Guarani - The Book of Jubilees

1HaojehupeprimeráñoIsraelraʼykuéraosẽhaguépe Egiptogui,petercerméspe,pemesdieciséisdíape,[2450 AnnoMundi]ÑandejáraoñeʼẽMoiséspe,heʼívo:‘Ejupi Cherendápepeyvytyári,haameʼẽtandévemokõiita raʼangapeléihapetembiapoukapyahaivaʼekue,ikatu haguáicharemboʼechupekuéra’.

2MoisésojupiTupãyvytýpe,haÑandejárarekomimbipa opytayvytySinaípe,hapeteĩaraiojaho'ihese6ára pukukue

3HahaʼeohenóiMoiséspepeséptimodíapepearai mbytégui,haÑandejáragloriaojehechaukapeteĩtatarendy hendývaichapeyvytyruʼãme

4HaMoisésoĩpeYvytyáricuarentadíahacuarenta pyhare,haÑandejáraomboʼechupepetembiasakue tenondeveguahauperiregua,oñembojaʼohagueopaáraléi hatestimoniorehegua

5HaHa’ehe’i:‘Emo’ãnekorasõopañe’ẽha’étavandéve koyvytyári,haehaipeteĩkuatiañe’ẽmeikatuhağuáicha iñemoñarekuéraohechamba’éichapandahejáichupekuéra opamba’evaiojapova’ekuehikuáiomboykévope konvénioamoĩva’ekueChehaneapytépe iñemoñarekuérapeĝuarãkoárapeyvytySinaí-pe

6Hapéichaojehútaopakoʼãmbaʼeoúvohiʼarikuéra, ohechakuaátahikuáicherekoporãvehachuguikuéraopa huísiohaopahembiapokuérape,haohechakuaátahikuái cheaimehagueañetehápehendivekuéra.

7Haehaindejupeguarãopakoʼãpalávraamombeʼúva ndéve,koárape,aikuaáguiipuʼãhaijajúrahatãva,agueru mboyvechupekuérapeyvyahurahaguépeituvakuérape, AbrahánhaIsaachaJacob-pe,haʼévo:‘Ne ñemoñarekuérapeameʼẽtapeteĩyvyosyryhápekambyha eíra’.

8Haokaruhahenyhẽtahikuái,haojevýtatupãextraño-pe, (tupã)ndaikatúivaoipe'achupekuéramba'evejehasaasygui, haoñehendútakotestigotestigoramohesekuéra. HesaráiguihikuáiopaCherembiapoukapykuéragui,(jepe) opacheamandávaguichupekuéra,haoguatahikuáigentilkuérarapykuéri,haiky’arapykuéri,haiñemotĩrire,ha oservítaitupãnguérape,hako’ãvaohechaukátachupekuéra peteĩmba’evai,peteĩjehasa’asyhapeteĩjehasa’asyha peteĩñuhã.

9Hahetaoñehundítahaojejagarrátachupekuéra prisionéroramo,hahoʼátahikuáienemigopópe,ohejágui hikuáicheordenanzahaCherembiapoukapykuéra,haumi aretechekonvéniorehegua,haChepytuʼuha,haChetenda marangatuamomarangatúvachéveguarãijapytepekuéra, haChetavernákulo,haChesantuario, amomarangatuvaʼekueChejeheguipeyvymbytépe, amoĩtavacherérahi'ári,haoikohaguã(upépe)

10Haojapótahikuáiijehetendayvatehayvyrahataʼanga ojejapóva,haomombaʼeguasútahikuái,peteĩteĩimbaʼéva (taʼangaojejapóva),ikatuhaguáichaokañy,haosakrifikáta hikuáiimembykuérapedemóniope,haopambaʼe ojapóvapeikorasõojavýva

11Haamondótachupekuératestigo,ikatuhaguáicha atestifikahesekuéra,hakatunohendúihikuái,haojukáta aveitestigokuérape,haopersegítahikuáiumiohekávapepe léi,haomboykétahaomoambuétahikuáiopambaʼeojapo haguaivaívaCheresarenondépe

12HaamokañýtachuguikuéraCherova,haameʼẽta chupekuéragentil-kuérapópeñeñapytĩmbýpe,ha mymbajukarã,hahoʼuhagua,haaipeʼátachupekuéraupe tetãmbytégui,haamosarambítachupekuéragentil-kuéra apytépe.

13HahesaráitahikuáiopaCheléihaopaChe rembiapoukapykuérahaopaChehuísiokuéragui,ha okañýtahikuáijasypyahu,hapytuʼuha,arete,hajubileoha ordenanza-kuérareheguáicha

14HakovarireojevtahikuáiCherendápegentil-kuéra apytéguiopaikorasõrehevehaopahiʼángahaopa imbaretereheve,haambyatytachupekuéraopagentil apytégui,hacherekátahikuái,ikatuhaguáichaajejuhu chuguikuéra,cherekávohikuáiopaikorasõmehaopa hiʼángareheve

15Haaikuaaukátachupekuérapyʼaguapyhenyhẽva tekojojareheve,haaipeʼátachupekuérapekaʼavo hekojojáva,opaChekorasõrehevehaopaCheángareheve, hahaʼekuérahaʼétapeteĩjehovasarãhandahaʼéipeteĩ maldición,hahaʼekuérahaʼétapeakãhandahaʼéipejyva 16HaamopuʼãtaChesantuarioijapytepekuéra,haaikóta hendivekuéra,hachehaʼétaItupãhahaʼétahikuáiChe tavayguakuéraañetehatekojojápe

17Handahejamoʼãichupekuéranindajapomoʼãi chupekuéra;CheningoÑandejáraIjára’.

18HaMoisésoñesũhovaárihaoñemboʼehaheʼi:‘O ÑandejáracheTupã,anirehejanetavayguakuérahane erénsia,ikatuhaguáichaojerehikuáiikorasõjejavýpe,ha aniremeʼẽchupekuéraiñenemigokuérapópe,gentil-kuéra, anihaguaoisãmbyhyhiʼarikuérahaojapoukachupekuéra opekahaguanderehe.

19Tojehupineporiahuvereko,OJára,Netavayguakuéra ári,haemoheñóiipypekuérapeteĩespírituhekojojáva,ha anipeespírituBeliaroisãmbyhyhiʼarikuéraoakusahagua chupekuéraNerenondépe,haoityhaguachupekuéraopa tekojojarapégui,ikatuhaguáichaoñehundihikuáiNde rovarenondégui.

20PérohaʼekuéraningoNepuévlohaneerénsia, remosãsóvandepodértuichaitévareheveumiegipcio pógui:ejapoipypekuérapeteĩkorasõpotĩhaespíritusánto, haanitoñeñapytĩhikuáiipekádopekoʼágaguiveopaára peve’

21HaÑandejáraheʼiMoiséspe:‘Cheaikuaaikontrarioha, opensávahaipyʼahatãha,hanaiñeʼẽrendúihikuái omombeʼupeveipekádohaitúvaypykueangaipa’ 22HakóvarireojevýtahikuáiCherendápeopatekojojápe haopa(ipyʼa)haopa(i)hiʼángareheve,hache añesirkunsidátaikorasõpirehaiñemoñareikorasõpire,ha amoheñóitaipypekuérapeteĩespíritusanto,haamopotĩta chupekuéraanihaguaojerecheheguiupeáraguivetapiaite peve

23HahiʼángakuéraojejokótaCherehehaopaChe rembiapoukapykuérare,haokumplítahikuáiChe rembiapoukapykuéra,hachehaʼétaItúvahahaʼétahikuái Cheraʼykuéra

24HaopavaveoñehenóitachupekuéraTupãoikovéva raʼykuéra,haopaángelhaopaespírituoikuaáta,heẽ, oikuaátahikuáikoʼãvahaʼehaCheraʼykuéra,hache haʼehaitúvatekojojahatekojojápe,haahayhuha chupekuéra.

25Haehaindejupeguarãopakoʼãñeʼẽamombeʼúva ndévekomontáñape,peteĩhahaipahaitéva,oikótavaopa árañembojaʼokuérapepeléipehatestimonio-peha semánapehajubileokuérapeopaáraguarã,aguejypeveha aikohendivekuéraopaáraguarã’.

26HaHaʼeheʼipeángeloĩvapepórke:EhaiMoiséspe guarãkreasiónñepyrũguiveoñemopuʼãpevechesantuario ijapytepekuéraopaáraguarã.

27Haandejraojehechaukátaopavaveresarenondépe,ha opavaveoikuaátachehaʼehaIsraelTupãhaopaJacob raʼykuéraTúva,haRréiyvytySiónáriopaáraguarãHa SiónhaJerusalénimarangatúta’ 28HapeángeldelapresenciaohóvaIsraelcampamento renondépeojagarraumimesadedivisionesdelosañosoñemoheñóiguive-peléihatestimonioumisemana jubileorehegua,segúnumiañoindividual,opanúmerode jubileos[según,añosindividuales],peáraojejapo haguéguiyvágahayvyoñembopyahútahaopa hembiapokuekuérayvágapu’akahe’iháicha,haopayvy apopyrehe’iháicha,ojejapopeveÑandejárasantuario Jerusalén-peyvytySión-pe,haopatesape’a oñembopyahúvoomonguerahaĝuahapy’aguapyha jehovasarãopaIsraelojeporavóvapeĝuarã,hapéichaoiko haĝuaupeáraguivehaopaárakoyvyapeáripeve

MOAKÃHA2rehegua

1HapeángeloĩvaojueheguaoñeʼẽMoiséspeÑandejára ñeʼẽheʼiháicha,heʼívo:Ehaipeapopyrerembiasakue hekoitépe,mbaʼéichapaseisdíapeÑandejáraÑandejára omohuʼãpaitehembiapokuehaopambaʼehaʼe ojapovaʼekue,haoñongatupytuʼuhaárasietehápeha omomarangatuopaárapukukue,haomoĩpeteĩtechaukaha ramoopahembiapokuérapeguarã.

2PeárapeteĩhámeHa’eojapoyvágaoĩvayvatehayvyha yhaopaespírituoservívahenondépe-umiángeloĩva presencia-pe,haumiángeldesantificación,haumiángel [tatahaángelespíritu]yvytuespíritu,haumiángelespíritu arai,hapytũmbýpe,hanievehaamandáuhaescarchahoar, haángel-kuéraumiñe’ẽhaarasunuhaaratirirehegua,ha umiángelespírituro’ysãhahakurehegua,haro’yha primaverahaotoñohaveranoreheguahaopahembiapokue espírituoĩvayvágahayvyapeári,(Ha’eomoheñói) yvykuahapytũmby,ka’aru<hapyhare>,hatesape,ko’ẽ haára,ombosako’iva’ekueikorasõjeikuaápe

3Haupémarõrohechahembiapokuéra,ha romombaʼeguasuChupe,haromombaʼeguasuhenondépe opahembiapokuére;ha’eomoheñóiguisietetembiapo guasupeteĩhaárape

4HamokõihaáraHa’eojapopefirmamentoymbytépe,ha umiyoñemboja’oupeárape-lamitadojupiyvatehala mitadoguejyfirmamentoguype(ha’éva)mbytépepeyvy tuichakueáriHapévaañoitetembiapo(Ñandejára) omoheñóivamokõihaárape

5HapetercerdíapeHaʼeomandaumiyohasahaguaopa yvyapeáriguipeteĩhendápe,hapeyvysekoojehechauka hagua.

6HaumiyojapoupéichaHaʼeomandahaguéicha chupekuéra,haojeretirahikuáipeyvyapeáriguipeteĩ hendápekofirmamentookaháre,haojekuaapeyvyseko.

7HaupeárapeHaʼeojapochupekuéraguarãopayguasu oñembyatyhápeheʼiháicha,haopaysyry,hayñembyaty yvytyhaopayvyapeári,haopaynoʼõ,haoparoʼy yvypegua,hapesemillaoñeñotỹva,haopambaʼeheñóiva, hayvyramátahiʼáva,hayvyramátakaʼaguy,hayvotyty Edénpe,Edénpehaopambaʼeka’avokuéraijyvy’atyrire 8KoʼãcuatrotembiapoguasuÑandejáraojapopetercer díape.Hairundyhaárapeomoheñóikuarahyhajasyha mbyjakuéra,haomoĩyvágafirmamento-pe,ohesapehaguã opayvyapeári,haoisãmbyhyhaguãárahapyhare,ha omboja'ohaguãtesapepytũmbýgui

9Ñandejáraomoĩkuarahyhaʼehaguapeteĩtechaukaha tuichávakoyvyapeári,árapukukue,pytuʼuha,més,arete, áño,sábado,úbileohaópatiémpopeguarã

10Haombojaʼotesapepytũmbýgui[ha]tesapeʼarã,ikatu haguáichaoñakãrapuʼãopambaʼeopoihaokakuaáva yvýpe

11Ko'ãmbohapyichaguaHa'eojapoirundyhaárapeHape árapoteĩmeHa’eojapoyguasuryguasutuichávay pypukúpe,ko’ãvaha’éguiumimba’etenondeguaso’o reheguaojapova’ekueiporupive,pirahaopamba’e omýivaýpe,haopamba’eoveveva,guyrahaopaichagua.

12Hakuarahyosẽhiʼarikuéraoñakãrapuʼãhagua (haʼekuéra),haopambaʼeoĩvarekoyvyapeári,opambaʼe osẽvayvýgui,haopayvyramátahiʼávahaopasoʼo.

13KoʼãmbohapyichaguaHaʼeojapopequintodíapeHa áraseis-peHa’eojapoopamymbakoyvyapeári,haopa vaka,haopamba’eomýivakoyvyapeári.

14HaopakoʼãmbaʼerireHaʼeojapokuimbaʼépe,peteĩ kuimbaʼehapeteĩkuñaomoheñóichupekuéra,haomeʼẽ chupeipuʼakaopambaʼeoĩvarekoyvyapeári,ha yguasúpe,haopambaʼeovevevare,hamymbakuéraha vakakuéraári,haopambaʼeomýivarekoyvyapeári,ha koyvytuichakue,haopakoʼãvaáriomeʼẽchupeipuʼaka.

15HakoʼãirundyichaguaHaʼeojapopeseisdíapeHaen conjuntooĩveinteichagua

16HaHaʼeomohuʼãopahembiapopeseisdíape-opa mbaʼeoĩvayvágapehayvýpe,hayguasúpehayvykua pypukúpe,hatesapehapytũmbýpe,haopambaʼépe

17HaHaʼeomeʼẽñandévepeteĩseñaltuicháva,pesábado ára,ñambaʼapohaguaseisdía,péroñañongatupesábado árasiete-peopatembiapogui

18Haopaumiángeloĩvapepresencia-pe,haopaumi ángeldesantificación,koʼãmokõiclasetuichaitéva-Haʼe ñanerenóiñañongatuhaguapesábadoHendiveyvágaha koyvyapeári.

19HaHaʼeheʼioréve:‘Péinaápe,aipeʼátaChejehepeteĩ tavayguakuéraopatavayguakuéraapytégui,hakoʼãva oñongatútapesábadoára,haamomarangatútachupekuéra Chetavayguakuéraicha,haahovasátachupekuéra; amomarangatuhaguéichapeárapytu’uhaamomarangatu (upéva)Chejehe,upéichaaveiahovasátachupekuéra,ha ha’étahikuáiChetavayguakuérahacheha’étaItupã 20HaaiporavoJacobñemoñareopambaʼe ahechavaʼekuégui,haahaichupeCheraʼyypykueramo,ha amomarangatuchupechéveguarãtapiaitepeve;ha amboʼétachupekuérapesábado,ikatuhaguáichaoñongatu hikuáipesábadoopambaʼeojejapóva’ 21HapéichaHaʼeojapoipypepeteĩtechaukahaheʼiháicha oñongatuvaʼerãhahikuáisábadoorendiveárasietehápe, okaruhahoyʼuhagua,haohovasahaguape

omoheñóivaʼekuépeopambaʼehaʼeohovasaha omomarangatuhaguéichaijehepeteĩtavayguakuéra ijojahaʼỹvaopatavayguakuéraári,haoñongatuhagua hikuáipytuʼuhañanendive.

22Hahaʼeojapoojupihaguahembiapoukapykuérapeteĩ hyakuãasývaichaojeguerohorývahenondépeopaára pukukue

23Oĩ(oĩ)veinteyvypóraakãAdánguiveJacobpeve,ha veinteichaguatembiapoojejapoárasietepeve;kóva ojehovasahaimarangatu;hapepeteĩhaaveiojehovasaha imarangatu;hakóvaoserviupendivesantificaciónha jehovasarã

24Hapévape(Jacobhaiñemoñare)oñemeʼẽchupekuéra tapiaitehaʼehaguaumiojehovasávahaimarangatúvape primertestimoniohaléipe,jepeHaʼeomomarangatuha ohovasahaguéichapesábadoárasietehápe.

25HaʼeojapoyvágahayvyhaopambaʼeHaʼe ojapovaʼekueseisdíape,haÑandejáraomomarangatupe árasieteha,opahembiapokuére;upévareHaʼeomanda hérape,oimeraẽvaojapóvaoimeraẽtembiapoheseomanóta, hapeomongyʼávakatueteomanóta

26Mba'érepikoereIsraelñemoñarekuérapetomomba'eko ára,ha'ekuéraoñongatuhaguãimarangatúvahaanihaguã ojapohesemba'eveichaguatembiapo,haanihaguã omongy'a,imarangatuveháichaopaáragui.

27Haoimeraẽvaomongyʼávakatueteomanóta,haoimeraẽ ojapóvaheseoimeraẽtembiapokatueteomanótatapiaite guarã,ikatuhaguáichaIsraelraʼykuéraogueromanduʼako áraiñemoñarekuérapukukue,haanihaguaoñemosẽupe tetãgui;haʼéguipeteĩáraimarangatúvahapeteĩára ojehovasáva.

28Haopavaveoguerohorývahaoñongatúvapytu'uhaára opahembiapokuégui,imarangatuhaojehovasátaopaára pukukueñandeichaiteavei.

29PemombeʼuhapejeIsraelraʼykuérapepeléikoʼágagua, oñongatútahahikuáipytuʼuhaára,haanihaguaoheja hikuáiikorasõjavýpe;(ha)naiporãihaojejapohese mba'eveichaguatembiaponaiporãiva,ojapohi'áriha'ekuéra oipotaháicha,haanihaguãombosako'ihi'árimba'eveho'u térãhoy'uhaguã,ha(ndaipórihaléipe)oguenohẽy,térã oguerutérãoguenohẽhi'árihokẽrupioimeraẽmba'epohýi, nombosako'íriva'ekueijeheáraseis-peoikohápe

30Handoguerunindoguenohẽmoʼãihikuáiógaguiógape upeárape;upeáraimarangatuhaojehovasavéguioimeraẽ árajubileo-gui;pévaáriroñongatupytu'uhayvágape ojekuaamboyveoimeraẽyvypórapeoñongatuhaguã pytu'uhaárayvýpe

31HaopambaʼeApohareohovasachupe,péro nomomarangatáiopatetãhatetãnguérapeoñongatuhagua pytuʼuhaára,Israelañoitekatuohejahoʼuhahoyʼuha ojapopytuʼuhakoyvyapeári

32HaopambaʼeApohareohovasakoárahaʼe ojapovaʼekuejehovasahaimarangatuhagloriarãopaára ári

33KoléihatestimoniooñemeʼẽIsraelraʼykuérapepeteĩ léiramoopaáraguarãiñemoñarekuérapeguarã

MOAKÃHA3rehegua

1Haumiseisáramokõihaarapokõindýperogueru,Tupã ñe'ẽhe'iháicha,Adánpeopamymba,haopavaka,haopa

guyra,haopamba'eomýivayvyapeári,haopamba'e omýivaýpe,he'iháichahahe'iháicha:mymbakuéraára peteĩháme;umivakamokõihaárape;guyrakuéra mbohapyhaárape;haopambaʼeomýivayvýpeirundyha árape;hapeomýivaýpeárapoteĩme.

2HaAdánombohéraenterovépehérarupive,ha ohenóiháichachupekuéra,upéichaaveihéra

3HakoʼãcincodíapeAdánohechaopakoʼãmbaʼe, kuimbaʼehakuña,opaichaguaoĩvakoyvyapeári,péro haʼeñohandojuhúipytyvõrã

4HaÑandejáraheʼioréve:‘Naiporãipekuimbaʼeoĩ haʼeño:jajapochupepeteĩpytyvõhára’

5HaÑandejárañandeTupãokepypukuhiʼári,hahaʼeoke, haojagarrapekuñámeguarãpeteĩcostillaikostilla apytégui,hakocostillahaʼepekuñaypykueikostilla apytégui,haomopuʼãpesoʼohendaguépe,haomopuʼãpe kuñáme

6HahaʼeomombáyAdánpeokeháguihaopáyvoopuʼãpe sextodíape,haogueruchupehendápe,haoikuaachupe,ha heʼichupe:‘Kóvahaʼekoʼágachekangueraguehache roʼoroʼo;oñembohératachupe[che]rembireko;ojepeʼágui chupeiménagui’.

7Upévarekuimbaʼehatembirekopeteĩntehaupévarepeteĩ kuimbaʼeohejátaitúvahaisýpe,haojejokótahembirekóre, hahaʼétahikuáipeteĩhoʼo.

8PeprimerasemánapeojejapoAdánpe,hapecostillahembireko:pesegundasemánapeohechaukachupe:ha upévareoñemeʼẽpemandamiéntoomantenehaguaikyʼa jave,peteĩkuimbaʼépesietedíahapeteĩkuñámedosveces sietedía

9HaAdánomohuʼãrirecuarentaáraupetetãojejapo haguépe,rogueruchupeEdényvotytypeoñemitỹha oñangarekohagua,hakatuhembirekópeogueruhikuái ochentaárajave,haupévarireoikeEdényvotytype.

10Haupévareojehaipemandamiéntoumitávla yvagapeguápepeimembyvaʼekuére:‘Omeʼẽramopeteĩ kuimbaʼe,opytavaʼerãikyʼápesietedíapeprimerasemána dedíape,ha33díaopytavaʼerãpehuguypeoñemopotĩ hagua,haaniopokombaʼeveichaguambaʼesagrádore,ni ndoikemoʼãipelugársagrádope,ojapopapevekoʼãára (haʼéva)omanda)mitãkuimba’ekásope

11Peteĩmitãkuñámekatuopytavaʼerãikyʼadossemána, dossemánape,hasesentayseisdíapetuguyoñemopotĩ haguépe,haopaochentadíape’

12HaomohuʼãvokoʼãochentaárarogueruchupeEdén yvotytype,imarangatuvéguiopayvyapeárigui,haopa yvyramátaoñeñotỹvaipypeimarangatu

13Upévare,oñeordenachupeimembykuimbaʼetérãkuña reheguapeléiumiárapeguaanihaguaopokombaʼeve imarangatúvare,nindoikeihapesantuáriopekoʼãára oñekumplipevepemitãkuimbaʼetérãkuña

14KóvahínapeléihatestimonioojehaívaIsrael-peguarã, ikatuhaguáichaokumplihikuáiopaárapukukue

15Hapeprimerasemánapepeprimerjubileo-pe,[1-7AM] AdánhahembirekooĩsieteáñopehardíndeEdénpe oñemitỹhaoñangarekóvo,haromeʼẽchupetembiapoha roʼechupeojapohaguaopambaʼeiporãvaoñemitỹhagua. 16Hahaʼeoñemitỹ(pehardín),haopytaopívoha ndoikuaái,hanotĩri,haoñangarekopehardínumiguyra, mymbahavakakuéragui,haombyatyhiʼa,hahoʼu,ha

omoĩpeteĩhendápepehembývaijupeguarãha hembirekópeguarã[haomboykepeoñeñongatúva].

17Haoparireumisieteáño,omohuʼãvaʼekueupépe,siete áñoexactamente,[8AM]hapesegundoméspe,pedía diecisietehápe(peméspe),pembóiouhaoñembojape kuñáre,hapembóiheʼipekuñáme:‘¿Omandapikondéve Ñandejáraheʼívo:‘Anireʼuvaʼerãhaopayvyramátaoĩva pehardínpe?’.

18Hahaʼeheʼichupe:‘Opaumiyvyramátayvaoĩvaguipe hardínpeÑandejáraheʼioréve:‘Ekaru’hakatupe yvyramátayvaoĩvayvotytymbytépeÑandejárahe'i ñandéve:Anipe'uchugui,hanapepokomo'ãihese,ani haguãpemano’.

19Hapembóiheʼipekuñáme:‘Nderemanomoʼãikatuete, pórkeÑandejáraoikuaáguipedíapeʼútahaupéva,pende resaojepeʼataha,hapeikotahatupãnguéraicha,ha peikuaátaiporãvahaivaíva’

20Hapekuñaohechapeyvyramátaiporãhaiporãhahesa renondépe,hahiʼaiporãhahoʼuhagua,haojagarrachugui hoʼu

21Haojahoʼiypyrireiñemotĩígoroguépe,omeʼẽAdánpe hahaʼeokaru,hahesaojepeʼahahaʼeohechahaʼeoĩha ijaoʼỹre

22Ha'eoguerahaígoroguehaokose(upéva)oñondive,ha ojapopeteĩdelantal,ha,ojaho'iiñemotĩ.

23Ñandejáraomaldesipembóipe,haipochyhendiveopa áraguarã

24HaHaʼeipochypekuñándi,haʼeohenduhaguérepe mbóiñeʼẽ,hahoʼu;haHa’ehe’ichupe:‘Tuicha ambohetavétaneñembyasyhanemba’e’asy:ñembyasýpe reme’ẽtamitã,handejejuha’étaneménape,haha’e oisãmbyhýtanderehe’

25HaAdánpeheʼiavei:‘Rehendúguinerembirekoñeʼẽ, hareʼuhaguérepeyvyramátahaʼevaʼekuendéveani haguareʼuchugui,toñemaldesipeyvynderehehápe:ñuatĩ hañuatĩoguenohẽtandéve,hareʼútanerembiʼunderova sudúpe,rejujeypeveyvýperejeguerahahaguégui;yvýre ndeniko,hayvýperejevýta’

26Haojapochupekuéraaopireguigua,haomonde chupekuéra,haomondochupekuéraJardíndeEdén-gui.

27HaupeáraAdánosẽhaguépepeJardín-gui,oikuaveʼẽ peteĩofréndahyakuãasývaicha,insiénso,galbanoha estacte,haespeciapyharevekuarahyosẽvopeáraojahoʼi haguéguiiñemotĩ

28Upeárapeoñembotyopamymba,vaka,guyra,haopa oguatahaomýivajuru,handaikatúioñe'ẽ,opavave oñe'ẽguiojupepeteĩjuruhapeteĩñe'ẽreheve

29HahaʼeomondopeJardíndeEdén-guiopasoʼo oĩvaʼekuepehardíndeEdénpe,haopasoʼoisarambipaite, haijeheguínteumitendaojejapohaguépechupekuéra guarã

30HaAdánpeañoiteomeʼẽ(pembaʼe)ojahoʼihagua iñemotĩ,opamymbahavakakuéragui

31Upévare,umitávlayvagapeguaojeʼeoñeʼẽhaenterove umioikuaávapepeléihuísiore,haʼekuéraojahoʼihagua iñemotĩ,haanihaguaojejahoʼiumigentilojekuaaháicha

32Hapejasypyahuirundyhames-pe,Adánhahembireko osẽpeJardíndeEdén-gui,haoikohikuáiEldaretãmepe retãojejapohaguépe

33HaAdánombohérahembirekópeEva.

34Ha'ekuérandoguerekóiita'ýrapeprimerjubileopeve, [8AM]hauperireha'eoikuaachupe.

35Koʼágahaʼeoñemitỹpeyvyoñemboʼehaguéichachupe JardíndeEdénpe.

MOAKÃHA4rehegua

1Hambohapyhaarapokõindýpemokõihajubileo-pe[6470AM]imembyCaín-pe,hairundyhápe[71-77AM] imembyAbel-pe,hapoteĩha[78-84AM]-peimemby imembykuñaÂwân

2Hapeteĩha(año)mbohapyhajubileo[99-105AM],Caín ojukaAbel-pe(Ñandejára)oaseptahaguéreAbelsacrificio, handoguerohorýiCaínofrenda

3Upéiojukachupeñúme,hahuguyosapukáiyvýgui yvágapeve,oñembohoryojukahaguérechupe.

4ÑandejáraomongavajuCaín-peAbelrehe,ojukahaguére chupe,haojapochuguipeteĩokañývakoyvyapeári iñermánoruguyrupi,haomaldesichupekoyvyapeári.

5Haupévareojehaiumimesayvagapegua: ‘Oñemaldesi,peoinupãvahapichápeñembotavýpe,ha opavaveohechahaohendúvato’i:“Toikoupéicha;hape kuimbaʼeohechahanomombeʼúiva(upéva),toñemaldesi peótroicha’

6HaupévareroikuaaukarojuvoveÑandejárañandeTupã renondépeopaangaipaojejapóvayvágahayvyapeári,ha tesapehapytũmbýpe,haoparupiete

7HaAdánhahembirekooñembyasyAbelreheirundy arapokõindypukukue,[99-127AM]hairundyhaáño quintosemana-pe[130AM]ovyʼahikuái,haAdánoikuaa jeyhembirekópe,haimembychupepeteĩmitãkuimbaʼe,ha ombohéraSet;he’ígui‘ÑANDEJÁRAomopu’ãñandéve peteĩñemoñaremokõihakoyvyapeáriAbelrendaguépe; Caínojukahaguérechupe’.

8Hasextosemana-pe[134-40AM]omoheñóiitajýra Azûrâ

9HaCaínomendaÂwâniñermánapehembirekorãhaha'e imembychupeEnocopakuévocuartojubileo[190-196 AM]Hapeteĩhaarýpe,peteĩhaarapokõindypoteĩjubileope,[197AM]oñemopu’ãógakoyvyapeári,haCaín omopu’ãpeteĩtáva,haombohéraita’ýraEnocréra 10HaAdánoikuaahembirekoÉvapehaimembygueteri nuevemitãkuimbaʼe.

11Hapequintosemana-pequintojubileo[225-31AM] SetoguerahaAzûrâiñermánahembirekorã,hairundyha (añosextosemana-pe)[235AM]imembychupeEnós. 12HaʼeoñepyrũohenóiÑandejárarérakoyvyapeári 13Hapeséptimojubileo-pepetercerasemánape[309-15 AM]EnósojagarraNôâmiñermánapehembirekorã,ha haʼeimembychupepeteĩmitãkuimbaʼembohapyhaáñope quintasemánape,haombohérachupeKenán

14Haopakuévopeoctavojubileo[325,386-3992AM] KenanoguerahaMûalêlêthiñermánapehembirekorã,ha haʼeimembychupepeteĩmitãkuimbaʼenovenojubileo-pe, primerasemánapembohapyhaáñokosemánape,[395AM] haombohérachupeMahalalel 15Hamokõihaarapokõindydécimojubileo-pe[449-55 AM]MahalalelomendahembirekorãDinaH,Baraquiel rajy,itúvaryvyrajy,haha'eimembychupepeteĩ mitãkuimba'embohapyhaarapokõindýpesextoáñope,[461 AM]haombohérachupeJared,hi'árapeoguejyhaguére

Ñandejáraánhelyvýpe,umioñembohéraumi Oñangarekóva,ombo’ehaguãyvypórara’ykuérape,ha ojapohaguãtekojojahatekojojakoyvyapeári

16Haoncejubileo-pe[512-18AM]Jaredomenda hembirekorã,hahéraBaraka,Râsûjâlrajy,itúvaryvyrajy, irundyhaarapokõindykojubileo-pe,[522AM]haha’e imembychupepeteĩmitãkuimba’epoteĩhaarapokõindýpe, irundyhaaryjubileo-pe,haombohérachupeEnoc.

17Hahaʼehaʼepeteĩhakuimbaʼekuéraapytépeheñóivako yvyapeárioaprendevaʼekuejehaihambaʼekuaahaarandu haohaivaʼekueyvágatechaukahakuérajasykuéraórdenpe peteĩkuatiañeʼẽme,ikatuhaguáichayvypóraoikuaaumi áñoraʼykuéraumimésseparadoórdenpe.

18Hahaʼehaʼepeohaiypyvaʼekuepeteĩtestimonioha haʼeotestifikayvyporakuéraraʼykuérapeñemoñarekuéra apytépe,haomombeʼujeyumisemánajubileorehegua,ha oikuaaukachupekuéraumiáñoára,haomoĩorden-peumi jasyhaomombeʼupytuʼuhaumiáñorojapohaguéicha (upéva),roikuaaukachupe.

19Hambaʼépaoĩhambaʼépaoikótahaʼeohechapeteĩ visiónpeokejave,ojehútaháichayvypóraraʼykuérare iñemoñarepukukuejavevehuísioárapeve;ohechaha ontendeopamba'e,haohaiitestimonio,haomoîpe testimonioyvyapeáriopavaveyvypórara'yha iñemoñarekuérapeguarã.

20Hapedocejubileo-pe,[582-88]peséptimasemana-pe, omendahembirekorã,hahéraEdna,Danelrajy,itúvaryvy rajy,hasextoáñokosemana-pe[587AM]imembychupe peteĩmitãkuimba’ehaha’eombohéraMatusalén

21HahaʼeoĩTupãángelkuérandivekoʼãseisjubileode áño,hahaʼekuéraohechaukachupeopambaʼeoĩvakoyvy apeárihayvágape,pekuarahyrréino,hahaʼeohaiopa mbaʼe

22HahaʼeotestifikaumiOñangarekóvape,opekavaʼekue yvypórarajykuérandive;ko’ãvaoñepyrũmagui oñembojoaju,oñemongy’ahaĝua,yvypórarajykuérandive, haEnocotestifika(hesekuéra)opavaverehe.

23Haojeguerahachupeyvypóraraʼykuéraapytégui,ha roguerahachupeyvotytyEdén-peñemombaʼeha ñemombaʼépe,hapéinaápeohaiyvórañekondenaha huísio,haopayvypóraraʼykuérarembiapovai

24Haupévare(Ñandejára)oguerupeyamaguasuopa Edénretãme;upépeoñemoĩguichupepeteĩtechaukaha ramohaotestifikahaguaopayvypóraraʼykuérarehe, omombeʼujeyhaguaopañemoñarerembiapokuéra oñekondenahaguaárapeve.

25Haohapypeinsiénsooĩvapesantuáriope,(jepe)umi mbaʼehyakuãasývaoguerohoryvaÑandejárarenondépe.

26Ñandejáraoguerekóguiirundytendakoyvyapeári, yvotytyEdén,hayvytyKuarahyresẽgua,hakoyvyty reimehápekoárape,yvytySinai,hayvytySión(upéva) oñemomarangatútavaapopyrepyahúpepeteĩyvy ñemomarangaturã;ha’erupivekoyvyoñemboykétaopa(i) kulpahaiky’águikomundogeneraciónpukukuejaveve

27Ha652jave,Matusalénhembireko,Edna,Azrialrajy, itúvaryvyrajy,mbohapyhaarapokõindýpe,peteĩhaáñoko arapokõindýpe,[701-7AM]haimembypeteĩ mitãkuimba’ehaombohéraLamec 28Hape15jubileotercerasemánape,Lamecomenda hembirekorã,hahéraBetenos,Baraquiilrajy,itúvaryke'y rajy,hakosemánapeimembypeteĩmitãkuimba'eha

ombohéraNoé,he'ívo:‘Kóvachembopy'aguapýtache jehasaasyhaopamba'eajapóvare,hayvyÑandejára omaldesiva'ekuerehe’

29Haopakuévopejubileodiecinueve,peséptimosemanape,sextoáño[930AM]-pe,Adánomano,haopa itaʼyrakuéraoñotỹchupepeyvyijapopyrehaguépe,ha haʼepeoñeñotỹypyvaʼekuekoyvyapeári

30Haofaltachupesetentaáñomiláñogui;miláñoha’égui peteĩárayvágatestimonio-pehaupévareojehaipe yvyramátamba’ekuaarehegua:‘Peárape’úvochugui pemanóta’Upévarehaʼenomohuʼãiumiáñokoárape; omanóguiupeaja

31OparirekojubileoojejukaCaín-pehapykuériupe áñopevoi;hógaho’águihi’árihaomanohógambytépe,ha ojejukachupeitápe;peteĩitápeojukahaguéreAbel-pe,ha peteĩitápeojejukachupehuísiohekojojávape.

32Upévareoñeordenaumitávlayvagapeguaári:Pe tembiporuojukahapichápehapichápeojejukáta;haʼe oinupãhaguéichachupe,upéichaaveiotratavaʼerãchupe’.

33Haveinticinco[1205AM]jubileo-peNoéomenda hembirekorã,hahéra`Emzârâ,Râkê'êlrajy,itúvaryvyrajy, peteĩhaarýpequintosemana-pe[1207AM]:hambohapyha arýpeimembychupeSem,quintoáño[1209]AM] imembychupeHam,hapeteĩhaarýpesextasemana-pe [1212AM]imembychupeJafet.

MOAKÃHA5rehegua

1Haojehuyvypóraraʼykuéraoñepyrũvooñembohetave yvyapeárihaheñóichupekuératajýra,Tupãángel-kuéra ohechachupekuérapeteĩañokojubileo-pe,iporãitereiha ojesarekohesekuéra;hahembirekohikuáiopa oiporavóvagui,haimembychupekuérataʼýrahahaʼekuéra gigante.

2Hapetembiapovaioñembohetavekoyvyapeárihaopa so’oombyaihape,peteĩchayvypórahavakahamymbaha guyrahaopambaʼeoguatávakoyvyapeári-opavave ombyaihapehahembiaporã,haoñepyrũhoʼuojupe,hape léivaioñembohetavekoyvyapeárihaopaimaginación opayvypóraremiandurehegua(haʼe)péichaivaimeme.

3HaTupãomañakoyvýre,hapéinaápeoñembyaímaha, haopayvypóraombyaipahembiaporã,haopaumioĩvako yvyapeáriojapoopaichaguambaʼevaihesarenondépe.

4Haheʼiohunditahayvypórapehaopasoʼooĩvayvyape árihaʼeojapovaʼekue

5NoékatuojuhuimborayhuÑandejárarenondépe.

6HaumiángelHaʼeombouvaʼekuekoyvyapeári, ipochyeterei,haomeʼẽtembiapoukapyñamosẽhagua chupekuéraopaigoviérnogui,haHaʼeñanerenóiñañapytĩ haguachupekuérakoyvypypukúpe,hapéinaápeojejokua hikuáiijapytepekuéra,ha(oñeñongatu)aparte

7HaitaʼyrakuérakóntrapeosẽpeteĩtembiapoukapyHova renondéguiojejapihaguachupekuérakysepuku,ha oñemomombyryhaguayvágaguýgui

8HaHaʼeheʼi‘Cheespíritundopytamoʼãitapiaite yvypórare;ha'ekuéraaveiho'ohahi'áraha'étacienveinte áño'.

9Hahaʼeomondoikysepukuijapytepekuérapeteĩteĩ ojukahaguahapichápe,haoñepyrũojukahikuáiopavave hoʼapevekysepukuhaoñehundipeveyvýgui.

10Haitúvakuérahaʼetestigo(iñehundiha),hakoʼãvarire ojejokuahikuáiyvypypukúpetapiaiteguarã,pe kondenasióntuichaitévaárapeve,ojejapovovehuísioopa umiombyaívarehapehahembiapokuéraÑandejára renondépe.

11Hahaʼeohundiopavavépehendaguágui,handopytái peteĩvahaʼendohusgáivaopahembiapovaikuérare 12Haojapoopahembiapokuerapeguarapetetekopyahu hahekojojva,anihaguaopekahikuiopahekopetapiaite,ha katuopavavehekojojapetettetijysapetapiaite

13Haopavavehuísiooñeordenahaojehaiumitávla yvagapeguaáritekojojápe-jepe(pehuísio)opavaveojeipe tapeoñeordenavaʼekuéguioguatahagua;handoguatáiramo hikuáiipype,ojehaihuísioopatekovépeguarãha opaichaguápeguarã

14Handaipórimbaʼeveyvágapeniyvyapeári,nitesape térãpytũmbýpe,niSeol-petérãpypukúpe,térãpytũmby rendaguépe(nojehusgáiva);haopahuísiokuéraoñeordena haojehaihaojegraváva.

15OpambaʼereheHaʼeohusgáta,tuichavévape tuichaháicha,hamichĩvévapemichĩháicha,hapeteĩteĩ haperupive.

16HaHaʼendahaʼéipeteĩohechátavapepersóna (oimeraẽvape),nindahaʼéipeteĩohupytýtavajopói, heʼíramoojapotahahuísiopeteĩteĩme:peteĩomeʼẽramo opambaʼeoĩvakoyvyapeári,ndohechamoʼãiumidonni pepersóna(oimeraẽvambaʼéva),nindoaceptamoʼãi mbaʼeveipópe,Haʼeningopeteĩhuéshekojojáva.

