatnabangsaikikanggo aku,amargadhewekeluwihkuwattinimbangaku.Mbok menawaakubisanglawanlanngusirdheweke,amargaaku krunguyensapasingkokberkahibakaldiberkahi,lansapa singkokipat-ipatibakaldiipat-ipati

47MulanéparautusanéBalakpadhanemoniBiléamlan ngajakBiléamsupayangipat-ipatibangsakuwilanperang nglawanMoab

48BileambanjursowanmarangBalakarepngipat-ipati bangsaIsrael,lanPangeranYehuwahngandikamarang Bileam:“Ajangipat-ipatibangsaiki,amargabangsaiki wisdiberkahi”

49SabendinaBalaknggusahBileamsupayangipat-ipati wongIsrael,nangingBileamoranggatekakepangandikane SangYehuwahmarangBileam

50BarengBalakweruhyenBileamoragelemnuruti panyuwune,banjurngadeglanmulih,lanBileamugabali menyangnegaranelansakaingkonobudhalmenyang Midian

51WongIsraelbanjurbudhalsakalebakMoab,lan ngedegaketarubeingpinggirbengawanYarden,wiwit sakaBet-YesimotngantitekanAbel-Sitim,ingpungkasan lebakMoab.

52NalikawongIsraelpadhamanggoninglebakSitim, wong-wongmauwiwitlakujinakaroparaputriMoab

53WongIsraelbanjurpadhanyedhakiwongMoab,lan wongMoabpadhamasangkémahéingngarepékémahé wongIsrael

54WongMoabpadhawedikarowongIsrael,mulawong Moabpadhanjupukkabehanak-anakewadonlanbojone singayurupanelanayurupane,banjurdienggoniemas, peraklansandhangansinglarangregane.

55Lanwong-wongMoabpadhanglebokakewong-wong wadonmauingngareplawangkemahe,supayawongIsrael bisandelenglannolehmarangwong-wongmau,lanora perangnglawanMoab

56WongMoabkabehpadhanindakakebabikimarang wongIsrael,sabenwonglanangpadhanglebokakebojone lananakewadoningngareplawangkemahedhewe-dhewe WongIsraelkabehpadhaweruhtumindakewongMoab mau,mulawongIsraelpadhanolehmarangparaputri Moablanngincerdheweke,mulabanjurpadhalunga marangparaputriMoabmau

57NalikaanawongIbranitekainglawangingkemah Moab,lanweruhanaputriMoablankepenginbangetkaro dheweke,banjurngomongkarodhewekeinglawanging kemahapasingdikarepake,nalikalagirembugan,wongwongingkemahkasebutbakalmetulanngomongkaro wongIbranikasebutkayaiki:

58Kowémesthingertinèkkitaikisedulur,kitakabèhiki turunanéLutlanturunanéAbraham,seduluré,mulané kenapakowéoragelemtetepkaroaku,lankenapakowé oragelemmanganrotilankurbankita?

59NalikabaniMoabwisnguwasanidhèwèkénganggo pidhatone,lannggodhadhèwèkénganggotembungtembungsingapik,dhèwèkébanjurdilungguhakeing kémahlandimasaklandikurbanakekanggodhèwèké,lan dhèwèkémangankurbanlanrotiné.

60Banjurpadhadiwenehianggurlandhewekengombe ngantimendem,banjuranaprawanayusingdigawa menyangngarsane,landhewekenindakakeapasing dikarepake,amargadhewekeorangertiapasing ditindakake,amargadhewekewisngombeanggurakeh banget

61KayamangkonotumindakebaniMoabmarangwong Israelingpanggonankono,inglebakSitim,lanbebendune PangeranYehuwahmurubmarangwongIsraelamarga sakaprakaraiki,lanPanjenenganendhatengakepageblug ingantaranewong-wongmau,lanwongIsraelmatirong puluhpapatewuwong

62AnasawijiningwongsakabaniSimeon,jenengeZimri binSalu,kangmanunggalkaroKosbi,putrineZur,ratuing Midian,wongMidian,anaingngarepesakehingwong Israel.

63PinehasbinÉlazer,binHarun,weruhtumindakalasing ditindakakeZimri,banjurnjupuktumbaklanngadeglan ngoyakwongloromau,nusuklanmateniwongloromau, lanpageblugmaumandhegsakawongIsrael

BAB86

1Barengwiswayahepageblug,PangeranYehuwah ngandikamarangNabiMusalanmarangEleazer,putrane ImamHarun,mangkene:

2CathetparapanggedheningpasamuwanIsraelkabeh, singumurrongpuluhtaunmunggah,kabehsingsembada perang

3NabiMusalanÉlazarnyathetwongIsraèlmiturut kulawargané,lancacahéwongIsraèlkabèhanapitungatus èwupitungatustelungpuluh

4CacahebaniLewi,wiwitumursewulanmunggah,ana rongpuluhteluewu,laningantaranewong-wongmauora anasiji-sijiawongsingkacathetdeningNabiMusalan ImamHaruningara-arasamunSinai

5AmargaGustiAllahwisngandikamarangwong-wong mauyenbakalmatiingara-arasamun,mulanekabeh padhamati,lanoraanasiji-sijiasingisihuripkajabaKaleb binYefunelanYosuabinNun.

6Sawisékuwi,GustiAllahngandikamarangMusa,"Kowé kandhaamarangwongIsraèlsupayamaleswongMidian marangwong-wongmau,mergasakatumindakésedulurseduluré,wongIsraèl"

7NabiMusabanjurnindakakemangkono,lanwongIsrael milihsakaantaranewong-wongmaurolasewuwong lanang,sabensukusewu,banjurpadhamenyangMidian

8WongIsraelbanjurperangnglawanwongMidian,lan wong-wonglanangpadhadipatenikabeh,ugalimang panggedheMidian;BileambinBeorugadipateninganggo pedhang

9WongIsraelbanjurpadhangrebutparagarwanewong Midian,dalasanbocah-bocahlankewan-kewanelan sakehingbarangdarbeke

10Lankabehbarangrampasanlanjarahanpadhadijupuk, banjurdigawamenyangNabiMusalanEleazeringlebak Moab.

11NabiMusalanÉlazarsartaparapanggedhening pasamuwanpadhametunemoniwong-wongmaukanthi bungah.

12LankabehjarahansakaMidianpadhadibagi-bagi,lan wongIsraelwismalesdendammarangMidianamarga sakasedulur-sedulure,wongIsrael

BAB87

1IngwektuikuPangeranYehuwahngandikamarangNabi Musa:“Lah,dina-dinamuwiscedhakkaropungkasan, saikijupukabdimuYosuabinNunlanleboknaing tabernakel,lanAkubakalndhawuhidheweke”NabiMusa nindakakemangkono

2PangeranYehuwahbanjurngatingalanaingtabernakel ingsajroningtugumega,lantugumegamaungadeging lawangetabernakel

3GustiAllahbanjurndhawuhiYosuabinNun, pangandikane:“Kowékudukendellanwani,amargakowé bakalngiridwongIsraelmenyangtanahsingwis DakjanjekakebakalDakparingakemarangwong-wong mau,lanAkubakalnunggilkarokowé.”

4NabiMusabanjurngandikamarangYosua:“Kuwatna lankendelnaatimu,amargakowebakalngeterakewong Israelndarbenitanahiki,lanPangeranYehuwahbakal nunggilkarokowe,Panjenenganeorabakalninggalake kowelanorabakalnilarkowe,ajawedilanajaputusasa”

5NabiMusabanjurnimbalikabehwongIsraellan ngandikamarangwong-wongmau:“Kowewispadha ndelengsakehingkabecikankangwisditindakakedening PangeranYehuwah,GustiAllahmu,kanggokoweingaraarasamun

6Mulanesaiki,padhagateknasakehingpangandikaning angger-anggeringToretiki,lanlumakuaingdalane PangeranYehuwah,GustiAllahmu,ajanyimpangsaka dalansingwisdidhawuhakedeningPangeranYehuwah marangkowe,menyangtengenutawamenyangkiwa.

7NabiMusabanjurmulangakepranatan,putusan,lan angger-anggermarangwongIsrael,supayapadhanglakoni ingtanahkonokayasingwisdidhawuhakedening PangeranYehuwahmarangdheweke

8PanjenenganémulangakédalanéPangéranlananggeranggeré;lahikukabèhwiskatulisingkitabangger-anggeré AllahsingdiparingakémarangwongIsraèllantaranNabi Musa

9BarengNabiMusawisrampungdhawuhmarangwong Israel,PangeranYehuwahbanjurngandikamarangNabi Musa:“MunggahamenyangGunungAbarimlanmatiaing kono,lankowebakaldiklumpukakekaroparaleluhurmu kayaHarun,kakangmu,kangwisdiklumpukake”

10NabiMusabanjurminggahkayasingdidhawuhake deningPangeranYehuwah,lansedaanaingkonoingtanah MoabmiturutdhawuhePangeranYehuwah,ingtaun kapingpatangpuluhsawisewongIsraelmetusakatanah Mesir.

11WongIsraelpadhanangisiNabiMusainglebakMoab telungpuluhdinasuwene,lanwisrampungdina-dinane tangisanlanpatangisankanggoNabiMusa

BAB88

1SawiséNabiMusaséda,Pangéranngandikamarang YosuabinNun,

2“SirangadegalannyabrangbengawanYardenmenyang tanahkangwisDakparingakemarangwongIsrael,lansira bakalmrentahakewongIsraelsupayanduwenitanahiku” 3Sabenpanggonansingbakaldiinjekingtlapakanmu bakaldadiduwekmu,wiwitsakaara-arasamunLibanon ngantitekankaligedhe,yaikukaliPerat,bakaldadi watesmu

4Oraanawongsingbakalbisanglawankowésajroné uripmu;kayaAkununggilkaroMusa,kayangonougaAku bakalnunggilkarokowéMungwaékowékudukuwatlan kendel,supayakowénetepisakèhingangger-anggersing dipréntahakéMusamarangkowéAjanyimpangsaka dalanmenyangtengenutawamenyangkiwa,supayakowé nduwékabegjaningsakèhingapasingkoklakoni

5YosuabanjurndhawuhiparapanggedheIsrael, pangandikane:“Padhanglewatikemahlanprentahana marangwong-wongmau,supayapadhanyawisnasangu, amargatelungdinamanehkowebakalnyabrangKali Yardenlanngejegitanahiku.”

6ParapanggedhenewongIsraelbanjurnindakakekaya mangkono,padhamrentahakemarangwong-wongmaulan nindakakekabehsingdiprentahakedeningYosua.

7Yosuabanjurngutuswonglorokanggoneliktanah Yerikho,lanwong-wongmaubanjurlunganelikkutha Yerikho.

8Sawisépitungdina,wong-wongmaupadhasowan marangYosuaingkémahélanmatur,"GustiAllahsampun masrahakensedayanagaridhatengtangankita,lanpara pedunungipunsamiwedisangetdhatengkita"

9Sawisékuwi,ésukéYosuatangilanwongIsraèlkabèh, banjurbudhalsakaSitim.YosualanwongIsraèlkabèh nyabrangKaliYardènYusakumurwolungpuluhloro taunnalikanyabrangKaliYardènkarowongIsraèl 10Wong-wongmaupadhabudhalsakaingbengawan Yardeningtanggalsepuluhsasikapisan,lanpadha ngedegakekemahingGilgalingpojokwetanYerikho 11WongIsraelpadhangrayakakePaskahingGilgal,ing lebakYerikho,ingtanggalpatbelassasiiku,kayasingwis katulisingangger-anggereNabiMusa 12Ingwayahikuuga,ingdinaPaskah,mannawis mandheg,lanwongIsraeloraolehmannamaneh,mulane wongIsraelbanjurmanganwoh-wohansakatanahKanaan 13LanYerikhowisditutupbabarpisankanggowong Israel,oraanasingmetuutawamlebu

14Ingsasikapindho,tanggalsijisasiiku,Pangeran YehuwahngandikamarangYosua:“Tangia,lahAkuwis masrahakeYerikhokarokabehwongingkonomarang tanganmu;lankabehprajuritmukudungubengikuthaiku, sapisansabendina;kayamangkonoikukudukoklakoni sajronenemdina”

15Paraimamkudungunekaketrompet,lannalikakowe krunguswaratrompet,kabehwongkudusurak-surak banter,ngantitembokkuthabakalrubuh;kabehwongkudu maju,sabenwongnglawanmungsuhe 16Yosuabanjurnindakakeapakangdidhawuhakedening PangeranYehuwahmarangdheweke

17Ingdinakapituwong-wongmaupadhangubengikutha pingpitu,lanparaimampadhangunekaketrompet 18Ingbabakkapitu,Yosuakandhamarangwong-wong mau,“Surak-surak,amargaGustiAllahwismasrahake kabehkuthaikimenyangtangankita”

19Mungkuthalansakehingisinekangbakaldadibarang sengkerankagemPangeranYehuwah,lanpadha ngedohanabarangsengkeraniku,supayakoweajanganti ndadekakekemahIsraeldadibarangsengkeranlangawe rusuh.