17HaIsraelñemoñarekuéraguiojehaihaoñeordena: OjevýramohendápetekojojápeHa’eoperdonátaopa hembiapovaikuérahaoperdonátaopaiñangaipakuéra.

18OjehaihaoñeordenaHaʼeoiporiahuverekotahaopaumi ojevývapeopaikulpaguipeteĩjeykádaáño

19Haopaumiombyaívahapehaipensamiéntopedilúvio mboyve,avavepersónandojeguerohorýindahaʼéiramo Noéañónte;ojeaceptáguiipersonaita’ýrakuérarehehápe, ha’e(Tupã)osalvava’ekueydiluvio-guihese;ikorasõ hekojojáguiopahape,ojeʼehaguéichahese,handoipeʼái mbaʼeveoñeordenavaʼekuéguichupeguarã

20Haandejraheʼiohunditahaopambaʼeoĩvakoyvyape ári,tahaʼeyvypórahavaka,hamymba,haguyrayvategua, haumiomýivayvyapeáriHaHaʼeomandaNoépeojapo haguachupepeteĩárka,ikatuhaguáichaojesalvapedilúvio ygui

21HaNoéojapopeárkaopambaʼépeHaʼeomanda haguéichachupe,peveintisietejubileodeáñope,pequinto semánapepequintoáñope(jasypyahúpepeprimerméspe) [1307aravojave].

22Haoikesexto(año)-pe,[1308AM]mokõihajasype, jasypyahúpemokõihajasy,dieciséispeve;haoike,haopa mbaʼerogueruvaʼekuechupe,peárkape,haÑandejára ombotyokáguiopediecisietekaʼaru.

23HaÑandejáraoipeʼasieteokẽyvágape,haumiykua oĩvapeykuapypukúpe,sietejuru

24Haumiokẽinundaciónreheguaoñepyrũoñohẽy yvágaguicuarentaárahacuarentapyharepukukue,Haumi ykuapypukúpeguaomondoaveiyyvate,koyvytuichakue henyhẽmeveygui

25Hapeyokakuaayvyári:Quincemétroyojupiopa yvytyyvateári,Hapeárkaojehupiyvyári,Haomýiyári.

26Hapeyipuʼakayvyapeáricincomése-cientos cincuentadía.

27PeárkaohohaopytaLubarruʼãme,peteĩmontáñaoĩva Araratpe.

28Ha(jasypyahúpe)irundyhajasypeoñembotyumiykua pypukutuichaitévahaojejokoyvágarokẽinundaciónpegua;hajasypyahúpejasysietehápeojepeʼapaiteumi yvykuapypukújuru,hapeyoñepyrũoguejyiguy pypukúpe

29Hapejasypyahúpepediezmespeojehechaumi montáñaruʼã,hapejasypyahúpepeprimermespe ojehechapeyvy

30Hapeyokañyyvyáriguipequintosemana-pe,7año [1309AM]-pe,hapediecisieteáramokõihames-pepeyvy ipiru

31Áraveintisietehápeoipeʼapeárkahaomondochugui mymba,vaka,guyra,haopambaʼeomýiva

MOAKÃHA6rehegua

1Hapetercermesjasypyahúpeosẽpeárkaguiha omopuʼãpeteĩaltarupemontáñape.

2Hahaʼeojapoexpiasiõyvyrehehápe,haojagarrapeteĩ kavaraʼihaojapoexpiasiõhuguyrupiveopaumikulpávle oĩvarekoyvyapeári;opambaʼeoĩvahiʼári oñehundímagui,ndahaʼéiramoumioĩvapepeárkapeNoé ndive

3Upéiomoĩikyrakuepealtárári,haoguerahapeteĩvaka, peteĩkavara,peteĩovecha,peteĩovecha,peteĩkavara,ha peteĩjuky,peteĩtortuga,hapeteĩpalomaraʼy,haomoĩ peteĩsakrifísioojehapývapealtárári,haoñohẽhiʼáripeteĩ ofréndaojehapývaaséitereheve,haohypýivínoha omyasãiinsiénsoopambaʼeáripepu'ã,ojeguerohoryva Ñandejárarenondépe.

4Haandejraohetũpehyakuãporã,haojapohendivepeteĩ ñeʼẽmeʼẽanivémahaguaoikopeteĩdilúvioohundihagua koyvy;opaárayvyapeárisemilla-tiempohacosecha araka’evendopytamo’ãiha;ro’yhahaku,haarahakuha ro’y,haárahapyharenomoambueiva’erãiñemohenda,ni ndopytáitapiaiteĝuarã.

5‘Hapeẽ,peñembohetavehapeñembohetakoyvyapeári, hapeñembohetahesehapeikopeteĩvendisiónhesePe kyhyjependeheguihapekyhyjependeheguiche amokyre’ỹtaopamba’eoĩvapekoyvyapeárihayguasúpe 6Hapéinaápeameʼẽpeẽmeopamymba,haopambaʼe ipepo,haopambaʼeomýivayvyapeári,hapiraoĩvaýpe, haopambaʼetembiʼurã;umika’avohovyháicha,ame’ẽ peẽmeopamba’epe’uhaĝua.

7Hakatuso'o,hekovereheve,tuguyreheve,anipe'u;opa yvypórarekoveoĩguituguýre,anihaguãojejerurepende ruguypenderekovéguiOpayvypórapópe,opa(mymba) pópeajerurétayvypóraruguy.

8Oñohẽvayvypóraruguyyvypórarupive,huguy oñeñohẽta,Tupãra'ãngaojapohaguéreyvypórape 9Hapeẽ,peñembohetavehapeñembohetakoyvyapeári’ 10HaNoéhaitaʼyrakuéraohurandoʼumoʼãiha mbaʼeveichaguatuguyoĩvanipeteĩsoʼópe,hahaʼeojapo peteĩkonvénioÑandejáraÑandejárarenondépeopaára guarãopañemoñarekoyvyapeárikoméspe 11UpévareHaʼeheʼindéverejapohaguapeteĩkonvénio Israelraʼykuérandivekojasýpepeyvytyáripeteĩ

juramentoreheve,hareñohẽtahatuguyhiʼarikuéraopa konvénioñeʼẽrupi,Ñandejáraojapovaʼekuehendivekuéra tapiaiteguarã

12Hakotestimonioojehaipenderehepejapomemevaer, anihaguape'umba'eveichaguarapemba'eveichagua mymbatrguyratrvakaruguyopakoyvyapeaja,hape kuimbaeho'uvamymbatrvakatrguyraruguyopakoyvy apeaja,haehaiñemoñareoñemomombyrýtaupeyvygui.

13HaereIsraelra'ykuérapeanihaguãho'utuguy,ikatu haguãhérahaiñemoñareoĩmemeÑandejárañandeJára renondépe

14Hakoléipeguarãndaipórilímiteára,haʼéguiopaára guarã.Ha'ekuéraomomba'eguasútañemoñarepukukue, ikatuhaguãojerureasypenderehehápetuguyrehevealtar renondépeárahaárahapyharevehaka’arujaveohekáta hikuáiperdónpenderérapetapiaiteÑandejárarenondépe ikatuhağuáichaoñongatuhaanihağuaoñemo’ã

15HaomeʼẽNoéhaitaʼyrakuérapepeteĩseñálanihagua oikojeypeteĩdilúviokoyvyapeári.

16HaʼeomoĩIarcoaraiáripeteĩseñálpekonvénioeterna reheguaanihaguaoikojeypeteĩdilúviokoyvyapeári ohundihaguachupeopaárakoyvyapeári.

17Upévareoñeordenahaojehaiumitávlayvagapeguápe, haʼekuéraojapohaguapefiéstadesemánakoméspeuna vesaláño,ombopyahuhaguapekompromísokádaáño.

18Hakoaretepukukueojegueromandu'ayvágapeojejapo áraguiveNoéárapeve-veintiseisjubileohacincosemana deaños[1309-1659AM]:haNoéhaita'yrakuéra ogueromandu'asietejubileohapeteĩsemanadeaño,Noé omanomeve,haNoéomanoáraguiveita'yrakuéraomano (up)ára,Abrahamárapeve.hahoʼuhikuáituguy.

19Abrahánkatuosegiupéva,haIsaachaJacobha itaʼyrakuéraojapoupévandetiémpopeve,handetiémpope umiisraelítahesaráiupévaguipemombaʼeguasujeypeve komontáñape

20HaereIsraelñemoñarekuérapetogueromandu'akoarete opañemoñarepukukuejaveve,peteĩtembiapoukapyramo chupekuéraguarã

21Ha'ehínaaretesemánahahi'ayvatenondeguaarete,ko karuguasumokõimba'ehamokõimba'eojejapóva.

22Ahaíguipeléipeteĩhakuatiañeʼẽme,peahaivaʼekuépe ndéveguarã,regueromanduʼahaguahiʼárape,peteĩárape áñope,haamombeʼundéveumisakrifísioojapovaʼekue Israelraʼykuéraimanduʼahaguahaogueromanduʼahagua iñemoñarekuérapukukuekojasýpe,peteĩárakádaáño

23Hajasypyahujasypeteĩháme,hajasypyahujasy irundyhápe,hajasypyahujasysietehápe,hajasypyahu jasydiez-pe,áramandu'aára,haáraárairundydivisión-pe.

Ko’ãvaojehaihaoñeordenatestimonioramotapiaiteĝuarã

24HaNoéoordenachupekuéraijupeguarãareteramo generaciones-peguarãtapiaiteguarã,upéicharupioiko chuguikuérapeteĩmanduʼarãchupeguarã.

25Hapejasypyahúpepeprimermespeoñehenóichupe ojapohaguapeteĩárka,haupe(árape)ipirupeyvyhahaʼe oipeʼa(peárka)haohechapeyvy

26Hapejasypyahuirundyhamespeoñembotypeyvykua pypukuoĩvaiguype.Jasypyahu,messietehápe, ojepe'apaiteumiyvykuapypukúpe,haoñepyrũoguejy ipypey

27Pemes10jasypyahúpeojehechaumimontáñaruʼã,ha Noéovyʼa

28Haupévarehaʼeoordenachupekuéraijupeguarãarete ramopeteĩmanduʼarãtapiaiteguarã,hapéichaoñeordena chupekuéra

29Haomoĩhikuáiumitávlayvagapeguaári,peteĩteĩ orekotrecesemána;peteĩvaguiambuépe(ohasa) imandu’aha,peteĩhaguivemokõihapeve,hamokõiha guivembohapyhapeve,hambohapyhaguiveirundyha peve.

30Haopatembiapoukapyárahattadosycincuenta semanaárapukukue,ha(kovaojapóta)peañopukukue Péichaojegrabahaoñeordenaumitávlayvagapeguaári 31Handaipóriñemboyke(kotembiapoukapy)peteĩarýpe térãañohaáño.

32HaejerureIsraelñemoñarekuérapetomombaʼeumiáño kojepapaháicha-trescientossesentaycuatroára,ha (koʼãva)ojapótapeteĩáñohekoitépe,hanomoapañuãi hikuáiitiémpohiʼáraguihahiʼaretekuéragui;opambaʼe hoʼátaguiipypekuéraitestimonioheʼiháicha,ha ndohejamoʼãihikuáimbaʼeveichaguaáraninomoapañuãi mbaʼeveichaguaarete

33Hakatuohejareíramohikuáihanoñangarekóiramo chupekuérahembiapoukapyheʼiháicha,upéicharõ omoapañuãitahikuáiopahiʼárahaumiáñoojedespegáta ko(orden)-gui,[haomoapañuãitahikuáiumiépokahaumi áñoojedesplazata]haomboykétahikuáiiordinanzakuéra.

34HaopaIsraelñemoñarehesaráihandojuhumoʼãipeáño rape,hahesaráiumijasypyahu,haépoka,hasábadoha ohovaítahikuáiopaáñoórdenreheguáicha.

35Cheaikuaáguihakoʼágaguiveamombeʼútandéve,ha ndahaʼéichereínte;pekuatiañeʼẽ(japu)ojehaivaʼekueche renondépe,haumitávlayvagapeguaárioñeordenapeára ñembojaʼo,anihaguahesaráihikuáipekonvénio aretekuéraguihaoguatagentil-kuéraareteheʼiháichaojavy rirehaoikuaaʼỹrirehikuái.

36Oĩtakatueteohechátavapejasy-mba’éichapa(ha’e) omoapañuãiumiépocahaoikeañohaañodiezdía pya’eterei.

37Upévareoguahẽtahiʼarikuéraumiáñoomoapañuãitaha hikuái(peorden),haojapopeteĩ(ára)oporombojeguarúva petestimonioára,hapeteĩáraikyʼávaguipeteĩareteára,ha ombotavýtahikuáiopaára,imarangatúvaikyʼávandive,ha peáraikyʼávaimarangatúvandive;ojavýtaguihikuáiumi mes,sábado,aretehajubileorehe.

38Upévareamandahaatestifikandéveretestifikahagua chupekuéra;nderemanorirenemembykuéra omoapañuãigui(chupekuéra),anihaguãojapohikuáiary trescientossesentaycuatroáraañónte,haupévareojavýta hikuáijasypyahuhaárahapytu'uhaareterehe,haho'úta hikuáiopaichaguatuguyopaichaguaso'ondive

MOAKÃHA7rehegua

1Hapesietehasemana-pepeteĩhaáño[1317AM]-pe,ko jubileo-pe,Noéoñotỹparraltypeyvytyopytuʼuhaguépe peárka,héravaLubar,peteĩvaumiyvytyArarat-gui,ha hiʼahikuáiirundyhaáñope,[1320AM]hahaʼeoñangareko hiʼakuérare,haombyatykoáñopepesietemes-pe.

2Haupéguiojapovínohaomoĩpeteĩmbaʼyrúpe,ha oñongatuquintoáñopeve,[1321AM]peteĩhaárapeve, jasypyahúpepeteĩhames-pe.

3Haogueromanduʼavyʼápekoareteára,haojapopeteĩ sakrifísioojehapývaÑandejárapeguarã,peteĩvakaraʼyha peteĩovechamácho,hasieteovecha,kádaunoorekóva peteĩáño,hapeteĩkavararaʼy,ikatuhaguáichaojapo expiasiõijupehaitaʼyrakuérapeguarã.

4Upéioprepararaẽpekavararaʼy,haomoĩhuguypape soʼooĩvarepealtárhaʼeojapovaʼekueári,haomoĩmbaite peikyrakuepealtarojapohaguépesakrifísioojehapývape, hapevaka,ovechamáchohaovecha,haomoĩmbaitehoʼo pealtárári

5Omoĩhiʼáriopaumiofréndaoñembojeheʼávaaséite reheve,haupéiohypýivínopetataojapovaʼekueymape altárári,haomoĩinsiénsopealtárárihaojupipeteĩmbaʼe hyakuãporãvaÑandejáraIjárarenondépe

6Haovyʼahahoyʼukovínogui,haʼehaitaʼyrakuéra vyʼápe.

7Ka'aru,haoikehogapýpe,haoka'úvooñenohaoke,ha okeajaojejaho'ihógape

8HaCamohechaitúvaNoéopívo,haosẽomombeʼu mokõiijoykeʼykuérapeokápe

9HaSemojagarraijaohaopuʼã,haʼehaJafet,ha haʼekuéraomoĩpeaoijyvaárihaohotapykuegotyoha ojahoʼiitúvañemotĩ,hahovaohotapykuegotyo

10Noéopuʼãokeháguihaoikuaaopambaʼeojapovaʼekue heseitaʼýraimitãvéva,haomaldesiitaʼýrapehaheʼi: ‘ToñemaldesiCanaán;haʼétapeteĩtembiguái tembiguáiramoiñermanokuérapeguarã’

11HaʼeovendesiSemhaheʼi:‘ToñemombaʼeguasuSem JáraJehovápe,haCanaánhaʼétahembiguái’

12ÑandejáraombotuichaveJafet,haÑandejáraoikóta Semrógape,haCanaánhaʼétahembiguái’.

13HaCamoikuaaitúvaomaldesihagueitaʼýra imitãvévape,handogustáiomaldesihaguéreitaʼýrapeha ojeseparaitúvagui,ha'ehaita'ýrakuérandive,Cus, Mizraín,PuthaCanaán

14Haomopuʼãijupeguarãpeteĩsiudahaombohéra hembirekoNe’elatama’uk.

15Jafetohechaupévahaoenvidiaiñermánope,hahaʼe aveiomopuʼãijehepeteĩsiuda,haombohérahembireko réra‘Adatanés’.

16HaSemoikoitúvaNoéndive,haomopuʼãpeteĩsiuda hiʼaguívaitúvaguipemontáñape,hahaʼeaveiombohéra hembirekoSedequetelebabrérape.

17HapéinaápekoʼãmbohapytavaguasuoĩyvytyLubar ypýpe;Sedeqetelebabombohováivayvytykuarahyresẽ gotyo;haNa'eltama'uksurgotyo;'Adatan'esekuarahy reikegotyo

18Hako'ãvaha'eSemra'y:Elam,Asur,haArpacsad-kóva (ta'ýra)heñóikuridosáñopedilúviorire-haLudhaAram

19Jafetra'ykuéra:Gómer,Magog,Madai,Javan,Tubal, MesechaTiras

20Haveintiochojubileo-pe[1324-1372AM]Noéoñepyrũ omandaitaʼyrakuérapeumiordenanzahatembiapoukapy, haopahuísiohaʼeoikuaáva,haoñemoñeʼẽitaʼyrakuérape tojapotekojoja,haojahoʼihaguahoʼoñemotĩ,hatohovasa Ijapoharépe,hatomombaʼeitúvahaisýpe,haohayhu hapichápe,haeñangarekohi'ángareanihaguãtekovai,teko ky'ahaopamba'evai

21Koʼãmbohapymbaʼerupioupedilúviokoyvyapeári, haʼehínapetekovai,umioñangarekóvapeléiheʼívare,

oñorairõumikuimbaʼerajykuérarapykuéri,haomenda chupekuérahembirekoopambaʼehaʼekuéraoiporavóvagui. 22Ha'ekuéraita'ýranefidim,haopavavendojoguái,ha ho'uojupe:haumiGiganteojukanefil-pe,hanefilojuka Eljo-pe,haEljoyvypórape,hapeteĩtapichápe.

23Haopavaveoñevendehembiapovaihaoñohẽhaguã hetatuguy,hakoyvyhenyhẽtembiapovaígui

24Hauperireopekahikuáimymbahaguyrakuérarehe,ha opambaʼeomýivahaoguatávakoyvyapeári,haheta tuguyoñeñohẽkoyvyapeári,haopayvypóraoimoʼãvaha oipotávaoimoʼãtapiaitembaʼevetehaivaíva

25Haandejraohundiopambaeyvyapegui;hembiapovai rupi,hapetuguyoñohẽva’ekueyvymbytéperupiHa’e ohundiopamba’e

26‘Haropyta,chehapeẽ,chera’ykuéra,haopamba’e oikeva’ekueorendivepeárkape,hapéinaápeahechapene rembiapocherenondépendapeguataihatekojojápe:pe ñehundirapérepeñepyrũmapeguata,hapejesepara ojuehegui,hapeñoenvidiaojuehe,ha(upéichaou) napeĩrihapeteĩñe’ẽme,chera’ykuéra,peteĩteĩijoyke’y ndive

27Ahechágui,hapéinaápeumidemóniooñepyrũma(i) ñembotavypenderehehapeneraʼykuérarehakoʼága akyhyjependerérape,cheñemanorirepeñohẽtahayvypóra ruguykoyvyapeári,hapeẽ,avei,peñehundítahakoyvy apeárigui

28Oñohẽvayvypóraruguyhaho'úvaoimeraẽso'oruguy, opavaveoñehundítakoyvyapeárigui.

29Handopytamoʼãiavavehoʼúvatuguy,térãoñohẽva yvypóraruguyyvýpe,Nindohejamoʼãichupe mbaʼeveichaguañemoñaretérãñemoñareoikóvayvága guýpe;OhótahikuáiSepultura-pe,Hapetenda oñekondenahápeoguejy,Hapytũmbýpepytũmbýpe, opavaveoñemomombyrýtapeteĩñemanombareterupive.

30Ndaiporimoʼãituguyojehechávapendeáriopatuguýgui oĩtaopaárapejukahaguembaʼeveichaguamymbatérã vakatérãoimeraẽmbaʼeovevevaʼekueyvýpe,hapejapo peteĩtembiapoporãpeneángapepejahoʼívope oñeñohẽvaʼekueyvyapeári

31Haanipejoguáipehoʼúvapetuguyreheve,hakatu peñangarekókeanihaguaavavehoʼutuguypene renondépe:pejahoʼipetuguy,péichaojeʼechéveatestifika haguapeẽmehapenderaʼykuérape,opasoʼondive.

32Haanipehejapeángaojeʼusoʼondive,anihagua ojejerurependeruguy,haʼévapenderekove,oimeraẽsoʼo oñohẽva(upéva)yvýpe.

33Yvynaipotĩmoʼãiguipetuguyoñeñohẽvaʼekuéguihiʼári; (sólo)peoñohẽvaruguyrupiveoñemopotĩtakoyvyopa iñemoñarepukukuejaveve

34Hakoʼága,cheraʼykuéra,pehendu:pejapohuísioha tekojojaikatuhaguáichapeñotỹtekojojápeopayvyapeári, hapenegloriaojehupicheTupãrenondépe,chesalva vaʼekuepedilúvioygui

35Hapéinaápe,pehótapemopuʼãtapendejupeguarã tavaguasu,hapeñotỹtaipypeopakaʼavooĩvakoyvyape ári,hahiʼariveopayvyramátahiʼáva

36Mbohapyáñopukukuenoñembyatymoʼãiopambaʼe ojeʼúvayva,hacuartoáñopehiʼasagrádo[haoikuaveʼẽta hikuáiumiyvatenondegua],oguerohorývaÑandejára Ijyvatevévarenondépe,ojapovaʼekueyvágahayvyhaopa mbaʼeToikuave'ẽhikuáihetaitereipevínohaaséite

peteĩha(ha'eháicha)yvatenondeguaÑandejáraaltarári, ha'eohupytýva,hapehembývatokaruÑandejáraróga rembiguáialtarohupytýva(upéva)renondépe

37Hapequintoáñopepejapopeliberaciónupéichapepoi tekojojahatekojojápe,hapeẽhekojojáta,haopambaʼe peñotỹvaosẽporãta

38PéichaningoEnoc,penderutúvaomandaMatusalén, itaʼýra,haMatusalénitaʼýraLamec,haLamecomanda chéveopambaʼeitúvaypykueheʼivaʼekuechupe

39Haaveiameʼẽtapeẽmetembiapoukapy,cheraʼykuéra, Enocomandahaguéichaitaʼýrapeumiprimerosjubileos-pe: oikoveajagueteri,peséptimoigenerasiónpe,omandaha otestifikaitaʼýrahaitaʼýraraʼykuérapeomanomeve’.

MOAKÃHA8rehegua

1Peveintinuevejubileo-pe,peteĩhaarapokõindýpe,[1373 AM]oñepyrũvoArpacsadhembirekohahéraRasu’eja, Susánrajy,Elamrajy,haimembychupepeteĩ mitãkuimba’embohapyhaarýpekoarapokõindýpe,[1375 AM]haombohéraCainam

2Hapetaʼýraokakuaaohóvo,haitúvaomboʼechupeohai hagua,haohoohekaijehepeteĩlugárikatuhaguáicha ojagarrapeteĩsiuda

3Haojuhupeteĩjehaipyreyma(generaciones) otallavaʼekueitaári,haomoñeʼẽumimbaʼeoĩvahiʼári,ha oskrivihaopekaupévare;oguerekóguiipypeumi Oñangarekóvambo’epyhe’iháichaha’ekuéra ohechaháichaumiauguriokuarahyhajasyhambyjakuéra reheguaopayvágaseñal-pe

4Haohaihandeʼírimbaʼevehesegua;okyhyjéguioñe'ẽ haguãNoéndiveupévareheanihaguãipochyhendive upévare

5Hatreintajubileo-pe,[1429AM]mokõiha arapokõindýpe,peteĩhaarýpe,omendahembirekorã,ha héraMelka,Madairajy,Jafetra’y,hairundyhaáño[1432 AM]-peomoheñóipeteĩmitãkuimba’e,haombohéraSelá; haʼeheʼígui:‘Añetehápechembou’

6[Hairundyhaáñopeonase],haSeláokakuaahaomenda hembirekorã,hahéraMu’ac,itúvaryke’yKesedrajy, treintaarypeteĩypýpe,quintosemana-pe,peteĩhaáño [1499AM]-pe

7Haimembychupepeteĩmitãkuimba’equintoáño[1503 AM]-pe,haha’eombohéraEber,haha’eomenda hembirekorã,hahéra‘Azûrâd,Nebrónrajy,treintaydos jubileo-pe,séptimosemana-pe,mbohapyhaáño-pe.[1564 aravojave]

8Hasextoáño[1567AM]-pe,imembychupeitaʼýra,ha haʼeombohérachupePeleg;Ha'eonaseramoguare,Noé ra'ykuéraoñepyrũomboja'okoyvyojuehegui,upévare ombohérachupePéleg

9Haomboja'o(upéva)ñemihámeojuehe,haomombe'u Noé-pe

10Haojehuoñepyrũvotreintaytresjubileo[1569AM] ombojaʼohikuáikoyvymbohapyhendápe,SemhaCam haJafet,peteĩteĩerénsiape,peteĩhaáñopepeteĩhasemánape, peteĩoreapytéguioñemondovaʼekue,oĩrõguare hendivekuéra

11Haohenóiitaʼyrakuérape,haoñemoaguihikuáihendápe, haʼekuérahaitaʼyrakuéra,haombojaʼopeyvyumisorteope,mbohapyitaʼyrakuéraojagarravaʼerãimbaʼerã,ha

oipysohikuáiipo,haoguenohẽpekuatiañeʼẽNoé,itúva jyvágui.

12HaosẽpejehaipyrépeSemsuerteramopeyvymbyte ojagarrátavaerénsiaramoijehehaitaʼyrakuérapeguarã umigeneracióneternidad-peguarã,peyvytyRafa mbytégui,peyjurúguiysyryTinaguive,haiparteoho kuarahyreikegotyokoysyrymbyterupi,haojeipyso ohupytypevepeydeumiyvykuapypuku,upéguiosẽko ysyryhaoñohẽyyguasuMe'at-pe,hakoysyryosyry yguasuguasúpeHaopamba'eoĩvanórtegotyoJafetmba'e, haopamba'eoĩvasurgotyoSemmba'e

13HaojepysooguahẽmeveKaraso-pe:kóvaoĩpeñe’ẽ jyvaryepýpeomañávasurgotyo.

14Peipehẽngueojeipysopemarguasupukukue,ha ojeipysopeteĩlínearecta-peoguahẽmevepeñeʼẽ kuarahyreikegotyo,omañávasurgotyo,pórkekomar oñembohéraMarEgiptoñeʼẽ

15Haojerekoʼáguisurgotyopemarguasujurugotyopey rembeʼýpe,haojepysokuarahyreikegotyo‘Afrapeve,ha ojepysooguahẽmeveysyryGihónpe,hasurgotyopey Gihóngui,korríorembeʼýpe

16Haojepysokuarahyresẽgotyo,oguahẽmeveYvotyty Edénpe,surgotyo,[surgotyo]hakuarahyresẽguiveEdén retãtuichakuehakuarahyresẽgotyo,ojerekuarahyresẽ gotyohaohooguahẽmevekuarahyresẽgotyopeyvyty héravaRafa,haoguejyysyryTinajururembeʼýpe

17KopehẽngueosẽsorteorupiveSemhaitaʼyrakuérape guarã,haʼekuéraoguerekohaguaopaáraguarã iñemoñarekuérapeve

18HaNoéovyʼakoporsiónosẽhaguéreSemha itaʼyrakuérapeguarã,haimanduʼaopambaʼeheʼivaʼekuére ijururupiveprofesíape;heʼígui:‘Toñemombaʼeguasu ÑandejáraSemJárapeHaÑandejáratoikoSemrógape’ 19HahaʼeoikuaapeYvotytyEdénhaʼehape imarangatúva,haÑandejáraoikoha,hayvytySinaípe desiertombyte,hayvytySión-peyvyombligombyte:koʼã mbohapyojejapovaʼekuetendamarangatuichaojuehe. 20HahaʼeohovasatupãnguéraTupãme,omoĩvaʼekue ijurúpeÑandejárañeʼẽ,haÑandejárapeopaáraguarã 21Haoikuaapeteĩporciónojehovasávahapeteĩjehovasa oguahẽhaSemhaitaʼyrakuérapeumiñemoñarekuérape tapiaitepeve-EdenretãtuichakuehaMarRojoretã tuichakue,hakuarahyresẽhaIndiaretãtuichakue,hamar Rojohayvytykuéraári,haopaBasánretãme,haopa LíbanoretãhaumiislasdeKaftur,haopayvytySanirha ‘Amana,haumiyvytyAsurnórtegotyo,haopaElam, Asur,Babel,SusánhaMaedaiyvy,Araratyvyty,yguasu mboypýri,Assuryvytykuéramboypýri,nórtegotyo,yvy ojehovasávahatuichaitereíva,haopamba'eoĩvaipype iporãiterei

22HaCam-guiosẽpemokõihapehẽngue,ohasávoGihón surgotyopeYvotytyakatúagotyo,haojepysosurgotyoha ojepysoopayvytytatatĩme,haojepysokuarahyreikegotyo yguasu‘Atelpevehaojepysokuarahyreikegotyooguahẽ meveyguasuMa’uk-pe(mar)oguejyhápeopamba’e noñehundíriva

23HaohonórtegotyoGadirrembeʼýpe,haohoyguasu rembeʼýpeyguasuguasúpeoñemoaguimeveysyryGihón rehe,haohoysyryGihónrembeʼýreoguahẽmeveyvotyty Edénakatúape.

24HakóvahaʼepeyvyosẽvaʼekueHam-peguarãpe porsiónhaʼeojagarravaʼerãháichatapiaiteguarãijeheha itaʼyrakuérapeguarãiñemoñarekuérapetapiaitepeve

25HaJafet-guiosẽpembohapyhapehẽngueysyryTina mboypýri,yosyryhayvategotyo,haojepysonorestegotyo Gogretãtuichakuepeve,haopatetãkuarahyresẽgotyo peve

26Haojepysoyvategotyoyvategotyo,haojepysoyvyty Qeltpeveyvategotyo,hayguasuMa’ukgotyo,haosẽ Gadirkuarahyresẽgotyoyguasuyguasuretãpeve

27HaojepysooguahẽmeveFarakuarahyreikegotyoha ojevy‘Aferaggotyo,haojepysokuarahyresẽgotyopey mardeMe’atpeve.

28HaojepysoysyryTinaregiónpevenorestegotyo oguahẽmeveyrembeʼýrepemontáñaRafagotyo,haojere nórtegotyo.

29KóvahaʼepeyvyosẽvaʼekueJafethaitaʼyrakuérape guarãpeiñerénsiapehẽngueichahaʼeoguerekótavaijehe haitaʼyrakuérapeguarã,iñemoñarekuérapeguarãtapiaite guarã;cincoypa'ũguasu,hapeteĩyvyguasuyvategotyo 30Péroroʼysã,hapeCamyvyhaku,hapeSemyvy ndahakuiniroʼysã,sínoroʼyhahakuoñembojeheʼáva.

MOAKÃHA9rehegua

1HaCamoñembojaʼoitaʼyrakuéraapytépe,hapeteĩha pehẽngueosẽCus-pekuarahyresẽgotyo,hakuarahyreike gotyoMizraim-peguarã,hakuarahyreikegotyoPut-pe guarã,hakuarahyreikegotyo[hakuarahyreikegotyo] yguasuáriCanaángotyo

2HaSemombojaʼoaveiitaʼyrakuéraapytépe,hapeteĩha pehẽngueosẽCamhaitaʼyrakuérapeguarã,ysyryTigris kuarahyresẽgotyooñemoaguahẽmevekuarahyresẽgotyo, Indiaretãtuichakue,hamarRojorembeʼýpe,haDedán ykuérare,haopayvytyMebrihaEla,haopaSusányvyha opaoĩvaFarnakrembeʼýpeMarRojohaysyryTinapeve

3HaAsur-peguarãosẽpemokõihaPehẽngue,opaAsur, NínivehaSinarretãhaIndiarembeʼýpe,haojupihaojere peysyryrembeʼýpe

4Arpacsad-peguarãosẽpetercerapehẽngue,Éufrates rembeʼýpe,éstegotyoumiCaldeoretãme,hapemarRojo rembeʼýpe,haopaydesiértopehiʼaguívapemarñeʼẽgui, omañávaEgíptogotyo,kompletoiteLíbanohaSanírha ‘AmanaretãÉufratesrembeʼýpe

5HaAram-peguarãosẽpecuartapehẽngue,kompletoite Mesopotamia,oĩvaTigrishaÉufratesmbytépe, Caldeokuéranórtegotyo,umimontáñaAsurha‘Arara rembeʼypeve.

6HaosẽLud-peguarãpepoteĩhapehẽngue,umiyvyty AsurhaopambaʼeimbaʼévaoguahẽmevepeMar Guasúpe,haoguahẽmeveiñermánoAsurkuarahyresẽ gotyo.

7HaJafetombojaʼoaveiitaʼyrakuéraapytépepeyvy imbaʼéva

8HapepehẽnguepeteĩhaosẽGómer-peguarãkuarahyresẽ gotyo,nórtegotyoguiveysyryTinapeve;hanórtegotyo osẽMagog-peguarãopauminórtepehẽnguehyepypegua oguahẽmeveyguasuMe’atpeve

9HaMadaioúguiiparteramooguerekótavamokõi ijoykeʼykuarahyreikeguiveumiíslapeve,haumiísla rembeʼýpe

10HaJavan-peguarãosẽirundyhapehẽngueopaíslaha umiíslaoĩvaLudrembeʼygotyo.

11HaTubal-peguarãosẽpepoteĩhapehẽnguepeñeʼẽ mbytépeoñemoaguívaLudpehẽnguerembeʼygotyoiñeʼẽ mokõihapeve,peiñeʼẽmokõihamboypýripeiñeʼẽ mbohapyhapeve

12HaMesec-peguarãosẽpesextapehẽngue,kompletoite peterceridiómagui,oñemoaguimeveGadiréstegotyo.

13HaTiras-peguarãosẽpeséptimopehẽngue,irundyísla tuichávayguasumbytépe,oguahẽvaCampehẽnguepeve [haumiíslaKamaturiosẽsorteorupiveArpacsad raʼykuérapeguarãiñerénsiaramo]

14HapéichaNoéraʼykuéraombojaʼoitaʼyrakuérapeitúva Noérenondépe,hahaʼeojokuaopavavechupekuérapeteĩ juramentorupive,ojahéivopeteĩmaldiciónopavave ohekávapeojagarrapeporciónhoʼavaʼekue(chupe)iparte rupive

15Haenteroveheʼi:‘Toikoupéicha;upéichatoiko'ijehe haita'yrakuérapeguarãtapiaiteiñemoñarekuérapukukue árahuísiopeve,upévaáriÑandejáraTupãohusgáta chupekuérakysepukuhatatareheveopamba'evai iky'ávareojavyhaguére,omyenyhẽhaguépehikuáiyvy ñe'ẽvai,tekoky'ahatekovaihaangaipa

MOAKÃHA10rehegua

1Hapetercerasemánakojubileo-pe,umidemónio ikyʼávaoñepyrũombotavyNoéraʼykuérape,haojavyha ohundichupekuéra

2NoéraʼykuéraohoitúvaNoérendápe,haomombeʼu chupeumidemóniooguerahávaokañýva,ohechaʼỹvaha ojukavaʼekueitaʼýraraʼykuérape

3HaoñemboʼeÑandejáraIjárarenondépehaheʼi: ‘Ñandejáraopayvypóraespíritu,cheporiahuverekóva’.Ha chesalvahachera'ykuérapeyamaguasugui,Ha nachemohundivéimaRejapohaguéichaumiñehundi ra'ykuérape;Tuichanikonegraciacherehe,Hatuichane poriahuverekocheángarehe;Toñemopu’ãNegraciache ra’ykuéraári,Haanitomosãmbyhyhesekuéraespírituaña Anihaguãohundichupekuérakoyvyapeárigui.

4Hakatucherovasahacheraʼykuérape,ikatuhaguáicha roñembotuichaveharoñembohetaveharomyenyhẽjey haguakoyvy.

5HandereikuaambaʼéichapaojapovaʼekueNe Reheguakuéra,koʼãespíriturukuéra,cheárape:hakoʼã espírituoikovévarehekatu,emoingechupekuérakaʼirãime haejokohatãchupekuéraoñekondenahápe,haaniogueru ñehundinerembiguáiraʼykuérare,cheTupã;ko'ãva ha'éguimba'evai,haojejapoohundihaguã

6Haanioisãmbyhyhikuáioikovévaespíritu;Ndeañoite ikatúguiremboguatahesekuéraHaanivaʼerãorekopodér umihekojojávaraʼykuérarekoʼágaguivehaopaáraguarã’.

7HaÑandejárañandeJáraheʼiñandéveñañapytĩhagua opavavépe

8Hapeespírituruvicha,Mastêmâ,ouhahe’i:‘Ñandejára, Apohare,toĩijapytepekuéraopytávacherenondépe,ha tohenducheñe’ẽ,hatojapoopamba’eha’étava chupekuéra;oĩramoumívaapytépendojehejáivachéve, ndaikatumoʼãiajapopecherembipotapuʼakayvypóra raʼykuérare;koʼãvaningooñembyaihaoguerahávatape

vaírechehuísiorenondépe,tuichaitereíguiyvypóra raʼykuérarembiapovai’.

9HaHaʼeheʼi:Topytahenondépepeteĩdiezparte,ha toguejynuevepartepekondenasiónrendaguépe’.

10HapeteĩvañandeapytépeHaʼeomandañamboʼehagua Noé-peopaipohãnguéra;Haʼeoikuaáguindoguatamoʼãiha hikuáitekojojápe,ninoñorairõmoʼãihatekojojápe

11Harojapoopaiñeʼẽheʼiháicha:opaumimbaʼevai ivaívaroñapytĩpekondenasiónrendaguépehapeteĩdécima parterohejaikatuhaguáichaoñemoĩhikuáiSatanás renondépekoyvyapeári

12HaromombeʼuNoépeopambaʼeomongueráva chupekuéraimbaʼasykuéra,haaveiumimbaʼe omonguerávachupekuéra,mbaʼéichapaikatuomonguera chupekuérakaʼavokuérakoyvyapeári

13HaNoéohaiopambaʼepeteĩlívroperomboʼe haguéichachupeopaichaguapohãrePéichaumiespíritu añaojejoko(omoñeñanduvai)Noéra'ykuérape

14HaomeʼẽopambaʼeohaivaʼekueSem-pe,itaʼýra ypykuépe;haʼeohayhuetereíguichupeopaitaʼyrakuéraári

15Noéokeitúvaypykuendive,haoñeñotỹchupesérro Lubar-pe,Araratretãme.

16Ojapo950áñohekovépe,diecinuevejubileohados semánahacincoáño[1659aravojave]

17Hahekovépekoyvyapeárihaʼeohasayvypóra raʼykuérapendahaʼéiramoEnoc,petekojojarupi,haʼehaʼe perféktohaguépeEnocrembiaporãoñembosako'iva'ekue omombe'uhaguãñemoñarekuérakoyvyapeári, omombe'uhaguãopamba'eojapova'ekueñemoñareha ñemoñare,árahuísioárapeve

18Andinthethreeandthirtiethjubilee,inthefirstyearin thesecondweek,Pelegtooktohimselfawife,whosename wasLomnathedaughterofSina'ar,andshebarehimason inthefourthyearofthisweek,andhecalledhisnameReu; he’ígui:‘Péinaápeyvypórara’ykuéraoikoiñañávape propósitoañarupiveomopu’ãvoijehepeteĩtávahapeteĩ tórreSinarretãme’.

19OsẽguihikuáiAraratretãguikuarahyresẽgotyoSinar peve;Haʼetiémpopeomopuʼãguihikuáipesiudahape tórre,heʼívo:‘Tereho,jajupiupévarupiveyvágape’.

20Haoñepyrũomopuʼãhikuái,hairundyha arapokõindýpeojapohikuáiladrillotatareheve,haumi ladrillooservichupekuéraitarã,hapeñaiʼũocementahápe chupekuérahaʼeasfaltoosẽvayguasúgui,haumiyykuágui Sinarretãme

21Haomopuʼãhikuái:cuarentaytresáño[1645-1688AM] omopuʼãhikuái;ipukukueha’e203ladrillo,haijyvate (peteĩladrillo)ha’embohapyhapeteĩgui;ijyvateohupyty 5433métroha2palméra,ha(peteĩmurállaipukukuehaʼe vaʼekue)trecemétro(haumiótrotreintamétrogui)

22HaÑandejárañandeTupãheʼiñandéve:Péinaápe, haʼekuérapeteĩtavayguakuéra,ha(péva)oñepyrũojapo hikuái,hakoʼágandojejokomoʼãichupekuérambaʼeve Tereho,jaguejyhañambotavyiñe'ẽ,anihaguãontende ojupeoñe'ẽ,haoñemosarambihikuáitávahatetãnguérape, hapeteĩpropósitondopytamo'ãvéimahendivekuérapeára juiciopeve’.

23HaÑandejáraoguejy,haroguejyhendiverohecha haguapetavaguasuhapetórreyvypóraraʼykuéra omopuʼãvaʼekue.

24Haombotavyiñeʼẽ,hanoñandúivéimahikuáiojupe oñeʼẽva,haupérõndojapovéimahikuáipesiudahapetórre.

25UpévarepeyvytuichakueSinaroñembohéraBabel, Ñandejáraombotavyhaguéreupépeopayvypórara'yñe'ẽ, haupéguioñemosarambihikuáiitávape,peteĩteĩiñe'ẽha hetãme

26HaÑandejáraomondopeteĩyvytuhatãpetórrereheha oityyvyári,hapéinaápeoĩhaAsurhaBabiloniambytépe Sinarretãme,haombohérahikuái‘Oity’

27Peirundyhaarapokõindýpepeteĩhaarýpe[1688AM] oñepyrũvocuatroytreintajubileo-pe,oñemosarambi hikuáiSinarretãgui

28HaCamhaitaʼyrakuéraohopeyvyhaʼeojagarratahápe, haʼeohupytyvaʼekueiparteramosurgotyo

29CanaánohechaLíbanoretãysyryEgiptopeve iporãitereiha,handohóipeyvyiñerénsiapekuarahyreike gotyo(ha'éva)yguasugotyo,haoikoLíbanoretãme, kuarahyresẽhakuarahyreikegotyoJordánrembe'ýguiha yguasurembe'ýgui.

30HaCam,itúva,haiñermanokuéraCúshaMizraimheʼi chupe:‘Reikopeteĩyvyndahaʼéivapendembaʼévape,ha ndoʼáivaʼekueorévesortéorupive.pejapóramoupéicha, peẽhapenera’ykuérape’átaupetetãmeha(peñemaldecita) sediciónrupive;peẽpeñemoĩtagui,hapeñepuʼãrupi hoʼátapeneraʼykuéra,hapeñemosẽtatapiaiteguarã.

31AnipeikoSemrógapeSemhaita'yrakuérapeniko oúkuriiparterupive

32Reñemaldesi,hareñemaldesítaopaNoéraʼykuéraári, pemaldiciónroñeñapytĩhaguérepeteĩjuramentorupivepe huésmarangaturenondépe,haoreruNoérenondépe’ 33Haʼekatunohenduséichupekuéra,haoikoLíbano retãmeHamatguiveEgiptooikepeve,haʼehaitaʼyrakuéra koʼagaitepeve

34HaupévareupeyvyoñembohéraCanaán.

35Jafethaitaʼyrakuéraohoyguasugotyohaoikopeyvy orekóvapeiparte,haMadaiohechapeyguasuretãha ndogustáichupe,haojerurepeteĩ(porción)Cam,Asurha Arpacsad,hembirekoryvy,haoikoMediaretãme, hiʼaguívahembirekoryvyguikoárapeve

36Ha'eombohérahekohahaita'yrakuéraoikoha:Media, itúvaMadairérape

MOAKÃHA11rehegua

1Hatreintaycincojubileo-pe,mbohapyhaarapokõindýpe, peteĩhaáño[1681AM]-pe,Reuomendahembirekorã,ha héra‘Ôrâ,‘Ûrrajy,Kesedra’y,haimembychupepeteĩ mitãkuimba’e,haha’eombohéraSêrôh,koarapokõindýpe séptimoáñokojubileo-pe[1687aravojave]

2HaNoéraʼykuéraoñepyrũoñorairõojuehe,ojejagarra prisionéroramohaojuka,haoñohẽyvypóraruguykoyvy apeári,hahoʼutuguy,haomopuʼãtavaguasuimbaretéva, hamurálla,hatórre,hapeteĩpersóna(oñepyrũ) oñembotuichatetãári,haomopyendarréinoñepyrũ,haoho oñorairõtavayguakuérandive,hatetãtetã,hatavaguasu rehetavaguasurehe,haopavave(oñepyrũ)ojapoivaíva,ha ohupytyarma,haombo’eita’yrakuérapeñorairõ,ha oñepyrũojagarratáva,haovendetembiguáikuimba’eha kuña

3Ha'Ûr,Kesedra'y,omopu'ãpesiuda‘AradelosCaldeos, haombohérahérahaitúvaréraHaojapohikuáita'anga

ñemongu'e,haomomba'eguasuhikuáipeteĩteĩta'ãnga, ta'angañemongu'eojapova'ekueijehegui,haoñepyrũojapo ta'ãngahasimulacraiky'áva,haespírituvaioipytyvõha ombotavy(chupekuéra)ojapohaguãtembiapovaihamba'e ky'a.

4HapepríncipeMastêmâoñehaʼãmbaiteojapohaguaopa koʼãmbaʼe,haomondoambueespíritu,umioñemoĩva ipoguýpe,ojapohaguaopaichaguambaʼevaihaangaipa, haopaichaguatembiapovai,ombyaihaohundihagua,ha oñohẽhaguatuguykoyvyapeári

5UpévarehaʼeombohéraSérôh,Serug,pórkekádauno ojereojapohaguaopaichaguaangaipahahembiapovaikue 6Haokakuaa,haoikoUrdelosCaldeos-pe,hi’aguĩva hembirekosytúvagui,haomomba’eguasuta’angakuéra,ha omendahembirekotreintayseisjubileo-pe,quinto semana-pe,primeraño-pe,[1744AM]hahéraMelca, Kaberrajy,itúvarajyhermano

7HahaʼeimembyNahor,peprimeráñokosemánape,ha haʼeokakuaahaoikoUrdelosCaldeos-pe,haitúva omboʼechupeumiinvestigasiónorekóvaumicaldeo odivinahaaugur,segúnumiseñáloĩvayvágape

8Hapetreintaysietejubileo-pesextasemana-pe,peteĩha arýpe,[1800AM]omendahembirekorã,hahéra‘Ijaska, Nestagcaldeorajy

9HaʼeimembyTrépe,séptimoáñopekosemánape.[1806 aravojave]

10HamburuvichaMastêmâomondocuervohaguyrakuéra ho'uhaguapesemillaoñeñotỹva'ekueupetetãme,ohundi haguãyvy,haomondahaguãyvypórara'ykuéragui hembiapoOaradomboyvehikuáipesemilla-pe,umi cuervooiporavo(upéva)peyvyapeárigui.

11HaupévareombohérachupeTérápórkeumikuervoha umiguyraomboguejychupekuéraimboriahuhahoʼupa iñemoñare.

12Haumiáñooñepyrũijyvyraʼỹ,umiguyrakuérarupi,ha hoʼupahikuáiopayvyramátayvayvyramátagui:tuicha ñehaʼãreheveañoiteikatuosalvamichĩmiopahiʼa yvypeguahiʼárape

13Hakotreintaynuevejubileo-pe,mokõihaarapokõindy peteĩhaarýpe,[1870AM]Taréomendahembirekorã,ha héra‘Edna,‘Abramrajy,itúvareindyrajy’Hako arapokõindýpe[1876AM]imembychupepeteĩ mitãkuimba’e,haha’eombohéraAbram,isytúvaréra rupive;

14Haʼeningoomanómakuriitajýrahyeguasumboyve peteĩmitãkuimbaʼe.

15Hapemitãoñepyrũontendeumijejavyyvypegua opavaveokañyvaʼekuetaʼangaojejapóvarehaikyʼarire,ha itúvaomboʼechupeohaihagua,haorekomokõisemána, [1890AM]haojeseparaitúvagui,anihagua omombaʼeguasuhendiveumitaʼanga

16HaoñepyrũoñemboʼeopambaʼeApoharépeosalva haguachupeyvyporakuéraraʼykuérajejavýgui,haani haguahoʼaipartejejavýpeikyʼahambaʼekyʼarire

17Haoguahẽperaʼỹiraʼỹioñeñotỹhaguapeyvyári,ha opavaveohooñondiveoñangarekohaguaiñemoñareumi kuervore,haAbramohoumiohóvandive,hapemitãhaʼe peteĩmitãkariaʼyorekóvacatorceáño

18Upémarõpeteĩarairyguasuouhoʼuhaguapeñemoñare, haAbramodiparaohuguahẽchupekuéraopytamboyve yvýpe,haosapukáichupekuéraoñemohendamboyve

yvýpehoʼuhaguapeñemoñare,haheʼi:‘Anipeguejy,peju jeypelugárpejuhaguépe’,haojerejeyhikuái.

19Upeárape70véseombojereumiarairyguasurupiʼa,ha umiryguasurupiʼaoĩvaopapeyvyAbránoĩháme, ndoikovéiupépenipeteĩnte.

20Opaumioĩvahendiveopatetãmeohechachupe osapukái,haopaumicuervoojerejey,hahéra oñemomba'eguasuopacaldeoretãme.

21Hakoáñopeouhendápeopaumioñotỹséva,hahaʼe ohohendivekuéraopapevepetiémpooñemitỹhagua,ha oñotỹhikuáiijyvy,haupeáñopeogueruhikuáihiʼupy hetávahógapehaokaruhaokyhyje

22Hapeprimerañoquintosemana-pe[1891AM]Abram ombo’eumiojapóvatembiporuvakakuérapeĝuarã,umi artesanoyvyrágui,haojapohikuáipeteĩmba’yruyvýre, omañávapearadomarcorehe,omoĩhaĝuahi’áripe semilla,hapesemillaho’aupéguipearadoparteári,ha okañyyvýpe,handokyhyjevéimahikuáipecuervo-kuéra 23Hapéichaojapohikuái(mbaʼyru)yvýreopaumiarado ryruári,haoñotỹhaoñotỹopayvy,Abramheʼihaguéicha chupekuéra,handokyhyjevéimahikuáiumiguyrakuéragui

MOAKÃHA12rehegua

1Haojehusextasemánape,séptimoáñope,[1904AM] AbramheʼiitúvaTérpehaheʼi:‘¡CheRu!’ 2Hahaʼeheʼi:‘Péinaápe,cheraʼy’Hahe'i: ‘Mbaʼeichaitepikoroipytyvõhaorepytyvõumitaʼanga remombaʼeguasúvagui, Hamávarenondépepikoreñesũ?

3Ndaipóriningoespírituipypekuéra. Ha'ekuéranikoformaiñe'ẽngúva,haombotavývañane korasõme

Anipemomba'eguasuchupekuéra: 4Pemomba'eguasuTupãyvagapegua, Mávapaomboguejyamaharo’yyvyári Haojapoopamba'ekoyvyapeári, Haomoheñóiopamba’eIñe’ẽrupive, Haopatekoveha’ehovarenondégui

5Mba'érepikopemomba'eguasuumimba'endorekóiva espírituipype?

Ha'ekuéraniko(kuimba'ekuéra)porembiapokue, Hapendejyvaáripeguerahaumíva. Hapeẽndaperekóipytyvõchuguikuéra, Ha'ekuérakatutuichaomotĩumiojapóvape Haombotavyipy'aiteumiomomba'eguasúvape. Anipemombaʼeguasuchupekuéra’

6Itúvahe'ichupe:Cheaikuaaavei,chera'y,mba'épa ajapótapeteĩtetãchemoĩva'ekuéreaservihaguãhenondépe?

7Hahaʼéramochupekuérapeañetegua,chejukátahikuái; hi’ángaojejokóguihesekuéraomomba’eguasuha omomba’eguasuhaĝuachupekuéra.

8Ekirirĩ,cheraʼy,anihaguandejukahikuái’Hako'ãñe'ẽ he'imokõiveijoyke'ýpe,haipochyhendivehaokirirĩ 9Hacuarentajubileo-pe,segundasemana-pe,séptimoañope,[1925AM]Abramomendaijehe,hahéraSarai,itúva rajy,haoikochuguihembireko.

10HaHarán,ijoyke’y,omendahembirekombohapyhaáño mbohapyhaarapokõindýpe,[1928AM]haha’eimemby chupepeteĩmitãkuimba’eséptimoáñokoarapokõindýpe, [1932AM]haombohérachupeLot

11HaiñermánoNahoromendahembirekorã

12HaAbramoikoveajasesentaary,he'isévairundyha arapokõindy,irundyhaary,[1936AM]Abramopu'ã pyhare,haohapyumita'ãngaróga,haohapyopamba'e oĩvaógapehaavavendoikuaái.

13Haopuʼãhikuáipyharekuehaohekaosalvaitupãnguéra tatambytégui

14Haránpyaʼeosalvachupekuéra,péropetatahendy hiʼári,hahaʼeokáipetatápe,haomanoUrdeCaldeope itúvaTérrenondépe,haoñotỹchupehikuáiUrde Caldeope

15UpéiTaréosẽUrdeCaldeo-gui,haʼeitaʼyrakuérandive ohohaguaLíbanohaCanaánretãme,haoikoHaránretãme, haAbránoikoitúvaTaréndiveHaránpedossemána pukukue

16Hasextasemana-pe,quintoaño-pe,[1951AM]Abram oguapypyharepukukuejasypyahujasysiete-peohecha haĝuambyjakuéraka’aruguivepyharevepeve,ohecha haĝuamba’épaha’étapeañorekoumiamarehegua,ha ha’eha’eñooguapyhaomañaaja

17Hapeteĩñeʼẽoikeikorasõmehaheʼi:Opaumi mbyjakuératechaukaha,hajasyhakuarahyrechaukaha oĩmbaiteÑandejárapópeMba’érepikoaheka (chupekuéra)?

18Haʼeoipotáramo,oky,pyharevehakaʼaru; Haoipotáramo,ojoko, Haopambaʼeoĩipópe’ 19Upepyharépeoñembo'ehahe'i: ‘CheTupã,TupãYvatetegua,NdeañoitecheTupã, HaNdehaNesãmbyhycheaiporavo HaNderejapoopamba'e, Haopamba'endeporembiapokue

20Chepeʼaumiespírituañapoguýgui,haʼekuéra ogovernávaumihéntepyʼaiteguive.

Haanicheguerahamombyryndehegui,cheTupã HaemopyendaChehacheñemoñaretapiaiteĝuarã Anihaguajajedesviakoʼágaguivehaopaáraguarã’. 21Hahaʼeheʼi:‘¿AjevýtapaUr,umicaldéope,ohekáva cherova,ikatuhaguáichaajevyhendápekuéra,¿apytáta pikokoʼápekolugárpe?PetapeporãNerenondépe oñakãrapu’ãNerembiguáipópeha’eokumplihaĝua (upéva)haanihaĝuaaguatachekorasõñembotavýpe,che Tupã’.

22Haomohu’ãoñe’ẽhaoñembo’e,hapéinaápe oñemondochupeÑandejárañe’ẽcherupive,he’ívo: ‘Epu’ãnderetãgui,haneirũnguéraguihanderurógagui peteĩtetãmeahechaukátavandéve,hacheajapótandehegui peteĩtetãtuichahahetaitéva’.

23Hacherohovasáta

Haambotuichavétanderéra, Harejehovasátakoyvyapeári

HaNderupiojehovasátaopafamiliayvyarigua, Haahovasátauminderovasávape

Haemaldesiumindemaldesívape

24Cheha'étapeteĩTupãndehandera'y,ndera'yra'yha opaneñemoñarekuérapeguarã,anirekyhyje,ko'ágãguive opageneraciónkoyvyapeáripevecheha'endeJára’.

25HaÑandejáraJehováheʼi:‘Eipeʼaijuruhaijapysa, ikatuhaguáichaohenduhaoñeʼẽijurúpe,peidióma ojekuaaukávape’;opayvypórara'yjurúguioñemboguejy áraguive(Babel)

26Haaipe'aijuru,ijapysahaijuru,haañepyrũañe'ẽ hendiveevréoñe'ẽmeumimba'eojejapóvape.

27Hahaʼeojagarraituvakuérakuatiañeʼẽ,hakoʼãvaojehai evréope,haotranskrivi,haoñepyrũkoʼáguirireostudia,ha aikuaaukachupependaikatúiva(ontende),haostudia umívaumiseisméseokyaja

28Haojehuséptimoáñosextasemana-pe[1953AM] oñe’ẽitúvandivehaomombe’uchupe,osẽtahaHarángui ohohaĝuaCanaánretãmeohechahaohojeyhaĝuahendápe 29HaitúvaTaréheʼichupe;Terehopy'aguapýpe: Tupãopave’ỹvatomoporãnderape

HaÑandejára[(oĩ)nendive,ha]neñangarekoopa mba'evaígui, Eme'ẽndévemborayhu,poriahuverekohamborayhuumi nderechávarenondépe

Haaniavaveyvypóraraʼykuéraoguerekopuʼakanderehe ojapovaihagua; Terehopy'aguapýpe

30Harehecháramopeteĩyvynderesaiporãvareikohaguã, upéicharõepu'ãhacheguerahanerendápehaegueraha nendiveLot-pe,nderyvyHaránra'ýpendera'yteeramo 31HaneermánoNahorohochendiverejujeypeve pyʼaguapýpe,harohonendiveoñondivepa’

MOAKÃHA13rehegua

1UpéiAbramosẽHaránguihaoguerahaSarai,hembireko haLot,iñermánoHaránraʼy,Canaánretãme,haoho AsurpehaohoSiquempehaoikopeteĩyvyramátayvategua ypýpe

2Haohecha,ha,péinaápe,peyvyiporãitereiHamatoike guiveperobleyvatepeve

3HaJehováheʼichupe:‘Ndévehaneñemoñarekuérape ameʼẽtakoyvy’.

4Upépeomopuʼãpeteĩaltár,haupévaárioikuaveʼẽpeteĩ sakrifísioojehapývaÑandejárape,haʼeningoojehechauka vaʼekuechupe.

5UpéguiohopemontáñapeBetelkuarahyreikegotyo haAikuarahyresẽgotyo,haupépeomopu'ãhoga

6Haohechahapéinaápe,peyvytuichahaiporã,haopa mbaʼeokakuaahiʼári-parralhaígohagranada,robleha ilex,haterebintohaaceite,hacédrohacipréshadátil,ha opayvyramátañupegua,haoĩyumiyvytyári.

7HahaʼeohovasaÑandejárapeoguenohẽvaʼekuechupe UrdeCaldeo-gui,haoguerúvachupekotetãme

8Haojehupeprimeraño-pe,peséptimosemana-pe,jasy pyahúpeprimermes-pe,1954AM]omopu’ãpeteĩaltarko yvytyári,haohenóiÑandejáraréra:‘Nde,Tupãopave’ỹva, ha’echeTupã’

9Hahaʼeoikuaveʼẽpealtaráripeteĩsakrifísioojehapýva Ñandejárape,haʼeoĩhaguahendivehaanihaguaoheja chupeoikoveajapukukue.

10Haojeiupéguihaohosurgotyo,haouHebrónpeha Hebrónoñemopuʼãupérõ,haoikoupépemokõiáño,ha oho(upégui)surgotyo,Bealot-pe,haoikoñembyahýiupe tetãme

11UpéiAbramohoEgíptopepeterceráñopesemánape, haoikoEgíptope5áñohembirekooñemomombyry mboyvechugui

12UpetiémpopeoñemopuʼãTanaísoĩvaEgiptope-7áño Hebrónrire

13FaraónojagarrávoSarái,Abramrembireko,Ñandejára ombohasaasyFaraónhahógapetuichamba'evaiSarái, Abramrembirekorupi

14Abramoñemombaʼeguasuetereiovecha,vaka,vúrro, kavaju,kaméllo,tembiguái,tembiguái,haplátahaórogui.

HaLotaveiijoyke'yra'y,ipirapireheta

15UperireFaraónomeʼẽjeySarái,Abramrembireko,ha omondochupeEgiptogui,haohopelugáromopuʼã haguépehogapaiñepyrũme,pealtároĩháme,éstegotyoAi hakuarahyreikegotyoBetel,haohovasaÑandejáraIjárape oguerúvachupepyʼaguapýpe

16Haojehucuarentayunojubileo-pe,mbohapyhaáño peteĩhasemana-pe,[1963AM]ohojeykotendápeha oikuave’ẽhi’áripeteĩsacrificioojehapýva,haohenói Ñandejáraréra,hahe’i:‘Nde,Tupãijyvatevéva,ha’eche Tupãtapiaiteĝuarã’.

17Hairundyhaáñokoarapokõindýpe[1964AM]Lot ojeseparachugui,haLotoikoSodómape,haSodoma kuimbaʼekuéraningopekadóreterei.

18Haombyasychupeikorasõmeijoykeʼyraʼyojesepara haguérechugui;ndoguerekóiguimitã

19UpeáñoLotojeguerahahaguépeprisionéroramo, JehováheʼiAbránpe,Lotojesepararirechugui,cuartoáño kosemánape:‘Emopuʼãnderesapelugárreikohágui,nórte hasurgotyo,hakuarahyreikehaéstegotyo’.

20Opapeyvyrehechávaame'ẽtandévehane ñemoñarekuérapeopaáraguarã,haajapótaneñemoñare yguasuyvyku'íicha.

21Epu'ã,eguata(yvyrupi)ipukukuehaipypukukue,ha ehechaopamba'e;ameʼẽtaguineñemoñarekuérape’ AbramohoHebrónpehaopytaupépe.

22KoáñopeouQuedorlaómer,rréideElam,haAmrafel, rréideSinar,haArioc,rréideSelasar,harréideTérgal, rréidetetãnguéra,haojukarréideGomorrape,haperréi deSodomaokañy,hahetahoʼaerídarupiveSidimñúme, MarSaldorembeʼýpe

23HaʼekuéraoguerahaprisionéroramoSodoma,Adánha Zeboímpe,haoguerahaaveiLótpe,Abránermánoraʼy,ha entéroimbaʼekuéra,haohoDangotyo

24HapeteĩokañývaouhaomombeʼuAbránpeiñermáno raʼyojeguerahahagueprisionéroramoha(Abram)oarma haguehembiguáikuérape

25rehegua....Abram-peguarã,haiñemoñarekuérape guarã,peteĩdécimayvayvatenondeguáguiÑandejárape guarã,haÑandejárao’ordenapeteĩordenanzaramotapiaite guarãomeʼẽhaguahikuáiumisaserdóteoservívape henondépe,haʼekuéraoguerekohaguatapiaiteguarã

26Hakoléipendaipórilímiteára;Ha’eo’ordenahaguére generaciones-peĝuarãtapiaiteĝuarãome’ẽhaĝua Ñandejárapediezmoopamba’égui,semillahavínoha aséitehavakahaovechakuéragui

27Haomeʼẽ(upéva)Isaserdótekuérapeokaruhahoyʼu haguavyʼápehenondépe

28UpémarõperréideSodomaouhendápehaoñesũ henondépehaheʼi:‘OreRuvichaAbrán,emeʼẽoréveumi álmaresalvavaʼekue,pérotoikonembaʼeumimbaʼe rembipota’.

29HaAbramheʼichupe:‘AmopuʼãchepoÑandejára Ijyvatevévape,anihaguaajagarrambaʼevenembaʼéva,ani haguaere:‘AmbopirapirehetaAbránpe’.salvoumi mitãrusuho’uva’ekueañoite,haumikuimba’eohova’ekue

chendiveporción-Aner,EscholhaMamreKoʼãva ojagarrátaiparte’.

MOAKÃHA14rehegua

1Koʼãmbaʼerire,cuartoáñokosemánape,pejasypyahu tercerméspe,JehováheʼiAbránpeiképe,haheʼi:‘Abram, anirekyhyje;Cheningonedefendedor,hatuichaitereítane recompensa’

2Hahaʼeheʼi:‘CheRuvicha,Ñandejára,mbaʼépa remeʼẽtachéve,pórkeahakoʼáguiimembyʼỹre,haMaseq raʼy,cherembiguáiraʼy,haʼehínapeDammasekEliezer: haʼeoikótacheheredero,hachéveneremeʼẽi mbaʼeveichaguañemoñare’

3Haheʼichupe:‘Ko(kuimbaʼe)ndahaʼemoʼãineheredero, sínopeteĩosẽtavanderyepýgui;haʼétaneheredero’.

4Haoguenohẽchupetetãambuére,haheʼichupe:‘Emaña yvágagotyohaeipapaumimbyjaikatúramoreipapa’

5Haʼeomañayvágagotyohaohechaumiestrélla.HaHaʼe heʼichupe:‘Upéichaoikótaneñemoñare’

6Hahaeojeroviaandejrare,haojeipapachupetekojojaha

7HaHaʼeheʼichupe:‘ChehínaJehovándeguenohẽ vaʼekueUrdelosCaldeosgui,ameʼẽhaguandéveumi Cananeoretãreguerekohaguaopaáraguarã;hachehaʼéta Tupãndéveguarãhaneñemoñarekuérapeguarã’.

8Hahaʼeheʼi:‘CheRuvicha,Ñandejára,¿mbaʼéichapiko aikuaátaahupytytaha(upéva)?’

9HaHaʼeheʼichupe:‘Eguerahachévepeteĩvaquillatres áño,hapeteĩkavaratresáño,hapeteĩovechatresáño,ha peteĩtortugahapeteĩpaloma’ 10Haʼeojagarrapaitekoʼãmbaʼepemesmbytérupiha oikoperobledeMamrépe,opytávaHebrónypýpe

11Haomopuʼãupépepeteĩaltar,haosakrifikaopakoʼãva; haoñohẽhuguyaltarári,haombojaʼochupekuérambytépe, haomoĩchupekuéraojuehe;hakatuumiguyraomboja'o ha'e

12Umiguyraoguejyumipedazoári,haAbramomosẽ chupekuéra,handohejáiumiguyraopokohesekuéra

13Haojehu,kuarahyoikerire,peteĩvyʼapavẽhoʼaAbrán ári,hapéina!peteĩñemondýituichapytũmbyho’ahi’ári, haoje’eAbrán-pe:‘Eikuaaporãneñemoñareha’étaha extranjeropeteĩtetãme(ha’éva)ndaha’éivaimba’éva,ha oguerútachupekuératembiguáiramo,haombohasaasy chupekuéracuatrocientosáño

14Haaveipetetãhaʼekuéraoĩtavatembiguáiramoche ahusgáta,hauperireosẽtahikuáiupéguihetambaʼereheve. 15Harehótapyʼaguapýpenderukuérarendápe,ha reñeñotỹtaitujaporãrire.

16Hakatuirundyhageneración-peojevýtahikuáikoʼápe; Umiamorréorembiapovaikueneʼĩragueterihenyhẽ’

17Haopuʼãokehágui,haopuʼã,hakuarahyoike;haoiko tatatĩ,hapéinaápe!peteĩhornookáipa,haohasapeteĩ tatarendyumipedazoapytépe

18UpeárapeJehováojapopeteĩkompromísoAbránndive, haheʼi:‘Ameʼẽtaneñemoñarekuérapekoyvy,perrío Egiptoguiveperríoguasupeve,perríoÉufrates,umi cenita,umicenita,umicadmonita,perezita,harefaín, facoréo,hevéo,amorréo,cananeohagiragésa,haumi jebuseo-kuéra

19Ohasávopeára,Abramoikuave'ẽpehẽngue,guyra,hi'a ñekuave'ẽ,mba'ekuave'ẽmba'yru,hatataho'upa chupekuéra

20HaupeáraperojapopeteĩkonvénioAbramndive, rojapohaguéichakonvénioNoéndivekojasýpe;haAbram ombopyahupearetehaordenanzaijupeguarãtapiaite guarã

21Abramovy'ahaoikuaaukahembirekoSaráipeopako'ã mba'ehahaʼeogueroviaoguerekótahañemoñare,hakatu haʼenomeʼẽi

22UpémarõSaraioñemoñeʼẽiménaAbránpehaheʼi chupe:‘EikeAgarrendápe,cherembiguáiegipcio 23AbránohenduhembirekoSaraihaheʼichupe:‘Ejapo upéicha’UpéiSaraiojagarraAgar,hembiguáiEgiptogua, haome'ẽchupeAbrán,iménape,hembirekorã

24Haoikehendápe,hahaʼehyeguasuhaimembychupe peteĩmitãkuimbaʼe,haombohéraIsmael,poteĩáñoko arapokõindýpe[1965AM];hakóvahaʼekuriaryochentay seisAbramrekovépe.

MOAKÃHA15rehegua

1Haquintoáñoirundyhaarapokõindykojubileo-pe,[1979 AM]mbohapyhajasy,jasymbytépe,Abram ogueromandu’aareteumiyvayvaypykueñemono’õgui.

2Haoikuaveʼẽofréndapyahualtarári,umiyvayva tenondegua,Ñandejárapeguarã,peteĩvaquilla,peteĩkavara hapeteĩovechaaltarárisakrifísioojehapývaÑandejárape guarãhi'añekuave'ẽhamba'ekuave'ẽryruha'eoikuave'ẽ altaráriinsiénsoreheve

3HaJehováojechaukaAbránpehaheʼichupe:‘Chehína TupãIpuʼakapáva;ejeguerohorycherenondépehaeiko perfecto

4HaajapótaChekompromísoChehanendive,ha rombohetavéta’

5Abramoñesũhovaári,haÑandejáraoñe'ẽhendiveha he'i.

6‘Péinaápecheordenanzaoĩnendive, Handeha'étahetatetãru

7NdaiporimoʼãvéimaaveineréraAbrán. Handerérakatuko'ágãguive,opaáraguarã,Abrahán Chenikorojapohetatetãru

8Hacherombotuichaitereíta, Hacheajapótandeheguitetãnguéra, Hamburuvichaguasukuéraosẽtandehegui

9HaamoĩtaChekonvénioChehanendive,hane ñemoñarenderiregua,iñemoñarekuérapukukue,peteĩ ñeʼẽmeʼẽopaveʼỹvapeguarã,ikatuhaguáichachehaʼe peteĩTupãndéveguarã,haneñemoñarenderireguápe guarã

10<Haame'ẽtandévehaneñemoñarekuérape>peyvy reikohaguépe,Canaánretã,reguerekohaguãopaáraguarã, hacheha'étaIjára'

11HaJehováheʼiAbrahánpe:‘Handekatu,ekumpliche kompromíso,ndehaneñemoñare,hapeñesirkunsidakáda kuimbaʼependeapytépe,hapesirkunsidapendepire,ha upévahaʼétapeteĩkompromísoopaveʼỹvachehanendive’.

12Pemitãpeochodíapepeñesirkunsidavaʼerã,káda kuimbaʼependeñemoñarepukukuejaveve,pemitãonase vaʼekueógapetérãpejoguavaʼekueplátapeoimeraẽ

extranhérogui,pehupytyvaʼekuendahaʼéivapene ñemoñare.

13Peheñóivanderógapekatueteoñesirkunsidáta,haumi rejoguavaʼekuevirureheveoñesirkunsidáta,hache konvéniooĩtapenderetepýpepeteĩordenanzaopaveʼỹvape guarã

14Hapekuimbaʼenoñesirkunsidáivahanoñesirkunsidái vaʼekuepeóchodíape,peálmaoñeikytĩtaipuévlogui, pórkehaʼeomboykechekompromíso’

15HaÑandejáraheʼiAbrahánpe:‘NerembirekoSaraikatu noñembohéramoʼãvéimaSarai,sínohéraSara’

16Cheavendesítachupehaameʼẽtandévepeteĩ mitãkuimbaʼe,haavendesítachupe,haoikótachuguipeteĩ tetã,haosẽtachuguiumirréitetãnguéra’

17UpéiAbrahánoñesũhovaári,ovyʼahaheʼiikorasõme: ‘¿Oheñótapapeteĩmitãkuimbaʼeorekóvacienáño,ha imembýtapaSara,orekóvanoventaáño?”

18HaAbrahánheʼiÑandejárape:‘¡OikóramoIsmael oikovenerenondépe!’.

19HaÑandejáraheʼi:‘Heẽ,haSaraaveiimembypeteĩ taʼýra,harembohérataIsaac,haamoĩtahendiveche kompromíso,peteĩkompromísoopaveʼỹvaha iñemoñarekuérapeguarã

20HaIsmaelrehenduavei,hapéinaápeahovasátachupe, haambotuichátachupe,haambohetaitereítachupe,hahaʼe imembydocemburuvicha,haajapótachuguipeteĩtetã tuicháva

21PéroamoĩtachekompromísoIsaacndive,Sara imembytavandéve,koʼãdíape,peáñooúvape’

22Haʼeohejaoñeʼẽhendive,haÑandejáraoho Abrahángui.

23UpéiAbrahánojapoTupãheʼihaguéichachupe,ha ojagarraitaʼýraIsmaélpe,haopaumionasevaʼekue hógape,haojoguavaʼekueipirapirereheve,kádakuimbaʼe hógape,haocirkunsidahoʼoipirehũgui

24UpeárapevoiAbrahánoñesirkunsida,haenterove kuimbaʼehogapegua,<haumionasevaʼekuehógape>,ha enteroveumiojoguavaʼekueplátapepeextranhéro raʼykuéragui,oñesirkunsidahendive

25Koléihaʼeopañemoñarekuérapeguarãtapiaiteguarã, handaipórioñesirkunsidaumiára,hanipeteĩáraojeheja reiumiochoáraapytégui;ha’éguipeteĩordenanzaeterna, oñeordenávahaojehaívaumitablayvagapeguaári.

26Haopavaveonasevaʼekue,hoʼonoñesirkunsidái vaʼekuepeochodíape,ndahaʼéiumikompromíso ÑandejáraojapovaʼekueAbrahánndive,sínoumiraʼy oñehundívapenindaipóri,hi’arive,mba’eveichagua techaukahaheseha’ehaÑandejáramba’e,hakatu(oĩ destinado)oñehundihaojejukahaĝuayvýgui,ha oñemopotĩhaĝuayvýgui,ha’eomboykéguiÑandejára ñandeTupãñe’ẽme’ẽ

27Opaumiángeloĩvahaopaumiángeldesantificación ojejapohaguérepéichaojejapoáraguive,haumiángel oĩvahaumiángeldesantificaciónrenondépeHa’e omomarangatuIsrael-pe,ha’ekuéraoĩhaĝuaHendiveha hi’ángelmarangatukuérandive

28HaemandaIsraelraʼykuérapehatojapohikuáiko konvéniotechaukahaiñemoñarekuérapeguarãpeteĩ ordenanzaopaveʼỹvaicha,hanoñemosẽmoʼãichupekuéra upetetãgui.

29Petembiapoukapyoñeordenapeteĩkonvéniorã, haʼekuéraojapohaguaupévaopaáraguarãopaIsraelgua apytépe

30Ismaelhaitaʼyrakuéra,ijoykeʼykuérahaEsaúpeguarã, ÑandejárandojapóioñembojaHendápe,handoiporavói chupekuérahaʼéguiAbrahánraʼy,oikuaáguichupekuéra, sínooiporavoIsraelhaʼehaguaitavayguakuéra

31HaHaʼeomomarangatu,haombyatyopayvypóraraʼy apytégui;oĩguihetatetãhahetatavayguakuéra,haopavave haʼeImbaʼe,haopambaʼeáriomoĩespíritukuérape autorida-peoguerahahaguachupekuéramombyryChugui 32HakatuIsraelárinomoĩrimbaʼeveichaguaángelni espíritu,Haʼeañoitehaʼéguiimburuvichakuéra,hahaʼe oñongatútachupekuérahaojerurétachupekuéraIángelha Ijespíritupópe,haopaipuʼakapópeikatuhaguáicha oñongatuchupekuérahaohovasachupekuéra,hahaʼekuéra haʼehaguaimbaʼehaHaʼehaʼehaguaimbaʼekoʼágaguive tapiaiteguarã

33HakoʼágaaikuaaukandéveIsraelraʼykuéra noñongatumoʼãihaañetekoordenanza-pe,ha nosirkunsidamoʼãihaitaʼyrakuérapeopakoléiheʼiháicha; ho'ópeiñesirkunsida-peomboykétaguihikuáikoita'ýra ñemoñare,haopavaveha'ekuéra,Beliarra'y,ohejáta ita'yrakuérapenoñesirkunsidáiheñóihaguéicha

34HaoútatuichapochyÑandejáraguiIsrael ñemoñarekuérareheohejáguihikuáiikonvéniohaojere iñeʼẽgui,haombopochyhaojahéi,ndojapóirupihikuáiko léiordenanza;haʼekuéraotratahaguéregentil-kuéraicha ipehẽnguekuérape,ikatuhaguáichaojepeʼaha oñemomombyrývochupekuéraupetetãguiHa ndaiporimoʼãvéimaperdónniperdónchupekuéra[oĩhagua perdónhaperdón]opaangaipakojavyopaveʼỹvare

MOAKÃHA16rehegua

1HajasypyahúpeirundyjasyrojechaukaAbrahánpe, Mamreroble-pe,haroñeʼẽhendive,haroikuaaukachupe hembirekoSaraomeʼẽtahachupepeteĩtaʼýra

2HaSaraopuka,ohendúguiroñeʼẽhaguekoʼãmbaʼe Abrahánndive,haroñemoñeʼẽchupe,haokyhyjehaonega opukahagueumiñeʼẽre

3Haromombeʼuchupeitaʼýraréra,héraoñeordenaha ojehaiháichaumitávlayvagapeguápe(heʼiséva)Isaac, 4Ha(upéva)rojujeývohendápepeteĩaravópe,haʼe hyeguasuvaʼerãmoʼãpeteĩmitãkuimbaʼe

5HakojasýpeÑandejáraojapohuísiokuéraSodoma, Gomorra,haZeboim,haopaJordánretãre,haohapy chupekuératatahaazufrereheve,haohundichupekuéra koʼágapeve,jepe[lo]amombeʼuhaguéichandéveopa hembiapokue,haʼekuéraiñañahapekadoritereiha,ha haʼekuéraoñemongyʼahahaoñañuahetekuérape,ha hembiapokuemba’eky’aoĩvakoyvyapeári.

6Ha,upéichaavei,Tupãohusgátaumitendaojapo haguépehikuáisodomita-kuéraikyʼaháicha,Sodoma huísioicha

7HakatuLot-perosalva;Tupãimandu'águiAbrahánrehe, haomondochupepeñehundimbytégui.

8Hahaʼehaitajýrakuéraojapoangaipakoyvyapeári, ndoikóivaʼekuekoyvyapeáriAdánáraguiveitiempo peve;pekuimba'eoñenoguiitajýrakuérandive.

9Ha,péinaápe,oñemandahaojegravávaopa iñemoñarekuérare,umitávlayvagapeguaári,oipeʼahagua chupekuérahaoipeʼahaguachupekuéra,haojejapohagua huísiohiʼarikuéraSodomahuísioicha,haanihaguaoheja mbaʼeveichaguakuimbaʼeraʼykoyvyapeárioñekondena hagua

10HakomespeAbrahánovaHebrónguihaohooiko CadéshaSúrmbytépeGeraryvytykuérape.

11Hapequintomesmbytérupiohoupéguihaoikope YkuaJuramento-pe

12HasextomesmbytépeÑandejáraovisitaSarahaojapo heseheʼihaguéichahahaʼehyeguasu

13Haimembypeteĩmitãkuimbaʼepetercerméspe,hape mésmbytérupi,petiémpoÑandejáraoñeʼẽhaguépe Abrahánpe,peareteojejapohápeumiyvayvaypykue ypykue,Isaaconase.

14UpéiAbrahánosirkunsidaitaʼýrapepeochodíape,haʼe hínapeprimerooñesirkunsidavaʼekuepekompromíso ojejapoháichaopaáraguarã.

15HasextoáñoirundyhaarapokõindýperoĝuahẽAbrahán rendápe,peYkuaJuramento-pe,harojechaukachupe[ro’e haguéichaSara-perojevytahahendápe,haha’ehyeguasúta kuripeteĩmitãkuimba’e

16Harojevymessietehápe,harojuhuSarahyeguasuore renondépe]harohovasachupe,haroikuaaukachupeopa mbaʼeojedecretavaʼekuehese,anihaguaomanoimemby peveseistaʼýra,haohecha(upéva)omanomboyve;Isaac rupiveoñembohérahaiñemoñare.

17Ha(opaitaʼyrakuérañemoñarehaʼehaguagentil-kuéra, haojeipapagentil-kuérandive;hakatuIsaacraʼykuéragui peteĩoikótapeteĩñemoñareimarangatúva,ha ndojepapamoʼãigentil-kuéraapytépe

18OikótaguichuguipeYvateteguapehẽngue,haopa iñemoñarehoʼámaTupãmbaʼépe,haʼehaguaÑandejárape guarãpeteĩtavayguakuéra(Imbaʼe)opatetãnguéraáriha oikohaguachuguipeteĩrréinohasacerdotehapeteĩtetã marangatu.