20Nangingsakehingperak,emas,tembagalanwesiiku kududisucekakekanggoPangeranYehuwah,lankabehiku kududilebokakeingperbekalanPangeranYehuwah.

21Wong-wongbanjurngunekaketrompetlansurak-surak banterbanget,tembokeYerikhoambruk,lankabehwong padhamunggah,sabenwonglangsungingngarepedhewe, lanpadhangrebutkuthaikulannumpeskabehsinganaing kono,wonglananglanwadon,wongenomlanwongtuwa, sapi,wedhuslankeledai,nganggolandhepingpedhang

22Lankuthaikukabehdiobong,mungpiranti-piranti perak,emas,tembagalanwesikangdilebokakeingbrayate PangeranYehuwah

23IngwektuikuYosuasumpah,pangandikane:“Wong singmbangunkuthaYerikhokenainglaknat;dheweke bakalmasangpondasikuthaikunganggoanakmbarepe, lanmasanggapuranenganggoanakragile”

24AkhanbinKarmi,binZabdi,binZerah,binYehuda, tumindakorasetyamarangbarang-barangsingdikutuk, njupuksakabarang-barangsingdikutukmaulan didhelikakeingnjerokemah.MulaGustiAllahbanjurnesu marangwongIsrael

25Sawisékuwi,nalikawongIsraèlbalisakangobong kuthaYérikho,Yosuangutuswongkanggondelokkutha Ailannempuhperangnglawankuthakuwi

26Wong-wongmaubanjurpadhamunggahlannelikkutha Ai,lanbanjurbalisartakandha,“Ajangantikabehwong melukowemenyangAi,mungkira-kiratelungewuwong singkenamajulannggempurkuthaiku,amargawongwongemungsithik.”

27Yosuabanjurnindakakekayamangkono,lananawong Israelkira-kiratelungewusingmeluperangnglawanwong Ai.

28PeperangannglawanwongIsraelsayarame,lanwong AimatenitelungpuluhenemwongIsrael,lanwongIsrael padhamlayusakangarepewongAi.

29BarengYosuandelenglelakoniki,banjurnyuweknyuwekpangagemanelansujudingngarsanePangeran Yehuwah,bebarengankaroparapinituwaneIsrael,sarta wong-wongmaupadhanguwurakeawuingsirahe

30Yosuabanjurndangu,"DhuhYehuwah,punapa sababipunPadukangiridbangsapunikanyabrangKali Yarden?Punapaingkangkedahkawulaaturaken sasampunipuntiyangIsraelnilarmungsuhipun?"

31MulanesaikikabehwongKanaan,pedunungingtanah iki,bakalkrungubabiki,lanbakalngepungkitalan nyirnakakejenengkita

32GustiAllahbanjurngandikamarangYosua,"Yagéné kowésujud?Tangia,lungaa,amargawongIsraèlwis nglakonidosalannjupukbarangsingwisdikutuk;Akuora bakalnunggalkarowong-wongmaumanèh,kajabayèn wong-wongmaunyirnakakébarangsingwisdikutukmau sakaingtengah-tengahé."

33Yosuabanjurngadeglannglumpukakéwong-wong mau,sartanggawaUrimmiturutdhawuhéPangéran,lan sukuYéhudasingdipilih,lanAkhanbinKarmisingdipilih.

34YosuabanjurkandhamarangAkhan,"Cobacritakna marangaku,anakku,apasingwiskoklakoni?"Akhan kandha,"Akuweruhingantaranebarang-barangjarahan anasandhangansingapikbangetsakaSinearlanrongatus syikalperak,lansakbajiemasboboteseketsyikal.Aku kepenginbangetlannjupuk,landelengenkabehmau didhelikakeinglemahingtengah-tengahekemah"

35Yosuabanjurutusanwongnjupukbarang-barangmau sakakemahéAkhan,banjurdigawamenyangngarsané Yosua

36YosuabanjurnjupukAkhanlanpiranti-pirantimau, sartaanak-anakelananglanwadonsartakabehbarangbarange,banjurdigawamenyanglebakAkhor.

37Yosuabanjurngobongwong-wongmauingkono,lan kabehwongIsraelmbenturiAkhannganggowatu,lan wong-wongmaungadegaketumpukanwatuingsadhuwure Akhan,mulanepanggonankasebutdiaranilebakAkhor MurkanePangeranYehuwahbanjursirep,lanYosua banjurtekaingkuthakasebutlanperangnglawankuthaiku.

38PangeranYehuwahbanjurngandikamarangYosua: “Ajawedilanajakaget,lahAkuwismasrahakeAi,rajane lanrakyatemarangtanganmu,lankowekudunindakake marangwong-wongmaukayasingkoklakonimarang Yerikholanrajane,mungbarang-barangelankewankewanekudukokrebutdadijarahanmudhewe;pasangna wong-wongsingndhelikingmburinekuthaiku”

39Yosuabanjurnindakakemiturutpangandikane PangeranYehuwah,milihtelungpuluhewuwonggagah prakosasakaantaraneparaprajurit,banjurngutuswongwongmausupayapadhandheliklannyegatkuthamau

40Landhèwèkéndhawuhiwong-wongmau,"Nalikakowé ndelengakulankowé,akubakalmlayusakangarepé wong-wongmaukanthiakal-akal,lanwong-wongmau bakalngoyakkita,kowébanjurkudumetusaka panyumputanlanngrebutkutha"Wong-wongmau nindakkékayangono

41Yosuabanjurperang,lanwong-wongingkuthamau metunyerangwongIsrael,orangertiyenwong-wongmau anaingmburikuthakanggonyegatwong-wongmau

42.YosualanwongIsraelkabehpadhapura-purakeselana ingngarepewong-wongmau,banjurpadhamlayukanthi akal-akalanmetuingdalanmenyangara-arasamun

43Wong-wongAibanjurnglumpukakekabehwongsing anaingkuthakanggongoyakwongIsrael;wong-wong maubanjurpadhametulankepincutadohsakakutha,ora anasiji-sijiasingisihana,kuthaneditinggalmbukaklan ngoyakwongIsrael

44Wong-wongAisinglagindhelikbanjurpadhametu sakapanggonane,banjurenggal-enggalnyerangkutha, ngrebutlanngobongkuthaikuNalikawongAinoleh, dhewekeweruhkumelunkuthaikumumbulmenyang langit,lanoraanadalankanggomundurmenyangngendi wae

45WongAikabèhpadhaanaingtengah-tengahéwong Israèl,anasingsakakiwalantengen,lanwongAipadha digempurngantioraanasiji-sijiasingisihurip