19UperirerohoharomombeʼuSarapeopambaʼe romombeʼuvaʼekuechupe,hamokõivévaovyʼaiterei 20HaomopuʼãupépepeteĩaltarÑandejáraomosãsóva chupe,haombovyʼavaʼekuechupepetetãhaʼe oikohaguépe,haogueromanduʼapeteĩaretevyʼarãko jasýpesietedía,pealtarhaʼeomopuʼãvaʼekueypýpepe Juramentoykuápe

21Kofiéstapehaʼeomopuʼãkáhaijupeguarãha isiervokuérapeguarã,hahaʼehínapeprimeroiteofesteha vaʼekuepefiéstadetavernákulokoyvyapeári

22Koʼãsietedíaaja,kádadíaoguerualtárpepeteĩofrénda ojehapývaÑandejárapeguarã,mokõitóro,mokõiovecha mácho,sieteovecha,peteĩkavarakavara,oñekuaveʼẽ haguapekádore,ikatuhaguáichaoperdonaijeheha iñemoñarekuérare.

23Oñemeʼẽtaavei7ovechamácho,7kavararaʼy,7 ovechahasietekavara,haofréndayvahaofréndade vevídahaohapypaiteikyrakuealtarári,peteĩofrénda ojeporavóvaÑandejárapehyakuãporãvahyakuãasýva 24Pyharevehaka'aruohapyumimba'ehyakuãasýva, insiénsohagalbano,ryru,nardo,mirra,especiahaaoopa ko’ãsieteoikuave’ẽ,oñemboja’o,oñembojehe’aoñondive peteĩcha(ha)ipotĩ.

25Haʼeojapokoaretesietedíaaja,haovyʼaipyʼaiteguive haángaguive,haʼehaentéroumioĩvahógape,handaipóri extranhérohendive,nipeteĩnoñesirkunsidáiva

26HahaʼeohovasaIjapoharépeomoheñóivaʼekuechupe iñemoñarekuérape,haʼeojapohaguérechupeovyʼa porãháicha;Haʼeoikuaáguihaohechakuaáguiosẽtaha chuguipetekojojakaʼavoumiñemoñareopaveʼỹvape guarã,hachuguipeteĩñemoñaremarangatu,ikatu haguáichahaʼepeojapovaʼekuéichaopambaʼe

27Hahaʼeohovasahaovyʼa,haombohérakoarete Ñandejáraarete,peteĩvyʼaoguerohorývaÑandejára Ijyvatevévape

28Harohovasachupetapiaiteĝuarã,haopa iñemoñarekuérahapykuériopañemoñareyvyapeári, ogueromanduʼáguikoareteitiempope,umitavlílla yvagapeguatestimonioheʼiháicha.

29Upévareoñeordenaumitávlayvagapeguápeoñeʼẽva Israelrehe,ogueromanduʼahaguahikuáitavernákuloarete sietedíavyʼápe,pemessietehápe,oguerohoryva Ñandejárarenondépe-peteĩléiopaáraguarã iñemoñarekuérapukukuekádaáño

30Hapévapendaipórilímiteára;oñeordenaguitapiaite Israelreheguápeogueromandu'ahaguãhikuáihaoiko haguãkáhape,haomoĩhaguãiñakãáricorona,haoipyhy haguãyvyrarakãhoguehasauce.

31HaAbrahánojagarraumipalmérarakãhaumi yvyramátaiporãvahiʼa,hakádadíaojerepealtárhakãre7 vésealdíapyhareve,haʼeomombaʼeguasuhaomeʼẽ aguyjeItupãmeopambaʼérevyʼápe

MOAKÃHA17rehegua

1Hapeprimeráñoquintosemana-peIsaacodesteteko jubileo-pe,[1982AM]haAbrahánojapopeteĩkaruguasu tercermes-pe,peáraita’ýraIsaacojedestetehague 2Ismael,Agarra'y,egipcio,oĩhendaguépeitúvaAbrahán renondépe,haAbrahánovy'ahaohovasaÑandejárape ohechávoita'ýrapehanomanóiimemby'ỹre

3HaimanduʼaumiñeʼẽheʼivaʼekuérechupeupeáraLot ojeihaguépechugui,haovyʼaÑandejáraomeʼẽguichupe ñemoñarekoyvyapeáriohupytyhaguakoyvy,hahaʼe ohovasaopaijurureheveopambaʼeApohare

4SaraohechaIsmaeloñembosaráihaojeroky,haAbrahán ovyʼaiterei,haoenvidiaIsmaelhaheʼiAbrahánpe:‘Emosẽ kotembiguáihaitaʼýrapepórkekotembiguáiraʼy ndoikomoʼãiherederocheraʼyIsaacndive’.

5HaAbrahánpeivaietereipembaʼe,hembiguáihaitaʼýra káusare,haʼeomosẽchupekuérachuguikuéra.

6HaÑandejáraheʼiAbrahánpe:‘Anireñeñanduvainde resarenondépe,pemitãhapetembiguáikáusareopa mba’eSarahe’iva’ekuépendéve,ehenduiñe’ẽhaejapo (upéva);Isaacrupiveoñembohératanderérahane ñemoñare

7Pérokotembiguáiraʼykatuajapótachuguipeteĩtetã tuicháva,pórkehaʼeningoneñemoñare’

8UpémarõAbrahánopuʼãpyharevepyte,haogueraha mbujapehapeteĩyryru,omoĩAgarhapemitãakãáriha omondochupe

9HaohoojereBeersebadesiértope,hapeyoĩvape mbaʼyrúpeopa,hapemitãijyʼuhéi,handaikatúioho,ha hoʼa

10Isyoguerahachupehaoitychupepeteĩolivomáta guýpe,haohooguapychupehenondépe,peteĩarcoryru mombyryhaʼeheʼígui:‘Aniahechachemembyomanoha’, haoguapyajahasẽ.

11HapeteĩÑandejáraánhel,peteĩvaumiimarangatúva apytégui,heʼichupe:‘¿Mbaʼérepikorepukavy,Agar? Epu'ãejagarrapemitã,haejagarrachupendepópe;Tupã ohendúguineñe'ẽhaohechapemitãme’.

12Haʼeoipeʼahesa,haohechapeteĩykua,haoho omyenyhẽýguihymba,haomeʼẽimembyhoyʼuhagua,ha opuʼãohoParandesiértogotyo

13Pemitãokakuaahaoikochuguiarquero,haÑandejára oĩhendive,haisyomendachupepeteĩhembirekoEgipto rajykuéraapytégui

14Ha'eimembypeteĩmitãkuimba'ehaha'eombohéra Nebaiot.haʼeheʼígui:‘Ñandejáraoĩcheykéreahenóirõ guarechupe’

15Haojehupesietehasemana-pe,peprimeraño-pe,[2003 AM]peprimermes-pekojubileo-pe,12komes-pe,oĩñe’ẽ yvágapeAbrahánrehegua,ha’eijeroviahaopamba’e he’iva’ekuépechupe,haohayhuhaÑandejárape,haopa jehasa’asýpeha’eijeroviaha.

16HapeprínsipeMastêmâouhaheʼiÑandejára renondépe:‘Péinaápe,AbrahánohayhuitaʼýraIsaacpe,ha ovyʼaheseopambaʼégui;ejerurechupetoikuave'ẽchupe mymbahapyramoaltarári,haRehechátaojapótapako tembiapoukapy,haReikuaátaha'ejeroviahaopamba'e rehereñeha'ãvape.

17HaandejraoikuaaAbrahánijeroviahaopaijehasaasype; Haʼeoñehaʼãguichupehetãrupihañembyahýireheve,ha oñehaʼãhaguérechupemburuvichakuérambaʼerepyreheve, haoñehaʼãjeýguichupehembirekorupive,ojepeʼárõguare chupe(hegui),haoñesirkunsidarupi;haoha'ãkurichupe IsmaelhaAgar,hembiguáikuñarupive,omondoramo guarechupekuéra

18HaopambaʼeHaʼeoñehaʼãhaguépechupe,ojejuhu chupeijeroviaha,hahiʼánganoñehaʼãiipasiénsia,ha naimbeʼúiojapohagua;haʼeijeroviahahaohayhúva Ñandejárape

MOAKÃHA18rehegua

1Ñandejáraheʼichupe:‘Abrahán,Abrahán’.hahe'i:Péina ápe,(ko'ápe)aime”

2Hahaʼeheʼi:“Eguerahanderaʼyrehayhuetévape,(jepe) Isaac,haterehopeyvyyvategotyo,haeikuaveʼẽchupe peteĩvaumimontáñapecheahechaukátavandéve’

3Ko'ẽmbotávoopu'ãhaoityvúrro,haoguerahahendive mokõimitãrusuhaita'ýraIsaac,oikytĩyvyramymbahapy rehegua,haohoupetendápembohapyhaárape,haohecha mombyryguive

4Haoguahẽpeteĩykuápe,haheʼiimitãrusúpe:‘Pepyta koʼápepevúrrondive,hachehapemitãkariaʼyrohóta (upépe),haromombaʼeguasurirerojujeýtapenerendápe’ 5Upéiojagarrapeofréndaojehapývayvyrahaomoĩ itaʼýraIsaacári,haojagarraipópetatahakyse,ha mokõivévaohooñondiveupelugárpe.

6Isaacheʼiitúvape:‘CheRu’haheʼi:‘Koʼápeaime,che raʼy’Hahe'ichupe:‘Péinapetata,kysehayvyra;hakatu moõpikooĩpeovechaojehapyhaguã,cheru?’.

7Haheʼi:‘Ñandejáraomeʼẽtapeteĩovechaojehapyhagua, cheraʼy’.HaoñembojaTupãyvytyrendaguépe.

8Haomopuʼãpeteĩaltar,haomoĩpeyvyrapealtarári,ha ojokuaitaʼýraIsaacpe,haomoĩchupepeyvyraoĩvape altarári,haoipysoipoojagarrahaguapekyseojukahagua itaʼýraIsaacpe

9Haañembo’yhenondépe,hapepríncipeMastêmâ renondépe,haÑandejárahe’i:‘Anierechupeomoĩipope mitãkaria’ýre,niojapohaĝuahesemba’eve,ahechaukágui okyhyjehaÑandejáragui’

10Haahenóichupeyvágaguivehahaʼechupe:‘Abrahán, Abrahán’haokyhyjetereihahe’i:‘Péinaápe,(ko’ápe) aime’.

11Hahaʼechupe:‘Aniremoĩndepopemitãkariaʼyári,ha anirejapombaʼevehese;koʼágaahechaukarekyhyjeha Ñandejáragui,haneremboykéicheheguinderaʼy,nderaʼy ypykue’

12HapepríncipeMastêmâoñemotĩ;haAbrahánohupi hesahaomaña,hapéinaápeojejagarrapeteĩovecha máchohatĩgui,Abrahánohoojagarrapeovechamácho haoikuaveʼẽofréndaojehapývaitaʼýrarendaguépe

13HaAbrahánohenóiupelugárpe‘Ñandejáraohecha’,ha upévareojeʼepesérroJehováohechavaʼekuépe:upéva hínapesérroSión

14HaandejraohenóiAbrahánpehérapemokõihajey yvágagui,haʼerohechaukajaveroñeʼẽhaguachupe Ñandejárarérape

15Hahaʼeheʼi:‘Chevoiahura,heʼiJehová:‘Rejapo haguérekombaʼe,haneremboykéicheheguinderaʼy,nde raʼyrehayhuetévape,rohovasahaguarohovasahagua,Ha ambohetavévoambohetavétaneñemoñare’.Yvága mbyjakuéraicha,Hayvyku'iyguasurembe'ýpeguáichaHa neñemoñareohupytýtaiñenemigokuératávakuéra

16Haneñemoñarerupiojehovasátaopatetãnguérayvy arigua;RehenduhaguéreCheñe’ẽ,Haahechauka opavavépendejeroviahachéveopamba’eha’eva’ekuépe ndéve:Terehopy’aguapýpe’.

17HaAbrahamohoimitãvarendápe,haopu’ãhikuáiha ohooñondiveBeerseba-pe,haAbraham[2010AM]oiko peYkuaJuramentoykére.

18Hahaʼeogueromanduʼakoaretekádaáño,sietedía vyʼápe,haombohéraÑandejáraaretesegúnumisietedía ohohaoujeypyʼaguapýpe.

19Haupéichaoñeordenahaojehaiumitávla yvagapeguápeIsraelhaiñemoñarekuérareogueromanduʼa haguahikuáikoaretesietedíapevyʼaaretereheve.

MOAKÃHA19rehegua

1Hapeprimeráñopeprimerasemánape,cuarentaydos úbileope,AbrahánoujeyhaoikoHebrónrovái,upévahína Kiriat-Arba,dossemána.

2HapeprimeráñopetercersemánapekoJubileope,Sara oikoveaja,haomanoHebrónpe

3HaAbrahánohooñembyasyhesehaoñotỹchupe,ha roñehaʼãchupe[rohecha]ipasiénsiapaijespírituha ndopochýipaijuruñeʼẽre;haojejuhuchupeipasiénsiako mbaʼépe,handojepyʼapýichupe

4HaʼeningoipasiénsiarupioñemongetaHetraʼykuérandi, omeʼẽhaguachupepeteĩlugároñeñotỹhaguaumi omanóvape

5HaÑandejáraomeʼẽchupeimbaʼeporãopavave ohechávachupe,hahaʼeojerurepyʼaporãmeHet raʼykuérape,haomeʼẽchupehikuáipeyvypeyvykua dobleoĩvaMamrérovái,haʼévaHebrón,cuatrocientos plátapehẽnguére.

6Ha'ekuéraojerureasychupehe'ívo:Rome'ẽtandéve mba'eve'ỹrehakatundoipe’amo’ãiipóguimba’eve’ỹre, ome’ẽguiupetendarepy,pepirapirehenyhẽva,haoñesũ mokõijeyhenondépe,hapévarireoñotỹomanóvapepe itakuadoble-pe

7Saraoikoveajacienveintisieteáño,upévaheʼisedos jubileo,cuatrosemánahaunáño

8Kóvahaʼehínapediezmopruévaojehusgahague Abrahánpe,haojejuhuchupeifiélhaipasiénsiaha ijespíritupe

9Handeʼírinipeteĩñeʼẽperumoroĩvareupetetãme mbaʼéichapaÑandejáraheʼiomeʼẽtahachupeha iñemoñarekuérapehapykuéri,haojerureasypeteĩlugár upépeoñeñotỹhaguaomanóvape;ojejuhúguichupe jeroviaha,haojehaiumitabloyvagapeguápeTupã angirũramo

10Hairundyhaarýpeomendaita'ýraIsaac-peguarãha héraRebeca[2020AM][Betuelrajy,Nahorra'y,Abrahán ryvy]LabánreindyhaBetuelrajy;Betuelha'eMelcara'y, ha'évaNahorrembireko,Abrahamryvy.

11UpéiAbrahánhembirekombohapyha,héravaCetura, hembiguáihogapýpeguarajykuéraapytépe,Agar omanóguiSaramboyve.Ha'eimembyseisita'ýra:Zimram, Jocsán,Medán,Madián,IsbachaSúa,mokõiarapokõindy pukukue

12Sextasemánape,mokõihaáñope,Rebecaimemby Isaácpemokõiitaʼýra,JacobhaEsaú

13Ha[2046AM]Jacobha’epeteĩkuimba’eipiro’ývaha hekojojáva,haEsaúkatuipy’ahatã,kuimba’eñu,ha iñakãrague,haJacoboikotendáre

14Haumimitãrusuokakuaa,haJacoboaprendeohai;ha katuEsaúnoaprendei,haʼenikopeteĩkuimbaʼeñuha okaruha,haoaprendeñorairõ,haopahembiapokuéra ipohýi

15AbrahánohayhuJacóbpe,IsaackatuohayhuEsaúpe.

16AbrahánohechaEsaúrembiapokue,haoikuaaJacob-pe oñembohératahahérahaiñemoñarehaohenóiRebeca-pe haomeʼẽtembiapoukapyJacobrehegua,oikuaáguihaʼe (avei)ohayhuvehaJacóbpeEsaúgui

17Haheʼichupe:Cherajy,eñangarekocheraʼyJacob rehe,Haʼeoĩtaguicherendaguépekoyvyapeári,Hapeteĩ jehovasarãyvypóraraʼykuéraapytépe,HaopaSem ñemoñareñemombaʼeguasúre.

18CheaikuaáguiÑandejáraoiporavotahachupehaʼe haguapeteĩtavayguakuéraimbaʼerãijehe,opa tavayguakuéraoĩvayvyapeáriári

19Hapéinaápe,cheraʼyIsaacohayhuveEsaúpeJacobgui,hakatuahechanderehayhuañetehaJacob-pe 20Embojoapyvenemba'eporãhendive,Haemañahese mborayhúpe;Ha’eha’étaguipeteĩjehovasañandéveĝuarã koyvyapeáriguiveopañemoñareyvyapeáripeve

21Toñemombaretendepo,Hatovy'andera'yJacobrehe; Ahayhúguichupemombyryopachera'ykuéragui Ojehovasátaopaáraguarã,Haiñemoñareomyenyhẽtako yvytuichakue.

22Peteĩkuimbaʼeikatúramooipapayvykuʼikoyvyapeári, Iñemoñareaveiojeipapapáta.

23HaopaumijehovasaÑandejáracherovasahache ñemoñarehaʼétaJacobhaiñemoñarekuérambaʼetapiaite.

24Haiñemoñarerupiojehovasátacheréra,hacherukuéra réra,Sem,haNoab,haEnoc,haMahalalel,haEnós,haSet, haAdán

25Hakoʼãvaoservítaomoĩhaguayvágapyenda,Ha omombaretehaguayvy,Haombopyahuhaguaopaumi omimbipávaoĩvapefirmamento-pe

26HaohenóiJacob-peisyRebecaresarenondépe,ohetũ chupehaohovasachupehahe'i

27‘Jacob,chera’yahayhuetéva,cheángaohayhúva, Ñandejáratanderovasapefirmamentoyvateguive,ha tome’ẽndéveopaumijehovasaohovasahagueAdán,Enoc, NoéhaSem-pe;haopambaʼeHaʼeheʼivaʼekuechéve,ha opambaʼehaʼeoprometevaʼekueomeʼẽtahachéve, tojejokonderehehaneñemoñarekuéraretapiaiteguarã, yvágaárakuérapeheʼiháichayvyári.

28HaMastêmâEspíritu-kuéranomosãsõmo’ãindereheni neñemoñarerehendejerehaĝuaÑandejáragui,ha’évande Tupãko’áĝaguivetapiaiteĝuarã.

29HaTupãÑandejáratoikondetúvahandetaʼýraypykue, hatavayguakuérapetapiaite

30Cheraʼy,terehopyʼaguapýpe’.Hamokõivévaosẽ oñondiveAbrahángui

31RebecaohayhuveJacóbpe,ipy'aiteguivehahi'ánga pukukue,Esaúgui.hakatuIsaacohayhuveEsaúpeJacobgui

MOAKÃHA20rehegua

1Hapecuarentaydosjubileope,peprimeráñopeséptimo semánape,AbrahánohenóiIsmaélpe,[2052(2045?)AM] haumidoceitaʼýra,Isaachamokõiitaʼýra,haumiseis Ceturaraʼyhaitaʼyrakuérape

2HahaʼeomandachupekuéraojesarekohaguaÑandejára raperehe;ojapohaguãtekojoja,haohayhuhaguãpeteĩteĩ hapichápe,haojapohaguãpéichaopavaveyvypóra apytépe;peteĩteĩoguatahaguãhesekuéraojapohaguã huísiohatekojojakoyvyapeári

3Haʼekuéraosirkunsidahaguaitaʼyrakuérape,pekonvénio Haʼeojapovaʼekuehendivekuéraheʼiháicha,haani ojedesviaipoakatúatérãasugotyoopaumitapeÑandejára omandavaʼekueñandévegui;hañañangarekohaguãopa tekovaihatekoky'águi,[hajahejañandeapytéguiopa tekovaihatekoky'a]

4Haoĩramokuñatérãkuñahekovaívapendeapytépe, pehapychupetatápehaaniveojapohekovaihendivehesa haikorasõichahaanihembirekohikuáiCanaánrajykuéra apytégui;Canaánñemoñareoñemosẽtaguiupetetãgui

5Haomombeʼuchupekuérambaʼéichapaohusgaumi gigante,haumisodomítahuísio,mbaʼéichapaojehusga chupekuérahembiapovairupi,haomanohikuáihekovai,ha ikyʼa,haojueheoñembyaihaguérehekovairupi

6‘Peñangarekókeopatekovaihatekoky’águi,Haopa mba’eky’águipekádogui,Anihaguãpejapoñanderéra peteĩmaldiciónramo,Hapenderekovepukukuepeteĩ ryguasurupi’a,Haopavavependera’ykuérapeoñehundi haĝuakysepukurupive,HapeñemaldesiSodomaicha,Ha opavavependehembývaGomorrara’ykuéraicha

7Ajerurepeẽme,cheraʼykuéra,pehayhupeTupã yvagapegua,Hapejejagarraopahembiapoukapykuérare. Haanipeguatata'angakuérahaumimba'eky'a ojapoháicha.

8Haanipejapopendejeheguitupãñemonguʼetérã ijyvyraʼỹva;Ha'ekuéranikomba'eve'ỹva,Handaipóri espírituipypekuéra;Ha'ekuéraniko(kuimba'ekuéra)po rembiapokue,Haopavaveojeroviávahesekuéra, ndojeroviaimba'everehe

9Anipeservichupekuéra,nipemombaʼeguasuchupekuéra, HakatupeserviTupãijyvatevévape,ha pemombaʼeguasúkechupetapiaite:Hapehaʼarõhova tapiaite,Hapejapohenondépetekojojahatekojoja henondépe,Haʼeovyʼahaguapenderehehaomeʼẽpeẽme iporiahuvereko,Hatomokypendeárikoʼẽhakaʼaru,Ha pehovasaopapenerembiapopejapovaʼekuekoyvyapeári, Hapehovasapenderehembujahaney,Haehovasanerye yvahaneretmeyva,Hanevakatymbahaneovecha ovecha.

10Hapeẽhaʼétapeteĩjehovasarãkoyvyapeári,Haopa tetãnguérakoyvyariguapenerembipota,Hapehovasa penderaʼykuérapecherérape,Tojehovasahaguahikuái cheichaiteavei

11UpéiomeʼẽjopóiIsmaelhaitaʼyrakuérapehaCetura raʼykuérape,haomondochupekuéraitaʼýraIsaacgui,ha omeʼẽopambaʼeitaʼýraIsaacpe

12Ismaelhaitaʼyrakuéra,Ceturaraʼykuérahaitaʼyrakuéra ohooñondivehaoikoParánguiveBabiloniaoikepeve entéropeyvyoĩvaOrientegotyoomañávapedesiértope 13Ko'ãvaoñembojehe'aojuehe,haoñembohéraárabeha ismael.

MOAKÃHA21rehegua

1Hasextoáñopeséptimasemánakojubileo-pe,Abrahán ohenóiitaʼýraIsaacpe,ha[2057(2050?)AM]omanda chupe:‘Chetujáma,handaikuaáipeáraamanotaha,ha henyhẽcheáragui

2Hapéinaápe,arekocientosetentaycincoáño,haopa cherekoveárapukukueajachemanduʼaÑandejárare,ha ahekachekorasõiteguiveajapohaguahembipota,ha aguatahaguahekoitépeopahape

3Cheángandaijaʼéiumitaʼangare,<haamboykeumi oservívapechupekuéra,haameʼẽchekorasõhache espíritu>ikatuhaguáichaajapopecheapovaʼekue rembipota.

4HaʼenikopeTupãoikovéva,haimarangatuhaijeroviaha, hahekojojaopavavégui,handaipóriHendive ndoguerohorýiva(kuimbaʼekuéra)handoguerohorýidon; Tupãhekojojágui,haojapohuísioopaumiomboykévare hembiapoukapykuérahaodespreciávaikonvénio

5Hande,cheraʼy,eñangarekókehembiapoukapykuéraha hiʼordenanzakuérahahuísiokuérare,haanireguataumi mbaʼeoporombojeguarúvahaumitaʼangaojejapóvareha umitaʼangaoñemonguʼévarapykuéri

6Anipe'uhuguymba'eveichavérõmymbatérãvaka,térã guyraovevevayvágape.

7Harejukaramopeteĩvíctimaofréndadepaz ojeguerohorývaramo,pejuka,hapeñohẽhuguyaltarári,ha opaikyrakueofrendaofrendaaltaráriarínaporãreheveha peofrendadecarneoñembojehe'ávaaséitereheve,ofrenda

bebidareheve-peikuave'ẽopavaveoñondivealtarofrenda ojehapývaári;ha’epeteĩmba’ehe’ẽasývaÑandejára renondépe

8Hareikuave'ẽtapeikyrakuemymbajukaaguyjerehegua tataárioĩvaaltárári,ikyrakueoĩvanderyeári,haopaite ikyrakueoĩvahyepyhamokõiriñón,haopaiteikyrakue oĩvahi'ári,haumilomohahígadoári,reipe'átaumiriñón ndive.

9Peikuave'ẽopako'ãmba'ehyakuãasývaÑandejára renondépe,hi'upyrãhakuave'ẽmba'ekuave'ẽreheve, hyakuãporãhaguã,mbujapeoñekuave'ẽvaÑandejárape

10Pe'uho'uupeárapehamokõihaárape,haanipekuarahy mokõihaárapeoikehi'áriho'upeve,haaniopytamba'eve mbohapyha árape ndojeguerohorýigui [ndojeguerohorýigui]haaniveoje'u,haopavaveho'úva oguerútaangaipahi'ári;péichaajuhúguiojehaívache rukuérakuatiañeʼẽme,haEnocñeʼẽme,haNoéñeʼẽme

11Haopaneofréndarehereñohẽtajuky,haaniofaltape jukykonvénioreheguaopaneofréndaÑandejára renondépe

12Haumisakrifísioyvyrarehegua,eñangarekoanihagua regueru(ambue)yvyraaltárpeguarãkoʼãvaári:ciprés, bahía,almendra,abeto,pino,cédro,savín,ígo,olivo,mirra, laurel,aspalato

13Hakoʼãichaguayvyraguioñenopealtaráripesakrifísio guýpe,oñehaʼãvaʼekueijehechaháicha,haanipemoĩ (upépe)mbaʼeveichaguayvyraojepeʼatérãiñypytũva,(ha katu)hatãhaipotĩ,mbaʼevaiʼỹre,peteĩokakuaaporãha ipyahúva;haanipemoĩ(upépe)yvyratuja,[hyakuã porãgui]ndaiporivéimaguiipypehyakuãporãvayma guaréicha.

14Ko'ãichaguayvyraykérendaipóriambueremoĩva'erã (altarári),hyakuãporãvaisarambipágui,hahyakuãryakuã ndohóiyvágapeve.

15Eñangarekókekotembiapoukapyhaejapo,cheraʼy, reimeporãhaguaopanerembiapokuépe

16Haopaáraeñemopotĩnderete,haejejohéiýpe reñembojamboyvereikuaveʼẽhaguaaltarári,haejohéi ndepohandepyreñemoaguimboyvealtar-pe;harejapopa vovemymbajuka,ejohéijeyndepohandepy.

17Haanitojekuaatuguypendeárinipendeaoári; eñangarekóke,chera'y,tuguyrehe,eñangarekóke tuichaiterei;jajaho’iyvytimboreheve.

18Haanipeʼumbaʼeveichaguatuguyhaʼéguipeánga;ani pe’utuguymba’eveichavérõ

19Haanipeguerahajopóiyvypóraruguyrehehápe,ani haguaoñeñohẽimpunti,huísioʼỹre;haʼéguipetuguy oñeñohẽvaomonguʼehaguakoyvy,handaikatúi oñemopotĩpeyvyyvypóraruguyguindahaʼéiramope oñohẽvaruguyrupive

20Anireguerahajopóitérãjopóiyvypóraruguyrehehápe: tuguytuguyrendaguépe,rejeguerohoryhaguãÑandejára, TupãIjyvatevévarenondépeHa'enikopemba'eporã ñangarekoha:hareñeñongatuhaguãopamba'evaígui,ha ndesalvahaguãopaichaguañemanogui

21Ahecha,cheraʼy,opayvypóraraʼykuérarembiapo haʼehaangaipahatekovai,Haopahembiapokuehaʼeha mbaʼekyʼahambaʼekyʼahambaʼekyʼa,Handaipóri tekojojahendivekuéra

22Eñangarekóke,anihaguãreguatahapekuérareHa repyrũhapekuérare,Harepekapeteĩangaipaomanomeve

TupãYvateteguarenondépeNdaupeichairamoHa'e omokañýtandeheguihova,Haneme'ẽjeýtanerembiapo vaikuepópe,Hanemono'õtatetãgui,haneñemoñareavei yvágaguýgui,Handerérahaneñemoñareoñehundítako yvytuichakue.

23Pejereopahembiapokuehaopamba'eky'agui,Ha pejapoTupãYvateteguaordenanza,Hapejapoha'e oipotávahapejapohekojojávaopamba'épe.

24HaHaʼenderovasátaopanerembiapokuépe,Ha omopuʼãtandeheguipeteĩkaʼavotekojojareheguaopayvy apeári,opañemoñareyvyapeári,Hacherérahanderéra ndopytamoʼãitesaráipeyvágaguýpetapiaiteguarã

25Tereho,chera'ypy'aguapýpe.TupãIjyvatevéva,che TupãhandeTupã,tanemombareterejapohaĝuahembipota, Hatohovasaopaneñemoñarehaneñemoñarehembýva ñemoñarekuérapetapiaiteĝuarã,opajehovasahekojojáva reheve,Ikatuhaĝuáichandeha’epeteĩjehovasaopayvy apeári’

26Ha'eguiosẽvy'ápe.

MOAKÃHA22rehegua

1Haojehupeteĩhaarapokõindýpecuarentaycuatro jubileo-pe,mokõihaáñope,upévahínapeáñoAbrahán omanohaguépe,IsaachaIsmaeloupeJuramentoykuágui ogueromanduʼahaguapearetedesemána-heʼiséva,pe areteumiyvayvaypykueypykuerehegua-Abrahánpe, itúva,haAbrahánovyʼaoguahẽguimokõiitaʼýra.

2Isaacoguerekóguihetamba'eBeerseba-pe,haIsaac ojepokuaaohoohechaimba'erepyhaohojeyitúvarendápe 3UpeárapeIsmaelouohechaitúvape,hamokõivéva oñembyaty,haIsaacoikuave'ẽmymbajukamymbahapy ramo,haopresentaitúvaaltáráriojapova'ekueHebrónpe 4Haoikuaveʼẽpeteĩofréndadeagradecimientohaojapo peteĩkaruguasuvyʼápeIsmael,iñermánorenondépe,ha Rebecaojapotórtapyahupesemíllapyahúgui,haomeʼẽ Jacob-pe,itaʼýrape,oguerahahaguaAbrahánpe,itúvape, umiyvayvatenondeguágui,hoʼuhaohovasahaguaopa mbaʼeApoharépeomanomboyve

5HaIsaacaveiomondoJacobporupiveAbrahánpepeteĩ ofréndaiporãvévaaguyje,hoʼuhahoyʼuhagua

6Hahoʼuhahoyʼu,haohovasaTupãIjyvatevévape,Ojapo vaʼekueyvágahayvy,Ojapovaʼekueopambaʼeikyráva koyvyapeári,Haomeʼẽvaʼekueyvypóraraʼykuérape, ikatuhaguáichaokaruhahoyʼuhaohovasaIjapoharépe 7‘Hakoʼágaameʼẽndéveaguyje,cheJára,rehecha haguérechévekoárape:péinaápe,chearekocientresáño, peteĩkuimbaʼeitujávahahenyhẽvaáragui,haopacheára haʼechéveguarãpyʼaguapy

8Peadversariokysepukundachepuʼakáiopambaʼe remeʼẽvaʼekuépechévehacheraʼykuérapeopacherekove pukukuekoʼágapeve.

9CheTupã,toĩneporiahuverekohanepyʼaguapyne rembiguáiári,haitaʼyrakuérañemoñareári,haʼehagua ndéveguarãpeteĩtetãojeporavóvahapeteĩerénsiaopa tetãnguérayvyariguaapytéguikoʼágaguiveopaárapeve umiñemoñareyvyapeári,opaárapeve’.

10HaohenóiJacob-pehahe’i:‘Chera’yJacob,opamba’e Járatanerovasahatanemombareterejapohaĝuatekojoja, hahembipotaHenondépe,hatoiporavondeheguihane

ñemoñareoikohaĝuandeheguipeteĩtavayguaIherencia-rã Ha’eoipotaháichatapiaite’.

11Hande,cheraʼyJacob,eñembojahacheañuã’Ha oñembojahaohetũchupe,hahe’i:‘Toñemomba’eguasu chera’yJacob,HaopaTupãYvateteguara’ykuérape,opa árapeve:Ñandejáratome’ẽndévepeteĩñemoñare tekojojáva;HapeteĩnderaʼykuérapeikatuHaʼe omomarangatukoyvytuichakuembytépe;Tetãnguéra toservindéve,Haopatetãtoñesũneñemoñarerenondépe

12Peñemombareteyvypórarenondépe,Hapeguereko autoridaopaSetñemoñareáriUpérõhekojojátanderape hanera'yrape,Oikótachuguikuératetãmarangatu 13TupãYvateteguatomeʼẽndéveopajehovasa,Che rovasavaʼekue,HaupévarupiveohovasaNoéhaAdánpe; Topytu’uhikuáineñemoñareakãmarangatuári, generaciónguivegeneraciónpevetapiaiteĝuarã.

14Hatanemopotĩopatekojojahambaʼekyʼágui, Oñeperdonahaguandéveopambaʼevai;nde rejapova’ekuereikuaa’ỹre.Hatanemombarete,Ha tanerovasaHaikatupikorehupytykoyvytuichakue, 15HatombopyahuikonvénionendiveIkatuhaguáicha haʼeChupepeteĩtetãIherenciarãopaárapukukue,Hahaʼe haguandévehaneñemoñarekuérapeguarãpeteĩTupã añetehatekojojápeopaárakoyvyapeári

16Hande,chera'yJacob,nemandu'acheñe'ẽre,Haejapo Abraham,nderu,rembiapoukapykuéra:Ejehekýi tetãnguéragui,Haanirekaruhendivekuéra:Haanirejapo hembiapokuérahe'iháicha,Haanireikohendivekuéra; Hembiapokuéranikoiky'a,Haopahapekuéraha'epeteĩ mba'eky'a,peteĩmba'eoporombojeguarúvahamba'eky'a 17Haʼekuéraoikuaveʼẽsakrifísioumiomanóvape,Ha oadoraumiespírituañape,Hahoʼuumisepultúraári,Ha opahembiapokuéraningoreihambaʼeve

18Haʼekuérandorekóiikorasõontendehagua,Hahesa ndohecháimbaʼépaojapohikuái,Hambaʼéichapaojavy heʼívopeteĩyvyrapehẽnguépe:‘NdeningocheJára’,ha peteĩitápe:‘NdeningocheRuvichahandechesalváta’. [Handoguerekóihikuáiikorasõ]

19Handekatu,chera'yJacob,TupãIjyvatevéva tanepytyvõ,HaTupãyvagapeguatanerovasa,Handepe'a hekoky'águihaopahembiapovaígui

20Eñangarekóke,cheraʼyJacob,remendahaguaoimeraẽ ñemoñareCanaánrajykuéragui;Pórkeopaiñemoñare oñemonoʼõvaʼerãkoyvyapeárigui

21Camhembiapovairupi,Canaánojavy,Haopa iñemoñareoñehundítayvyguihaopahembývagui,Ha avaveheñóivachuguindojesalvamo'ãihuísioárape

22Haopaumioadorávataʼangahaumimbaʼekyʼa a)Ndaipórimo'ãiñeha'arõchupekuéraguarãoikovéva retãme;

b)Handaiporimo'ãimandu'ahesekuérakoyvyapeári; c)OguejýtahikuáiSeguro-pe.

d)Haohótahikuáipetendaoñekondenahápe

Sodomara'ykuérapeojepe'ahaguéichakoyvyapeári Péichaaveiojepe'átaopavaveomomba'eguasúvata'ãnga

23Anirekyhyje,chera'yJacob,Haanirekyhyje,O Abrahamra'y:TupãIjyvatevévatoñangarekóke ñehundi'ỹgui,Haopatapejejavyguitanemosãso

24Koógaamopu'ãchejeheguiamoĩhaguãcherérakoyvy apeári:[oñeme'ẽndévehaneñemoñarekuérapeopaára guarã],haoñembohérataAbrahánróga;oñeme’ẽndéveha

neñemoñarekuérapeopaáraguarã;nderemopu'ãtache rógaharemopyendátacheréraTupãrenondépeopaára guarã,neñemoñarehanderéraopytátaopaárapukukueko yvyapeári’.

25Hahaʼendomandavéichupehandohovasavéichupe.

26Hamokõivévaoñenopeteĩtupaári,haJacobokeitúva túvaAbrahánjyvápehahaʼeohetũchupe7vése,ha imborayhuhaikorasõovyʼahese.

27Hahaʼeovendesichupeipyʼaiteguivehaheʼi: ‘ÑandejáraIjyvatevéva,opambaʼeJárahaopambaʼe Apohare,cheguenohẽvaʼekueUrdelosCaldeos-guiomeʼẽ haguachévekoyvyahupytyhaguaopaáraguarã,ha amopyendahaguapeteĩsemillamarangatu,tojehovasape Ijyvatevévaopaáraguarã’

28HahaʼeohovasaJacóbpehaheʼi:‘Cheraʼy,chepyʼaite guivehachemborayhúpeavyʼa,tapiaitendegrásiahane poriahuverekotohupihesehaiñemoñareári’

29Haanipehejachupe,nipemboykechupekoʼágaguive áraopaveʼỹvapeve,hatojepeʼapenderesaheseha iñemoñarekuérare,ikatuhaguáichapeñongatuchupe,ha pehovasachupe,hapemomarangatuchupetetãichaNe erénsiarã;

30HaehovasachupeopaNejehovasarehevekoʼágaguive opaáraeternidadpeve,haembopyahunekonvéniohane grásiahendivehaiñemoñarendiveopaNevyʼarãmeopa ñemoñarekoyvyapeári’

MOAKÃHA23rehegua

1HaomoĩmokõiJacobikuãhesaári,haohovasa tupãnguéraTupãme,haojahoʼihovahaoipysoipyhaoke okeopaáraguarã,haoñembyatyitúvakuérarendápe

2HajepeopakoʼãmbaʼeJacoboñenohínakuriijyvaári, handoikuaáiAbrahán,itúvaru,omanómahague.

3HaJacobopu'ãokehágui,hapéinaápeAbrahánro'ysã hieloicha,hahe'i‘Túva,túva’;hakatundaipóriavave oñeʼẽva,hahaʼeoikuaaomanómahague.

4HaopuʼãijyvaguihaodiparaomombeʼuRebeca,isy;ha RebecaohopyhareIsaacrendápehaomombe'uchupe;ha ohohikuáioñondive,haJacobhendivekuéra,haipópe peteĩlámpara,haoikerirehikuáiojuhuAbrahánpeoñeno omanóva

5Isaacoñesũitúvarovaárihahasẽhaohetũchupe.

6UpéioñehenduumiñeʼẽAbrahánrógape,haitaʼýra Ismaelopuʼã,haohoitúvaAbrahánrendápe,hahasẽitúva Abrahánrehe,haʼehaopaAbrahánrógape,hahasẽhasẽ hikuái

7HaitaʼyrakuéraIsaachaIsmaeloñotỹchupepeitakua doble-pe,hembirekoSaraypýpe,hahasẽhikuáihese cuarentadía,opavavekuimbaʼehogapegua,Isaacha Ismael,haenteroveitaʼyrakuéra,haenteroveCetura raʼykuérahendaguépe.haopaumiárahasẽAbrahánrehe. 8Ha'eoikovetresjubileohacuatrosemanasdeaños, cientosetentaycincoaños,haomohu'ãárahekove, itujámahahenyhẽguiára

9Umitúvaypykueára,oikoveaja,diecinuevejubileo;ha peDilúviorireoñepyrũokakuaahikuáimbovyve diecinuevejubileo-gui,haoguejyjubileo-pe,haitujapyaʼe, hahenyhẽhiʼáraguihetajehasaasyhahapekuéraañarupi, ndahaʼéiramoAbrahán.

10AbrahánnikoiperféktoopahembiapokuépeÑandejára ndive,haovyʼatekojojápeoikoveajapukukue;hapéina ápe,haʼenomohuʼãiirundyjubileohekovépe,itujarirepe tembiapovairupi,hahenyhẽrirehiʼáragui.

11Haopaumiñemoñareopuʼãtavakotiémpoguivepe huísioguasuárapeveitujátapyaʼe,omohuʼãmboyve mokõijubileo,haiñaranduohejátachupekuéraitujarupi Yvyopaikuaapyokañýta].

12Haumiárape,peteĩkuimbaʼeoikóramopeteĩjubileoy medioáño,heʼivaʼerãhese:‘Haʼeoikovepuku,hala majoríahiʼárahasy,ñembyasyhajehasaasy,handaipóri pyʼaguapy’

13Pembaʼevaioúguiumimbaʼevai,haerídaerída,ha jehasaasy,hamaranduvaimaranduvai,hambaʼasy mbaʼasýre,haopahuísioivaívakoʼãichagua,peteĩva ojuehe,mbaʼasyhaoity,hanieve,escarchahahielo,ha akãnundu,haroʼy,hatorpor,hañembyahýi,hañemano,ha kysepuku,haprisionéro,haopambaʼeopaichaguambaʼe vaihambaʼasy’.

14Haopakoʼãmbaʼeoútapeteĩñemoñareiñañávare, oikótavakoyvyapeári:hembiapokuérahaʼembaʼekyʼa hatekovai,hambaʼekyʼahambaʼeoporombojeguarúva.

15Upéihe’ítahikuái:‘Umiypykuéraáraheta(jepe),mil áñopeve,haiporã;hakatupéinaápe,ñanderekoveára, peteĩkuimba’eoikovéramoheta,ha’etresáñohadiez,ha, imbaretéramo,cuatroáño,haumiivaíva,handaipóri py’aguapykogeneraciónañaárape’

16Haupeñemoñarepeumitaʼýraokondenátaitúvaha itujavévapeangaipahatekojojaʼỹgui,haijuruñeʼẽhaumi tembiapovaiguasuojapóvare,haohejávohikuáipe konvénioÑandejáraojapovaʼekueijapytepekuéraha Hendive,oñatendehaojapohaguahikuáiopa hembiapoukapykuérahaIordinanzakuérahaopaIléikuéra, ohoʼỹreniipoakatúapetérãijasugotyo.

17Opavaveojapóguiivaíva,haopavaveijuruoñeʼẽivaíva haopahembiapokuérahaʼepeteĩmbaʼekyʼaha ombojeguarúva,haopahapekuérahaʼembaʼekyʼa,ikyʼa hañehundi

18Péinaápepeyvyoñehundítaopahembiapokuére,ha ndaiporimoʼãiparralraʼỹi,handaiporimoʼãiaséite; hembiapokuérandojeroviapáigui,haopavaveoñehundíta oñondive,mymbahavakahaguyrakuéra,haopapira yguasúpegua,yvypóraraʼykuérakáusare.

19Haoñorairõtahikuáiojuehe,imitãvaitujávandive,ha itujávaimitãvandive,imboriahuvévaipirapirehetávandive, ijyvy’ỹvatuichavévandive,hapeojerurévamburuvicha guasundive,léihakonvéniorupi;Hesaráiguihikuái tembiapoukapy,konvénio,arete,mes,sábado,jubileo,ha opahuísio-gui

20Haoñembo'ýtahikuái<arcoha>kysepukuhaoñorairõ ombojerejeyhaguãchupekuératapére;hakatu ndojevymoʼãihikuáihetatuguyoñeñohẽpevekoyvyape ári,peteĩteĩ

21Haumiokañyvaʼekuendojevymoʼãihembiapovaígui tekojojarapére,hakatuopavaveoñembotuicháta ñembotavyhaipirapirehetávape,peteĩteĩojagarrátahagua opambaʼehaʼévahapichambaʼéva,haombohératahikuái petéraguasu,hakatundahaʼéiañetehápehandahaʼéi tekojojápe,haomongyʼátahikuáipeimarangatúva imarangatúvapeikyʼahaikyʼañembyaireheve.

22Hapeteĩcastigotuichávaoútakoñemoñare rembiapokuéreÑandejáragui,haHaʼeomeʼẽtachupekuéra kysepukuhahuísiopehaprisionéroramo,haoñemondapa haojeʼuhaguachupekuéra.

23HaHaʼeomombáyvaʼerãhesekuéraumigentilpekadorkuéra,ndoiporiahuverekóivanindoiporiahuverekóiva,ha nomombaʼemoʼãiavavetapichápe,niitujávaniimitãva,ni avave,haʼekuéraiñañahaimbaretevéguiojapohagua ivaívaopayvypóraraʼykuéraguiHa'ekuéraoipurútaIsrael rehehahembiapovaítaJacobrehe,Hahetatuguy oñeñohẽtakoyvyapeári,Handaiporimo'ãiavave ombyatývahaavaveoñeñotỹva

24Umiárapeosapukáihatã,Haohenóihaoñemboʼéta ojesalvahaguachupekuéraumipekadór,gentil-kuéra pógui;Hakatuavavendojesalvamo'ãi

25Haumimitãakãmorotĩtahaiñakãraguemorotĩ,Ha peteĩmitãorekóvatressemánaojehechaukátapeteĩ kuimbaʼeorekóvaichacienáño,haijyvateoñehundíta jehasaasyhajejopyrupi.

26Haumiárapeumimitãoñepyrũtaoestudialéikuéra,Ha ohekatembiapoukapykuéra,Haohojeytekojojarapére

27Haumiáraoñepyrũtaokakuaahaoñembohetavétaumi yvypóraraʼyapytépeHiʼaguipevehiʼáramiláñopeHa hetaveáñope(ymaveguágui)ha’ekuripeára

28Handaiporimo'ãikuimba'eitujávaNiavave <ndaha'éiva>satisfactahi'árarehe,Opavaveha'étagui (mitãhamitãrusuramo)

29Haopaárahiʼáraomohuʼãtahaoikótapyʼaguapýpeha vyʼápe,HandaiporimoʼãiSatanásnimbaʼevaiohundíva; Opahi'áraha'étaáraojehovasahaomonguerahaguã 30HaupejaveÑandejáraomonguerátahembiguáikuérape, Haopuʼãtahaohechátapyʼaguapytuicha,Haomosẽta iñenemigokuérapeHaumihekojojávaohechátaha ome’ẽtaaguyje,Haovy’átavy’ápetapiaitehaopaára,Ha ohechátaopaijuiciohaopamaldicióniñenemigokuérare 31Haikanguekuéraopytuʼútakoyvyapeári,Ha ijespíritukuéraovyʼátaheta,HaoikuaátaÑandejárahaʼeha peohusgáva,Haoiporiahuverekohacienhamilesha opavaveohayhúvape

32Hande,Moisés,ehaikoʼãñeʼẽ;péichaojehaígui,ha ohai(upéva)umitávlayvagapeguaáripeteĩtestimonio ramogeneración-kuérapeĝuarãtapiaiteĝuarã

MOAKÃHA24rehegua

1HaojehuAbrahánomanorire,Ñandejáraohovasaitaʼýra Isaac-pe,haopuʼãHebrónguihaohooikopeykuadela Visión-pe,peteĩhaáñombohapyhaarapokõindýpe[2073 AM]kojubileo-pe,sieteáño

2Hapeteĩhaáñoirundyhaarapokõindýpeoñepyrũpeteĩ ñembyahýiupetetãme,[2080AM]peñembyahýipeteĩha ári,oĩva’ekueAbrahamárape.

3Jacobokarulentejaryguasurupi'a,haEsaúouñúgui iñembyahýiguiHaheʼiiñermánoJacóbpe:‘Emeʼẽchéve kombaʼyrupytã’HaJacobhe’ichupe:‘Evendechévende [primogenitura,ko]derechodenacimientohaame’ẽta ndévembujape,haaveimichĩmikolentejaryguasurupi’a’. 4HaEsaúheʼiikorasõme:‘Amanóta;¿mba’eganancia-gui pikochéveĝuarãkoderechodenacimiento?

5‘HaheʼiJacóbpe:‘Ameʼẽndéve’.HaJacobheʼi:‘Ehura chévekoárape’,haohurachupe

6UpémarõJacobomeʼẽiñermánoEsaúpembujapeha tembiʼu,hahaʼeokaruokarupeve,haEsaúodespresiape deréchoorekóvaypykueupévareEsaúhéraEdom,pe mba'yrupytãome'ẽva'ekuechupeJacobideréchoypykue rehe.

7HaJacoboikochuguiansiáno,haEsaúoguenohẽ imbaʼeguasúgui

8Peñembyahýioikopeyvyári,haIsaacohoohoEgíptope pesegundoáñokosemánape,haohoperréidefilistéo rendápeGerarpe,Abimelecpe

9HaJehováojechaukachupehaheʼichupe:‘Anireguejy Egíptopeeikopetetãamombeʼútavapendéve,haepytako tetãme,haaimétanendiveharohovasáta.

10Ndévehaneñemoñarekuérapeameʼẽtaguiopakoyvy, haamoĩtaCheñeʼẽmeʼẽahuravaʼekuenderuAbrahánpe, haambohetavétaneñemoñarembyjakuérayvágapeguáicha, haameʼẽtaneñemoñarekuérapeopakoyvy

11Haneñemoñarerupiojehovasátaopatetãnguérayvy arigua,nderuiñeʼẽrendúguiCheñeʼẽme,haoñongatúgui CherembiapoukapyhaCherembiapoukapykuéra,haChe léikuéra,haCheordenanzakuéra,haChekonvénio;ha koʼágaeñeʼẽrenduCheñeʼẽmehaeikokotetãme’.

12OikoGelarpetressemánapukukue

13HaAbimelecomandahese,[2080-2101AM]haopa mba’eimba’évarehe,he’ívo:‘Oimeraẽtapichaopokóva hesetérãoimeraẽmba’eimba’évarekatueteomanóta’ 14Isaacimbareteumifilistéoapytépe,haohupytyheta ijyvy,vaka,ovecha,kaméllo,vúrrohapeteĩógaguasu.

15Ha'eoñotỹfilistéoyvýpehaoguerucienvése,haIsaac tuichaetereihaumifilistéooenvidiachupe

16OpaumiykuaAbrahánrembiguáiojoʼovaʼekue Abrahánoikoveaja,umifilistéoojokochupekuéra Abrahánomanorirehaomyenyhẽyvýgui

17UpéiAbimelecheʼiIsaácpe:‘Ehoorehegui,ndeningo ndepoderosoitereiorehegui’,haIsaacosẽupéguipeprimer áñopeséptimasemánape,haopytaGerarñúme

18OjoʼojeyhikuáiumiykuaojoʼovaʼekueAbrahán,itúva rembiguáikuéra,haumifilistéoombotyvaʼekueitúva Abrahánomanorire,hahaʼeombohérachupekuéraitúva Abrahánombohérahaguéicha.

19Isaacrembiguáikuéraojoʼopeteĩykuapeñúme,ha ojuhuyoikovéva,haumiovecharerekuaGerarguaoñorairõ Isaacovecharerekuandivehaheʼi:‘Orembaʼepey’.ha Isaacombohérapeykua‘Perversidad’,ha’ekuéraiperverso haguéreorendive

20Haojoʼohikuáipeteĩykuamokõiha,haoñorairõavei upévarehe,hahaʼeombohérachupe‘Emígo’Haopu’ã upéguihaojo’ohikuáiambueykua,haupévarenoñorairõi hikuái,haombohéra‘Koty’,haIsaache’i:‘Ko’áĝa Ñandejáraome’ẽmaorévetenda,haroñembohetaveupe tetãme’

21UpéguiojupipeJuramentoykuápe,peteĩhaáñopeteĩha semánape,cuarentaycuatrojubileo-pe

22HaJehováojechaukachupeupepyharépe,pejasy pyahupeprimermespe,haheʼichupe:‘Chehínanderu AbrahánJáraAnirekyhyje,cheaimenendive,rohovasáta hakatueteambohetavétaneñemoñareyvyku’iyvyku’íicha, cherembiguáiAbrahánrehehápe’

23Upépeomopuʼãpeteĩaltar,itúvaAbrahánomopuʼãypy vaʼekue,haohenóiÑandejáraréra,haoikuaveʼẽsakrifísio itúvaAbrahánTupãme

24Haojoʼohikuáipeteĩykuahaojuhuhikuáiyoikovéva 25Isaacrembiguáikuéraojoʼoótroykuahandojuhúiy,ha ohoheʼiIsaacpendotopaihay,haIsaacheʼi:‘Ahurako árapeumifilistéopehaoñemombeʼuorévekombaʼe’.

26HaombohéraupetendárePozoJuramento;upépeohura haguéreAbimelechaAhuzatiñamígohaFicolmburuvicha Térãijehérsito

27HaIsaacoikuaaupeárapeojejopyhaguéreohurahague chupekuéraojoguerahaporãtahahendivekuéra

28UpedíapeIsaacomaldesiumifilistéopehaheʼi: ‘Toñemaldesiumifilistéopeipochyhaipochypeveopa tetãapytéguiÑandejáratojapochuguikuérañembohoryha maldiciónhaobjetodepochyhaindignaciónumipekador gentilpópehaKitimpópe

29HaoimeraẽokañývaenemigohaKitimkysepukugui, toñemonguʼepetetãhekojojávahuísiopeyvágaguýgui; haʼéguihikuáicheraʼykuéraenemigohaenemigokuéra iñemoñarekuérapukukuejavevekoyvyapeári

30Hanipeteĩhembývandojehejamoʼãichupekuéra,Ni peteĩojesalvátavapehuísiopochyárape;Oñehundiha oñemosêhaoñemosêguikoyvyapeáriha'efilistéo ñemoñaretuichakue(oñeñongatu),Handojehejamo'ãvéima ko'ãCaftorim-peguarãpeteĩtératérãpeteĩñemoñareko yvyapeári

31Ojupíramojepeyvágape,Upéguiojeguerúta,Ha imbaretéramojepekoyvyapeári,Upéguiojegueraha,Ha okañýramojepetetãnguéraapytépe,Upéguijepe oñemosêta;OguejyramojepeSeguro-pe,Upépeavei tuichaiñekondena,Haupépeaveindoguerekomo'ãi py'aguapy

32Ohóramoñeñapytĩmbýpe,Umiohekávahekovepópe ojukátachupetapére,Handojehejamoʼãichupetérani ñemoñarekoyvytuichakuejaveve;Ha'eohótañe'ẽvai opave'ỹvape’.

33Hapéichaojehaihaojehaiheseumitávlayvagapegua ári,ojejapohaguahesehuísioárape,ikatuhaguáicha oñemomombyrychupeyvýgui.

MOAKÃHA25rehegua

1Hamokõihaáñokoarapokõindýpekojubileo-pe,Rebeca ohenóiita’ýraJacob-pe,haoñe’ẽchupe[2109AM]he’ívo: ‘Chera’y,aniremendaCanaánrajykuéraapytégui, Esaúicha,neryke’y,omendava’ekuechupemokõi hembirekoCanaánrajykuéragui,haha’ekuéraombopochy cheángaopahembiapoky’arehevetekovaihamba'epota, handaipóritekojojahendivekuéra,(hembiapokuéra) ivaígui.

2Hache,cheraʼy,rohayhueterei,hachekorasõhache mborayhurohovasaopaaravoárahapyhare

3Hakoʼága,cheraʼy,ehenducheñeʼẽ,haejapondesy rembipota,haanireguerahandévekotetãrajykuéra apytégui,hakatucherurógaguiañoite,hacheru rogayguakuéraguiRemendátanerembirekocherurógagui, haTupãIjyvatevévanderovasáta,hanemembykuéra oikótapeteĩgeneraciónhekojojávahapeteĩñemoñare marangatu’.

4UpémarõJacoboñeʼẽisyRebecandive,haheʼichupe: ‘Péinaápe,chesy,arekonuevesemána,handaikuaáini ndapokóiavavekuñáre,ninapensáiavavére,ninapensái arekohaguacherembirekoCanaánrajykuéragui’

5Chemanduʼágui,sy,Abrahán,oreru,ñeʼẽre,haʼe omandahaguérechéveanihaguaamendapeteĩCanaán rajykuéraapytégui,hakatuaguerahahaguachévepeteĩ tembirekocherurógañemoñarehacheparientekuéragui.

6Ahendumboyveneryke'yLabán-guiitajýra,haamoĩche py'ahesekuéraomendahaguãhembirekoijapyteguikuéra

7Haupévareañeñangarekochejehecheespíritupeani haguaapekatérãañembyaiopacherapéreopacherekove árapukukue;Tekopotĩhatekovairehegua,cheruAbrahán ome’ẽchévehetatembiapoukapy

8Ha,opambaʼeomandavaʼekuérechéve,koʼãveinte áñorecheryvyoñorairõchendive,haoñeʼẽjepichéveha heʼi:‘Cheryvy,eguerahahembirekorãpeteĩcherembireko mokõiermána’;hakatucheambotoveajapoha’eojapo haguéicha

9Ahuranerenondépe,chesy,opacherekovepukukue ndajapomoʼãihachévecherembirekoCanaánñemoñare rajykuéraapytégui,handajapomoʼãihaiñañávachejoykeʼy ojapohaguéicha.

10Anirekyhyjechesy;eimesegúroajapotahane rembipotahaaguatatahahekoitépe,haaniambyaicherape opaáraguarã’.

11Haupérõohupihovayvágagotyohaoipysoipoikuã,ha oipeʼaijuruhaohovasaTupãIjyvatevévape,ojapovaʼekue yvágahayvy,haomeʼẽchupeaguyjehañemomorã.

12Hahaʼeheʼi:‘ToñemombaʼeguasuÑandejára Ñandejárape,hatojehovasahéramarangatuopaáraguarã, omeʼẽvachéveJacobpeteĩtaʼýrapotĩhapeteĩñemoñare sagrádoramo;haʼeningoNdembaʼe,hanembaʼehaʼéta tapiaitehaopañemoñarepukukuetapiaiteguarã

13Ñandejára,ehovasachupe,haemoĩchejurúpepe jehovasatekojojarehegua,ikatuhaguáichaahovasachupe’ 14Upearavópe,peespíritutekojojávaoguejyijurúpe, omoĩmokõiveipoJacobakãárihaheʼi.

15Ndereñemombaʼeguasu,tekojojaJárahaTupã ymaguaréva,Hatanderovasaopayvypórañemoñarekuéra ári.Tome’ẽndéve,cheRa’y,tekojojarape,Hatohechauka tekojojaneñemoñarekuérape

16Hatohepymeʼẽnderaʼykuérapenderekoveaja,Ha topuʼãhikuáiumimésoĩvapepeáñope.Haita'yrakuéra tohetahatuichambyjakuérayvagapeguaári,Haipapapy tohetaveyguasuyvyku'ígui

17Hatomeʼẽchupekuérakoyvyporã-heʼihaguéicha omeʼẽtahaAbrahánpehaiñemoñarekuérapehaʼerire tapiaite-Hatoguerekohikuáiimbaʼerãtapiaiteguarã

18Hatahecha(heñói)ndéve,cheraʼy,taʼyrakuéra ojehovasávacherekoveaja,Hatoikopeteĩñemoñare ojehovasávahaimarangatúvaopaneñemoñare.

19Harembopiroʼyhaguéichandesyespírituhekoveaja, Pendeimembyvaʼekueryenderovasapéicha,[Che mborayhu]hachejyvanderovasaHachejuruhacheñeʼẽ nemombaʼeguasueterei.

20Embohetavehaemyasãiyvyapeári,Hatoikoporãne ñemoñarevyʼápeyvágahayvyapeáritapiaiteguarã;Ha neñemoñaretovy'a,Hapy'aguapyáraguasúpetoguereko py'aguapy

21Hatogueropuʼakanderérahaneñemoñareopaárapeve, HatoikoTupãIjyvatevévaItupã,Hatoikohendivekuérape Tupãtekojojáva,HaumívarupivetoñemopuʼãIsantuario opaárapeve.

22Tojehovasapenderovasáva,Haopayvypórande maldesívajapu,toñemaldesi’.

23Haohetũchupehaheʼichupe;‘YvyJáratanderayhu Ndesykorasõhaimborayhuovy’aháichanderehehande rovasa’.Hahaʼendohovasavéima.

MOAKÃHA26rehegua

1Hapeséptimoáñokosemana-peIsaacohenóiEsaúpe, Ita’ýratuichavéva,hahe’ichupe:‘Cheningochetujáma, chera’y,hapéinaápecheresaiñypytũhaahechávo,ha ndaikuaáimba’eáraamanotaha

2Hakoʼágaejagarraneármadecazandejyvahandearco, haesẽkokuépe,hachejagarrahachejagarra(vernadón), cheraʼy,haejapochévesoʼoheʼẽasýva,cheánga ohayhuháicha,haegueruchévehaʼuhagua,hacheánga rohovasahaguaamanomboyve’

3PéroRebecaohenduIsaacoñeʼẽjaveEsaúpe

4UpéiEsaúosẽpyhareveñúmeojagarrahaojagarraha ogueruhógapeitúvape

5HaRebecaohenóiitaʼýraJacóbpehaheʼichupe: ‘AhendundetúvaIsaacoñeʼẽjaveneermánoEsaúpe, heʼívo:“Ehekachévehaejapochévesoʼoheʼẽasýva,ha egueruchéveupéva”

6IkatuakaruharohovasaÑandejárarenondépeamano mboyve"Hakoʼága,cheraʼy,eñeʼẽrenducheñeʼẽmepe amandávandéve:Terehoneovecharendápehaegueru chévemokõikavararaʼyporã,haajapótachuguikuérasoʼo heʼẽasývandetúvapeguarã,haʼeohayhuháicha,ha reguerúta(upéva)ndetúvapeikatuhaguáichahoʼuhande rovasaÑandejárarenondépeomanomboyve,handeikatu ojehovasa’

7HaJacobheʼiisyRebeca-pe:‘Chesy,ndajokomoʼãi mbaʼevechetúvahoʼusévahaombovyʼasévachupe, akyhyjemante,chesy,haʼeohechakuaáramocheñeʼẽha opokosecherehe’

8Handereikuaacheipirehũha,haEsaú,cheermáno, iñakãrague,haajehechátahesarenondépepeteĩmbaʼevai apohaicha,haajapótapeteĩtembiapohaʼenomanda vaʼekuechéve,haipochýtachendive,haaguerútachejehe peteĩmaldición,handahaʼéipeteĩvendisión’

9HaisyRebecaheʼichupe:‘Cheraʼy,eñeʼẽcherehe eñeʼẽrenducherehe’.

10HaJacobiñe'ẽrenduRebeca,isy,haohooguerumokõi kavarara'yporãhaikyráva,haogueruisýpe,haisyojapo chupekuéra~so'ohe'ẽasýva~ha'eohayhuháicha.

11UpéiRebecaoguerahapeamaporãEsaú,itaʼýra ypykue,oĩvahendivehógape,haomondeJacob,itaʼýra imitãvévape,haomoĩumikavararaʼyipópehaijajúra pehẽngueojekuaavévare

12HaomeʼẽitaʼýraJacobpópepesoʼohambujape ombosakoʼivaʼekue.

13HaJacobohoitúvarendápehaheʼi:‘Cheningonde raʼy,ajapondeerehaguéicha:epuʼãhaeguapyhaekaru umimbaʼeajagarravaʼekuéguicheru,chevendesihagua’ 14HaIsaacheʼiitaʼýrape:‘¿Mbaʼéichapikopyaʼeretopa, cheraʼy?

15‘HaJacobheʼi:‘Pórke<Ñandejára>ndeJárachejuhu’ 16HaIsaacheʼichupe:Eñemboja,añanduhaguandéve, cheraʼy,ndehaʼépacheraʼyEsaútérãnahániri’.

17UpémarõJacoboñembojaitúvaIsaacrendápe,hahaʼe oñanduchupehaheʼi:‘PeñeʼẽhaʼeJacobñeʼẽ,péroumi pokatuEsaúpo’

18hahaʼendohechakuaáichupe,pórkehaʼepeteĩ dispensasiónyvágaguioipeʼahaguaipuʼakaohechakuaa hagua,haIsaacndohechakuaái,ipoipirehũguiiñermáno Esaúicha,haupévareohovasachupe

19Hahaʼeheʼi:‘¿NdepikocheraʼyEsaú?’hahe’i:‘Che ha’endera’y’:hahe’i:‘Eguerahacherendápeha’uhaĝua perejagarrava’ekue,chera’y,cheángarohovasahaĝua’

20Haoñemoaguihendápe,haokaru,haogueruchupevíno hahoyʼu

21UpéiIsaac,itúva,heʼichupe:‘Eñembojahaehetũche raʼy

22UpéioñembojahaohetũchupeHaohetũijaohyakuã, haohovasachupehahe’i:‘Péina,chera’yhyakuãha’ete peteĩkokue<henyhẽva>hyakuãasývaÑandejáraohovasa va’ekue

23Haandejratome'ẽndéveyvágaro'yHayvyro'y,haheta trígohaaséite:Tetãnguératoñemomba'eguasundéve,Ha tetãnguératoñesũndéve

24Eikondejoyke'ykuéraruvicharamo,Handesyra'y kuératoñesũndéveHatoveopajehovasaandejrache rovasahatohovasaAbraham,cheru;Eñeme'ẽndévehane ñemoñarekuérapeopaáraguarã:Toñemaldesipe ndemaldesíva,Hatoñemomba'eguasupenderovasáva’

25HaojehuIsaacopariremínteohovasaitaʼýraJacóbpe, haJacobosẽrireitúvaIsaac-guiokañyhaEsaú,ijoykeʼy, oikeikargágui

26Haaveiojaposo’ohe’ẽasýva,haogueru(upéva) itúvape,hahe’iitúvape:‘Ehejacherutopu’ã,haho’uche ka’aro’ondeángacherovasahaĝua’

27HaitúaIsaacheʼichupe:‘¿Mávapikonde?‘Hahe’i chupe:‘Cheha’endera’yypykue,ndera’yEsaú,ajapo ndeerehaguéichachéve’

28HaIsaactuichaitereioñemondýi,hahe’i:‘Mávapikope ojahogahaojagarrávahaogueru(upéva)chéve,hache ha’uopamba’éguinderejumboyve,haahovasachupe:(ha) ojehovasátachupe,haopaiñemoñareopaáraguarã’

29EsaúohendúvoitúaIsaacheʼivaʼekue,osapukáihaheʼi itúvape:‘Chevendesi,cheaveichetúva’

30Haheʼichupe:‘Neermánoouñembotavyreheve,ha oipeʼandevendisión’.Haheʼi:‘Koʼágaaikuaambaʼérepa héraJacob:péinaápe,haʼecherendaguépekoʼãmokõi vése:oipeʼachederechodenacimiento,hakoʼágaoipeʼa chevendisión’.

31Hahaʼeheʼi:‘¿Ndereguerekóipikopeteĩvendisión chéveguarãchetúva?’.haIsaacombohováihahe’iEsaúpe: ‘Péina,cheamoĩchupenderuvicharamo,Haopa ijoyke’ykuérapeame’ẽchupetembiguáiramo,Hahetatrígo, vínohaaséitereheveamombaretechupe:Hamba’épa ajapótanderehe,chera’y?’.

32UpéiEsaúheʼiitúaIsaacpe:‘¿Peteĩvendisiónntepiko rerekotúva?Cherovasa,(jepe)cheavei,túva:'

33EsaúhasẽhahasẽHaIsaacombohováichupe:‘Péina, mombyrypero’yyvyapeáriguioĩtandereikoha,Ha mombyryyvágaro’ysãguiyvateguive.

34Handekysepukurupivereikovéta,Hareservítane ryke'ýpeHandetuichavove,Rembotyryryvoveijúgonde akãgui,Repekapátapeteĩpekádokompletoiteremanomeve, Haneñemoñareoñemosẽtayvágaguýgui’

35EsaúoamenasamemeJacóbpepevendisiónitúva ovendesihaguérechupe,hahaʼe:heʼiikorasõme:‘Toguahẽ koʼágaumiáraañembyasyhaguacherurehe,ikatu haguáichaajukacheermánoJacóbpe’.

MOAKÃHA27rehegua

1Omombe'uiképeRebeca-peumimba'ehe'ívaEsaú, ita'ýratuichavéva,haRebecaomondoohenóiita'ýra imitãvévaJacóbpe

2haheʼichupe:‘Péina,neermánoEsaúoñevengáta nderehehandejuka

3Koʼága,upévare,cheraʼy,eñeʼẽrenducheñeʼẽme,ha epuʼãhaeñaniLabánrendápe,chejoykeʼy,Haránpe,ha epytahendivembovymiáraojerepevenejoykeʼypochy, hahaʼeoipeʼapevendeheguiipochy,hahesaráiopambaʼe rejapovaʼekuégui;upéiamondótaharogueruupégui’

4HaJacobheʼi:‘Ndakyhyjéi;chejukaséramo,cheajukáta chupe’.

5Pérohaʼeheʼichupe:‘Aníkenacherehemokõivecheraʼy peteĩárape’

6HaJacobheʼiisyRebeca-pe:‘Péinaápe,ndereikuaache túvaitujámahague,handohecháihesaikyrỹigui,ha ahejáramochupeivaítahesarenondépe,ahejáguichupeha ahamombyryndehegui,hacheruipochýta,hache maldesítaNdahamo'ãi;haʼechembouvove,upéicharõ añoiteaháta’

7HaRebecaheʼiJacóbpe:‘Aiketaañeʼẽtahendive,hahaʼe nemondóta’

8UpémarõRebecaoikeIsaac-pehaheʼi:‘Ambojeguaru cherekoveumimokõiHetrajyre,Esaúomendavaʼekue chupehembirekorãhaJacoboimérõhembirekoumitetã rajykuéraapytéguikoʼãichagua,mbaʼérepikoaikovevéta, Canaánrajykuéraiñañágui’.

9IsaacohenóiJacóbpehaovendesichupe,haoñemoñeʼẽ chupehaheʼichupe:‘AnirembirekonipeteĩCanaán rajygui.

10Epu'ãhaterehoMesopotamiape,ndesytúvaBetuel rógape,haemendandéveLabánrajy,ndesyryvy 11HaTupãIpuʼakapávatanerovasahatanembohetaha toñembohetaveikatuhaguáichaoikondeheguipeteĩ tetãnguéraaty,hatomeʼẽndévecheruAbrahamjehovasa, ndévehaneñemoñarekuérape,rehupytyhaguapeyvynde reikohahaopayvyÑandejáraomeʼẽvaʼekueAbrahánpe: tereho,cheraʼy,pyʼaguapýpe’

12IsaacomondoJacóbpehaohoMesopotamiape,Labán rendápe,Betuelsiriora'y,Rebecaryvy,Jacobsy 13JacobopuʼãrireohohaguaMesopotamiape,Rebeca espírituoñembyasyitaʼýrarire,hahasẽ 14HaIsaacheʼiRebecape:‘Cheermána,anirejasẽche raʼyJacobrehehápeohóguipy'aguapýpe,hapy'aguapýpe ojevýta.

15TupãIjyvatevévaoñongatútachupeopambaʼevaígui, haoĩtahendive;Haʼendohejamoʼãiguichupeopaára; 16Cheaikuaáguihapeohoporãtahaopambaʼépe,haʼe ohojeypevepyʼaguapýpeñanderendápe,hajahecha chupepyʼaguapýpe.

17Aníkerekyhyjechugui,chereindy,ha'eoĩguitape porãrehaha'epeteĩkuimba'eperfectoAnihasẽ’ 18IsaacokonsolaRebeca-peita'ýraJacobkáusareha ovendesichupe

19HaJacobohopeJuramentoykuáguiohohaguaHaránpe peprimeráñopesegundasemánape,cuarentaycuatro jubileope,haouLuz-peumimontáñape,upévahína Betelpe,pejasypyahúpepeprimermeskosemánape, [2115AM]haoguahẽupelugárpekaʼaruhaojerepe tapéguikuarahyreikegotyopetapéreupepyharépe,haoke upépe;kuarahyoikehaguére

20Haojagarrapeteĩitaupetendápeguahaomoĩ <iñakãme>yvyraguýpe,haohoha’eño,haoke

21Upepyharépehaʼeiképe,haohechapeteĩeskaléra oñemoĩvayvýpe,haijyvateoguahẽyvágapeve,hapéina ápe,Ñandejáraremimboukuéraojupihaoguejyhiʼári

22HaoñeʼẽJacóbpehaheʼi:‘ChehínaAbrahánJára,nde ruhaIsaacJárapeyvyrekehápe,ame'ẽtandéve,hane ñemoñarenderireguápe

23Haneñemoñareoikótayvytimboicha,ha reñembohetavétakuarahyreikehakuarahyresẽgotyo, yvatehasurgotyo,handehaneñemoñarekuérape ojehovasátaopatetãnguérarogaygua.

24Hapéinaápe,aimétanendive,haroñangarekótamamo rehohápe,haroguerujeýtakotetãmepyʼaguapýpe; ndahejamoʼãiguiajapopeveopambaʼehaʼevaʼekuendéve’.

25HaJacobopuʼãokeháguihaheʼi:‘Añetehápekolugár ningoJehováróga,hachendaikuaáiupéva’Haokyhyjeha heʼi:‘OkyhyjetereikolugárndahaʼéivaótroÑandejára róga,hapévahínapeyvágarokẽ’

26HaJacobopuʼãpyharevepyte,ojagarrapeita omoĩvaʼekueiñakãguýpehaomoĩpeteĩpilárramopeteĩ señál,haoñohẽhiʼáriaséiteUpépeombohéraBetelha katuupetendahéraLuzypy

27HaJacoboprometepeteĩpromésaÑandejárape,ha heʼívo:‘Ñandejáraoĩramochendive,hacheñongatúramo kotapeahahápe,haomeʼẽramochévembujahaaoamonde hagua,ikatuhaguáichaajujeycherurógapepyʼaguapýpe, upéicharõÑandejárahaʼétacheJára,hakoitaamoĩvaʼekue pilarramopeteĩseñálramokolugárpe,haʼétaÑandejára róga,haopambaʼeremeʼẽvaguichéve,ame'ẽtandévepe décimo,cheTupã’

MOAKÃHA28rehegua

1Upéiohohaoguahẽkuarahyresẽgotyo,Labánrendápe, Rebecaryvy,haha'eoĩhendive,haoservichupepeteĩ semánaitajýraRaquelrehehápe

2Hapeteĩhaáñombohapyhaarapokõindýpe[2122AM] he’ichupe:‘Eme’ẽchévecherembireko,sieteáñoaservi haguendéve’;haLabánheʼiJacóbpe:‘Ameʼẽtandévene rembireko’.

3Labánojapopeteĩkaruguasu,haoguerahaLeaitajýra tuichavévape,haomeʼẽchupehembirekorãJacóbpe,ha omeʼẽchupehembiguáiZilpápehembiguáiramohaJacob ndoikuaái,oimoʼãguihaʼehaRaquel.

4Haoikehendápe,hapéinaápe,haʼehínaLea;haJacob ipochyLabánndive,hahe'ichupe:‘Mba'érepikorejapo péicha?Ndaha'éipikocheroservívaRaquelrehehápeha ndaha'éiLearehehápe?Mba'érepikorejapovaicherehe?

5Eguerahanderajy,haahata;rejapohaguérecherehe ivaíva’JacobnikoohayhuveRaquel-peLeaguiLearesa ikangyhaguére,hakatuiformaiporãiterei;hakatuRaquel oguerekohesaporãhapeteĩformaiporãhaiporãitereíva.

6HaLabánheʼiJacóbpe:‘Ñanderetãmendojapóiupéicha, ñameʼẽpeimitãvévapepetuichavévarenondépe’.Ha naiporãijajapopéva;péichaoñeordenahaojehaíguiumi távlayvagapegua,anihaguaavaveomeʼẽitajýra michĩvévapepetuichavévamboyve;hakatupetuichavéva, peteĩome’ẽraẽhahapykuéripeimitãvéva-hapekuimba’e ojapóvaupéicha,omoĩhikuáikulpávleheseyvágape,ha avavehekojojávaojapóvakomba’e,kotembiapoivaígui Ñandejárarenondépe

7HaereIsraelra'ykurapeanihaguaojapokombae;ani oipyhyniome'ẽimitãvévapeome'ẽmboyvepe tuichavévape,iñañaitereígui

8LabánheʼiJacóbpe:‘Tohasaumisietedíakofiésta,ha ameʼẽtandéveRaquel,ikatuhaguáichareserviótro7áño, ikatuhaguáicharemongarucheovechakuérarejapo haguéichapesemánaymaguarépe’.

9Ohasávoumi7díaLeaarete,LabánomeʼẽRaquel Jacóbpeoservihaguachupe7áño,haomeʼẽRaquelpe Bilhá,Zilpaermána,tembiguáiramo.

10Haʼeoservi7áñoRaquelrehehápe,pórkeLeaoñemeʼẽ vaʼekuechupembaʼeveʼỹre

11ÑandejáraoipeʼaLearye,hahyeguasuhaimembypeteĩ mitãkuimbaʼeJacóbpe,haombohérachupeRubén,14día delamesnoveno-pe,peprimeráñopetercerasemánape [2122aravojave].

12Raquelryekatuoñemboty,JehováohecháguiLíape ndaijaʼeihahaRaquelohayhuha

13HaJacoboikejeyLearendápe,hahaʼehyeguasu,ha imembyJacob-pepeteĩmitãkuimbaʼemokõiha,ha ombohérachupeSimeón,veintiúnmes-pe,hambohapyha áñokoarapokõindýpe.[2124aravojave].

14HaJacobohojeyLearendápe,hahyeguasu,haimemby mbohapyhamitãkuimba'e,haombohérachupeLeví,jasy pyahujave,primermes-pe,seisáñokoarapokõindýpe. [2127aravojave]

15HaJacoboikejeyhendápe,hahaʼehyeguasu,ha imembychupepeteĩmitãkuimbaʼeirundyha,haombohéra chupeJudá,15jasypoapýpe,peteĩhaáñoirundyha arapokõindýpe[2129aravojave]

16HaentérokoʼãmbaʼéreRaqueloenvidiaLápe,pórke haʼenomendái,hahaʼeheʼiJacóbpe:‘Emeʼẽchévemitã’ haJacobheʼi:‘¿Amboykepikondéveumiyvande ryepypegua?¿Chepikorohejarei?’.

17RaquelohechávoLeaimembyhacuatromitãkuimbaʼe Jacob-pe,Rubén,Simeón,LevíhaJudá,heʼichupe:‘Eike cherembiguáiBilhárendápe,hahaʼehyeguasuhaimemby chévepeteĩmitãkuimbaʼe’(Haome'ẽ(chupe)Bilhá hembirekorã).

18Oikehendápe,haha'ehyeguasuhaimembychupepeteĩ mitãkuimba'e,haombohéraDan,novenomesseis-pe,seis áñombohapyhaarapokõindýpe[2127aravojave]

19HaJacobohojeyBilhápemokõihajey,hahyeguasu,ha imembyJacóbpeambuemitãkuimba'e,haRaquel ombohérachupeNaptali,5hamessietehápe,mokõihaáño irundyhaarapokõindýpe[2130aravojave]

20Leaohechávoimembykuñahanomembyvéima, oenvidiaRaquel,haome'ẽaveihembirekorãhembiguái ZilpáJacóbpe,hahyeguasuhaimembypeteĩmitãkuimba'e, haLeaombohéraGad,12mesoctavo-pe,terceráñocuarta semana-pe.[2131aravojave].

21Upéioikejeyhendápe,hahaʼehyeguasuhaimemby chupepeteĩmitãkuimbaʼemokõiha,haLeaombohéra chupeAser,pesegundomesonce-pe,quintoáñoirundyha semánape.[2133aravojave].

22HaJacoboikeLearendápe,hahaʼehyeguasu,ha imembypeteĩmitãkuimbaʼe,haombohéraIsacar,irundyha jasypoteĩme,irundyhaáñoirundyhaarapokõindýpe,[2132 AM]haomeʼẽchupepeteĩenfermérape.

23HaJacoboikejeyhendápe,hahaʼehyeguasu,ha imembymokõi(imemby),peteĩtaʼýrahapeteĩtajýra,ha ombohéraitaʼýrapeZabulón,haitajýrapehéravaDina, séptimomessietehápe,sextoáñoirundyhasemánape [2134aravojave].

24ÑandejáraoiporiahuverekoRaquelndive,haoipeʼa imemby,hahyeguasu,haimembypeteĩmitãkuimbaʼe,ha ombohéraJosé,jasypyahuirundyhaméspe,seisáñoko cuartasemánape[2134aravojave]

25HaumidíaJoséonasehaguépe,JacobheʼiLabánpe: ‘Emeʼẽchévecherembirekohacheraʼykuéra,hatahache ruIsaacrendápe,hatajapochévepeteĩógaamohu'ãma umiáñoaservihaguendévemokõivenderajyrehehápe,ha ahatacherurógape’.