46WongIsraelnyekelMelos,rajaAi,urip-urip,banjur digawamenyangngarsaneYosua,lanYosuabanjur nggantungdhewekeingkayusaliblanmati

47WongIsraelbanjurbalimenyangkuthasawisengobong kuthaiku,lankabehwongsinganaingkonopadha dipateninganggolandhepingpedhang

48CacahewongingAisingtiwas,lananglanwadon,ana rolasewu;mungraja-kayalanbarang-barangsakakutha ikusingdijarah,miturutpangandikanePangeranYehuwah marangYosua

49PararajaingsabrangKaliYarden,pararajaingKanaan, padhakrungubabpialasingditindakakedeningwong IsraelmarangYerikholanAi,banjurpadhanglumpukarep nglawanwongIsrael

50MungwongGibeonsingwedibangetperangnglawan wongIsraelsupayaoratiwas,muladheweketumindak licik,lanbanjurnemoniYosualankabehwongIsrael,lan kandha,"Kitaikitekasakatanahsingadoh,mulasaiki gaweaprajanjiankarokita."

51Wong-wongGibeonbanjurngrebutwilayahéwong Israèl,lanwongIsraèlbanjurgawéprajanjiankarowongwongmau,sartapadhagawéprajanjiankarowong-wong mauParapemimpinéumatpadhasumpahmarangwongwongmau,nangingsawisékuwiwongIsraèlngertiyèn wong-wongmauisihanaingsacedhakélanmanggoning tengah-tengahé

52NangingwongIsraeloramateniwong-wongmau, amargawong-wongmauwissumpahmarangwong-wong maudemiPangeranYehuwah,lanwong-wongmaudadi tukangmbelahkayulantukangnimbabanyu

53Yosuabanjurngandikamarangwong-wongmau: “Yagenekowengapusiaku,supayanindakakeperkaraiki marangaku?”Wong-wongmaubanjurmangsuli,“Amarga paraabdimuwisdikabarikabehapasingwiskoklakoni marangpararatunewongAmori,lanakupadhawedi bangetmarangnyawaku,mulaneakunindakakeperkara iki.”

54IngdinaikuugaYosuangangkatwong-wongmaudadi tukangmbelahkayulantukangngangsubanyu,sarta merangwong-wongmaudadiabdinesakehingsukuIsrael.

55NalikaAdoni-Zedek,rajaingYerusalem,mirengapa singditindakakewongIsraelmarangYerikholanAi, banjurutusanwongmenyangHoham,rajaingHebron,lan Piram,rajaingYarmut,lanYafia,rajaingLakhis,lan Deber,rajaingEglon,kandhane:

56.Sumanggakulaaturirawuhlantulungikula,supados kulasagedngawonakentiyangIsraellantiyangGibeon ingkangsampundamelprajanjiankaliyantiyangIsrael

57LanpadhanglumpuklanlimangrajaAmoripadhamaju karokabehpasukane,bangsasingkuwatbangetkaya wedhiingpinggirsegara.

58Pararajamaubanjurpadhatekalanngadeging sacedhakeGibeon,sartapadhamiwitiperangnglawan wong-wongingGibeonWongGibeonkabehpadha kongkonanmarangYosua,kandhane:“Muga-mugaenggal rawuhalantulungiaku,amargapararajaAmorikabehwis padhanglumpukperangnglawanaku”

59YosualansakehingprajuritbanjurbudhalsakaGilgal, lanYosuadadakannemoniwong-wongmau,lanngalahaké rajalimamaukanthipatigedhébanget.

60LanGustiAllahnggegirisiwong-wongmauanaing ngarepewongIsrael,singbanjurmateniwong-wongmau kanthipatisingnggegirisiingGibeon,lanngoyakwongwongmauingdalansingmunggahmenyangBet-Horon

menyangMakeda,lanwong-wongmaumlayusaka ngarepewongIsrael.

61Nalikapadhamlayu,GustiAllahnurunakeudanessaka langitmarangwong-wongmau,lanluwihakehsingmati kenaudanestinimbangwongIsraelsingdipateni.

62WongIsraelbanjurngoyakwong-wongmau,lanwongwongmauisihpadhanggebugiwong-wongmauanaing dalan,karoterus-terusannggebugiwong-wongmau.

63Nalikapadhanyerang,wayahewissurup,Yosuabanjur ngandikaingngarepewongakeh:“Srengenge,mandhega ingndhuwurGibeon,lanrembulaningndhuwurlebak Ayalon,ngantibangsaikumalesdendammarang mungsuhe.”

64PangeranYehuwahnyembadanipanyuwuneYosua,lan srengengemandhegingtengahinglangittelungpuluh enemmenit,lanrembulanugamandheglanoracepet-cepet surupsedinamuput

65Durungtauanadinakayangono,sadurungeutawa sawiseiku,nalikaPangeranYehuwahmirengake panyuwunemanungsa,amargaPangeranYehuwahsing perangkanggoIsrael

BAB89

1NalikaikuYosuangucapakekidungikiingdinanalika PangeranYehuwahmasrahakewongAmorimarang tanganeYosualanwongIsrael,sartangandikaanaing ngarepewongIsraelkabeh:

2DhuhYehuwah,Padukasampunnindakakenpakaryanpakaryaningkangageng,Padukasampunnindakaken pakaryan-pakaryaningkangageng;sinteningkangkados Paduka?LambekawulabadhéngidungakenasmaPaduka

3Dhuhkabecikanlanbètèngku,menarakusingdhuwur, akuarepngidungakékidunganyarkanggokowé,akubakal ngidungakékidungpanuwunkanggokowé,kowéiku kekuwataningkaslametanku

4PararajaingbumibakalmemujiPaduka,parapanggedhe ingjagadbakalngidungkanggoPaduka,paraturuneIsrael bakalbungahamargasakakawilujenganPaduka,bakal padhangidunglanmemujikakuwatanPaduka.

5DhuhYehuwah,kawulapitadosdhumatengPaduka, kawulangucap,PadukapunikaGustiAllahkawula,amargi Padukadadospapanpangungsenkawulasahamenara ingkangsantosatumrapmungsuhkawula

6KawulasamisesambatdhumatengPadukasahaboten isin,dhumatengPadukakawulapitadossahadipunluwari; nalikakawulasesambatdhumatengPaduka,Paduka mirengswarakawula,Padukangluwarinyawakawula sakingpedhang,Padukanedahakensih-rahmatPaduka dhatengkawula,PadukamaringikawilujenganPaduka dhatengkawula,Padukambikakmanahkawulakalayan kakiyatanPaduka.