26HaLabánheʼiJacóbpe:‘Epytachendivenderepykue rehe,haemongarujeycheovechakuéra,haejagarrande repykue’.

27Haoñemoĩpeteĩñeʼẽmeojueheomeʼẽhaguachupe hepykueramoumiovecharaʼyhakavararaʼy,onase vaʼekuemorotĩhaipirehũhamorotĩva,(koʼãva)haʼe vaʼerãhepykue

28Haopaumiovechaimembymancha,ikyrahamorotĩ, opaichaguamarca,haoguerujeyovechara'yha'ekuéraicha, haopaumiovechamanchaha'eJacobmba'ehaumi ndaha'éivaLabánmba'e

29HaJacobimba'erepyhetaitereíma,haoguerekovaka, ovecha,vúrro,kaméllo,tembiguáihatembiguáikuña 30LabánhaitaʼyrakuéraoenvidiaJacóbpe,haLabán oipeʼajeychuguiijovechakuéra,hahaʼeomañavaihese.

MOAKÃHA29rehegua

1RaquelimembyrireJosépe,Labánohooikytĩ ijovechakuéramombyryoĩguihikuáichuguimbohapyára jeguata.

2HaJacobohechaLabánoikytĩtahaijovechakuéra,ha JacobohenóiLeahaRaquel-pe,haheʼiporãchupekuéra ouhaguahendiveCanaánretãme.

3Haʼeomombeʼúguichupekuérambaʼéichapaohechapaite iképe,entérombaʼeheʼivaʼekuechupeohojeyhaguaitúva rógape,hahaʼekuéraheʼi:‘Opalugárrehoháperohóta nendive’

4HaJacobohovasaitúvaIsaacTupãme,haitúvatúva AbrahánTupãme,haopuʼãhaojupihembirekoha itaʼyrakuérape,haojagarrapaiteimbaʼekuérahaohasape ysyry,haoguahẽGalaadretãme,haJacobomokañy Labánguihembipotahanomombeʼúichupe 5Hapeséptimoáñocuartasemánape,JacobojereGalaad gotyopeprimerméspe,pe21méspe.[2135AM]HaLabán omuñachupehaohupytyJacobyvytyGalaad-pe, mbohapyhajasype,13haárape

6HaandejrandohejáichupeojapovaiJacóbpe;ha'e ojehechaukáguichupeiképepyharekue.HaLabánoñe'ẽ Jacóbpe

7Haumiáraquince-peJacobojapopeteĩkaruguasu Labán-peguarã,haopavaveoúvapehendive,haJacob ohuraLabánpeupeárape,haLabánpeaveiJacob-pe, peteĩvandohasamoʼãihayvytyGalaadambuépe hembipotápeañareheve.

8Haojapoupépepeteĩmontóntestigorã;upévareupe tendaréraoñembohéra:‘TestigoMoto’,komontónrérape 9HakatuohenóimboyvehikuáiGalaadretãRefaimretã; ha'éguiRefaínretã,haRefaínheñói(upépe),gigante ijyvatekuediez,nueve,ochooguejysietemetropeve.

10Haoikohahikuáiammónñemoñareretãguiveyvyty Hermónpeve,hairreinoapykahaʼeCarnaim,Astarot, Edrei,MisurhaBeón.

11Haandejraohundichupekurahembiapovairupi; ivaietereihaguérehikuái,haamorréo-kuéraoikógui hendaguépe,iñañávahaiñangaipa,handaipóri tavayguakuérakoʼágaguaojapovaʼekuehenyhẽmbaiteopa iñangaipakuéra,handoguerekovéimahekovepukukueko yvyapeári.

12HaJacobomondoLabánpe,haohoMesopotamiape, Orienteretãme,haJacobohojeyGalaadretãme

13UperireohasapeJabocpemesnoveno-pe,11mes-pe.

UpeárapeiñermánoEsaúouhendápe,haha'eoñemoĩporã hendive,haohochuguiSeírretãme,Jacobkatuoiko hogapýpe.

14Hapeteĩhaáñoquintosemana-pekojubileo-pe[2136 AM]ohasaJordán,haoikoJordánmboypýri,haomongaru ijovechakuérayguasumontónguiveBetsanpeve,haDotán pevehaAcrabínka’aguypeve

15UpéiomondoitúvaIsaácpeopambaʼeorekóva,ijao, tembiʼu,soʼo,vevída,kamby,mantéka,kesu,haunos kuántodátiloĩvapevállepe

16HaisyRebeca-peaveicuatrovésealaño,umimés mbytépe,oarávahaokosechambytépe,haotoñohaama (esporada)mbytépeharoʼyhaprimaverambytépe, Abrahántórrepeve

17IsaacoujeykuripeYkuaJuramento-guihaojupiitúa Abrahántórrepe,haupépeoikoaparteitaʼýraEsaúgui 18JacobohórõguareMesopotamiape,Esaúhembireko Mahalat,Ismaelrajy,haombyatyentéroitúvaha hembirekoovechakuéra,ojupihaoikosérroSeírpe,ha ohejaitúvaIsaacpepeJuramentoykuápehaʼeño

19IsaacojupipeYkuaJuramento-guihaoikoitúva Abrahántórrepe,oĩvaumimontáñadeHebrónpe 20HaupépeJacobomondoopambaʼeomondovaʼekue itúvahaisýpesapyʼapyʼa,opambaʼeoikotevẽvahikuái, haohovasahikuáiJacob-peikorasõitehahiʼángapukukue MOAKÃHA30rehegua

1Hapeprimeráñopesextasemánape[2143AM]ojupi Salem-pe,Siquemkuarahyresẽgotyo,pyʼaguapýpe, irundyhápe

2UpépeoguerahahikuáiDina,Jacobrajy,Siquemrógape, Hamorra'y,hevita,mburuvichaupetetãmegua,haha'e oñenohendivehaomongy'achupe,haha'epeteĩmitãkuña'i, 12áñoorekóva.

3Haʼeojerureasyitúvahaiñermanokuérapeoñemeʼẽ haguachupehembirekorã.HaJacobhaita'yrakuéraipochy SiquemkuérareheomongyʼáguihikuáiDina,iñermánape, haoñeʼẽchupekuéraivaívapehaombotavychupekuéraha ombotavychupekuéra.

4SimeónhaLevíoguahẽoimoʼãʼỹreSiquempehaohusga entérokuimbaʼeSiquemguápe,ojukapaiteumikuimbaʼe otopavaʼekuépeupépe,hanipeteĩvandohejáiipype.

5Hapéichaaniojejapojeykoʼágaguiveoñemongyʼa haguapeteĩIsraelrajy;pehuísiooñemoĩguiyvágape hesekuéraohundihaguakysepukureheveopasiquemita kuimbaʼekuérapeomotĩhaguérehikuáiIsrael-pe

6HaÑandejáraomeʼẽchupekuéraJacobraʼykuérapópe ikatuhaguáichaohundichupekuérakysepukurupiveha ohusgachupekuéra,haanihaguapéichaojejapojeyIsraelpeoñemongyʼahaguapeteĩvírgenIsraelgua.

7HaoĩramokuimbaʼeomeʼẽsévaIsrael-peitajýratérã iñermánaoimeraẽkuimbaʼegentil-kuérañemoñareguápe, katueteomanóta,haojapiitápehikuáiitápe;haʼeojapo haguéreñemotĩIsrael-pe;Haohapýtahikuáipekuñáme, haʼeomotĩhaguéreitúvarógaréra,haoñemosẽtachupe Israelgui.

8HaanitojejuhuIsrael-pepeteĩkuñaomoakãratĩvaha mba'eveichaguamba'eky'aopaárapukukuekoyvyapeári IsraelimarangatúguiÑandejárapeguarã,haopavave omongy'áva(upéva)katueteomanóta

9Péichaoñeordenahaojehaíguiumitabloyvagapeguaopa Israelñemoñarerehegua:peomongyʼáva(upéva)katuete omanóta,haojejapítachupeitápe

10Hakoléipendaipórilímiteára,hanoñeperdonamo'ãini mba'eveichaguaexpiasiõ,hakatupekuimba'eomongy'áva itajýrapeoñemosẽva'erãopaIsraelapytépe,ome'ẽgui iñemoñareMoloc-pe,haomba'apokyhyje'ỹmeomongy'a haguã.

11Hande,Moisés,ereIsraelraʼykuérapehaemokyreʼỹ chupekuéraanihaguaomeʼẽitajýragentil-kuérape,haani haguaoguerahaitaʼýrapeguarãnipeteĩvaumigentilrajy, kóvahaʼéguipeteĩmbaʼeombojeguarúvaÑandejára renondépe

12UpévareahaindéveguarãpeLéiñeʼẽrupiveopambaʼe siquemítaojapovaʼekueDinákóntrape,hambaʼéichapa Jacobraʼykuéraheʼi:‘Noromeʼẽmoʼãiorerajypeteĩ kuimbaʼenoñesirkunsidáivape’.upévaningopeteĩ ñembohoryoréveguarã’

13HahaʼepeteĩñembohoryIsrael-peguarã,umi oikovévapehaumioipyhývagentil-kuérarajykuérape; pévanikoiky'ahaombojeguarúvaIsrael-peguarã 14HaIsraelndoikomo'ãikomba'eky'águioguerekóramo hembirekoumitetãambueguarajykuéragui,térã ome'ẽramopeteĩitajýrapeteĩkuimba'etetãambueguápe

15Oikótaguimbaʼasyvai,hamaldisiónhamaldición,ha opahuísiohambaʼevaihamaldiciónoútahiʼári: ojapóramokombaʼe,térãomokañýramohesaumimbaʼe kyʼaojapóvagui,térãumiomongyʼávaguiÑandejára santuário,térãumiomongyʼávaguihéramarangatu, (upéicharõ)ojehusgátaenterovetetãoñondivepaopambaʼe kyʼahaomongyʼávakoʼãmbaʼérekuimba'e.

16Ndaiporimoʼãipeteĩpersónape[hanopensamoʼãiumi persónape]hanomeʼẽmoʼãiipópeyva,ofrénda,ofrénda ojehapývahaikyrakue,nipehyakuãporãhyakuãasýva,

ikatuhaguáichaoasepta,haupéichaaveiopakuimbaʼetérã kuñaIsraélpeomongyʼávapelugársagrádo.

17Upévarehaʼendéve:‘EtestifikakotestimonioIsraélpe: ehechambaʼéichapaoikoumisiquemitahaitaʼyrakuérape: mbaʼéichapaoñemeʼẽchupekuéramokõiJacobraʼypópe, haojukachupekuérajehasaasyguýpe,haupéva(oñekonta) chupekuératekojojaha,haojehaichupekuérahekojojaha

18HaLevíñemoñareojeporavosacerdocio-rãhalevita-rã, ikatuhaguãoserviÑandejárarenondépe,ñandeichaite, tapiaite,haLevíhaita'ýrakuérapeojehovasahaguãopaára guarã;haʼeikyreʼỹguiojapohaguatekojojahahuísioha venganzaopaumiopuʼãvaʼekuéreIsraelkóntrape

19Haupéichaohaihikuáitestimonioramoifavor-peumi tablayvagapeguaárijehovasahatekojojaopavaveTupã renondépe

20Hañanemanduʼapetekojojaomoañetévarepekuimbaʼe hekoveaja,opaperíododelaño-pe;milgeneraciónpeve ohaihikuái,haoútachupehaiñemoñarekuérapehapykuéri, haojehaiumitabloyvagapegua-peangirũhakuimba’e hekojojávaicha

21Opakomombeʼupyahaivaʼekuendéveguarã,ha amandandéveerehaguaIsraelraʼykuérape,anihagua ojapoangaipanindojapomoʼãihaumiordenanzani omboykepekonvéniooñeordenavaʼekuechupekuéra guarã,(hakatu)okumplihaojehaihaguahikuái angirũramo

22Haʼekuéraoikytĩramohaojapóramombaʼekyʼaopa mbaʼépe,ojeskrivítachupekuéraumitávlayvagapeguápe iñenemígoramo,haoñehundítachupekuérapelívrodela vídagui,haojeskrivítachupekuéraumioñehundítava kuatiañeʼẽmehaumioñehundítavandivekoyvyapeári.

23HaJacobraʼykuéraojukahaguépeSiquempepeteĩ kuatiañeʼẽoskriviyvágapehekojojahahekojojahaovenga hagueumipekadórpe,haojehaipeteĩjehovasarã.

24OguenohẽhikuáiDina,iñermána,Siquemrógagui,ha oguerahaprisionéroramoopambaʼeoĩvaSiquempe, ijovecha,ivaka,hymbavúrro,haopaimbaʼerepy,haopa ijovecha,haoguerahapaiteitúvaJacobrendápe

25Haʼeojahéichupekuéraojukahaguérepesiudakyse pukuáriokyhyjéguiumioikóvaguiupetetãme,umi cananeohaperezéta

26HaÑandejárakyhyjeopaumitávaoĩvaSiquemjerére, hanopuʼãihikuáiomuñahaguaJacobraʼykuérape;hoʼágui hesekuérakyhyje

MOAKÃHA31rehegua

1Hajasypyahúpe,Jacoboñeʼẽenterovetavayguakuérape hógapeheʼívo:‘Peñemopotĩhapekambiapendeao,ha ñapuʼãhajajupiBetélpe,upépeaprometechupepeteĩ promésapedíaakañyhaguépecheermánoEsaúrovagui, haʼeoĩhaguérechendivehacheguerukotetãme pyʼaguapýpe,hapeipeʼaumidiosextrañooĩvapende apytépe’

2Haohejahikuáiumidiosextrañohaumioĩvaijapysápe haoĩvaijajúrarehaumitaʼangaRaquelomondavaʼekue itúvaLabánguiomeʼẽmbaiteJacob-pe.Ohapyhaomboja'o haohundihaomokañypeteĩyvyrarobleguýpeoĩva Siquemretãme

3Hapejasypyahujave,pemes7-pe,ojupiBetélpe.Ha'e omopu'ãpeteĩaltarokehaguépe,haomopu'ãupépepeteĩ

pilar,haomondoitúvaIsaac-peouhaguãhendápe oikuave'ẽhaguãmymbajukahaisyRebecarendápe.

4HaIsaacheʼi:‘ToucheraʼyJacob,hatahechachupe amanomboyve’.

5UpémarõJacobohoitúvaIsaachaisyRebecarendápe, itúvaAbrahánrógape,haoguerahahendivemokõiitaʼýra, LevíhaJudá,haoguahẽitúvaIsaachaisyRebecarendápe 6HaRebecaosẽpetórreguihenondépeohetũhagua Jacóbpehaoñañuãhaguachupe;ijespírituoikovejeýgui ohendúvo:‘Péinaápeoundera’yJacob’;haohetũchupe 7Haohechamokõiveitaʼýrape,haohechakuaachupekuéra, haheʼichupe:‘¿Koʼãvapikonderaʼykuéra,cheraʼy?’ha oñañuãchupekuérahaohetũchupekuéra,haohovasa chupekuéra,heʼívo:‘PeẽmeAbrahánñemoñare oñemombaʼeguasúta,hapehechaukátapeteĩjehovasako yvyapeári’.

8HaJacoboikeitúvaIsaacrendápe,pekotyoñenohápe,ha mokõiitaʼýraoĩhendive,haojagarraitúvapo,haoñesũvo ohetũchupe,haIsaacojejagarraitaʼýraJacobakãre,ha hasẽijajúrare

9HapepytũmbyohejaIsaacresa,haohechamokõive Jacobraʼy,LevíhaJudá,haheʼi:‘¿Koʼãvapikonde raʼykuéra?haʼekuéraningondeichagua’

10Haheʼichupehaʼekuéraañetehápeitaʼýra:‘Ha añeteháperehechahaʼehahikuáiañetehápecheraʼy’.

11Upéioñembojahikuáihendápe,haʼeojerehaohetũ chupekuérahaoñañuãmokõivévape

12Upéioguejyijurúpepeespíritudeprofesía,haojagarra LevípeipoakatúaguihaJudápeipoasugotyo

13HaojereraẽLevígotyo,haoñepyrũohovasaraẽchupe, haheʼichupe:Tovetohovasandévehanemembykuérape opaárapukukue

14Hatomeʼẽndévehaneñemoñarekuérapetuichaha toñemombaʼeguasu,hatomeʼẽndévehane ñemoñarekuérape,opahoʼoapytégui,toñembojaHendápe oservihaguaimarangatuhápeumiángeloĩvaichahaumi imarangatúvaicha.(Jepe)ha’ekuéraicha,ndera’ykuéra ñemoñareha’étañemomba’eguasuhatuichaha imarangaturã,hatojapochupekuératuichamba’eopaára peve.

15Hahaʼekuérahaʼétahuehaprínsipe,hamburuvichaopa Jacobraʼykuérañemoñare;HaʼekuéraheʼítaÑandejára ñeʼẽtekojojápe,Hatekojojápeohusgátaopaihuísio.Ha omombe'útahikuáiCherapeJacob-peHaCherapeIsraelpeÑandejárajehovasaoñeme’ẽtaijurúpeOhovasahaguã opaojehayhúvañemoñare.

16NdesynembohéraLeví,hahekoitépeombohérande réra.ReñembojoajútaÑandejárandiveHahaʼétaopaJacob raʼykuérairũ;Imesatoikonemba'e,Handehanera'ykuéra pe'uchugui;Hatohenyhẽndemesaopañemoñarepeve,Ha nerembi'uaniopaárapukukue

17Tojeitynerenondépeopavavendaija'éivanderehe,Ha toñemosẽhatoñehundiopavaveneñorãirõhára;Ha tojehovasapenderovasáva,Hatoñemaldesiopatetãnde maldesíva’

18HaJudápeheʼi:‘Ñandejáratomeʼẽndévembareteha podérReityhaguaentéroumindaijaʼéivanderehe;Ndeha peteĩndera'y,Jacobra'ykuéraruvicharamo;Tosẽnderéra handera’ykuérarérahatohasaopatetãharegiónUpérõ umitetãambueguaokyhyjétanderovarenondépe,Haopa tetãoryrýita

19NdepypeoikótaJacobpytyvõ,Handepypeojejuhu Israelsalvasiõ.

20Hareguapyvovendetekojojañemombaʼeguasuapyka áriTuichapyʼaguapyopaumirehayhúvaraʼy ñemoñarekuérapeguarã;Toñemomba'eguasunderovasáva, Haopavavendocha'éivanderehehandembohasaasývaha ndemaldesívaoñemosêtahaoñehundítakoyvyapeáriha oñemaldecita’.

21Haojereohetũjeychupehaoñañuãchupe,ha ovyʼaiterei;haʼeohechahaguéreañetehápeitaʼýraJacob raʼykuérape

22Haosẽipymbytéguihaoñesũhaoñesũhenondépe,ha ohovasachupekuérahaopytuʼuupépeitúvaIsaacndive upepyharépe,haokaruhahoyʼuhikuáivyʼápe

23HaokemokõiveJacobraʼykuérape,peteĩvaijakatúape haambuévaijasugotyo,haojeipapachupehekojojaha.

24HaJacobomombeʼuitúvapeopambaʼepyhareaja, mbaʼéichapaÑandejáraoiporiahuverekoetereichupe,ha mbaʼéichapaoñakãrapuʼã(chupe)opahape,haoñangareko heseopambaʼevaígui

25HaIsaacohovasaitúvaAbrahánTupãme,haʼe ndoipeʼáihembiguáiIsaacraʼykuéraguiiporiahuverekoha hekojoja

26HapyhareveJacobomombeʼuitúvaIsaácpepe ñeʼẽmeʼẽoprometevaʼekueÑandejárape,hapevisión ohechavaʼekue,haomopuʼãhapeteĩaltár,haopambaʼe oĩmahapreparádoojejapohaguapesakrifísioÑandejára renondépehaʼeoprometehaguéicha,haouhaomoĩchupe peteĩvúrroári

27HaIsaacheʼiitaʼýraJacóbpe:‘Ndaikatúiahanendive chetujáguihandaikatuvéimaagueropu'akapetape:tereho, chera'y,py'aguapýpe;koárapeaguerekóguicientosesenta ycincoáño;Ndaikatuvéimaaviaha;emoĩndesýpe(peteĩ vúrroári)haehejatohonendive.

28Haaikuaa,cheraʼy,rejuhaguechembaʼére,ha tojehovasakoárapecherehechahagueaikove,hacheavei rohecha,cheraʼy.

29Ikatúpareñakãrapuʼãharekumplipeñeʼẽmeʼẽremeʼẽ vaʼekue;haaniremboykeneñe'ẽme'ẽ;peñeme'ẽtagui cuentapeñe'ẽme'ẽrehe;ko'ágãupévarepya'eekumpli,ha tovy'aHa'eojapova'ekueopamba'e,pereme'ẽva'ekue iñe'ẽme'ẽ’

30HahaʼeheʼiRebecape:‘TerehonderaʼyJacobndive’; Rebecaohoita'ýraJacobndivehaDóborandive,haoguahẽ hikuáiBetélpe

31HaJacobimanduʼapeñemboʼeitúvaovendesi vaʼekuérechupehaumimokõiitaʼýrape,LevíhaJudá,ha ovyʼahaohovasaitúvaypykueJárape,AbrahánhaIsaac.

32Hahaʼeheʼi:‘Koʼágaaikuaaarekohapeteĩesperánsa opaveʼỹva,hacheraʼykuéraavei,opavaveJárarenondépe’; hapéichaoñeordenamokõivévarehe;haohaihikuáipeteĩ testimonioeternoramochupekuéraumitávlayvagapegua árimbaʼéichapaIsaacohovasachupekuéra

MOAKÃHA32rehegua

1UpepyharépeopytaBetélpe,haLevíohechaiképe haʼekuéraomoĩhaomoĩhaguechupeÑandejára Ijyvatevévasaserdóteramo,haʼehaitaʼyrakuérapeopaára guarã.haopuʼãokeháguihaohovasaÑandejárape.

2HaJacobopuʼãpyharevepyte,catorcekojasýpe,ha omeʼẽpeteĩdiezmoopaoúvaguihendive,kuimbaʼeha vaka,mokõivévaóroguihaopambaʼyruhaao,heẽ,omeʼẽ diezmoopavavégui.

3UpeárapeRaquelhyeguasuita'ýraBenjamín-gui.Ha Jacoboipapaita'yrakuérapehaLevího'aÑandejára rembiguáipe,haitúvaomondechupepa'iaohaomyenyhẽ ipo.

4Hadiequincekomes-pe,oguerualtar-pecatorcevaka vakaapytégui,veintiochoovechamácho,cuarentaynueve ovecha,sieteovechara'y,haveintiúnkavarara'ymymba ojehapývaramopealtárdesacrificioári,oguerohorýva peteĩmba'ehe'ẽasývaTupãrenondépe.

5Kóvahaʼepeofréndaojapovaʼekue,pepromésa omeʼẽtahapeteĩdécimaparte,umiofréndayvahaofrénda devevídareheve.

6Petataohapyparire,ohapyinsiénsotataári,haofrénda deagradecimientoramomokõitóro,irundyovechamácho ha4ovecha,cuatrokavara,mokõiovechaorekóvaunáño hamokõikavararaʼyhapéichaojapoárahaárasieteára pukukue

7Hahaʼehaenteroveitaʼýrahakuimbaʼekuéraokaru (péva)vyʼápeupépesietedíaajahaohovasahaomeʼẽ aguyjeÑandejárape,oipeʼavaʼekuechupeopajehasa asyguihaomeʼẽvaʼekuechupeiñeʼẽmeʼẽ.

8Ome'ẽdiezmoopamymbaipotĩva,haojaposacrificio ojehapýva,hakatuumimymbaiky'ávaome'ẽ(ndaha'éi) ita'ýraLeví-pe,haome'ẽchupeopavavekuimba'eánga.

9LevíojaposacerdocioBetel-peitúvaJacobrenondépe, omotenondévoumiijoyke'ykuéragui,haha'esacerdote upépe,haJacobome'ẽiñe'ẽme'ẽ:upéichaome'ẽjeydiezmo diezmoÑandejárapehaomomarangatu,ha oñemomarangatuChupeguarã

10Haupévareoñeordenaumitávlayvagapeguaáripeteĩ léiichapediezmojeypediezmoojeʼuhaguaÑandejára renondépeáñohaáño,pelugárojeporavohápehéraoiko hagua,hakoléipeguarãndaipórilímiteáratapiaiteguarã.

11Koordenanzaojehaiikatuhaguáichaoñekumpliañoha añohoʼúvodiezmomokõihaÑandejárarenondépepelugár ojeporavohaguépe,hambaʼevendopytamoʼãichuguiko áñoguivepeáñooúvapeve

12Peáñopeojeʼútapesemíllaoñembyatypapevepe semílla,hapevínopevínoárapeve,hapeaséiteojeʼúta hiʼárapeve

13Haopamba'ehembývahaitujáva,tojehechaiky'aha, tojehapytatápe,iky'águi.

14Hapéichato’uhikuáioñondivesantuario-pe,haani ohejahikuáiituja.

15Haopadiezmotórohaovechakuéraguiimarangatúta Ñandejárapeguarã,hasacerdote-kuérambaʼéta,hoʼútava hikuáihenondépeáñohaáño;péichaoñeordenaha ojegraváguipediezmoreheguaumitávlayvagapeguaári.

16Haambuepyharépe,áraveintidóskojasype,Jacob odesidiomopuʼãtahaupelugár,haombojerepekorapy peteĩmurállareheve,haomomarangatuhaomomarangatu opaáraguarã,ijupeguarãhaitaʼyrakuérapeguarãhaʼerire

17HaJehováojechaukachupepyharekuehaovendesi chupehaheʼichupe:‘NderéranoñembohéramoʼãiJacob, sínoIsraelombohératanderéra’

18HaHaʼeheʼijeychupe:‘ChehaʼeÑandejáraajapo vaʼekueyvágahayvy,harombohetavétaharombohetavéta,

haumirréiosẽtandehegui,haohusgátaoparupieteyvypora raʼykuérapyopyrũhaguépe.

19Haameʼẽtaneñemoñarekuérapekoyvyoĩvayvága guýpe,hahaʼekuéraohusgátaopatetãmeoipotaháicha,ha uperireoguerekótakoyvytuichakuehaohupytýtaopaára guarã’

20Haʼeoñeʼẽpahendive,haojupichuguihaJacobomaña ojupipeveyvágape.

21Haohechapeteĩvisiónpyharegua,hapéinaápepeteĩ ángeloguejyyvágaguiipópesietetablo,haomeʼẽJacob-pe, haomoñeʼẽhaoikuaaopambaʼeojehaívaipypeojehótava hesehaitaʼyrakuérareopaárapukukue

22Haohechaukachupeopambaʼeojehaívaumitávlape, haheʼichupe:‘Aniremopuʼãkolugár,haanirejapo chuguipeteĩlugársagrádoopaveʼỹva,haanireikokoʼápe; ndaha’éiguikóvapetenda.TerehonderuAbrahamrógape haeikonderuIsaacndivenderuomanomeve

23Egiptoperemanótapy'aguapýpe,hakotetãme reñeñotỹtanderuypykuesepultúrape,AbrahánhaIsaac ndive

24Anirekyhyje,rehechahareleehaguéicha,péichaoikóta opambaʼe;haehaiopambaʼerehechahareleehaguéicha’.

25HaJacobheʼi:‘CheRuvicha,¿mbaʼéichapiko chemanduʼátaopambaʼealeehaahechavaʼekuére?‘Ha haʼeheʼichupe:‘Amomanduʼátandéveopambaʼe’.

26Upéiojupichugui,haopuʼãokehágui,haimanduʼaopa mbaʼeomoñeʼẽvahaohechavaʼekuére,haohaiopañeʼẽ omoñeʼẽhaohechavaʼekue.

27Upépeofestehaótrodía,haupépeosakrifikaopambaʼe osakrifikavaʼekueyma,haombohéra‘Adición’,pórke oñembojoapykoárahaumiáraymaguareombohéra‘Pe Fiésta’

28Hapéichaojehechaukahaʼetaha,haojehaiumitávla yvagapeguaári:upévareojekuaaukachupe ogueromanduʼavaʼerãha,haomoĩvetahaumisieteáraarete rehegua

29Haoñembohéra‘Adición’,pórkeojeskriviumidíade fiéstaapytépe,segúnmboydíapaoĩpeáñope

30Hapyharekue,23komespe,omanoDeboraRebeca ñangarekoha,haoñotỹchupehikuáipesiudaguýpepe ysyryrobleguýpe,haombohérakolugárpe:‘Déborarrío’, haperobleombohéra:‘Deborañembyasyroble’

31UpémarõRebecaohojeyhógapeitúvaIsaacrendápe, haJacobomondoovechamácho,ovechahakavararaʼy opreparahaguaitúvapetembiʼuhaʼeoipotaháicha

32HahaeohoisyrapykuérioguahẽmeveKabratánretãme, haoikoupépe

33HaRaquelimembypeteĩmitãkuimbaʼepyharekue,ha ombohérachupe‘Cheñembyasyraʼy’Ha'eohasaasy imembykuévo,itúvakatuombohéraBenjamín,11 jasypokõime,seisarapokõindyypykuépe[2143aravo jave].

34RaquelomanoupépehaoñeñotỹchupeEfratretãme, upévahínaBelén,haJacobomopu'ãpeteĩpilarRaquel sepulcroári,tapeáriisepulturaári

MOAKÃHA33rehegua

1HaJacobohohaoikoMagdaladraefsurgotyoHaoho itúvaIsaacrendápe,ha'ehahembirekoLea,jasypyahu jasypoapyjave

2RubénohechaBilhá,Raquelrembiguái,itúvarembireko, ojejahéijaveýpepeteĩlugárñemiháme,haohayhuchupe.

3Haokañypyhare,haoikeBilhárógape[pyhare],ha ojuhuchupeokeha'eñopeteĩtupaárihógape.

4Hahaʼeoñenohendive,hahaʼeopáyhaohechaRubén oñenohahendivetupape,hahaʼeojahoʼipeijaorembeʼy haojagarrachupe,haosapukáihaohechakuaahaʼeha Rubén.

5Ha'eguiotĩhaopoichuguiipo,haha'eokañy

6Hahaʼeoñembyasyetereikombaʼére,hanomombeʼúi avavépe

7HaJacoboujeývoohekachupe,haʼeheʼichupe:‘Che naipotĩrinderehehápe,pórkechemongyʼámanderehe; Rubénnikochemongy'a,haokechendivepyhare,haake, handadescubriioipe'apevecheaohaokechendive’ 8JacobipochyetereiRubénndiveoñenohaguéreBilhá ndive,oipe'águiitúvaao

9HaJacobnoñembojavéiheseRubénomongyʼáguichupe Haoimeraẽkuimba'eoipe'ávaitúvaakãre,hembiapo vaieterei,Ñandejárarenondépeoporombojeguarúva

10Upévareojehaihaoñeordenaumitávlayvagapeguápe anihaguaoñenoitúvarembirekondive,ha ndoipeʼaivaʼerãhaitúvaao,pórkeupévaikyʼa,katuete omanótahikuáioñondive,pekuimbaʼeoñenoitúva rembirekondivehapekuñaavei,ojapohaguérembaʼe kyʼakoyvyapeári

11HandaiporimoʼãimbaʼeveikyʼávañandeTupã renondépepetetãhaʼeoiporavovaʼekuépeimbaʼerã.

12Hajey,ojehaimokõihajey:‘Toñemaldesipeoñenova itúvarembirekondive,haʼeoikuaaukáguiitúvañemotĩ’;ha opaÑandejáraimarangatúvaheʼi‘Péichatoiko;upéicha toiko’

13Hande,Moisés,ereIsraelra'ykuérapetojapokoñe'ẽ; upéva(oguerekógui)peteĩcastigodemuerte;haikyʼa,ha ndaipóriexpiasiõtapiaiteoexpiahaguapekuimbaʼe ojapovaʼekuérekóva,hakatuojejukahaojejukavaʼerã chupe,haojejapiitápe,haoñemosẽvaʼerãñandeTupã tavayguakuéraapytégui

14PórkenipeteĩtapichaojapóvaupéichaIsraélpendohejái opytapeteĩdíantekoyvyapeári,pórkehaʼeningo oporombojeguarúvahaikyʼa 15Haaniheʼihikuái:Rubénpeoñemeʼẽjeikovehaperdón oñenorireitúvahembirekondive,haaveichupe oguerekóramojepeiména,haiménaJacob,itúva,oikove gueteri

16Upetiémpopevendojekuaaukáikuripeordenanzaha huísiohaléihekoitépeopavavépeguarã,hakatundeárape (ojehechauka)peteĩléiárahaárareheguaicha,hapeteĩléi opaveʼỹvaichañemoñareopaveʼỹvapeguarã

17Hakoléipeguarãndaipóriárapaha,handaipóri expiasiõhese,hakatumokõivévaoñemopotĩvaʼerãtetã apytégui:peáraojapohaguépeojukátachupekuéra.

18Hande,Moisés,ehai(upéva)Israel-peguarãikatu haguáichaojapohikuái,hatojapokoʼãñeʼẽheʼiháicha,ha aniojapopeteĩangaipaomanomeve;ÑandejárañandeJára nikohués,nomomba'éivatapichápehandoguerohorýi jopói.

19Haerechupekuérakoʼãñeʼẽkonvéniorehegua,ohendu haojesarekohaguahikuái,haoñangarekóvohesekuéra,ha anihaguaoñehundihaoñemopotĩupetetãgui;mba'eky'a,

mba'eky'a,mba'eky'ahamba'eky'aha'éguiopaumi ojapóvakoyvyapeáriñandeTupãrenondépe.

20Handaipóriangaipatuichavévapetekovaiojapóvagui hikuáikoyvyapeári;Israelha’éguipeteĩtetãmarangatu ÑandejáraItupãmeĝuarã,hapeteĩtetãherenciarehegua, hapeteĩtetãsacerdociohamburuvichaguasuha(Imba’e) imba’erã;handaiporimoʼãipeichaguambaʼekyʼapetetã marangatuapytépe.

21Hambohapyhaáñokosextasemana-pe[2145AM] JacobhaopaitaʼyrakuéraohooikoAbrahánrógape,itúva IsaachaisyRebecaypýpe

22Jacobra'ykuérahérako'ãva:Rubén,Simeón,Leví,Judá, Isacar,Zabulón,Leara'y.haRaquelra'ykuéra,Joséha Benjamín;Bilhára'ykuéra,DanhaNeftalíhaZilpara'y GadhaAserhaDina,Learajy,Jacobrajypeteĩete 23HaouhikuáihaoñesũIsaachaRebecarenondépe,ha ohechávochupekuéraohovasaJacobhaopaitaʼyrakuérape, haIsaacovyʼaiterei,ohecháguiJacobraʼykuérape,itaʼýra imitãvévahahaʼeohovasachupekuéra.

MOAKÃHA34rehegua

1Hasextoáñokoarapokõindýpekocuarentaycuatro jubileo[2148AM]Jacobomondoitaʼyrakuérape omongaruhaguaijovechakuéra,hahembiguáikuérape hendivekuéraSiquempastokuérape

2Haumisieterréiamorréooñembyatyojukahagua chupekuéra,okañyumiyvyramátaguýpehaojagarrahagua hymbakuéra

3Jacob,Leví,JudáhaJoséoĩhógapeitúvaIsaacndive ijespírituombyasyhandaikatúiohejachupehikuái, Benjamínkatuimitãvéva,haupévareopytaitúvandive 4UpépeouTafuruvichaguasuhaAresaruvichaguasu, Seragánruvichaguasu,Seloruvichaguasu,Gaasruvicha guasu,Betrónruvichaguasu,Maanisakirruvichaguasu,ha opavaveoikóvako'ãyvytyári(ha)oikóvaka'aguýpe Canaánretãme.

5HahaʼekuéraomombeʼuupévaJacóbpeheʼívo:‘Péina, umiamorréorréiomongoranderaʼykuérapehaomondapa hymbakuéra’.

6Haʼeopuʼãhógagui,haʼembohapyitaʼýra,itúva rembiguáihahembiguaikuérandive,haohohesekuéraseis milkuimbaʼendive,oguerahávakysepuku.

7HaojukachupekuéraSiquempastokuérape,haomuña umiokañývape,haojukachupekuérakysepukureheve,ha ojuka‘AresahaTaphuhaSareganhaSeloha‘Amanisakir haGa[ga]’as,haorrekuperahymbakuéra

8Hahaʼeipuʼakahesekuéra,haomeʼẽchupekuéra impuéstoomeʼẽhaguachupeimpuésto,cincohiʼáva ijyvykuéragui,haomopuʼãRobelhaTamnatares

9Haʼeoujeypyʼaguapýpehaoñemoĩporãhendivekuéra, haoikochuguikuérahembiguái,haʼehaitaʼyrakuéraoho peveEgíptope

10Hapeséptimoáñokoarapokõindýpe[2149AM] omondoJosépeoikuaahaguaijoykeʼykuérarekoporãhóga guiveSiquemretãme,haojuhuchupekuéraDotánretãme 11Haʼekuéraotraisionachupe,haojapopeteĩkompromíso ojukahaguachupe,pérookambiarireovendechupeumi komersiánteismaélítape,haoguerahachupeEgíptope,ha ovendechupePotifarpe,peeunucodeFaraón,haʼévape cocineroruvichahasaserdótesiudadeElewpe

12HaJacobraʼykuéraojukapeteĩkavararaʼy,haomoinge Joséaohuguýpe,haomondo(upéva)itúvaJacóbpe,pe séptimoméspe

13Hahaʼeoñembyasyupepyharepukukue,oguerúgui chupehikuáikaʼarupytũ,hahaʼeoñembyasyomanógui,ha heʼi:‘PeteĩmymbaañahoʼuJosépe’;haopahogagua [oñembyasyhendiveupeárape,haha’ekuéra]oñembyasy haoñembyasyhendiveupeárapukukue.

14Haitaʼýrahaitajýraopuʼãokonsolahaguachupe,péro haʼendoipotáioñekonsolaitaʼýrare

15HaupeárapeBilháohenduJoséomanohague,ha omanooñembyasývohese,haoikohínaQafratef-pe,ha Dinaavei,itajýra,omanoJoséomanorire.

16PeteĩméspeoguahẽkoʼãmbohapyñembyasyIsraélpe OñotỹhikuáiBilhámeRaquelsepultúrarovái,haDinápe avei.itajýra,oñotỹhikuáiupépe.

17HaunáñooñembyasyJosérehe,handopytái,heʼígui ‘Tahasapesepultúrapeañembyasycheraʼyrehe’

18UpévareoñeordenaIsraelraʼykuérapeguarãojehasaasy haguahikuáipediezmessietehápe-peáraouhaguépe itúvaJacobrendápepemaranduhasẽvaʼekuechupeJosé rehe-ojapohaguahikuáiexpiasiõhiʼáripeteĩkavararaʼy ndivepediezmessietehápe,peteĩjeyaláño, iñangaipakuérare;ombyasýguihikuáiitúvamborayhu ita’ýraJosérehe.

19Hakoárapeoñeordenaoñembyasyhaguahikuáihese iñangaipakuérare,haopahembiapovaikuérarehaopa ijavykuérare,ikatuhaguáichaoñemopotĩhikuáiupeárape peteĩjeypeteĩarýpe

20HaJoséomanorire,JacobraʼykuérahembirekoRubén rembirekohéra‘Ada;haSimeónrembirekohéra‘Adlba’a, cananeo;LevírembirekohéraMelca,Aramrajykuéragui, Tarára'yñemoñareJudárembirekoréraBetasuel,cananeo IsacarrembirekoréraHezaqa,haZabulónrembirekoréra Ni'imánhaDanrembirekoréra:‘Egla;Neftalírembireko réra,Rasu'u,Mesopotamiagua;haGadrembirekoréra Maka;haAserrembirekoréra,‘Ijona;Josérembirekoréra Asenat,Egiptogua;haBenjamínrembirekoréra,‘Ijasaka 21HaSimeónoñearrepentihahembirekomokõiha Mesopotamiaguiiñermanokuéraramo.

MOAKÃHA35rehegua

1Hapeteĩhaáñopeteĩhaarapokõindýpecuarentaycinco jubileo[2157AM]RebecaohenóiJacob,itaʼýrape,ha omandachupeitúvahaijoykeʼyrehegua,omombaʼehagua chupekuérahekovepukukueaja

2HaJacobheʼi:‘Ajapótaopambaʼendeerehaguéicha chéve;kóvahaʼétaguiñemombaʼeguasuhatuichambaʼe chéveguarã,hatekojojaÑandejárarenondépe, amombaʼeguasuhaguachupekuéra

3Handeavei,sy,reikuaacheanaseguivekoárapepeve, opacherembiapohaopambaʼeoĩvachekorasõme, akóinteapensaporãhaopambaʼére

4Hambaʼéichapikondajapomoʼãikombaʼeerevaʼekue chéve,amombaʼehaguacheruhachejoykeʼy!

5Emombeʼuchévechesy,mbaʼembaʼevaiparehecha cherehehaañemomombyrýtachugui,ha cheporiahuverekóta’

6Hahaʼeheʼichupe:‘Cheraʼy,ndahecháindereheche tiémpopukukuembaʼeveichaguatembiapoivaíva,síno

(sólo)hekojojávaHakatuha’étandévepeañetegua,che ra’y:amanótakoarýpe,handaikovemo’ãikoarýpeche rekovépe;ahecháguicheképepeáraamanohague, ndaikovemo'ãihaciencincuentaycincoáñorasa,hapéina ápeamohu'ãmaopacherekoveáraaikovetava’.

7HaJacobopukavyisyheʼívareisyheʼíguichupe omanotaha;haoguapyhínakurihenondépeoguerekóva imbarete,hanaikangyimbaretépe;oikehaosẽguiohecha, hahatĩimbarete,hamba'eveichaguamba'asyndopokói heseoikoveajapukukue

8HaJacobheʼichupe:‘Avyʼachesy,cheárahiʼaguíramo nderekoveárarehe,hachembareteopytachendivepéicha nembareteháicha,haneremanomoʼãi,reñembohory haguérechendivenderemanorehe’

9HaohoIsaacrendápehaheʼichupe:‘Peteĩmbaʼeajerure ndéve:EsaúpetohurandojapomoʼãihambaʼeveJacóbpe,ni ndopersegimoʼãihachupereikuaáguiEsaúremianduimitã guiveiñañáva,handaipóriipypemba'eporã;Ha'eoipota nikonderemanorireojukachupe.

10Handereikuaaopamba'eojapova'ekueiñermánoJacob ohoguiveHaránpekoárapepevendeovechakuéraha'e oguerahaijehe,haoguerahaopanemba'enderova renondégui

11Harojerureharojerurejavechupeorembaʼe,haʼe ojapopeteĩkuimbaʼeoreporiahuverekóvaicha.

12HahaʼeipochyndereherehovasahaguéreJacob-pende raʼyperfectohahekojojávape;ndaipóriguiivaívahakatu mba’eporãnte,haouguiveHarán-guiko’áĝapeve nañandemondáimba’eve,oguerúguiñandéveopamba’e itiempo-petapiaite,haovy’aipy’aiteguivejajapyhývo ipópehaha’eñanderovasa,handoipe’áiñandeheguiou guiveHarán-guiko’áĝapeve,haopytañanendivetapiaite hógapeñanemomba’eguasúvo’

13HaIsaacheʼichupe:‘Cheaveiaikuaahaahechaumi mbaʼeojapóvaJacoboĩvañanendive,mbaʼéichapaipyʼaite guiveñanemombaʼe;hakatucheahayhuveEsaúpeyma Jacob-gui,ha'éguiita'ýraypykue;hakatukoʼágaahayhuve JacóbpeEsaúgui,haʼeojapohaguérehetambaʼevai,ha ndaipóritekojojahese,opahapehaʼéguitekojojaha violénsia,[handaipóritekojojaijerére.]

14Hakoʼágachekorasõopyrũopahembiapokuére,hani haʼeniiñemoñarendojesalvamoʼãi,haʼekuérahaʼéguiumi oñehundítavayvýguihaoñemosẽtavayvágaguýgui, ohejáguiAbrahánTupãhaohohembirekokuérarapykuéri haikyʼahaojavyrirehikuái,haʼehaitaʼyrakuéra 15Hacheerechéveahurahaguachupendojukamoʼãiha ijoykeʼyJacóbpe;ohuraramojependojapomo'ãiha iñe'ẽme'ẽ,handojapomo'ãiiporãvahakatuivaívante.

16PéroojukaséramoJacobpópe,iñermánope,oñemeʼẽta chupe,handokañymoʼãiipógui,[oguejýtaguiipópe]

17HaanirekyhyjeJacobrehe;Jacobñangarekoháratuicha haipu'akahaoñemomba'eguasu,haoñemomba'eguasuvéva Esaúñangarekoháragui’

18UpémarõRebecaomondoohenóiEsaúpehahaʼeou hendápe,hahaʼeheʼichupe:‘Cheraʼy,arekopeteĩmbaʼe ajerurehaguandéve,haejaporeprometevaʼekueajapotaha, cheraʼy’.

19Hahaʼeheʼi:‘Ajapótaopambaʼeerevachéve,ha nambotovemoʼãinerembijerure’

20Hahaʼeheʼichupe:‘Ajerurendéveamanohagua, cheguerahahacheñotỹSaraypýpe,nderusy,handeha

Jacobpejoayhútahanipeteĩvandoipotáiivaívaojuehe, sínopejoayhuojueheañoite,ha(upéicharõ)peñakãrapuʼãta, cheraʼykuéra,hapeñemombaʼeguasútapeyvymbytépe, hanipeteĩenemígondovyʼamoʼãipenderehe,ha peikomoʼãipeteĩjehovasahaporiahuverekoopavavende rayhúvarenondépe’

21Hahaʼeheʼi:‘Ajapótaopambaʼeerevaʼekuechéve,ha roñotỹtapedíaremanohaguépeSaraypýpe,cherusy, reipotahaguéichaikanguekuéraoĩhaguandekangue ypýpe’

22HaJacob,chejoykeʼy,avei,ahayhútaopatoʼoári; ndarekóiguipeteĩjoyke’yopakoyvyapeáriha’eañónte: hapévandaha’éituichaméritochéveĝuarãahayhúramo chupe;haʼenikochejoykeʼy,haroñeñotỹoñondivende retepýpe,haoñondiveparosẽneryepýgui,ha ndahayhúiramocherykeʼýpe,¿mávapepaahayhúta?

23Hache,chevoi,ajerurendéveemokyreʼỹhagua Jacóbpecherehehacheraʼykuérare,aikuaáguihaʼekatuete haʼétaharréicherehehacheraʼykuérape,cheruohovasa haguépechupeojapohaguérechupeijyvatevévahachéve ijyvatevéva

24Haahurandéveahayhútahachupe,handaipotaiha ivaívaheseopacherekovepukukue,hakatuiporãva añoite’

25Haohurachupeopakombaerehe.OhenóiJacob-pe Esaúrenondépehaome'ẽchupetembiapoukapyhe'i haguéichaEsaúpe

26Hahaʼeheʼi:‘Ajapótanerembipota;peguerovia cherehemba'eveichaguamba'evaindosẽmo'ãihachehegui nichera'ykuéraguiEsaúrehe,hacheaimetahatenonderã mba'eve'ỹrendaha'éiramomborayhúpente’.

27Upepyharépehaʼehaitaʼyrakuéraokaruhahoyʼu hikuái,hahaʼeomano,tresjubileohapeteĩsemánahaun áño,hamokõiitaʼýra,EsaúhaJacob,oñotỹchupepe itakuadobleoĩvapeSaraypýpe,itúvasy

MOAKÃHA36rehegua

1Hasextoáñokoarapokõindýpe[2162AM]Isaacohenói mokõiita’ýraEsaúhaJacob-pe,haouhikuáihendápe,ha he’ichupekuéra:‘Chera’ykuéra,ahacherukuéraraperupi, ógaopave’ỹvapeoĩhámecherukuéra

2UpévarecheñotỹcheruAbrahánypýpe,peitakuadoble oĩvaEfrónhititakokuépe,Abrahánojoguahaguépepeteĩ sepultúraoñeñotỹhaguapesepultúraajoʼovaʼekue chejehegui,upépecheñotỹ.

3Hapévaamandapeẽme,cheraʼykuéra,pejapohagua tekojojahatekojojakoyvyapeári,ikatuhaguáicha ÑandejáraoguerupendeáriopaÑandejáraheʼivaʼekue ojapotahaAbrahánhaiñemoñarekuérare

4Hapejoayhu,cheraʼykuéra,penejoykeʼykuérapepeteĩ kuimbaʼeohayhúvaichahiʼánga,hapeteĩteĩtoheka mbaʼépaouporãijoykeʼýpe,hatombaʼapooñondivepako yvyapeári;hatojoayhuhikuáihi’ángateeicha

5Hapeporandutaʼangakuérarehegua,amandaha pomomarandupemboykehapembojeguaruchupekuéra,ha anipehayhuchupekuéra,henyhẽguiñembotavyguiumi omombaʼeguasúvachupekuérahaumioñesũvapeguarã

6Penemanduʼáke,cheraʼykuéra,ÑandejáraTupãAbrahán penderu,hambaʼéichapacheaveiamombaʼeguasuchupe haaserviChupetekojojahavyʼápe,Haʼepenembohetaha

peneñemoñarembyjakuérayvágapeguáichahetaiterei,ha penemopyendahaguakoyvyapeáripetekojoja kaʼavoichanoñemonguʼemoʼãivaopañemoñarekuérape tapiaiteguarã.

7Hakoʼágaajapótapeẽmepehurahaguapeteĩjuramento tuicháva-ndaipóriguipejuramentotuichavévachuguihéra gloriosahaoñemombaʼeguasúvahatuichahaespléndido hahechapyrãvahaipuʼakapáva,omoheñóivaʼekueyvága hayvyhaopambaʼeoñondive-pekyhyjetahaChuguiha pemombaʼeguasutahaChupe

8Hapeteĩteĩohayhútaijoykeʼýpemborayhuhatekojojápe, hanipeteĩvandoipotamoʼãiivaívaijoykeʼyrehekoʼága guivetapiaiteguarãopapenderekoveárapukukueikatu haguáichapeñakãrapuʼãopapenerembiapokuépehaani peñehundi

9Hapeteĩvapendeapytéguioimoʼãramoivaívaijoykeʼy rehe,peikuaakoʼágaguiveopavaveoimoʼãvaivaíva ijoykeʼyrehehoʼátaipópe,haoñemopotĩtaumioikovéva retãgui,haiñemoñareoñehundítayvágaguýgui.

10Hakatupeáraturbulenciahañembohoryhapochyha pochy,tatahendývaho’úvareheveohapyhaguéicha Sodoma,upéichaaveiohapytaijyvyhaitavaguasuhaopa imba’éva,haoñemboguepátachupeyvypórara’ykuéra disciplinakuatiañe’ẽgui,hanoñemoĩrikuatiatekove rehegua,hakatupeoñenombrava’ekueñehundirãme,ha ohótaeterno-peexecraciónrehegua;ikatuhaguãicha ikondenaakóinteoñembopyahuñembohorýpehañe’ẽvai hapochýpehajehasa’asýpehapochýpehamba’asyvaiha mba’asýpetapiaiteĝuarã

11Chehaʼehaatestifikapeẽme,cheraʼykuéra,pehuísio oútavapepekuimbaʼeoperhudikasévaiñermánope.

12Upeárapeombojaʼoopambaʼeorekóvamokõivévape haomeʼẽpepártetuichavévapeitaʼýraypykuépe,petórre haopambaʼeoĩvaijerére,haopambaʼeAbrahánorekóva peJuramentoykuápe

13Hahaʼeheʼi:‘Kopártetuichavévaameʼẽtaumitaʼýra ypykuépe’.

14UpémarõEsaúheʼi:‘CheningoavendeJacóbpeha ameʼẽJacóbpechederéchoypykuetome’ẽchupe,ha ndarekóinipeteĩñe’ẽha’eva’erãhese,ha’éguiimba’e’. 15HaIsaacheʼi:Topytapeteĩjehovasapendeári,che raʼykuéra,hapeneñemoñareárikoárape,pemeʼẽguichéve pytuʼu,hachekorasõndohasáipederéchoypykuerehe, anihaguapejapombaʼevaiupévare

16ÑandejáraIjyvatevévatovendesipekuimbaʼe hekojojávape,haʼehaiñemoñarekuérapeopaáraguarã’.

17Haomohuʼãomandahaohovasachupekuéra,haokaru hahoyʼuhikuáioñondivehenondépe,haovyʼaoĩguipeteĩ apytuʼũijapytepekuéra,haosẽhikuáichuguihaopytuʼu upeárapehaoke

18UpeárapeIsaacokehupápeovy'ahaokepeoke opaveʼỹva,haomanocientoochentaáñoorekópe. Omohu’ãveinticincoarapokõindyhapoary;hamokõi ita'ýraEsaúhaJacoboñotỹchupe

19EsaúohoEdomretãme,yvytySeírpe,haoikoupépe 20HaJacoboikoHebrónyvytykuérape,itúvaAbraham pytaguaretãtórrepe,hahaʼeomombaʼeguasuÑandejárape ikorasõiteguivehaumitembiapoukapyojehechávape heʼiháichaHaʼeombojaʼohaguéichaiñemoñarekuéraára 21HahembirekoLeaomanoirundyhaáñomokõiha semanacuarentaycincojubileo-pe,[2167AM]haha’e

oñotỹchupepedobleitakua-pe,isyRebecaypýpe,Sara, itúvasy,sepulcroakatúagotyo 22haenteroveitaʼýrahaitaʼyrakuéraouombyasyhendive hembirekoLearehehaokonsolachupehese,haʼe ojaheʼoitereihaguérechupeohayhuetereíguichupe iñermánaRaquelomanorire; 23haʼenikoperfectohahekojojávaopahekovépeha omombaʼeJacóbpe,haopaáraoikoveajahendivenohendúi ijurúguipeteĩñeʼẽpohýi,haʼeipyʼaporãhaipyʼaguapýva hahekojojahaoñemombaʼeguasúgui 24Haimanduʼaopahembiapokueojapovaʼekuehekove ajahahaʼeombyasyetereihese;ohayhúguichupeipy’aite guivehahi’ángapukukuereheve.

MOAKÃHA37rehegua

1HapeáraIsaac,JacobhaEsaútúvaomanohaguépe, [2162AM]Esaúra’ykuéraohenduIsaacome’ẽhaguepe tuichavévapeparteita’ýramichĩvévaJacob-peha ipochyetereihikuái

2Haoñorairõhikuáiitúvandive,haheʼi‘¿Mbaʼérepiko nderuomeʼẽJacóbpepepártetuichavévahaohasanderehe, ndehaʼéramojepepetuichavévahaJacobkatupe imitãvéva?’

3Hahaʼeheʼichupekuéra‘Avendéguichederéchoypykue Jacob-pepeteĩsarambimichĩmilentejarehe,hapeárache ruchembouhagueajagarrahaajagarrahaagueruhagua chupepeteĩmbaʼehoʼuhacherovasavaʼerã,haʼeou ñembotavyrehevehaoguerucherúpetembiʼuhambaʼyru, hacheruohovasachupehachemoĩipoguýpe

4Hakoʼágaoreruoremoĩrohurahagua,chehahaʼe, ndorodesidimoʼãihaojupembaʼevai,niiñermánokóntrape, harosegitahamborayhuhapyʼaguapýpekádauno iñermánondihaaniromombyaiorerape’.

5Hahaʼekuéraheʼichupe:‘Ndorohendumoʼãindéveroiko porãhaguahendiveñanembaretetuichavéguiimbaretégui, hañandeipuʼakavechugui;jahatahesehajajukátachupe hañahundítachupehaita'yrakuérapeHanerehoséiramo orendive,orerojapovaítandéveavei

6Hakoʼágaerendumínaoréve:ÑamondomínaAram, Filistea,MoabhaAmmónpe,hajaiporavoñandejehegui kuimbaʼeojeporavóvaoñorairõsetereíva,hajahahendive hañañorairõhendive,hañahundichupekoyvyapeári imbaretemboyve’

7Itúvaheʼichupekuéra:‘Anipehohaanipeñorairõ hendiveanihaguapeʼahenondépe’.

8Hahaʼekuéraheʼichupe:‘Kóvahaʼehínaexactamente ndembaʼerejapovaʼekuenemitãguivekoʼagaitepeve,ha remoĩhínandeakãijúgoguýpe’

9Nañahendúivaʼerãkoʼãñeʼẽ’HaomondohikuáiAram haAdurampeitúvaangirũrendápe,haokontrata hendivekuéramilñorairõhára,ñorairõháraojeporavóva.

10Moabhaammónñemoñareouhendápekuéra1000 kuimba'eojeporavóvahaFilisteagui1000kuimba'e ñorairõháraojeporavóva,Edomhahoreokuéragui1000 kuimba'eñorairõháraojeporavóva,haKitimkuimba'e ñorairõháraipu'akapáva.

11Haheʼihikuáiitúvape:Esẽhendivekuérahaegueraha chupekuéra,ndahaʼéiramoupéicharojukáta’

13Hakatuuperireimanduʼaopambaʼevaioĩvare ikorasõmeijoykeʼyJacobrehe;hanaimanduʼáipe ñeʼẽmeʼẽohuravaʼekuéreitúvahaisýpendoikuaamoʼãiha mbaʼeveivaívaopaárapukukueJacobijoykeʼyrehe 14Hajepeopakoʼãmbaʼe,Jacobndoikuaáiouhahikuái heseñorairõrã,hahaʼeoñembyasyhínaLeah,hembireko rehe,oñemoaguietereipevehikuáipetórreguicuatromil ñorairõhárahakuimbaʼeñorairõháraojeporavóvandive 15UmikuimbaʼeHebrónguaomondohendápeheʼihagua: ‘Péinaneermánoounekóntrape,oñorairõhaguanendive, cuatromilkuimbaʼeoñeñapytĩvaespádape,haogueraha hikuáieskúdohaárma’ohayhúguihikuáiJacóbpeEsaúgui Upévareheʼihikuáichupe;Jacobha'éguipeteĩkuimba'e ipy'aporãvévahaoiporiahuverekovévaEsaúgui.

16Jacobkatundogueroviaséioguahẽmevehikuáipe tórregui

17Haombotypetórrerokẽ;haoñemboʼyumiñorairõha árihaoñeʼẽiñermánoEsaúpehaheʼi:‘Iporãitereiningope konsuélorejuchembopyʼaguapyhaguacherembireko omanóvare.¿Kóvapikopejuramentorehuravaʼekuende túvapehajeyndesýpeomanomboyvehikuái?Rekumpli pejuramento,hapemomentorehurahaguépendetúvape reñekondena’.

18UpémarõEsaúombohováichupe:‘Niumiyvypóraraʼy niumimymbaoĩvakoyvyapeárindojapói mbaʼeveichaguahuraméntohekojojaha,haohuravaʼekue ohura(peteĩjuramentoválido)opaáraguarã;hakatuára haáraoinsinuahikuáimbaʼevaiojuehe,hambaʼéichapa peteĩteĩikatuojukaiñenemígohaiñenemígope.

19Handendachaʼéicherehehacheraʼykuérapetapiaite guarãHandaipóriojesarekóvapevínculojoyke’yrehegua nendive.

20Ehendukoʼãñeʼẽhaʼévandéve:Pejaguareteikatúramo okambiaipirehaombopiroʼyipirelánaicha,Térã ikatúramoomopuʼãhatĩiñakãáripeteĩciervotérãovecha ratĩicha,Upéicharõajapótapevínculodejoykeʼynendive, Haumiisyvaojesepararamoisýgui,ndendahaʼéihaguére chejoykeʼy.

21Haumilobooñemoĩramopyʼaguapýpeumiovecharaʼy ndiveanihaguahoʼutérãojapohesekuéraviolénsia,Ha ikorasõoĩramohesekuéraiporãvapeguarã,Upéicharõoĩta pyʼaguapychekorasõmenendive

22Peleónoikóramopevakaamígohaoñemoĩporã hendive,Haoñeñapytĩramohendivepeteĩjúgoguýpeha oarado,upéicharõcheamoĩporãtanendive

23Hapecuervomorotĩvoveraza-icha,Upérõeikuaache rohayhuhague,Haañemoĩporãtanendive,Reñemosẽta, Handera'ykuéraoñemosêta,Handaiporimo'ãipy'aguapy ndéveguarã’

24HaJacobohechávohaʼe(upéicha)oñemoĩvaihahese ikorasõreheve,haopahiʼángareheveojukahaguachupe, hahaʼeouhagueosẽvopejaguaretekaʼaguyichaoúvape lánsaárioinupãvahaojuka,handojevýichugui; 25Upéiheʼihembiguaikuérapehahembiguáikuérape oatakahaguachupehaentéroiñirũnguérape.

MOAKÃHA38rehegua

12Hahaʼehenyhẽpochyhapochyguiohechávo itaʼyrakuéraomboligahachupeohohaguahenondépe (hekuéra)oguerahahaguachupekuéraiñermánoJacob kóntrape.

1UperireJudáoñeʼẽitúvaJacóbpehaheʼichupe: ‘Embojerendeárko,túva,haemondonefléchahaeitype enemígopehaejukapeenemígopehaikatupikoreguereko pu’aka,ndorojukamo’ãiguineryvy,ha’éguindeichagua,ha ha’endeichaguañame’ẽchupe(ko)ñemomba’eguasu’.

2UpéiJacoboñakãityhaomondopefléchahaoinupã iñermánoEsaúpe(ijyvaakatúape)haojukachupe

3Haomondojeypeteĩfléchahaoinupã‘Adoránpe araméope,ijyvaakatúape,haombohasachupetapykue gotyohaojukachupe

4HaupéiosẽJacobraʼykuéra,haʼekuéraha hembiguáikuéra,oñembojaʼóvogrúpopepetórrecuatro ládope.

5Judáosẽhenondépe,hahendiveNeftalíhaGadha50 tembiguáihendivekuéra,petórresurgotyo,haojukapaite ojuhúvahenondépe,hanipeteĩtapichandokañýi.

6LevíhaDanhaAserosẽpetórreéstegotyo,ha hendivekuéracincuenta(kuimbaʼe),haojukahikuáiumi kuimbaʼeoñorairõvaMoabhaAmónpe.

7Rubén,IsacarhaZabulónosẽpetórrenórtegotyo,ha hendivekuéra50kuimbaʼe,haojukahikuáiumifilistéo ñorairõhárape.

8SimeónhaBenjamínhaEnoc,Rubénraʼy,osẽpetórre kuarahyreikegotyo,hahendivekuéracincuenta(kuimbaʼe), haojukahikuáiEdomhahoréogui400kuimbaʼe, ñorairõháraimbaretévahaokañy600,hairundyEsaúra'y okañyhendivekuéra,haohejaitúvaoñenoojejuka,ho'a haguéichayvytyAduram-pe.

9HaJacobraʼykuéraomuñahapykuériSeíryvytypeve HaJacoboñotỹiñermánopepesérrooĩvape‘Adurampe,ha ohojeyhógape.

10HaJacobraʼykuéraojahogambareteEsaúraʼykuérape Seírsérrope,haoñakãityhaoikochuguikuéraJacob raʼykuérarembiguái.

11Haomondohikuáiitúvape(oporanduhaguã)oñemoĩ porãtapahendivekuératérãpaojukachupekuéra

12HaJacobomondoñeʼẽitaʼyrakuérapeoñemoĩhagua pyʼaguapýpe,hahaʼekuéraoñemoĩporãhendivekuéra,ha omoĩhiʼarikuérapejúgodeesclavitud,upéicharupiomeʼẽ hikuáiimpuestoJacobhaitaʼyrakuérapetapiaite.

13Ha'ekuéraosegiohepyme'ẽimústoJacob-peohopeve Egipto-pe

14KoʼagaitepeveEdomraʼykuérandoipeʼáipejúgode esklávogui,umidoceJacobraʼykuéraomoĩvaʼekue chupekuéra

15KoʼãvahínaumirréioisãmbyhyvaʼekueEdompe, oisãmbyhymboyvepeteĩrréiIsraelñemoñareári [koʼagaitepeve]Edomretãme.

16Balac,Beorra'y,oisãmbyhyEdompe,haitavaguasu héraDanaba

17BalacomanohaogovernahendaguépeJobab,Zarade Bóserra'y.

18Jobabomanohaogovernahendaguépe‘Asam,Temán retãygua

19Upémarõ‘Asamomano,ha‘Adat,Baradraʼy,ojuka vaʼekueMadiánpeMoabñúme,ogovernahendaguépe,ha ipuévlohéraAvit.

20Ha‘Adathomano,haSalmán,‘Amaseqa-gui, oisãmbyhyhendaguépe

21Salmánomano,haSaúlRaabot-ygua(ysyryrembe'ýpe), oisãmbyhyhendaguépe

22SaúlomanohaogovernahendaguépeBaelunan,Acbor ra'y.

23OmanoBaelunan,Acborra'y,ha‘Adatoisãmbyhy hendaguépe,hahembirekohéraMaitabit,Mataratrajy, Metabedzaabrajy.

24KoʼãvahínaumirréiogovernavaʼekueEdomretãme MOAKÃHA39rehegua

1HaJacoboikoitúvaoikohaguépeCanaánretãmeKo'ãva ha'eJacobñemoñare

2Joséoguereko17áñooguerahajavechupehikuáiEgipto retãme,haojoguachupePotifar,Faraóneunuco,petembi'u apoharuvicha

3HaomoĩJosépeopahógaárihaÑandejárajehovasaou egipciorógaáriJosékáusare,haÑandejáraoñakãrapuʼã chupeopambaʼeojapóvape

4HapeegipcioomeʼẽopambaʼeJosépópeohechágui Ñandejáraoĩhahendive,haÑandejáraoñakãrapuʼãha chupeopambaʼeojapóvape

5HaJosérovaiporãiterei[haiporãiterei],haijára rembirekoohupihesahaohechaJosépe,haohayhuchupe haojerurechupeoñenohaguãhendive

6Hakatunomeʼẽihiʼánga,haimanduʼaÑandejárareha umiñeʼẽJacob,itúva,omoñeʼẽvaʼekueAbrahánñeʼẽ apytégui,anihaguakuimbaʼeojapohekovaipeteĩkuña iménandive;chupeĝuarãoñeordenahaguepecastigode muerteyvágapeTupãIjyvatevévarenondépe,hape angaipaojehaiheseumikuatiahaipyreopave’ỹvapetapiaite Ñandejárarenondépe

7HaJoséimanduʼakoʼãñeʼẽrehanoñenoseihendive.

8Haʼeojerureasychupeunáñopukukue,pérohaʼe ndoipotáihanohenduséi

9Hakatuoñañuãchupehaojokohatãchupeógape omboligahaĝuachupeoñenohaĝuahendive,haomboty ógarokẽhaojokohatãchupe;hakatuohejaijaoipópeha oitypeokẽhaokañyokápehenondégui.

10Hapekuñaohechahaʼenoñenomoʼãihahendive,ha ojahéichupeijárarenondépe,haheʼi‘Nerembiguáievréo, rehayhúva,chemboligaonohaguachendive;haojehu amopuʼãvocheñeʼẽ,haʼeokañyhaohejaijaochepópeche ajokórõguarechupe,haombotypeokẽ’

11PeegipcioohechaJoséaohapeokẽoñembyaíva,ha ohenduhembirekoheʼíva,haomoingeJosépekárselpepe lugároñeñongatuhápeumiprisionérorréiomoingevaʼekue kárselpe.

12Hahaʼeoĩupépekaʼirãime;haandejraomeʼẽJosépe mborayhuumikaʼirãimeñangarekoharuvicharesa renondépehaporiahuverekohenondépe,ohechágui Ñandejáraoĩhahendive,haÑandejáraojapohaopambaʼe ojapóvaosẽporãhagua

13Haomoĩopambaʼeipópe,hapekaʼirãiguárdiaruvicha ndoikuaáimbaʼeveoĩvahendive,Joséojapohaguéreopa mbaʼe,haÑandejáraomombaʼapoporã

14UpépeopytadosáñoUpeárapeFaraón,Egiptoruvicha guasu,ipochymokõivehembiguáikuérare,petembi'u apoharuvichahapanaderoruvicharehe,haomoĩ chupekuératembi'uapoharuvicharógape,ka'irãimeJosé oñeñongatuhápe

15HapekárselguárdiaruvichaomoĩJosépeoservihagua chupekuéra;haoservihenondepekura

16Hamokõivévaosueño,pemayordomoruvichaha panaderoruvicha,haomombe'uhikuáiJosépe.

17Haointerpretaajachupekuéraupéichaojehu chupekuéra,haFaraónomoĩjeypemayordomoruvichape hembiapohápehapepanadero(mburuvicha)ojuka,José ointerpretahaguéichachupekuéra

18PéropemayordomoruvichahesaráiJoséguipekárselpe, omombeʼúramojepechupembaʼépaoikótahese,ha naimanduʼáiomombeʼuhagueFaraónpembaʼéichapaJosé heʼichupe,pórkehaʼehesarái

MOAKÃHA40rehegua

1HaumiárapeFaraónoñandumokõisueñopeteĩpyharépe peteĩñembyahýioikótavareopatetãme,haopu'ãokehágui haohenóiopavaveointerpretávapeumisueñooĩvaEgiptope,haumipajeapoha,haomombe'uchupekuéramokõi sueño,handaikatúiomombe'u(upéva)

2HaupéipemayordomoruvichaimanduʼaJosérehaoñeʼẽ heseperréipe,hahaʼeoguenohẽchupekaʼirãigui,hahaʼe to]dhenondépemokõiiképe

3HaheʼiFaraónrenondépemokõiiképehaʼehapeteĩnte, haheʼichupe:‘Oguahẽtasieteáño(upévape)hetambaʼe Egiptoretãme,hauperiresieteáñoñembyahýi,peteĩ ñembyahýindoikóivagueteriopatetãme’.

4HakoʼágafaraóntomoĩsuperintendénteEgiptotuichakue javeve,hatombyatyhikuáitembiʼukádasiudápeumiáño hetatiémpore,haoĩtahiʼupyumisieteáñoñembyahýiaja, hapeyvynoñehundimoʼãipeñembyahýirupive, ivaietereítagui’

5Haandejraome'ẽJosépemborayhuhaporiahuvereko Faraónresarenondépe,haFaraónhe'ihembiguáikuérape Ndorojuhúikokuimbaʼeiñaranduhaiñarandúva,pórke Ñandejáraespírituoĩhendive’.

6Haʼeomoĩchupemokõiharréinopehaomeʼẽchupe autoridaEgiptotuichakuejaveve,haoguerahachupe Faraónkárromokõihápe.

7Haomondechupeaobyssus,haomoĩijajúrarepeteĩ kadénadeóro,ha(peteĩmomaranduhára)omoherakuã henondépe''El'Elwa'Abirer,'haomoĩipópepeteĩanillo haomoĩchuguimburuvichaopahógaári,ha omomba'eguasuchupe,hahe'ichupe‘Petrónopeañoite chetuichavétandehegui’.

8HaJoséoisãmbyhyopaEgiptoretã,haopaFaraón ruvichakuéra,haopahembiguáikuéra,haopavaveojapóva mburuvichaguasurembiapo,ohayhuchupe,oguata porãgui,haʼenoñemombaʼeguasúiguiha noñemombaʼeguasúi,hanomombaʼéiumihéntepe,ha ndoguerohorýijopói,hakatuohusgahekopeteopa tavayguakuéraupetetãmeguápe

9HaEgiptoretãoĩpyʼaguapýpeFaraónrenondépeJosé káusare,Ñandejáraoĩguihendive,haomeʼẽchupe mborayhuhaporiahuverekoopaiñemoñarekuérapeguarã opaumioikuaávachupehaumiohendúvahese,haFaraón rréinooñemohendaporã,handaipóriSatanáshandaipóri tapichaaña(upépe)

10UperireperréiombohéraJosépeSefantifán,haomeʼẽ JosépePotifarrajy,haʼévapesaserdóteHeliopolisguarajy, petembiʼuapoharuvicha

11HaJoséoñemboʼyhaguépeFaraónrenondépe,oreko treintaáño[oñemboʼyjaveFaraónrenondépe]

12HaupeáñopeomanoIsaacHaojehuJoséheʼi haguéichamokõiiképeñemyesakãme,heʼihaguéicha,oĩ sieteáñohetaEgiptoretãme,haEgiptoretãhetaiterei oprodusi,peteĩmedida(oproducíva)dieciochocientos medida.

13HaJoséombyatytembiʼuopatavaguasúpehenyhẽ mevetrígoguindaikatuvéimapeveoipapahaomedihetaite haguére.

MOAKÃHA41rehegua

1Hacuarentaycincojubileo-pe,segundasemana-pe,(ha) segundoaño-pe,[2165AM]Judáomendaimemby ypykuépeEr,peteĩtembirekoAramrajykuéragui,hérava Tamar

2Pérohaʼendaijaʼéihanoñenóihendive,pórkeisyhaʼe Canaánrajykuéraapytégui,haomendasechupeisy pariéntegui,péroJudá,itúva,ndohejáichupe

3HakoEr,Judára'yypykue,iñaña,haÑandejáraojuka chupe

4JudáheʼiOnánpe,iñermánope:‘Eikeneermáno rembirekorendápehaejapochupeneménaermáno rembiapo,haemopuʼãneermánopeñemoñare’

5HaOnánoikuaapeñemoñarendahaʼemoʼãihaimbaʼe, (hakatu)ijoykeʼymbaʼénte,haoikeijoykeʼyrembireko rógape,haoñohẽpeñemoñareyvýpe,haiñañaÑandejára renondépe,haojukachupe

6UpémarõJudáheʼiitajýraTamar-pe:‘Epytanderu rógapeviúdaichacheraʼySeláokakuaapapeve,hache ameʼẽtachupehembirekorã’

7Haokakuaa;Bedsuel,Judárembirekokatundohejái ita'ýraSeláomendaHaBedsu'el,Judárembireko,omano [2168AM]poteĩarýpekoarapokõindýpe

8Ha6áñopeJudáohooikytĩhaguaijovechakuéra Timnápe[2169AM]Hahe'ihikuáiTamar-pe:‘Péinande suegroojupiTimnápeoikytĩhaguãijovechakuéra’ 9Haʼeoipeʼapeviúdaao,omondepeteĩvéloha oñembojeguahaoguapypeokẽojoajúvaTimnágotyo 10Judáohokuévoojuhuchupe,haoimoʼãkuñarekovaiha, haheʼichupe:‘Ehejamitaikenerendápe’.hahe'ichupe Eike’,haha'eoike

11Hahaʼeheʼichupe:‘Emeʼẽchévecheviru’;hahe’i chupe:‘Ndarekóimba’evechepópendaha’éirõcheanillo oĩvachekuãme,hachecollarhachevastónchepópe’

12Hahaʼeheʼichupe:‘Emeʼẽchéveumívaremondopeve chévecheamígo’,hahaʼeheʼichupe:‘Amondótandéve peteĩkavararaʼy’;haome'ẽchupeumíva,haha'eoike hendápe,haha'eimembychugui.

13Judáohoijovecharendápehaha'eohoitúvarógape

14UpémarõJudáomondopeteĩkavararaʼyovecharerekua, haʼévaadulamíta,pérohaʼendotopáichupehaoporandu umihénteupelugárpeguápe,haheʼi:‘Moõpikooĩpekuña rekovaikoʼápe?’Haheʼihikuáichupe;‘Ndaipórikoʼápe orendivekuñarekovai’

15Haoujeyhaomombeʼuchupe,haheʼichupendojuhúi haguechupe:‘Aporanduumihénteupelugárpeguápe,ha haʼekuéraheʼichéve:“Koʼápendaipórikuñarekovai”.’. 16Hahaʼeheʼi:‘Toñongatu(upéva)anihaguaoiko ñandeheguipeteĩñembohory’Haohasávotresmése, ojekuaahyeguasuha,hahe'ihikuáiJudápe:‘PéinaTamar, ndenuera,hyeguasuhekovairupi’

17UpémarõJudáohoitúvarógapehaheʼiitúvaha iñermanokuérape:‘Pegueruchupehatohapyhikuái,pórke haʼeojapombaʼekyʼaIsraélpe’

18Haoguenohẽrõguarechupeohapyhagua,haʼeomondo isuégropepeanillo,pekollárhapevastón,haheʼichupe: ‘Ehechakuaamávapakoʼãva,pórkehaʼerupichememby’ 19Judáorrekonosehaheʼi:‘Tamarhekojojavechehegui’ 20Haupévareanitohapychupe'Haupévarenoñeme'ẽi chupeSelápe,haha'enoñembojavéihese

21Hauperireimembymokõita’ýra,Pérez[2170AM]ha Zérah,séptimoáñokomokõihasemana-pe

22Haupémarõoñekumpliumisietearyhiʼaty,upévagui JoséoñeʼẽFaraón-pe.

23HaJudáohechakuaapetembiapoojapovaʼekueivaiha, haʼeoñenohaguéreitajýrandive,hahaʼeohechakuaa ndochaʼeihahesarenondépe,haorrekonoseojapohague hembiapovaívahaokañyhague,oipeʼáguiitaʼýraao,ha oñepyrũoñembyasyhaojerureasyÑandejárarenondépe hembiapovaikuére.

24Haroʼechupeiképeoñeperdonahachupeojerureasy haguéreipyʼaiteguive,haoñembyasy,handojapovéigui upéva.

25Haorresiviperdónojevýguiiñangaipahaiñaranduʼỹgui, haʼetuichaotransferiñandeTupãrenondépe;haopavave ojapóvapéicha,opavaveoñenoiségrandive,tohapyhikuái tatareheveohapyhaguãipype,oĩguihi'arikuéramba'eky'a hamba'eky'a,tatarehevetohapychupekuéra

26HaereIsraelñemoñarekuérapeanihaguaoĩmbaʼekyʼa ijapytepekuéra,pórkeopavaveoñenoitajýratérãisuégra ndiveojapombaʼekyʼatatápetohapyhikuáipekuimba’e oñenova’ekuehendive,haupéichaaveipekuñáme,ha Ha’eomboykétaIsrael-guipochyhacastigo

27HaJudáperoʼemokõiitaʼýranoñenohaguehendive,ha upévareiñemoñareoñemopyendamokõihahenerasiónpe guarã,hanoñemosẽmoʼãi

28Haʼeningohesaʼỹreohohaohekaojekastigahagua chupe,haʼehínaAbrahánomandahaguéicha itaʼyrakuérape,Judáoipotaohapychupetatápe

MOAKÃHA42rehegua

1Hapeprimeráñombohapyhasemánacuarentaycinco jubileo-peoñepyrũoikepeñembyahýi[2171AM]tetãme, hapeamanoñemeʼẽséiyvýpe,ndoʼáiguimbaʼeve 2Hapeyvyijyvykuʼi,péroEgiptoretãmeoĩtembiʼu,José ombyatyhaguérepeyvyraʼyumisieteáñohetahápeha oñongatu

3UmiegipcioouJosérendápeomeʼẽhaguachupekuéra hiʼupy,hahaʼeoipeʼaumialmacénoĩhámeumisemílla peteĩáñope,haovendeumihénteupetetãyguápeórorehe 4<UpérõpeñembyahýiivaietereiCanaánretãme>ha Jacobohenduoĩhatembi'uEgiptope,haomondoumi ita'ýrapeohepyme'ẽhaguãchupehi'upyrãEgipto-peha katuBenjamín-penomondói,ha<umiJacobra'y>oguahẽ <Egipto-pe>umiohóva(upépe)apytépe

5HaJoséohechakuaachupekuéra,hakatuhaʼekuéra ndohechakuaáichupe,haoñeʼẽchupekuérahaoporandu chupekuéra,haheʼichupekuéra;‘Ndahaʼéipikopeẽespía handapejupikopehesaʼỹijohaguambaʼéichapaoñemboja peyvy?‘Haomoĩchupekuérasala-pe.

6Uperireomosãsojeychupekuéra,haojokoSimeón ha'eñohaomondo9iñermanokuérape.

7Upéiomyenyhẽivosakuératrígogui,haomoĩóro ivosakuérape,hahaʼekuérandoikuaái.

8Haheʼichupekuéraogueruhaguaiñermánoimitãvévape, heʼíguichupeitúvaoikovehahaiñermánomichĩvéva

9HaojupihikuáiEgiptoretãguihaoguahẽhikuáiCanaán retãme;haomombeʼuhikuáiitúvapeopambaʼeojehúva chupekuéra,hambaʼéichapapetetãjáraoñeʼẽvai chupekuéra,haojagarraSimeónpeoguerupevehikuái Benjamín

10HaJacobheʼi:‘¡Cheningopehejareichemembykuéra! Joséndaha'éihaSimeónaveinahániri,hapeipe'áta Benjamín-peCheáriounerembiapovaikue

11‘Hahaʼeheʼi:‘Cheraʼyndoguejymoʼãinendiveani haguahasy.isyimembyhaguéremokõita'ýra,hapeteĩ omanóma,hakóvaaveipeipe'átacheheguiOiméne oguerekóramoakãnundutapére,peguejychetuja ñembyasyreheveñemanomeve’.

12Haʼeohecháguioñemeʼẽjeyhagueiplátakádaunope ivosape,haupévareokyhyjeomondohaguachupe

13HapeñembyahýioñembotuichavehaivaietereiCanaán retãme,haopatetãmendahaʼéiramoEgiptoretãme,heta egipcioraʼykuéraoñongatúguiiñemoñarehiʼupyrãrã ohechávoguiveJoséombyatyhahaʼỹihaomoĩalmacén-pe haoñongatuumiáñoñembyahýipeguarã

14UmihénteEgiptoguaokaruhesepeprimeráño iñembyahýiaja.

15PéroIsraelohechávoivaietereihapeñembyahýiupe tetãme,handaiporihasalvasión,heʼiitaʼyrakuérape: ‘Terehojeyehekaorévehiʼupyanihaguaromano’.

16Hahaʼekuéraheʼi:‘Ndorohóivaʼerã;oreermáno imitãvévandohóiramoorendive,orendorohomoʼãi’

17HaIsraelohechanomondóiramochupehendivekuéra, opavaveomanotahañembyahýirupi

18Rubénheʼi:‘Emeʼẽchupechepópe,handagueru jeýiramonerendápe,ejukamokõivecheraʼýpehiʼánga rangue’

19Haheʼichupe:‘Haʼendohomoʼãinendive’HaJudá oñembojahaheʼi:‘Emondochupechendive,handagueru jeýiramonerendápe,taguerahanerenondépepekulpache rekovepukukueaja’

20Haomondochupehendivekuéramokõihaáñoko arapokõindýpe[2172Am]peteĩhaárajasype,haoguahẽ hikuáiEgiptoretãmeopaumiohóvandive,ha(oguereko hikuái)jopóiipópe,estactehaalmendrahaterebinto nueceshaeírapotĩ

21HaohohikuáihaoñemboʼyJosérenondépe,hahaʼe ohechaiñermánoBenjamínpe,hahaʼeoikuaachupe,ha heʼichupekuéra:¿Kóvapikopeneryvyimitãvéva?’Ha haʼekuéraheʼichupe:‘Haʼehína’Hahe'iÑandejára toporiahuverekondéve,chera'y!'

22HaomondochupehógapehaoguenohẽSimeónpe chupekuérahahaʼeojapochupekuérakaruguasu,ha haʼekuéraomeʼẽchupepejopóioguerúvaipópe

23Haʼekuéraokaruhenondépehahaʼeomeʼẽchupekuéra peteĩpárte,péropeBenjamínpehẽngue7vésetuichave oimeraẽvagui

24Okaru,hoy'uhaopu'ãhaopytahymbavúrrondive

25HaJoséojapopeteĩplanikatuhaguáichaoikuaa mbaʼépaopensahikuáiipuʼakapaijapytepekuéraumi

pensamiéntopyʼaguapyrehegua,haheʼipemayordomo oĩvapehógaári:‘Emyenyhẽmbaitehiʼupykuéragui,ha embojevychupekuéraipirapireimbaʼyrúpe,hachekópa, pekópadeplátachehoyʼuhaguégui,amoĩumiimitãvéva vosápehaemondochupekuéra’.

MOAKÃHA43rehegua

1HaojapoJoséheʼihaguéichachupe,haomyenyhẽmbaite hiʼupyrãguichupekuéraguarã,haomoĩipirapire ivosakuérape,haomoĩpekópaBenjamínvosápe

2Hapyharevepyteohohikuái,haojehu,ohorirehikuái upégui,Joséheʼihogaguamayordomo-pe:‘Epersegi chupekuéra,eñanihaejagarrachupekuéra,heʼívo: “Iporãguiremyengoviachéveivaíva;remondacheheguipe kópadeplátacheruvichahoyʼúvagui”.Haeguerujey chéveiñermánoimitãvéva,hapyaʼeegueru(chupe)aha mboyvecheapykahuísiope’

3Haoñanihapykuérihaheʼichupekuérakoʼãñeʼẽ heʼiháicha

4Haheʼichupehikuái:‘Ñandejáratojokone rembiguáikuéraojapokombaʼe,haomondanderuvicha rógaguioimeraẽtembiporu,haaveipeplátarojuhuvaʼekue orevosápeprimeraves,orenesiervokuéraroguerujey Canaánretãgui.

5¿Mbaʼéichapikoñamondavaʼerãoimeraẽtembiporu?

Péinaápeorehaorevosakuéraroheka,harejuhúvope kópaoimeraẽvaoreapytépevosápe,tojejukachupe,haore haorevúrroroservítandejárape’

6Hahaʼeheʼichupekuéra:‘Ndahaʼéiupéicha,pekuimbaʼe ajuhúvahendive,chupeañoiteajagarravaʼerã tembiguáiramo,hapeẽpejevýtapyʼaguapýpepende rógape’

7Haohekaajaimbaʼyrúpe,oñepyrũpetuichavévaguiha opapeimitãvévape,ojejuhuBenjamínvosápe

8Oikytĩhikuáiijaokuéra,haokargámaumivúrro,ha ohojeypesiudápehaoguahẽJosérógape,haopavave oñesũhovaáriyvýpehenondépe

9HaJoséheʼichupekuéra:‘Peẽpejapoivaíva’Haheʼi hikuái:‘¿Mbaʼépajaʼétahambaʼéichapañañedefendéta? Ñanderuvichaojuhuhembiguáikuérarembiapovai;péina ápeorehaʼeoreruvicharembiguái,haorevúrroavei 10‘HaJoséheʼichupekuéra:‘Cheaveiakyhyje Ñandejáraguipeẽkatu,tapehopenderógapehapeheja peneryvytoikocherembiguáiramo,pejapohaguéreivaíva ¿Ndapeikuaáipikopeteĩkuimba'eovy'ahakópareheche avy'aháichakokóparehe?Haupéicharõjepepemonda chehegui’.

11HaJudáheʼi:‘Cheruvicha,toñeʼẽpeteĩñeʼẽche ruvichaapysápemokõiermánonerembiguáisyimemby oretúvape:peteĩohohaokañy,handojejuhúi,hahaʼeño opytaisygui,hanerembiguáioreruohayhuchupe,ha hekoveaveiojejokokombaʼerekovére(mitãkuimba’e)

12Haojehúta,rohovovenerembiguáiorerurendápe,ha pemitãkariaʼynoĩriorendive,haʼeomanóta,haroguerúta oreruñembyasyreheveomanomeve

13Koʼágakatuche,nerembiguái,apytapemitãkuimbaʼe rendaguépecheruvicharembiguáiramo,hapemitãkariaʼy tohoiñermanokuérandive,pórkecheaikochuguigarantía nerembiguáiorerupópe,handaguerujeýiramochupe,ne rembiguáiohendútaopaáraguarãpekulpaoretúvape’

14HaJoséohechaopavaveojoguerahaporãhaojuehe,ha ndaikatúiojejoko,haheʼichupekuérahaʼehaJosé.

15Upéioñemongetahendivekuéraidiómaevréopeha oñesũijajúrarehahasẽ.

16Pérohaʼekuérandoikuaáichupehaoñepyrũhasẽhikuái. Haheʼichupekuéra:‘Aniperasẽcherehe,pyaʼehapegueru cherendápecheru;hapehechahaʼehachejuruoñeʼẽvaha chejoykeʼyBenjamínresaohecha.

17Péinaápekóvahaʼéguimokõihaáñoñembyahýigui,ha oĩguetericincoáñooñemonoʼõʼỹreniyvyramátahiʼaʼỹre térãoñearadoʼỹre

18Pyaʼepeguejypeẽhapenerogaguakuéra,anihagua peñehundiñembyahýirupi,haanipeñembyasypene mbaʼerepyre,Ñandejárachembouhaguérepenerenonderã amoĩhaguaumimbaʼeikatuhaguáichaoikovehetahénte 19Haerecherúpeaikovegueteriha,hapeẽ,péinaápe, pehechaÑandejárachemoĩhaFaraóntúvaicha,ha mburuvichahógahaopaEgiptoretãme

20Haemombeʼuchetúapeopambaʼechemimbipa,ha opambaʼeporãhagloriaÑandejáraomeʼẽvachéve’

21Faraónheʼirupiomeʼẽchupekuérakárrohatembiʼu ojepurúvatapére,haomeʼẽchupekuéraaohaplátaheta kolór

22Haitúvapeomondoao,plátaha10vúrroogueraháva trígo,haomondochupekuéra.

23UpéiohohikuáihaomombeʼuitúvapeJoséoikoveha, haomedihahínatrígoopatetãnguérakoyvyapeári,ha haʼeogovernahaEgiptotuichakue.

24Haitúvandogueroviái,haʼeoñemondýiguiiñakãme;ha katuohechávoumikarrétaJoséombouva’ekue,ijespíritu rekoveoikovejey,hahe’i:‘OĩporãchéveĝuarãJosé oikovéramo;Aguejytaahechachupeamanomboyve’

MOAKÃHA44rehegua

1IsraeloviahaHaránguihógaguijasypyahutercermes-pe, haohopeykuadeJuramentorapére,haoikuave'ẽsacrificio itúvaIsaacJárapeséptimomes-pe

2HaJacobimanduʼapeiképeohechavaʼekueBetélpe,ha okyhyjeoguejyhaguaEgíptope.

3HaoimoʼãajaomondotahañeʼẽJosépeouhagua hendápe,handoguejymoʼãiha,opytaupépesietedía, ikaturamoohechapeteĩjehechaopytatérãoguejytapa.

4Hahaʼeogueromanduʼapefiéstadecosechaumiyvayva ypykueypykuetujareheve,opaCanaánretãmendaipórigui peteĩpoʼaraʼỹi[petetãme],peñembyahýioĩguiopa mymbahavakahaguyrakuéraári,haaveiyvypóraári 5Ára16-peÑandejáraojehechaukachupehaheʼichupe: ‘Jacob,Jacob’haheʼi:‘Koʼápeaime’HaHa’ehe’ichupe: ‘Cheha’enderukuéraJára,AbrahánhaIsaacTupã;ani rekyhyjereguejyhaguãEgipto-pe,upépeajapótandehegui peteĩtetãguasuaguejytanendive,haroguerujeýta(jey),ha kotetãmereñeñotỹta,haJoséomoĩtaiponderesaári

6Anirekyhyje;eguejyEgíptope’

7Haitaʼyrakuéraopuʼãhaitaʼyrakuéraraʼykuéra,haomoĩ itúvahaimbaʼekuérakarrétaári

8Israelopu'ãpeYkuaJuramento-gui,16kotercermes-pe, haohoEgiptoretãme

9IsraelomondoJudápehenondépeita'ýraJosérendápe ohesa'ỹijohaguãGosénYvy,Joséhe'íguiiñermanokuérape ouhaguãoikoupépeikatuhaguãhi'aguĩchugui

10Hakóvahaʼevaʼekuepe(yvy)iporãvévaEgiptoretãme, hahiʼaguívachugui,opavave(haʼekuéra)haaveiumi vakakuérapeguarã

11HakoʼãvahínaJacobraʼykuéraréraohovaʼekue EgíptopeitúvaJacobndive.

12Rubén,Israelra'yypykue;hako'ãvahéraita'ýraEnoc, Palu,HesrónhaCarmi-cinco

13Simeónhaitaʼyrakuéra;hako'ãvahínaita'ýraréra: Jemuel,Jamín,Ohad,Jaquín,Zohar,haSaúl,kuñasofata ra'y-siete

14Levíhaitaʼyrakuéra;hako'ãvahínaita'ýrakuéraréra: Guerson,CohathaMerari-cuatro

15Judáhaitaʼyrakuéra;hako'ãvahínaita'ýrakuéraréra: Sela,PérezhaZérah-cuatro

16Isacarhaitaʼyrakuéra;hako'ãvahínaita'ýraréra:Tola, Fua,Jasub,haSimrón-cinco.

17Zabulónhaitaʼyrakuéra;hako'ãvaha'eita'ýraréra: Sered,ElónhaJahleel-cuatro

18KoʼãvahínaJacobraʼykuérahaitaʼyrakuéraLea imembyvaʼekueJacob-peMesopotamiape,seis,hapeteĩ iñermána,DinahaenteroveLearaʼykuéraánga,ha itaʼyrakuéraohovaʼekueitúvaJacobndiveEgíptope,oreko vaʼekueveintinueve,haitúvaJacoboĩhendivekuératreinta áño

19HaZilpara'ykuéra,Learembiguái,Jacobrembireko, imembyva'ekueJacob-peGadhaAsur

20KoʼãvahéraumiitaʼýraohovaʼekuehendiveEgíptope Gadra'ykuéra:Zifión,Hagi,Suni,Esbón,<haEri>,Arelí haArodi-ocho

21Aserra'ykuéra:Imná,Isvá,<haIsví>,BeríashaSerá, peteĩiñermánahaseis.

22Enteroveumiálmaoreko14,haenteroveLeaálma cuarentaycuatro

23Raquelra'y,Jacobrembireko:JoséhaBenjamín.

24JoséimembyvaʼekueEgíptopeitúvaoumboyve Egíptope,imembyvaʼekuechupeManaséshaEfraíntres

25Benjamínra'ykuéra:Bela,Béquer,Asbel,Gera, Naamán,Ehí,Ros,Mupim,HupimhaArd-11

26Raquelánga14

27Ha'eRaquelrembiguáira'ykuéraha'eDanhaNeftalí.

28Koʼãvahéraumiitaʼýraohovaʼekuehendivekuéra EgíptopeDanra'ykuérahínaHushim,SamónhaAsudiha 'Ijaka,haSalomón-seis.

29HaomanohikuáipeáñooikehaguépeEgíptope,ha opytaDanHushimpeañoite

30KoʼãvahínaNeftalíraʼyJahziel,Guni,Jezer,Salum,ha ‘Iv

31Ha‘Iv,onasevaʼekuehetaáñoñembyahýirire,omano Egíptope

32Raquelánga26

33EntéroJacobángaohovaʼekueEgíptopehaʼevaʼekue 70persóna.Ko'ãvaha'eita'ýrahaita'ýrara'ykuéra, opavave70,5omanoEgipto-peJosémboyve,handorekói mitã

34CanaánretãmeomanomokõiJudáraʼy,ErhaOnán,ha ndoguerekóimitã,haIsraelñemoñareoñotỹumi omanóvape,haojeipapasetentatetãgentilapytépe.

MOAKÃHA45rehegua

1IsraelohoEgiptoretãme,Gosénretãme,jasypyahu irundyha[2172AM].mes,mokõihaarýpembohapyha arapokõindycuarentaycincojubileo-pe

2UpémarõJoséohoojotopaitúvaJacóbpe,Gosénretãme, haoñesũitúvaakãrehahasẽ.

3HaIsraelheʼiJosépe:‘Koʼágatamanocherohechaguive, hakoʼágatojehovasaÑandejáraIsraelJárapeAbrahánJára haIsaacJárandojokóivahembiguáiJakobgui iporiahuverekohaimbaʼeporã’

4Suficientechéveguarãahechahaguérenderovaaikove ajagueteri;heẽ,añetepevisiónahechavaʼekueBetel-pe Toñemomba'eguasuÑandejáracheTupãmeopaáraguarã, hatoñemomba'eguasuhéra’.

5HaJoséhaijoykeʼykuérahoʼumbujapeitúvarenondépe hahoyʼuvíno,haJacobovyʼaitereivyʼápeohechávoJosé okaruhaijoykeʼykuérandivehahoyʼuhenondépe,ha ohovasaopambaʼeApohareoñongatuvaʼekuechupe,ha oñongatuvaʼekuechupeumidoceitaʼýrape

6Joséomeʼẽkuriitúvapehaiñermanokuérapejopóiramo pederéchooikohaguaGosénretãmehaRamésespehaopa pelugároĩvapeijerére,haʼeoisãmbyhývaFaraón renondépe.Israelhaita'yrakuéraoikoGosénretãme, EgiptohaIsraelretãiporãvéva,oguereko130ary oguahẽvoEgipto-pe

7HaJoséomongaruitúvahaijoykeʼykuérapehaavei imbaʼekuérambujapeohupytyháichachupekuéraumisiete áñoñembyahýiaja

8HaEgiptoretãohasaasyñembyahýirupi,haJosé ohupytypaiteEgiptoretãFaraónpehembiʼurã,hahaʼe ohupytyumihéntehahymbakuérahaopambaʼeFaraónpe guarã.

9Haopaumiáñoñembyahýirehegua,haJoséomeʼẽ tavayguakuérapeupetetãmesemillahatembiʼuikatu haguáichaoñotỹ(peyvy)ochoáñope,peysyryohypýigui opaEgiptoretã

10Pórkeumisieteáñopeñembyahýioikohaguépe, (ndahaʼéi)otyryryhaorregambovymilugárpeperrío rembeʼýpe,pérokoʼágaohypýihaumiegipciooñotỹpe yvy,hahiʼuhetatrígoupeáñope

11Hakóvahaʼepeteĩhaáño[2178AM]irundyhasemana cuarentaycincojubileo-pe

12UpémarõJoséoipeʼapetrígooñemonoʼõvaʼekuégui5 pehẽngueperréipeguarãhaohejachupekuéra4pehẽngue hiʼupyrãhasemíllarã,haJoséojapokoʼagaitepeveEgipto retãmeguarãpeteĩordenanza

13HaIsraeloikoEgiptoretãmediecisieteáño,haopaára oikovehaguembohapyjubileo,cientocuarentaysieteáño, haomanoirundyha[2188AM]áñoquintosemanacuarenta ycincojubileo-pe

14HaIsraelohovasaitaʼyrakuérapeomanomboyveha omombeʼuchupekuéraopambaʼeojehútavachupekuéra Egiptoretãme;haoikuaaukachupekuérambaʼépaoúta hiʼarikuéraárapahápe,haohovasachupekuérahaomeʼẽ Josépemokõipehẽngueupetetãme

15Haokeitúvakuérandive,haoñeñotỹchupepeitakua dobleCanaánretãme,itúvaAbrahánypýpe,pesepultúra ojoʼovaʼekuépeijupeguarãpeitakuadobleHebrónretãme.

16HaomeʼẽitaʼýraLevípekompletoiteumilívrohaitúva ypykuekuatiañeʼẽ,ikatuhaguáichaoñongatuha ombopyahuitaʼyrakuérapeguarãkoʼagaitepeve.

1HaojehuJacobomanorireIsraelñemoñarekuéra oñembohetaveEgiptoretãme,haoikochuguikuérapeteĩ tetãtuicháva,hapeteĩteĩikorasõme,upéichaupejoykeʼy ohayhuijoykeʼýpehaopakuimbaʼeoipytyvõijoykeʼýpe, hahetahaoñembohetavehikuái,diez[2242AM]semanas deaños,opaJosérekoveárapukukue.

2HandaipóriSatanásnimbaʼeveivaívaJosérekove pukukueajaoikoveajaitúvaJacobrire,opaegipcio-kuéra omombaʼeguasúguiIsraelraʼykuérapeJoséoikoveaja pukukue

3HaJoséomanoorekórõguarecienáño;diecisieteáño oikoCanaánretãme,hadiezáñotembiguáiramo,mbohapy aryka'irãime,haochentaaryoisãmbyhymburuvichaguasu poguýpe,oisãmbyhývoEgiptotuichakue.

4Hahaʼeomanohaopaijoykeʼykuérahaopaupe ñemoñare

5HaheʼiIsraelraʼykuérapeomanomboyveogueraha haguaikanguekuéraosẽvoEgiptoretãgui

6Haohurachupekuéraikanguére,oikuaáguiumiegipcio noguenohẽmoʼãveimahachupehaoñotỹchupeCanaán retãme,pórkeMakamarón,rréideCanaán,oikoajaAsiria retãme,oñorairõpeñúmeperréideEgiptondivehaojuka chupeupépe,haomuñaumiegipcio-pe‘Ermónrokẽmeve’.

7Haʼekatundaikatúioike,ambue,peteĩrréipyahu, oikóguiEgiptorréi,hahaʼeimbaretevévachugui,ha ohojeyCanaánretãme,haEgiptorokẽoñemboty,haavave nosẽihaavavendoikéiEgipto-pe

8HaJoséomanocuarentayseisjubileo-pe,sextosemanape,mokõihaáñope,haoñotỹchupehikuáiEgiptoretãme, ha[2242AM]opaijoyke’ykuéraomanohapykuéri 9HaEgiptoruvichaguasuosẽoñorairõCanaánruvicha guasundive[2263AM]cuarentaysietejubileo-pe, mokõihaarapokõindýpemokõihaarýpe,haIsrael ñemoñareoguenohẽopaJacobra’yraguekuéra ndaha’éiramoJosékangue,haoñotỹhikuáiñúpepedoble itakuayvytýpe

10HahetaveijapytepekuéraohojeyEgipto-pe,hakatu mbovymiopytaHebrónyvytykuérape,handeruAmram opytahendivekuéra

11HaperréideCanaánipuʼakaperréideEgiptorehe,ha ombotyEgiptorokẽ.

12Hahaʼeojapopeteĩmbaʼevaiumiisraelítakóntrape ombohasaasyhaguachupekuérahaheʼiEgiptopuévlope: ‘Péinaápeumiisraelítaoñembohetavehaoñembohetave ñandehegui’

13Pejuhajajapoiñaranduhendivekuérahetaitereímboyve, hajahasaasychupekuératembiguáiramooumboyveñande áriñorairõhahaʼekuéraaveioñorairõmboyveñanderehe; ndaupéichairamooñembojoajútahikuáiñaneenemigokuéra ndivehaoguenohẽtachupekuérañaneretãgui,ikorasõha hovaoĩguiCanaánretãgotyo’

14Haomoĩhiʼarikuéraumitembiapoapohaombohasaasy haguachupekuératembiguáiramo;haomopuʼãhikuái tavaguasuimbaretévaFaraón,PitónhaRamses-peguarãha omopuʼãhikuáiopaumimurállahaopaumifortificación hoʼavaʼekueEgiptotavaguasúpe

15Haojapoukachupekuéraoservimbarete,haojapo vaivévochupekuéra,hetavehaoñembohetavehikuái. 16EgiptoretãyguaombojeguaruIsraelra'ykuérape

MOAKÃHA47rehegua

1Hapesietehasemánape,peséptimoáñope,cuarentay sietejubileo-pe,nderuosẽ[2303AM]Canaánretãgui,ha ndereñóiirundyhasemana-pe,sextoáñope,[2330AM] cuarentayochojubileo-pe;kóvahaʼevaʼekuepeárajehasa asyIsraelraʼykuérape

2Faraón,Egiptoruvichaguasu,ome'ẽpeteĩ tembiapoukapyhesekuéraomombohaguãopaita'ýra kuimba'eheñóivaysyrype

3Ha'ekuéraomombo7mésepukukuendereñóipeve

4Ndesynemokañytresméseaja,haomombeʼuhikuái heseHaojapondévepeteĩárka,ojaho'iyvykuahaasfalto reheve,haomoĩpoyviryrúpeysyryrembe'ýpe,hanemoĩ ipype7árapukukue,handesyoupyharehanemokambú, haárajaveneryke'yMíriam,ndeñangarekoguyrakuéragui 5HaumiárapeTarmut,Faraónrajy,ouojahuysyrype,ha ohenduneñe’ẽsapukái,hahe’ikuñataĩmendegueruhaĝua, haha’ekuérandeguerahahendápe

6Haʼeneguenohẽpeárkagui,haneporiahuvereko.

7Haneermánaheʼichupe:‘¿Ahátapikoahenóindéve peteĩkuñaevréaomokambúvahaomokambúvondéve guarãkomitã?’.

8Hahe'i<chupe>:‘Tereho’OhoohenóindesyJocabedpe,haome'ẽchupehepykuehanemongakuaa 9Hauperire,ndekakuaavove,ndeguerahahikuiFaraón rajyrendpe,haoikondeheguiita'ra,haAmramnderu nemboejehai,haremohu'ãrirembohapyarapokõindy ndeguerahahikuáimburuvichaguasukorapýpe.

10Hareimembohapyarapokõindyáñokorapýpepeára [2351-]resẽmeverréikorapýguiharehechapeteĩegipcio oinupãhaneangirũha’éva[2372AM]Israelñemoñare,ha rejukachupehareñomichupeyvyku’ípe

11HapesegundodíaperejapohamokõiIsraelraʼy oñorairõoñondive,haerepeojapóvapeivaíva:‘¿Mbaʼére pikoreinupãneermánope?’

12Haʼeipochyhaipochy,haheʼi:‘¿Mávapikondemoĩ peteĩprínsipehahuésramooreári?¿Reimoʼãpiko chejukatahakueherejukahaguéichapeegipciope?’Ha rekyhyjeharekañyko'ãñe'ẽrupi

MOAKÃHA48rehegua

1Hasextoáñombohapyhaarapokõindycuarentaynueve jubileo-peresẽhareiko<2372AM]Madiánretãme>, cincosemanahapeteĩáño.HarejevyEgíptopemokõiha arapokõindýpe,mokõihaarýpe,cincuentavy'apópe

2Handevoireikuaamba'épahe'indéve[2410AM]Yvyty Sinaí-pe,hamba'épaojaposenendivemburuvicha MastêmârejevývoEgipto-pe<taperejotopajavechupe repytahápe>

3Haʼepikoipuʼakarehevendejukahaoipeʼandepógui umiegipciopeohechávoreñemondohaguerehusgaha revengahaguaumiegipciope?

4Hacheromosãsoipógui,harejapoumitechaukahaha mbaʼehechapyrãvaremondovaʼekuerejapohagua EgíptopeFaraónrehe,haopahógarehe,hahembiguáiha itavayguakuérarehe.

5HaÑandejáraojapopeteĩvenganzatuichávahesekuéra Israelrehehápe,haoinupãchupekuéra(umimbaʼasyvai) tuguyhasapo,piojohajaguaryguasurupiʼa,hakuruvai osẽvaikyrỹivape;hahymbakuéraomanóvarupive;haita amandáurupive,upéicharupiHaʼeohundiopambaʼe okakuaávachupekuéraguarã;haumitukuhoʼuvaʼekue umimbaʼerembyreohejavaʼekuepeamandáu,ha pytũmbýpe;ha<omanóvo>yvypórahamymbara'y ypykue,haopata'angakuéraáriÑandejáraoñevengaha ohapytatareheve

6Haopambaʼeoñemondondepópe,remombeʼuhagua (koʼãmbaʼe)ojejapomboyve,hareñeʼẽEgiptoruvicha guasundiveopahembiguáihaitavayguakuérarenondépe.

7Haopambaʼeoikoneñeʼẽheʼiháicha;umihuísiotuicha haivaietereívaouEgiptoretãme,ikatuhaguáicharevenga heseIsraelrehehápe.

8HaÑandejáraojapoopambaʼeIsraelrehehápe,ha ikonvénioheʼiháicha,haʼeoordenavaʼekueAbrahánndive oñevengahaguachupekuéraogueruhaguéichachupekuéra mbaretépetembiguáiramo

9PemburuvichaguasuMastêmâoñembo'ynereheha ohekanemomboFaraónpópe,haoipytyvõumipajeapoha egipcio-kuérape

10Haopuʼãhikuáihaojaponerenondépeumimbaʼevai añeteháperohejávachupekuéraombaʼapo,hakatuumi pohãndorohejáiojejapoiporupive

11Haandejraoinupãchupekuéraúlceraivaívareheve,ha ndaikatúioñemboʼyhikuái,rohundíguichupekuéra ndaikatúiguiojaponipeteĩtechaukaha

12Hajepeopa(ko’ã)techaukahahahechapyrãvape mburuvichaMastêmânoñemotĩriha’eipy’aguasuhaguére haosapukáiegipcio-kuérapependepersegihaĝuaopa egipcio-kuérapu’akareheve,ikarrohaikavajureheve,ha opaEgipto-guaehérsitondive.

13Haañembo'yegipciohaIsraelmbytépe,haroipe'a Israel-peipóguihaitavayguakuérapógui,haÑandejára oguerahachupekuérayguasumbyterupiyvy isekoramoguáicha

14Haopatavayguakuérahaʼeogueruvaʼekueomuña haguaIsraelrapykuéri,ÑandejárañandeTupãomombo chupekuérayguasumbytépe,peyvykuapypukúpeoĩva Israelraʼykuéraguýpe,jepeEgiptotavayguakuéra omombohaguéichaitaʼyrakuérapeysyrypeHaʼeoñevenga 1000000hesekuéra,hamilkuimbaʼeimbareteha ikyreʼỹvaoñehundipeteĩokambúvarenetavayguakuéra ra'ykuéragui,ha'ekuéraoityva'ekueysyrype.

15Haáracatorcehaquincehadieseishadiecisieteha dieciochopepríncipeMastêmâoñeñapytĩhaoñemoinge ka’irãimeIsraelñemoñarerapykuérianihaguãoakusa chupekuéra

16Hadiecinueveáraperopoichupekuéraoipytyvõhagua EgiptokuérapehaomuñaIsraelraʼykuérape.

17Hahaʼeomohatãikorasõhaombopyʼahatãchupekuéra, haÑandejárañandeJáraoinsinuavaʼekueoinupãhagua umiegipciopehaomombochupekuérapemárpe

18Hapecatorce-peroñapytĩchupeanihaguaoakusaIsrael raʼykuérapepeáraojerurérõguarehikuáiumiegipciope tembiporuhaao,mbaʼyrudepláta,mbaʼyrudeóroha mbaʼyrudebrónse,ikatuhaguáichaomondaumiegipciope,ohepymeʼẽhaguachupekuératembiguáiramoomboliga haguépechupekuéraoservihagua

19HandorogueraháiIsraelraʼykuérapeEgiptoguiponandi MOAKÃHA49rehegua

1PenemanduʼákepetembiapoukapyÑandejára omandavaʼekuepeẽmePáskuarehegua,pemomorãhagua hiʼárapepecatorcejasypeteĩháme,pejukahaguakaʼaru mboyve,hahoʼuvaʼerãhahikuáipyharekuepediecino kaʼarukuarahyoikeguive

2Kopyharépe-oñepyrũvoaretehavy’añepyrũme-pe’u hínakuriPascuaEgipto-pe,ojepoirireopaMastêmâ pu’akaojukahaguãopavaveta’ýraypykueEgiptoretãme, Faraónra’yypykueguivepetembiguáiñeñapytĩmbýpegua membyypykuepevemolino-pe,havakakuérape

3HapévahaʼepetechaukahaÑandejáraomeʼẽvaʼekue chupekuéra:Opaógapeohechahaguépehikuáipeteĩ ovecharaʼypeteĩáñoraʼyruguy,(upe)ógape ndoikeivaʼerãhikuáiojukahagua,sínoohasáta(upévare), ikatuhaguáichaojesalvaopaumioĩvaʼekuepeógapepe tuguytechaukahaoĩguiijyvaári

4HaÑandejárapuʼakakuéraojapoopambaʼeÑandejára omandahaguéichachupekuéra,haohasahikuáiopaIsrael raʼykuéraykére,hapembaʼasyndoúihiʼarikuéraohundi haguaijapyteguikuéranipeteĩángatahaʼevaka,térã yvypóra,térãjagua.

5Egíptopeivaietereipembaʼasy,handaipóriógaEgíptope nipeteĩomanóva,hahasẽhaojaheʼo

6HaenteroveIsraelhoʼupeovecharaʼyPascuaroʼo, hoyʼupevíno,haomombaʼeguasu,ohovasa,haomeʼẽ aguyjeÑandejáraItuvakuéraJárape,haoĩmaosẽhagua Egiptojúgoguýgui,hapeesklávoivaívagui.

7Hanemanduʼakoárapeopanderekoveárapukukue,ha eñongatuañohaáñoopanderekoveára,peteĩjeypeteĩ arýpe,hiʼárape,opaléiheʼiháicha,haaniremboty(upéva) árahaára,térãjasyhajasy

8Haʼéguipeteĩordenanzaopaveʼỹva,haojegravávaumi távlayvagapegua-peopaIsraelraʼykuérarehegua, haʼekuéraomombaʼehaguakádaáñohiʼárapepeteĩjeyal áño,opaiñemoñarekuérapukukue;handaipórilímiteára rehegua,kóvaoñeordenahaguéretapiaiteĝuarã.

9Pekuimba'endoikóivamba'eky'agui,handoúiva omomba'eguasúvohi'árajave,ogueruhaguãpeteĩofrénda ojeguerohorývaÑandejárarenondépe,haokaruhahoy'u haguãÑandejárarenondépehi'áraárape,upekuimba'e ipotĩhahi'aguĩvahi'aguĩva,oñekytĩta

10IsraelñemoñaretoutogueromanduʼapePáskuapedía odesidívape,peprimermesára14ha,kaʼarumbytépe, tercerapárteguivepetercerapártepeve,pórkedospártepe díapeoñemeʼẽpetesapehatercerapártekaʼarupeve

11KóvahínapeÑandejáraheʼivaʼekuendéverejapo haguakaʼarumbytépe

12Handojehejáiojejukaoimeraẽperíodotesapeaja,síno petiémpoojoykérepekaʼaru,hatoʼuhikuáikaʼarujave, petercerapártepyharepeve,haoimeraẽmbaʼehembýva opahoʼóguipetercerapártepyhareguivehaupéi,tohapy hikuáitatakuápe

13Nombojymo'ãiýpe,hando'umo'ãiikyrỹiva,ojyva'erã tataáriIsraelñemoñareapytéguinipeteĩkangue noñembyaimo'ãi

14UpévareÑandejáraomandaIsraelraʼykuérapeojapo haguapePáskuapeáraodesidívape,handoipeʼamoʼãi

hikuáinipeteĩkangueha’éguipeteĩareteára,hapeteĩára oje’éva,handaikatúiohasaárahaára,hajasyhajasy,ha katupeareteárapetojegueromandu’a

15HaejerureIsraelñemoñarekuérapetomombaʼePascua hiʼárapukukue,kádaáño,peteĩjeypeteĩáñopepeára ojeʼévape,haoútapeteĩykuamanduʼarãÑandejára renondépe,handoúivaʼerãhesekuérambaʼeveichagua mbaʼasyojukatérãoinupãhaguaupeáñope ogueromanduʼahápehikuáiPascuahiʼárapeopambaʼépe haʼeomandaháicha

16HaʼekuérandoʼúivaʼerãÑandejáraSantuáriookaháre, sínoÑandejárasantuáriorenondépe,haenteroveIsrael kongregasiónpeogueromanduʼavaʼerãhiʼárape.

17Haopakuimbaʼeouvaʼekuehiʼárape,hoʼuvaʼerãnde TupãsantuáriopeÑandejárarenondépe,veinteáñoha upévaáriguive;péichaojehaihaoñeordenaguihoʼuhagua hikuáiÑandejárasantuario-pe

18HaIsraelñemoñareoikevovepeyvyoguerekótavape, Canaánretãme,haomoĩÑandejáratavernákulopeyvy mbytépepeteĩvaitrivukuérapeoñemopuʼãmeveÑandejára santuarioupetetãme,touhikuáihatomombaʼeguasu PáskuaÑandejáratavernákulombytépe,hatojukahikuái Ñandejárarenondépeáñohaáño

19HaumiáraoñemopuʼãvoveógaÑandejárarérapeijyvy imbaʼévape,ohótahikuáiupépehaojukapePascuakaʼaru, kuarahyoikejave,tercerapartedeldía

20Haʼekuéraoikuaveʼẽtahuguypealtarrokẽme,hatomoĩ ikyrakuetataoĩvapealtarári,hahoʼútahikuáihoʼo ojehasávatatápepeógakorapýpeoñemomarangatu vaʼekueÑandejárarérape

21HandaikatúiogueromanduʼahikuáiPascuaitávape,ni mamovehendápendahaʼéiramoÑandejáratavernákulo renondépe,térãhógarenondépehéraoikohaguépe;ha ndohomoʼãihikuáiÑandejáragui.

22Hande,Moisés,ereIsraelñemoñarekuérapetojapoumi ordenanzaPascuarehegua,oje’ehaguéichandéve; emombe'uchupekuérakádaáñohaárahi'ára,hambujape ilevadura'ỹvaarete,ho'uhaguãmbujalevadura'ỹvasiete ára,(ha)oguerútahahikuáihi'ára,haogueruhaguãpeteĩ mymbajereárahaáraumisieteáravy'aajaÑandejára renondépendeTupãaltarári

23Peẽpegueromanduʼapyaʼevaʼekuekoaretepesẽrõ guareEgíptoguipeikepevedesiértodeSúrpe.Peyguasu rembe'ýpepemohu'ãgui

MOAKÃHA50rehegua

1Hakoléirireaikuaaukandéveumiárapytu'uhaára Sin[ai]desierto-pe,oĩvaElimhaSinaímbytépe

2Haamombe'upeẽmeumiárapytu'uhaárayvytySinaípe, haamombe'upeẽmeumiaryjubileoárapytu'uhápe,ha katunamombe'úipeẽmepearypeikepevepeyvy peguerekótavape

3Haupetetãaveioñongatútaipytuʼuhaáraoikoajahiʼári, haoikuaátahikuáipeáñoJubileo

4Upévareamoĩndéveguarãumiáño-semanahaumiáño haumijubileo:oĩcuarentaynuevejubileoAdánáraguive koʼágapeve,[2410AM]hapeteĩsemánahadosáño:haoĩ guetericuarentaáñooútava(lit‘mombyry’)reaprende haguaumi[2450AM]Ñandejárarembiapoukapy,ohasa

pevehikuáiJordánCanaánretãme,ohasávopeJordán kuarahyreikegotyo.

5Haohasátaumijubileo,Israeloñemopotĩmeveopa kulpávletekovai,haikyʼa,hakyʼa,haangaipa,ha jejavýgui,haoikojeroviareheveopatetãme,ha ndaiporimoʼãvéimaSatanásnimbaʼeaña,hapeyvyipotĩta upetiémpoguiveopaáraguarã

6Hapéinaápepetembiapoukapypytuʼuharehegua-ahai (upéva)ndéveguarã-haopahuísiokuéraléikuérarehegua

7Seisdíarembaʼapovaʼerã,péropesietedíapehaʼehína ÑandejárandeJárapytuʼuhaUpépeanipejapo mba'eveichaguatembiapo,peẽhapendera'ykuéra,pene tembiguáikuimba'ehapendetembiguáikuña,haopapene rymbahapepytaguaoĩvapenendiveavei

8Hapekuimbaʼeojapóvaoimeraẽtembiapoheseomanóta: oimeraẽomongyʼávaupeárape,okevahembirekóndi,térã heʼívaojapotahapeteĩmbaʼe,upévaohotahaupépe oimeraẽmbaʼeojoguatérãovendehagua,haoimeraẽ oguenohẽvahiʼáriynombosakoʼírivaʼekueijupeguarãpe seisdíape,haoipyhývaoimeraẽmbaʼepohýioguenohẽ haguahógaguitérãoguenohẽhaguachuguiógaomanóta 9Ndapejapóimba'evemba'evepytu'uhaárape, ndaha'éiramopepembosako'iva'ekuepeẽmeguarãseis árape,ikatuhaguãpekaru,pey'u,hapepytu'u,hapeñongatu sábadoopatembiapoupeárape,hapemomba'eguasu haguãÑandejárapendeJárape,ome'ẽvapeẽmepeteĩára aretehaáramarangatu,hapeteĩárarréinomarangatuopa Israel-peguarãha'ekoárahi'áraapytépeopaáraguarã.

10TuichanikopeñemombaʼeÑandejáraomeʼẽvaIsraelpeokaruhahoyʼuhaokyhyjehaguahikuáikoareteárape, haopytuʼuhaguahiʼáriopatembiapoyvypóraraʼykuéra ombaʼapóvagui,ndahaʼéiramoohapyhaguainsiénsoha oguerúvoofréndahasacrificioÑandejárarenondépeára pukukuehapytuʼuhaárapukukue.

11Kotembiapoañoiteojejapótasábado-peÑandejára pendeJárasantuario-pe;ikatuhaguáichaoexpiaIsrael-pe sacrificiotapiaiteárahaárapeteĩmanduʼarãombovyʼa porãvaÑandejárarenondépe,haHaʼeorresivitapiaite chupekuéraárahaáraojeʼehaguéichandéve

12Haopakuimbaʼeojapóvaoimeraẽmbaʼe,térãohótava peteĩviáhe,térãoñemitỹ(i)kokue,tahaʼehógapetérã oimeraẽhendápe,haoimeraẽvaomyendývatata,térã ojupívaoimeraẽmymbaári,térãoviahávavárkope yguasúpe,haoimeraẽvaoinupãvatérãojukaoimeraẽ mbaʼe,térãojukávapeteĩmymbatérãpeteĩguyra,térã oimeraẽvaojagarrávapeteĩmymbatérãpeteĩguyratérã peteĩpira,térãoimeraẽvaokarutérãoñorairõvaheseumi sábado:

13Pekuimbaʼeojapóvaoimeraẽvakoʼãmbaʼepytuʼuha árapeomanóta,upéichaIsraelraʼykuéraojapótapytuʼuha umitembiapoukapyheʼiháichaumipytuʼuhaárarehegua, ojehaiháichaumitávlape,Haʼeomeʼẽvaʼekuechepópe ahaihaguandéveguarãumiléiumiárarehegua,haumiára ojedividiháichahiʼáraKo'ápeoñemohu'ãárañemboja'o mombe'upy