7Padukamiyosmitulungikawula,Padukanebusumat PadukakanthiastaPaduka;Padukanyembadanipanyuwun kawulasakingswargaPadukaingkangsuci,Paduka ngluwarikawulasakingpuluhanèwutiyang

8Srengéngélanrembulanmandhegingswarga,lan PadukangadegingbebenduPadukanglawanparapenindas kawulalanndhawuhakepaukumanPadukamarangtiyangtiyangwau.

9Parapanggedheingbumipadhangadeg,pararajapara bangsapadhanglumpuk,padhaoraobahanaingngarsane Paduka,padhakepenginperangPaduka

10Padukanglawantiyang-tiyangwaukalayanbebendu Paduka,sahangedalakenbebenduPadukadhatengtiyangtiyangwau;Padukanumpestiyang-tiyangwaukalayan bebenduPaduka,sahanumpestiyang-tiyangwauwonten ingsalebetingmanahPaduka.

11Bangsa-bangsapadhasirnadeningbebenduPaduka, kraton-kratonpadhaambrukmargasakabebenduPaduka, PadukanggebugipararajaingdinabebenduPaduka 12PadukangesokakebebenduPadukadhatengtiyangtiyangwau,bebenduPadukaingkangmulad-mulad nggegirisitiyang-tiyangwau;Padukamalesaken kalepatanipundhatengtiyang-tiyangwau,sahanumpes tiyang-tiyangwaumargisakingdurakanipun.

13Wong-wongmaumasangjebakan,banjurtibaingkono, ingjaringsingdidhelikake,sikilekecekel

14AstaPadukasampunsiyaganglawansadayamungsuh Paduka,ingkangngucap:Lumantarpedhangipuntiyangtiyangsamingenggoninagaripunika,lumantartanganipun tiyang-tiyangwausamimanggenwonteningkitha;Paduka ngebakirainipunkalayanwirang,sungunipunPaduka rubuhakendhatengingsiti,PadukadamelweditiyangtiyangwaukalayanbebenduPaduka,sahaPadukanumpes tiyang-tiyangwaukalayanbebenduPaduka

15Bumigonjang-ganjinglanhoregnalikakrunguswara praharaPadukanggebugitiyang-tiyangwau,Padukaboten nyegahnyawanipunsakingpati,sahanyurungnyawanipun dhatengjagadipuntiyangpejah

16Padukangoyaktiyang-tiyangwauwonteningprahara Paduka,Padukangremuktiyang-tiyangwauwontening lesusPaduka,Padukangowahiudandadosudanes,tiyangtiyangwautibawonteningluwanganingkangjerosaengga botensagedtangimalih

17Bayinekayauwuhsingdibuwangingtengahdalan

18Paraleluhurpadhasirnalansirnadeningbebendu Paduka,PadukanylametakeumatPadukakalawan kakuwatanPaduka

19MulaneatikubungahmargasakaPaduka,nyawaku bungahmargasakakawilujenganPaduka

20Ilatkitabakalnyritakakekakuwatanmu,kitabakal ngidunglanmemujipakaryan-pakaryanmusing nggumunake

21AwitPadukasampunngluwarikawulasakingmungsuh kawula,Padukasampunngluwarikawulasakingtiyangtiyangingkangnglawankawula,PadukanumpestiyangtiyangwausakingngajengkawulasahaPaduka ndheprokkakentiyang-tiyangwauwonteningsangisoring tlapakankawula

22Kayamangkonobakalsirnakabehmungsuhmu,dhuh Yehuwah,lanwongdurakabakalkayadamensingkabur ingangin,lankekasihmubakalkayawit-witansing ditanduringpinggirbanyu

23YosualanwongIsraelkabehbanjurbalimenyang kémahingGilgal,sawiséngalahaképararajamau,nganti oraanasiji-sijiasingisihurip.

24Rajalimamaubanjurmlayudhewekansakapaprangan, lanndhelikingguwaYosuanggolekiwong-wongmauing ara-arapaprangan,nangingoraketemu.

25Sawisékuwi,Yosuadikabari,"Pararajawisketemulan padhandhelikingguwa."

26Yosuabanjurdhawuh,“Tunjuknawong-wonging cangkemeguwa,supayapadhanjagasupayaajanganti padhamabur.”WongIsraelbanjurnindakakemangkono.

27YosuabanjurngundangkabehwongIsraellan ngandikamarangparapanglimaperang:“Tlapakanaing gulunepararatuiki!”Yosuabanjurngandika:“Kaya mangkonougaPangeranYehuwahbakalnindakake marangkabehmungsuhmu”

28Sawisékuwi,Yosuamrentahakésupayapararaja dipatènilandibuwangmenyangguwa,sartasupayawatu gedhé-gedhédilebokakéingcangkeméguwa.

29Sawisékuwi,Yosualankabèhwongsingmèlu dhèwèkébanjurlungamenyangMakedaingdinakuwi,lan kuthakuwidigempurnganggolandhepingpedhang.

30Lanwong-wonglankabehbarang-barangekuthaiku padhaditumpesdeningSangPrabulanrakyate,sartaSang PrabunindakakemarangSangPrabulanrakyatekayakang ditindakakemarangYerikho

31SakaingkonoYosuabanjurtindakmenyangLibnalan nempuhperangnglawankuthaiku,lanPangeranYehuwah masrahakekuthaikumarangtanganeYosua,lanYosua banjurnggebugkuthaikulansakehingwongingkono, sartaYosuanindakakemarangkuthaikulanmarangratune kayakangditindakakemarangYerikho

32Sakaingkonopanjenenganebanjurtindakmenyang Lakhiskanggonglawankuthaiku,lanHoram,ratuing Gaza,banjurbudhalmbantuwong-wongingLakhis,lan Yosuangalahakepanjenenganelanrakyatengantioraana singisihurip.

33YosuabanjurngrebutLakhislansakehingwonging kono,lannindakakekayakangditindakakemarangLibna 34.SakaingkonoYosuabanjurtindakmenyangEglon, kuthaikuugadirebut,kuthaikulansakehewongingkono dipateninganggolandhepingpedhang

35SakakanabanjurmenyangHebron,nempuhperang nglawankuthaiku,ngrebutlannumpeskuthaikunganti entekSawisékuwi,dhèwèkébalimenyangDebirkaro wongIsraèlkabèh,nempuhperangnglawankuthaikulan nyerangkuthaikunganggolandhepingpedhang

36Sakehingwongkanganaingkonopadhadipateni,ora anasiji-sijiakangisihurip,kuthaikulanratunepadha ditindakakekayakangditindakakemarangYerikho

37YosuabanjurngalahakésakehingratunewongAmori, wiwitsakaKadesy-BarneangantitekanAza,lanbanjur ngrebutnagaranekalawanenggal,amargaPangeran YehuwahkangperangkanggowongIsrael.

38YosualansakehewongIsraelbanjurtekaning pakemahaningGilgal

39NalikaingwektuikuYabin,ratuingChazor,mireng apasingditindakakedeningYosuamarangpararatune wongAmori,banjurutusanwongmenyangYobat,ratuing Midian,lanLaban,ratuingSimron,lanYefal,ratuing Akhsaf,lanmenyangsakehingratunewongAmori, kadhawuhannguwuh:

40.Sumanggaenggalrawuhlantulungikula,supadoskula sagedngawonakentiyangIsrael,saderengipuntiyangtiyangwaunyerangkulalannindakakendhatengkula kadosingkangsampundipuntindakakendhatengraja-raja Amorisanesipun

41PararajamaupadhangrungokaképangandikanéYabin, rajaingChazor,lanpadhamajukarokabèhkémah-kémahé, pitulasraja,lanrakyatéakèhékayawedhiingpinggir segara,bebarengankarojaranlankrétaperangsingora kaetungcacahé,banjurpadhatekalanmasangkémah bebarenganingcedhakbanyuMerom,lanpadhakumpul kanggonglawanIsraèl

42PangeranYehuwahngandikamarangYosua:“Ajawedi karowong-wongiku,amargasesukkira-kirawayahngene ikiAkubakalmasrahakekabehwongmaumarangkowe, jaran-jaranekudukokkethoklankreta-kretanekudu kokobong”

43.Yosuakarosakehingprajuritedumadakannyeranglan ngalahkewong-wongmau,amargaPangeranYehuwahwis masrahakewong-wongmaumenyangtanganewongIsrael 44WongIsraelbanjurngoyakpararatumaukabehkaro kemah-kemahelanngalahakewong-wongmaungantiora anasingisihuripYosuanindakakemarangwong-wong maukayasingwisdidhawuhakedeningPangeran Yehuwahmarangdheweke

45NalikasemanaYosuabalimenyangChazor,nggebug kuthaikunganggopedhang,numpessabenwongingkono, lanngobongkuthaikunganggogeniSakaChazor,Yosua ngliwatimenyangSimron,nggebugkuthaikulannumpes kuthaikungantituntas.

46Sakaingkonopanjenenganebanjurtindakmenyang Akhsaflannindakakemarangkuthaikukayakang ditindakakemarangSimron.

47SakakanabanjurmenyangAdulamlannggempur sakehingwongingkono,sartanindakakemarangAdulam kayakangditindakakemarangAkhsaflanSimron.

48Landhèwèkébanjurpindhahsakakonomenyangkabèh kutha-kuthanépararajasingwisdikalahake,landhèwèké matènikabèhwongsingisihanalannumpeskabèhwongwongmau

49Mungbarangrampasanlanraja-kayanesingdijarah wongIsrael,nangingsabenwongdipateni,oraanasiji-sijia singdiuripi

50KayasingdidhawuhakedeningPangeranYehuwah marangNabiMusa,mangkonougaYosualanwongIsrael kabehnindakake,oraanasingketinggalan

51YosualansakehingwongIsraelbanjurnggempur sakehingtanahKanaankayakangwisdidhawuhakedening PangeranYehuwah,sartanggempursakehingratune, cacahetelungpuluhsiji,lanwongIsraelngrebutsakehing nagarane.

52KejabakratonéSihonlanOgsinganaingsabrangéKali Yardèn,singwisdikalahakedéningMusa,akèhkuthakuthané,lanMusamènèhakékutha-kuthamaumarang wongRuben,wongGad,lanseparotalerManasye

53Yosuangalahakésakèhérajasinganaingsisihkulon KaliYardèn,lanmènèhakétanahpusakamarangsangang sukulanseparosukuIsraèl

54SajronelimangtaunYosuaperangkaropararajamau, lankutha-kuthanedipasrahakemarangwongIsrael,lan tanahedaditentremsawiseperangingsaindengingkuthakuthanewongAmorilanwongKanaan.

BAB90

1Ingwektuiku,ingtaunkapinglimasawiséwongIsrael nyabrangKaliYarden,sawiséwongIsraellerensaka perangnglawanwongKanaan,ingwektuikuanaperang gedhélanabotantaranéwongEdomlanwongKitim,lan wongKitimperangnglawanwongEdom.

2Ingtaunikuuga,yaikuingtaunkapingtelungpuluhsiji pamrentahane,Abianus,rajaKitim,majuperangkaro pasukangedhesakaparaprajuritKitimsinggagahprakosa, landhewekemenyangSeirkanggoperangnglawanbani Esau

3NalikaHadad,ratuingEdom,krungukabarbabiku, banjurbudhalnemonidhewekekarobalaakehlanwadyabalakangkuwat,sartaperangnglawandhewekeanaing wilayahEdom

4WongKitimngalahakebaniEsau,lanbaniKitimmateni baniEsaurongpuluhloroewuwong,lankabehbaniEsau padhamlayusakangarepe

5BaniKitimngoyakwong-wongmaulantekanHadad, rajaEdom,singmlayuingngarepe,banjurdicekeluripurip,banjurdigawamenyangAbianus,rajaKitim

6Abianusbanjurmrentahakesupayadhewekedipateni,lan Hadad,rajaEdom,sedaingtaunkapingpatangpuluhwolu pamrentahane

7LanbaniKitimterusngoyakEdom,lanpadhangalahake wong-wongmaukanthikekalahangedhelanEdomdadi tundhukkarobaniKitim

8BaniKitimbanjurnguwasaniEdom,lanEdomdadiing sangisoretanganebaniKitimlanwiwitdinaikudadisiji kraton

9Lanwiwitwektuikuwong-wongmauorabisangangkat sirahemaneh,lankratonedadisijikarobaniKitim. 10AbianusbanjurngangkatparaperwiraingEdomlan kabehbaniEdomdaditundhuklanwajibpajegmarang Abianus,lanAbianusbalimenyangtanahedhewe,Kitim.

11Nalikapanjenenganebali,panjenenganenganyarake pamarentahanelanmbangunkratonsingjembarlan dibentengikanggoomahkraton,lanmrentahkanthiaman marangbaniKitimlanEdom

12Ingjamansemono,sawiséwongIsraèlngusirkabèh wongKanaanlanwongAmori,Yosuawissepuhlanwis akèhumuré

13GustiAllahbanjurngandikamarangYosua,“Kowéwis tuwa,wisakèhumurmu,lanisihakèhbagéansakatanah ikisingkududirebut

14Mulanesaiki,tanahikibagi-bagimarangsangangsuku lansetengahsukuManasyeminangkatanahpusaka.” Yosuabanjurtindaklannindakakekayasingwis didhawuhakedeningPangeranYehuwahmarangdheweke.

15Landhèwèkémbagi-mbagitanahkuwikabèhmarang suku-sukuIsraèldaditanahpusakamiturutpambagiané dhéwé-dhéwé

16NangingtalerLewioradiparingitanahpusaka,kurbankurbankangkonjukmarangPangeranYehuwahikudadi warisane,kayakangwisdijanjekakedeningPangeran YehuwahlumantarNabiMusa

17YosuabanjurmaringiGunungHebronmarangKaleb binYefune,sawijiningbageansakasadulur-sadulure,kaya singwisdidhawuhakedeningPangeranYehuwahlumantar NabiMusa

18MulanéHebrondaditanahpusakanéKaleblananakanakéngantisaiki

19Yosuabanjurmbagi-mbagitanahikukabehmarang wongIsraeldadipusakamiturutdhawuhePangeran Yehuwah

20WongIsraelbanjurmenehikutha-kuthamarangwong Lewisakatanahpusakane,lanpangonan-pangonankanggo kewan-kewanlantanah-tanahpusakane,kayasing didhawuhakedeningPangeranYehuwahmarangNabi Musa,lanwongIsraeluganindakakeiku,lanpadha mbagi-mbagitanahikukanthiundian,gedheutawacilik

21Wong-wongmaubanjurpadhandarbenitanahiku miturutwates-watese,lanwongIsraelbanjurmenehitanah pusakamarangYosuabinNunanaingtengah-tengahe wong-wongmau.

22MiturutpangandikanéPangéran,wong-wongmau mènèhikuthasingdisuwun,yaikuTimnat-Serakhing PagununganEfraim,banjurdhèwèkémbangunkuthakuwi lanmanggoningkono

23Ikitanah-pusakasingdidum-dumdeningImamEleazer lanYosuabinNunsartaparapanggedheningkulawangsa suku-sukumarangwongIsraelsaranaundhiananaingSilo, anaingngarsanePangeranYehuwah,ingngareplawang TarubSuci,sawisepadhamandhegmbagi-mbagitanah mau

24LanGustiAllahmaringaketanahikumarangwong Israel,lanpadhanduwenitanahikukayasingwis dijanjekakedeningGustiAllahmarangwong-wongmau, lankayasingwisdijanjekakedeningGustiAllahmarang paraleluhure.

25LanPangeranYehuwahmaringitentremmarangwong Israelsakasakehingmungsuheingsakubenge,lanoraana wongsiji-sijiasingbisanglawanmarangdheweke,lan PangeranYehuwahmasrahakesakehingmungsuhemarang tangane,lanoraanasiji-sijiasingorakelakonsaka sakehingkabecikansingwisdijanjekakedeningPangeran YehuwahmarangwongIsrael;malahPangeranYehuwah nindakakesakehingbabiku

26YosuabanjurnimbalikabehwongIsraellanmberkahi wong-wongmau,sartadhawuhsupayapadhangladeni PangeranYehuwah,lansawiseikupadhadiutuslunga,lan sabenwongpadhamulihmenyangkuthanedhewe-dhewe, lansabenwongmenyangtanahpusakanedhewe-dhewe

27WongIsraelpadhangabektimarangPangeranYehuwah sajroneuripeYosua,lanPangeranYehuwahmaringi katentremansakaingsakubenge,lanpadhamanggon kanthitentremingkutha-kuthane

28Ingdina-dinaiku,Abianus,rajaKitim,tilardonyaing taunkapingtelungpuluhwolujamanpamarintahane,yaiku taunkapitujamanpamarintahaneingEdom,landheweke dikuburingpanggonanesingwisdibangunkanggoawake dhewe,lanLatinusnggentenidhewekedadirajasuwene sekettaun

29Lansajronepamrentahane,dhewekenggawatentara,lan dhewekelungalanperangnglawanpendudukBritannialan Kernania,anak-anakeElisabinYawan,landheweke ngalahakedhewekelanndadekakedhewekedadiwong singmbayarpajeg

30BanjurdhèwèkékrunguyènÉdomwismbrontaksaka ingsangisorépangwasanéwongKitim,lanLatinusnekani wong-wongmaulanngalahakéwong-wongmau,sarta ndadèkakéwong-wongmauanaingsangisorépangwasané

wongKitim,lanÉdomdadisijikratonkarowongKitim selawas-lawasé.

31Lanngantipirang-pirangtaunoraanarajaingEdom, lanpamrentahaneanaingtanganewongKitimlanrajane. 32IngtaunkapingrongpuluhenemsawiséwongIsraèl nyabrangKaliYardèn,yaikutaunkapingsewidakenem sawiséwongIsraèlbudhalsakaMesir,Yosuawissepuh lanwisakèhumuré,nalikasemonoumurésatuswolutaun.

33SawiséGustiAllahmaringitentremmarangwongIsraèl kabèhsakamungsuh-mungsuhéingsakubengé,Yosua banjurnglumpukakéwongIsraèlkabèh,parapinituwané, parahakimé,lanparaperwiranéYosuabanjurkandha marangparapinituwanélanparahakimé,"Akuwistuwa lanwisakèhumuré,lankowéwisweruhapasingwis ditindakakédéningGustiAllahmarangbangsa-bangsasing wisdisingkirkésakangarepmu.GustiAllahsingwis perangkanggokowé"

34Mulanesaiki,padhakuwatnaatimu,supayatetepnetepi lannglakonisakehingpangandikaningToretNabiMusa, ajanyimpangsakaikumenyangtengenutawamenyang kiwa,lanajameluingantaranebangsa-bangsasingisihana ingtanahkono;lanajanyebutakejenengingallah-allahe, nangingpadharumaketamarangPangeranYehuwah,Gusti Allahmu,kayasingwiskoklakoningantisaiki

35LanYosuabangetngelingakewongIsraelsupaya ngabdimarangGustiAllahsajroneuripé

36WongIsraelkabehbanjurpadhamatur:“Kitabadhe ngabektidhatengPangeranYehuwah,GustiAllahkita salamigesangkita,kita,lananak-anakkita,sartaputu-putu kita,sartaturun-temurunkitaingsalawas-lawase”

37IngdinaikuugaYosuadamelprajanjiankarobangsa iku,sartabanjurnglilaniwongIsraellunga,lansaben wongpadhamulihmenyangtanahpusakanelanmenyang kuthanedhewe-dhewe.

38NalikasemonowongIsraelmanggonkanthitentreming kutha-kuthane,wong-wongmaupadhanguburpeti-peti matisakasuku-sukuleluhure,singdigawasakaMesir, sabenwongingtanahpusakaneanak-anakePutra-putra YakubrolasdikuburdeningwongIsrael,sabenwonging tanahpusakaneanak-anake.

39Ikijeneng-jenengkutha-kuthasingdikuburparaputrane Yakubrolas,singdigawawongIsraelsakaMesir

40LanpadhanguburRubenlanGadingsabrange bengawanYarden,ingRumia,singwisdiparingakeNabi Musamaranganak-anake

41SimeonlanLewidikuburingkuthaMauda,singwis diparingakemarangbaniSimeon,lanwilayahpinggiran kuthaikukanggobaniLewi.

42LayonéwongYéhudadikuburingkuthaBenyamin, madhepBètléhèm

43Balung-balungéIsakharlanZebulondikuburingSidon, ingpérangansingdadiwarisanéanak-anaké.

44DandikuburingkuthaneparaputraneingEsytael,dene NaftalilanAsyerdikuburingKadesy-Naftali,sabenwong ingpanggonanedhewe-dhewesingwisdiwenehake marangparaputrane

45Balung-balungeYusufdikuburingSikhem,ingtanah singditukuYakubsakaHemor,lansingdadiwarisane Yusuf

46.Wong-wongmaubanjurnguburlayonBenyamining Yerusalem,madhepmarangwongYebus,kang

diwenehakemarangbaniBenyamin;wongIsraelbanjur nguburleluhuresabenwongingkuthaneanak-anake.

47Sawisérongtaun,YosuabinNuntilardonyanalika yuswasatussepuluhtaun,lanYosuadadihakiméwong Israèlrongpuluhwolutaun.WongIsraèlngabektimarang Pangéransajronéurip

48Lancrita-critaliyanebabaganYosua,perang-perange, lanteguran-teguransingdigunakakekanggomenehake marangwongIsrael,lankabehsingwisdiprentahake marangwong-wongmau,lanjeneng-jenengkuthasing diduweniwongIsraelnalikajamane,kabehmauwis katulisingkitabpangandikaneYosuamarangwongIsrael, laningkitabperang-perangePangeranYehuwah,sing ditulisdeningNabiMusa,Yosua,lanwongIsrael

49WongIsraelbanjurnguburlayoneYosuaingtapel watestanahpusakane,ingTimnat-Serakh,singdiwenehake marangdhewekeingPagununganEfraim

50LanEleazerputraneHaruntilardonyaingdina-dina iku,landikuburinggunungduwekePinehasputrane,sing diwenehakemarangdhewekeingPagununganEfraim

BAB91

1Nalikasemono,sawiséYosuaséda,wongKanaanisih anaingtanahkono,lanwongIsraèlmutusakéarepngusir wong-wongmau

2WongIsraelbanjurpadhatakonmarangPangeran Yehuwah,“Sapakangbakalmiwitimajuperangnglawan wongKanaan?”PangeranYehuwahngandika,“Taler Yehudakangbakalmaju”

3BaniYehudabanjurkandhamarangSimeon,“Melua menyangtanahku,lankitabakalperangnglawanwong Kanaan,lankitaugabakalmelukowe,melutanahmu” BaniSimeonbanjurmelubaniYehuda.

4BaniYehudabanjurmajuperangnglawanwongKanaan, mulaPangeranYehuwahmasrahakewongKanaan menyangtanganebaniYehuda,lanwong-wongmaupadha ngalahakewong-wongmauanaingBezek,sepuluhewu wong

5Wong-wongmaupadhaperangnglawanAdonibezeking Bezek,nangingAdonibezekmlayusakangarepewongwongmau,banjurdioyaklandicekelBanjurdicekellan jempoltanganelanjempolsikilediethok.

6Adonibezekbanjurkandha,“Wongrajapitungpuluh kangjempoltanganlansikiledikethokpadhanglumpukaké pangananingsangisoréméjaku,kayasingwistaklakoni, GustiAllahwismalesaku”Wong-wongmaunggawa dhèwèkémenyangYérusalèmlansédaingkana.

7BaniSimeonbanjurmelubaniYehuda,lanpadha ngalahakewongKanaannganggolandhepingpedhang

8PangeranYehuwahnunggilkarobaniYehuda,lanpadha ngrebutpagununganmau,denebaniYusufpadhamunggah menyangBetel,yaikuLus,lanPangeranYehuwahnunggil karowong-wongmau

9BaniYusufpadhanelikBetel;parapenjagaweruhana wongmetusakakutha,banjurdicekellandiomongi, "Tuduhnalawangmlebukuthaiki,lanakubakalnindakake kabecikanmarangkowe"

10Wonglanangmaunuduhakédalanmlebukutha,lan anak-anakéYusufpadhatekalannggempurkuthamau nganggolandhepingpedhang

11Wonglanangmaukarokulawarganebanjurdiutus lunga,banjurlungamenyangpanggonanewongHetlan ngadegakekutha,lankuthamaudijenengiLuz,mulakabeh wongIsraelmanggoningkutha-kuthanedhewe-dhewe,lan wongIsraelmanggoningkutha-kuthanedhewe-dhewe,lan wongIsraelpadhangladeniGustiAllahsajroneuripe Yosua,lansajroneuripeparapinituwa,singwissuweuripe sawiseYosua,lanndelengpakaryangedhesakaGusti Allah,singwisditindakakekanggoIsrael

12LanparapinituwapadhangadiliwongIsraelsawise sedaYosuasajronepitulastaun

13LankabehpinituwaugaperangnglawanwongKanaan ingIsraellanGustiAllahngusirwongKanaansaka ngarepewongIsrael,supayawongIsraelbisamanggoning tanahe

14LanPanjenenganénetepisakèhingpangandikakangwis dingandikakakémarangAbraham,Iskak,lanYakub,sarta sumpahkangwisdiucapaké,supayadiparingakémarang wong-wongmaulanmaranganak-anaké,tanahéwong Kanaan

15LanGustiAllahmaringitanahKanaankabehmarang wongIsrael,kayasingwisdijanjekakemarangpara leluhure,lanGustiAllahmaringikatentremansakawongwongingsakubenge,lanwongIsraelbisamanggonkanthi tentremingkutha-kuthane.

16PinujiaPangeranYehuwahingsalawas-lawase,amin, lanamin

17Padhakuwatnaawakmudhewe,lansupayaatimukabeh wongsingpercayamarangPangeranYehuwahdadikendel Pungkasan

Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook