Guarani - Book of Jasher or the Book of the Upright or the Book of the Just Man

1Tupãhe'i:Jajapoyvypórapeñandera'ãngáicha,ha Tupãojapoyvypórapeha'era'ãngápe.

2HaTupãojapoyvypórapeyvýgui,haombopuijyképepe pytutekoverehegua,hayvypóraguioikopeteĩánga oikovévaoñeʼẽva

3Ñandejáraheʼi:“Naiporãiyvypóraopytahaʼeño;Ajapóta chupepeteĩpytyvõhára

4HaÑandejáraokepypukuAdánári,hahaʼeoke,ha oipeʼapeteĩikostilla,haomopuʼãhiʼárisoʼo,haojapoha ogueruAdánpe,haAdánopuʼãokehágui,hapéinaápe peteĩkuñaoñemboʼyhínahenondépe.

5Ha'ehe'i:Kóvaha'epeteĩkanguechekangueha oñembohératakuña,kóvaojepe'águikuimba'éguihaAdán ombohérachupeEva,haʼéguiopavaveoikovévasy.

6HaÑandejáraovendesichupekuérahaombohéra chupekuéraAdánhaEva,peárahaʼeojapohaguépe chupekuéra,haÑandejáraheʼi:“Peñemitỹhapemyenyhẽ hapemyenyhẽkoyvy”

7HaTupãÑandejáraoguerahaAdánhahembirekópe,ha omoĩchupekuérayvotytyEdénpeomondehaoñangareko hagua;hahe'ichupekuérahahe'ichupekuéra:Opa yvyramátayvotytypeguaikatupe'u,hapeyvyramáta peikuaaporãvaiporãvahaivaívaguindape'umo'ãi,pe'uára haguépekatuetepemanóta

8HaTupãohovasahaomandarirechupekuéra,oho chuguikuéra,haAdánhahembirekooikopeyvotytype Ñandejáraomandahaguéichachupekuéra

9Hapembói,Tupãojapovaʼekuehendivekuérakoyvyape ári,ouhendápekuéraomokyreʼỹhaguachupekuéra omboykehaguaÑandejárarembiapoukapyhaʼe omandavaʼekuechupekuéra

10Hapembóiombotavyhaokonvensepekuñámehoʼu haguapeyvyramátakuaapy,hapekuñaohendupembói ñeʼẽ,hahaʼeomboykeÑandejárañeʼẽ,haoipeʼape yvyramátaoikuaahaguaiporãvahaivaíva,haokaru,ha oipeʼachuguihaomeʼẽaveiiménapehahaʼehoʼu 11HaAdánhahembirekoomboykeTupãrembiapoukapy haʼeomandavaʼekuechupekuéra,haÑandejáraoikuaa upéva,haipochyhendyhesekuérahaomaldesichupekuéra

12HaTupãÑandejáraomosẽchupekuéraupeárapeEdén yvotytygui,oñemitỹhaguayvyojepeʼahaguégui chupekuéra,haohohikuáiEdényvotytykuarahyresẽgotyo; haAdánoikuaahembirekoÉvapehaimembymokõitaʼýra hambohapytajýra.

13Ha'eombohéraCaínpeita'ýraypykuépe,hahe'i: “Ahupytypeteĩkuimba'eÑandejáragui,haambuépe ombohéraAbel,ha'ehe'ígui:“Ndaipórirerojukoyvyape ári,hareietevoirojepe'átachugui”

14Haumimitãkuimbaʼeokakuaahaitúvaomeʼẽ chupekuérapeteĩijyvyupetetãme;haCaínningoovecha rerekua,haAbelkatuovecharerekua

15Haohasávombovyáño,ogueruhikuáipeteĩofrénda aproximadaÑandejárape,haCaínogueruyvayvýgui,ha Abelogueruijovecharaʼyypykuéguiikyrakuégui,ha ÑandejáraojerehaoinclinaAbelhaiofrendagotyo,ha peteĩtataoguejyÑandejáraguiyvágaguihaohapypa 16HaCaínhaiikuaveʼẽreÑandejárandojevýi,hahaʼe noñeinclináiupévape,oguerúguiyvaijyvatevévaguipe yvyguiÑandejárarenondépe,haCaínoenvidiaijoykeʼy

Abelreheupévarehe,haohekapeteĩpretextoojukahagua chupe.

17Hasapyʼamiuperire,CaínhaijoykeʼyAbel,ohopeteĩ árañúmeojapohaguahembiapokuéra;hamokõivévaoĩ ñúme,Caínoñemitỹhaoaradoijyvy,haAbelomongaru ijovechakuéra;hapeovechaatyohasaupepehẽngueCaín oaráva’ekueyvýpe,haombyasyetereiCaín-peupévare 18CaínipochyreheveoñembojaiñermánoAbel-pe,ha heʼichupe:“¿Mbaʼepikooĩchehandeapytépe,rejureiko haregueruhaguaneovechakuéraremongaruhaguache retãme?”

19UpémarõAbelombohováiiñermánoCaínpehaheʼi chupe:“¿Mbaʼepikooĩchehandeapytépe,reʼuhaguache ovecharoʼohareñemondelánagui?”

20Hakoʼágaupévare,eipeʼacheovecharague reñemondevaʼekue,haemyengoviachévehiʼahahoʼo reʼuvaʼekuére,harejapopavoveupéva,upéicharõaháta nderetãguierehaguéicha?

21UpémarõCaínheʼiiñermánoAbélpe:“Añetehápe rojukáramokoárape,¿mávapikoojerurétacheheguinde ruguy?”

22HaAbelombohováiCaín-pe:“AñetehápeTupã ñandeapovaʼekuekoyvyapeári,haʼeovengátache káusare,haojerurétandeheguicheruguychejukáramo, Ñandejárahaʼéguipehuéshaárbitro,hahaʼehínape omyengoviátavayvypórapeivaívare,hapekuimbaʼe iñañávapeumimbaʼevaiikatúvaojapokoyvyapeári

23Hakoʼága,chejukáramokoʼápe,katueteTupãoikuaane remianduñemi,handehusgátapembaʼevai remombeʼuvaʼekuerejapotahacherehekoárape

24HaCaínohendúvoumiñeʼẽijoykeʼyAbelheʼivaʼekue, péinaápeCaínipochyijoykeʼyAbelreheomombeʼu haguérekombaʼe

25HaCaínpyaʼeopuʼãhaojagarrapeiérropehẽngue oarávagui,haupévapeoinupãsapyʼaiñermánopehaojuka chupe,haCaínoñohẽyvýpeiñermánoAbelruguy,haAbel ruguyosyrykoyvyapeáriovecharenondépe.

26HauperireCaínoñearrepentiojukahaguéreijoykeʼýpe, haoñembyasychupe,hahasẽhesehaupéva ombopochyetereichupe.

27UpémarõCaínopuʼãhaojoʼopeteĩyvykuapeñúme, upépeomoĩiñermánoretekue,haombojerehiʼáripe yvytimbo.

28ÑandejáraoikuaaCaínojapovaʼekueiñermánore,ha ÑandejáraojechaukaCaínpehaheʼichupe:“Moõpikooĩ neryvyAbel?”.

29Caínoñembohoryhahe'i:Chendaikuaái,chepiko cheryvyñangarekohára?Ñandejárahe'ichupe:Mba'e pikorejapo?Nderyvyruguyñe'ẽosapukáichévepeyvy rejukahaguégui

30Rejukahaguérenejoykeʼýpehareñembotavyche renondépe,hareimoʼãnekorasõmendahecháihague,ni ndaikuaáihagueopanerembiapo

31Hakatunderejapokombaeharejukareineryvypeha haeoñeehekopetguindéve,hakoga,upvare,toñemaldesi peyvyoipevaguiijuruoguerahahaguandejoykeyruguy ndepógui,haupépereñotỹhaguechupe.

32Haoikótareñemitỹvove,nomeʼẽmoʼãvéimandéve imbareteiñepyrũmeguáicha,ñuatĩhakardooprodusítagui peyvy,hareñemonguʼeharejereyvýperemanoárapeve.

33UpejaveCaínosẽÑandejárarenondégui,pelugár oĩhágui,haohoomýihaojerepetetãmeEdénkuarahyresẽ gotyo,haʼehaopaimbaʼéva

34UpetiémpopeCaínoikuaahembirekópe,hahyeguasu haimembypeteĩmitãkuimbaʼe,haombohérachupeEnoc, haheʼi:“UpetiémpopeÑandejáraoñepyrũopytuʼuha opytuʼuchupekoyvyapeári”

35HaupérõCaínoñepyrũaveiomopuʼãpeteĩtavaguasu: haomopuʼãpetávahaombohéraupetávaEnoc,itaʼýra réraheʼiháicha;umiárapeÑandejáraomeʼẽguichupe pytuʼuyvýpe,hanoñemonguʼéihandoikóiiñepyrũrãicha 36IradonaseEnoc,haIradimembyMechuyaelha MechuyaelimembyMetusael.

MOAKÃHA2rehegua

1Ha’e130áñoAdánoikovehaguépekoyvyapeári,ha’e oikuaajeyhembirekoEva-pe,haha’ehyeguasuhaimemby peteĩmitãkuimba’eha’eichaguápehaha’eháicha,ha ombohérachupeSet,he’ívo:“Ñandejáraomoĩguichéve ambueñemoñareAbelrendaguépe,Caínojukahaguére chupe”.

2Setoikoveciencincoáño,hahaʼeimembypeteĩtaʼýra; haSetombohéraita'ýraEnós,he'ívo:Upejaveyvypóra ra'yoñepyrũheta,haombohasaasyhi'ángahaikorasõ, ojavyhaopu'ãvoTupãre

3HahaʼeEnóstiémpopeyvypóraraʼykuéraosegiopuʼãha ojavyTupãre,ombohetavévoÑandejárapochyyvypóra raʼykuérare

4Yvypórara’ykuéraohohaoserviambuetupãme,ha hesaráihikuáiÑandejáraojapova’ekuéguichupekuérako yvyapeári,haumiárapeyvypórara’ykuéraojapota’anga vrónsehaiérro,yvyrahaitágui,haoñesũhaoservi chupekuéra.

5Haopavaveojapoitupãhaoñesũhikuáihenondépe,ha yvypóraraʼykuéraohejaÑandejárapeEnóshaitaʼyrakuéra árapukukue;haandejrapochyomyendyhembiapoha mbaeombojeguarvareojapovaekuehikuáiyvyapeári

6HaandejraojapoysyryGihónyojopypachupekuéra,ha ohundihaohundichupekuéra,haohundipeteĩtercio pehẽngueyvyrehegua,haupéicharõjepe,yvypóra raʼykuérandojevýihapeivaívagui,haipoojepysogueteri ojapohaguaivaívaÑandejárarenondépe.

7Haumiárapendaipóriñemitỹnioñemonoʼõvayvýpe;ha ndaipóritembiʼuyvypóraraʼykuérapeguarãhape ñembyahýituichaitereiumiárape.

8Hapesemillaoñotỹvahikuáiupeárapeyvýpeoiko chuguiñuatĩ,ñuatĩhañuatĩ;Adánáraguiveha’éguiko ñemombe’uyvyrehegua,Tupãmaldiciónrehegua,ha’e omaldesiva’ekuekoyvy,peangaipaAdánopekava’ekuére Ñandejárarenondépe

9HahaeyvyporakuéraosegívoopuʼãhaojavyTupãre,ha ombyaihapekuéra,koyvyoñembyaiavei

10EnósoikovenoventaáñohaomoheñóiCainán; 11HaCainánokakuaahaoguerekocuarentaáño,ha iñaranduhaoguerekoaranduhakatupyryopaarandúpe,ha oisãmbyhyopayvypóraraʼykuéraári,haoguerahayvypóra raʼykuérapearanduhambaʼekuaarãme;Cainánhaʼégui peteĩkuimbaʼeiñaranduetereívahaoguerekógui entendimientoopaarandúpe,haiñarandureheve oisãmbyhyespírituhademónioári;

12HaCainánoikuaaiñarandurupiTupãohunditaha yvypóraraʼykuérapeopekahaguéreyvyapeári,ha Ñandejáraárapahápeoguerutahahiʼarikuérapeyy

13HaumiárapeCainánohaiitatávlaári,mbaʼépaoikóta áraoútavape,haomoĩimbaʼerepykuérape.

14Cainánoisãmbyhykoyvytuichakue,haombohasapeteĩ yvypóraraʼykuérapeoservihaguaÑandejárape

15Cainánorekórõguare70áño,imembymbohapytaʼýra hamokõitajýra

16HakoʼãvahaʼeCainánraʼykuéraréra;peta'ýraypykue héraMahlalel,mokõihaEnánhambohapyhaMered,ha iñermanakuéraAdáhaZilá;ko'ãvahínaumicincoCainán ra'yheñóiva'ekuechugui.

17HaLamec,Metusaelra'y,omendaCainánndive,haha'e omendamokõiitajýrahembirekorã,haAdáhyeguasuha imembypeteĩmitãkuimba'eLamec-pe,haombohérachupe Jabal

18Hahyeguasujeyhaimembypeteĩmitãkuimbaʼe,ha ombohérachupeJubal;haZilá,iñermána,ijyvyraʼỹ vaʼekueumiárapehandorekóivaʼekueimemby

19UpeárapeyvypóraraʼykuéraoñepyrũojavyTupãre,ha omboykeumitembiapoukapyhaʼeomandavaʼekueAdánpe, hiʼahaoñembohetavehaguakoyvyapeári

20Haoĩkuimbaʼeraʼykuéraomboyʼúvahembirekópe peteĩlívroojapótavachuguikuéraestéril,ikatuhaguáicha omantenehikuáiifigurahaanihaguaoñehundihesaporãite 21Umikuimbaʼeraʼyomboyʼujavepeteĩhembirekópe, Ziláhoyʼuhendivekuéra.

22Haumikuñaimembyvaojehechaiménarenondépe viúdaicha,iménaoikoveaja,pórkeumiimembyʼỹvape añoiteojeheʼahikuái.

23Haumiárahaáñopahápe,Ziláitujávo,Ñandejára oipeʼaisy

24Upéihyeguasuhaimembypeteĩmitãkuimbaʼeha ombohérachupeTubalCaín,haheʼi:“Cheipirurire ahupytychupeÑandejáraIpuʼakapávagui”

25Uperirehyeguasujeyhaimembypeteĩtajýra,ha ombohérachupeNaamá,heʼígui:“Cheipirurireavyʼaha avyʼa”

26HaLamecitujámahaituja,hahesahũndohechavéi,ha TubalCaín,itaʼýra,oguerahachupehapeteĩáraLamec ohoñúmehaTubalCaínitaʼýraoĩhendive,haoguataaja hikuáiñúme,CaínAdánraʼyoñemotenondehendápekuéra; Lamecitujaitereíguihandohecháihetamba'e,haita'ýra TubalCaínimitãiterei

27TubalCaínheʼiitúvapeoipeʼahaguaiarko,haumi fléchapeoinupãCaínpe,oĩvamombyrygueteri,hahaʼe ojukachupe,ojehechahaguérechupekuérapeteĩmymba.

28UmifléchaoikeCaínretekuemombyryjepe chuguikuéra,hahoʼayvýpehaomano

29HaandejraomyengoviaCainmbaevaihembiapovai rupi,ojapovaekueijoykeAbelrehe,andejraehaeheichaite.

30HaojehuCaínomanóvo,LamechaTubalohoohecha pemymbaojukavaʼekue,haohechahikuáiCaínijavuélo hoʼaomanómahagueyvýpe

31HaLamecombyasyetereiojapohaguéreupéva,ha opopeterupiipooñondiveoinupãitaʼýrapehaomano.

32LamecrembirekokuéraohenduLamecojapovaʼekueha ojukasechupe

33Lamecrembirekokuérandocha'éiheseupeáraguive, ojukahaguéreCaínhaTubalCaín-pe,haLamec

rembirekokuéraojeseparachugui,hanohenduséichupe umiárape.

34Lamecouhembirekokuérarendápehaojopy chupekuéraohenduhaguachupekombaʼére.

35HahaʼeheʼihembirekoAdáhaZilápe:“Pehenduche ñeʼẽOLamecrembirekokuéra,peñatendecheñeʼẽre, pórkekoʼágapeimoʼãhapejeajukahaguepeteĩkuimbaʼe cheerídareheve,hapeteĩmitãcherrájarehevendojapói haguérembaʼeveichaguaviolénsia,pérokatuetepeikuaa chetujahacheakãmorotĩha,hacheresaipohýihacheeda rupi,haajapokombaʼeoikuaa’ỹre

36HaLamecrembirekokuéraohenduchupekombaʼépe, haohojeyhikuáihendápeitúvaAdánkonséhoreheve,péro upetiémpoguivenomembyvéichupehikuái,oikuaágui Ñandejárapochyokakuaavehaumiárapeyvypóra raʼykuérare,ohundihaguachupekuérapeypedilúvio rehevehembiapovaíre

37Mahlalel,Cainánraʼy,oikovesesentaycincoáñoha haʼeomoheñóiJared;haJaredoikovesesentaydosáñoha haʼeomoheñóiEnoc

MOAKÃHA3rehegua

1Enocoikovesesentaycincoáñohahaʼeitaʼýra Matusalénpe;haEnocoguataTupãndiveimembyrire Matusalénpe,haoserviÑandejárape,haodesprecia yvypórarapevai

2HaEnocángaojejahoʼiÑandejáramboʼepype, mbaʼekuaahaentendimiento-pe;haiñarandúpeojeretira yvypóraraʼykuéragui,haoñemokañychuguikuérahetaára pukukue.

3Ohasávohetaáño,haʼeoserviajaÑandejárapeha oñemboʼeajahenondépehógape,peteĩÑandejára remimbouohenóichupeYvágaguihaheʼi:“Koʼápeaime”.

4Hahaʼeheʼi:“Epuʼã,esẽnderógaguihapelugár rekañyhágui,haejehechaukayvypóraraʼykuérape,ikatu haguáicharemboʼechupekuérambaʼéichapaohovaʼerãha petembiapoojapovaʼerãhikuáioikehaguaÑandejára rapére

5HaEnocopuʼãÑandejárañeʼẽheʼiháicha,haosẽ hógagui,hendaguéguihapekotyokañyhaguégui;haoho yvypóraraʼykuérarendápehaomboʼechupekuéra Ñandejárarapekuéra,haupejaveombyatyyvypóra raʼykuérapehaoikuaaukachupekuéraÑandejáramboʼepy

6Haheʼioñemombeʼuhaguaopalugároikohápeyvypóra raʼykuéra,haheʼi:“Moõpaoĩpekuimbaʼeoikuaaséva Ñandejárarapehatembiapoporã?”touEnocrendápe

7Haopayvypóraraʼykuéraupérõoñembyatyhendápe, opavaveoipotávakombaʼeohohaguéreEnocrendápe,ha EnocoisãmbyhyyvypóraraʼykuéraáriÑandejárañeʼẽ heʼiháicha,hahaʼekuéraouhaoñesũchupehaohendu hikuáiiñeʼẽ.

8HaTupãespírituoĩEnocári,haomboʼeopa itavayguakuérapeTupãaranduhahape,hayvypóra raʼykuéraoserviÑandejárapeEnocárapukukue,haou hikuáiohenduiñarandu

9Haopayvypóraraʼykuérarréi,peteĩhahaipahaitépe, iprinsipehahuekuérandive,ouEnocrendápeohendúvo iñaranduha,haoñesũhikuáihenondépe,haojerureavei hikuáiEnoc-guioisãmbyhyhaguahiʼarikuéra,upévahaʼe omoneĩ

10Haoñembyatyhikuáiopavave,cientreintarréiha mburuvichakuéra,haomoĩhikuáiEnoc-perréiramo hiʼarikuérahaopavaveoĩipuʼakahaipoguýpe

11HaEnocomboʼechupekuéraarandu,mbaʼekuaaha Ñandejárarapekuéra;haojapopyʼaguapyijapytepekuéra, hapyʼaguapyoĩkoyvytuichakuejaveveEnocoikoveaja 12HaEnocoisãmbyhyyvyporakuéraraʼykuéraári doscientoscuarentaytresáño,haojapotekojojaha tekojojaopaitavayguakuérandive,haogueraha chupekuéraÑandejárarapére

13HakoʼãvahínaEnoc,Matusalén,EliseohaElimélec ñemoñare,mbohapyitaʼýra;haiñermanakuérahínaMelca haNahmá,haMatusalénoikoveochentaysieteáñoha haʼeomoheñóiLamec

14HahaʼecincuentayseisáñoLamecoikoveajaAdán omanórõguare;nuevecientostreintaáñoomanórõguare, hamokõiita’ýra,Enochaita’ýraMatusalénndive,oñotỹ chupetuichapompa-pe,rréioñeñotỹrõguáicha,peitakua Tupãhe’iva’ekuechupe.

15Haupelugárpeopayvypóraraʼykuéraojapopeteĩ ñembyasyhahasẽtuichávaAdánrehe;upévarekoʼága peveojepokuaayvypóraraʼykuéraapytépe.

16HaAdánomanohoʼúguipeyvyramátakuaapy;haʼeha itaʼyrakuérahapykuéri,ÑandejáraTupãheʼihaguéicha

17HahaʼeAdánomanórõguareáñohaʼévadoscientos cuarentaytresáñoEnocoisãmbyhyhague,upetiémpope Enocodesidiojeseparayvyporakuéraraʼykuéraguiha oñeñomiñepyrũrãichaoservihaguaÑandejárape.

18Enocojapoupéicha,hakatunoñemokañýiete chuguikuéra,hakatuoñemomombyryyvypóra raʼykuéraguimbohapyárahaupéiohohendápekuérapeteĩ árapukukue

19Haumimbohapyáraoĩajaikotýpe,oñemboʼe,ha omombaʼeguasuÑandejáraItupãme,hapeáraohoha ojehechaukahápeipoguýpeomboʼechupekuéraÑandejára rape,haopambaʼeoporandúvachupeÑandejáragui omombeʼuchupekuéra.

20Haojapopéichahetaáñoaja,haupéiokañyseisára pukukue,haojehechaukaitavayguakuérapepeteĩárasietegui;hauperirepeteĩjeypeteĩjasýpe,haupéipeteĩjey peteĩarýpe,opavaverréi,mburuvichakuérahayvypóra raʼykuéraohekapevechupe,haohechasejeyEnocrova,ha ohenduseiñeʼẽ;hakatundaikatúihikuái,opayvypóra ra’ykuéraokyhyjetereíguiEnoc-gui,haokyhyjehikuái oñembojahaĝuahesepeTupãichakyhyjeoguapývahova árirupi;upévareavavendaikatúiomañahese,okyhyjégui ojekastigahaomano

21Haopaumirréihamburuvichakuéraodesidi ombyatytahayvypóraraʼykuérape,haouhaguaEnoc rendápe,oimoʼãvoopavaveoñeʼẽtahachupeupetiémpo osẽtahaijapytepekuéra,haojapohikuáiupéicha 22HaoguahẽáraEnocosẽhaopavaveoñembyatyhaou hendápe,haEnocoñeʼẽchupekuéraÑandejárañeʼẽhahaʼe omboʼechupekuéraaranduhambaʼekuaa,haoñesũhikuái henondépehaheʼihikuái:“Toikoveperréi!¡Toikove mburuvichaguasu!

23Hapeteĩtiémporire,umirréihamburuvichakuéraha yvypóraraʼykuéraoñeʼẽrõguareEnocndive,haEnoc omboʼejavechupekuéraTupãrapekuéra,péinaápepeteĩ ÑandejáraángelupérõohenóiEnoc-peyvágagui,ha oguerahasechupeyvágapeoisãmbyhyhaguaupépeTupã

raʼykuéraári,haʼeoisãmbyhyhaguéichayvyporakuéra raʼykuéraári.

24UpejaveEnocohendúvoupévaohoombyatyopavave oikóvapekoyvyapeári,haombo’echupekuéraaranduha mba’ekuaahaome’ẽchupekuérainstruccióndivina,hahe’i chupekuéra:“Ajejerurechéveajupihaĝuayvágape, upévarendaikuaáiáraahataha”

25Hakoʼágaupévarepomboʼétaaranduhambaʼekuaaha ameʼẽtapeẽmemboʼepyahejamboyve,mbaʼéichapa pejapovaʼerãkoyvyapeáriikatuhápepeiko;haojapo upéicha

26Haomboʼechupekuéraaranduhambaʼekuaa,haomeʼẽ chupekuéramboʼepy,haomongavajuchupekuéra,haomoĩ henondépeestatutohahuísioojapovaʼerãkoyvyapeári, haojapopyʼaguapyijapytepekuéra,haomboʼechupekuéra tekoveopaveʼỹva,haoikohendivekuérasapyʼami omboʼévochupekuéraopakoʼãmbaʼe

27HaupejaveyvypóraraʼykuéraoĩEnocndive,haEnoc oñeʼẽhínachupekuéra,haohupihikuáihesahapeteĩ kavajutuichávaichaoguejyyvágagui,hapekavajuoguata yvate;

28Ha'ekuéraomombe'uEnoc-peumimba'e ohechava'ekue,haEnoche'ichupekuéra:“Chekáusare oguejykokavajukoyvyapeárioguahẽmaáraaha vaʼerãhandeheguihandachehechamoʼãvéima.

29UpetiémpopepekavajuoguejyhaoñemboʼyEnoc renondépe,haenterovekuimbaʼeraʼyoĩvaEnocndive ohechachupe.

30UpémarõEnocheʼijeyoñemombeʼuhaguapeteĩñeʼẽ, haheʼi:“Moõpaoĩpekuimbaʼeovyʼávaoikuaahagua ÑandejáraIjárarape,toukoárapeEnocrendápeojepeʼa mboyveñandehegui”

31HaopayvypóraraʼykuéraoñembyatyhaouEnoc rendápeupeárape;haoparréiyvyariguaiprincipeha consejerokuérandiveopytahendiveupeárape;haEnoc upéiomboʼeyvypóraraʼykuérapearanduhambaʼekuaa,ha omeʼẽchupekuérainstruccióndivina;haheʼichupekuéra oservihaguaÑandejárapehaoguatahaguahapehekove pukukueaja,haosegiomoĩpyʼaguapyijapytepekuéra

32Haupévarireopuʼãhaojupikavajuári;haosẽhaopa yvypóraraʼykuéraohohapykuéri,ochocientosmil kuimbaʼerupi;haohohikuáihendivepeteĩárajeguata

33PesegundodíapeJesúsheʼichupekuéra:“Pejujey penderógapependerógape,¿mbaʼérepikopehóta?”ikatu pemano;haoĩijapytepekuéraosẽvachugui,haumi hembývaohohendiveseisárajeguata;Enoche'ichupe kuéraárahaára:Pejevypenderógape,anihaguãpemano hakatundojevyséihikui,haohohendive.

34Peseisdíape,oĩumikuimbaʼeopytávahaojejagarra hese,haheʼichupe:“Rohótanendivepelugárrehohápe Ñandejáraoikoveháicha,peñemanoañoiteñandemopeʼáta 35Haojerureasyhikuiohohaguahendive,hahaenoemoi chupekura;haohohapykuérihandohosevéi;

36Haumirréioujeývoojapohikuáipeteĩcenso,oikuaa haguamboykuimbaʼepahembývaohoEnocndive;hahaʼe peárasietehápeEnocojupiyvágapepeteĩyvytuatãme, kavajuhakárrotatatĩreheve.

37HapeochodíapeentéroumirréioĩvaʼekueEnocndive omondojeyhaguaumikuimbaʼeoĩvaEnocndive,pelugár haʼeojupihaguéguiyvágape.

38Opaumirréiohopelugárpehaojuhuhikuáipeyvy henyhẽhanievegui,hapenieveárioĩitaguasunieve,ha peteĩvaheʼiambuépe:“Peju,jaipeʼapenievehajahecha, ikatuumikuimbaʼeopytávaEnocndiveomanóma,ha koʼágaoĩumiitanieveguýpe,haohekahikuáipéro ndojuhúichupe,ojupíguiyvágape”

MOAKÃHA4rehegua

1HaopaáraEnocoikohaguekoyvyapeári,trescientos sesentaycincoáño

2Enocojupirireyvágape,opamburuvichaguasuyvy ariguaopuʼãhaojagarraitaʼýraMatusalénpehaonohẽ chupe,haomoĩchuperréiitúvarendaguépe

3HaMatusalénombaʼapoporãÑandejárarenondépe,itúva Enocomboʼehaguéichachupe,haupéichaaveihekove pukukuejaveveomboʼeyvypóraraʼykuérapearandu, mbaʼekuaahakyhyjeTupãgui,handojevýitapeporãguini akatúapeniijasugotyo.

4HakatuMatusalénárapahápe,yvypóraraʼykuéraojere Ñandejáragui,ombyaihikuáikoyvy,omondaha oñemondapaojupe,haopuʼãhikuáiTupãrehaojavyhikuái, haombyaihikuáihape,hanohendúihikuáiMatusalénñeʼẽ, hakatuopuʼãhese

5Haandejraipochyetereihesekura,haandejraosegi ohundipesemíllaumiárape,upéicharupindaipóriñemitỹ nicosechayvýpe

6Oñotỹrõguarehikuáipeyvyikatuhaguáichaohupyty hikuáihiʼupyrãipytyvõrã,péinaápe,osẽñuatĩhañuatĩ haʼekuéranoñotỹiva

7Hakoʼágapeveyvypóraraʼykuérandojevýihekovaígui, haipokuéraojeipysogueteriojapohaguaivaívaTupãresa renondépe,haombopochyhikuáiÑandejárapehekovai reheve,haÑandejáraipochyeterei,haoñearrepentihaʼe ojapohagueyvypórape

8Haoimoʼãohundihaohunditahachupekuérahaojapo upéicha.

9Upetiémpope,Lamec,Matusalénraʼyorekórõguare160 áño,omanoAdánraʼySet

10Setoikoveajanovecientosdoceáñohaomano.

11Lamecoguerekóma180áñoojagarrajaveAsmúa, Elisearajy,ha'évaitioEnocra'y,hahyeguasu 12Haupejaveyvypóraraʼykuéraoñotỹpeyvy,haosẽ michĩmitembiʼu,upéicharõjepeyvypóraraʼykuéra ndojevýihekovaígui,haojavyhaopuʼãhikuáiTupãre 13HaLamecrembirekohyeguasuhaimembychupepeteĩ mitãkuimbaʼeupetiémpope,peáñoojerokyjave

14UpéiMatusalénombohéraNoéhaheʼi:“Koyvy opytuʼuhandoikóioñembyai,haitúvaLamecombohéra Menaquem,heʼívo:“Kóvañanembopyʼaguapýtañane rembiapokuérehañanembaʼapovaivaʼekuekoyvyapeári, Ñandejáraomaldesivaʼekue”.

15Hapemitãokakuaahaojedestete,haohoitúva Matusalénrapére,perfectohahekojojávaÑandejára renondépe

16HaopayvypóraraʼykuéraojeiÑandejárarapéguiumi árapeoñembohetavévohikuáiyvyapeáritaʼýrahatajýra ndive,haoñomboʼehikuáihembiapovaikuehaosegi hikuáiopekaÑandejárakóntrape

17Haopavaveojapoijupetup,haomondahaomonda hikuipetettethapichapehaaveiipehntepe,haombyaihikui peyvy,hakoyvyhenyhẽviolenciagui

18Hahuehamburuvichakuéraohokuimbaʼerajykuéra rendápehaoipeʼahembirekombaretépeiménagui oiporavoháicha,haumikuimbaʼeraʼykuéraupeárape oipeʼaumivakayvýpeguaapytégui,umimymbañupegua haguyrakuérayvategua,haomboʼemymbakuéra peteĩchaguañemoheʼẽambuévandive,ikatuhaguáicha ombopochyÑandejárape;haTupãohechakoyvy tuichakuehaoñembyai,opayvypóraombyaíguihapeko yvyapeári,opayvypórahaopamymba

19Haandejraheʼi:Amboguetayvyapeáriguiyvypóra ajapovaʼekue,heẽyvypóraguiguyrakuérayvágape,vaka hamymbakuéraoĩvañúmendiveañearrepentíguiajapo haguérechupekuéra.

20HaopakuimbaʼeoguatávaÑandejárarapére,omano umiárape,Ñandejáraoguerumboyvepembaʼevai yvypórapehaʼeomombeʼuvaʼekue,kóvaoúgui Ñandejáragui,anihaguaohechahikuáipembaʼevai Ñandejáraoñeʼẽvaʼekueyvypóraraʼykuérare

21HaNoéojuhugrásiaÑandejárarenondépe,ha Ñandejáraoiporavochupehaitaʼyrakuérapeomopuʼã haguachuguikuérañemoñarekoyvytuichakueári

MOAKÃHA5rehegua

1HaNoéoikoveajaochentaycuatroáño,omanoEnoc, Setraʼy,haʼeorekonuevecientoscincoáñoomanórõguare

2HaNoéoikovehaguépecienáñosetentaynueve,omano Cainán,Enósraʼy,haCainánoikoveajanovecientosdiez áño,hahaʼeomano

3HadoscientostreintaycuatroáñoNoéoikoveaja,omano Cainánra'yMahlalel,haMahlalelárapukukueochocientos noventaycincoáño,haomano

4HaJared,Mahlalelraʼyomanoumiárape,trescientos treintayseisáñoNoérekovépe;haopaJaredárahaʼe nuevecientossesentaydosáño,hahaʼeomano

5HaopavaveosegívaÑandejárapeomanoumiárape, ohechamboyvehikuáipembaʼevaiTupãodeclaráva ojapotahakoyvyapeári

6Haohasarirehetaáño,cuatrocientosochentaáñoNoé oikovehaguépe,opaumikuimbaʼe,omoirũvaÑandejárape, omanómarõmombyryyvypóraraʼykuéraapytégui,ha upérõopytaMatusalénañoite,TupãheʼiNoéha Matusalénpe:

7Peñeʼẽ,hapemombeʼuyvypóraraʼykuérape,pejevo: PéichaheʼiÑandejára,pejevypenderapevaíguihapeheja penerembiapo,haÑandejáraoñearrepentítapembaʼevai haʼeheʼivaʼekueojapotahapenderehe,anihaguaoiko

8PéichaheʼiÑandejára:“Péinaápeameʼẽpeẽmecien veinteáñopukukue.pejevýramocherendápeha pehejáramopenderapevai,upéicharõcheaveiajevýtape mba’evaiha’eva’ekuéguipeẽme,handoikomo’ãi,he’i Ñandejára

9NoéhaMatusalénomombeʼupaiteÑandejárañeʼẽ yvypóraraʼykuérape,árahaára,oñeʼẽmemechupekuéra.

10Péroumiyvypóraraʼynohendúichupekuéra,ni noñandúiiñeʼẽre,hahaʼekuéraipyʼahatã

11HaÑandejáraomeʼẽchupekuéracienveinteáño,ha heʼi:“Ojevýramohikuái,upéicharõÑandejára oñearrepentítapembaʼevaígui,anihaguaohundikoyvy” 12Noé,Lamecra'y,ndoikóihembirekoumiárape, imembyhaguã,he'ígui:“AñetehápeÑandejáraohundítako yvy,¿mba'érepikochemembyta?

13HaNoéhaʼepeteĩkuimbaʼehekojojáva,haʼeiperfékto iñemoñarekuérape,haÑandejáraoiporavochupeomopuʼã haguaiñemoñareapytéguiyvyapeári

14Haandejrahe'iNoé-pe:Emendanerembirekoha emembymemby,cheahecháguindévehekojojávache renondépeko'ãñemoñare

15Haremopuʼãtañemoñare,haneraʼykuérapenendive, yvymbytépe;Noéohohembireko,haoiporavoNaamá, Enocrajy,haoguereko5cientosochentaáño

16Noéorekokuricuatrocientosnoventayochoáño, omendajaveNaamámehembirekorã

17Naamáhyeguasuhaimembypeteĩmitãkuimbaʼe,ha ombohérachupeJafet,haheʼi:“Ñandejára chembotuichavekoyvyapeárihahyeguasujeyha imembypeteĩmitãkuimbaʼe,hahaʼeombohéraSem, heʼívo:“Ñandejárachemoĩpeteĩrembyre,amopuʼãhagua ñemoñareyvymbytépe”

18NoéoguerekocincuentaydosáñoNaamáimembyjave Sem,haumimitãkuimbaʼeokakuaahaohoÑandejára rapére,opambaʼeomboʼévachupekuéraMatusalénha itúvaNoé

19HaLamec,Noéru,omanoumiárape;upéicharõjepe añetehápendohóiikorasõitereheveitúvarapére,haomano ciennoventaycincoáñoNoérekovépe

20Lamecoikoveajasetecientossetentaáño,haomano. 21HaopayvypóraraʼykuéraoikuaávaÑandejárape, omanoupeáñopeÑandejáraoguerumboyveivaíva hiʼarikuéra;andejraoipotaguiomanohikui,anihagua ohechapembaevaiTupoguerutavaijoykekuraha ipehrekurape,haeodeclarahaguéichaojapotaha

22Upetiémpope,ÑandejáraheʼiNoéhaMatusalénpe: “Peñemboʼyhapemombeʼuyvypóraraʼykuérapeopaumi ñeʼẽhaʼevaʼekuepeẽmeumiárape,ikatuojerehikuáiheko vaígui,haupérõcheañearrepentítapembaʼevaíguiha ndaguerumoʼãi

23NoéhaMatusalénoñembo’yhahe’iyvypóra ra’ykuérapeopamba’eTupãhe’iva’ekuehesekuéra.

24Hakatuyvypóraraʼykuéranohendúi,hanoñandúi hikuáiopambaʼeheʼívare

25UperireaeÑandejáraheʼiNoépe:“Opambaʼe tekovekuérapahaoguahẽmacherenonderã,hembiapo vaikuére,hapéinaápeahundítakoyvy.”

26Haeguerahanerendápeyvyragofer,haterehopeteĩ hendápehaejapopeteĩárkatuichávahaemoĩupetendápe 27Hapéicharejapóta;300métroipukukue,50métro ipekueha30métroijyvatekue.

28Rejapótandévepeteĩokẽ,ojepeʼávaijykére,hapeteĩ métropeveremohuʼãtayvate,harejahoʼítahyepyhaoka gotyo

29Hapéinaápeaguerútapeyñemonoʼõyvyári,haopa soʼooñehundíta,yvágaguýguiopambaʼeoĩvakoyvyape árioñehundíta

30Handehanerogaguapehopembyatýtamokõiparopa mbaʼeoikovéva,kuimbaʼehakuña,hapeguerútapeárkape, pemopuʼãhaguachuguikuérasemillakoyvyapeári

31Haembyatyndéveopatembiʼuhoʼúvaopamymba, ikatuhaguáichaoĩtembiʼundévehachupekuéraguarã.

32Hareiporavótanderaʼykuérapeguarãmbohapykuñataĩ, kuimbaʼekuérarajyapytégui,hahaʼekuérahaʼétane raʼykuérarembireko.

33Noéopuʼãhaojapopeárka,pelugárÑandejáraomanda haguépechupe,haNoéojapoÑandejáraheʼihaguéicha chupe.

34OrekópecincuentaynoventaáñoNoéoñepyrũojapope árka,haojapopeárka5áñope,Ñandejáraheʼihaguéicha

35UpémarõNoéhembirekorãumimbohapyrajyEliaquim, Matusalénraʼy,JehováheʼihaguéichaNoépe

36UpejaveomanoMetusala,Enocra'y,oguereko nuevecientossesentaáño,omanóvo

MOAKÃHA6rehegua

1Upetiémpope,Matusalénomanorire,Ñandejáraheʼi Noépe:“Eikenerogaguandivepeárkape.péinaápe ambyatýtandéveopamymbayvýpegua,mymbañuha guyrayvategua,haopavaveoútahaombojerepeárka

2Harehohareguapypeárkarokẽykére,haopamymba, mymbahaguyrakuéra,oñembyatýtahaoñemoĩtane renondépe,haumioútavahaoñembojávanerenondépe, rejagarraharemeʼẽtanderaʼykuérapópe,oguerútava chupekuérapeárkape,haopaumioñemboʼývane renondéperehóta

3HaÑandejáraojapoupévaambueárape,hamymba, mymbahaguyrakuéraouhetaitereihaombojerepeárka

4Noéohooguapypeárkarokẽme,haopasoʼooñesũva henondépe,oguerahapeárkape,haopaumioĩvape henondépeohejakoyvyapeári

5Haoupeteĩleónkuña,mokõihymbaraʼyndive, kuimbaʼehakuña,hambohapyvévaoñemboʼyNoé renondépe,haumimokõiryguasuopuʼãpeleónkuñáreha oinupãchupe,haokañychupehendaguégui,haohojey hikuáihendaguépe,haoñesũyvýpeNoérenondépe.

6Peleónkuñaodiparahaoñemboʼyumileónrendaguépe

7Noéohechaupéva,haoñesorprende,haopuʼãhaojagarra umimokõiryguasurupiʼahaoguerahachupekuérape árkape

8Noéomoingepeárkapeentéroumitekoveoĩvaguiko yvyapeári,handaiporivéimaNoéoguerúvapeárkape.

9MokõihamokõioikeNoérendápepeárkape,péroumi animálipotĩvaguihaumiguyraipotĩvagui,oguerusiete pareja,Ñandejáraheʼihaguéichachupe.

10Opaumimymba,mymbahaguyra,oĩgueteriupépe,ha ojerehikuáipeárkareheopahendápe,hapeama ndoguejýi7árarirepeve

11Haupeárape,Ñandejáraombotyryrykoyvytuichakue, hakuarahyiñypytũ,hayvórapyendakuéraopukavy,ha yvytuichakueoñemomýimbarete,haaratiriomimbi,ha arasunuokororõ,haopaumiykuaoĩvakoyvyapeári oñembyai,umioikóvaupépendoikuaáiva’ekueyma;ha Tupãojapokombaʼeipuʼakapáva,omondýihaguayvypóra raʼykuérape,anihaguaoĩvembaʼevaikoyvyapeári

12Hakoʼágapeveyvypóraraʼykuérandojevymoʼãiheko vaígui,haombohetavehikuáiÑandejárapochyupejave, hanindodirihiiikorasõopakoʼãmbaʼépe

13Haopakuévosietedía,Noéoikoveajaseiscientosáñope, pedilúvioyoĩkoyvyapeári

14Haopaumiykuapypukúvaoñembyai,hayvága ventánaojepeʼa,haokyyvyáricuarentadíahacuarenta pyhare

15Noéhahogayguakuérahaopaumitekoveoĩvahendive, oikepeárkapeyoúguipedilúviokáusare,haÑandejára ombotychupe

16Haopayvypóraraʼykuéraopytávakoyvyapeári, ikaneʼõmambaʼevairupipeamarupi,peyoúguihatãvégui koyvyapeári,haumimymbahamymbakuéraojere gueteripeárkare

17Umikuimbaʼeraʼykuéraoñembyaty,700milkuimbaʼe hakuñarupi,haoguahẽhikuáiNoérendápepeárkape 18Ha'ekuéraohenóiNoé-pehahe'i:Eipe'aoréveroju haguãnerendápepeárkape--hamba'érepikoromanóta?

19Noéiñe'ẽhatã,ombohováichupekuérapeárkaguive: Ndaha'éipikoopavavepeẽpepu'ãvaÑandejárarehapeje ha'endaiporiha?haupévareÑandejáraoguerupendeáriko mbaʼevai,penehundihapeneikytĩhaguakoyvyapeárigui 20Ndahaʼéipikokóvapembaʼehaʼevaʼekuepeẽmeciento veinteáñoohasavaʼekuépe,hanapehenduséiÑandejára ñeʼẽ,hakoʼágapeikosepikokoyvyapeári?

21Ha'ekuérahe'iNoé-pe:Roimemarojevyhaguã Ñandejárarendápejaipe’ánteñandéveĝuarãjaikovehaani haĝuañamano

22Noéhe'ichupekuéra:Péinako'ágãpehechámapene ángajehasaasy,pehojeyseÑandejárarendápemba’ére pikondapejevýiko’ãcienveinteáñoaja,Ñandejára ome’ẽva’ekuepeẽmepeperiodoojedesidívaramo?

23Hakatukoʼágapejuhapejechévekóvapeneánga jehasaasyrupi,koʼágaaveiÑandejáranapenehendumoʼãi, ninohendumoʼãipeẽmekoárape,anihaguakoʼágapesẽ porãpenerembipota

24Haumikuimbaʼeraʼykuéraoñembojaoikehaguape árkape,oikehaguapeamakáusare,ndaikatúiguioaguanta peamahiʼarikuéra

25Ñandejáraomondoopamymbahamymbakuéra oñemboʼývapeárkajerére.Haumimymbaipu’aka hesekuérahaomosẽchupekuéraupetendágui,hapeteĩteĩ ohohapehaoñemosarambijeyhikuáiyvyapeári

26Hapeamaoguejygueteriyvyári,haoguejycuarenta árahacuarentapyhare,hayoipysotuichayvyári;haopa soʼooĩvayvyáritérãýpeomano,tahaʼeyvypóra,mymba, mymba,umimbaʼeotyryrývatérãguyrakuéra,haopyta Noéhaumioĩvahendivepeárkapeañoite

27Haumiyipuʼakahatuichaoñembohetavehikuáiyvy ári,haohupihikuáipeárkahaoñemopuʼãyvýgui.

28Hapeárkaovevepeyári,haojepoipeyári,upéicha rupientéroumitekoveoĩvahyepýpeojerepeteĩmbaʼyru ryrúicha

29Hatuichajepyʼapyojagarrapaiteumitekoveoĩvape árkape,hapeárkahaʼeteoñembyaíva

30Haopaumitekoveoĩvapeárkapeokyhyjeterei,haumi leónokororõ,haumivakaokororõ,haumiloboosapukái, haopatekoveoĩvapeárkapeoñeʼẽhaojaheʼoiñeʼẽme, upéicharupiiñeʼẽoguahẽmombyry,haNoéha itaʼyrakuéraosapukáihahasẽijepyʼapýpe;tuichaokyhyje hikuáioguahẽhaguéreñemanorokẽme.

31HaNoéoñemboʼeÑandejárape,haosapukáichupe upévarehe,haheʼi:“Ñandejáraorepytyvõ, ndoroguerekóiguimbareterogueropuʼakahaguakombaʼe vaiorejeréva,umiyolaorejerére,ysyryivaívaoremondýi,

ouorerenonderãumiñuhãñuhãme;embohováioréve,Ore Jára,orembohovái,ehesapenderovaorévehaeporiahuve orendive,orerredimihaoremosãso

32HaÑandejáraohenduNoéñeʼẽ,haÑandejáraimanduʼa hese.

33Yvytuohasakoyvyári,hapeyopytu'uhapeárka opytu'u

34Haumiykuapypukúvahayvágaventánaojejoko,hape amaoúvayvágaguiojejoko

35Upeárapeoguejypey,hapeárkaopytayvytyArarat ári

36UpémarõNoéoipeʼapeárkaventána,haNoéosapukái gueteriÑandejárapeupetiémpopehaheʼi:“Ñandejára, rejapovaʼekuekoyvyhayvágahaopambaʼeoĩvaipype, eguenohẽñaneángakoñembotyhágui,hapekaʼirãime oremoĩhaguégui,chekaneʼõitereíguiasuspira.

37UpémarõÑandejáraohenduNoéñeʼẽhaheʼichupe: “Rembotývopeteĩáñopukukueresẽta”

38Hapeáñoojerejave,ojapoparirepeteĩáñopukukue Noéoikohaguapeárkape,peyipirupeyvýgui,haNoé oipeʼapeárkaryru

39Upetiémpope,27díapesegundoméspe,peyvyipiru, péroNoéhaitaʼyrakuérahaumioĩvahendivenosẽipe árkaguiÑandejáraheʼipevechupekuéra

40UpéioguahẽpeáraÑandejáraheʼihaguépechupekuéra osẽhagua,haenterovévaosẽpeárkagui

41Haohojeyhikuáipeteĩteĩhapehahendaguépe,haNoé haitaʼyrakuéraoikopetetãÑandejáraheʼihaguépe chupekuéra,haoservihikuáiÑandejárapeopaárapukukue, haÑandejáraohovasaNoéhaitaʼyrakuérapeosẽvope árkagui.

42He'ichupekuéra:Pemyenyhẽhapemyenyhẽkoyvy tuichakueimbaretehaoñembohetahetakoyvyapeáriha oñembohetaveipype.

MOAKÃHA7rehegua

1Noéra'ykuérarérako'ãva:Jafet,CamhaSem;haheñói chupekuéramitãpedilúviorire,omendahaguérehikuái hembirekopedilúviomboyve.

2KoʼãvahínaJafetraʼykuéra;Gómer,Magog,Madai, Javán,Tubal,MesechaTiras,7ita'ýra

3Gómerra'ykuérahínaAsquinaz,RefathaTegarmá.

4Magogra'ykuérahínaElicanafhaLubal

5Madaira'ykuérahínaAcón,Zeelo,CazónihaLot

6Javanra'ykuérahínaEliseo,Tarsis,KitimhaDudonim.

7Tubalra'ykuérahínaArifi,KesedhaTaari

8Mesecra'ykuérahínaDedón,ZarónhaSebasní.

9Tirasra'ykuérahínaBenib,Gera,LupirionhaGilac ko'ãvaha'eJafetra'ykuérahogayguakuéraicha,haupérõ cuatrocientossesentakuimba'erupi

10HakoʼãvahaʼeCamraʼykuéra;Cus,Mitzraim,Futha Canaán,irundyita'ýra;Cusra'ykuérahínaSeba,Havilá, Sabta,RaamahaSateca,haRaamara'ykuérahínaSebaha Dedán

11Mitzraimra'ykuérahínaLud,AnomhaPatros,Caslot haCaftor.

12Futra'ykuérahínaGebul,Hadán,BenáhaAdán

13Canaánra'ykuérahínaSidón,Het,Amorí,Gérgasí, Hiví,Arqueo,Seni,Arodí,ZimodíhaCamóti.

14KoʼãvahaʼehínaCamraʼykuéra,hogayguakuérasegún, haumitiémpopeoĩsetecientostreintakuimbaʼerupi.

15HakoʼãvahaʼeSemraʼykuéra;Elam,Asur,Arpacsad, LudhaAram,5ita'ýra.Elamra'ykuérahínaSusa,Macul haHarmón.

16AsarraʼykuérahínaMírohaMoquil,haArpacsad raʼykuérahínaSelac,AnarhaAscol

17Ludra'ykuérahínaPetorhaBizaón,haAramra'ykuéra hínaUz,Cúl,GatherhaMas

18KoʼãvahínaSemraʼykuéra,hogayguakuéraicha;ha ipapapyumiárapehaʼetrescientoskuimbaʼerupi

19KoʼãvahínaSemñemoñare;SemheñóiArpacsadha ArpacsadomoheñóiSelac,haSelacomoheñóiÉberha Éber-guiheñóimokõimitã,peteĩhéraPéleg,hi'árajave yvypórara'yoñemboja'o,haárapahápe,yvyoñemboja'o 20HapemokõihahéraYoctán,heʼisévahiʼárape yvyporakuéraraʼykuérarekoveoñemboguejyha oñemboguejyha

21KoʼãvahínaYoctánraʼykuéra;Almodad,Selaf, Chazarmovet,Yerac,Hadurom,Ozel,Dicla,Obal, Abimael,Seba,Ofir,HaviláhaJobab;opako'ãvaha'e Yoctánra'y.

22IñermánoPélegimembyYen,haYenimembySerug, haSerugimembyNahorhaNahorimembyTér,haTéra oguerekotreintayochoáño,haha'eomoheñóiHaránha Nahor

23UpetiémpopeCus,haʼévaCamraʼy,Noéraʼy,omenda hembireko,hahaʼeimembypeteĩmitãkuimbaʼe,ha ombohérahikuáiNemrod,haheʼi:“Upérõumikuimbaʼe raʼykuéraoñepyrũjeyopuʼãhaodefendeÑandejára kóntrape,hapemitãokakuaa,haitúvaohayhuetereichupe, pórkehaʼehínaitujaraʼy”

24HaumiaopireguiguaÑandejáraojapovaʼekueAdánha hembirekópeguarã,osẽrõguarepehardíngui,oñemeʼẽ Cúspe

25AdánhahembirekoomanorireoñemeʼẽumiaoEnoc, Jaredraʼýpe,haEnocojegueraharireÑandejárape,omeʼẽ itaʼýraMatusalénpe

26Matusalénomanórõguare,Noéojagarrachupekuéraha oguerahachupekuérapeárkape,hahaʼekuéraoĩhendive osẽmevepeárkagui

27Haosẽvohikuái,CamomondaitúvaNoéguiumiao,ha haʼeojagarrahaomokañyiñermanokuéragui.

28HaCamonaserireCúsitaʼýraypykue,omeʼẽchupe umiaoñemiháme,hahetaáraoĩhikuáiCusndive

29HaCusomokañyaveichupekuéraitaʼýraha ijoykeʼykuéragui,haCusimembyrireNimrod-pe,omeʼẽ chupeumiaoohayhúguichupe,haNimrodokakuaa,ha orekórõguareveinteáñoomondeumiao

30HaNimrodimbareteomondevoumiao,haTupomee chupepuakahambarete,hahaehaepetecazador ipuakapvayvype,he,haehaepetecazadoripuakapvañupe, hahaeojahogaumimymbahaomopuaaltar,hahae oikuaveehiriumimymbaandejrarenondpe

31HaNimrodoñemombarete,haopuʼãijoykeʼykuéra apytégui,haoñorairõijoykeʼykuérañorairõopa iñenemigokuérandiveijerére.

32Haandejraomeʼẽipópeopaijoykeʼykuéra enemigokuérape,haTupãoñakãrapuʼãchupesapyʼapyʼa ñorairõme,hahaʼeorreinakoyvyapeári.

33Upévare,umiárape,peteĩkuimbaʼeoguerúrõguareumi haʼeombokatupyrývapeoñorairõhagua,heʼítachupekuéra: “ÑandejáraojapohaguéichaNimrodrehe,haʼevaʼekue peteĩcazadoripuʼakapávakoyvyapeári,haosẽporã vaʼekueumiñorairõijoykeʼykuérakóntrape,haʼeomosãso chupekuéraiñenemigokuérapógui,upéicharõÑandejára ñanemombaretehañanemosãsokoárape”

34HaNimrodorekórõguarecuarentaáño,upejaveoiko peteĩñorairõijoykeʼykuérahaJafetraʼykuéraapytépe,ha upéicharupioĩhikuáiiñenemigokuérapoguýpe

35HaNimrodohoupejave,haombyatyopaCus raʼykuérapehahogayguakuérape,cuatrocientossesenta kuimbaʼerupi,haokontrataaveiunoskuántoiñangirũha oikuaávaguiochentakuimbaʼerupi,haoñemeʼẽ chupekuérahepykue,haohohendivekuéraoñorairõhagua, haoĩjavetapére,Nimrodomombareteumihénteohóva hendiveikorasõ

36Haʼeheʼichupekuéra:“Anipekyhyjehapekyhyje, pórkeenteroveoreenemigokuéraoñemeʼẽtaorepópe,ha ikatupejapohendivekuérapeipotáicha”

37Haopakuimbaʼeohovaʼekue5cientosrupi,haoñorairõ hikuáiiñenemigokuérandive,haohundichupekuéra,ha omoĩipoguýpe,haNimrodomoĩumiofisiáloñemboʼýva hiʼarikuérahendaitépe

38Upéioguerahaunoskuántoitaʼyrakuérapeseguridad ramo,haenterovévahaʼekuéraningoNemrodha ijoykeʼykuérarembiguái,haNimrodhaenteroveumihénte oĩvahendiveohojeyhógape.

39HaNemrodoujeývovyʼápeñorairõhágui,ipuʼakarire iñenemigokuérare,opaijoykeʼykuéra,umioikuaávachupe upemboyvendive,oñembyatyomoĩhaguachuguirréi,ha omoĩhikuáiiñakãáripekorónarréi

40Haʼeomoĩipoguýpehaitavayguakuéra,prínsipe,hués hamburuvichakuéra,ojepokuaaháichaumirréiapytépe.

41UpéiomoĩTérpe,Nahorraʼýpe,pemburuvicha ijehérsitopegua,hahaʼeomombaʼeguasuchupeha omopuʼãchupeopaimburuvichakuéraári.

42Haorreinaajaikorasõoipotaháicha,ipuʼakarireopa iñenemigokuérareijerére,oñemoñeʼẽikonsehérokuéra ndiveomopuʼãhaguapeteĩtavaguasuipalásiopeguarã,ha ojapohikuáiupéicha

43Haojuhuhikuáipeteĩyvytyguasukuarahyresẽgotyo rovái,haomopuʼãchupehikuáipeteĩtávatuichaha ipypukúva,haNimrodombohérapetávaomopuʼãvaʼekue Sinar,Ñandejáraomboryrýimbaretehaguére iñenemigokuérapehaohundichupekuéra.

44HaNimrodoikoSinar-pe,haoisãmbyhyporã,ha oñorairõiñenemigokuérandivehaipoguýpe,haosẽporã opañorairõme,hairreinotuichaitereíva

45Haopatetãhañe’ẽnguéraohenduherakuãguasu,ha oñembyatyhikuáihendápe,haoñesũhikuáiyvýpe,ha ogueruchupemymbajuka,haoikochuguiijáraharréi,ha opavaveoikohendivetávaSinar-pe,haNimrodoisãmbyhy koyvyapeáriopaNoéra’ykuéraári,haopavaveoĩ ipu’akahaiñe’ẽme’ẽpoguýpe

46Haopayvyhaʼepeteĩñeʼẽhañeʼẽpeteĩchagua,hakatu NimrodndohóiÑandejárarapére,haiñañaveopakuimbaʼe oĩvaguihenondépe,pedilúvioáraguiveumiárapeve

47Haojapotupãyvyrahaitágui,haoñesũchupekuéra,ha opuʼãÑandejárare,haomboʼeopaijyvyguápeha

tavayguakuérayvyariguahapeaña;haitaʼýraMardón iñañaveitúvagui.

48HaopavaveohendúvaNemrodra'yMardónrembiapo, he'ítahese:“Peiñañávaguiosẽmba'evai.upévareoiko chuguipeteĩñeʼẽpotykoyvytuichakuejaveve,heʼívo:Pe iñañávaguiosẽtekovai,haoĩkoʼagaguayvypórañeʼẽme upetiémpoguivekoʼágapeve

49UpetiémpopeTará,Nahorraʼy,omoakãvaNimrod ehérsito,tuichaitereimbaʼeperréihaumiijykéregua renondépe,haperréihaumiprínsipeohayhuchupe,ha omopuʼãchupeyvateterei

50UperireTaréhembirekohahéraAmtelo,Cornebórajy Tararembirekohyeguasuhaimembychupepeteĩ mitãkuimba'eumiárape

51Taréoguereko70áñoimembyjave,haTaréombohéra Abránitaʼýraonasevaʼekuépe,pórkeperréi omongakuaámachupeumitiémpopehaomombaʼeguasu chupeentéroumiprínsipeoĩvaguihendive

MOAKÃHA8rehegua

1HaAbramonasehaguepyharépe,opaTarérembiguái, opaNimrodiñarandúva,haumipajeapohaouokaruha hoy'uTérrógape,haovy'ahendivehikuáiupepyharépe

2Haopaumikuimbaʼeiñarandúvahapajeapohaosẽvo Tarérógagui,ohupihikuáihesayvágagotyoupepyharépe omañahaguambyjakuérare,haohechahikuái,hapéinaápe peteĩmbyjatuichaitereívaoúvakuarahyresẽguihaoñani yvágape,hahaʼeomokõumiirundymbyjairundy yvágagui

3Haopavavekuimbaʼeiñarandúvarréihaumipajeapoha oñemondýiohechávo,haumiiñarandúvaontendeko mbaʼe,haoikuaahikuáiiñimportanteha

4Haheʼiojupe:“Kóvaohechaukahínapemitãonase vaʼekueTérpekopyharépe,haʼeokakuaátahahiʼári,ha hetavétahaoguerekótakoyvy,haʼehaitaʼyrakuérapeopa áraguarã,hahaʼehaiñemoñareojukátaumirréiguasúpe haohupytýtaijyvykuéra”

5Haumikaraiaranduhapajeapohaohohógapeupe pyharépe,hapyhareveopakoʼãkaraiaranduhapajeapoha opuʼãpyhareve,haoñembyatypeteĩógaojeporavóvape 6Haʼekuéraoñeʼẽhaheʼiojupe:“Péinapembaʼerohecha vaʼekueangepyhare,okañyperréigui,nomombeʼúi chupe”

7Haperréioikuaáramokombaʼekoʼãárapahápe,heʼíta oréve:“Mbaʼérepikopemokañycheheguikombaʼe,ha upéienterovévajahasátañamanóta”upévare,koʼágajaha jamombeʼuperréipepejehechajahechavaʼekue,hape ñemyesakã,haupéijapytátahesakãporã

8Haojapohikuáiupéicha,haopavaveohoperréirendápe haoñesũchupeyvýpe,haheʼihikuái:“Toikoveperréi, toikoveperréi”.

9RohenduonasehaguepeteĩmitãkuimbaʼeTaré,Nahor raʼy,haʼévaneehérsitoruvicha,hakuehepyharéperoju hógape,harokaruharoyʼuharovyʼahendiveupepyharépe 10HanerembiguáikuéraosẽrõguareTarérógagui,oho haguaorerógapeopytahaguaupépepyhare,rohupiore resayvágagotyo,harohechapeteĩmbyjaguasuoúva kuarahyresẽgui,haupembyjapeteĩchaguaoñanipyaʼeterei, haomokõirundymbyjaguasu,irundyyvágagui.

11Hanerembiguáikuéraoñemondýipejehecha rohechavaʼekuére,hatuichaitereioñemondýi,harojapoore huísiopejehechaári,haroikuaaorearandurupivepe ñeʼẽmeʼẽhekopete,kombaʼeojeporútapemitãonase vaʼekuépeTrégui,okakuaátavahahetavétatuicha,ha ipuʼakatava,haojukátaoparréikoyvyarigua,ha ohepymeʼẽtaopaimbaʼévayvykuéra,ha’ehaiñemoñare tapiaiteĝuarã.

12Hakoʼágaoreruvichaharréi,péinaáperoikuaaañete umimbaʼerohechavaʼekuekomitãrehegua

13Iporãramoperréiomeʼẽitúvapevalorkomitãre, jajukátachupeokakuaahaoñembohetavemboyveupe tetãme,haiñañaoñembohetaveñanderehe,ñandehañane raʼykuérañahundihaguaiñañarupi

14Haperréiohenduiñeʼẽhahaʼetekuiporãvahesa renondépe,haomondohaohenóiTérpe,haTéraouperréi renondépe

15UpémarõperréiheʼiTérpe:“Omombeʼuchévekuehe pyharépeonasehaguepeteĩmitãkuimbaʼe,haonasejave ojehechakuaayvágapepéicha”

16Hakoʼágaupévareemeʼẽchévepemitã,ikatu haguáicharojukachupeiñañaosẽmboyveorerehe,ha ameʼẽtandéveivalórre,nderógahenyhẽvaplátahaórogui

17HaTaréombohováirréipehaheʼichupe:CheJáraha rréi,ahenduneñeʼẽ,hanerembiguáiojapótaopambaʼe irreioipotáva

18Hakatucheruvichaharréi,amombeʼútandéve mbaʼépaojehucherehekuehepyharépe,ahechahagua mbaʼekonséhopaomeʼẽtaperréihembiguáipe,haupéi ambohováitaperréipeheʼiramóvare;hamburuvichaguasu he'i:Eñe'ẽ.

19Taréhe'imburuvichaguasúpe:Ayón,Moredra'y,ou cherendápekuehepyhare

20Emeʼẽchévepekavajutuichahaiporãvaperréi omeʼẽvaʼekuendéve,haameʼẽtandéveplátahaóro,ha kapiʼihatembiʼuhepyetégui;haha'echupe:Eha'arõ ahechapevemburuvichaguasúpeneñe'ẽrehe,hapéina ápeopamba'emburuvichaguasuhe'íva,ajapóta

21Hakoʼágacheruvichaharréi,péinaápeaikuaauka ndévekombaʼe,haumikonséhocherréiomeʼẽtava hembiguáipe,cheasegítava

22HaperréiohenduTaréñeʼẽ,haipochyhaohesaʼỹijo chupepeteĩitavývaresape.

23UperireperréiheʼiTérpehaheʼichupe:“¿Ndepiko ndetavy,nereñandúitérãnañantendeporãi,rejapohaguako mbaʼe,remeʼẽhaguandekavajuporãitépeplátahaórotérã kapiʼihatembiʼujepe?”

24Ndaikatúiguirehupytykapiʼihatembiʼuremongaru haguandekavaju?hamba'epikoplátahaórondéveguarã, térãkapi'ihatembi'u,reme'ẽhaguãupekavajuporãche ame'ẽva'ekuendéve,ndaiporivéimavakoyvytuichakue javeve?

25Uperireperréinoñeʼẽvéima,haTaréheʼiperréipe: “Péichaperréioñeʼẽhembiguáipe

26Ajerurendéve,cheruvichahamburuvichaguasu, mba'épaerechéve,erevo:Eme'ẽndera'ýperojukahaguã chupe,haame'ẽtandéveplátahaóroivalórrehe;mba'épa ajapótaplátahaóroguichera'yomanorire?mávapikoche erénsia?katueteupéicharõcheamanóvo,peplátahaóro ojevýtacherréiomeʼẽvaʼekuépe.

27HaperréiohendúvoTaréñeʼẽhapeehémplooguerúva perréirehe,ombyasyetereichupehaipochykombaʼére, haipochyhendyipype

28UpémarõTaréohechaperréiipochyha,haheʼipe rréipe:“Opambaʼearekóvaoĩperréipoguýpe.oimeraẽ mbaʼeperréiojaposévahembiguáire,tojapo,heẽ,cheraʼy jepe,haʼeoĩperréipoguýpe,ndovaléimbaʼeverã,haʼeha mokõiijoykeʼykuéraitujavévachugui.

29UpémarõperréiheʼiTérpe:“Nahániri,chekatu ajoguátanderaʼyimitãvévapepeteĩhepykue”

30Taraombohováimburuvichaguasúpe,he'ívo:“Ajerure ndévecheruvichahamburuvichaguasuehejahaguãne rembiguáitoñe'ẽnerenondépe,hamburuvichaguasu tohenduhembiguáiñe'ẽ,haTaréhe'i:Cheruvichaguasu tome'ẽchévembohapyáraahechapevekomba'eche py'apýpe,haañemongetacherogayguakuérandiveche ruvichaguasuñe'ẽrehehatuichaopresionaperréipe omoneĩhaguakombaʼe

31HaperréiohenduTérpe,haojapoupéichahaomeʼẽ chupembohapyára,haTaréosẽperréirenondégui,ha haʼeouhógapehogayguakuérarendápehaheʼichupekuéra opambaʼerréiheʼivaʼekue;hatavayguakuératuicha okyhyje

32Mbohapyhaárape,mburuvichaguasuomondoTrépe: “Emondochévendera'yrepykuereheha'ehaguéicha ndévehanderejapóiramopéicha,amondótahaajukátaopa mbaʼererekóvanderógape,anihaguareguerekonipeteĩ jaguahembýva.

33Tarapya'eoho,(pemba'epya'erréigui),haoipe'apeteĩ hembiguáiguipeteĩmitã,upeárapehembiguái,haTara oguerupemitãrréirendápehaohupytychupemba'eporã.

34HaÑandejáraoĩTérndivekombaʼépe,anihagua NimrodomanoAbránpe,haperréioipeʼapemitãTérgui haopaipuʼakareheveoityiñakãyvýpe,haʼeoimoʼãgui haʼehagueAbrán;hapévaoñeñomichuguiupeáraguive, hahesaráichuguiperréi,haʼéguiProvidenciarembipota anihaguaohasaAbramñemano.

35UpémarõTaréoguerahañemihámeitaʼýraAbránpe,isy haimembykuñándi,haoñomichupekuérapeteĩitakuápe, haogueruchupekuérahiʼupykádames.

36ÑandejáraoĩAbránndivepeitakuápehahaʼeokakuaa, haAbramoĩpeitakuápediezáño,haperréiha iprinsipekuéra,adivinohaiñarandúva,oimoʼãperréiojuka hagueAbránpe

MOAKÃHA9rehegua

1UpetiémpopeHarán,AbránermánoypykueTaréraʼy, omenda

2Haránoguerekotreintaynueveáñooguerahajavechupe Haránrembirekohyeguasuhaimembypeteĩmitãkuimba'e, haombohérachupeLot.

3Hahyeguasujeyhaimembypeteĩtajýra,haombohéra chupeMilca;hahyeguasujeyhaimembypeteĩtajýra,ha ombohérachupeSarai

4Haránoguerekokuricuarentaydosáñoimembykuévo Sarái,haʼehínakuridiezáñoAbránoikoveaja.haumi árapeAbramhaisyhaimembykuñaosẽpeitakuágui,pe rréihaipoguýpeguakuérahesaráihaguéichaAbram mbaʼégui.

5Abramosẽvopeitakuágui,ohoNoéhaitaʼýraSem rendápe,haopytahendivekuéraoaprendehaguaÑandejára mboʼepyhahape,haavavendoikuaáimoõpaoĩAbrán,ha AbramoserviNoéhaitaʼýraSempehetatiémpore.

6AbramoĩNoérógapetreintaynueveáño,haAbram oikuaaÑandejárapetresáñoguive,haohoÑandejára rapéreomanomeve,NoéhaitaʼýraSemomboʼehaguéicha chupe.haopayvyariguaraʼykuéraumiárapetuichaojavy Ñandejárare,haopuʼãhikuáihesehaoservihikuáiambue tupãme,hahesaráihikuáiÑandejáraomoheñóivaʼekue chupekuérakoyvyapeári;haumioikóvakoyvyapeári ojapoijehe,upejave,peteĩteĩitupã;tupãyvyraha itaguiguandaikatúivaoñe’ẽ,ohenduhaosalva,hayvypóra ra’yoservichupekuérahaoikochuguikuéraitupã

7Upérõperréihaenterovehembiguáikuéra,haTaráha enterovehogayguakuérahaʼevaʼekueumiprimero oservívatupãyvyrahaitágui

8Taréoguerekodocetupãtuicháva,ojejapóvayvyraha itágui,umidocemeserire,haoservipeteĩteĩmekádames, hakádamesTaréogueruitupãnguérapeikuave'ẽso'oha mba'ekuave'ẽvevídareheguapéichaojapoTréopaára pukukue.

9HaopaupeñemoñareiñañaÑandejárarenondépe,ha péichaojapohikuáipeteĩteĩkuimbaʼéguiitupã,hakatu ohejahikuáiÑandejáraomoheñóivaʼekuechupekuéra.

10Handaipórikuimbaʼeojejuhúvaumiárapekoyvy tuichakuejaveve,oikuaávaÑandejárape(peteĩteĩoservígui hikuáiItupãme)ndahaʼéiramoNoéhahogayguakuéra,ha opaumioĩvaiñeʼẽpoguýpeoikuaaÑandejárapeumiárape

11UpetiémpopeAbrán,Taréraʼy,Noérógape,haavave ndoikuaáiupéva,haÑandejáraoĩhendive.

12HaandejraomeʼẽAbrámpepeteĩkorasõoikuaaporãva, hahaʼeoikuaaopaupeñemoñarerembiapondaivaiha,ha opaitupãnguérandaivaihahandovaléimbaʼeverã.

13Abramohechapekuarahyomimbihakoyvyapeári,ha AbramheʼiijupeKatuetekokuarahyomimbipávakoyvy apeárihaʼehínaTupã,hachupecheaservíta.

14UpeárapeAbramoservipekuarahyhahaʼeoñemboʼe chupe,hakaʼaruoikejepiveguáicha,haAbramheʼi ipyʼapýpe:“¿Añetehápepikokóvandaikatúihína Ñandejára?”

15Abramosegigueterihe'iijupe:“¿Mávapikopeojapo yvágahayvy?”.mávapaomoheñóikoyvyapeári?moõpa oĩ?

16Hapyhareiñypytũhi’ári,haohupihesakuarahyreike, norte,surhaestegotyo,haohechakuarahyokañyha yvýgui,haáraiñypytũ

17Abramohechahenondépeumimbyjahajasy,hahe'i: Añetehápekóvaha'epeTupãojapova'ekuekoyvy tuichakuehayvypórape,hapéinaápeko'ãhembiguái ha'ehatupãijerére

18Koʼẽmbotávokoʼẽmbotávohakuarahyomimbipávoko yvyapeárijepiveguáicha,Abránohechaopambaʼe ÑandejáraÑandejáraojapovaʼekuekoyvyapeári

19HaAbramheʼiijupeKatuetekoʼãvandahaʼéitupã ojapovaʼekuekoyvyhaopayvypóra,hakatukoʼãvahaʼe Tupãrembiguái,haAbramopytaNoérógapehaupépe oikuaaÑandejárapehahapekuéra’haoserviÑandejárape hekovepukukueaja,haopaupeñemoñarehesarái Ñandejáragui,haoserviambuetupãyvyrahaitaguigua,ha opuʼãopaárapukukue

20HarréiNemrodoisãmbyhyporã,haopayvyoĩ ipoguýpe,haopayvypeteĩñeʼẽmehapeteĩñeʼẽ peteĩchagua

21HaopaNimrodruvichakuérahaiñirũnguéraguasu oñemongetaoñondive;Fut,Mitzraim,CushaCanaán hogayguakuérandive,hahe'iojupe:Pejuñamopu'ã ñandejeheguipeteĩtávahaipypepeteĩtórreimbaretéva,ha hi'árioguahẽyvágape,hañañemomba'eguasúta,ikatu haguãichañañesãmbyhykoyvytuichakuejaveve,ikatu haguãopañandeheguiñaneenemigokuéramba'evai,ikatu haguãñamosãmbyhymbaretehesekuéra,haanihaguã ñamosarambikoyvyoñorairõhaguére

22Haopavaveohohikuáirréirenondépe,haomombeʼu hikuáirréipekoʼãñeʼẽ,haperréioñemoĩpeteĩñeʼẽme hendivekuérakombaʼépe,hahaʼeojapoupéicha 23Haopaumifamíliaoñembyatyseiscientosmilkuimbaʼe rupi,haohohikuáiohekapeteĩyvypehẽnguetuicháva omopuʼãhaguapesiudahapetórre,haohekahikuáiko yvytuichakuejavevehandojuhúihikuáinipeteĩválle ojoguávaéstegotyoSinarretãgui,amodosdíaoguata,ha ohohikuáiupépehaoikohikuáiupépe

24Haoñepyrũojapohikuáiladrillohaohapytataomopuʼã haguapesiudahapetórreoimoʼãvaʼekueomohuʼãtaha 25Hapetórreñemopuʼãhaʼechupekuéraguarãpeteĩ tembiapovaihaangaipa,haoñepyrũomopuʼãhikuái,ha omopuʼãajahikuáiÑandejáraTupãyvagaguarehe, oñeimahinahikuáiikorasõmeoñorairõtahahendiveha ojupitahayvágape.

26Haopakoʼãtavayguakuérahaopahogayguakuéra oñembojaʼombohapyhendápe;peteĩhahe’iJajupíta yvágapehañañorairõtahendive;mokõihahe’i:Rojupíta yvágapeharomoĩtaupépeoretupãteeharoservíta chupekuéra;hambohapyhapehẽnguehe'i:“Rojupíta yvágapeharoinupãtachupearcohalánsareheve;haTupã oikuaaopahembiapokuérahaopaipensamiéntovai,ha ohechapetavaguasuhapetórreomopuʼãvahikuái

27Haomopuʼãvohikuáiomopuʼãhikuáiijehepeteĩ tavaguasutuichávahapeteĩtórreijyvatetereívaha imbaretéva;haijyvaterupipemorterohaladrillo ndohupytýiumiconstructor-kuérapeojupívohese,umi ojupívaomohu’ãpevepeteĩañopukukue,hauperire, ohupytyhikuáiumiconstructor-kuérapehaome’ẽ chupekuérapemorterohaumiladrillo;péichaojejapoára haára

28Hapéinaápekoʼãvaojupihaambuekuéraoguejypeára pukukue;hahoʼáramopeteĩladrilloipóguihaoñembyai, opavavehasẽtahiʼári,hapeteĩkuimbaʼehoʼáramoha omanóramo,nipeteĩvanomaʼẽmoʼãihese.

29Haandejraoikuaaumimbaʼeopensávahikuái,haojehu omopuʼãjavehikuáioityhikuáiumifléchayvágagotyo,ha opaumifléchahoʼahiʼarikuérahenyhẽtuguýgui,ha ohechávochupekuéraheʼiojupe:“Añeteháperojukapaite umioĩvapeyvágape”

30KóvaoúguiÑandejáraguiojavyhaguachupekuéra,ha hendaitépe;ohundihaguãchupekuérayvyáriguive 31Haomopuʼãhikuáipetórrehapetavaguasu,haojapo hikuáikombaʼeárahaáraohasapevehetaárahaáño.

32HaTupãhe'iumisetentaánheloñembo'ývahenondépe, umihi'aguĩvapehenondépe,he'i:Pejujaguejyha ñambotavyiñe'ẽ,peteĩkuimba'enontendeporãihaguã hapichañe'ẽ,haupéichaojapohesekuéra

33Haupeárarireguive,hesaráihikuáipeteĩteĩhapicha ñeʼẽgui,handaikatúiontendehikuáioñeʼẽhaguapeteĩ ñeʼẽme,hapeomopuʼãvaoipeʼávohapichapóguicaltérã itahaʼenomandáiva,peomopuʼãvaomombohaomombo hapichaári,haʼeomanohagua.

34Haojapohikuáiupéichahetaára,haojukahikuáiheta chupekuérapéicha

35Haandejraoinupãumimbohapydivisiónoĩvaupépe,ha okastigachupekuérahembiapohahembipotaháicha;umi he’iva’ekue:‘Rojupítayvágapeharoservítaore tupãnguérape,oikochuguikuérasinohaelefante-icha;ha umihe'íva:“Roinupãtayvágafléchape,Ñandejáraojuka chupekuéra,peteĩkuimba'ehapichaporupive;ha mbohapyhadivisiónumihe’iva’ekue:‘Rojupítayvágape haroñorairõtahendive,Ñandejáraomosarambichupekuéra koyvyapeári.

36Haumiopytávaijapytepekuéra,oikuaávohaontende rirepembaʼevaioútavahiʼarikuéra,ohejahikuáipeóga,ha aveioñemosarambihikuáiopayvyapeári.

37Hanomopuʼãvéimahikuáipetavaguasuhapetórre; upévareombohéraupetendaBabel,upépeÑandejára ombotavyhaguéreyvytuichakueÑe’ẽ;péinaápeoĩkuri Sinarretãkuarahyresẽgotyo

38Hapetórreyvypóraraʼykuéraomopuʼãvaʼekuére,pe yvyoipeʼaijuruhaotragápeteĩterciopehẽngue,hapeteĩ tataoguejyaveiyvágaguihaohapyambuetercio,hape ótrotercioopytakoʼágapeve,hahaʼepepárteoĩvayvate, haijeréreojeguatambohapyára.

39Hahetayvypóraraʼyomanoupetórrepe,peteĩpuévlo ojepapaʼỹva

MOAKÃHA10rehegua

1UpeárapeomanoPéleg,Éberra'y,cuarentayochoáño

AbramTaréra'yoikovehaguépe,haPélegoikovepukukue doscientostreintaynueveáño

2HaÑandejáraomosarambirireyvypóraraʼykuérape iñangaipahaguérepetórrepe,péinaápeoñemyasãihikuái hetadivisiónpe,haopayvypóraraʼykuéraoñemosarambi irundyeskínape.

3Haopafamilia-kuéraguioikopeteĩteĩiñeʼẽ,ijyvytérã itavaguasúpe

4Hayvypóraraʼykuéraomopuʼãhetatáva hogayguakuéraicha,opatendaohohaguépe,hayvy tuichakuejaveveÑandejáraomosarambihaguépe chupekuéra.

5Haoĩijapytepekuéraomopuʼãvatavaguasuumitenda oñehundihaguéguiuperire,haombohérahikuáikoʼã tavaguasuhérateerupive,térãitaʼyrakuéraréra,térãumi mbaʼeojehuhaguére

6Jafet,Noéraʼyraʼykuéraohohaomopuʼãijeheumisiuda umilugárisarambihaguépe,haombohérahikuáiopa itávakuéra,haJafetraʼykuéraoñembojaʼokoyvyapeári hetadivisiónhaidiómape

7Ko'ãvahínaJafetra'ykuéra,hogayguakuérandive, Gómer,Magog,Medai,Javan,Tubal,MesechaTiras ko'ãvaha'eJafetra'ykuéraiñemoñarekuéraicha.

8HaGómerñemoñare,itavaguasukuéraheʼiháicha,haʼe Francum,oikóvaFranzaretãme,ysyryFranzarembeʼýpe, ysyrySenahrembeʼýpe.

9HaRefatñemoñarehaʼeBartonim,oikóvaBartonia retãmeysyryLedarembeʼýpe,omboykévayyguasu guasúpeGihón,heʼisévaocéano

10Tugarmara'ykuéraha'ediezfamilia,hako'ãvahéra: Buzar,Parzunac,Balgar,Elicano,Ragbib,Tarki,Bid, Zebuc,OngalhaTilmaz;opako’ãvaoñemyasãihaopytu’u yvategotyohaomopu’ãijeheguitáva

11Haombohérahikuáiitavaguasukuérahérateerupive, umívahaʼeumioikóvaysyryHitlahaItalacrembeʼýpe koʼagaitepeve

12HakatuAngoli,BalgarhaParzunacrogayguakuéra, oikohikuáiysyryguasuDubneerembeʼýpe;ha itavaguasukuérarérahaʼeaveihérateerupive.

13HaJavanraʼykuérahaʼeumiJavanimoikóvaMakdonia retãme,haMedaiareraʼykuérahaʼeOrelumoikóvaCurson retãme,haTubalraʼykuérahaʼeumioikóvaTuskanah retãmeysyryPasíarembeʼýpe

14HaMesecñemoñareha'eSibasnihaTirasñemoñare ha'eRusas,CusnihaOngolis;opako’ãvaohohaomopu’ã ijeheguitavaguasu;umívaha’eumitávaoĩvayguasuJabus rembe’ýpeysyryCurarembe’ýpe,oñemboykévaysyry Tragan-pe.

15HaElisahraʼykuérahaʼealmanín,haohoaveihikuáiha omopuʼãijeheguitavaguasu;umívahínaumitávaoĩvaJob haSibatmoyvytymbytépe;haumívaapytéguioĩLumbardi tavayguakuéraoikóvaJobhaSibatmoyvytyrovái,ha ipu’akahikuáiItaliaretãrehaopytaupépeko’áĝapeve

16QuitímraʼykuérahínaumiromímooikóvaCanopia ñúme,perríoTibreúrembeʼýpe

17HaDudonimñemoñarehaʼeumioikóvaumitáva yguasuGihónpe,Bordnaretãme.

18KoʼãvahaʼeJafetñemoñareitávahaiñeʼẽme,isarambi javehikuáipetórrerire,haombohérahikuái itavaguasukuérahérahaojehuháicha;hakoʼãvahaʼeopa itavaguasukuérarérahogayguakuéraicha,omopuʼãvaʼekue hikuáiumiáraupetórrerire

19HaCamñemoñareha'eCus,Mitzraim,FuthaCanaán, iñemoñarehaitávape

20Enterovekoʼãvaohohaomopuʼãijeheumisiuda otopaháichaumilugáriporãva,haombohéraumisiuda itúvaypykueCús,Mitzraim,FuthaCanaánrérape

21Mitzraimra'ykuérahínaLudim,Anamím,Lehabín, Neftuquim,Patrusim,CasluquimhaCafturim,7familia.

22EnterovekoʼãvaoikoperríoSihorrembeʼýpe,haʼéva Egiptoysyry,haomopuʼãhikuáisiudahaombohéra chupekuéra.

23HaPatroshaCaslocñemoñareomendaoñondive,ha chuguikuéraosẽPelistim,AzatímhaGerarim,Gitimha Ecronim,cincofamilia-pe;koʼãvaomopuʼãaveiijehe tavaguasu,hakoʼágapeveombohérahikuáiitávakuéra ituvakuérarérape

24HaCanaánraʼykuéraomopuʼãaveiijehetavaguasu,ha ombohérahikuáiitavaguasukuéra,oncetavaguasuha ambueipapapyʼỹva

25HacuatrokuimbaʼeCamrogayguakuéraohopellanura retãme;ko'ãvahínaumiirundykuimba'eréra,Sodoma, Gomorra,AdmáhaZeboyim.

26Hakoʼãkuimbaʼeomopuʼãijupeirundytavaguasupe llanuraretãme,haombohérahikuáiitavaguasukuérahéra teerupive.

27Hahaʼekuérahaitaʼyrakuérahaopavaveimbaʼekuéra oikoumitavaguasúpe,hahiʼahaoñembohetavehikuáiha oikopyʼaguapýpe

28UpéiSeir,Hurraʼy,Hivíraʼy,Canaánraʼy,ohoha ojuhupeteĩñuoĩvayvytyParánrovái,haomopuʼãupépe peteĩsiuda,hahaʼesieteitaʼýrahahogayguakuérandive oikoupépe,haombohérapesiudaomopuʼãvaʼekueSeír upévahínaSeírretãkoʼagaitepeve.

29Koʼãvahaʼehínaumifamíliahaʼévaumihéntehérava Camraʼy,iñeʼẽhaitávape,isarambirõguarehetãmepe tórrerire

30HaoĩSemraʼyNoéraʼy,opaÉberraʼykuératúva,oho aveiomopuʼãijeheguitávaumilugárisarambihaguépe,ha ombohérahikuáiitávakuéra

31SemraʼykuérahínaElam,Asur,Arpacsad,Ludha Aram,haʼekuéraomopuʼãsiudahaombohéraentéro siudakuéra

32HaAsurSemraʼyhaitaʼyrakuérahahogaguakuéraosẽ upejave,peteĩatytuichaitereívaijapyteguikuéra,haoho hikuáipeteĩyvymombyryojuhúvape,haojotopahikuái peteĩyvytytuichaitereívandivepetetãohohaguépehikuái, haomopuʼãhikuáiijupeirundytáva,haombohéra chupekuérahérahaojehuháicha

33Hako'ãvaha'eumitávaAsurra'ykuéraomopu'ãva'ekue réra:Nínive,Resen,CalachaRehoboter;haAsur ñemoñarekuéraoikoupépekoʼágapeve

34HaAramraʼykuéraohoaveihaomopuʼãijeheguipeteĩ tavaguasu,haombohérahikuáiupetavaguasuUzijoykeʼy ypykuerérape,haoikohikuáiupépe;upévahínaUzretã koʼagaitepeve

35HapesegundoáñopetórrerirepeteĩkuimbaʼeAsur rógagua,héravaBela,ohoNíniveretãguiopytahagua hogaguakuérandiveotopahápepeteĩlugár;haoguahẽ hikuáiumitávañuhováipeveSodomarovái,haoiko hikuáiupépe

36Hapekuimbaʼeopuʼãhaomopuʼãupépepeteĩtáva michĩ,haombohéraBela,hérape;upévahínakoʼagaite peveZoarretã

37HakoʼãvahaʼeSemñemoñarekuéraiñeʼẽhaitávape, isarambirirehikuáiyvýpepetórrerire.

38Haoparréino,tavaguasuhafamiliaNoéñemoñarekuéra omopuʼãijehehetatávakoʼãmbaʼerire

39Haomoĩhikuáimburuvichakuéraopaitávape,ikatu haguáichaoñerregulachupekuérahembiapoukapyrupive; upéichaaveiopaNoéñemoñarerogayguakuéraopaára guarã.

MOAKÃHA11rehegua

1HaNimrodCusra'yopytagueteriSinarretãme,ha oisãmbyhyhaoikoupépe,haomopu'ãtávaSinarretãme

2Hakoʼãvahaʼeumiirundytávahaʼeomopuʼãvaʼekue réra,haombohérachupekuéraumimbaʼeojehúva hesekuérapetórreñemopuʼãme

3UpéiohenóiBabelypykuépehahe'i:Ñandejáraupépe ombotavyhaguérekoyvyapeáriñe'ẽhamokõiha ombohéraErec,upéguiTupãomosarambíguichupekuéra.

4HambohapyhápeohenóiEched-pe,heʼívooĩhapeteĩ ñorairõguasuupetendápe;hairundyhaombohéraCalna, ohundíguiupépeimburuvichakuérahaipu'akapáva,ha

ombopochyhikuáiÑandejárape,opu'ãhahembiapovai hese.

5HaNemrodomopuʼãrirekoʼãsiudaSinarretãme,omoĩ ipypeumihembývaitavayguakuéragui,umimburuvichaha ipuʼakapávaopytávairréinope.

6NemrodoikoBabel-pe,haupépeombopyahuigoviérno umihembývaijykére,haoisãmbyhyporã,haNemrod sãmbyhyhárahamburuvichakuéraombohérachupe Amrafel,he'ívopetórrepeho'ahagueumimburuvichaha kuimba'ekuéraipoguýpe

7Hajepeveupéva,NimrodndojevýiÑandejárarendápe, haosegitembiapovaípehaomboʼetekovaípeyvypóra raʼykuérape;haMardón,ita’ýra,ivaiveitúvagui,haosegi ombojoapyitúvamba’embojeguaru

8Hahaʼeojapoyvypóraraʼykuérapeopeka,upévareojeʼe: “Peiñañávaguiosẽtembiapovai”.

9UpetiémpopeoikoñorairõCamraʼykuéraapytépe,oiko rupihikuáiumisiudaomopuʼãvaʼekuépe

10HaQuedorlaómer,Elamruvichaguasu,ohomombyry Camñemoñarekuéragui,haoñorairõhendivekuéraha ipoguýpe,haohoumicincotávañuguasúpehaoñorairõ hendivekuérahaipoguýpe,haoĩhikuáiipoguýpe.

11Haʼekuéraoservichupe12áño,haomeʼẽchupepeteĩ impuéstokádaáño

12UpetiémpopeomanoNahor,Serugraʼy,cuarentay nueveáñooikoveajaAbrán,Taréraʼy

13HacincuentaáñooikoveajaAbramTaréra'y,Abram osẽNoérógaguihaohoitúvarógape.

14HaAbramoikuaaÑandejárape,haohohapeha hembiapópe,haÑandejáraItupãoĩhendive

15UpetiémpopeitúaTaréhaʼegueterirréiNemrod ehérsitoruvicha,hahaʼeomoirũgueteriumidios extranhéro

16UpéiAbramoguahẽitúvarógapehaohecha12dios oñemboʼývaupépeitémplope,haAbramipochyohechávo koʼãtaʼangaitúvarógape

17Abramhe'i:Ñandejáraoikoveajako'ãta'anga ndopytamo'ãicherurógapeupéichaojapótacherehe Ñandejáracheapova’ekuembohapyárarire nda’amo’ãiramoopaumíva.

18UpéiAbramohochuguikuérahaipochyipochyAbram pya'eohopekotýguiitúvakorapyokagotyo,haojuhu itúvaoguapyhapekorapýpehaopavavehembiguáikuéra ndive,haAbramouoguapyhenondépe

19UpémarõAbramoporanduitúvape:“CheRu,erechéve moõpaoĩTupãojapovaʼekueyvágahayvy,haentéro yvypóraraʼyoĩvakoyvyapeári,handehacheajapo vaʼekue”.Taraombohováiita'ýraAbránpehahe'i:Péina umiñaneapohareoĩmbaiteñanendiveógape

20Abramhe'iitúvape:Cheruvicha,ehechaukachéve umívahaTaréogueruAbránkotýpekorapyhyepypegua, haAbramohecha,hapéinaápepekotytuichakuehenyhẽ tupãyvyrahaitágui,doceta'ãngaguasuhaambuesa'ive ipapapy'ỹvagui

21UpémarõTaréhe'iita'ýrape:“Ko'ãvahínaopamba'e rehechávakoyvyapeári,hacheapoharehandehaopa yvypórape.

22UpémarõTaréoñesũidioskuérarenondépe,haupéioho chuguikuéra,haAbrán,itaʼýra,ohohendive

23Abramosẽrirechuguikuéraohoisyrendápehaoguapy henondépe,haheʼiisýpe:“Péinaápe,cheruohechauka

chéveumiojapovaʼekueyvágahayvy,haenterove yvypóraraʼykuéra”.

24Koʼága,upévare,pyaʼehapeguerupeteĩkavararaʼy ovechaatýgui,hapejapochuguisoʼoheʼẽasýva,ikatu haguáichaaguerucherutupãnguérapeofréndaramohoʼu haguahikuái;ikatuupéicharupicheaceptablechupekuéra 25Isyojapoupéicha,haoguerupeteĩkavarara'y,haojapo chuguiso'ohe'ẽporãva,haogueruAbránpe,haAbram oipe'aisyguiso'ohe'ẽasývahaogueruitúvatupãnguéra renondépe,haoñembojahesekuéraho'uhaguã;haitúva Taré,ndoikuaáiupéva

26HaAbramohechapeáraoguapyjaveijapytepekuéra, haʼekuéranoñeʼẽiha,nohendúiha,nomýiriha,hanipeteĩva ndaikatúioipysoipookaruhagua

27Abramoñembohoryhesekuérahahe'i:Añetehápepe so'ohe'ẽasývaambosako'iva'ekuendogustáichupekuéra, térãikatusa'ietereichupekuéraguarã,haupévarendo'úi hikuáiupévareko’ẽrõambosako’ítaso’ohe’ẽpyahu, iporãvévahahetavévakóvagui,ikatuhağuáichaahechape resultado

28HaambueárapeAbramodirihiisýpepesoʼoheʼẽ asývare,haisyopuʼãhaoguerumbohapykavararaʼyporã peovechaatýgui,haojapochuguikuérasoʼoheʼẽporãva, itaʼýraohayhuháicha,haomeʼẽitaʼýraAbránpe;haitúva Taréndoikuaáiupéva.

29UpéiAbramoipeʼaisýguipesoʼoheʼẽasývaha oguerahaitúvatupãnguérarenondépepekotýpeha oñemoaguihiʼarikuérahoʼuhagua,haomoĩhenondépe,ha Abramoguapyhenondépeárapukukue,oimoʼãvoikatuha hoʼuhikuái

30HaAbramomañachupekuéra,hapéinaápehaʼekuéra noñeʼẽininohendúi,nipeteĩvanoipysóiipopesoʼogotyo hoʼuhagua

31Upeáraka'aruupeógapeAbramoñemondeTupã espíritureheve

32Hahaeosapukáihaheʼi:Aicheruhakoñemoñareaña, ikorasõopavaveopyrũvambaʼeveʼỹre,oservívakoʼã taʼangayvyrahaitaguiguandaikatúivahoʼu,ohetũ, nohendúivanioñeʼẽ,ijuruoñeʼẽʼỹva,hesaohechaʼỹva, apysaohenduʼỹva,ipooñanduʼỹvahaipyndaikatúiva omýi;ha’ekuéraichaaveiumiojapova’ekuehaojeroviáva hesekuéra

33Abramohechávoopakoʼãmbaʼeipochyitúvare,ha pyaʼeojagarraipópepeteĩhakue,haoguahẽtupãnguéra kotýpe,haomopẽpaiteitúvatupãnguéra

34Haomopẽparireumitaʼanga,omoĩpehachapetupã guasuoĩvaupépehenondépe,haosẽ;haitúvaTaréou hógape,ohendúguipeokẽmepehachaoinupãvaryapu; upévareTaréoikepeógapeoikuaahaguambaʼérehepa oñeʼẽkombaʼe

35UpémarõTaréohendúvopehacharyapupe taʼangakuérakotýpe,odiparapekotýpeumitaʼanga rendápe,haojotopaAbránndiveosẽjave

36UpémarõTaréoikepekotýpehaojuhuentéroumi taʼangahoʼahaoñembyaipa,hapehachaoĩvape tuichavévapópe,noñekytĩriva,hapesoʼoheʼẽasýva itaʼýraAbránojapovaʼekueoĩgueterihenondépe.

37Taréohechávoupévaipochyeterei,hapyaʼeohoAbrán rendápepekotýgui

38Haojuhuita'ýraAbram-peoguapygueteriógape.hahe'i chupe:Mba'epikokotembiaporejapovaekuechetupre?

39UpéiAbramombohováiitúvaTérpehahaʼeheʼi: “Ndahaʼéiupéichacheruvicha,aguerúguihenondépesoʼo heʼẽasýva,haañembojávohesekuérapesoʼohoʼuhagua, haʼekuéraoipysoipohoʼuhaguapetuichavévaoipyso mboyveipohoʼuhagua.

40Hapetuichávaohechahembiapokuéraojapovaʼekue hikuáihenondépe,haipochymbaretehesekuéra,haoho ojagarrapehachaoĩvapeógapehaouhendápekuéraha omopẽpaitechupekuéra,hapéinaápepehachaoĩgueteri ipóperehechaháicha

41Taraipochyita'ýraAbránrehe,he'ívoupévahaTaré he'iita'ýraAbránpeipochyreheve:Mba'epikoko mombe'upyremombe'uva'ekue?Japureñe'ẽchéve.

42Oĩpikokoʼãtupãmeespíritu,ángatérãpuʼakaojapo haguaopambaʼeerevaʼekuechéve?Ndaha'éipikoyvyra haita,handaha'éipikocheajapóva,haikatúpaere peichaguajapu,erehaguãpetupãguasuoĩvahendivekuéra oinupãhaguechupekuéra?Ndeha’eperemoĩva’ekue ipópepehacha,haupéiereoinupãhagueopavave.

43Abramhe'iitúvapehahe'ichupe:¿Mba'éichapiko reservítako'ãta'angandaikatúivapeojapomba'eve?¿Ikatu pikoumita'ãngarejeroviahápenemosãso?ikatúpaohendu hikuáineñembo’erehenóijavechupekuéra?ikatúpa penemosãsopeneenemigokuérapógui,térãpaoñorairõta hikuáipeneñorairõrãpenderehehápepeneenemigokuéra ndive,peservihaguãyvyrahaitandaikatúivaoñe'ẽha nohendúiva?

44Hakoʼágakatuetenaiporãindéveguarãniyvypóra raʼykuéraojoajúvanendive,ojapohaguakoʼãmbaʼe;nde tavyetereipiko,ndetavyetereitérãnereñandúieteha reservítayvyrahaita,harejapotahapéicha?

45HapenderesaráiÑandejáraTupãojapovaʼekuégui yvágahayvy,hapendeapoʼavaʼekuekoyvyapeári,ha upéicharupioguerupeteĩmbaʼevaituichávapeneángaári kombaʼépepeservívoitahayvyra?

46Ndahaʼéipikoñanderukuéraáraymaguarépeopeka vaʼekuekombaʼépe,haÑandejáraÑandejárauniversopeguaogueruhiʼáripeypedilúviohaohundipaitekoyvy?

47Hambaʼéichapikopesegítapejapoupévahapeservi umitupãyvyrahaitaguigua,ndaikatúivaohendu,nioñeʼẽ térãpenemosãsopejejopygui,upéicharupipeguerupende áripeuniversoTupãpochy?

48Koʼágaupévarecheruejejokokoʼãmbaʼégui,haani eguerumbaʼevaineángahanerogaguaángaári

49UpéiAbrampyaʼeosẽitúarenonderãgui,haoipeʼa itúvataʼangatuichavévagui,haAbramomopẽhaokañy.

50Taréohechávoopamba'eAbramojapova'ekue,pya'e ohohógagui,haohorréirendápehaha'eoguahẽNimrod renondépehaoñembo'yhenondépe,haoñesũrréi renondépehamburuvichaguasuhe'i:Mba'epiko reipota?

51Haheʼi:“Ajerurendévecheruvicha,cherenduhagua-Koʼágacincuentaáñoohasavaʼekuépeonasechévepeteĩ mitã,hapéichaojapochetupãnguérapehapéichaoñeʼẽ;ha koʼágaupévare,cheruvichahamburuvichaguasu,emondo chupeouhaguanerenondépe,hatohusgachupeléi heʼiháicha,ikatuhaguáichañañemosãsohembiapovaígui.

52Upéiperréiomondombohapykuimbaʼeisiervokuérape, hahaʼekuéraohoogueruAbránpeperréirenondépeUpe árapeoguapyhínakurihenondépeNimrodhamburuvicha hahembiguáikuéra,haTaráoguapyaveihenondépe

53UpémarõperréiheʼiAbránpe:“¿Mbaʼepikorejapo vaʼekuenderuhaidioskuérare?”.UpéiAbramombohovái mburuvichaguasúpehe'ivaekueitúvape,hahe'i:“Petupã guasuoĩvahendivekuérahógapeojapohesekuérape rehenduva'ekue”.

54UpémarõperréiheʼiAbránpe:“¿Oĩpikopodéroñeʼẽ haokaruhaojapohaguandeerehaguéicha?”Abramhe'i mburuvichaguasúpe:Handaipóriramopokatuipype kuéra,mba'érepikoreservichupekuéraharembotavy yvypórara'ykuérapendetavyrupi?

55¿Reimoʼãpikohaʼekuéraikatuhanemosãsotérãojapo oimeraẽmbaʼemichĩtérãtuicháva,reservihagua chupekuéra?Hamba’érepikonereñandumo’ãipeTupãko yvyapeári,ndeapova’ekuehaipu’akápeojukahaoikove?

560mburuvichaguasuitavýva,isãsóvahandoikuaáiva mba'eve,ágandereheopaáraguarã.

57Cheaimoʼãremboʼétahanerembiguáikuérapetapeporã, péronderejapóiupéva,hakaturemyenyhẽkoyvy tuichakuendeangaipakuéraguihanetavayguakuéra osegívanderapeangaipakuéragui

58Ndereikuaáipiko,térãnerehendúipiko,kombaʼevai rejapóva,ñandeypykuéraopekahagueipypeárayma guarépe,haTupãopaveʼỹvaogueruhiʼarikuéraypeyha ohundipaitechupekuéra,haaveiohundipaitekoyvy hiʼarikuéra?Handehanetavayguakuérapikopepu’ãta ko’áĝahapejapokotembiapoicha,pemboguejyhaĝua ÑandejáraTupãyvórapeguapochy,hapegueruhaĝua mba’evaipendeárihakoyvytuichakue?

59Koʼágakatuemboykekombaʼevairejapóva,haeservi peuniversoJárape,neángaoĩháichaipópe,haupéioĩ porãtandéve.

60Hanekorasõañanohendúiramocheñeʼẽmendegueraha haguarehejahaguanerapeaña,hareservihaguaTupã opaveʼỹvape,upéicharõremanótañemotĩmeumiára pahápe,nde,netavayguakuérahaopavaveojoajúva nendive,rehendúvoneñeʼẽtérãreguatanderapeañarupi

61Abramnoñe'ẽvéiriremburuvichaguasuha mburuvichakuérarenondépe,Abramohupiyvágagotyoha he'i:“Ñandejáraohechaopaiñañávapehaohusgáta chupekuéra”.

MOAKÃHA12rehegua

1HaperréiohendúvoAbránñeʼẽheʼiojeguerahahagua chupekárselpe;haAbramopytadiezáraka'irãime 2Haopakuévoumiáraperréiomandaopaumirréi, prínsipehasãmbyhyháradiferénteprovínsiapeguahaumi iñarandúvaouhaguahenondépe,haoguapyhikuái henondépe,haAbramoĩgueteripeógaoñeñapytĩhápe

3Upémarõperréiheʼiumiprínsipehaiñarandúvape:

“¿PehendupikombaʼépaojapoitúvareAbrán,Taréraʼy?”

Péichaojapohese,haamandaojegueruhaĝuachupeche renondépe,hapéichaoñe’ẽ;ikorasõndohasáichupe,ni noñemonguʼéicherenondépe,hapéinaápekoʼága oñeñapytĩkaʼirãime

4Haupévarepedesidimbaʼehuísiopaojehukokuimbaʼe ojahéivaʼekuéreperréipe;ha'enikooñe'ẽhaojapoopa mba'epehendúva

5Opavaveombohováimburuvichaguasúpe:Pe kuimba'eojahéivamburuvichaguasúpeoñemosaingo va'erãyvyramátarehakatuojapoparireopambaehae

heivaekue,haodespresiarireandetup-kura,upvare ojehapyvaerchupeomanomeve,pévahaeguipe tembiapoukapykombae

6Perréioipotáramoojapoupéva,tomanda hembiguáikuérapetomyendytatapyharehaárandehorno deladrillo-pe,haupéiromomboipypekokuimbaʼépeHa mburuvichaguasuojapoupéicha,haomanda hembiguáikuérapeombosako'ihaguãtatambohapyáraha mbohapypyharepukukuemburuvichaguasutatakuápe, oĩvaCasdim-pe;hamburuvichaguasuomandachupekuéra oguerahahaguaAbránka'irãiguihaoguenohẽhaguãchupe ojehapyhaguã

7Haenteroverréisiervokuéra,prínsipe,mburuvichakuéra, mburuvichakuérahahués,haenteroveoikóvaupetetãme, nuevecientosmilkuimbaʼerupi,oñemboʼypehornorovái ohechahaguaAbránpe.

8Haopavavekuñahamitãmichĩvaoñembyatyumitecho hatórreáriohechahaguambaʼépaoikoAbránndive,ha enterovévaoñemboʼyoñondivemombyry;handaipóri kuimbaʼendoúivaupeárapeohechahaguapembaʼe 9OguahẽvoAbrán,mburuvichaguasuhaiñarandúva ohechaAbrán,haosapukáihikuáimburuvichaguasúpe: “Oreruvichaguasu,katuetekóvaha’epekuimba’e jaikuaávaha’ehapemitãheñóirõguarepembyjaguasu omokõva’ekueumiirundymbyja,ko’ágãromombe’u rréipecincuentaáñohaguégui”

10Hapéinaápekoʼágaitúvaomboykeaveine rembiapoukapykuéra,haoñembohoryndereheoguerúvo ndéveambuemitã,rejukavaʼekue

11Haperréiohendúvohaʼekuéraiñeʼẽ,ipochyeterei,ha heʼiojeguerahahaguaTrépehenondépe.

12Upérõperréiheʼi:“¿Rehendúmapikombaʼépaheʼi umipajeapoha?”Ko'ágãerechéveañetehápe, mba'éichaparejapo;hareñeʼẽramoañeteguápe reñemosãsóta

13Haohechávoperréiipochyetereiha,Taréheʼiperréipe: “Cheruvichahamburuvichaguasu,rehendupeañetegua, haoĩporãumiiñarandúvaheʼivaʼekue”Mburuvichaguasu he'i:Mba'éichapikorejapokomba'e,rejapohaguãche rembiapoukapyhareme'ẽhaguãchévepeteĩmitã nereme'ẽiva'ekueharemomba'ehaguãhese?

14UpérõTaréheʼiperréipe:“Upetiémpopecheraʼyche raʼy,haaguerahapeteĩcherembiguáiraʼyhaagueraha chuperréirendápe”

15Haperréioporandu¿Mávapikonemoñeʼẽkombaʼére? Erechéve,anireñomicheheguimba'eve,haupéi neremanomo'ãi

16UpémarõTaréokyhyjetereiperréirenondépe,haheʼi perréipe:“CheraʼyypykueHaránningochemboʼe vaʼekuekombaʼehaHaránumiáraAbramheñóihaguépe, oguerekotreintayary

17PéroHaránnoñemoñeʼẽiitúvapembaʼeve,pórkeTaré heʼipéichaperréipeoipeʼahaguahiʼángaperréigui, okyhyjetereirupi;hamburuvichaguasuhe'iTérpe:“Harán ndera'yoñemoñe'ẽva'ekuendéveupéva,omanótatatápe Abránndive;pesentenciademuerteoîguihi'áriopu'ã haguéremburuvichaguasurembipotareheojapohaguére komba'e

18UpetiémpopeHaránoñanduosegisehaAbránrape, pérohaʼeoñongatuupévaipyʼapýpe.

19UpémarõHaránheʼiikorasõme:“Koʼágaperréi ojagarraAbránpekoʼãmbaʼeAbránojapovaʼekuére,ha ojehútaAbránipuʼakaramoperréirecheasegítachupe, péroperréiipuʼakaramoahaseperréirapykuéri.

20TaréheʼirireupévarréipeitaʼýraHaránrehe,perréi heʼiojejagarrahaguaHaránpeAbránndive

21Haoguerumokõivévape,AbramhaiñermánoHarán, omombohaguachupekuératatápe.haopaumioikóvaupe tetãmehamburuvichaguasurembiguáiha mburuvichakuérahaopakuñahamitãmichĩvaoĩupépe, oñembo'yupeárapehi'arikuéra

22HaperréisiervokuéraoguerahaAbránhaiñermánope, haoipeʼachuguikuéraijaokuéra,ndahaʼéiramoijaoyvýre oĩvahiʼári

23Haʼekuéraoñapytĩipohaipylínogui,haumirréi rembiguáiohupihaoitymokõivévapetatakuápe.

24HaÑandejáraohayhuAbránpehaoiporiahuvereko chupe,haÑandejáraoguejyhaoipeʼaAbránpetatáguiha ndojehapyvéichupe.

25Péroojehapypaiteumicordónojokuavaʼekuechupe, Abramopytahaoguatatatápe

26HaHaránomanoomomborirechupehikuáitatápe,ha ojehapytanimbu,ikorasõnaiporãiguiÑandejárandive;ha umikuimbaʼeomombovaʼekuechupetatápe,tatarendy ojeipysohiʼarikuéra,haojehapyhikuái,haomanodoce kuimbaʼe

27UpéiAbramoguatatatambytépetresdíahatrespyhare, haopavaverréirembiguáiohechachupeoguatahatatápe, haouhikuáihaomombeʼuperréipe:“PéinarohechaAbrán oguatahatatambytépe,haumiaoijyvatevévajepe ndohapýi,péropecordónojejokuavaʼekuechupeokáipa”.

28Haperréiohendúvoiñeʼẽnguéraikorasõikangyha ndogueroviaséichupekuéra;upévareomondoambue mburuvichajeroviahaohechahaguãkomba'e,haoho hikuáiohechahaomombe'urréipe;hamburuvichaguasu opu'ãohohaguãohecha,haohechaAbránoguatahaou tatambytépe,haohechaHaránretekuehendypa,ha mburuvichaguasuoñemondýieterei

29HaperréiheʼiAbránpeoguenohẽhaguatatáguiha hembiguáikuéraoñembojaoguenohẽhaguachupeha ndaikatúi,tataijerérehatatatĩojupíguihendápetatakuágui

30Upémarõperréisiervokuéraokañychugui,haperréi ojaʼochupekuérahaheʼi:“PyaʼepeguenohẽAbránpepe tatáguianihaguapemano”

31Uperireumirréisiervokuéraoñembojajeyoguenohẽ haguaAbránpe,hapetatarendyouhiʼarikuérahaohapy hovahaochoomano

32Haperréiohechávohembiguaikuérandaikatuiha oñembojapetatápeanihaguaojehapy,perréiohenói Abránpe,OTupãrembiguáioĩvayvágape,esẽtata mbytéguihaejukoʼápecherenonderã;haAbramohendu perréiñeʼẽ,haosẽtatakuáguihaouhaoñemboʼyperréi renondépe

33OsẽvoAbram,perréihahembiguáikuéraohechaAbrán ouhahínaperréirenondépe,ijaoyvýre,ndohapyvéigui, péropecordónojejokuavaʼekuechupeojehapy

34UpémarõperréiheʼiAbránpe:“¿Mbaʼéichapiko nderehapýitatápe?”

35UpémarõAbramheʼiperréipe:“Ñandejárayvágaha yvypeguacheajeroviahaoguerekóvaopambaʼe ipoderósova,haʼechepeʼapetataremombohaguégui”

36UpéiHarán,Abramermánoojehapypahaohekahikuái hetekue,haojuhuhikuáioñehundipa.

37Haránoguereko82áñoomanórõguareCasdimtatápe Mburuvichaguasu,mburuvichakuérahaoikóvaupetetãme, ohechávoAbránojepe'ahaguetatágui,ouhaoñesũAbrán renondépe

38UpémarõAbramheʼichupekuéra:“Anipeñesũche renondépe,peñesũuveiÑandejárakomúndopependeapo vaʼekuépe,hapeservichupe,hapehohape,haʼehínape chemosãsóvakotatágui,hahaʼeningoojapovaʼekue enteroveyvypóraángahaespíritu,haojapovaʼekue kuimbaʼeisyryépe,haoguenohẽtachupekomúndopeumi ojeroviávapehesehasy.

39Hakombaʼehaʼetehechapyrãitereívaperréiha mburuvichakuéraresarenondépe,Abramojesalvahague tatáguihaHaránojehapyhague;haperréiomeʼẽAbránpe hetajopóihahaʼeomeʼẽchupemokõihembiguáiguasu mburuvichaguasurógagui;peteĩvahéraOnihaambuekatu Eliezer.

40Haenteroveumirréi,mburuvichakuérahatembiguái omeʼẽAbránpehetarregálopláta,órohapérla,haperréi haumiprínsipeomondochupe,hahaʼeohopyʼaguapýpe.

41UpéiAbramosẽpyʼaguapýpeperréigui,hahetarréi rembiguáiohohapykuéri,ha300kuimbaʼerupioho hendive.

42UpeárapeAbramohojeyitúvarógape,haʼehaumi kuimbaʼeomoirũvachupe,haAbramoserviÑandejára Ijárapeoikoveajapukukue,haoguatahapehaosegiheʼi.

43HaupeáraguiveAbramoinsinuayvypóraraʼykuéra korasõoservihaguaÑandejárape

44UpejaveNahorhaAbramhembireko,ijoyke'yHarán rajy;NahorrembirekohéraMilcahaAbramrembireko héraSaraiSarái,Abramrembireko,imembyhaʼe ndorekóivaʼekueimembyumitiémpope.

45OhasávodosáñoAbramogueriretatágui,upévahína cincuentaydosáñooikoveaja,péinaáperréiNimrod oguapyhaBabelpepetrónope,haperréiokehaoke oñemboʼyhaijehérsitohaijehérsitondivepeteĩñúmeoĩva perréihornorovái

46Hahaʼeohupihesahaohechapeteĩkuimbaʼe Abránichaguaosẽvatatakuágui,haouhaoñemboʼyperréi renondépeikysepukuoipeʼávareheve,haupéiopoiperréi rendápeikysepukureheve,perréiokañýrõguarepe kuimbaʼégui,okyhyjégui;haoñaniaja,pekuimbaʼe omombopeteĩóvuloperréiakãári,hapeóvuloguioiko peteĩysyryguasu.

47Haperréioñanduiképeopaijehérsitooñapymiupe ysyrypehaomano,haperréiokañymbohapykuimbaʼe ndiveoĩvahenondépehahaʼeokañy

48Haperréiomañakoʼãkuimbaʼérehaoñemondehikuái aoprínsiperréiaoicha,haorekorréiaohaimbaʼeguasúva

49Haoñaniajahikuái,peysyryojerejeypeteĩóvuloramo perréirenondépe,haosẽpeóvuloguipeteĩguyraraʼyoúva perréirenondépe,haoveveiñakãárihaoipeʼaperréiresa

50Haperréiombyasyohechávo,haopuʼãokeháguiha ijespírituoñemondýi;haoñandutuichakyhyje

51Koʼẽmbotávoperréiopuʼãisofáguikyhyjégui,haheʼi opakuimbaʼeiñarandúvahapajeapohaouhagua henondépe,perréiomombeʼúvochupekuéraiképe

52Hapeteĩmburuvichaguasurembiguáiiñarandúva, héravaAnuki,ombohováimburuvichaguasúpe:“Kóva

ndaha’éiambuemba’e,Abramhaiñemoñaremba’evai osẽtavacheRuvichahamburuvichaguasureheára pahápe”

53HapéinaápeoguahẽtaáraAbramhaiñemoñareha hogaguaraʼykuéraoñorairõtahacherréindive,haoinupãta hikuáioparréiehérsitohaisoldadokuérape

54Hambaʼépaerembohapykuimbaʼerehechavaʼekuére ndeichagua,haokañyvaʼekuére,kóvaheʼisendeañoite rekañýtambohapyrréindiveumirréiyvyariguaoĩvagui nendiveñorairõme

55Haperehechávapeysyryojerévapeteĩóvulo-pe ñepyrũrãicha,hapeguyraraʼyoipeʼanderesa,kóva ndeʼiséiambuembaʼendahaʼéiramoAbránñemoñare ojukátavaperréipeárapahápe

56Kóvaha'echerréisueño,hapévaha'eiñe'ẽ,hapesueño añete,hapeinterpretaciónome'ẽvandévenerembiguái hekopete

57Koʼágaupévarecherréi,katuetereikuaakoʼága ohasámacincuentaydosáñoneiñarandúvaohechahague upévaAbránheñóirõguare,hacherréiohejáramoAbrán oikovekoyvyapeárioikótacheruvichahacherréi mbaʼeve,opaáraAbramndoikovéihaguenindenine rréinooñemopyendapáta,upévaojekuaáguiymaheñóirõ guare;hambaʼérepikocherréindojukamoʼãichupe, oñeñongatuhaguandeheguihembiapovaiárapahápe?

58HaNimrodohenduAnukiñe'ẽ,haomondoñemi hembiguáikuérapeohohaguãojagarraAbrán-pe,haogueru chupemburuvichaguasurenondépeomanohaguã.

59UpejaveEliezer,Abramrembiguáiperréiomeʼẽ vaʼekuechupe,oĩupérõperréirenondépe,haohendu mbaʼépaheʼiAnukiperréipe,hambaʼépaheʼiperréi ojukahaguaAbránpe

60HaEliezerhe'iAbram-pe:Epu'ãpya'ehaesalvaneánga, anihaguãremanomburuvichaguasuporupive,péicha ohecháguiiképenderehe,hapéichaAnukiointerpreta,ha péichaaveiAnukioñemoñe'ẽrréipenderehe

61UpéiAbramohenduEliezerñeʼẽ,haAbrampyaʼe odiparaNoéhaitaʼýraSemrógape,hahaʼeokañyupépeha ojuhupeteĩlugárisegúrohaguaharréirembiguáikuéraou Abramrógapeohekahaguachupe,hakatundojuhúichupe, haohekahikuáitetãtuichakuejavevehandojejuhúichupe, haohohikuáiohekaoparupietehandojejuhúichupe

62HaperréirembiguáindojuhúiAbránpeohojeyhikuái rréirendápe,péroperréipochyAbránreheoñemomirĩ, ndojuhúiguichupe,haperréiomosẽiñakãguikombaʼe Abránrehegua.

63UpéiAbránokañyNoérógapeunmesaja,perréi hesaráipevekombaʼégui,péroAbránokyhyjegueteripe rréiguihaTérouohechakañyhámeitaʼýraAbránpeNoé rógape,haTarétuichaitereimbaʼemburuvichaguasuresa renondépe

64Abramhe'iitúvape:Ndereikuaáipikoperréi oimo'ãhachejukahaohunditahacherérakoyvyapeári umiikonsehéroañahe'irupi?

65Koʼágamávapikorerekokoʼápehambaʼéparerekoko tetãme?Epu'ã,jahaoñondiveCanaánretãme,roñemosãso haguãipógui,anihaguãreñehundiaveiha'erupiveára pahápe

66¿Ndereikuaáipikotérãnerehendúipiko,ndahaʼeiha mborayhurupiveNemrodomeʼẽhandéveopako

ñemombaʼe,hakatuhaʼeideprovéchohaguánteomeʼẽ ndéveopakoʼãmbaʼeporã?

67Haojapóramonderehembaʼeporãtuichavévakóvagui, katuetekoʼãvahaʼeyvórambaʼereinte,pembaʼerepyha mbaʼerepyndaikatúiguioupepochyhapochyára.

68Koʼágakatupehenducheñeʼẽ,hañapuʼãhajaha Canaánretãme,Nimrodguiikatuhaguáichaojeperhudika; haeserviandejrandeapovaekupekoyvyapehaohoporta ndéve;haemomboopambaʼereirepersegíva

69Abramnoñe'ẽvéima,Noéhaita'ýraSemombohováivo Térpe:“Añetepeñe'ẽAbramhe'iva'ekuendéve”

70UpéiTaréohenduitaʼýraAbránñeʼẽ,haTaréojapoopa mbaʼeAbránheʼíva,pórkeupévaouÑandejáragui,ani haguaperréiojukaAbránpe

MOAKÃHA13rehegua

1UpéiTaréoguerahaitaʼýraAbránhainietoLot,Harán raʼy,haitajýraSarai,itaʼýraAbránrembireko,haenterove hogayguakuérape,haohohendivekuéraUrCasdimguive ohohaguaCanaánpeHaoguahẽvohikuáiHaránretãme opytahikuáiupépe,haʼéguiyvyiporãitereíguioñemongaru hagua,haijyvykuʼívaumiomoirũvachupekuéraguarã 2HatavayguakuéraHaránretãyguaohechaAbramiporã hahekojojahaTupãhayvypórandive,haÑandejáraItupã oĩhahendive,haoĩtavayguakuéraHaránretãyguaouha oñemoirũAbránndive,hahaʼeomboʼechupekuéra Ñandejáramboʼepyhahapekuéra;hakoʼãkuimbaʼeopyta Abránndivehógapehaojejagarrahese

3Abramopytaupetetãmembohapyáño,haohasávo mbohapyáñoÑandejáraojehechaukaAbránpehaheʼi chupe;Cheha'eÑandejárandeguenohẽva'ekueUrCasdimgui,handepe'ava'ekueopaneenemigokuérapógui

4Hakoʼágaupévarerehenduramocheñeʼẽha reñongatúramocherembiapoukapykuéra,cheestatutoha cheléikuéra,upéicharõajapótaneenemigokuérapehoʼa haguanerenondépe,haambohetavétaneñemoñare mbyjakuérayvagapeguaicha,haamondótachejehovasa opaneporembiapokueári,handofaltamoʼãindéve mbaʼeve.

5Epuʼãkoʼága,ejagarranerembirekohaopambaʼe nembaʼévahaterehoCanaánretãmehaepytaupépe,hache aimétandévepeteĩTupãramo,harohovasáta.Abramopu'ã haoguerahahembirekohaopamba'eimba'éva,haoho CanaánretãmeÑandejárahe'ihaguéichachupeAbram oguerekocincuentaáñoohojaveHarángui.

6AbramoguahẽCanaánretãmehaoikopesiudambytépe, haupépeomoĩhogaCanaánñemoñareapytépe,oikóvaupe tetãme

7ÑandejáraojehechaukaAbránpeoguahẽvoCanaán retãme,haheʼichupe:“Kóvahínapeyvyameʼẽvaʼekue ndévehaneñemoñarekuérapeopaáraguarã,haajapótane ñemoñarekuérapeumimbyjayvágapeguáicha,haameʼẽta neñemoñarekuérapeerénsiaramoopaumiyvyrehecháva” 8UpéiAbramomopuʼãpeteĩaltárÑandejáraoñeʼẽ haguépechupe,haupépeAbramohenóiÑandejáraréra 9Upetiémpope,tresáñoAbránoikohagueCanaánpe,upe áñopeomanoNoé,haupévahínacincuentayochoáño AbránoikovehaguépehaopaáraNoéoikovehague nuevecientoscincuentaáñohaomano.

10UpéiAbramoikoCanaánretãme,haʼe,hembirekoha opaimbaʼéva,haopaumiomoirũvachupe,umiomoirũva hendiveumitavayguakuéraupetetãmeguandivePéro Abramryke'yNahor,itúvaTará,Haránra'yLothaopavave imba'ekuéraoikoHaránpe.

11PequintoáñoAbránoikohaguépeCanaánpe,umihénte SodomahaGomorraguahaentéroumisiudaoĩvapeñúme opuʼãopuʼãpoguýguiQuedorlaómer,rréideElam.opa mburuvichaguasukuératávañupeguaoservihaguére Quedorlaómer-pedoceáñopukukue,haome'ẽchupepeteĩ impuestoaño,hakatuumiárapedécimotresáñope,opu'ã hese

12HadiezáñoAbránoikohaguépeCanaánretãme, oñorairõNimrodrréideSinarharréideElam Quedorlaómer,haNimrodouoñorairõQuedorlaómer ndivehaomoĩipoguýpe.

13UpetiémpopeQuedorlaómerhaʼevaʼekuepeteĩ mburuvichaguasuNimrodehérsitopegua,haopaumi hénteoĩvapetórrepeisarambiparire,haumihembývaavei isarambiparirekoyvyapeári,QuedorlaómerohoElam retãmehaogovernahaopuʼãijárakóntrape

14UpetiémpopeNimrodohechávoumisiudaoĩvape llanura-peopuʼãmaha,orgullohapochyreheveouoñorairõ haguaQuedorlaómerndive,haNimrodombyatyentéro umiprínsipehaipoguýpe,amosetecientosmilkuimbaʼe, haohooñorairõchupe5000kuimbaʼendive,ha Quedorlaómerosẽoñorairõhaguachupe5000kuimbaʼe ndive,haoñembosakoʼihikuáioñorairõhaguaBabelñúme oĩElamhaSinarmbytépe

15Upépeentéroumirréioñorairõ,haNimrodha itavayguakuéraojejukaQuedorlaómerretãyguakuéra renondépe,hahoʼaNimrodkuimbaʼekuéraguiseiscientos milrupi,hahoʼaijapytepekuéraMardón,rréiraʼy

16UpéiNimrodokañyhaohojeyotĩhaoñemotĩvohetãme, haareguivémaoñemoĩQuedorlaómerpoguýpe,ha Quedorlaómerohojeyhetãmehaomondo mburuvichakuéraijehérsitopeguaumirréioikóvapeijerére, AriocrréideElasarharréiTidaldeGoyimrendápe,ha ojapopeteĩkompromísohendivekuéra,haenterovéva iñeʼẽrenduheʼívare.

17Ha15áñoAbramoikohagueCanaánretãme,haʼéva70 áñoAbránoikovehague,haÑandejáraojehechauka Abránpeupeáñopehahaʼeheʼichupe:“Chehína ÑandejárandeguenohẽvaʼekueUrCasdimguiameʼẽhagua ndévekoyvyerénsiaramo”

18Koʼágaeguatacherenondépehaeikoporãhaekumpli umimbaʼeajapóva,pórkendévehaneñemoñarekuérape ameʼẽtakoyvyerénsiaramo,ysyryMitzraimguiveysyry guasuÉufratespeve

19Harejútanderukuérarendápepyʼaguapýpehaeda porãme,hairundyhañemoñareojevýtakoʼápekotetãme haoguerekótaerénsiatapiaiteguarã;haAbramomopuʼã peteĩaltar,haohenóiÑandejáraréraojehechaukavaʼekue chupe,haoguerumymbajukaaltaráriÑandejárapeguarã

20UpetiémpopeAbramohojeyHaránpeohechahagua itúvahaisýpe,itúvarógape,Abránhahembirekohaentéro imbaʼekuéraohojeyHaránpe,haAbránopyta5áño Haránpe

21HahetaHarántavayguakuéra,setentaydoskuimbaʼe rupi,ohoAbránrapykuérihaAbramomboʼechupekuéra

Ñandejárañemboʼehahapekuéra,hahaʼeomboʼe chupekuéraoikuaahaguaÑandejárape.

22UpetiémpopeÑandejáraojehechaukaAbránpeHaránpe, haheʼichupe:“Koʼãveinteáñoohasavaʼekuépeañeʼẽma nendive.

23Esẽneretãgui,ndereñóihaguéguihanderurógagui,pe yvyahechaukahaguépendéveameʼẽhaguandévehane raʼykuérape,pórkeupépeupetetãmerohovasa,harojapóta ndeheguipeteĩtetãtuicháva,haajapótanderératuicha,ha ndepypeojehovasátaumifamiliakoyvyarigua

24Koʼágaepuʼã,esẽkotendágui,nde,nerembireko,ha opanembaʼéva,aveiopavaveonasevaʼekuenderógapeha opaumiángarejapovaʼekueHaránpe,haeguenohẽ chupekuérakoʼágui,haepuʼãrejevyhaguaCanaánretãme

25UpémarõAbramopuʼãhaoguerahahembirekoSaráiha opambaʼehaʼehogapýpehaumiángaojapovaʼekue Haránpe,haosẽohoCanaánpe

26UpéiAbramohojeyCanaánretãme,Ñandejára heʼiháicha.Lot,iñermánoHaránra'yohohendive,Abram oguereko75áñoosẽvoHaránguiohojeyhaguãCanaán retãme

27HahaʼeoguahẽCanaánretãmeÑandejáraheʼi haguéichaAbránpe,haomopuʼãhogahaoikoMamré ñúme,hahendiveoĩLotijoykeʼyraʼy,haopambaʼe imbaʼéva.

28ÑandejáraojehechaukajeyAbránpehaheʼi:“Ne ñemoñarekuérapeameʼẽtakoyvyhaupépeomopuʼãpeteĩ altarÑandejáraojehechaukavaʼekuépechupe,koʼágapeve oĩvakoʼágapeveMamreñúme

MOAKÃHA14rehegua

1UpeárapeoĩkuriSinarretãmepeteĩkuimbaʼeiñarandúva oguerekóvaentendimientoopaarandúpe,haojehechaporã, hakatuhaʼeimboriahuhaimboriahu;héraRikayonha hasychupeoñemantenehaĝua

2HaodesidiohotahaEgiptope,EgiptoruvichaAnomra'y Oswirisrendápe,ohechaukahaguamburuvichaguasúpe iñarandu;ikatuhaguéreojuhugrásiahesápe,omopuʼã haguachupehaomeʼẽhaguachupemantenimiento;ha Rikayonojapoupéicha

3HaRikayonoguahẽvoEgipto-peoporanduumioikóvape Egipto-peperréirehe,haumioikóvaEgipto-peomombeʼu chupeperréideEgiptojepokuaa,upérõhaʼéguiperréide Egiptojepokuaaohohagueimburuvichaguasurógaguiha ojehechachupepeteĩáraañóntepeáñope,hauperirepe rréiohojeýtaipalásiopeopytahaguaupépe

4Haperréiohohaguépeohusgaupetetãme,haopavave oguerekóvapeteĩtrajeourréirenondépeupeárapeohupyty haguaimbaʼejerure

5HaRikayonohendúvopejepokuaaEgiptopeha ndaikatuihaouperréirenondépe,tuichaoñembyasyha oñembyasyeterei

6Haka’aruRikayonosẽhaojuhupeteĩógaoñembyaíva, ymaha’eva’ekuepanaderíaEgipto-pe,haopytaupépe pyharepukukueángarasyrehevehaopyrũñembyahýigui, haokeojeipe’ahesagui.

7HaRikayonohesa’ỹijoipypemba’épaojapova’erãpe távapeperréiojehechaukapeve,hamba’éichapaikatu oñemanteneupépe.

8Haʼeopuʼãpyharevehaoguatahaojotopahapeumi ovendévapeverdúrahaopaichaguasemíllaomeʼẽvaumi oikóvape

9HaRikayonojaposeaveiupéichaohupytyhaĝua mantenimientopetávape,hakatundoikuaáiumitavaygua jepokuaa,haha’etepeteĩohecha’ỹvaijapytepekuéra

10Upéiohoohupiverduraovendehaguachupeoipytyvõ haguachupe,haumihénteoñembyatyijeréreha oñembohoryhese,haoipeʼachuguiumiverdúraha ndohejáichupembaʼeve

11Haopuʼãupéguiipyʼarasyreheve,haohoosuspirape panaderíaopytahaguépepyharepukukue,haokeupépe mokõihapyhare.

12Haupepyharépehaʼeopensajeyipyʼapýpe mbaʼéichapaikatuojesalvañembyahýigui,haoinsinua peteĩesquemambaʼéichapaojapóta.

13Haopuʼãpyharevehaojapoiñarandu,haohookontrata treintakuimbaʼeimbaretévaumihéntepe,ogueraháva ipópeumitembiporuñorairõrã,haoguerahachupekuérape sepultúraEgiptoruʼãme,haomoĩchupekuéraupépe 14Hahe'ichupekuéra:“Péichahe'imburuvichaguasu: Peñemombaretehapeikokuimba'eipy'aguasúva,haani oñeñotỹavavépeko'ápeoñeme'ẽpevedoscientospláta pehẽngue,haupéiikatuoñeñotỹchupehaumikuimbaʼe ojapoRikayonomandaháichaEgiptotavayguakuérapeupe áñopukukue

15HaochojasyrireRikayonhaikuimbaʼekuéraombyaty hetaitereimbaʼerepyplátahaórogui,haRikayonogueraha hetaitereikavajuhaambuemymba,haokontratahetave kuimbaʼépe,haomeʼẽchupekuérakavajuhaopytahendive 16Haoguahẽvopeáño,perréiohojavepetávape, opavaveoikóvaEgipto-peoñembyatyoñeʼẽhaguachupe Rikayonhaikuimbaʼekuérarembiaporehe

17Upémarõperréiosẽpeáraojeʼévape,haenterove egiptoguaouhenondépehaosapukáichupe:

18PerréitoikoveopaáraguarãMba'epikokomba'e rejapova'ekuetávapenerembiguáikuérape,anihaguã rehejaoñeñotỹpeteĩte'õngueoñeme'ẽpevehetaitereipláta haóro?Ojejapóparaʼepeichaguakoyvytuichakue,umi rréiymaguareáraguiveheẽjepeAdánáraguive,koʼága peve,anihaguaoñeñotỹumiomanovaʼekuepeteĩmbaʼe ojehepymeʼẽvareañónte?

19Roikuaaumirréiojepokuaahaoipeʼapeteĩimpuésto kádaáñoumioikovévagui,pérondendahaʼéiupévante rejapóva,sínoumiomanóvaapytéguiaveirejerurepeteĩ impuéstoárahaára.

20Koʼága,orréi,ndaikatuvéimarogueropuʼakakombaʼe, petavaguasutuichakueoñembyaíguiupévare,ha ndereikuaáipiko?

21Haperréiohendúvoopambaʼeheʼivaʼekuehikuái ipochyeterei,haipochyhendyipypekombaʼére, ndoikuaáiguimbaʼeveupévagui.

22Haperréiheʼi:“¿Mávapikohamoõpaoĩpe oñeanimávaojapokombaʼevaicheretãmeche amandaʼỹre?”Katueteremombe'útachéve

23HaomombeʼuchupehikuáiopambaʼeRikayonha iñirũnguérarembiapokue,haperréipochyoñemopuʼã,ha omandaojegueruhaguahenondépeRikayonha iñirũnguérape

24HaRikayonoguerahaamomilmitã,ta’ýrahatajýra,ha omondechupekuérasedahabordado,haomoĩkavajuári

haomondorréipeikuimba’ekuérarupive,haaveiogueraha hetaitereiplátahaórohaitahepyetereíva,hapeteĩkavaju imbaretehaiporãva,jopóiramoperréipeguarã,upéva reheveourréirenondépehaoñesũperréirenondépeyvy henondépe;hamburuvichaguasu,hembiguáihaopavave Egipto-yguaoñesorprendeRikayonrembiaporehe,ha ohechahikuáiipirapirehetávahajopóioguerúva mburuvichaguasúpe.

25Hatuichaombovyʼaperréipehahaʼeoñesorprende hese;haRikayonoguapyjavehenondépemburuvicha guasuoporanduchupeopahembiapokuére,haRikayon he’iiñarandúpeopaiñe’ẽmburuvichaguasu, hembiguáikuérahaopavaveEgipto-peoikóvarenondépe.

26HaperréiohendúvoRikayonñe’ẽhaiñarandu,Rikayon ojuhugrásiahesápe,haojotopagraciahapy’aporãreheve opavaverréirembiguáihaopaEgipto-peguaoikóvagui, iñaranduhaiñe’ẽporãrupi,haupeguiveohayhueterei chupehikuái

27HaperréiombohováihaheʼiRikayon-pe:“Nderéra noñembohéramoʼãvéimaRikayonhakatuFaraónhaʼéta nderéra,rejerureguivepeteĩimpuéstoomanóvagui;ha ombohérachupeFaraón.

28HaperréihaumioĩvaipoguýpeohayhuRikayon iñaranduhaguére,haoñemongetahikuáientéroumioikóva Egíptopeojapohaguachuguipreféktoperréipoguýpe.

29EnteroveoikóvaEgíptopehaumiiñarandúvaojapo upéicha,haojejapoléiEgíptope

30HaomoĩhikuáiRikayonFaraónpeprefectoOswirisrréi deEgiptopoguýpe,haRikayonFaraónoisãmbyhyEgipto, árahaáraomotenondévohustísiapetávatuichakuejaveve, hakatuOswirisperréiohusgátaumitavayguakuérapeupe tetãmepeteĩárapeteĩarýpe,osẽvoojehechauka

31HaRikayonFaraóniñarandurupioipeʼapegoviérno Egíptope,haojerurepeteĩimpuéstoentéroumioikóvagui Egiptope

32HaenteroveoikóvaEgíptopeohayhuetereiRikayon Faraónpe,haojapopeteĩdekrétoohenóihaguaFaraónopa rréioisãmbyhýtavahesekuérahaiñemoñarekuérape Egiptope

33UpévareumirréiogovernávaEgíptopeupetiémpo guiveoñehenóiFaraónkoʼagaitepeve

MOAKÃHA15rehegua

1Haupearýpeoikopeteĩñembyahýituichaitereíva Canaánretãtuichakuejaveve,haumioikóvaupetetãme ndaikatúiopytapeñembyahýirupiivaietereígui

2AbránhaentéroimbaʼekuéraopuʼãhaoguejyEgíptope peñembyahýikáusare,haoguahẽvohikuáiperrío Mitzraimpeopytasapyʼamiopytuʼuhaguaikaneʼõguipe tapére

3AbránhaSaraioguatahínakuriperríoMitzraín rembeʼýpe,haAbránohechahembirekoSaráiiporãitereiha 4UpémarõAbramheʼihembirekoSaráipe:“Ñandejára ndeapoguivenderovaporãite,akyhyjeumiegipcioguiani haguachejukahandegueraha,pórkekoʼãlugárpe ndokyhyjéiÑandejáragui”.

5Añeteháperejapótako'ãmba'e:Erendeha'ehachereindy opavaveojerurévapendéve,iporãhaguãchéve,hajaikove haguãhaanihaguãjajejuka.

6UpéiAbramheʼiupéichaopaumioúvapehendive Egíptope,peñembyahýikáusare.omandaaveiisobrino Lot-pe,he'i:EgiptoguaoporandúramondéveSarairehe, he'iha'ehaAbramreindy.

7HajepeveopakoʼãtembiapoukapyreheveAbram ndojeroviapáihesekuéra,hakatuojagarraSaráipehaomoĩ chupepeteĩkáhapehaomokañyimbaʼyrukuéraapytépe, AbramojepyʼapyetereíguiSaráireheegipcio-kuéra rembiapovairupi

8UpéiAbránhaopaimbaʼekuéraopuʼãperrío MitzraimguihaoguahẽEgíptopehasa'ioikehikuáipe távarokẽme,umiguardiaoñembo'yhenondépehe'ívo: Peme'ẽdiezmoperréipepeguerekóvagui,haupéiikatu peikepetávape;haAbramhaumihendiveoĩvaojapo upéicha

9AbránumihénteoĩvahendiveoguahẽEgíptope,ha oguahẽvohikuáioguerupekáhaokañyhápeSaraihaumi egipcioohechapekáha

10Uperiremburuvichaguasurembiguáikuéraoñemboja

Abránrendápehahe'i:Mba'epikoreguerekoko'ápeko káhapeorendorohecháiva?Ko'ágãeipe'apekáhahaeme'ẽ diezmomburuvichaguasúpeopamba'eoguerekóvagui.

11UpéiAbramheʼi:“Ndaipeʼamoʼãikokáha,péro ameʼẽtaopambaʼerejeruréva”Faraónruvichakuérahe'i Abrán-pe:Peteĩkáhaitahepyetévagui,eme'ẽorévepe 10ha

12Abramheʼi:“Ameʼẽtaopambaʼereipotáva,péroani reavripekáha”.

13HaperréiofisiálopresionaAbránpe,haoguahẽpekáha rendápehaoipeʼambaretépe,haohechahikuái,hapéina ápepeteĩkuñaporãoĩhapekáhape.

14HamburuvichaguasuruvichakuéraohechávoSaraípe ohecharamoitereihikuáiiporãha,haopaFaraónruvichaha FaraónrembiguáikuéraoñembyatyohechahaguãSarai-pe, iporãitereíguiMburuvichaguasuruvichakuéraodipara omombe'uFaraónpeopamba'eohechava'ekue,ha omomba'eguasuhikuáiSaráipemburuvichaguasúpe. Faraónomandaojegueruhaguãchupe,hapekuñaou mburuvichaguasurenondépe

15FaraónohechaSaraípehahaʼeombovyʼaitereichupe, hahaʼeoguerohoryetereichupe,haperréiovyʼaitereihese, haomeʼẽjopóiumioguerúvapechupemaranduhesegua

16UpémarõojeguerahapekuñámeFaraónrógape,ha Abramoñembyasyhembirekóre,haoñemboʼeÑandejárape oipeʼahaguachupeFaraónpógui

17HaSaraioñembo'eaveiupejavehahe'i:OTupã ÑandejáraerecheRuvichaAbrán-peohohaguãijyvýgui haitúvarógaguiCanaánretãme,hareprometerejapo porãtahahendiveojapóramonerembiapoukapy;koʼága péinaáperojapoperemandavaʼekueoréve,harohejaore retãhaorerogayguakuéra,harohopeteĩtetãambuépeha peteĩtavayguakuérandoroikuaáivapeupemboyve.

18Harojukotetmerojehekýihaguañembyahýigui,hako accidentevaiojehucherehe;koʼágaupévare,OÑandejára Tupã,orepeʼahaoresalvakooporojopyvapógui,haejapo porãchendiveneporiahuverekorehehápe

19ÑandejáraohenduSaraiñeʼẽ,haÑandejáraomboupeteĩ ánhelosalvahaguaSaráipeFaraónpoguýgui

20UpémarõperréioguapySaráirenondépehaohecha peteĩÑandejáraremimbouoñemboʼyhínahiʼári,hahaʼe

ojehechaukaSaráipehaheʼichupe:“Anirekyhyje, Ñandejáraohenduningoneñemboʼe”.

21UpémarõperréioñembojaSaraípehaheʼichupe: “¿Mbaʼepikondéveguarãpekuimbaʼendegueruvaʼekue koʼápe?”.hahe'i:“Ha'echeryvy”.

22Upémarõperréiheʼi:“Oreroĩtaromombaʼeguasu chupe,romopuʼãharojapoheseopambaʼeporã remandávaoréve.haupejaverréiomondoAbránpepláta haórohaitahepyetereívaheta,vaka,kuimbaʼetembiguái hatembiguáikuñandive;hamburuvichaguasuomanda ojegueruhaguaAbránpe,haoguapymburuvichaguasu rógakorapýpe,haupepyharépemburuvichaguasutuicha omopuʼãAbránpe.

23UpéiperréioñembojaoñeʼẽhaguaSaraípe,hahaʼe oipysoipoopokohaguahese,hapeánheloinupãchupe,ha okyhyjetereihandojejokóiopokohese.

24PerréioñemoaguívoSaraípe,peánheloinupãchupe yvýpe,haojapochupeupéichapyharepukukue,haperréi okyhyjeterei.

25Upepyharépepeánheloinupãvaipaiteentérorréi siervokuérape,hahogayguakompletoitépe,Saraikáusare, haupepyharépeojaheʼoitereiumihénteoĩvaFaraón rógape

26Faraónohechávombaʼevaiojehúvachupe,heʼi: “Añetehápekokuñáreojehuchévekombaʼe,hahaʼe oñemomombyrychuguihaoñeʼẽchupeñeʼẽiporãva”

27UpémarõperréiheʼiSaráipe:“Eremínachévepe kuimbaʼerejuvaʼekuérekoʼápe.haSaraihe'i:Kokuimba'e cheména,haha'endéveha'ehacheryvy,akyhyjégui,ani haguãrejukachupemba'evairupi

28HaperréioñemomombyrySaráigui,haumimbaʼevai oporojukávaÑandejáraánhelpeopytachuguiha hogayguakuérapehaFaraónoikuaaojejapihaguechupe Sarairehe,haperréituichaitereioñemondýikombaʼére.

29KoʼẽmbotávoperréiohenóiAbránpehaheʼichupe: “¿Mbaʼepikorejapocherehe?”Mba'érepikoere:“Ha'e chereindy,upévareaguerahachupecherembirekorã,ha upévarekomba'asypohýioúmachehacherógape”

30Ko'ágãpéinaápenerembireko,eguerahachupeha terehooreretãguianihaguãopavaveromanohese.Faraón oguerahahetavevaka,tembiguáihatembiguáikuña,pláta haóroome'ẽhaguãAbránpe,haohojeyhendápe hembirekoSarai.

31Upéiperréiojagarrapeteĩkuñataĩhaʼeimembyvaʼekue hembirekokuéragui,haomeʼẽchupeSaraípepeteĩ tembiguáiramo.

32Upémarõperréiheʼiitajýrape:“Iporãvendéveguarã chemembykuñareimetembiguáiramokokuimbaʼerógape, reikoranguecherógape,rohecharirepembaʼevaiojehúva orerehekokuñáre”

33Abramopu'ãhaha'ehaopavaveimba'évaohoEgiptogui.haFaraónomandaunoskuántokuimbaʼekuérape omoirũhaguachupehaopaumiohóvahendive

34UpéiAbramohojeyCanaánretãme,pelugárojapo haguépepealtár,ñepyrũrãomoĩhaguépehóga

35HaLot,Haránra'y,Abramryvy,oguerekohetavaka, ovechahavakahatenda,Ñandejáraome'ẽguichupekuéra hetamba'eAbránkáusare

36HaAbramoikórõguareupetetãmeLotmymba rerekuakuéraoñorairõAbramovecharerekuakuérandive, imbaʼekuératuichaitereíguiopytahaguaoñondiveupe

tetãme,hapeyvyndaikatúioguerahachupekuéra hymbakuérare.

37HaAbramovecharerekuaohojaveomongaruijovecha kuérandohoséihikuáiupetetãyguakokuépe,hakatuLot ovecharerekuarymbakuéraojapoambuembaʼe,ojehejágui chupekuéraokaruumitavayguakuéraupetetãmegua kokuépe

38Umihénteoikóvaupetetãmekádadíaohechakombaʼe, haouAbránrendápehaoñorairõhendiveLotovecha rerekuakáusare

39UpémarõAbramheʼiLótpe:“¿Mbaʼepikorejapo cherehechembojeguaruhaguaumioikóvapeupetetãme, remandahaguéreneovecharerekuaomongaruhaguane rymbakuéraótroñúme?”Ndapeikuaáipikocheha'eha extranjerokotetãmeCanaánñemoñareapytépe,hamba'ére pikorejapocherehepéicha?

40UpembaʼéreAbránoñorairõkádadíaLotndive,péro LotnohendúiAbránpe,hahaʼeosegiojapoupéichahaumi oikóvaupetetãmeouhaomombeʼuAbránpe.

41UpéiAbramhe'iLot-pe:Araka'epevepikorepytáta cheñepysangaramoumioikóvaupetetãmendive?Koʼága ajerurendéveanivémahaguaoikoñorairõoreapytépe,ore ningoorepariénte

42Hakatuajerurendéveeñemomombyrývochehegui, terehohaeiporavopeteĩtendaikatuhápereikonerymbaha opanemba’évandive,hakatuEñemomombyrýke chehegui,ndehaneróga

43Haanirekyhyjerehóvochehegui,oĩramoojapóva nderehembaʼeve,taikuaaukachévehaavengátachuguine mbaʼe,eñemomombyrýntechehegui

44AbramheʼiparireLótpekoʼãmbaʼe,Lotopuʼãha omañaJordánñugotyo

45Hahaʼeohechakolugártuichakueoñemboyʼuporãha, haiporãhayvypórapeguarãhaaveiomeʼẽhapastoumi vakakuérapeguarã

46UpéiLotohoAbránguiupelugárpe,haupépeomopuʼã hogapahaoikoSodómape,haojeseparaojuehegui.

47AbránoikoMamréñuhebrónpe,haupépeomopuʼã hoga,haAbramopytaupépehetaáño

MOAKÃHA16rehegua

1Upetiémpope,rréiQuedorlaómerdeElamomondo entéroumirréioĩvapeijykére,Nimrod,rréideSinaroĩva upérõipoguýpe,haTidal,rréideGoyimhaArioc,rréide Elásarpe,haʼekuéraojapopeteĩkompromíso,haheʼi: “Ejupicherendápehachepytyvõ,ikatuhaguáicharojuka entéroumisiudaoĩvaSodomapehaumioikóvapeupépe”. opu’ãchereheko’ãtreceáño

2Hakoʼãcuatrorréiojupiopaikampaméntoreheve, ochocientosmilkuimbaʼerupi,haohohikuái haʼekuéraicha,haoinupãkádakuimbaʼépeotopavaʼekue hape

3HaumicincorréiSodomahaGomorragua,Sinabrréide Admá,SemeberrréideZeboyim,BerarréideSodoma, BersarréideGomorraharréiBeladeZoar,osẽohuguaitĩ chupekuéra,haenterovévaojoajuSidimñúme.

4HakoʼãnueverréioñorairõSidimñúme;haSodomaha GomorraruvichakuéraojejukaElammburuvichaguasu kuérarenondépe.

5Sidimñúmehenyhẽyvykuacal-guihaumirréiElam-gua omuñaSodomarréikuérape,haumirréiSodoma ikampaméntoreheveokañyhaho'aumiyvykuacal-pe,ha opavavehembývaohoyvytýpeojejokohaguã,haumi cincorréiElam-guaouhapykuérihaomoirũchupekuéra Sodomarokẽme,haoguerahapaiteSodomarokẽme 6OsakeahikuáiopatávaSodomahaGomorra,haavei ojagarrahikuáiLot,Abramryvyra'y,haipropiedad,ha ojagarrapaiteumimba'eoguerekóvaumitávaSodoma,ha ohohikuáiUnic,Abramrembiguái,oĩvañorairõme, ohechaupéva,haomombe'uAbránpeopamba'e mburuvichaguasukuéraojapova'ekueSodomatávarehe, haLotoguerahahagueprisioneroramohesekuéra.

7Abramohenduupéva,haopuʼãtrescientosdieciocho kuimbaʼerupioĩvahendive,haupepyharépeomuñakoʼã rréipehaoinupãchupekuéra,haenterovehoʼaAbránha iñirũnguérarenondépe,handaipóriopytávaumicuatrorréi okañýva,hapeteĩteĩohohape

8UpéiAbramorrekuperakompletoiteumimbaʼeorekóva Sodoma,haorrekuperaaveiLothaimbaʼekuéra, hembirekohaimembykuérahaentérombaʼeimbaʼéva, upévareLotndofaltáimbaʼeve.

9Haoujeývooinupãrirekoʼãrréipe,haʼeha ikuimbaʼekuéraohasaSidimñúreumirréioñorairõ haguépeoñondive.

10UpéiBerarréideSodomahaumiótrokuimbaʼeoĩva hendiveosẽumiyvykuahoʼahaguégui,ojotopahagua Abránhaiñirũnguérandive.

11JerusalénruvichaguasuAdonisedec,héravaSem,osẽ ikuimbaʼekuérandiveohuguahẽAbránha itavayguakuérape,mbujapehavínoreheve,haopytahikuái oñondiveMelecñúme

12UpéiAdonisedecohovasaAbránpe,haAbramomeʼẽ chupepeteĩdiezmoopambaʼeoguerúvagui iñenemigokuéragui,pórkeAdonisedechaʼevaʼekue saserdóteÑandejárarenondépe

13OpaumirréiSodomahaGomorraguaoĩvaupépe, hembiguáikuérandive,oñembojaAbránrendápehaojerure asychupetomeʼẽjeychupekuérahembiguáikuérapehaʼe oguerahavaʼekueprisionéroramo,haojagarrapaitehagua umimbaʼe

14UpéiAbramombohováirréiSodoma-pe,he'ívo: “Ñandejáraoikoveháicha,ojapova'ekueyvágahayvy,ha orredimiva'ekuecheángaopajehasaasygui,ha chemosãsóvakoárapecheenemigokuéragui,ha ome'ẽva'ekuechupekuérachepópe,ndajagarramo'ãi mba'evepenemba'éva,anihaguãpeñemomba'eguasu ko'ẽrõ,he'ívo:Abramipirapirehetávaoremba'eha'e osalvava'ekuégui

15TupãcheJáracheajeroviahahe'ichéve:“Ndafaltamo'ãi ndévemba'eve,cherohovasátaguiopamba'endepo rupive”.

16Hakoʼágaupévarepéinaápe,péinaápeopapenembaʼe, pejagarrahapeho;Ñandejáraoikoveháichandaipe’amo’ãi pendeheguipeteĩángaoikovévaguipeteĩsapatutérãhilo peve,ndaha’éiramoumiosẽva’ekuechendiveñorairõme rembi’urepykue,aveiumikuimba’eohova’ekuechendive, Anar,AscolhaMamre,ha’ekuérahaikuimba’ekuéra,ha aveiumiopytava’ekueomañahaĝuaequipajerehe, oipe’átahikuáiipartepebotín-gui.

17UmirréiSodomaguaomeʼẽAbránpeopambaʼehaʼe heʼihaguéicha,haojerurechupeoipeʼahaguaoimeraẽ mbaʼehaʼeoiporavóva,pérohaʼendoipotái

18UpéiomondoumirréiSodomaguahaumikuimbaʼe hembývape,haomandachupekuéraLotrehe,haohohikuái hendaitépe

19Lot,iñermánoraʼy,omondoaveiipropiedadreheve,ha ohohendivekuéra,Lotohojeyhógape,Sodómape,ha AbramhaitavayguakuéraohojeyhógapeMamréñugotyo, oĩvaHebrónpe

20UpejaveÑandejáraojehechaukajeyAbránpeHebrónpe, hahe'ichupe:Anirekyhyje,tuichaitereímanerepykue, chendahejamo'ãi,romboheta,rohovasapevehaajapone ñemoñarembyjakuérayvágapeguáicha,ndaikatúiva oñemedihaojeipapa

21Haameʼẽtaneñemoñarekuérapeopakoʼãyvy rehechávanderesarupive,chupekuéraameʼẽtachupekuéra peteĩerénsiaramotapiaiteguarã,eñemombaretehaani rekyhyjemante,eguatacherenondépehaeikoperfecto.

22UpeáñosetentayochoAbramoikovehaguépe,upe áñopeomanoReu,Pelegraʼy,haReuoikoveaja doscientostreintaynueveáño,haomano.

23UpeárapeSarai,AbramrembirekoHaránrajy,imemby gueteriha'enome'êiAbránpenita'ýranitajýra

24Haohechávonomembyeihamitã,oguerahahembiguái Agar,Faraónomeʼẽvaʼekuechupe,haomeʼẽchupe hembirekorãiménaAbránpe

25AgaroaprenderupiSarairape,Saraiomboʼehaguéicha chupe,haʼenimbaʼevéicharõndofaltáiojapohaguaumi mbaʼeporã

26UpémarõSaraihe'iAbránpe:Péinaápeche rembiguáiAgar,terehohendápeimembyhaguãchejyva ári,ahupytyhaguãaveimitã

27OparirediezáñoAbramoikohagueCanaánretãme, haʼéva85áñoAbránoikovehaguépe,Saraiomeʼẽchupe Agar

28AbramohenduhembirekoSaraiñe'ẽ,haogueraha hembiguáiAgarhaAbramouhendápehaha'ehyeguasu

29HaAgarohechávohyeguasuha,ovyʼaiterei,ha ipatrónapeoñemboykehesarenondépe,haheʼiipyʼapýpe: “PévaikatuhínacheaimeporãveÑandejárarenondépeche járaSarai-gui,opaáracheruvichaoĩhaguecheruvicha ndive,haʼendahaʼéihyeguasúva,pérochéveÑandejára chemboykembykymichupehyeguasu

30SaraohechávoAgarhyeguasuhagueAbrángui,Sarai oenvidiahembiguáikuñáre,haSaraihe'iipy'apýpe: Kóvandaha'éiambuemba'endaha'éirõha'eiporãveva'erã chehegui.

31UpérõSaraiheʼiAbránpe:“Toikondereheche rembiapovaikue,pórkepetiémporeñemboʼejave Ñandejárarenondépemitãrehehápe,mbaʼérepiko nereñemboʼéicherehe,Ñandejáraomeʼẽhaguachévene ñemoñare?

32HaañeʼẽvoAgarndivenderenondépe,haʼeodespresia cheñeʼẽ,hyeguasuhaguére,handenderemoʼãichupe mbaʼeve;andejratohusgachehandeapytéperejapovaekue cherehe.

33UpémarõAbramhe'iSaráipe:Péinanerembiguái rembiguáindepópe,ejapoheseiporãvanderesarenondépe haSaraiombohasaasychupe,haAgarokañychuguiyvy ojeiko'ỹháme

34HapeteĩÑandejáraremimbouojuhuchupepelugár okañyhaguépe,peteĩykuaykére,haheʼichupe:“Ani rekyhyje,cheambohetavétaguineñemoñare, reguerekótaguipeteĩmitãkuimbaʼeharembohératachupe Ismael.ko'ágãkatuejevynejáraSaraírendápehaeñemoĩ ipopoguýpe

35HaAgarombohérapeykuaBeer-Lahai-Roi,oĩvaCadés haBereddesiértombytépe.

36UpetiémpopeAgarohojeyijárarógape,haoparire AgarimembypeteĩmitãkuimbaʼeAbránpe,haAbrán ombohéraIsmaelhaAbramoguerekoochentayseisáño imembykuévo

MOAKÃHA17rehegua

1Haumiárape,noventayunoáñoAbramoikoveaja, KitimraʼykuéraoñorairõTubalraʼykuérandive,Ñandejára omosarambirireyvypóraraʼykuérapeyvyapeári,Kitim raʼykuéraohohaoñemboheteCanopiañúme,haomopuʼã hikuáiitavaguasuupépehaoikoysyryTibreurembeʼýpe 2HaTubalraʼykuéraoikoToscanápe,haijyvykuéra oguahẽysyryTibreupeve,haTubalraʼykuéraomopuʼã peteĩtávaToscanánpe,haombohérahikuáiSabina,itúva TubalraʼySabinarérape,haoikohikuáiupépekoʼagaite peve.

3HaupérõQuitimraʼykuéraoñorairõTubal ñemoñarekuérandive,haTubalraʼykuéraoityKitim raʼykuérarenondépe,haKitimraʼykuéraoitytrescientos setentakuimbaʼépeTubalraʼykuéragui

4UpetiémpopeTubalraʼykuéraohuraKitimraʼykuérape: “Anipemendavaʼerãorendive,haavavenomeʼẽi imembykuñanipeteĩKitimraʼykuérape”

5UpetiémpopeningoenteroveTubalrajykuéraiporãiterei, pórkeupérõkoyvytuichakuejavevendaipórikuñaiporãva Tubalrajykuéraicha

6HaopavaveovyʼávakuñaporãreohoTubalrajykuéra rendápehaomendachuguikuérahembireko,hakuimbaʼe raʼykuéra,rréihaprínsipe,ovyʼaitereívakuñaporãre, omendaumiárapeTubalrajykuéragui

7HaopakuévotresáñoTubalraʼykuéraohurarireKitim raʼykuérapenomeʼẽmoʼãihachupekuéraitajýra hembirekorã,amoveintekuimbaʼeKitimraʼykuéraguioho oguerahaTubalrajykuérape,pérondotopáihikuáinipeteĩ.

8Tubalraʼykuéraokumpliumiohuravaʼekue nomendamoʼãihahendivekuéra,handojapomoʼãipe huraméntoojapovaʼekue.

9KosechaárajaveTubalraʼykuéraohoikokuépeokosecha hagua,umimitãkuimbaʼeQuitímguaoñembyatyhaoho távaSabinape,hakádakuimbaʼeoguerahapeteĩkuñataĩ Tubalrajykuéraapytégui,haoguahẽhikuáiitávape 10HaTubalraʼykuéraohenduupévahaohohikuái oñorairõhendivekuéra,handaikatúiipuʼakahesekuéra,pe yvytyijyvatetereíguichuguikuéra,haohechávo ndaikatuihaipuʼakahesekuéraohojeyhikuáihetãme 11HapeañorevolusiónpeTubalraʼykuéraohoha okontratadiezmilkuimbaʼerupiumitávahiʼaguívagui,ha ohohikuáioñorairõhaguaKitimraʼykuérandive.

12HaTubalraʼykuéraohooñorairõhaguaKitimraʼykuéra ndive,ohundihaguaijyvyhaombopyʼaroryhagua chupekuéra,hakoñorairõmeTubalraʼykuéraipuʼaka Kitimraʼykuérare,haKitimraʼykuéra,ohechávotuicha

ojepyʼapyhahikuái,ohupiumitaʼyrakuéra oguerekovaʼekueTubalrajykuérarupive,pemurálla oñemopuʼãvaʼekueári,oĩhaguaumiraʼykuéraresa renondépeTubal.

13UpémarõQuitimraʼykuéraheʼichupekuéra:“¿Peju pikopeñorairõpenderaʼyhapenderajykuérandi,ha ndorohecháipikopenderoʼohapendekangueupeguive koʼágapeve?

14Tubalñemoñareohendúvoupévanoñorairõvéima Quitimñemoñarendive,haohohikuái

15Haohojeyhikuáiitavaguasúpe,haupejaveKitim ñemoñareoñembyatyhaomopuʼãmokõitávayguasu rembeʼýpe,hapeteĩmeombohéraPurtuhaambuépeAriz.

16UpérõAbram,Taréraʼy,orekonoventaynueveáño

17UpejaveÑandejáraojehechaukachupehaheʼichupe: “Ajapótachekompromísochehaneñemoñareapytépe,ha tuichaambohetavétaneñemoñare,hapévahínape kompromísoajapóvachehanendive,opavave mitãkuimbaʼeoñesirkunsidahagua,ndehaneñemoñare.

18Oguerekómarõochodíaoñesirkunsidavaʼerã,hako kompromísooĩtapenderetepýpepeteĩkompromíso opaveʼỹvapeguarã.

19HakoʼágaupévarenoñembohéramoʼãvéimaAbrán Abránañoite,hanerembirekonoñembohéramoʼãvéima Sarai.

20Cheporovasátamokõivévape,haambohetavétapene ñemoñarependerireoikohaguapendeheguipeteĩtetã tuicháva,haumirréiosẽtapendehegui.

MOAKÃHA18rehegua

1UpéiAbrahánopuʼãhaojapoopambaʼeÑandejáraheʼi vaʼekuechupe,haojagarraumikuimbaʼehogaguahaumi ojejoguavaʼekuépeipirapire,haosirkunsidachupekuéra Ñandejáraheʼihaguéichachupe

2Handaipórinipeteĩhaʼenoñesirkunsidaivaʼekue,ha AbrahánhaitaʼýraIsmaeloñesirkunsidahikuáiipirepire roʼópe;TreceáñoIsmaeloñesirkunsidárõguareiprepucio ro'ópe

3PetercerdíapeAbrahánosẽhógaguihaoguapype okẽmeovyʼahaguakuarahyhakujave,hoʼohasyaja 4HaandejraojehechaukachupeMamrellanura-pe,ha omondombohapyhi'angheloministrvaovisitahaguachupe, haoguapyhínapetendarokẽme,haohupihesahaohecha, hapéinambohapykuimba'eoúvamombyryguive,haopu'ã haodiparaohuguaitĩchupekuéra,haoñesũchupekuéraha ogueruchupekuérahógape

5Upéiheʼichupekuéra:“Koʼágachegustáramopeẽme, pejuhapeʼupeteĩpanpehẽnguehaojopychupekuéra,ha ojerehikuáioikehahaʼeomeʼẽchupekuérayhaojohéi hikuáiipy,haomoĩpeteĩyvyraguýpepetendarokẽme

6UpéiAbrahánodiparaojagarrapeteĩvakaraʼy,ipiroʼyha iporãva,hapyaʼeojukahaomeʼẽhembiguáiEliezérpe omondehagua

7UpémarõAbrahánohoSararendápepeógakárpape,ha heʼichupe:“Pyaʼeembosakoʼitresmétroharinoporã, embojeheʼahaejapotórtarejahoʼihaguapeollaorekóva pesoʼo,hahaʼeojapoupéicha”

8HaAbrahánpyaʼehaogueruhenondépemantequillaha kamby,vakaroʼohaovecharoʼo,haomeʼẽhenondépe

hoʼuhaguapevakaraʼyroʼoojejapopamboyve,hahoʼu hikuái.

9Okaruparirepeteĩvahe'ichupe:“Ajevýtanerendápe aikoveaja,hanerembirekoSaraoguerekótapeteĩ mitãkuimba'e”.

10Uperireumikuimbaʼeohohaoho,umilugár oñemondohaguépechupekuéra

11UpeárapeopaSodomahaGomorratavayguakuéra,ha opaumicincotavaguasu,iñañaitereihaopekaÑandejárare haombopochyhikuáiÑandejárapeumimbaʼe ombojeguarúvareheve,haomombaretehikuáiitujávo ombojeguarúvahañembohoryÑandejárarenondépe,ha iñañahahembiapovaikuératuichaumiárapeÑandejára renondépe

12Haoguerekohikuáiijyvýpepeteĩyvytytuichaitereíva, amombyteáraoguata,haipypeoĩyykuahahetaiterei ka’avoojerévapeyrehe

13HaenteroveSodomahaGomorraguaohoupépecuatro vésealáño,hembireko,imembykuérahaenterove imbaʼekuérandive,haovyʼahikuáiupépeopupuha ojeroky

14Havyʼajaveopavaveopuʼãtahaojagarrátahapicha rembirekokuérare,haoĩ,ivecinokuérarajyvírgen,haovyʼa hikuáihesekuéra,hapeteĩteĩkuimbaʼeohechahembireko haimembykuñámehapichapópehandeʼírinipeteĩñeʼẽ.

15Haojapohikuáipéichapyhareveguivepyharepeve,ha uperireohojeyhikuáihógapepeteĩteĩkuimbaʼehógapeha peteĩteĩkuñahogapýpe;upéichaojapomemehikuáicuatro vésepeáñope

16Aveipeteĩextranhérooúrõguareitavaguasúpeha ogueruumimbaʼerepyhaʼeojoguavaʼekueomombohagua upépe,koʼãsiudaguatavayguakuéraoñembyaty,kuimbaʼe, kuñahamitã,imitãvahaitujáva,haohopekuimbaʼe rendápehaoguerahambaretépeimbaʼerepy,omeʼẽvo michĩmikádakuimbaʼépeopapeveopambaʼeijára oguerúvaupetetãme

17Hapembaʼerepyjáraoñorairõramohendivekuéra, heʼívo:“Mbaʼépapetembiapopejapovaʼekuecherehe, upéicharõoñembojátahesepeteĩteĩ,hakádauno ohechaukátachupepemichĩmiojagarrávahaoñembohory hese,heʼívo:“Cheajagarrapemichĩmínteperemeʼẽva chéve;haohendúvoupévaopavavechuguikuéra,opuʼãta haohótachuguikuérañembyasyhaángarasyreheve, opavaveopuʼãhaohohapykuéri,haomosẽchupe tavaguasúguituichatyapuhasarambireheve

18UpéioĩpeteĩkuimbaʼeElamretãygua,oguapývahína petapére,oguapývaijyvaári,oguerahávapeteĩaoporã diferéntekolór,hapeaoojejokuapeteĩcordónpepevúrro ári

19PekuimbaʼeohasahínakuriSodomakállerekaʼaru oikejave,haopytaupépeopytahaguapyharekue,péro avavendohejáichupeoikehógape.haupejaveoĩSodomapepeteĩkuimbaʼeiñañávahaiñañáva,ikatupyrývaojapo haguaivaíva,hahéraHedad

20Upéiohupihesahaohechapeoviahávapepesiuda kállere,haouhendápehaheʼi:“Moõguipikorejuha moõpareho?”.

21Hapekuimbaʼeheʼichupe:“AhasahínaHebrónguive Elampevecheaimehápe,haahasaajakuarahyoikeha avavendohejáichéveaikehógape,jepearekombujahay,

haaveikapiʼihatembiʼuchevúrropeguarã,handahetái mbaʼeve.

22Hedadhe'ichupe:Opamba'ereipotáva,chereme'ẽta, hakatunerepytamo'ãipyharepukukue.

23Hedadoguerahachupehógape,haoipe'apevúrrope cordónrehevehaogueruhógape,haome'ẽpevúrropeka'a hahi'upyrãpeoviahávaokaruhahoy'uajaHedadrógape, haopytaupépeupepyharépe.

24Ko'ẽmbotávopeoviahávaopu'ãpyhareveosegihaguã oho,Hedadhe'ívochupe:Eha'arõ,embopy'aguapypeteĩ mbujapehaupéitereho,hapekuimba'eojapoupéichaha opytahendive,hamokõivévaokaruhahoy'uoñondiveára pukukue,pekuimba'eopu'ãvoohohaguã.

25Hedadheʼichupe:Koʼágakoʼágaárakoʼaga, iporãvétarepytapyharepukukue,ikatuhaguáicha reñembopyʼaguapy.haoinupãchupehaopytaupépe pyharepukukue,hamokõihaárapeopu'ãpyhareveoho haguã,Hedadopresionachupe,he'ívo:“Embopy'aguapyne korasõpeteĩmbujapehaupéitereho,haopytahaokaru hendiveaveimokõihaárape,haupéipekuimba'eopu'ã osegihaguãijeguata

26Hedadhe'ichupe:Ko'ágãárako'ágã,epytachendive embopy'aguapyhaguãndepy'ahapyhareveepu'ãpyhareve hatereho

27Hapekuimbaʼendopytái,sínoopuʼãhaomoĩvúrro,ha oñapytĩajavúrrope,Hedadrembirekoheʼiiménape:“Ko kuimbaʼeopytaorendivedosdíaokaruhahoyʼuha nomeʼẽiñandévembaʼeve,hakoʼágaohótapiko ñandeheguiomeʼẽʼỹrembaʼeve?”Hedadhe'ichupe: Ekirirĩ

28Hapekuimbaʼeoñapytĩhymbavúrroohohagua,ha ojerureHedad-peomeʼẽhaguachupepecordónhaijao ojokuahaguapevúrroári

29Hedadhe'ichupe:Mba'epikoere?Ha'ehe'ichupe: Ndecheruvichaeme'ẽtachévepekuãhaaoojejapo va'ekueopaichaguasa'yreheve,reñomiva'ekuenendive nderógapeañangarekohaguãhese.

30Hedadhe'ipekuimba'épe:Kóvaha'endesueño ñemyesakã,pecordónrehechava'ekue,he'isenderekove ipukutahapeteĩcordónicha,harehechávopemanto oñembojeguaopaichaguasa'yreheve,he'isereguerekotaha peteĩparraltyreñotỹtahápeyvyramátaopaichaguayva 31Hapeoviahávaombohovái:“Ndahaʼéiupéichache ruvicha,cheapáykuriameʼẽrõguarendévepecordónha aveipeteĩmanóojejapóvadiferéntekolórpe,reipeʼa vaʼekuepevúrroremoĩhaguachéveguarã.Hedad ombohováihahe'i:“Añetehápeamombe'undévemba'épa ndekerayvotyhaha'epeteĩkerayvotyiporãva,hapéicha he'ise

32Koʼágaumikuimbaʼeraʼyomeʼẽchévecuatropláta pehẽngue,haʼévachekárgoainterpretahaguacheképe,ha ndeheguiañoiteajerurembohapyplátapehẽngue.

33PekuimbaʼeipochyHedadheʼívare,haosapukái vaieterei,haoguerahaHédad-pepehuésdeSodomaSérac rendápe

34UpémarõpekuimbaʼeomoĩiñeʼẽpehuésSérac renondépe,haHedadheʼichupe:“Ndahaʼéiupéicha,péro péichaoikohapehuehe'ipeoviahávape:“Kokuimba'e Hedadhe'indéveañetegua,ha'eherakuãguasúguiumi távapeomyesakãporãhaguéreiképe”.

35Hapekuimbaʼeosapukáipehuésheʼívo,haheʼi: “NdahaʼéiupéichacheRuvicha,pórkepedíaameʼẽhague chupepecordónhaaooĩvapevúrroári,ikatuhaguáicha amoĩhógape.hamokõivévaojodiskutipehuésrenondépe, peteĩheʼi:“Péichaoikopembaʼe,hapeótrokatuheʼiótra kósa”

36Hedadhe'ipekuimba'épe:Eme'ẽchévecuatropláta pehẽnguecheamombe'uhaguãcheképe.Ndajapomo’ãi mba’eveichaguaasignación;haemeʼẽchéveumicuatro tembiʼureʼuvaʼekuecherógaperepykue

37Pekuimba'ehe'iHedad-pe:Añetehápeahepyme'ẽta ndéveumimba'eha'úvanderógape,eme'ẽchévemantepe cordónhaaoreñomiva'ekuenderógape.

38Hedadhe'ipehuésrenondépehahe'ipekuimba'épe: Ndaha'éipikondévemba'épahe'isendesueño?pecordón he’isendeáraipukutahapeteĩcordónicha,hapemanto, reguerekotahapeteĩparraltyreñotỹtahápeopaichagua yvyramátahi’áva

39Pévahaʼepeinterpretaciónhekopetendesueñorehegua, koʼágaemeʼẽchéveumicuatroplátapehẽngueajeruréva indemnizaciónramo,ndajapomoʼãiguindévembaʼeve

40HapekuimbaʼeosapukáiHedadheʼívarehamokõivéva oñorairõpehuésrenondépe,hapehuésomanda hembiguáikuérape,hahaʼekuéraomosẽpyaʼechupekuéra hógagui.

41Upéiohohikuáioñorairõvopehuésgui,Sodomagua ohendúvochupekuéra,haoñembyatyijerérehaosapukái hikuáipeextranhérorehe,hapyaʼevoiomosẽchupepe siudágui

42Hapekuimbaʼeosegioviahaijyvaáriángapyʼaite guive,oñembyasyhahasẽ.

43Haohoajahasẽpeojehuvaʼekuérechupepesiudade Sodomaivaívape

MOAKÃHA19rehegua

1UmisiudadeSodomaorekocuatrohués,cuatrosiuda peve,hakoʼãvahéra:SéracoĩvaSiudadeSodomape, SharcadoĩvaGomorrape,ZabnacoĩvaAdmápehaMenón oĩvaZeboyimpe.

2UpéiEliezerAbrahánrembiguáiombohérachupekuéra ótrohéra,hahaʼeokonvertiSéracpeSákrape,Sharkadpe Sakrurape,ZebnácpeKezobímpehaMenónpeMatslodínpe.

3HaumicuatrohuésoipotarupiSodomahaGomorragua omopuʼãtupaumitávakállere,hapeteĩkuimbaʼe oguahẽramokoʼãlugárpe,ojagarrachupehaogueraha chupepeteĩitupaópe,hambaretépeomoĩchupe

4Haoñenoaja,mbohapykuimbaʼeoñemboʼyiñakãmeha mbohapyipygotyo,haomedichupepetupapukukue,ha pekuimbaʼemichĩvéramopetupaguikoʼãseiskuimbaʼe oipysótachupekádapúntape,haosapukáijavechupekuéra nombohováirichupe.

5Haipukuvéramopetupaguiombojoajútahikuáimokõive ijykepetupakádapúntape,pekuimbaʼeoguahẽmeve ñemanorokẽme

6Haosapukáimemeramochupekuéra,haʼekuéra ombohováivaʼerãchupe:“Péichaojejapótapeteĩkuimbaʼe oútavareñaneretãme”

7Umikuimbaʼeohendúvoopakoʼãmbaʼeojapóvaumi hénteoikóvaSodomasiudápe,ndohomoʼãiupépe.

8Hapeteĩkuimbaʼemboriahuoguahẽvoijyvýpeomeʼẽta chupeplátahaóro,haojapopeteĩproklamasióntavaguasu tuichakuejaveveanihaguaoñemeʼẽchupepeteĩmbujape pehẽnguehoʼuhagua,hapeextranhéroopytaramoupépe algúndía,haomanóramoñembyahýigui,ndaikatúigui ohupytypeteĩmbujape,upéicharõomanóvoopavave tavayguakuéraoútahaoguerahaiplatahaióro omeʼẽvaʼekuechupe.

9Haumiikatúvaohechakuaapeplátatérãóro omeʼẽvaʼekuechupeojagarrajey,haomanóvooipeʼaavei chuguiijao,haoñorairõtahikuáihesekuéra,hape ipuʼakávahapichaáriojagarrachupekuéra

10Uperireoguerahasechupehaoñotỹchupeunoskuánto kaʼavoguýpeumidesiértope;upéichaojapohikuáiopaára oimeraẽoúvapehendápehaomanóvahetãme

11HaohasávopetiémpoSaraomondoEliezérpe Sodómape,ohechahaguaLótpehaoporanduhagua mbaʼéichapaoĩporã

12UpéiEliezerohoSodómape,haojotopapeteĩkuimbaʼe Sodomaguandiveoñorairõvapeteĩextranhérondive,hape kuimbaʼeSodomaguaoipeʼapaiteijaopemboriahúguiha oho.

13KokaraimboriahuosapukáiEliezer-pehaojerurechupe mba'eporãojapohaguérehesepekuimba'eSodomagua

14Hahe'ichupe:Mba'érepikorejapopéichape kuimba'emboriahuoúvaneretãme?

15Pekuimba'eSodomaguahe'iEliezer-pe:“¿Kóvapiko nderyvy,térãpaSodomaguanemoĩjuezramokoárape reñe'ẽhaguérekokuimba'ére?”

16UpéiEliezeroñorairõpekuimbaʼeSodomaguandivepe kuimbaʼemboriahúre,haEliezeroñembojávooguenohẽ haguapekuimbaʼemboriahúpeijaopekuimbaʼe Sodomaguágui,pyaʼevoioinupãEliézerisyváre

17PetuguyosyryhetaitereiEliezerisyvágui,hape kuimba'eohechávopetuguyojagarraEliezer-pe,he'ívo: “Eme'ẽchévecherepykueaipe'ahaguérendeheguiko tuguyvaioĩvandeakãme,péichaojepokuaahaléiore retãme”

18UpémarõEliezerhe'ichupe:Ndeningochekutuha rejerurechéveahepyme'ẽhaguãndévenemba'erepy.ha EliezernohendúipekuimbaʼeSodomaguañeʼẽ 19UpéipekuimbaʼeojagarraEliézerpehaoguerahachupe SácrahuésdeSodomarendápe,ohusgahaguachupe.

20Hapekuimbaʼeoñeʼẽpehuéspe,haheʼi:“Ajerure ndévecheruvicha,péichaojapokokuimbaʼe,ainupãgui chupepeteĩitaosyryvaʼekueisyváguipetuguy,hahaʼe nomeʼẽséichévechembaʼerepy

21Pehuéshe'iEliezer-pe:“Kokuimba'ehe'indéve añetegua,eme'ẽchupehepykue,péichaojepokuaaore retãmehaEliezerohendupehueñe'ẽ,haohupipeteĩitaha oinupãpehue-pe,hapeitaoinupãisyváre,hapetuguy osyryhetaitereipehueakãgui,haEliezerhe'i:“Péicha ojepokuaaramonderetãmeeme'ẽkokuimba'épepe ame'ẽva'erãmo'ãchupe,pévaha'éguinderedesidi,nde redesidi

22UpéiEliezerohejapekuimbaʼeSodomaguapehuéspe, haoho.

23ElamrréioñorairõrireSodomarréindive,Elamrréi ojagarrapaiteSodomambaʼe,haoguerahaLotpe prisionéroramo,haojeʼévoAbrahánpeohooñorairõElam

rréindive,haorrekuperajeychuguikuéraLotmbaʼeha aveiSodomambaʼe.

24UpejaveLotrembirekoimembychupepeteĩtajýra,ha ombohérachupePalti,hahe'i:“Ñandejáraoipe'ahaguére chupehahogayguakompletoitépeElamrréipoguýgui.ha LotrajyPáltitokakuaa,hapeteĩkuimba'eSodomapegua omendachupehembirekorã

25Hapeteĩkuimbaʼemboriahuoikepesiudápeoheka haguaoñemantenehagua,haopytaunoskuántodíape siudápe,haenteroveSodomatavayguakuéraojapopeteĩ proklamasiónijepokuaakuérareanihaguaomeʼẽko kuimbaʼépenipeteĩmbujapehoʼuhagua,oitypeve omanóvayvýpe,haojapohikuáiupéicha.

26HaPaltith,Lotrajyohechakokuimbaeoñenohatapére iñembyahýigui,haavavenomeʼẽséichupembaʼeve omantenehaguachupe,hahaʼeomanopotaitéma.

27Hahiʼángahenyhẽporiahuverekóguipekuimbaʼére,ha omongaruchupekañyhámembujapehetaárapukukue,ha kokuimbaʼeángaoikovejey.

28Osẽvoogueruyomoĩpembujapeyryrúpe,ha oguahẽvopekuimbaʼemboriahuoĩháme,oipeʼapembuja pembaʼyrúguihaomeʼẽchupehoʼuhagua;upéichaojapo hetaára

29HaenteroveSodomahaGomorraguaoñeporandu mbaʼéichapakokuimbaʼeikatuogueropuʼakañembyahýi hetaárapukukue

30Haʼekuéraheʼiojupe:“Kóvaikatuokaruhahoyʼúnte, pórkeavavendaikatumoʼãiogueropuʼakañembyahýiheta árapukukuetérãoikovekokuimbaʼeicha,hovajepe okambiaʼỹrehambohapykuimbaʼeokañypeteĩlugár oĩhámepekuimbaʼemboriahu,oikuaahaguamávapa oguerúvachupembujahoʼuhagua

31HaPáltith,Lotrajyosẽupeárapeoguenohẽhaguay,ha haʼeomoingembujapeimbaʼyrúpe,haohoonohẽype karaimboriahurendaguépe,haoguenohẽpembujapepe mbaʼyrúguihaomeʼẽpekuimbaʼemboriahúpehahaʼe hoʼu.

32Haumimbohapykuimbaʼeohechambaʼépaojapo Paltithpekuimbaʼemboriahúre,haheʼichupe:“Ndeningo peipytyvõvaʼekuechupe,haupévarenoñembyahýiri,ni nokambiáihanomanóiumiótroicha”

33Haumimbohapykuimbaʼeosẽpelugároñeñomi haguégui,haojagarrahikuáiPálithhapembujapeoĩvape kuimbaʼemboriahupópe

34HaojagarrahikuáiPaltith-pehaoguerahachupe huekuérarenondépe,haheʼichupekuéra:“Péichaojapo,ha haʼeningoomeʼẽvaʼekuepekuimbaʼemboriahúpe mbujape,upévarehaʼenomanóikoʼãtiémpopukukue; koʼágaupévareemombeʼuorévepekastígoodevévako kuñámeomboykehaguéreoreléi

35UmihénteSodomahaGomorraguaoñembyatyha omyendytatapesiudakállere,haojagarrapekuñámeha omombotatápehaojehapychuguitanimbu

36HapesiudadeAdmápeoĩpeteĩkuñahaʼekuéraojapo vaʼekueupéicha

37PeteĩoviahávaoúguitávaAdmá-peopytahaguaupépe pyharepukukue,ohosehógapepyhareve,haoguapype kuñataĩtúvarógarokẽrovái,opytahaguaupépe,kuarahy oikehaguéichaoguahẽrireupelugárpehapekuñataĩ ohechachupeoguapyhaógarokẽykére.

38Upéiojerurechupeyhoy'uhaguãhaha'ehe'ichupe: ¿Mávapikonde?hahe'ichupe:Koárapeahahínakuri tapére,haaĝuahẽko'ápekuarahyoikejave,upévareapyta ko'ápepyharepukukue,hapyhareveapu'ãtapyhareveha asegítacherape.

39Pekuñataĩoikeógapehaoguerupekuimbaʼépepanha yhoʼuhahoyʼuhagua

40HakombaʼeojekuaaAdmátavayguakuérape,ha oñembyatyhikuáihaoguerupekuñataĩhue-kuéra renondépe,ohusgahaguachupekombaʼére

41Hapehuésheʼi:“Ohasátapehuísioomanóvakokuñáre, haʼeoviolahaguéreñaneléi,haupévareupévahaʼepe desisiónoñeʼẽvahese”.

42Haumisiudaguaoñembyatyhaoguenohẽpekuñataĩme, haoñohẽchupeeírapeiñakãguiveipypeve,pehuésheʼi haguéicha,haomoĩchupepeteĩryguasurupiʼarenondépe oĩvaupérõikolmenape,haumiryguasuovevehiʼáriha oisuʼuchupehetepukukue

43Hapekuñataĩosapukáiumiryguasurupiʼa,péroavave ndohechakuaáichupenindoiporiahuverekóichupe,ha osapukáiojupiyvágape

44HaandejraipochykombaehaopaSodomatavaguasu rembiaporehe,oguerekóguihikuáihetatembiʼu,ha oguerekóguipyʼaguapyijapytepekuéra,hakoʼágapeve ndoipytyvõmoʼãiumiimboriahúvahaoikotevẽvape,ha umiárapetuichahembiapovaihaiñangaipakuératuicha Ñandejárarenondépe

45HaJehováomondomokõiánhelouvaʼekueAbrahán rógape,ohundihaguaSodomahaumisiudaoĩvaupépe

46UpémarõumiánhelopuʼãAbrahánrógarokẽgui,okaru hahoyʼurire,haoguahẽSodómapekaʼaru,Lotoguapy hínakuriSodomarokẽme,haohechávochupekuéraopuʼã ohuguahẽhaguachupekuéra,haoñesũyvýpe

47Haopresionatuichachupekuérahaogueruhógape,ha omeʼẽchupekuératembiʼuhoʼúva,haopytahikuáipyhare pukukuehógape

48UmiánhelheʼiLótpe:“Epuʼãhaesẽkolugárgui,ndeha enterovenembaʼéva,anihaguareñehundikosiuda rembiapovaikuére,Ñandejáraohundítaguikolugár”

49HaumiánhelojagarraLotpohahembirekopo,ha itaʼyrakuérapo,haopaimbaʼéva,haoguenohẽchupeha omoĩchupeumitávaokaháre

50Ha'ekuérahe'iLot-pe:“Ekañynderekoverehehápe,ha ha'eokañyhaopamba'eimba'éva”

51UpéiÑandejáraokyyvágaguiazufrehatataSodomaha Gomorraárihaopakoʼãsiudaári.

52Haoitykoʼãtavaguasu,opapeñuhaopaumioikóva umitávape,haumiokakuaávayvýpe;LotrembirekoAdo omañahapykuévoohechahaguãmba'éichapaoñehundi umitáva,oiporiahuverekóguiitajýraopytávaSodoma-pe, ndohóiguihendive

53Haomañávohapykuérioikochuguipeteĩjukyryru,ha oĩgueteriupetendápekoʼagaitepeve

54Haumitórooñemboʼývaupelugárpeárahaáraoisuʼu pejukyipyrembeʼypeve,hapyhareveosẽjeýta,haoisuʼu jeyhikuáikoʼagaitepeve

55UpéiLothamokõiitajýraopytávahendiveokañyha okañyAdulamitakuápe,haopytahikuáiupépesapy'ami

56UpéiAbrahánopuʼãpyharevevoiohechahagua mbaʼépaojehuumisiudadeSodomarehe.haomañaha ohechaumitávatatatĩojupívapeteĩhornotatatĩcha

57HaLothamokõiimembykuñaopytapeitakuápe,ha omboyʼuhikuáiitúvapevíno,haoñenohendive,heʼígui ndaiporihaavavekoyvyapeáriikatúvaomopuʼã chuguikuérasemilla,oimoʼãguihikuáikoyvytuichakue oñehundimaha.

58Mokõivévaoñenoitúvandive,hyeguasuhaimemby mitãkuimba'e,hapeta'ýraypykueombohéraita'ýraMoab, hahe'i:“Chetúvaguicheimemby.ha'emoabitakuéraru ko'ãgapeve

59HapeimitãvévaohenóiaveiitaʼýrapeBenami;haʼe hínaammónraʼykuérarukoʼagaitepeve

60HauperireLothamokõiimembykuñaohomombyry upégui,haoikoJordánrembeʼýpemokõiitajýraha itaʼyrakuérandive,haLotraʼykuéraokakuaa,haoho hikuáihembirekoCanaánretãgui,haimembyhikuáiitaʼýra hahiʼýrahahetahetave.

MOAKÃHA20rehegua

1UpejaveAbrahánohoMamréñúgui,haohofilistéo retãme,haoikoGerar-peha'eveinticincoaryAbrahán oikohaguépeCanaánretãme,hacienaryAbrahánoikove haguépe,oguahẽGerar-pe,filistéoretãme

2Oikévohikuáiupetetãmehe'ihembirekoSara-pe:“Ere ndeha'ehachereindy,oimeraẽoporandúvapendéve,ikatu haguãjajehekýimba'evaíguiumioikóvaupetetãme”

3Abrahánoikóvofilistéoretãme,umifilistéoruvicha guasuAbimelecrembiguáiohechaSaraiporãitereiha,ha oporanduhikuáiAbrahánpehese,hahaʼeheʼi:“Haʼehína cheermána”

4AbimelecrembiguáikuéraohoAbimelecrendápehahe'i: “Peteĩkuimba'eCanaánguaouoikohaguãupetetãme,ha orekopeteĩiñermánaiporãitereíva”

5Abimélecohenduhembiguáikuéraomomba'eguasúva chupeSara,haAbimelecomondoimburuvichakuérapeha oguerahaSararréirendápe

6UpémarõSaraoguahẽAbimelecrógape,haperréi ohechaSaraiporãitereiha,haombovyʼaitereichupe

7Upéioñembojahendápehahe'ichupe:Mba'epiko ndéveguarãupekuimba'erejuvaekuehendiveoreretãme? haSaraombohováihaheʼiHaʼehachejoykeʼy,haroju Canaánretãguiroikohaguaikatuháperojuhupeteĩlugár 8HaAbimelecheʼiSarape:“Péinaápecheretãoĩne renondépe,emoĩnerykeʼýpeoimeraẽpártekotetãme ndegustávape,haoredeberhaʼétaromopuʼãharomopuʼã chupeopatavayguakuéraupetetãmeguaárihaʼeguivene rykeʼy

9AbimélecohenoikaAbrahánpe,haAbrahánoguahẽ Abimelecrendápe

10Abimeleche'iAbrahánpe:Ame'ẽmandéve reñemomba'eguasuhaguãreipotaháichanereindySara rehe.

11UpéiAbrahánosẽperréigui,haperréirregálooho hapykuéri

12Kaʼaruete,kuimbaʼekuéraoñenomboyveopytuʼuhagua, perréioguapyhínaitrónope,haokepypukuhiʼári,ha oñenopetrónopehaokekoʼẽmbapeve.

13HaoñanduiképepeteĩÑandejáraremimbououha hendápepeteĩkysepukuoipe'ávaipópe,hapeánhel oñembo'yAbimelecárihaojukasechupekysepukureheve, haperréiokyhyjetereiiképehahe'ipeánhelpe:Mba'e

pikoajapovaindereherejuhaguérechejukandekysepuku reheve?

14UpéipeánhelombohováiAbimelecpe:“Péinaremano pekuñaregueruvaʼekuekuehepyharépenderógape,pórke haʼehínapeteĩkuñaomendáva,Abrahánrembirekoou vaʼekuenderógapekoʼágaupévareejevyupekuimbaʼépe hembireko,haʼéguihembireko;hanerembojevýiramo chupe,eikuaakatueteremanótaha,ndehaopanemba'éva.

15Haupepyharépeoikopeteĩsapukáituichávafilistéokuéraretãme,haumioikóvaupetetãmeohechapeteĩ kuimbaʼeraʼangaoñemboʼývapeteĩkysepukuojepeʼáva ipópe,haoinupãkysepukumeumioikóvapeupetetãme, heẽhaʼeosegioinupãchupekuéra.

16UpepyharépeÑandejáraánheloinupãfilisteokuéraretã tuichakue,haupepyharépehaambuepyhareveoikopeteĩ sarambiguasu.

17Opavaveimembyryepy,haopahi'ári,haJehovápo oñemoĩhesekuéraSara,Abrahánrembireko,Abimelec ojagarrava'ekuekáusare.

18KoʼẽmbotávoAbimelecopuʼãkyhyjehaokyhyjeterei haokyhyjeterei,haohenóihembiguáikuérape,ha omombeʼuchupekuéraiképe,haumihénteokyhyjeterei.

19Peteĩkuimbaʼeoñemboʼývaperréisiervokuéraapytépe heʼiperréipe:“Ohrréiogovernáva,emoĩjeykokuñáme iménape,pórkehaʼeiména,pórkekokuimbaʼeoujave EgiptorréiEgiptopeupéicha

20Ha'ehe'ihembirekorehe:Ha'echereindy,péicha ojapóguioúvooikopetetãha'eextranjero-pe.

21FaraónomondohembirekorãkokuñámehaÑandejára ogueruheseumimbaʼevaiivaietereívaomeʼẽjeypevepe kuñámeiménarendápe.

22Koʼágaupévare,orréimburuvichaguasu,eikuaa mbaʼépaoikokuehepyharépeupetetãtuichakuejaveve, oĩguipeteĩñemondýituichaitereívahatuichambaʼehasy hañembyasy,haroikuaahaʼehapekuñareguerahavaʼekue káusare

23Koʼága,upévare,pemoĩjeykokuñámeiménape,ani haguaojehuñandereheojehuhaguéichaFaraónrréide Egiptohaipoguýpe,haanihaguañamano;haAbimelec pya’eohenóihaohenóiSara,haha’eouhenondépe,ha ha’eohenóiAbrahánpe,haha’eouhenondépe

24UpémarõAbimelecheʼichupekuéra:“¿Mbaʼepikopeẽ pejapovaʼekuepejepeẽhaʼehaermánohacheermána,ha chearekokokuñámehembirekorã?”

25UpémarõAbrahánheʼi:“Aimoʼãguiamanotahache rembirekokáusare.Abimelecoguerahaovechahavaka,ha tembiguáihatembiguáikuña,hamilplátapehẽngue,ha ome'ẽAbrahánpe,haome'ẽjeyhendápeSara.

26UpéiAbimeleche'iAbrahánpe:Péinakoyvy tuichakueoĩnerenondépe,eikoupépereipotávape

27UpéiAbrahánhaSara,hembireko,osẽrréirenondégui ñemombaʼeharrespetoreheve,haoikohikuáipetetãme, Gerarpe

28Haenteroveoikóvaumifilistéoretãmehaumirréi siervokuérahasygueteri,pembaʼasyvaiojapovaʼekuére chupekuérapeánhelpepyharepukukueSarakáusare

29UpéiAbimelecohenóiAbrahánpehaheʼi:“Eñemboʼe koʼáganerembiguáikuérareJehovándeJárape,haʼeoipeʼa haguañandeapytéguikoñemano

30UpéiAbrahánoñemboʼeAbimelechaumioĩva ipoguýpe,haÑandejáraohenduAbrahánñemboʼe,ha omongueraAbimelechaenteroveipoguýpe

MOAKÃHA21rehegua

1UpejaveopakuévopeteĩáñohacuatroméseAbrahán oikohagueFilistearetãme,Gerarpe,ÑandejáraovisitaSara, haÑandejáraimanduʼahese,hahaʼehyeguasuhaimemby peteĩmitãkuimbaʼeAbrahánpe

2UpéiAbrahánombohéraIsaacpeitaʼýraSaraimemby vaʼekuépe

3UpéiAbrahánosirkunsidaitaʼýraIsaacpeorekórõguare ochodía,ÑandejáraheʼihaguéichaAbrahánpeojapohagua iñemoñarekuérareHaAbrahánoguerekocienaryhaSara oguerekonoventaáño,Isaaconaseramoguarechuguikuéra. 4Upéipemitãokakuaahaojedestete,haAbrahánojapo peteĩkaruguasuIsaacojedestetehaguépe

5UpérõSem,Éberhaentéroumihénteguasuoĩvaupe tetãme,haAbimelecrréidefilistéo,hembiguáikuéra,ha Fícol,ijehérsitoruvicha,ouokaruhahoyʼuhaovyʼape fiéstaAbrahánojapovaʼekuépeitaʼýraIsaacoikytĩ haguépe

6AveiTará,Abrahántúva,haiñermánoNahor,ou Harángui,haʼekuérahaenteroveimbaʼekuéra,ovyʼaiterei ohendúvoSaraonasehaguepeteĩmitãkuimbaʼe

7OguahẽhikuáiAbrahánrendápe,haokaruhahoyʼu hikuáipekaruguasuAbrahánojapovaʼekuépeIsaacoikytĩ haguépe

8TaréhaNahorovyʼaAbrahánndive,haopytahendive hetaárafilisteokuéraretãme.

9UpetiémpopeomanoSerug,Reúraʼy,peteĩáñoonase rireIsaacAbrahánraʼy

10Serugoikoveajadoscientostreintaynueveáñoha omano

11HaIsmael,Abrahamra'y,okakuaapámaumiárape;ha'e oguerekocatorcearySaraimembyramoguareIsaac Abrahánpe

12ÑandejáraoĩIsmaelAbrahánraʼyndive,hahaʼe okakuaa,haoaprendeoipurupearcohaoikochuguipeteĩ arquero

13Isaacorekórõguare5áñooguapyhínaIsmaelndivepe tendarokẽme.

14IsmaeloguahẽIsaacrendápehaoguapyhovái,ha ojagarrapeárkohaoguenohẽhaomoĩipypepeflécha,ha ojukaseIsaácpe.

15UpérõSaraohechamba'épaojaposeIsmaelita'ýraIsaac rehe,haombyasyetereichupeita'ýrarehe,haomondo Abrahánpehahe'ichupe:“Emosẽkotembiguáiha ita'ýrape,ita'ýrandaha'emo'ãiguiherederochera'yndive, péichaojaposehesekoárape”

16UpéiAbrahánohenduSarañeʼẽ,haopuʼãpyhareve pyte,haogueraha12panhapeteĩyryruomeʼẽvaAgar-pe, haomondochupeitaʼýrandive,haAgarohoitaʼýrandive desiértope,haoikohikuáidesiértopeParanpeumi oikóvandipedesiértope,haIsmaelhaʼepeteĩarquero,ha haʼeoikoupépedesiertoareguivéma.

17UperirehaʼehaisyohoEgíptopehaoikoupépe,ha AgaromendaitaʼýrapeguarãEgíptogui,hahéravaMeriba

18Ismaelrembirekohyeguasuhaimembyirundyta'ýraha mokõitajýra,haIsmaelhaisyhahembirekoha imembykuérauperireohohaohojeydesiértope

19Haojapohikuáitendapetaveʼỹme,oikohápehikuái,ha osegihikuáioviahahaupéiopytuʼumeshaáño.

20UpéiTupãomeʼẽIsmaélpeovecha,vakahaógakárpa itúvaAbrahánkáusare,hapekuimbaʼehetahetavevaka 21Ismaeloikodesiértopehaumiógakárpape,heta tiémporeoviahahaopytuʼu,handohecháiitúvarova

22Uperire,AbrahánheʼihembirekoSárape:“Aháta ahechacheraʼyIsmaélpe,pórkeahechasechupe,are guivémandahecháichupe”

23UpéiAbrahánojupipeteĩikamélloáripedesiértope ohekahaguaitaʼýraIsmaélpe,ohendúguioikohapeteĩóga kárpapepedesiértopeentéroimbaʼekuérandive

24UpéiAbrahánohodesiértope,haoguahẽIsmaelrógape asajerupi,haoporanduIsmaelrembirekópe,haojuhu Ismaelrembirekooguapyhapetendáreimembykuérandive, haIsmaeliménahaisynoĩrihendivekuéra.

25UpémarõAbrahánoporanduIsmaelrembirekópe: MoõpaohoIsmael?hahe'i:“Ohómañúmeojahéihaguã, haAbrahánojupigueterikamélloári,ndoguejymo'ãigui yvýpeohurahaguéichahembirekoSara-pe ndoguejymo'ãihakaméllogui”

26UpémarõAbrahánheʼiIsmaelrembirekópe:“Cherajy, emeʼẽchévemichĩmiyikatuhaguáichaamboyʼu, chekaneʼõmahaguéreahahaguére”

27IsmaelrembirekoombohováiAbrahánpe: “Ndoroguerekóiynimbujape,haosegioguapypetendáre handohechakuaáiAbrahánpe,hanoporandúichupe mávapahaʼe”.

28Haʼekatuoinupãhínaimembykuérapepeógakárpape, haomaldesichupekuéra,haaveiomaldesiiménaIsmaélpe haojahéichupe,haAbrahánohenduIsmaelrembireko heʼívaitaʼyrakuérape,hahaʼeipochyetereihandogustái

29UpéiAbrahánohenóipekuñámeosẽhaguahendápepe témplogui,hapekuñaoñemboʼyAbrahánrovái,pórke Abrahánojupigueteripekamélloári

30UpémarõAbrahánheʼiIsmaelrembirekópe:“Neména Ismaeloujeývohógapeerechupekoʼãmbaʼe.

31Peteĩkuimbaʼeitujaitereívafilisteokuéraretãyguaou koʼápenderekávo,hapéichaijehechahaifigura; Naporandúichupemávapaha'e,haohechávonereimeiha ko'ápeoñe'ẽchévehahe'i:Ismaelneménaoujeývoere chupepéichahe'ikokuimba'e:Rejuvovenderógape emboykekoclavopetendaremoĩva'ekueko'ápe,haemoĩ ambueclavohendaguépe

32UpéiAbrahánomombeʼupaitepekuñáme,hahaʼeojere haohohógapekamélloári

33UperireIsmaeloupeperseguihaisyndive,haohojey petendáre,hahembirekohe'ichupeko'ãñe'ẽ

34Peteĩkaraiitujaitereívafilisteokuéraretãyguaounde rekávo,hapéichaojehechahaijyvyra;Naporandúichupe mávapaha'e,haohechávonereimeihanderógapehe'i chéve:Neménaouvovehógapeerechupe,péichahe'ipe karaituja:Emomombyrypetendaremoĩva'ekueko'ápe clavohaemoĩambueclavohendaguépe.

35Ismaelohenduhembirekoheʼíva,haoikuaaitúvahaʼeha, hahembirekonomombaʼéihachupe

36Ismaelontendeitúvaheʼivaʼekuehembirekópe,ha Ismaelohenduitúvañeʼẽ,haIsmaelomosẽupekuñámeha haʼeoho

37UperireIsmaelohoCanaánretãme,haomendaótro hembirekohaoguerahachupehogapýpepelugárhaʼeoiko haguépeupérõ

38OpariretresáñoAbrahánheʼi:“Ahajeýtaahechache raʼyIsmaélpe,areguivémandahecháiguichupe”.

39Upéiojupiikamélloárihaohopedesiértope,haoguahẽ Ismaelrógapeasajerupi

40UpéioporanduIsmael-pe,hahembirekoosẽpetendágui hahe'i:Ha'enoĩriko'ápecheruvicha,ha'eohógui ojahogañúpehaomongarukaméllope,hapekuñahe'i Abrahánpe:Eikecheruvichapetendárehae'upeteĩ mbujape,neángaikane'õtaguirehohaguére

41UpémarõAbrahánheʼichupe:“Ndapytuʼumoʼãiningo pyaʼeasegiahahagua,péroemeʼẽchévemichĩmiyhoyʼu hagua,pórkecheyʼuhéihapekuñapya’ehaoñanipe tendahaoguenohẽyhambujapeAbrahánpe,omoĩva henondépehaha’eojerurechupeho’uhaĝua,haha’eokaru hahoy’uhaikorasõoñekonsolahaha’eohovasaita’ýra Ismael-pe.

42UpéiokarupahaohovasaÑandejárape,haheʼiIsmael rembirekópe:“Ismaelouvovehógapeerechupekoʼã mbaʼe.

43Peteĩkaraiitujámavafilistéoretãyguaoukoʼápeha ojerurendéve,handenereiméikoʼápehaaguenohẽchupe mbujapehayhahaʼeokaruhahoyʼuhaikorasõ oñekonsola

44Hahaehe'ichéveko'ãñe'ẽ:Ismaelneménaouvove hógape,erechupe:“Iporãitereipetendandereguerekóva clavo,aniremomombyrypetendagui”

45Abrahánomandapapekuñáme,haohokavajuári hógapefilistéoretãme.haIsmaeloguahẽvohogapýpe hembirekoosẽohuguaitĩchupevyʼahaikorasõvyʼápe

46Hahe'ichupe:Peteĩkaraitujaouko'ápefilistéo retãguihapéichaojehecha,haojerurendévehande nereiméiko'ápe,upévareaguenohẽmbujahay,haha'e okaruhahoy'uhaipy'aiteguive

47Hahe'ichéveko'ãmba'e:“Ismaelneménaouvove hógapeerechupe:“Iporãitereipeklvondereguerekóva, aniremomombyrypetendagui”

48Ismaeloikuaaitúva,hahembirekoomombaʼehachupe, haÑandejáraohovasaIsmaélpe

MOAKÃHA22rehegua

1UpémarõIsmaelopuʼãhaoguerahahembireko, itaʼyrakuérape,hymbakuérahaopambaʼeimbaʼéva,ha ohoupéguihaohoitúvarendápefilisteokuéraretãme

2UpéiAbrahánomombeʼuitaʼýraIsmaélpembaʼéichapa oikovaʼekueIsmaelhembirekoypykuéndi.

3IsmaelhaitaʼyrakuéraoikohetaáraAbrahánndiveupe tetãme,haAbrahánoikohetatiémpofilisteokuéraretãme

4Upeárahetavémahaoguahẽveintiséisáño,haupéi Abrahánhembiguáihaopaimbaʼévandiveohoumifilistéo retãguihaohomombyry,haoguahẽhikuáiHebrónpe,ha opytaupépe,Abrahánrembiguáikuéraojoʼoykua,ha Abrahánhaenteroveimbaʼévaoikopeyrembeʼýpe,ha umifilistéorréiAbimelecrembiguáiohendupemarandu

he'ívaAbrahánrembiguáikuéraojo'ohagueykuay rembe'ýpe.

5HaouhikuáihaoñorairõAbrahánrembiguáikuérandive, haomondachuguikuérapeykuaguasuojoʼovaʼekue hikuái.

6UpérõFilistearuvichaguasuAbimelecohendukomba'e, haha'eFícol,ijehérsitoruvichahaveinteñorãirõhárandive, ohoAbrahánrendápe,haAbimelecoñe'ẽAbrahánpe hembiguáikuérarehe,haAbimelecomongavajuAbimelecpepeykuahembiguáikuéraomondava'ekuére

7Abiméleche'iAbrahánpe:Ñandejáraoikoveajako yvytuichakue,ko'ágãpevenahendúimba'épaojapoche rembiguáikuéranerembiguáikuérare.

8UpéiAbrahánojagarra7ovecharaʼyhaomeʼẽ Abimelecpehaheʼi:“Eipeʼachepóguikoʼãmbaʼeikatu haguáichaohechaukachéveajoʼohaguekoykua”.

9HaAbimelecojagarraumisieteovecharaʼyAbrahán omeʼẽvaʼekuechupe,omeʼẽguiaveichupehetavakaha vaka,haAbimelecohuraAbrahánpepeykuarehe,upévare ombohéraupeykuaBeerseba,upépemokõivévaohura haguérehese

10MokõivévaojapopeteĩkompromísoBeersébape,ha AbimelecopuʼãFicol,ijehérsitoruvichahaentéro ikuimbaʼekuérandive,haohojeyhikuáifilistéoretãme,ha AbrahánhaenteroveimbaʼekuéraoikoBeersébapehahaʼe oĩhetatiémpoupetetãme

11UpéiAbrahánoñotỹpeteĩkaʼavoguasuBeersébape,ha ojapoirundyokẽomañávairundyveyvygotyo,haoñotỹ ipypepeteĩparralty,upéicharupipeteĩoviahávaoúramo Abrahánrendápeoikeoimeraẽokẽoĩvahape,haopyta upépehaokaruhahoyʼuhaokaruhaupéioho.

12Abrahánróganingosiémpreojeavrivaʼekueumi yvypóraraʼyohasávahaohasajeývape,haárahaáraou okaruhahoyʼuhaguaAbrahánrógape.

13Haoimeraẽkuimbaʼeiñembyahýivahaouvaʼekue Abrahánrógape,Abrahánomeʼẽtachupembujapehoʼuha hoyʼuhaokyhyjehagua,haoimeraẽoúvapeijaoʼỹre hógapeomondeaooiporavoháicha,haomeʼẽchupepláta haórohaoikuaaukátachupeÑandejáraomoheñóivaʼekue chupekoyvyapeári;péichaojapoAbrahánhekove pukukueaja

14UpéiAbrahánhaitaʼyrakuérahaenteroveimbaʼekuéra oikoBeersébape,haomopuʼãhogapaHebrónpeve.

15AbrahánermánoNahorhaitúvahaenterove imbaʼekuéraoikoHaránpe,pórkehaʼekuérandoúiAbrahán ndiveCanaánpe.

16NahorimembyimembyMilca,HaránrajyhaSara, Abrahánrembirekoreindy.

17Uz,Buz,Kemuel,Kesed,Chazo,Pildas,Tidlafha Betuel,ha'e8ta'ýra,ko'ãvaMilcara'yimembyNahor, Abrahánryvy

18NahoroguerekopeteĩhembirekohahéraReumá,ha imembyaveiNahor,Zebac,Gacas,TacashaMaacápe,ha'e cuatromitãkuimba'e

19HaNahorraʼykuéraonasevaʼekuehaʼevaʼekue12 taʼýra,ndahaʼéiramoimembykuñakuéra,haaveioreko hikuáimitãHaránpe.

20Nahorra'yypykueUzra'yAbi,Queref,Gadín,Melus haiñermánaDébora

21Buzra'ykuérahínaBeracel,Naamat,SevahaMadónú.

22Kemuelra'ykuérahínaAramhaRecob

23Kesedra'ykuérahínaAnaléc,Mesai,BenónhaYifí Cazora'ykuérahínaPildas,MequihaOfer.

24Pildasra'ykuérahínaArud,Camum,MeredhaMoloc 25Tidlafra'ykuéraha'eMusán,CusánhaMutz.

26Betuelra'ykuérahínaSecar,LabánhaiñermánaRebeca.

27Ko'ãvahínaNahorñemoñareheñóivaHaránpeAram, Kemuelra'yhaijoyke'yRecobohomombyryHarángui,ha ojuhuhikuáipeteĩñuyvýpeysyryÉufratesrembe'ýpe.

28Upépeomopuʼãhikuáipeteĩsiuda,haombohérahikuái pesiudaPetor,Aramraʼy,haʼévaAramNaheraim koʼagaitepeve

29HaKesedraʼykuéraohoaveioikohaguaikatuhápe ojuhupeteĩlugár,haohohikuáihaojuhuhikuáipeteĩñu Sinarretãrovái,haoikohikuáiupépe

30Haupépeomopuʼãhikuáiijehepeteĩtavaguasu,ha ombohérahikuáiupetávapeKeseditúvarérarupive,upéva haʼepeyvyKasdimkoʼagaitepeve,haumiKasdimoiko upetetãmehahiʼahaoñembohetavehikuái

31UpéiTaré,NahorhaAbrahántúva,ohohaomenda ambuehembirekoitujámarõ,héravaPelila,hahaʼe hyeguasuhaimembypeteĩmitãkuimbaʼehahaʼe ombohéraZoba.

32Taréoikove25áñoonaserireZoba

33UpeáñopeomanoTaré,upévahína35áñope,Abrahán raʼyIsaaconasehague.

34TaréoikovedoscientoscincoáñohaoñeñotỹHaránpe 35Tréra'yZobaoikove30áñohaheñóiAram,Aclisha Meríc.

36Aram,Zobara'y,Tréra'y,oguerekombohapy hembirekohaha'eimembydoceita'ýrahambohapytajýra haÑandejáraomeʼẽAram,Zobaraʼýpe,mbaʼerepyha mbaʼerepy,hahetavaka,haovechahavaka,hape kuimbaʼetuichaoñembohetave

37UpéiAram,Zobaraʼyhaiñermánohaenterove hogayguakuéraohoHarángui,haohohikuáiotopahagua peteĩlugár,pórkeimbaʼekuéraopytahandaikatúiopyta Haránpe.ndaikatúiguiopytahikuáiHaránpeijoyke'ykuéra Nahorra'ykuérandive

38Aram,Zobara'yohoiñermanokuérandive,haojuhu hikuáipeteĩñumombyrykuarahyresẽgotyohaoikoupépe.

39Haomopuʼãaveihikuáipeteĩtavaguasuupépe,ha ombohérahikuáiAram,ijoykeʼyypykuerérarupive;upéva ha’eAramZobako’áĝapeve.

40UpeárapeIsaac,Abrahánraʼyokakuaaohóvo,haitúva AbrahánomboʼechupeÑandejárarapeoikuaahagua Ñandejárape,haÑandejáraoĩhendive.

41Isaacorekórõguaretreintaysieteáño,iñermánoIsmael ojerehendivepeógakárpape.

42IsmaeloñembotuichaIsaacndive,he'ívo:Cheareko treceáñoÑandejáraoñe'ẽrõguarecherúpeorecirkunsida haguã,haajapoÑandejárañe'ẽhe'ihaguéichacherupe,ha ame'ẽcheángaÑandejárape,handajapóiiñe'ẽha'e omandava'ekuecherúpe

43Isaache'iIsmaélpe:Mba'érepikoreñemomba'eguasu chévekomba'ére,ndero'omichĩmireipe'ava'ekuende retegui,Ñandejárahe'iva'ekuendéve?

44Ñandejáraoikoveháicha,cheruAbrahánTupã, Ñandejáraheʼíramocherúpe:“Eguerahakoʼáganderaʼy Isaacpehaegueruchupepeteĩofréndacherenondépe, ndajejokomoʼãihakatuvyʼápeamoneĩtaupéva.

45HaÑandejáraohenduIsaacheʼivaʼekueIsmaélpe,ha haʼeteiporãvaÑandejárarenondépe,haoimoʼãohusgataha Abrahánpekombaʼépe

46HaoguahẽpeáraTupãraʼykuéraouhaoñemoĩ Ñandejárarenondépe,haSatanásouaveiÑandejára raʼykuérandiveÑandejárarenondépe

47ÑandejáraheʼiSatanáspe:“¿Moõguipikoreju?”Ha SatanásombohováiÑandejárapehahe'i:“Ohohaouko yvyapeári,haojeguatayvatehayvýpe”

48Ñandejárahe'iSatanáspe:Mba'epikoerechéveopa yvyariguarehe?haSatanásombohovaiandejrapehahe'i: Cheahechaopata'yrayvyariguandereservívaha imandu'andereheojerurejavendeheguimba'eve.

49Haremeʼẽvochupekuérapembaʼeojerurévandehegui, oguapyhikuáiipyʼaguapýpe,handehejaha naimanduʼavéimanderehe.

50RehechámapikoAbrahán,Taréraʼy,iñepyrũrã imembyʼỹva,hahaʼeoservindévehaomopuʼãndévealtar mamoouhápe,haogueruhiʼáriumiofrénda,haomombeʼu memenderéraenteroveyvyariguakuérape

51HakoʼágaonaserireitaʼýraIsaac,ndereja,ojapopeteĩ karuguasuopaumioikóvapeguarãupetetãme,ha Ñandejáraguihaʼehesarái

52Opamba'eha'eojapova'ekueapytépendoguerúindéve mba'eveichaguaofrénda.nimba'ekuave'ẽojehapývani mymbajukapy'aguapyrehegua,nivaka,ovechara'ytérã kavara,opamba'eha'eojukava'ekuéguiita'ýraoikytĩ haguépe.

53Itaʼýraonaseguivekoʼágapeve,ojapómatreintaysiete áño,haʼenomopuʼãinipeteĩaltárnerenondépe,ni ndoguerúindévembaʼeveichaguaofrénda,haʼeohechágui remeʼẽhapeojerurévanerenondépe,haupévarendeheja rei

54UpéiÑandejárahe'iSatanáspe:Péichapiko rehechámacherembiguáiAbrahán?ndaipórigui haʼeichaguakoyvyapeári,peteĩkuimbaʼeperfectoha hekojojávacherenondépe,okyhyjévaTupãguiha ojehekýivambaʼevaígui;cheaikoveaja,ha'éramochupe: Eguerundera'yIsaaccherenondépe,ha'endojokomo'ãi chupechehegui,ha'éramochupeogueruhaguãmymbahapy cherenondépeijovechatérãhymbakuéragui

55UpérõSatanásombohováiÑandejárapehaheʼi:“Eñeʼẽ Abrahánpeerehaguéicha,harehechátakoʼága ndojapomoʼãipambaʼevaihaomboykeneñeʼẽ”

MOAKÃHA23rehegua

1UpejaveÑandejáraouAbrahánpehaheʼichupe: “Abrahán”hahaʼeheʼi:“Koʼápeaime”

2Hahe'ichupe:Eguerahako'ágãndera'y,ndera'y peteĩeterehayhúva,Isaac,haterehoMoriaretãmeha eikuave'ẽchupemymbahapyramopeteĩyvyty ojehechaukátavandéve,upéperehechátaaraihaÑandejára mimbipa

3UpéiAbrahánheʼiipyʼapýpe:“¿Mbaʼéichapikoaipeʼáta cheraʼyIsaácpeisySaragui,ikatuhaguáichaamongakuaa chupeÑandejárarenondépeofréndaojehapýva?”.

4UpéiAbrahánoikepetémplope,oguapyhembirekoSara renondépehaheʼichupekoʼãmbaʼe

5CheraʼyIsaacokakuaapámahasapyʼamindostudiái Tupãservísio,koʼágakoʼẽrõahataaguerútachupeSem-pe,

haitaʼýraEber-pe,haupépeoaprendetaÑandejára rapekuéra,omboʼétaguichupeoikuaahaguaÑandejárape haaveioikuaahaguaoñemboʼememejaveÑandejára renondépe,ombohováitahachupe,upévareupépeoikuaáta mbaʼéichapaoserviÑandejáraItupãme.

6UpémarõSarahe'i:“Reñe'ẽporã,terehocheruvichaha ejapoheseerehaguéicha,hakatuaniremomombyrychupe chehegui,haaniopytaareveupépe,cheángaojejokuarupi hi'ángaryepýpe

7UpéiAbrahánheʼiSarape:“Cherajy,ñañemboʼe ÑandejárañandeJárapeojapohaguaiporãvañanendive”

8SaraoguerahaitaʼýraIsaacpehahaʼeopytahendiveupe pyharepukukue,hahaʼeohetũhaoñañuachupe,haomeʼẽ chupeinstruksiónkoʼẽmbapeve

9Hahe'ichupe:Chera'y,mba'éichapikocheánga ojeseparandehegui?Haohetũhaoñañuãgueterichupe,ha omeʼẽAbrahánpeheʼívahese

10UpérõSarahe'iAbrahánpe:“Cheruvicha,eñangareko ndera'ýrehaemoĩnderesahi'ári,ndarekóiguiambueta'ýra nitajýraha'eañónte

11AnirehejachupeIñembyahýiramoeme'ẽchupe mbujape,haijy'uhéiramoeme'ẽchupeyhoy'uhaguã;ani pehejaohoyvýre,haanioguapykuarahy’ãme

12Anipehejaohohaʼeñopetapére,haanipemboliga chupeopambaʼehaʼeoipotávagui,sínopejapohese heʼiháichapeẽme

13UpémarõSarahasẽvaietereipyharepukukueIsaac rehehápe,haomeʼẽchupeinstruksiónkoʼẽmbapeve.

14Ko'ẽmbotávoSaraoiporavopeteĩaoiporãitereívaha iporãvaumiaooguerekóvaguihógape,Abimelec ome'ẽva'ekuechupe.

15UpéiomondeitaʼýraIsaácpe,haomoĩiñakãáripeteĩ avúro,haombotypeteĩitaiporãitereívapeturbanteruʼãme, haomeʼẽchupekuératembiʼupetapére,haosẽhikuái,ha IsaacohoitúvaAbrahánndive,haunoskuántohembiguái omoirũchupekuéraohechahaguachupekuératapégui

16UpémarõSaraosẽhendivekuéra,haomoirũ chupekuératapére,hahaʼekuéraheʼichupe:“Ejevypeóga kárpape”

17Saraohendúvoita'ýraIsaacñe'ẽhasẽvai,haiména Abrahánhasẽhendive,haita'ýrahasẽhendivekuératuicha hasẽaveiumiohóvahendivekuératuichahasẽ 18UpérõSaraojagarraitaʼýraIsaácpe,haojagarrachupe ijyvaári,haoñañuãchupehaosegihasẽhendive,haSara heʼi:“¿Mávapikooikuaakoárarirerohechajeýtapa?”

19Hasẽgueterihikuáioñondive,Abrahán,SarahaIsaac, haopavaveomoirũvachupekuératapérehasẽhendivekuéra, hauperireSaraojereitaʼýragui,hasẽvaieterei,haenterove hembiguáikuimbaʼehatembiguáikuñaohojeyhendivepe ógakárpape

20UpéiAbrahánohoitaʼýraIsaacndiveogueruhagua chupeofréndaramoÑandejárarenondépe,haʼeheʼi haguéichachupe

21Abrahánoguerahahendivemokõimitãrusu,Ismael, Agarra'yhahembiguáiEliezer,haohohikuáioñondive,ha oguataajahikuáitapéreumimitãrusuhe'iijupeko'ãñe'ẽ 22Ismaelhe'iEliezer-pe:Ko'ágãcheruAbrahánoho Isaacndiveogueruhaguãchupeofréndaojehapýva Ñandejárape,ha'ehe'ihaguéichachupe

23Koʼágaoujeývoomeʼẽtachéveopambaʼeorekóva, ahupytyhaguahaʼerire,chehaʼéguiitaʼyraypykue

24EliezerombohováiIsmaélpehahe'i:Añetehápe Abrahánnemombondesyndive,haohuraanihaguã rehupytymba'eveopamba'eha'eoguerekóvagui,ha mávapepaome'ẽtaopamba'eoguerekóva,opaimba'erepy reheve,hakatuchévehembiguái,chehembiguáijeroviaha hógape,oservívachupepyharehaára,haojapoopamba'e ha'eoipotáva?chéveha’eohejátaomanóvoopamba’e oguerekóva.

25HaAbrahánohoajaitaʼýraIsaacndivepetapére, SatanásouhaojehechaukaAbrahánpepeteĩkuimbaʼe itujaitereívaicha,iñumíldehaoñembyasýva,haoñemboja Abrahánpehaheʼichupe:“¿Ndepikondetavytérãnde rasy,koáraperejapokombaʼenderaʼypeteĩmíre?”.

26Tupãomeʼẽguindévepeteĩtaʼýrandeárapahápe,nde tujakuévo,harehótaparejukachupekoárapendojapóigui mbaʼeveichaguaviolénsia,harehundítapanderaʼypeteĩete ángayvýgui?

27¿Ndereikuaáipikohanantendeipikokombaʼe ndaikatuihaouÑandejáragui?Ñandejárandaikatúigui ojapoyvypórapeko'ãichaguamba'evaikoyvyapeárihe'i haguãchupe:Terehoejukanemembýpe

28HaAbrahánohenduupévahaoikuaahaʼehaSatanás ñeʼẽoñehaʼãvaoipeʼachupeÑandejárarapégui,hakatu AbrahánnohendúiSatanásñeʼẽ,haAbrahánomongavaju chupeohohaguáicha.

29SatanásoujeyIsaacrendápehaojehechaukaIsaac-pe peteĩmitãrusuiporãvahaojeguerohoryporãvara’ãngápe

30UpéioñembojaIsaacrendápehahe'ichupe: Ndereikuaáipikohanerentendéipikonderutujaitavyva ndeguerahahakoárapemba'eve'ỹre?

31Koʼágaupévare,cheraʼy,anirehendunireñatendehese, haʼéguipeteĩkuimbaʼeitujávaitavy,haaniokañyneánga hepyetereívahanefiguraporãitekoyvyapeárigui

32Isaacohenduupévahahe'iAbrahánpe:¿Rehendúma pikocheru,kokuimba'ehe'iva'ekue?péichajepeoñeʼẽ

33UpémarõAbrahánombohováiitaʼýraIsaácpehaheʼi chupe:“Eñatendékenahesehaanirehenduhaʼeheʼívaha anireñatendehese,pórkehaʼehínaSatanás,oñehaʼã ñanemomombyrývokoʼágaÑandejáraomandávagui”

34HaAbrahánomongavajugueteriSatanáspe,haSatanás ohochuguikuéra,haohechávondaikatuihaipuʼaka hesekuéraokañychuguikuéra,haohohaohasa henonderãkuératapére;haoñemoambuepeteĩysyry tuichávapepetapére,haAbrahánhaIsaachamokõi imitãrusuoguahẽupetendápe,haohechahikuáipeteĩysyry tuichahaipuʼakapávayipuʼakapávaicha.

35Oikehikuáiperrójopehaohasaupérupi,hapey ñepyrũrãoguahẽipypeve.

36Haohopypukuvehikuáipeysyryguasúpehapey ohupytyijajúrapeve,haopavaveoñemondýihikuáipey rupi;haohasávohikuáipeysyryáriAbrahánohechakuaa upetenda,haoikuaandaiporihayupépeupemboyve.

37UpémarõAbrahánheʼiitaʼýraIsaácpe:“Cheaikuaako lugárndaiporihaysyryniy,koʼágahaʼehínakoSatanás ojapóvaopakoʼãmbaʼeñanderehe,ñanemomombyrývo koʼágaÑandejáraomandávagui”

38UpémarõAbrahánomongavajuchupehaheʼichupe: “ÑandejáratanejaʼoSatanás,oreheguirohóguiÑandejára heʼiháicha”

39SatanásokyhyjetereiAbrahánñeʼẽre,haohomombyry chuguikuéra,haupelugárguioikojeyyvyisekoypy haguéicha

40UpéiAbrahánohoIsaacndivepelugárÑandejáraheʼi haguépechupe.

41PetercerdíapeAbrahánohupihesahaohechamombyry pelugárÑandejáraheʼivaʼekuechupe

42Upeyvýguiyvágapeveojechaukapeteĩtatakua,ha peteĩaraiomimbipávapeyvytyári,hapearaiáriojehecha Ñandejáramimbipa

43UpémarõAbrahánheʼiIsaácpe:“Cheraʼy,¿rehechápa pemontáñape,mombyrýguijahecháva,pecheahecháva hiʼári?”.

44UpéiIsaache'iitúvape:“Ahechahapéinapeteĩtatakua haarai,hapearaiáriojehechaÑandejárarekomimbipa

45AbrahánoikuaaporãitaʼýraIsaacoguerohoryha Ñandejárarenondépeofréndaojehapýva

46UpéiAbrahánheʼiEliezerhaitaʼýraIsmaélpe: “¿Pehechápaaveipejahechávapemontáñaoĩvape mombyry?”

47Haʼekuéraheʼi:Ndajahecháimbaʼevendahaʼéirõumi ótromontáñaoĩvapekoyvyapeári.HaAbrahánoikuaa Ñandejárarenondépendoguerohoryihachupekuéraoho haguãhendivekuéra,haAbrahánhe'ichupekuéra:Pepyta ko'ápepevúrrondivechehachera'yIsaacrohoajayvyty guasúpeharomomba'eguasuupépeÑandejárarenondépe haupéirojevypenerendápe

48UpéiEliezerhaIsmaelopytaupelugárpe,Abrahánheʼi haguéicha

49UpéiAbrahánojagarrayvyraofréndaojehapývaha omoĩitaʼýraIsaacári,hahaʼeoguerahatatahakyse,ha mokõivévaohoupelugárpe

50OhóvohikuáiIsaache'iitúvape:“Ahechako'ápetataha yvyra,hamoõpikooĩpeovechara'yojehapyva'erã Ñandejárarenondépe?

51UpéiAbrahánheʼiitaʼýraIsaácpe:“Ñandejáraoiporavo ndévecheraʼy,reikohaguapeteĩofréndaojehapýva hekoitépe,ovecharaʼyrendaguépe”

52Isaache'iitúvape:Ajapótaopamba'eÑandejára he'iva'ekuendévevy'ahavy'ápe.

53UpéiAbrahánheʼijeyitaʼýraIsaacpe:“¿Oĩpikone korasõmembaʼeveichaguapensamiéntotérãkonsého naiporãivakombaʼére?”.erechévechera’y,ajerurendéve, Ochera’yaniemokañychehegui

54UpéiIsaacombohováiitúvaAbrahánpehaheʼichupe: “Cheru,Ñandejáraoikoveháichahaneángaoikoveháicha, ndaipórimbaʼevechekorasõmechemomombyrýtava derechatérãizquierdagotyopeñeʼẽhaʼeheʼivaʼekuégui ndéve”

55Nipeteĩmiembronimúsculonomýininoñemomýiriko mbaʼére,nindaipórichekorasõmembaʼeveichagua pensamiéntonikonséhovaikombaʼére.

56Pérocheavyʼahachepyʼarorykombaʼépe,hahaʼe: “OjehovasaÑandejárakoárapecheporavóvaaikohagua peteĩofréndaojehapývahenondépe”

57HaAbrahánovyʼaitereiIsaacñeʼẽre,haohohikuái oñondivepaupelugárÑandejáraoñeʼẽhaguépe.

58UpéiAbrahánoñembojaomopuʼãhaguapealtárupe lugárpe,haAbrahánhasẽ,haIsaacoguerahaitahamortero omopuʼãpapevehikuáipealtár.

59Abrahánojagarrapeyvyrahaomoĩhendaitépepealtár haʼeomopuʼãvaʼekueári.

60UpéioguerahaitaʼýraIsaácpehaojokuachupeomoĩ haguapeyvyraoĩvapealtárári,ojukahaguachupeofrénda ojehapývaÑandejárarenondépe.

61UpémarõIsaacheʼiitúvape:“Chejokuaporãhaupéi chemoĩpealtárárianihaguaajevyhaañemomombyrýtape kysepohýiguicheroʼóre,haupévaguiamongyʼape ofréndaojehapývahaAbrahánojapoupéicha

62HaIsaache'igueteriitúvape:“Cheru,chejukaha chehapyvoveofrendarã,eguerahanendivechetanimbugui hembývaregueruhaguãchesySararendápe,haerechupe: “KóvahínaIsaachyakuãporãhyakuãasýva.hakatuani erechupepévaoguapýramopeteĩykuaypýpetérãoimeraẽ tendayvateári,anihaguãomombohi'ángacherapykuéri haomano.

63AbrahánohenduIsaacñeʼẽ,hahasẽIsaacheʼírõguare koʼãñeʼẽ;haAbrahánresayho'aita'ýraIsaacári,haIsaac hasẽvaieterei,hahe'iitúvape:Pya'e,cheru,haejapo chendiveÑandejárañandeJárarembipotaha'ehe'i haguéichandéve

64HaAbrahamhaIsaackorasõovyʼakombaʼeÑandejára omandavaʼekuérechupekuéra;hakatupetesahasẽ vaietereipekorasõovy’aaja

65UpéiAbrahánojokuaitaʼýraIsaácpehaomoĩchupepe altaráripekaʼaguyári,haIsaacoipysoijajúrapealtárári itúvarenondépe,haAbrahánoipysoipoojagarrahaguape kyseojukahaguaitaʼýrapeofréndaojehapývaÑandejára renondépe

66Upejaveumiánheloporoporiahuverekóvaou ÑandejárarenondépehaoñeʼẽchupeIsaacrehe.

670Ñandejára,ndeha’epeteĩMburuvichaguasu poriahuverekohaoiporiahuverekóvaopamba’e rejapova’ekueyvágahayvyapeári,handereipytyvõ opavavépe;upévareemeʼẽrescateharredensiónne rembiguáiIsaacrendaguépe,haeiporiahuverekoha eiporiahuverekoAbrahánhaitaʼýraIsaac,koʼágaojapóva hínanerembiapoukapy

68RehechámapikoÑandejára,mba'éichapaIsaac,nde rembiguáiAbrahánra'yojejokuaojejukahaguãmymbaicha? koʼágaupévaretoñemopuʼãneporiahuverekohesekuéra, Ñandejára

69UpejaveÑandejáraojehechaukaAbrahánpe,haohenói chupe,yvágaguive,hahe'ichupe:Aniremoĩndepope mitãkaria'yári,haanirejapomba'evehese,ko'ágã aikuaáguirekyhyjehaTupãguirejapohaguérekomba'e,ha neremboykéiguicheheguindera'y,ndera'ypeteĩete

70HaAbrahánohupihesahaohecha,hapéinaápe,peteĩ ovechamáchoojejagarrapeteĩkaʼaguýpehatĩre;upéva haʼevaʼekuepeovechamáchoÑandejáraÑandejára ojapovaʼekuekoyvyapeári,ojapohaguépeyvyhayvága

71Ñandejáraopreparakuriupeáraguivekoovechamácho, haʼehaguapeteĩofréndaojehapývaIsaacrendaguépe

72KoovechamáchoohohínakuriAbrahánrendápe, Satanásojagarrachupehaombojerehatĩkaʼaguýpe,ani haguaohoAbrahánrendápe,Abrahánojukahagua itaʼýrape.

74UpéiAbrahánohypýipeovechamáchoruguypealtár ári,hahaʼeosapukáihaheʼi:“Kóvaoĩcheraʼyrendaguépe, hatojehechakoárapecheraʼyruguyichaÑandejára renondépe”

75HaopambaʼeAbrahánojapovaʼekuekoʼágapealtar ykére,haʼeosapukáihaheʼi:“Kóvaoĩcheraʼykotýpe,ha tojepyʼamongetakoárapeÑandejárarenondépecheraʼy rendaguépe;haAbrahánomohuʼãopapeservísioaltar ykére,hapeservísioojeguerohoryÑandejárarenondépe, haojeʼeIsaachaʼerõguáicha;haÑandejáraohovasa Abrahánhaiñemoñarekuérapeupeárape.

76UpéiSatanásohoSararendápe,haojehechaukachupe peteĩkaraitujaiñumíldehaipyʼaporãitereívaicha,ha AbrahánoĩgueteripeofréndaojehapývapeÑandejára renondépe

77Upéihe'ichupe:Ndereikuaáipikoopatembiapo Abrahamojapova'ekuendera'ypeteĩetendivekoárape? ojagarráguiIsaachaomopu'ãaltar,haojukachupe,ha oguerahachupemymbajukaramoaltarári,haIsaac osapukáihahasẽitúvarenondépe,hakatunomañáihese, handoiporiahuverekóihese

78HaSatanásheʼijeykoʼãñeʼẽ,hahaʼeohomombyry chugui,haSaraohenduopaSatanásñeʼẽ,hahaʼeoimoʼã haʼehapeteĩkuimbaʼeitujávaumikuimbaʼeraʼykuéra apytéguioĩvaʼekueitaʼýrandive,haouhaomombeʼu chupekoʼãmbaʼe.

79HaSaraohupihahasẽhaosapukáiasyitaʼýrareheha oñemomboyvýpehaoityyvytimboiñakãári,haheʼi:“Oh cheraʼy,cheraʼyIsaac,cheamanorirekoárapende rendaguépeHahasẽosegihahe'i:“Chera'y,chera'yIsaac, cheamanohaguérekoárapenderendaguépe”

80Hahasẽgueterihahe'i:Chembopy'arasyndereheche romongakuaaharomongakuaarirekoʼágachevyʼapavẽ oñekonvertiñembyasýpenderehe,cheaipotaitereivaʼekue nderehe,haasapukáihaañemboʼevaʼekueTupãmeareko pevenoventaáño;hakoʼágareservikoárapekysehatata rehehápe,ojejapohaguaofrénda

81Hakatucheañembopyʼaguasunendive,cheraʼy, haʼéguiÑandejárañeʼẽ,rejapohaguérendeTupã rembiapoukapy;¿MávapikoikatútaomboykeñandeTupã ñe’ẽ,ipópeoĩopatekoveánga?

82Ndehekojojáva,OÑandejáraoreTupã,opane rembiapoiporãhahekojojágui;cheaveiavyʼáguineñeʼẽ remandavaʼekuére,hacheresahasẽvaiajachekorasõ ovyʼa

83Saraomoĩiñakãpeteĩhembiguáijyvaári,hahaʼeopyta peteĩitaicha

84Uperireopu’ãhaohooporanduoguahẽmeveHebrónpe, haoporanduopaumiojuhúvapeoguatajavetapére,ha avavendaikatúiomombe’uchupemba’épaoikoita’ýragui.

85Haouhembiguáikuñahahembiguáikuimbaʼekuéra ndiveKireat-Arbápe,haʼévaHebrón,haoporanduItaʼýrare, haopytaupépeomondoajaunoskuántohembiguáipe ohekahaguamoõpaohoAbrahánIsaacndive;ohohikuái ohekachupeSemhaÉberrógape,handojuhúichupe,ha ohekahikuáiupetetãtuichakuejavevehandaipóriupépe 86Hapéinaápe,SatanásouSararendápepeteĩkuimbaʼe itujávaicha,hahaʼeouhaoñemboʼyhenondépe,haheʼi chupe:Japuañeʼẽndéve,Abrahánndojukáiguiitaʼýrapeha

73UpéiAbrahánohechávopeovechamáchoohoha hendápehaSatanásojokochupe,ogueruchupeha oguerahachupepealtárrenondépe,haoipeʼaitaʼýra Isaacpeoñeñapytĩgui,haomoĩhendaguépepeovecha mácho,haAbrahánojukapeovechamáchopealtáráriha ogueruofréndaramoitaʼýraIsaacrendaguépe.

nomanói;haohendúvopeñeʼẽivyʼahatãitereiitaʼýra káusare,hiʼángaosẽvyʼápe;omanohaoñembyaty itavayguakuérandive

87Abrahánojapoparirehembiapo,ohojeyitaʼýraIsaac ndiveimitãvarendápe,haopuʼãhikuáiohooñondive Beersébapehaouhógape

88UpémarõAbrahánohekaSara,handojuhúichupe,ha oporanduchupe,hahaʼekuéraheʼichupe:“Haʼeoho Hebrónpevepehekahaguapeẽmokõivévapemoõpapeho, pórkepéichaoñemombeʼuchupe”

89AbrahánhaIsaacohohendápeHebrónpe,haojuhúvo haʼeomanómahague,hasẽhikuáihahasẽvaietereihese haIsaacoñesũisyrovaárihahasẽhese,hahe'i:“Chesy, chesy,mba'éichapikocherejahamoõpareho?¡Mba'éicha piko,mba'éichapikochereja!

90AbrahánhaIsaachasẽitereihaenterovehembiguáikuéra hasẽhendivekuéraSarakáusare,haoñembyasyetereihese

MOAKÃHA24rehegua

1Saraoikovecienveintisieteáño,haSaraomanoha Abrahánopuʼãomanóvarenondéguiohekahaguapeteĩ lugároñeñotỹhaguahembirekoSarape;haohohaoñe'ẽ Hetñemoñare,oikóvaupetetãme,he'ívo

2Cheningopeteĩextranhérohapytaguapenendivepende retãme;eme'ẽchévepeteĩñeñotỹhaneretãme,añotỹhaguã cherenondéguicheomanóva

3HaHetraʼykuéraheʼiAbrahánpe,péinaápepetetãoĩne renondépe,oresepultúraojeporavóvapeeñotỹneomanóva, avavendojokomoʼãiguindévereñotỹhaguaneomanóva 4UpémarõAbrahánheʼichupekuéra:“Peẽpeipotáramoko mbaʼe,tapehopejerurechéveEfrón,Zocarraʼýpe,pejerure haguachévetomeʼẽchévepeitakuadeMacpela,oĩvaijyvy pahápe,haajoguátachuguioimeraẽmbaʼehaʼe oipotávare”

5UpéiEfrónoikoHetñemoñareapytépe,hahaʼekuéraoho ohenóichupe,hahaʼeouAbrahánrenondépe,haEfrónheʼi Abrahánpe:“Opambaʼerejerurévanerembiguáiojapo haguahaAbrahánhe'i:Nahániri,chekatuajoguátape itakuahapeñureguerekóvavalorreheve,Ikatuhaguãicha ha'epeteĩñeñotỹhaopaáraguarã

6Efrónhe'i:Péinapeñuhaitakuaoĩnerenondépe, eme'ẽopamba'ereipotáva.HaAbrahánhe'i:“Cheajoguáta ndepóguihaumioikévandetávarokẽmehaneñemoñare póguiopaáraguarã”

7Efrónhaiñermanokuéraohenduupéva,Abrahánopesa Efrónpe400grámodeplátaEfrónpópehaentéro iñermanokuérapópe.haAbrahánohaikoñemuha,haohai haotestifikairundytestigondive

8Koʼãvahínaumitestígoréra:Amigal+raʼyAbisnáhitíta, Adicorm+raʼyAsunac+pehivita,Abdón+raʼyAquiram +pegomérita,+haBacdil+haʼévaAbudis+pesidoníta raʼy

9UpéiAbrahánojagarrapelívroojejoguahaguehaomoĩ imbaʼerepykuérape,hakoʼãvahínaumipalávraAbrahán ohaivaʼekuepelívrope

10PeitakuahakokueAbrahánojoguavaʼekueEfrón hititagui,haiñemoñarekuéragui,haumiosẽvaguiitávagui, haiñemoñarekuéraguiopaáraguarã,haʼétapeteĩmbaʼe ojoguávaAbrahánpehaiñemoñarekuérapehaumiosẽvape

ilomogui,oñeñotỹhaguaopaáraguarãhaomoĩpeteĩseñal haotestifikatestigo-kuérandive.

11Hapeñuhapeitakuaoĩvaipypehaopaupetenda ojeaseguraAbrahánhaiñemoñarekuérapehaʼerire,Het ñemoñarekuéragui;péinaápeoĩMamrerenondépe Hebrónpe,oĩvaCanaánretãme

12UperireAbrahánoñotỹupépehembirekoSárape,ha upelugárhaopaijyvyapéreoikoAbrahánha iñemoñarekuérapeguarãpeteĩlugároñeñotỹhagua

13UpéiAbrahánoñotỹSara-peiporãitereiojehechaháicha umirréioñeñotỹjave,haoñeñotỹchupeaoiporãitereívaha iporãitereívape

14Sem,ita'ýraÉberhaAbimélec,Anar,AscolhaMamré ndive,haopaumikaraiguasuoĩvaupetetãmeoho hapykuéri

15Saraoikovecienveintisieteáñohaomano,haAbrahán ojapopeteĩñembyasytuichahaipohýiva,hahaʼeojapo umiritooñembyasyhaguasietedíaaja

16HaenteroveoikóvaupetetãmeokonsolaAbrahánha itaʼýraIsaacSarakáusare

17HaohasávoáraoñembyasyhahikuáiAbrahánomondo itaʼýraIsaacpe,haohoSemhaÉberrógape,oikuaahagua Ñandejárarapehaheʼíva,haAbrahánopytaupépe mbohapyáño

18UpetiémpopeAbrahánopuʼãentéroisiervokuérandi,ha ohojeyhikuáihógapeBeersébápe,haAbrahánhaentéro isiervokuéraopytaBeersébápe

19Upeáñopeomanorireumifilisteoruvichaguasu Abimelecha’eoguerekocientonoventaytresary omanórõguare;haAbrahánohoitavayguakuérandive filistéoretãme,hahaʼekuéraokonsolaopahógapeha hembiguáikuérape,haupéiojerehaohohógape

20Abimélecomanorire,Gerartavayguakuéraojagarra ita'ýraBenmalic-pe,ha'eoguerekodoceáñonte,haomoĩ chupehikuáiitúvarendaguépe

21HaombohérahikuáiAbimelecitúvarérape,péicha ojepokuaahaguérehikuáiGerar-pe,haAbimelec oisãmbyhyitúvaAbimelecrendaguépe,haoguapyitrónope 22HaLot,Haránra'y,omanoaveiumiárape,arytreintay nueveIsaacoikovehaguépe,haopaáraLotoikovehague cientocuarentaáñohaomano

23Ko'ãvahínaLotra'y,itajýrakuéragui,peta'ýraypykue héraMoab,hamokõihahéraBenami.

24Lotra'ymokõiohohembirekoCanaánretãgui,ha imembychupekuéra,haMoabra'ykuéraha'eEd,Mayon, TarsohaCanvil,irundyta'ýra,ko'ãvaha'eMoabra'ykuéra túvako'ãgapeve

25HaopavaveLotñemoñarekuéraohooikoohesapehápe, hiʼahahetavéguihikuái

26Haohohikuáihaomopuʼãijehetavaguasukuéraupe tetãoikohápe,haombohérahikuáiumitavaguasu omopuʼãvaʼekuehérateerupive.

27UpeárapeomanoNahor,Taréra'y,Abrahánryvy, cuarentaáñoIsaacoikoveaja,haNahoroikoveaja172áño haomanohaoñeñotỹHaránpe

28Abrahánohendúvoiñermánoomanómahague, oñembyasy,hahetaáraoñembyasyiñermánorehe.

29UpéiAbrahánohenóihembiguáiguasuEliezérpe, omandahaguachupehógape,hahaʼeoñemboʼyhenondépe

30UpéiAbrahánheʼichupe:“Péinachetujáma,ndaikuaái mbaʼedíapaamanotahacheañemotenondéguiára;koʼága

upévareepuʼã,terehohaanirembirekocheraʼýpeko tendáguihakotetãgui,umicananeorajykuéraguiroikóva ijapytepekuéra

31Hakatuterehocheretãmehachereñóihápe,haupégui eguerahapeteĩtembirekocheraʼýpeguarã,haÑandejára TupãYvágahayvypeguacheguerahavaʼekuecheru rógaguihachegueruvaʼekuekotendápe,haheʼichéve:Ne ñemoñarekuérapeameʼẽtakoyvyerénsiaramotapiaite guarã,haʼeomboútahiʼánhelnerenondépeha reñakãrapuʼãtanderape,ikatuhaguáicharehupytypeteĩ tembirekocherehehápeta’ýracherogayguahacheru rógagui

32UpémarõpetembiguáiombohováiijáraAbrahánpeha heʼi:“Ahátandereñóihanderurógape,haupéguiareko peteĩtembirekonderaʼýpeguarãhakatupekuña ndoipotáiramochemoirũkotetãme,aguerahajeýtapane ra'ýpendereñóiretãme?

33UpéiAbrahánheʼichupe:“Eñatendékeanihagua reguerujeykoʼápecheraʼy,pórkeÑandejáracheaiko vaʼekuehenondépe,omboútanerenonderãhiʼánhelha oñakãrapuʼãtandéve”

34EliezerojapoAbrahánheʼihaguéichachupe,haEliezer ohuraijáraAbrahánpekombaʼérehaEliezeropu'ãha oguerahahendivediezkamélloijárakaméllogui,hadiez kuimba'eijárarembiguáikuéragui,haopu'ãhaoho Haránpe,AbrahánhaNahortávape,ogueruhaguã hembirekoIsaacAbrahánra'ýpeguarãhaohoajahikuái AbrahánomondoSemhaÉberrógape,haogueruupégui ita'ýraIsaac

35IsaacoguahẽhógapeitúvarógapeBeersebápe,Eliezer haiñirũnguéraoguahẽajaHaránpe.haopytahikuáipe távapepeyrembeʼyykére,hahaʼeojapoikaméllopeoñesũ haguapeyrembeʼýpehaopytahikuáiupépe

36UpéiEliezer,Abrahánrembiguái,oñemboʼehaheʼi: “OhcheruvichaAbrahánJáraemondochéveajerure ndévepya'eporãkoárapehaehechaukapy'aporãche járape,remoĩhaguãkoárapetembirekochejárara'ýpe hogayguakuéragui

37UpéiÑandejáraohenduEliezerñeʼẽ,hembiguái Abrahánrehehápe,haojotopaBetuelrajyndive,Milcaraʼy, Nahorrembireko,Abrahánryvy,haEliezerouhógape

38Eliezeromombeʼuchupekuéraopambaʼeoipyʼapýva chupe,hahaʼehaAbrahánrembiguái,hahaʼekuéra ovyʼaitereihese

39HaenteroveohovasaÑandejárapeojapovaʼekueko mbaʼe,haomeʼẽchupeRebeca,Betuelrajy,Isaac rembirekorã

40Hapekuñataĩiporãiterei,haʼeningovírhen,haRebeca orekodiezáñoumitiémpope

41UpepyharépeBetuel,Labánhaitaʼyrakuéraojapopeteĩ karuguasu,haEliezerhaiñirũnguéraouokaruhahoyʼuha ovyʼaupépe.

42UpéiEliezeropuʼãpyhareve,haʼehaumikuimbaʼe oĩvahendive,haohenóiBetuelrogayguakompletoitépeha heʼi:“Chemondotaahahaguachejárarendápehaopu'ãha omondohikuáiRebecahaimembykuñaDóbora,Uzrajy, haome'ẽchupeplátahaóro,tembiguáihatembiguáikuña, haohovasachupehikuái

43Ha'ekuéraomondoEliezer-peikuimba'ekuérandive haumitembiguáiojagarraRebeca-pe,hahaʼeohojeyijára rendápeCanaánretãme

44UpéiIsaacojagarraRebecahahembireko,haogueraha chupepetendáre.

45Isaacoguerekokuricuarentaáñoomendaramoguare Rebeca,itioBetuelrajy.

MOAKÃHA25rehegua

1UpejaveAbrahánomendajeyhembirekoitujarire,ha héraCetura,Canaánretãgui

2Ha'eimembyZimrán,Jocsán,Medán,Madián,Isbacha Suac,ha'e6ita'ýraZimránñemoñarekatuAbién,Molicha Narim

3JocsánraʼykuérahínaSebahaDedán,haMedán raʼykuérahínaAmida,Joab,Goqui,EliseohaNotac Madiánra'ykuérahínaEfá,Éfer,Canoc,AbidahaEldaá 4Isbacra'ykuérahínaMakiro,BeyoduahaTator.

5Suacra'ykuérahínaBildad,Mamdad,MunánhaMebán opako'ãvaha'eKeturakuñacananeoñemoñare,ha'e imembyvaekueAbrahamHebreo-pe.

6Abrahánomondopaitekoʼãvapehaomeʼẽchupekuéra rregálo,haohohikuáiitaʼýraIsaacguiohohagua otopahápelugár.

7Haopakoʼãvaohopeyvytykuarahyresẽgotyo,ha omopuʼãhikuáiijeheseistávaoikohápehikuáikoʼagaite peve.

8HakatuSebahaDedánñemoñare,Jocsánraʼy, itaʼyrakuérandive,ndoikóiijoykeʼykuérandiveitávape,ha koʼagaitepeveohohaoñemoĩikampaméntoumitetãha desiértope

9HaMadiánñemoñare,Abrahánraʼy,ohoKusretã kuarahyresẽgotyo,haupépeojuhuhikuáipeteĩñuguasu kuarahyresẽgotyo,haopytahikuáiupépehaomopuʼã peteĩsiuda,haoikoupépe,upévahínaMadiánretã koʼagaitepeve.

10Madiánoikopesiudahaʼeomopuʼãhaguépe,haʼeha umicincoitaʼýrahaenteroveimbaʼéva

11HakoʼãvahínaMadiánraʼykuérarérasegúnhérakuéra itávape:Éfá,Éfer,Canoc,AbidahaEldá

12EfáraʼykuérahínaMetac,Mesar,AvihaTzanúa,ha ÉferraʼykuérahínaEfrón,Zúr,AlirúnhaMedin,haCanoc raʼykuérahínaReuel,Requem,Azí,AlyosubhaAlad 13Abidara'ykuéraha'eCúr,Melud,Kerurí,MolquíEldá ra'ykuérahínaMiquer,Reba,MalquiáhaGabol.ko'ãva ha'emadianita-kuérarérahogayguakuéraicha;hauperire MadiánrogayguakuéraoñemyasãiMadiánretãtuichakue javeve.

14Ko'ãvahínaIsmaelra'yAbrahánñemoñare,Agar,Sara rembiguái,imembyva'ekueAbrahánpe.

15IsmaelhembirekoEgiptogui,hahéraRibá,ha'éva Meriba

16RibáimembyIsmaelNabayot,Cedar,Adbeel,Mibsam haiñermánaBosmat.

17IsmaelomombohembirekoRíbápe,hahaʼeohojey Egíptopeitúvarógape,hahaʼeoikoupépe,ivaieterei haguéreIsmaelhaitúvaAbrahánrenondépe

18UperireIsmaelomendapeteĩhembirekoCanaánretãgui, héravaMalcut,haimembychupeNisma,Dumá,Masa, Cadad,Tema,Yetur,NafishaKedma

19KoʼãvaIsmaelraʼykuéra,hakoʼãvahéra,haʼéguidoce mburuvichakuérahetãnguérape;haIsmaelrogayguakuéra oñemyasãiuperire,haIsmaelojagarraitaʼyrakuérapeha

opambaʼehaʼeohupytyvaʼekue,hogaguaángahaopa imbaʼévandive,haohohikuáioikootopahápepeteĩlugár.

20UpéiohohikuáiParandesiértoypýpe,haoikohikuái HaviláguiveSúrpeve,oĩvaEgiptorovái,reguahẽvoAsiria gotyo.

21Ismaelhaitaʼyrakuéraoikoupetetãme,haimemby chuguikuéraimemby,hahiʼýrahahetahetavehikuái

22HakoʼãvahínaNabayotraʼykuéraréra,Ismaelraʼy ypykue;Omyatyrõ,Omondo,Mayon;Kedarra'ykuéra hínaAlón,Kezem,CamadhaElí

23Adbeelra'ykuérahínaCamadhaJabínMibsamra'y kuéraAbdías,ÉbedmélechaYeusko'ãvahínaRibah ñemoñare,Ismaelrembireko.

24Ismaelra'yMismara'ykuéra:Samua,ZacaríónhaObed Dumára'ykuérahínaKezed,Elí,MacmadhaAmed 25Masara'ykuérahínaMelón,MulahaEbidadón.Cadad ra'ykuérahínaAzur,MinzarhaÉbedmélecTemara'y kuérahínaSeir,SadónhaYacol

26Yeturra'ykuéraha'eMerit,Yaish,AlyohaPacot.Nafis ra'ykuéraha'eÉbed-Tamed,AbíasafhaMír;haKedma ra'ykuéraha'eCalip,TactihaOmir;ko'ãvaha'eMalcut Ismaelrembirekoñemoñare.

27OpakoʼãvahaʼeIsmaelrogayguakuéraiñemoñarekuéra heʼiháicha,haoikohikuáiumitetãomopuʼãhaguépeijehe távakoʼagaitepeve.

28UpetiémpopeRebeca,Betuelrajy,AbrahánraʼyIsaac rembireko,imembyʼỹvaʼekuehaIsaacoikoitúvandive Canaánretãme;haÑandejáraoĩIsaacndive;Upeárape omanoArpacsad,Semra'y,Noéra'y,cuarentayochoáño Isaacoikovehaguépe,haopaáraArpacsadoikoveaja cuatrocientostreintayochoáño,haomano.

MOAKÃHA26rehegua

1HacincuentaynuevearyIsaacAbrahánra'yoikoveaja, hembirekoRebecaimembygueteriumiárape

2Rebecahe'iIsaac-pe:Añetehápeahendu,cheruvicha, ndesySaraimembyhague,cheRuvichaAbraham,nderu, oñembo'epevehesehaha'ehyeguasu

3Koʼágaepuʼã,eñemboʼeaveiTupãmehahaʼeohendúta neñemboʼehaimanduʼátaorereheiporiahuverekorupive

4IsaacombohováihembirekoRebeca-pehahe'i:Abrahán oñembo'émachereheTupãmeambohetavehaguã iñemoñare,ko'ágãupévareko'ãmba'eimemby'ỹva osẽva'erãndehegui

5HaRebecahe'ichupe:Epu'ãko'ágãndeaveiha eñembo'e,Ñandejáraohenduhaguãneñembo'ehaome'ẽ chévemitã,haIsaacohenduhembirekoñe'ẽ,haIsaacha hembirekoopu'ãhaohoMoriaretãmeoñembo'ehaguã upépehaohekaÑandejárape,haoguahẽvohikuáiupe tendápeIsaacoñembo'yhaoñembo'eÑandejárape hembirekoreheha'éguiisérvo.

6HaIsaacheʼi:“OÑandejáraTupãyvágahayvypegua, nembaʼeporãhaiporiahuverekoomyenyhẽvakoyvy,nde reguenohẽvaʼekuecheruitúvarógaguihaheñóihaguégui, haregueruchupekotetãme,haerechupe:Ne ñemoñarekuérapeameʼẽtapeyvy,handerepromete vaʼekuechupeharemombeʼútachupe,ambohetavétane haʼỹimbyjakuérayvagapeguahayguasuyvykuʼíicha, koʼágatojekuaaukaneñeʼẽerevaʼekuecherupe.

7NdehaʼéguiÑandejáraoreTupã,oreresaoĩnderehe romeʼẽhaguaoréveyvypórañemoñare,repromete haguéichaoréve,ndehaʼéguiÑandejáraoreTupãhaore resaojerendereheañoite.

8UpéiÑandejáraohenduIsaac,Abrahánraʼy,oñemboʼe chupehahembirekoRebecahyeguasu

9Hasieteméserupiumimitãoñorairõrirehyepýpe,ha hasyetereichupeikaneʼõhaguérehesekuéra,haheʼiopa umikuñaoĩvapeupérõupetetãme:“Oikopikopeẽme peichaguambaʼecherehe?hahe'ichupehikuái:Nahániri 10Hahe'ichupekuéra:Mba'érepikocheaimeko'ã mba'épeopakuñaoĩvakoyvyapeáriapytépe?haoho Moriaretmeohekahaguaandejrapekombaerehe;haoho SemhaitaʼýraÉberrendápeoporanduhaguachupekuéra kombaʼépe,haohekahaguahikuáiÑandejárapeko mbaʼépehese.

11HaojerureaveiAbrahánpeohekahaoporanduhagua Ñandejárapeopambaʼeojehúvare

12HaopavaveoporanduÑandejárapekombaʼére,ha ogueruiñeʼẽÑandejáraguihaheʼichupe:“Mokõimitãoĩ nderyepýpe,hamokõitetãopuʼãtachuguikuéra;hapeteĩ tetãimbaretevétaambuégui,hatuichavévaoservíta imitãvévape

13Haoparirehiʼáraimembyhagua,oñesũ,hapéinaápe oĩhagemelos,Ñandejáraheʼihaguéichachupe.

14Pepeteĩhaosẽpytãoparupietepeteĩaoiñakãrague asývaicha,haenteroveumihénteupetetãyguaombohéra chupeEsaúhaheʼi:“Kóvaoñemohuʼãmaimembyguive”.

15Uperireouiñermáno,haipoojagarraEsaútalón, upévareombohérahikuáiJacob

16Isaac,Abrahánra'y,oguereko60áñoimembykuévo.

17Haumimitãkuimbaʼeokakuaaquinceáñopeve,haou hikuáiyvypóraatyapytépeEsaúha’epeteĩkuimba’e odiseñohaombotavýva,hapeteĩcazadorikatupyrýva kokuépe,haJacobha’epeteĩkuimba’eperfectoha iñarandu,oikóvaumitenda,omongarúvaovechaha oaprendeÑandejárainstrucciónhaitúvahaisy rembiapoukapy

18Isaachahogaguara'ykuéraoikoitúvaAbrahánndive Canaánretãme,Tupãhe'ihaguéichachupekuéra.

19UpéiIsmaelAbrahánraʼyohoitaʼyrakuérandivehaopa imbaʼekuérandive,haohojeyhikuáiupépeHaviláretãme, haoikohikuáiupépe.

20UpéiopaAbrahánhembirekoraʼykuéraohooikoéste gotyo,Abrahánomondohaguérechupekuéraitaʼýraguiha omeʼẽchupekuérarregálo,haohohikuái.

21HaAbrahánomeʼẽopambaʼeorekóvaitaʼýraIsaacpe, haomeʼẽaveichupeopambaʼeimbaʼerepy.

22Haʼeomandachupe:“Ndereikuaáipikohanerentendei pikoÑandejárahaʼehaTupãyvágahayvyapeári,ha ndaipóriambuembaʼendahaʼéiva?

23Hahaʼecheguenohẽvacherurógagui,hachereñói haguégui,haomeʼẽchéveopambaʼevyʼarãoĩvakoyvy apeári;ha'echemosãsõva'ekueiñañávañe'ẽgui,hese ajeroviahaguére

24Hahaʼecheguerahakotendáre,hachemosãsoUr Casdim-gui;haheʼichéve:Neñemoñarekuérapeameʼẽta opakoʼãtetã,hahaʼekuéraohupytýtachupekuéraokumpli vovecherembiapoukapykuéra,cheléikuérahache huísiokuéraamandavaʼekuendéve,haamandátava chupekuéra

25Koʼágaupévarecheraʼy,ehenducheñeʼẽ,haeñongatu ÑandejárandeTupãrembiapoukapykuéra,che amandavaʼekuendéve,anirejevytapeporãguiniakatúa térãijasugotyo,ikatuhaguáichaoĩporãndévehane raʼykuérapetapiaiteguarã.

26HapenemanduʼákeÑandejárarembiapohechapyrãvare, haipyʼaporãohechaukavaʼekueñandéve,ñanemosãsógui ñaneenemigokuérapógui,haÑandejárañandeTupãojapo hoʼahaguachupekuérañandepópe;hakoʼágaupévare eñongatuopambaʼeamandavaʼekuendéve,haanirejevy ndeTupãrembiapoukapykuéragui,haanireserviavavépe hese,ikatuhaguáichaoĩporãndévehaneñemoñarende rire.

27Haemboʼeneraʼykuérapehaneñemoñarekuérape Ñandejárañemboʼehahembiapoukapykuéra,haemboʼe chupekuératapehekojojávaohohaguahikuái,ikatu haguáichaoĩporãchupekuératapiaiteguarã

28Isaacombohováiitúvapehaheʼichupe:“CheRuvicha heʼivaʼekueajapóta,handajeimoʼãiÑandejáracheJára rembiapoukapygui,ajapótaopambaʼehaʼeomanda vaʼekuechévehaAbrahánohovasaitaʼýraIsaacpe,haavei itaʼyrakuérape;haAbrahánomboʼeJacóbpeÑandejára ñemboʼehahapekuéra

29HaupérõomanoAbrahán,JacobhaEsaú,Isaac raʼykuéraoikoveajaquinceáñope,haopaAbrahánára haʼecientosetentaycincoáño,hahaʼeomanoha oñembyatyitavayguakuérapeitujaporãrire,itujámaha itujáma,haIsaachaIsmaelitaʼyrakuéraoñotỹchupe.

30UmioikóvaCanaánpeohendúvoAbrahánomanóma hague,opavaveouirréi,mburuvichakuérandive,ha enterovekuimbaʼekuérandiveoñotỹhaguaAbrahánpe.

31HaenteroveoikóvaHaránretãme,haopaAbrahán rogayguakuéra,haopamburuvichaguasuhamburuvicha guasu,haAbrahánraʼykuérahembirekokuérarupive, opavaveouohendúvoAbrahánomanohague,ha omyengoviaAbrahánipyʼaporã,haombopyʼaguapyitaʼýra Isaácpe,haoñotỹAbrahánpepeitakuaojoguavaʼekue Efrónhititahaitaʼyrakuéraguipeteĩñeñotỹha

32HaenteroveoikóvaCanaánpehaopavave oikuaavaʼekueAbrahánpe,hasẽAbrahánrehepeteĩáño pukukue,hakuimbaʼehakuñaoñembyasyhese

33Haopaumimitãmichĩva,haopaumioikóvaupe tetãmehasẽAbrahánrehe,Abrahániporãhaguéreopavave ndive,hahekojojáguiTupãhayvypórandive

34HanopuʼãipeteĩkuimbaʼeokyhyjévaTupãmeAbrahánicha,okyhyjéguiTupãmeimitãguive,haoservihaguére Ñandejárape,haohoopahapehekoveaja,imitãguive omanomeve.

35ÑandejáraoĩhendivehaoipeʼachupeNimrodha itavayguakuérakonséhogui,haoñorairõrõguareumicuatro rréideElamndiveipuʼakahesekuéra

36HaogueruoparaʼykuérayvyariguaTupãservísiope,ha omboʼechupekuéraÑandejárarape,haoikuaauka chupekuéraÑandejárape

37Haojapopeteĩarboledahaoñotỹipypepeteĩparralty, haymaiteguiveombosakoʼihógapesoʼohambaʼyruumi ohasávapeupetetãme,ikatuhaguáichaokyhyjehógape.

38HaTupãÑandejáraosalvakoyvytuichakueAbrahán káusare

39HaAbrahánomanorireÑandejáraohovasaitaʼýraIsaac haitaʼyrakuérape,haÑandejáraoĩIsaacndiveoĩhaguéicha

itúvaAbrahánndive,IsaacoñongatúguiopaÑandejára rembiapoukapykuéraAbrahánitúvaheʼihaguéichachupe; ndojevýiakatúapeniijasugotyopetapeakatúaitúva omandava’ekuéguichupe.

MOAKÃHA27rehegua

1UpetiémpopeEsaúomanorireAbrahán,pyʼỹinteoho ñúmeokaruhagua

2BabelruvichaguasuNimrod,Amrafel,py'ỹiohoavei ikuimba'eipu'akapávandiveojahéihaguãñúme,haoguata ikuimba'ekuérandiveáraro'ysãjave

3NimrodojesarekoEsaúreheopaárapukukue,pórke NemrodpyʼapýpeoñorairõEsaúkóntrape

4PeteĩdíapeEsaúohoñúmeojahogahagua,haojuhu Nemrodpeoguatahahínapedesiértopemokõikuimbaʼe ndive

5Haenteroveumikuimbaʼeipuʼakapávahaipuévlooĩ hendivepedesiértope,pérohaʼekuéraoñemomombyry chugui,haohochuguikuéradiferénteládoohohagua ojagarra,haEsaúokañyNimrodpeguarã,hahaʼeokañy hesepedesiértope.

6HaNemrodhaiñirũnguérandivendoikuaáichupe,ha Nemrodhaiñirũnguérapyʼỹinteoguatañúmeáraroʼysã jave,haoikuaahaguamoõpaojahogaikuimbaʼekuéra ñúme

7UpéiNimrodhamokõikuimbaʼeoĩvahendiveoguahẽpe lugároĩháme,Esaúoñepyrũsapyʼapelugároĩháme,ha oguenohẽikysepuku,hapyaʼeohoodiparaNimrod rendápehaoikytĩiñakã

8EsaúoñorairõmbareteumimokõikuimbaʼeoĩvaNimrod ndive,haosapukáijavechupe,Esaúojerehendápekuéraha ojukachupekuéraikysepukureheve

9HaopaNimrodkuimbaʼeipuʼakapáva,ohejavaʼekue chupeohohaguapedesiértope,ohendumombyryguivepe sapukái,haoikuaahikuáiumimokõikuimbaʼeñeʼẽ,ha odiparahikuáioikuaahaguambaʼérepaoiko,ojuhúvoirréi haumimokõikuimbaʼeoĩvahendiveoñenoomanóvape desiértope

10Esaúohechávomombyryguiveouhahínaumikuimbaʼe ipuʼakapávaNimrodpe,okañyhaupéicharupiokañyha EsaúojagarraNemrodaohepyetéva,Nemrodru ohejavaʼekueNemrod-pe,haNemrodipuʼakahesepeyvy tuichakue,haoñanihaomokañyhógape

11EsaúoguerahaumiaohaodiparapesiudápeNimrod kuimbaʼekuérakáusare,hahaʼeikaneʼõhaikaneʼõma oñorairõguioguahẽitúvarógape,haomanombaitéma ñembyasýpeoñembojávoiñermánoJacóbpehaoguapy henondépe

12Ha'ehe'iijoyke'yJacob-pe:Péinaápeamanótako árape,hamba'érepikoaipotapederéchoypykue?HaJacob ojapoiñaranduEsaúndivekomba'épe,haEsaúovende Jacob-peideréchoypykueramo,Ñandejáraojapohaguére upéicha

13EsaúovendeaveiJacóbpe,AbrahánojoguavaʼekueHet raʼykuéragui,haJacobojoguaentérokoʼãmbaʼeiñermáno Esaúgui,ojoguavaʼekueiñermánoEsaúgui.

14HaJacobohaipeteĩkuatiañeʼẽmeopambaʼe,hahaʼe otestifikaupévatestigokuérandive,haosella,hape kuatiañeʼẽopytaJacobpópe.

15OmanóvoNimrod,Cusra'y,ikuimba'ekuéraohupi chupehaogueruchupeñemondýipe,haoñotỹchupe itávape,haopaáraNimrodoikoveajadoscientosquince áñohaomano.

16HaumiáraNimrodoisãmbyhyhaguetavayguakuéra upetetãmeguaári,haʼekuricientoochentaycincoáño;ha NemrodomanoEsaúkysepukurupiotĩhañemboyke,ha Abrahánñemoñareomanochupeohechahaguéichaiképe.

17HaNimrodomanóvoirréinooñembojaʼoheta divisiónpe,haopaumipehẽngueNemrod oisãmbyhyvaʼekueoñemeʼẽjeyumirréiupetetãmeguápe, haʼekuéraorrekuperajeychupekuéraNimrodomanorire, haopatavayguakuéraNimrodrógapeguaareguivémaoĩ tembiguáiramoopaambuerréiupetetãmeguápe

MOAKÃHA28rehegua

1Haumiárape,Abrahánomanorire,upeáñopeÑandejára oguerupeteĩñembyahýituichaitereívaupetetãme,hape ñembyahýituichaajaCanaánretãme,Isaacopuʼãoguejy haguaEgiptopepeñembyahýirupi,itúvaAbrahamojapo haguéicha.

2UpepyharépeÑandejáraojechaukaIsaacpehaheʼichupe: “AnireguejyEgíptope,repuʼãhaterehoGerarpe,Filistea ruvichaguasuAbimelecrendápe,haepytaupépeopapeve peñembyahýi”

3UpéiIsaacopuʼãhaohoGerarpe,Ñandejáraheʼi haguéichachupe,haopytaupépeunáñopukukue.

4IsaacoguahẽvoGerarpe,umitetãyguaohechahembireko Rebecaiporãha,haGerarretãyguaoporanduIsaacpe hembirekóre,hahaʼeheʼi:“Haʼeningochereindy, okyhyjéguiheʼihaguahaʼehahembireko,anihaguaumi hénteupetetãyguaojukachupehesehápe”

5Abimélecruvichakuéraohoomombaʼeguasupekuñáme perréipe,pérohaʼenombohováirichupekuéra,ha noñatendéiumimbaʼeheʼívarehikuái

6PéroohenduheʼihahikuáiIsaacheʼihaguechupe iñermána,upévareperréioñongatuupéva

7Isaacopytariretresméseupetetãme,Abimelecomaña ventánagotyo,haohechaIsaacoñembosaráihína hembirekoRebecandive,Isaacoikóguiperréirógaokápe, haupévareIsaacrógaoĩrréirógarovái

8UpémarõperréiheʼiIsaácpe:“¿Mbaʼepikorejapo orereheerevonerembirekóre:“Haʼehínacheermána?” mbaʼeichaitépandahasýipeteĩtavayguakuérakuimbaʼe guasuapytéguioñenohendive,haupérõregueru vaʼerãmoʼãoreárikulpa

9Isaache'iAbimelecpe:Akyhyjéguiamanohaguãche rembirekorehe,upévareha'e:“Ha'echereindy”

10UpetiémpopeAbimelecomandaentéroumiprínsipeha umikuimbaʼeguasúpe,hahaʼekuéraojagarraIsaacha hembirekoRebecahaoguerahachupekuérarréirenondépe. 11Haperréiheʼichupekuéraomondehaguachupekuéra aoprínsipe,hatohasachupekuérakavajuáripesiuda kállere,hatomombeʼuchupekuérahenondépepetetã tuichakuejaveve,haheʼi:“Kóvahínapekuimbaʼehakóva haʼehembireko.opokóvakokuimba'etérãhembirekóre, katueteomanótaHaIsaacohojeyhembirekondive mburuvichaguasurógape,haandejraoimeIsaacndiveha ha'eosegituichahaofaltamba'eve.

12HaÑandejáraojapoIsaacpeoguerohoryhagua Abimelechaopaijyvypegua,haAbimelecojapoporã Isaacndive,Abimelecimanduʼáguipejuramentoha kompromísooĩvareitúvahaAbrahánapytépe.

13Abiméleche'iIsaac-pe:Péinakoyvytuichakueoĩne renondépeeikomamoha’etévaichaiporãvanderesa renondéperejevypeveneretãme;haAbimelecomeʼẽ Isaac-pekokuehaparraltyhaGerarretãpehẽngue iporãvéva,oñemitỹhaomonoʼõhahoʼuhaguahiʼakuéra oĩvapeyvyguiohasapeveumiárañembyahýi

14HaIsaacoñotỹupetetãme,haohupytycienvéseupe áñope,haÑandejáraohovasachupe

15Hapekuimbaʼetuichaohóvo,haoguerekoovechaha ovechavakahatembiguáiatyguasu

16Ohasávoumiárañembyahýi,Ñandejáraojehechauka Isaac-pehahe'ichupe:Epu'ã,esẽkotendáguihaejevynde retãme,CanaánretãmehaIsaacopuʼãhaohojeyHebrónpe oĩvaCanaánretãme,haʼehaopaimbaʼévaÑandejáraheʼi haguéichachupe.

17UperireomanoSelac,Arpacsadra'y,ha'évadieciocho aryJacobhaEsaúoikovehaguépeSelacoikoveaja cuatrocientostreintaytresáñohaomano.

18UpetiémpopeIsaacomondoitaʼýraimitãvévaJacóbpe SemhaÉberrógape,hahaʼeoaprendeÑandejáraheʼi vaʼekue,haJacobopytaSemhaÉberrógapetreintaydos áñoaja,haiñermánoEsaúndohói,pórkehaʼendohoséi,ha opytaitúvarógapeCanaánretãme

19Esaúkatuohekamemeñúmeogueruhaguahógapeumi mbaʼeikatúvaohupyty,upéichaaveiEsaúojapotódoeldía

20Esaúningopeteĩkuimbaʼeiñaranduhaombotavýva, ohekavaʼekueyvypórakorasõhaojahoʼívachupekuéra,ha Esaúkatupeteĩkuimbaʼeipyʼaguasúvañúme,haohasávo petiémpoohojepiveguáichaojahogahaoguahẽSeírñu peve,haʼévaEdom.

21HaʼeopytaSeírretãmepeteĩáñohacuatroméseaja ojahogapeñúme

22UpéiEsaúohechaSeírretãmepeteĩkuimbaʼe Canaánguarajy,héravaJehudit,Beerirajy,Éferraʼy,Het, Canaánraʼy

23Esaúhembirekorãhaouhendápe.Esaúoguereko cuarentaáñoojagarrárõguarechupe,haoguerahachupe Hebrónpe,itúvaoikohápe,haupépeoiko

24Haojehuumiárape,cienaryIsaacoikovehaguépe, haʼévacincuentaáñoJacoboikovehaguépe,upeáñope omanoSemNoéraʼy;Semoguerekoseiscientosáño omanórõguare.

25SemomanóvoJacobohojeyitúvarendápeHebrónpe, oĩvaCanaánretãme.

26HaJacoboikoveajacincuentayseisáño,Haránguiou umihénte,haoñemombeʼuRebecapeiñermánoLabán, Betuelraʼy

27Labánrembirekonikoimemby’ỹvaupeárape,ha imemby’ỹ,haaveiopahembiguáikuérandoguerekói chupemba’eve

28UperireÑandejáraimanduʼaAdináreLabán rembirekore,hahaʼehyeguasuhaimembyitajýragemela, haLabánombohéraimembykuñakuérape,Líatuichavéva rérahaRaquelimitãvéva

29HaumihénteouhaomombeʼukoʼãmbaʼeRebecape, haRebecaovyʼaitereiÑandejáraovisitahaguére iñermánopehahaʼeorekohaguéremitã

MOAKÃHA29rehegua

1Abrahamra'yIsaacitujahaituja,hahesaipohýiitujarupi. haʼekuéraiñypytũhandohechái.

2UpetiémpopeIsaacohenóiitaʼýraEsaúpehaheʼi:“Eju haepuʼãhaesẽñúmehaegueruchévesoʼoheʼẽasývaha egueruchéve,ikatuhaguáichahaʼuikatuhaguáicha rohovasaamanomboyve,koʼágachetujahacheakã morotĩ”

3Esaúojapoupéicha;haojagarrahiʼarmahaohoñúme ohekahaguakaʼaguy,jepiveguáicha,ogueruhaguaitúvape haʼeomandahaguéichachupe,ohovasahaguachupe.

4Rebecaohenduopamba'eIsaache'iva'ekueEsaúpe,ha pya'eohenóiita'ýraJacóbpehahe'i:“Péichanderuhe'ine ryvyEsaúpe,hapéichaahendu,ko'ágãupévarepya'eha ejapocheha'étavandéve”

5Epuʼãhatereho,ajerurendéve,peovechaatýpeha egueruchévemokõikavararaʼyporã,haahupytytapesoʼo heʼẽasývandetúvapeguarã,hareguerútapesoʼoheʼẽ asývahoʼuhaguaneermánooumboyvepeperseñágui, ikatuhaguáichanderunderovasa.

6HaJacobpyaʼeojapoisyheʼihaguéichachupe,haojapo pesoʼoheʼẽasývahaogueruitúvarenondépeEsaúou mboyveipersegihágui.

7Isaache'iJacóbpe:Mávapikonde,chera'y?Haha'e he'i:“Chehínandera'yypykueEsaú,ajaponderemanda haguéicha,ko'ágãepu'ãhae'uchejeporeka,ikatuhaguãne ángacherovasareñe'ẽhaguéichachéve”

8HaIsaacopuʼãhaokaruhahoyʼu,haikorasõoñekonsola, haohovasaJacob-pehaJacobohomombyryitúvagui;ha IsaacohovasariremínteJacóbpehaohomombyrychugui, péinaápeEsaúouipópeñúgui,haojapoaveisoʼoheʼẽ asývahaogueruitúvapehoʼuhaguahaohovasahagua chupe

9Isaache'iEsaúpe:“¿Mávapikopeojagarrávaka'aka'aha ogueruchéverejumboyvehacheahovasa?Esaúoikuaa iñermánoJacobojapohagueupéva,haEsaúipochy ijoyke'yJacobreheojapohaguérepéicha

10Esaúhe'i:NaiporãipikooñembohérachupeJacob? mokõijeycherendaguágui,oipe’achederechoypykueha ko’áĝaoipe’achejehovasa;haEsaúhasẽtuicha;Isaac ohendúvoita'ýraEsaúhasẽ,Isaache'iEsaúpe:Mba'épa ajapóta,chera'y,neryvyouiñakãrakurehevehaoipe'ande jehovasahaEsaúndochaʼéiijoykeʼyJacóbpepejehovasa itúvaomeʼẽvaʼekuérechupe,haipochyetereihese. 11JacobokyhyjetereiiñermánoEsaúgui,opuʼãhaokañy ÉberSemraʼyrógape,haokañyupépeiñermánokáusare, haJacoborekosesentaytresáñoosẽrõguareCanaángui Hebróngui,haJacobokañyÉberrógape14áñoiñermáno EsaúkáusareÑandejárarapehahembiapoukapykuéra 12EsaúohechávoJacobokañyhaokañyhaguechugui,ha Jacobiñaranduhaohupytyhapejehovasa,Esaú oñembyasyeterei,haoñeñanduvaiaveiitúvahaisýpeha opuʼãaveihaoguerahahembirekópehaohomombyry itúvahaisýguiSeirretãme,hahaʼeoikoupépe;haEsaú ohechaupépepeteĩkuñaHetrajykuéraapytéguihérava Bósmat,Elónhititarajy,hahaʼeomendachupe hembirekorãhembirekoypykuégui,haEsaúombohéra chupeAdá,heʼívopejehovasaohasámahaguechuguiupe tiémpope

13Esaúopyta6mésereSeírretãmeohechaʼỹreitúvaha isýpe,haupéiEsaúomendahembirekópehaopuʼãohojey Canaánpe,haEsaúomoĩmokõihembirekópeitúvarógape Hebrónpe.

14EsaúrembirekokuéraombopochyhaombopochyIsaac haRebeca-pehembiaporupive,ndoikóiguihikuái Ñandejárarapére,hakatuoserviitúvatupãyvyrahaita reheguaitúvaombo’ehaguéichachupekuéra,haha’ekuéra iñañaveitúvagui

15Haohohikuáiikorasõoipotaháicha,haojaposakrifísio haohapyinsiénsoumibaal-pe,haIsaachaRebecaikaneʼõ chuguikuéra

16Rebecahe'i:Chekane'õmacherekovéguiHet rajykuérareheJacobhembirekoramoHetrajykuéra apytégui,ko'ãvatetãrajykuéraapytégui,mba'epikoiporãta chévetekove?

17UpetiémpopeEsaúrembirekoAdáhyeguasuha imembypeteĩmitãkuimbaʼe,haEsaúombohéraElifazpe itaʼýraonasevaʼekuépe,haEsaúorekosesentaycincoáño imembyjave

18HaIsmael,Abrahamra'yomanoumiárape,sesentay cuatroáñoJacoboikoveaja,haopaáraIsmaeloikove haguecientotreintaysieteáñohaha'eomano

19IsaacohendúvoIsmaelomanómahague,oñembyasy hese,haIsaacoñembyasyhesehetaára.

20HaopakuévocatorceáñoJacoboikohagueÉberrógape, Jacobohechaseitúvahaisýpe,haJacoboguahẽitúvaha isyrógapeHebrónpe,haEsaúumiárapehesaráiJacob ojapovaʼekuéguiheseoipeʼávochuguipejehovasaumi árape

21EsaúohechávoJacobouhaitúvahaisyrendápe imanduʼaJacobojapovaʼekuérehese,haipochyetereihese haojukasechupe

22UpéiIsaac,Abrahánraʼyitujámahaitujáma,haEsaú heʼi:“Koʼágahiʼaguímacheruomanohagua,haomano voveajukátacheermánoJacóbpe”

23Rebeca-peoñemombe'ukomba'e,hapya'eomondo ohenóiita'ýraJacóbpe,hahe'ichupe:“Epu'ã,terehoha eñaniHaránpecheryvyLabánrendápe,haepytaupépe sapy'ami,nderyke'ypochyojerepevendeheguihaupéi rejujeýta”

24UpérõIsaacohenóiJacóbpehaheʼichupe:“Ani rembirekoCanaánrajykuéraapytégui,péichaheʼiñandéve ñanderuAbrahánÑandejáraheʼihaguéichachupe,haheʼi: “Neñemoñarekuérapeameʼẽtakoyvynera’ykuéra oñangarekóramocheñe’ẽme’ẽajapova’ekuenendive, upéicharõajapótaaveinera’ykuérapepeha’eva’ekue ndévehandahejamo’ãichupekuéra.

25Koʼágacheraʼyehenducheñeʼẽ,opambaʼe amandatavandéve,haejejokoremendahaguaCanaán rajykuéraapytégui;epu'ã,terehoHaránpendesyruBetuel rógape,haeguerahanerembirekoupéguindesyryvy Labánrajykuéraapytégui

26UpévareeñatendékeanihaguanderesaráiÑandejárande Tupãguihaopahapekuéraguiupetetãrehohápe,harejoaju tavayguakuéraupetetãmeguandivehaemoirũmbaʼeveha rehejaÑandejárandeTupãme.

27Hakatureguahẽvoupetetãmeeserviupépe Ñandejárape,anirejevyakatúatérãasugotyopetapeche amandahaguéguindévehareaprendevaʼekuégui.

28HaTupãIpuʼakapávatomeʼẽndévemborayhu tavayguakuérayvyariguaresarenondépe,ikatuhaguáicha reguerahaupépepeteĩtembirekondereiporavoháicha; peteĩiporãvahahekojojávaÑandejárarapére.

29Hatomeʼẽndévehaneñemoñarekuérapenderu Abrahánjehovasa,hatanembohetahanemboheta,hatoiko ndeheguipeteĩtavayguakuéraatyguasupetetãrehohápe, haÑandejáratomeʼẽndéverejevyhaguakotetãme,nderu oikoharetãme,taʼyrakuérandivehatuichambaʼerepy reheve,vyʼápehavyʼápe

30HaIsaacomandapaJacóbpehaohovasachupe,ha omeʼẽchupehetajopói,plátahaóroreheve,haomondo chupe;haJacobohenduitúvahaisýpe;ohetũchupekuéra haopu'ãhaohoPadán-Aram-pe;HaJacoboguereko setentaysieteáñoosẽrõguareCanaánretãguiBeersebagui.

31JacobohojaveHaránpeEsaúohenóiita'ýraElifaz-peha oñe'ẽchupeñemihámehahe'ichupe:Ko'ágãpya'e ejagarrandekysepukuhaemuñaJacóbpehaehasa henondépetapére,haejukachupendekysepukureheve peteĩyvytyári,haejagarraopamba'eimba'évahaejujey”

32EsaúraʼyElifazningopeteĩkuimbaʼekyreʼỹha ikatupyryvaʼekuepearcoitúvaomboʼehaguéichachupe, hahaʼeningopeteĩkuimbaʼeokakuaávañúmeha ipyʼaguasu.

33UpéiElifazojapoitúvaheʼihaguéichachupe,haupérõ Elifazoreko13áño,haElifazopuʼãhaohoogueraha hendivediezisyermánopehaomuñaJacóbpe.

34HaʼeosegiJacóbpe,hahaʼeokañychupeCanaán rembeʼýpe,opytávapesiudadeSiquemrovái

35HaJacobohechaElifazhaiñirũnguéraomoirũhachupe, haJacobopytapelugárohohápe,oikuaahaguambaʼépa upéva,ndoikuaáiguiupembaʼehaElifazoguenohẽ ikysepukuhaohooñemotenonde,haʼehaikuimbaʼekuéra, Jacobgotyo;HaJacobhe'ichupekuéra:Mba'epiko penderehepejuko'ápehamba'épahe'isepeperseguipende kysepukureheve.

36UpéiElifazoñembojaJacobrendápehahaʼeombohovái chupe:“Péichacheruheʼichéve,hakoʼága ndajedesviamoʼãiumiórdencheruomeʼẽvaʼekuéguichéve. JacobohechávoEsaúoñe'ẽhagueElifazndiveoipuru haguãmbaretépe,JacoboñembojahaojerureElifazha iñirũnguérape,he'ívochupe:

37Péinaápeopambaʼearekóvahacheruhachesy omeʼẽvaʼekuechéve,oipeʼávanderehehaohochehegui,ha anichejuka,hatojeʼendévekombaʼetekojojaramo.

38UpéiÑandejáraoguerohoryJacobEsaúraʼyElifazha iñirũnguérarenondépe,haohenduhikuáiJacobñeʼẽ,ha ndojukáichupe,haElifazhaiñirũnguéraoguerahaJacob mbaʼe,peplátahaóroogueruvaʼekuehendive Beersebaguindohejáichupemba'eve

39UpéiElifazhaiñirũnguéraohomombyrychuguihaoho jeyhikuáiEsaúrendápeBeerseba-pe,haomombe'uchupe opamba'eojehúvaJacobndive,haome'ẽchupeopamba'e oipe'ava'ekueJacob-gui

40EsaúipochyitaʼýraElifazhaiñirũnguérandive, ndojukáihaguéreJacóbpe.

41Ha'ekuérahe'iEsaúpe:Jacobojerureasyhaguére orévekomba'épeanihaguãrojukachupe, roiporiahuverekochupe,haroguerahaopamba'eimba'éva

haroguerundévehaEsaúojagarrapaitepeplátahaóro ElifazoipeʼavaʼekueJacobguihaomoĩhógape.

42UpejaveEsaúohechávoIsaacohovasahagueJacóbpe haomandachupe:“AniremendaCanaánrajyapytégui,ha CanaánrajykuéraivaihaIsaachaRebecarenondépe.

43UpéiohoitioIsmaelrógape,hahembirekoijedámava ári,hembirekorãMaclat,Ismaelrajy,Nebayotermána

MOAKÃHA30rehegua

1HaJacobohoosegihapeHaránpeve,haoguahẽyvyty Moriapeve,haopytaupépepyharepukukueLuztáva ypýpe;haandejraojehechaukaupépeJacob-peupe pyharépe,hahe'ichupe:Cheha'eAbrahamTupãhanderu IsaacTupãpeyvyreñenohápeame’ẽtandévehane ñemoñarekuérape.

2Hapéinaápecheaimenendiveharoñangarekótamamo rehohápe,haambohetavétaneñemoñareYvága mbyjakuéraicha,haajapótaopaneenemigokuérapehoʼa haguanerenondépe;haoñorairõvovenendive ndopuʼakamoʼãinderehe,hacheroguerujeýtakotetãme vyʼápe,taʼyrakuérandive,hatuichambaʼerepyreheve.

3HaJacobopuʼãokeháguihaovyʼaitereipevisión ohechavaʼekuére;haombohéraupetendaBetel

4HaJacobopuʼãupetendáguiovyʼaiterei,haoguatajave ipyoñanduhendyvyʼágui,haupéguiohoOriente raʼykuéraretãme,haohojeyHaránpehaoñemoĩpe ovecharerekuaykuaykére.

5Haupépeojuhuunoskuántokuimbaʼe;ohoHarángui omongaruhaguãijovechakuéra,haJacoboporandu chupekuéra,hahe'ihikuái:“OreningoHarángua”.

6Hahe'ichupekuéra:PeikuaapikoLabán,Nahorra'ýpe? hahe'ihikuái:“Roikuaachupe,hapéinaápeitajýraRaquel ouhaomongaruhaguãitúvaovechakuéra”.

7Oñe'ẽajagueterihendivekuéra,LabánrajyRaquelou omongaruitúvaovechakuéra,ha'éguiovecharerekua 8JacobohechávoRaquel,Labánrajy,isyryvy,oñani ohetũchupe,haohupihahasẽ

9HaJacobomombeʼuRaquelpehaʼehaRebecaraʼy,itúva ermána,haRaquelodiparaomombeʼuitúvape,haJacob osegihasẽndoguerekóiguihendivembaʼeveogueruhagua Labánrógape

10LabánohendúvoouhaiñermánaraʼyJacob,odipara ohetũchupehaoñañuachupehaoguerahachupeógapeha omeʼẽchupembujapehaokaru

11HaJacobomombeʼuLabánpeiñermánoEsaúojapo vaʼekuehesehaitaʼýraElifazojapovaʼekuehesetapére 12UperireJacobopytaLabánrógapeunmes,haJacob okaruhahoy'uLabánrógape,haupéiLabánhe'iJacóbpe: “Emombe'uchévemba'éparepagáta,mba'éichapiko reservítachévemba'eve'ỹre?”

13HaLabánndoguerekóitaʼýra,tajýraañónte,haambue hembirekohahembiguáikuérakatuimembygueteriumi árape;hakoʼãvahaʼeLabánrajykuérarérahembireko Adinaimembyvaʼekuechupe;petuichavévahéraLeaha peimitãvévahéraRaquel;haLeahesaasy,Raquelkatu iporãhaojeguerohory,haJacobohayhuchupe.

14UpémarõJacobhe'iLabánpe:Aservítandéve7áño nderajyimitãvévaRaquelrehehaLabánomoneĩupévaha JacoboserviLabánpesieteáñoitajýraRaquelrehehápe.

15HamokõihaáñoJacoboikohaguépeHaránpe,upéva hínasetentaynueveáñoJacoboikovehaguépe,upeáñope omanoÉber,Semraʼy,haʼeorekocuatrocientossesentay cuatroáñoomanórõguare.

16HaJacobohendúvoÉberomanómahague ombyasyeterei,hahetaáraoñembyasyhaoñembyasyhese 17MbohapyhaáñoJacoboikohaguépeHaránpe,Bosmat, Ismaelrajy,Esaúrembireko,imembychupepeteĩ mitãkuimbaʼe,haEsaúombohérachupeReuel

18HairundyhaáñoJacoboikohaguépeLabánrógape, ÑandejáraovisitaLabánpehaimanduʼaheseJacobrehe,ha heñóichupeitaʼýra,haitaʼýraypykuehaʼeBeor,mokõiha héraAlib,hambohapyhahaʼeCoras.

19HaÑandejáraomeʼẽLabánpembaʼerepyha ñemombaʼeguasu,itaʼýrahatajýra,hapekuimbaʼetuicha oñembohetaveJacobkáusare.

20HaJacobumiárapeoserviLabánpeopaichagua tembiapo,ógapehañúme,haÑandejárajehovasaoĩopa Labánmbaʼévapeógapehañúme.

21Ha5áñopeomanoJehudit,Beerirajy,Esaúrembireko, Canaánretãme

22KoʼãvahínaumiitajýraimembyvaʼekueEsaúpe,pe tuichavévahéraMarzit,hapeimitãvévahéraPuit

23Jehuditomanórõguare,EsaúopuʼãhaohoSeírpe ojahogahaguañúme,jepiveguáicha,haEsaúoikoheta tiémpoSeírpe

24UpesextoáñopeEsaúhembirekorã,hembirekokuéraári, Alibamá,Zebeónhivitarajy,haEsaúoguerahachupe Canaánpe

25AlibamáhyeguasuhaimembyEsaúpembohapyita'ýra: Yeus,YaalanhaCoré.

26Haumiárape,Canaánretãme,oikopeteĩñorairõEsaú ovecharerekuahaumiovecharerekuaCanaánretãme oikóvaapytépe,hetaitereíguiEsaúvakahaimbaʼerepy opytahaguaCanaánretãme,itúvarógape,haCanaánretã ndaikatúioguerahachupehymbakuérare

27EsaúohechávooñorairõvehaumioikóvaCanaánretãme, opuʼãhaoguerahahembireko,itaʼýrahaitajýrape,haopa mbaʼeimbaʼéva,haumivakaorekóva,haentéro imbaʼerepyohupytyvaʼekueCanaánretãme,haoho mombyryumioikóvaguiupetetãmeSeírretãme,haEsaú haopavaveimbaʼévahaʼeoikovaʼekueSeírretãme

28SapyʼapyʼakatuEsaúohoohechaitúvahaisýpeCanaán retãme,haEsaúomendahoréondive,haomeʼẽitajýraSeir raʼykuérape,horéo

29Ome'ẽitajýraypykueMarzit,Zebeónra'ýpe,hembireko ryvy,haPuitome'ẽAzar-pe,Bilhánhoritara'yhaEsaú oikopeyvytýpe,haʼeitaʼyrakuérandive,hahiʼýraha oñembohetavehikuái

MOAKÃHA31rehegua

1Áñosietehápe,JacoboservihagueLabánpe,haJacob heʼiLabánpe:“Emeʼẽchévecherembireko, oñekumplímaguiumiáraaservihaguehaLabánojapo upéicha,haLabánhaJacobombyatyopatavayguakuéra upetendápeguahaojapohikuáikaruguasu.

2Ka'arujaveLabánoguahẽógape,haupéiJacoboguahẽ upépeumitapichakaruguasureheguandive,haLabán omboguepaiteumiluzoĩvaógape.

3HaJacobhe'iLabánpe:Mba'érepikorejapokomba'e orerehe?HaLabánombohovái:Péichaorejepokuaa rojapokotetãme

4UperireLabánoguerahaitajýraLíape,haogueraha chupeJacobrendápe,hahaʼeouhendápehaJacob ndoikuaáihaʼehaLea

5HaLabánomeʼẽitajýraLápehembiguáiZilpápepeteĩ tembiguáiramo.

6HaenteroveumihénteoĩvapekaretépeoikuaaLabán ojapovaʼekueJacobrehe,péronomombeʼúiupévaJacóbpe 7HaopavavevecinokuéraouupepyharépeJacobrógape, haokaru,hoy'uhaovy'a,haombopuLearenondépetimbre hajerokyreheve,haombohováiJacobrenondépe,Helea, Helea

8HaJacobohenduiñeʼẽhakatunontendeimbaʼépaheʼise, hakatuoimoʼãupéichaikatuhaijepokuaakotetãme.

9Haumivecinohe'iko'ãmba'eJacobrenondépepyhare aja,haopaumitesapeoĩvaLabánrógapeoñembogueupe pyharépe.

10Hapyhareve,áraresape,Jacobojerehembirekorendápe haohecha,hapéinaápeLeaoñenovaʼekueijyvaári,ha Jacobheʼi:“Koʼágaaikuaambaʼépaheʼiangepyhareumi vecino:“Heléa,heʼihikuái,hachendaikuaái”

11HaJacobohenóiLabánpehahe'ichupe:Mba'epiko korejapova'ekuecherehe?Añetehápecheaservindéve Raquelrehehápe,hamba'érepikochembotavyhareme'ẽ chéveLea?

12Labánhe'iJacóbpe:Ndaha'éiorerendaguépe rome'ẽvopeimitãvévapepetuichavévarenondépe,upévare reguerahaséramoaveiiñermánape,eguerahanerendápe reservítavachéve7áñopukukue.

13HaJacobojapoupéicha,haaveiRaquelhembirekorã, haoserviLabánpe7áñove,haJacobouaveiRaquel rendápe,haohayhuveRaquel-peLea-gui,haLabánome'ẽ chupehembiguáiBilhámepeteĩtembiguáiramo 14ÑandejáraohechávoLeapendaijaʼeiha,Ñandejára oipeʼaisy,hahyeguasuhaimembyJacóbpecuatro mitãkuimbaʼeumiárape

15KoʼãvahéraRubénSimeón,LevíhaJudá,haupéioheja imemby.

16UpetiémpopeRaquelningoimembyʼỹ,handoguerekói imemby,RaqueloenvidiaiñermánaLápe,haRaquel ohechávonomeʼẽihamitãJacóbpe,oguerahahembiguái Bilháme,haimembyJacóbpemokõimitãkuimbaʼe,Danha Neftalí

17Leaohechávoohejamahaimemby,oguerahaavei hembiguáiZilpá,haome'ẽchupeJacob-pehembirekorã,ha JacobouaveiZilpápe,haaveiimembyJacob-pemokõi ita'ýra,GadhaAser

18UpeárapeLeahyeguasujeyhaimembyJacob-pe mokõita'ýrahapeteĩtajýra,hako'ãvahéraIsacar,Zabulón haiñermánaDina.

19UpetiémpopeRaquelimembygueteri,haRaquel oñemboʼeÑandejárapeupérõ,haheʼi:“Ñandejára, nemanduʼacherehehachevisita,ajerurendéve,koʼágache ménachemosẽtagui,chenamembyihaguérechupemitã” 20KoʼágaOÑandejáraTupã,ehenducheñemboʼene renondépe,haehechachejehasaʼasy,haemeʼẽchévemitã peteĩvaumitembiguáikuñáicha,anihaguaagueropuʼaka cheñembohory.

21Tupãohenduchupehaoipe'aimemby,Raquelhyeguasu haimembypeteĩmitãkuimba'e,hahe'i:“Ñandejáraoipe'a cheñe'ẽvai,haombohérachupeJosé,he'ívo:“Ñandejára tome'ẽchéveambuemitãkuimba'e.HaJacoboguereko noventayunoaryimembyramoguarechupe.

22UpetiémpopeJacobsy,Rebeca,omondochupe imembykuñaDóbrá,Uzrajy,hamokõiIsaacrembiguái Jacobrendápe.

23HaoguahẽhikuáiJacobrendápeHaránpehahe'ichupe: “Rebecaoremondonerendáperehojeyhaguãnderu rógapeCanaánretãmehaJacobohenduchupekuérakoisy heʼivaʼekuépe

24Upejave,ambuesieteáñoJacoboservihagueLabán-pe Raquelrehehápe,haopakuévocatorceáñooikohague Haránpe,JacobheʼiLabánpe,emeʼẽchéveche rembirekokuérahachemondo,ahahaguacheretãme,péina ápechesyombouchévecheretãguiCanaánpeajevyhagua cherurógape

25Labánhe'ichupe:Ajerurendéve.ajuhúramoche mborayhunderesarenondépeanichereja;emoĩchévene repykuehaame’ẽta,haepytachendive

26UpérõJacobhe'ichupe:“Kóvahínapereme'ẽtachéve chehepyme'ẽrã,koárapeahasátaopaneovechakuérarupi haaipe'átachuguikuéraopaovechara'yipirehũhaikyráva, ovechahakavaraapytégui,harejaposéramochereheko mba'eajevýtaamongarútaneovechakuérahaañongatúta ñepyrũrãicha

27Labánojapoupéicha,haLabánoipeʼaijovechakuéragui opambaʼeJacobheʼivaʼekuehaomeʼẽchupe

28HaJacobomoĩopambaʼeoipeʼavaʼekueLabán ovechakuéraguiitaʼyrakuérapópe,haJacobomongaruhína Labánovecharembyrehembývape

29HaIsaacrembiguáiomondovaʼekueJacob-peohechávo JacobndohomoʼãihaupéihendivekuéraCanaánretãme itúvarendápe,upéiohohikuáichugui,haohojeyhikuái hógapeCanaánretãme

30DéboraopytaJacobndiveHaránpe,handojevýiIsaac rembiguáikuérandiveCanaánretãme,haDéboraoiko JacobrembirekohaimembykuérandiveHaránpe

31HaJacoboserviLabánpeseisáño,haumiovecha imembyvove,Jacoboipeʼachuguikuéraumiikyrávaha ikyráva,odesidihaguéichaLabánndive,haJacobojapo upévaLabánrógapeseisáñopukukue,hapekuimbaʼeheta hetavehaorekovakahatembiguáikuñahakuimbaʼe tembiguái,kaméllohavúrro

32HaJacoboguerekodoscientosvakakuéra,ha hymbakuératuichahaiporãitereihaoproduci,haopa yvypóraraʼyrogayguakuéraohupytysemichĩmiJacob vakakuéragui,haʼekuéraoñakãrapuʼãitereirupi

33HahetakuimbaʼeraʼykuéraouojagarrahaguaJacob ovechaapytégui,haJacobomeʼẽchupekuérapeteĩovecha peteĩtembiguáitérãtembiguáikuñatérãvúrrotérã kaméllore,térãomeʼẽchupehikuáiJacoboipotáva chuguikuéra

34HaJacobohupytyriqueza,honorhamba'eko'ã transacciónrupiveyvypórara'ykuérandive,haLabán ra'ykuéraoenvidiachupekohonor.

35HaohasávopetiémpoohenduLabánraʼykuéraheʼíva: “Jacoboipeʼapaiteñanderumbaʼe,haumiñanderu mbaʼévaguiohupytypaitekogloria”.

36HaJacobohechaLabánhaitaʼyrakuérarova,hapéina ápendahaʼeihaheseumiárapeymaguaréicha.

37OparireumiseisáñoÑandejáraojehechaukaJacóbpe, haheʼichupe:“Epuʼã,esẽkotetãguihaejevypeyvynde reñóihaguépehacheaimétanendive”.

38UpejaveJacobopuʼãhaojupiitaʼyrakuéra, hembirekokuérahaopaimbaʼévakamélloári,haoho CanaánretãmeitúvaIsaacrendápe.

39HaLabánndoikuaáiJacobohohaguechugui,pórkeupe árapeLabánoikytĩovecha

40Raquelomondaitúvara'anga,haojagarrahaomokañy kaméllooguapyhaári,haoho

41Hapéichahaʼeumitaʼangakuérareko;oipyhývopeteĩ kuimba’eita’ýraypyhaojukachupehaoipe’aiñakãrague, haoipe’ajukyhaombojukyiñakãhaoñohẽaséitepe,upéi oipyhývopeteĩkuatia’ikóvretérãpeteĩtávlaóroguiguaha ohaihi’árihéra,haomoĩvopetabloiñe’ẽguýpe,ha oipyhývopeiñakãraguepetaplyreheveiñe’ẽguýpeha omoĩógape,haomyendytesapehenondépehaoñesũ henondépe

42Haoñesũjavehikuáihendápe,oñeʼẽchupekuéraopa mbaʼeojerurévape,petéraojehaívaipypepuʼakarupive.

43Haoĩojapóvachuguikuérayvypóraraʼanga,óroha plátagui,haohohendápekuéraumitiémpooikuaávape,ha umifiguraorresiviumimbyjakuérainfluencia,ha omombeʼuchupekuéraumimbaʼeoútava,hapéichahaʼe umitaʼangaRaquelomondavaʼekueitúvagui

44Raquelomondako'ãta'angaitúvamba'éva,anihaguã LabánoikuaamoõpaohoJacob

45HaLabánouhógapehaoporanduJacobha hogayguakuérare,handojejuhúichupe,haLabánoheka hiʼangakuéraoikuaahaguamoõpaohoJacob,handojuhúi chupekuéra,haohoambuetaʼangakuérarendápe,ha oporanduchupekuérahaheʼichupehikuáiJacobokañy haguechuguiitúvarógape,Canaánretãme

46UpémarõLabánopuʼãhaojagarraiñermanokuérapeha enterovehembiguáikuérape,haohoomuñaJacóbpe,ha ohupytychupeyvytyGalaadpe

47Labánhe'iJacóbpe:Mba'epikorejapochereheakañy hachembotavyhareguerahahaguãcherajyha ita'yrakuérapeprisioneroramoojejapyhývakysepuku rupive?

48Handerehejáicheahetũchupekuérahaamondo chupekuéravyʼápe,haremondachetupãnguérahareho

49UpémarõJacobombohováiLabánpe:Akyhyjéguiani haguareipeʼacheheguinderajykuérambaretépe.hakoʼága oimeraẽvandiverejuhúvanetupãnguéra,omanóta

50UperireLabánohekaumitaʼangahaohesaʼỹijoentéro Jacobhogahamueblekuéra,pérondojuhúi

51Labánhe'iJacóbpe:Rojapótapeteĩñe'ẽme'ẽoñondive haupévaha'étapeteĩtestimoniochehaneapytépe rembohasaasýramocherajykuérape,térãremendéramo ambuehembirekocherajykuéragui,Tupãjepehaʼéta testigochehaneapytépekombaʼépe

52Upéiojagarrahikuáiitahaojapopeteĩmontón,ha Labánheʼi:“Komontónningopeteĩtestígochehande apytépe,upévareombohéraGalaad”.

53HaJacobhaLabánoikuaveʼẽsakrifísiopemontáñaári, haokaruhikuáiupépepemontónykére,haopytahikuáipe sérropepyharepukukue,haLabánopuʼãpyharevepyte,ha

hasẽitajýrandivehaohetũchupekuéra,hahaʼeohojey hendaguépe.

54Hapya'eomondoita'ýraBeor,orekóva17áño, Abicorof,Uzra'y,Nahorra'yndive,hahendivekuéraoĩ diezkuimba'e.

55HapyaʼeohohaohasahikuáipetapéreJacob renondépe,haoguahẽhikuáiambuetaperupiSeírretãme

56OguahẽhikuáiEsaúrendápehahe'ichupe:Péicha he'ineryvyhaneirũ,nesyryvyLabán,Betuelra'y

57RehendúmapikombaʼépaojapochereheneryvyJacob, ouypyvaʼekuecherendápeopívohaimemby,haaha ajotopachupe,haagueruchupecherógape ñemombaʼeguasúpe,haamombaʼeguasuchupe,haameʼẽ chupemokõicherajyhembirekorãhaaveimokõiche rembiguái

58HaTupãohovasachupecherehe,hahaʼehetahetave, haorekoitaʼýra,tajýrahatembiguáikuña

59Haʼeorekoaveihetaitereiovechahavaka,kamélloha vúrro,aveiplátahaórohetaiterei;haohechávoipirapire hetaveha,cherejaahaajaaikytĩcheovechakuéra,haopuʼã haokañyñemiháme

60Haohupihembirekohaimembykuérapekamélloári,ha oguerahaopahymbahaimbaʼekuéraohupytyvaʼekueche retãme,haohupihovaohohaguaitúvaIsaacrendápe, Canaánretãme.

61Handohejáicheahetũcherajyhaimembykuérape,ha oguerahacherajykuérapeprisioneroramoojejapyhýva kysepuku,haomondaaveichetupãnguérahaokañy.

62HakoʼágaahejachupeyvytyJabucysyrype,haʼeha opaimbaʼéva;ndofaltáichupemba'eve

63Oiméramonderehosehendápe,terehoupérõhaupépe rejuhútachupe,haikaturejapoheseneángaoipotaháicha; Labánremimboukuéraouhaomombe'uEsaúpeopako'ã mba'e.

64EsaúohenduopambaʼeheʼivaʼekueLabán remimboukuéra,haipochyetereiJacobrehe,haimanduʼa ndaijaʼéihaguehese,haipochyeterei.

65Esaúpyaʼeojagarraitaʼyrakuérape,hembiguáikuérape hahogaguaángakuérape,haʼévasesentakuimbaʼe,haoho ombyatypaiteSeirhoréoraʼykuérapehaitavayguakuérape, haʼévatrescientoscuarentakuimbaʼe,haojagarrapaite koʼãvaguicuatrocientoskuimbaʼekysepukuojepeʼáva,ha ohoJacobrendápeojukahaguachupe.

66Esaúomboja'ohetahendápeko'ãva,haojagarrasesenta kuimba'eita'ýra,hembiguáihahogayguaángapeteĩjefe ramo,haome'ẽchupekuéraita'ýraypykueElifazrehe.

67Haumiakãhembývaomeʼẽoñangarekohaguaumiseis Seírhorioraʼykuérape,hakádaunoomoĩiñemoñareha itaʼyrakuéraári

68Kokampaméntokompletoiteohooikohaguéicha,ha EsaúohoijapytepekuéraJacobrendápehahaʼeogueraha pyaʼechupekuéra.

69LabánremimboukuéraosẽEsaúguihaohoCanaán retãme,haoguahẽRebecarógape,JacobhaEsaúsy

70Ha'ekuérahe'ichupe:“Ndera'yEsaúoho400kuimba'e ndiveiñermánoJacobrehe,ohendúguiouha,haoho oñorairõhendive,oinupãhaguãchupehaoipe'aopamba'e oguerekóva

71Rebecapya'eomondosetentaydoskuimba'eIsaac rembiguáikuéraguiojotopahaguãJacobndivetapére.Ha'e he'ígui:“Ikatu,Esaúoñorairõtapéreojotopavovechupe”

72KoʼãmensahéroohoojotopahaguaJacobndive,ha ojotopachupehikuáiperríorapéreoĩvaperrójoJabuc rovái,haJacobheʼiohechávochupekuéra:“Ko kampaméntoningoÑandejáraodesidichéve,haJacob ombohéraupelugárMacnayim”.

73HaJacoboikuaaopaitúvaretãyguakuérape,haohetũ chupekuérahaoñañuãchupekuérahaouhendivekuéra,ha Jacoboporanduchupekuéraitúvahaisyrehe,hahaʼekuéra heʼi:“Oĩporãhikuái”

74Ko'ãmaranduhárahe'iJacóbpe:Rebecandesy oremondonerendápehahe'i:Chera'y,ahenduneryvy EsaúosẽhaguenerehetapereheSeirhorioñemoñare ndive.

75Haupévare,cheraʼy,ehenducheñeʼẽhaehechane konséhorehevembaʼéparejapota,hahaʼeouvovene rendápe,ejerurechupe,haanireñeʼẽpyaʼehendive,ha emeʼẽchupepeteĩjopóireguerekóvagui,haTupã ndeguerohoryvaʼekuégui

76Haoporandúvondévenembaʼére,aniremokañychugui mbaʼeve,ikatuhaʼeojereipochýguinderehehaupéicha rupiresalvátaneánga,ndehaopanembaʼéva,haʼéguine deberremombaʼeguasúvochupe,haʼéguinejoykeʼy tuichavéva

77HaJacobohendúvoisyñeʼẽumimensahéroheʼivaʼekue chupe,Jacobohupiiñeʼẽhahasẽvai,haojapoisyomanda haguéichachupeupérõ

MOAKÃHA32rehegua

1UpejaveJacobomondomensahéroiñermánoEsaú rendápeSeírretãgotyo,hahaʼeheʼichupeñeʼẽojerureasy hagua

2Haheʼichupekuéra:“PéichaerecheruvichaEsaúpe: ‘PéichaheʼinerembiguáiJacob:‘Cheruvichaanireimoʼã cherucherovasavaʼekueideprovechohachéve

3AimehaguérekoʼãveinteáñoLabánndive,hahaʼe chembotavyhaokambiacherepykuediezvése,ojeʼe haguéichaopambaʼecheruvichape

4Hacheaservichupehógapechembaʼapoiterei,haupe rireTupãohechachejehasaʼasy,cherembiapohachepo rembiapo,hahaʼechemoĩajuhuhaguagrásiahamborayhu henondépe

5HauperireTupãporiahuverekohapyʼaporãrupive ahupytyvaka,vúrrohavaka,hakuimbaʼetembiguáiha tembiguáikuña

6Hakoʼágaajútacheretãmehacherógapecheruhache sy,oĩvaCanaánretãme;haamondoaikuaaukahaguache ruvichaopakombaeajuhuhaguamborayhucheruvicha renondpe,anihaguaoimoachejeheguiahupytyhague mbae,trpejehovasacherucherovasavaekuecheveneficiha

7UmimaranduháraohoEsaúrendápehaojuhuchupe Edomretãrembe'ýpeohohápeJacobgotyo,ha cuatrocientoskuimba'eSeirhorioñemoñareguaoñembo'y kysepukureheve

8HaJacobrembijokuáiomombeʼuEsaúpeopambaʼe JacobheʼivaʼekuechupekuéraEsaúre.

9Esaúombohováichupekuéraorgullosohaodespresiaha he'ichupekuéra:“Añetehápeahenduhaañetehápeoje'e chéveJacobojapova'ekueLabánrehe,ha'e omomba'eguasúvachupehógapehaome'ẽchupeitajýra

hembirekorã,haomoheñóiita'ýrahatajýra,hahetaiteve ipirapirehetávahaipirapirehetávaLabánrógape.

10Haohechávohetahaipirapirehaipirapirehetahaokañy opaimbaʼévareheve,Labánrógagui,haoguerahaLabán rajykuérapemombyryitúvarovagui,umiprisionéroicha ojeguerahavaʼekuekysepukurupiveomombeʼuʼỹrechupe upéva

11HandahaʼéiLabán-peañónteojapopéichahakatuavei chéveojapoupéichahamokõijeycherendaguépe,ha akirirĩtapa?

12Koʼágaupévarekoárapeajuchekampaméntokuéra ndiveajotopahaguachupe,haajapótahesechekorasõ oipotaháicha.

13UmimaranduháraoujeyJacobrendápehahe'ichupe: RojuneryvyEsaúrendápe,haromombe'uchupeopane ñe'ẽ,hapéichahe'ioréve,hapéinaápeounerendápe cuatrocientoskuimba'endive

14Eikuaahaehechamba'éparejapova'erã,haeñembo'e Tupãrenondépendepe'ahaguãchugui.

15HaohendúvoijoykeʼyñeʼẽhaʼeheʼivaʼekueJacob remimboukuérape,Jacobokyhyjetereihaoñembyasy

16HaJacoboñembo'eTupãIjárape,hahe'i:“Ñandejára cheruypykueJára,AbrahánhaIsaac,erechéveahajave cherurógagui

17ChehaʼeÑandejáraTupãnderuAbrahamhaIsaac Tupã,ameʼẽtandévekoyvyhaneñemoñarenderiregua, haajapótaneñemoñarembyjakuérayvágapeguáicha,ha reipysótairundyyvágarembeʼýpe,handehane ñemoñarekuérapeojehovasátaopañemoñareyvypegua

18Haremopyendaneñeʼẽ,haremeʼẽchévembaʼerepyha taʼyrahavaka,chekorasõoipotaitereiháicharemeʼẽne rembiguáipe;reme'ẽchéveopamba'eajerurevaekuendéve, upéicharupindachefaltáimba'eve

19Uperireerechéve:Ejevyndetuvakuérarendápehande reñóihaguépehaajapoporãtagueterinendive

20Hakoʼágaajurire,handechemosãsómaLabán-gui, hoʼátaEsaúpópechejukátava,heẽ,cheraʼykuérasyndive.

21Upéicharõ,TupãÑandejára,chepeʼaaveicheermáno Esaúpógui,akyhyjetereiningochugui

22Handaipóriramotekojojachepype,ejapoAbrahánha cheruIsaacrehehápe

23Cheaikuaáguipyʼaporãhaporiahuverekorupive ahupytyhaguekombaʼerepy;koʼágaupévareajerure ndévechemosãsohaguakoárapenepyʼaporãmeha embohováihaguachéve

24HaJacobnoñemboʼevéimaÑandejárape,haombojaʼo mokõikampaméntopeumihénteoĩvapehendiveovechaha vakandive,haomeʼẽpemitadoñangarekohaguaDamesec, Eliezerraʼy,Abrahánrembiguái,peteĩkampaméntope guarã,itaʼyrakuérandive,hapeótromitadomeʼẽiñermáno Elianus,Eliezerraʼy,oñangarekohaguaitaʼyrakuérandive

25Upéiomandachupekuéra:“Peñemomombyrýkepende kampaméntoguihaanipeñemoaguietereiojuehe,haEsaú oúramopeteĩkampaméntopehaojukachupe,peótro kampaméntooĩvamombyrychuguiokañýtachugui”

26UpepyharépeJacobopytaupépe,haupepyhare pukukueomeʼẽhembiguáikuérapeumiehérsitoha itaʼyrakuérare

27UpeárapeÑandejáraohenduJacobñemboʼe,haupéi ÑandejáraoipeʼaJacóbpeiñermánoEsaúpoguýgui.

28Ñandejáraomboumbohapyánhelyvagapeguaánhel,ha haʼekuéraohoEsaúrenondépehaouhendápe.

29KoʼãánhelojehechaukaEsaúhaipuévlopedosmil kuimbaʼéicha,ojupívakavajuárioguerekóvaopaichagua tembiporuñorairõrã,haojehechaukaEsaúhaenterove kuimbaʼekuérarenondépeoñembojaʼohaguacuatro kampaméntope,hacuatromburuvicha

30PeteĩkampaméntoohohaotopahikuáiEsaúpeouha 400kuimbaʼendiveiñermánoJacobrendápe,hako kampaméntoodiparaEsaúhaipuévlorendápehaomondýi chupekuéra,haEsaúhoʼakavajuguiokyhyjégui,ha enteroveikuimbaʼekuéraojeseparachuguiupelugárpe, okyhyjetereirupihikuái.

31Pekampaméntokompletoiteosapukáihapykuériokañy javeEsaúgui,haenteroveumikuimbaʼeoñorairõvaheʼi: 32AñetehápeñandehaʼeJacobrembiguái,haʼéva Ñandejárarembiguái,hamávapikoupéicharõikatu oñemoĩñanekóntrape?Esaúhe'ichupekuéra:“Che ruvichahacheryvyJacobha'ependeruvicha,ko'ãveinte áñoajandahecháivachupe,hako'ágãajuahechahaguã chupe,¿peẽpikopeẽpikopéicha?

33Umiánhelheʼichupe:“Ñandejáraoikoveháicha, ndahaʼéipikoJacobreñeʼẽvareneermáno,ndorohejái vaʼekuepeteĩopytávandeheguihaneretãyguakuéragui, sínoJacobkáusarendorojapomoʼãimbaʼevehesekuéra”.

34KokampaméntoohasaEsaúhaiñirũnguéraguihaoho, haEsaúhaiñirũnguéraohochuguikuérapeteĩlegádorupi pesegundokampaméntooguahẽvohendápeopaichagua ármareheve,haojapoaveihikuáiEsaúha ikuimbaʼekuérareojapohaguéichahesekuérapeprimer kampaménto.

35Ohejarirehikuáiohohendápe,péinaápepetercer campamentoouhendápehaopavaveokyhyjetereihikuái, haEsaúho'akavajuári,haopavavekampaméntoosapukái hahe'i:Añetehápeoreha'eJacobrembiguái,ha'évaTupã rembiguái,hamávapikoikatuoñemoĩorerehe?

36Esaúheʼijeychupekuéra:“Upéicharõ,cheruvicha Jacobhanderuvichahaʼecheryvy,haveinteáñoaja ndahecháihovahanahendúikoárapeoutaha,ahakoárape ajotopahendive,hapikopeẽchetratapéicha?

37Ha'ekuéraombohováichupehahe'ichupe:“Ñandejára oikoveháicha,ndaha'éipikoJacobnderyvyndeere haguéicha,ndorohejáikuripeteĩhembývandehane kuimba'ekuéragui,hakatuJacobrehereñe'ẽvaha'ehane ryvy,ndorojehe'amo'ãinendiveninekuimba'ekuérandive 38Hapembohapyhakampaméntoohasaaveichuguikuéra, hahaʼeosegigueterihapeitavayguakuérandiveJacob gotyo,irundyhakampaméntooúvohendápe,haojapoavei hikuáihesehakuimbaʼekuérareambuekuéraojapo haguéicha

39Esaúohechávombaʼevaiojapovaʼekueumicuatro ánhelhesehaiñirũnguérare,okyhyjeetereiiñermáno Jacóbgui,haohoohuguahẽchupepyʼaguapýpe 40EsaúomokañyndaijaʼéihaJacobrehe,okyhyjégui iñermánoJacobkáusare,haoimoʼãguiumicuatro kampaméntoohesapévahaʼehaJacobrembiguái 41UpepyharépeJacobopytahembiguáikuérandive ikampaméntope,haodesidihembiguáikuérandive omeʼẽtahapeteĩrregáloEsaúpeopambaʼeorekóvaguiha opambaʼeorekóvagui.haJacobopuʼãpyhareve,haʼeha

kuimbaʼekuérandive,haoiporavohikuáiumivaka apytéguipeteĩjopóiEsaúpeguarã.

42PéichapejopóiJacoboiporavovaʼekueijovecha apytéguiomeʼẽhaguaiñermánoEsaúpe,haoiporavo doscientoscuarentaakãumiovechaapytégui,haoiporavo 30kaméllohavúrroapytégui,haumivakaapytégui oiporavocincuentavaka

43Omoĩmbaitechupekuéra10grúpope,haomoĩkádauno haomeʼẽchupekuéraumihembiguáipópe,kádaunokáda grúpope

44Haheʼichupekuéra:Peñemomombyrýkeojuehegui, hapemoĩpeteĩlugárumiovechaatýpe,haEsaúhaumi oĩvahendiveojotopátapeẽmehaoporandúvopeẽme: ‘Mávambaʼépapeẽ,moõpapehohamávambaʼépapejapo opakoʼãmbaʼepenerenondépe,pejechupekuéra:‘Ore ningoJacobrembiguái,hajajujajotopaEsaúndive pyʼaguapýpe,hapéinaápeouñanderapykuéri

45HapeoĩvaorerenondépehaʼepeteĩrregáloJacob omondovaʼekueiñermánoEsaúpe.

46Hahaʼekuéraheʼíramopeẽme:‘Mbaʼérepikoopytáma penderapykuéri,ouhaguaohuguahẽiñermánopeha ohechahaguahova,upéicharõpejechupekuéra: “Añetehápehaʼeouvyʼápeorerapykuériojotopahagua iñermánope,haʼeheʼígui:‘Ambopyʼaguapýtachupepe jopóiohótavapehendápe,hauperireahechátahova,ikatu haʼecheguerohory

47Upémarõperregálokompletoiteohasaisiervokuéra pópe,haohohenondépeupeárape,haupepyharépeopyta ikampaméntondiveJabucysyryrembeʼýpe,haopuʼã pyharembytépe,haoguerahahembirekokuéraha hembiguáikuñáme,haentérombaʼeimbaʼéva,haupe pyharépeohasachupekuérapeysyryJabucrembeʼýpe

48Haohasávoopambaʼeimbaʼévapeysyryári,Jacob opytahaʼeño,hapeteĩkuimbaʼeojotopahendive,haupe pyharépeoñorairõhendiveárakoʼẽmeve,haJacobjyva ryruosẽmaoñorairõrupihendive

49HakoʼẽmbotávopekuimbaʼeohejaJacóbpeupépe,ha haʼeohovasachupehaoho,haJacobohasapeysyry koʼẽmbotávo,haopytaijyvaári

50Kuarahyosẽhi’áriohasávopeysyry,haojupihymbaha imembykuérarendaguépe

51Haohohikuáiasajepeve,haohoajahikuáipejopói ohasahenondépe.

52HaJacobohupihesahaomaña,hapéinaápeEsaúoĩha mombyry,ouhahetakuimbaʼendive,cuatrocientosrupi,ha Jacobokyhyjetereiiñermánogui.

53HaJacobpyaʼeombojaʼoitaʼyrakuérapehembirekoha hembiguáikuérape,haimembykuñaDinápeomoĩpeteĩ káhapehaomeʼẽchupehembiguáipópe

54Haohasaitaʼyrahahembirekokuérarenondépeojotopa haguaijoykeʼýpe,haoñesũyvýpe,heẽoñesũsietevése oñembojapeveijoykeʼýre,haTupãojapoJacob-peojuhu haguagrásiahamborayhuEsaúhakuimbaʼekuéraresa renondépe,TupãohendúguiJacobñemboʼe

55HaiñermánoEsaúpeokyhyjeJacobhaokyhyjeterei, pórkeEsaúokyhyjetereiJacóbguiÑandejáraánhelojapo vaʼekuéreEsaúre,haEsaúipochyJacobreheoñekonverti pyʼaporãme

56EsaúohechávoJacobodiparahahendápe,oñaniavei hendápehahaʼeoñañuachupe,hahaʼehoʼaijajúrare,ha ohetũhikuáihahasẽhikuái

57HaÑandejáraomoĩkyhyjehaimbaʼeporãJacóbpeumi kuimbaʼeoúvaEsaúndive,hahaʼekuéraohetũavei Jacóbpehaoñañuãchupe

58HaaveiElifaz,Esaúraʼy,irundyijoykeʼykuérandive, Esaúraʼykuéra,hasẽJacobndive,haohetũchupeha oñañuãchupe,hoʼáguiopavavehiʼarikuérakyhyjeJacobgui

59UpémarõEsaúomañahaohechaumikuña iñemoñarekuérandive,Jacobraʼykuéra,oguatahaJacob rapykuérihaoñesũEsaúrapére

60Esaúhe'iJacóbpe:“¿Mávapikoko'ãvanendive,che ryvy?¿Haʼekuérapikoneraʼytérãnerembiguái?HaJacob ombohováiEsaúpehahe'i:Ha'ekuéranikochera'yTupã ome'ẽva'ekuenerembiguáipe

61Jacoboñe'ẽajaEsaúhaiñirũnguérandive,Esaúohecha pekampaméntokompletoite,hahe'iJacóbpe:Moõgui pikoreguenohẽpekampaméntoajotopavaekuekuehe pyharépe?HaJacobhe'i:“Cheruvicharenondépe,ha'epe Tupãome'ẽva'ekuenerembiguáipe.

62UpémarõpejopóioguahẽEsaúrenondépehaJacob oinupãEsaúpehaheʼi:“Eguerahapejopóiagueruvaʼekue cheruvicharendápe,haEsaúheʼi:“¿Mbaʼérepikoche rembipota?”eñongatundejehepererekóva

63UpémarõJacobhe'i:Chearekoopako'ãmba'eame'ẽ haguã,ahechaguivenderova,reikogueteripy'aguapýpe.

64Esaúndoguerahaséipejopói,haJacobhe'ichupe: Ajerurendévecheruvicha,ko'ágãajuhúramonderesa renondépe,eguerahachejopóichepópe,upévareahecha nderova,ha'etekuahechávapeteĩtupãicharova,revy'águi chendive

65Esaúoguerahapejopói,haJacobomeʼẽaveiEsaúpe pláta,órohabdellio,opresionaitereihaguérechupeha ojagarra

66Esaúombojaʼoumivakaoĩvapekampaméntope,ha omeʼẽlamitadumikuimbaʼeoúvapehendive,pórke haʼekuéraouvaʼekueviru,hapeótromitadomeʼẽ itaʼyrakuérapópe.

67Hapepláta,órohabdellioomeʼẽitaʼýraypykueElifaz pópe,haEsaúheʼiJacóbpe:“Japytanendive,ha mbeguekatúperohotanendivereguahẽmevecherógape chendive,ikatuhaguáicharoikooñondiveupépe”

68HaJacobombohováiiñermánopehaheʼi:“Ajaposeche ruvichaheʼiháichachéve,hakatucheruvichaoikuaaumi mitãipiroʼyha,haumiovechahavakaimembykuérandive oĩvachendive,ohombeguekatu,ohopyaʼeporãramo omanótahikuái,ndereikuaáguiimbaʼepohýihaikaneʼõha.

69Upévarecheruvichatohasahembiguáirenondépe,ha mbeguekatúpeahátaumimitãhaovechakuérarehehápe, aĝuahẽmevecheruvicharógapeSeírpe

70Esaúhe'iJacóbpe:Amoĩtanendiveumitetãoĩva chendiveoñangarekohaguãnderehetapére,haogueraha haguãndekane'õhanemba'epohýi,hahe'i:“Mba'epiko oikotevẽcheruvicha,ajuhúramochemborayhunderesa renondépe?

71PéinaápeajátanerendápeSeir-peaikohaguaupépe oñondivereñeʼẽhaguéicha,terehoupérõnetavayguakuéra ndivecheromoirũtagui.

72HaJacobheʼipéichaEsaúpeoipeʼahaguachuguiEsaú haiñirũnguérape,ikatuhaguáichaJacobohoitúvarógape Canaánpe.

73EsaúohenduJacobñe’ẽ,haEsaúohojeycuatrocientos kuimba’endiveSeírpe,haJacobhaopavaveimba’ekuéra ohoupeárapeCanaánrembe’ypeve,haopytaupépe sapy’ami.

MOAKÃHA33rehegua

1HapeteĩtiémporireJacobohopetetãrembeʼýgui,ha oguahẽSalemretãme,upévahínatávaSiquem,oĩva Canaánretãme,haopytuʼupesiudarenondépe

2Ha'eojoguapeteĩyvypehẽngueoĩvaupépe,Hamorra'y kuéragui,5grámo

3HaJacobupépeomopuʼãijehepeteĩóga,haomopuʼã upépehoga,haojapohymbakuérapeguarãkáha,upévare ombohéraupelugárSucot

4HaJacobopytaSucotpeunáñohaseismése.

5Upejaveunoskuántokuñaoikóvaupetetãmeohotáva Siquem-peojerokyhaovyʼahaguaumitavayguakuéraupe siudápeguarajykuérandive,haosẽvohikuáiupéiRaquel haLea,Jacobrembirekokuérahogayguakuérandive,oho aveiohechambaʼéichapaovyʼahaumitajýraoĩvaupe siudápe.

6HaDina,Jacobrajyohoaveihendivekuérahaohecha upetavaguasurajykuérape,haopytahikuáiupépekoʼã tajýrarenondépeopatavayguakuéraupetavaygua oñemboʼyajaijykéreohechahaguaivyʼakuéra,haopa tavayguakuéraguasuupetávapeguaoĩupépe

7UpépeSiquem,Hamorraʼy,pemburuvichaupe tetãmegua,oñemboʼyaveiupépeohechahaguachupekuéra 8UpémarõSiquemohechaDina,Jacobrajy,oguapyhaisy ndiveumitajýrakuérarenondépe,hapekuñataĩ oguerohoryetereichupe,haupépeoporanduiñangirũnguéra hahetãyguápe:“Mávarajypikooguapývaumikuña apytépe,chendaikuaáivakotávape?”.

9He'ichupehikuái:“AñetehápekóvahínaJacobrajy, Isaacevréora'y,oikova'ekuekotávapehetatiémpore,ha oñemombe'úvoumitetãrajykuéraosẽtahaovy'a,ohoisyha hembiguáikuñandiveoguapyhaguãijapytepekuérande rehechaháicha

10UpémarõSiquemohechaDiná,Jacobrajy,haomañávo hesehaʼeojesarekoDináre

11Haʼeomondohaojerureojejagarrahaguachupe mbaretépe,haDináouSiquemrógapehahaʼeojagarra mbaretépehaoñenohendivehaomomirĩchupe,ha ohayhuetereichupehaomoĩchupehógape

12Haouhikuáiomombe'uJacóbpeupemba'e,haJacob ohendúvoSiquemomongy'ahagueitajýraDinápe,Jacob omondo12hembiguáipeoguenohẽhaguãDinámeSiquem rógagui,haohohikuáiSiquemrógapeoipe'ahaguã Dináguiupégui

13OguahẽvohikuáiSiquemosẽhendápekuéra ikuimbaʼekuérandivehaomosẽchupekuérahógagui,ha ndohejáichupekuéraouDinárenondépe,péroSiquem oguapyhínaDinándiveohetũhaoñañuachupehesa renondépe

14UpémarõJacobrembiguáikuéraoujeyhaheʼichupe: “Roguahẽvo,haʼehaiñirũnguéraoremosẽ,hapéicha SiquemojapoDínpeoreresarenondépe”

15HaJacoboikuaaveSiquemomongyʼahagueitajýrape, pérohaʼendeʼírimbaʼeve,haitaʼyrakuéraomongaruhína hymbakuérapeñúme,haJacobokirirĩoujeypeve

16ItaʼyrakuéraoguahẽmboyvehógapeJacobomondo mokõikuñataĩhembiguáirajykuéraguioñangarekohagua DináreSiquemrógapehaopytahaguahendive,haSiquem omondombohapyiñamígoitúvaHamorrendápe,haʼéva Kidequemraʼy,haʼévaPeredraʼy,haheʼichupe:“Egueru chévekokuñataĩhembirekorã”

17Hamor,Quidequemhivitara'y,oguahẽita'ýraSiquem rógape,haoguapyhenondépe,haHamorhe'iita'ýrape: Siquem:¿Ndaipóripikokuñanderetãyguarajyapytépe reguerahahaguãpeteĩkuñaevréandaha'éivanderetãygua? 18UpémarõSiquemheʼichupe:“Haʼeañoiterehupyty vaʼerãcherehehápe,pórkehaʼeovyʼacheresarenondépe haHamorojapoitaʼýrañeʼẽheʼiháicha,ohayhuetereígui chupe

19HamorohoJacobrendápeoñeʼẽhaguahendiveko mbaʼére,haohorireitaʼýraSiquemrógagui,oumboyve Jacobrendápeoñeʼẽhaguachupe,péinaápeJacob raʼykuéraouñúgui,ohenduriremíntehikuáipembaʼe Siquem,Hamorraʼyojapovaʼekue.

20Haumikuimbaʼeoñembyasyetereiiñermánare,ha opavaveouhógapepochýpe,oñembyatymboyve hymbakuéra.

21Upéioguapyhikuáiitúvarenondépehaoñeʼẽchupe pochyreheve,haheʼi:“Añetehápeomanokokuimbaʼeha hogayguakuérape,ÑandejáraJárakoyvytuichakuejaveve omandahaguéreNoéhaitaʼyrakuérapearakaʼeve ndoipeʼamoʼãihamondaha,nindojapomoʼãiha oporomoakãratĩ;koʼágapéinaápeSiquemombyaiha hekovaiñanereindyndive,hanipeteĩvaopa tavayguakuéraupetavayguaapytéguinoñeʼẽichupeni peteĩñeʼẽ.

22Añetehápereikuaaharentendepehuísioomanóva Siquem,itúvahatávatuichakuejaveve,ha'e ojapova'ekuére.

23Haoñeʼẽajahikuáiitúvarenondépekombaʼépe,péina ápeHamor,SiquemruouoñeʼẽhaguaJacob-peitaʼýra ñeʼẽDinarehegua,haoguapyJacobhaitaʼyrakuéra renondépe

24Hamorhe'ichupekuéra:Chera'ySiquemánga oipotaitereipenderajy.Ajerurepeme’ẽhaĝuachupe hembirekorãhapemendaorendive;peme’ẽorévepende rajyharome’ẽtapeẽmeorerajy,hapeikótaorendiveore retãmeharoimétapeteĩtavayguaichaupetetãme.

25Oreyvytuichaitereígui,upévarepeikohapeñekomersia hapehupytyipypeimbaʼerepy,hapejapoupépe peipotáicha,haavavendojokomoʼãipeẽmepeteĩñeʼẽme.

26HamornoñeʼẽvéimaJacobhaitaʼyrakuérape,hapéina ápeitaʼýraSiquemouhahapykuéri,haoguapyhenondépe.

27UpémarõSiquemoñe'ẽJacobhaita'ýrakuéra renondépehahe'i:“Taha'enderesarenondépereme'ẽtaha chévenemembykuña,haoimeraẽmba'eerevachéve ajapótahese”.

28Ejerurechévehetadotehajopói,haameʼẽta,ha oimeraẽmbaʼeerevaʼerãchéveajapótava,hatahaʼehaʼéva opuʼãvanerembiapoukapykuérare,omanóta;peme’ẽchéve añoitepekuñataĩcherembirekorã

29SimeónhaLevíombotavyHamorhaitaʼýraSiquempe haheʼi:“Opambaʼeerevaʼekueoréverojapóta penderehehápe”

30Hapéinaápeorereindyoĩnderógape,hakatu eñemomombyrýkechuguiromondopeveoreruIsaac-peko mbaʼére,ndaikatúiguirojapombaʼevehaʼeomoneĩʼỹre

31HaʼeoikuaáguiñanderuAbrahánrape,haoimeraẽ mbaʼeheʼívaoréveromombeʼútapeẽme,ndoromokañýi moʼãipeẽmembaʼeve

32HaSimeónhaLevíheʼipéichaSiquemhaitúvape,ikatu haguáichaokonsegimbaʼépaojejapótaSiquemhaitávare kombaʼére

33SiquemhaitúvaohendúvoSimeónhaLevíheʼíva, haʼetekuiporãvachupekuéra,haSiquemhaitúvaosẽoho hógape

34Haohorirehikuái,Jacobraʼykuéraheʼiitúvape:“Péina ápe,roikuaaomanohakoʼãiñañávapehaitavaguasúpe, haʼekuéraomboykehaguéreÑandejáraheʼivaʼekueNoé haitaʼyrakuérapehaiñemoñarekuérapehaʼekuérarire.

35HaaveiSiquemojapohaguérekombaʼeñanereindy Dináreheomongyʼávochupe,arakaʼeve ndojejapomoʼãiguiñandeapytépepeichaguambaʼevai.

36Koʼágapeikuaahapehechambaʼépapejapóta,ha pehekakonséhohapeñembotavymbaʼépaojejapóta hesekuéra,ikatuhaguáichapejukaenteroveoikóvako siudápe

37UpémarõSimeónheʼichupekuéra:“Koʼápeningopeteĩ konséhooĩporãvapeẽmeguarã:pejechupekuéra toñesirkunsidakádakuimbaʼeijapytepekuérañande ñañesirkunsidaháicha,handojaposéiramoupéva,roipeʼáta chuguikuéraorerajyharoho”.

38Haomoneĩramohikuáiojapohaguakóvahaojapóta, upéicharõoñehundivovehikuáihasýgui,ñaatakáta chupekuérañandekysepukureheve,peteĩkirirĩha pyʼaguapýpeguáicha,hajajukátaopakuimbaʼe ijapytepekuéra

39HaSimeónheʼivaʼekueoguerohorychupekuéra,ha SimeónhaLevíodesidiojapotahahesekuéraheʼiháicha 40Ko'ẽmbotávoSiquemhaitúvaHamorohojeyJacobha ita'ýrakuérarendápe,oñe'ẽhaguãDinarehe,haohendu haguãmba'épaombohováiJacobra'ykuérahe'íva

41HaJacobra'ykuérahe'ichupekuérañembotavyhahe'i: “Romombe'uoreruIsaácpeopamba'eereva'ekueha oguerohorychupe

42Haʼekatuheʼioréve:“PéichaitúvaAbrahánheʼichupe TupãÑandejáraguikoyvytuichakuejaveve,oimeraẽ kuimbaʼendahaʼéivaiñemoñarekuéraguiojagarrasévapeteĩ itajýra,toñesirkunsidátaentérokuimbaʼeimbaʼévape, ñandeñañesirkunsidaháicha,haupéiikatuñameʼẽchupe orerajyhembirekorã

43Koʼágaroikuaaukapeẽmeopaorerapeoreruoñeʼẽ hagueoréve,ndaikatúiguirojapokombaʼeerevaʼekue oréve,romeʼẽhaguaorerajypeteĩkuimbaʼe noñesirkunsidáivape,haʼéguipeteĩmbaʼeoporomotĩva

44Pérokoʼáperoñemoĩtapeẽme,romeʼẽhaguapeẽmeore rajy,haroguerahaaveipenderajykuéra,haroikótapende apytépehahaʼétapeteĩpuévlopeẽpeñeʼẽhaguéicha, pehendúramooréve,hapekonsentíramohaʼehagua oreichagua,roñesirkunsidahaguaopakuimbaʼepende mbaʼéva,oreroñesirkunsidahaguéicha.

45Hanapehendúiramooréve,opakuimbaʼeoñesirkunsida haguaoreroñesirkunsidaháicha,roʼehaguéicha,upéicharõ rojutapenerendápeharoipeʼátapendeheguiorerajyha roho

46HaSiquemhaitúvaHamorohenduJacobraʼykuéra ñeʼẽ,haupévaombovyʼaitereichupekuéra,haSiquemha itúvaHamorpyaʼeojapoJacobraʼykuéraoipotáva,Siquem ohayhuetereíguiDínape,hahiʼángaojeremahese.

47UperireSiquemhaitúvaHamorpyaʼeohopesiuda rokẽme,haombyatypaiteumikuimbaʼeoĩvapeitávapeha heʼichupekuéraJacobraʼykuéraheʼíva

48Rojukoʼãkuimbaʼerendápe,Jacobraʼykuéra,haroñeʼẽ chupekuéraitajýrare,hakoʼãkuimbaʼeomoneĩtaojapo haguaorerembipotaháicha,hapéinaápeoreyvytuicha tuichachupekuéraguarã,haoikótahikuáiipype,ha oñekomersia,haorehaʼétapeteĩtavayguakuéra; roguerahataitajýrakuérape,haorerajykuéraperomeʼẽta chupekuérahembirekorã

49Hakatukokondisiónpeañoitekoʼãkuimbaʼe okonsentitaojapohaguakombaʼe,opavavekuimbaʼe ñandeapytépeoñesirkunsidahaguachupekuéra oñesirkunsidaháicha,Itupãomandahaguéichachupekuéra, hajajapopavoveheʼiháichaoñesirkunsidahagua, upéicharõoikótahikuáiñandeapytépe,hymbaha imbaʼekuérandive,hañandehaʼétapeteĩtavayguaicha hendivekuéra.

50HaopavavekuimbaʼeupesiudyguaohendúvoSiquem haitúvaHamorñeʼẽ,upéicharõenterovekuimbaʼe itavayguakuéraoguerohorykopropósito,haiñeʼẽrendu oñesirkunsidahagua,pórkeSiquemhaitúvaHamor oñemombaʼeguasuetereichupekuéra,haʼéguiumiprínsipe upetetãmegua.

51Ko'ẽmbotávo,SiquemhaitúvaHamoropu'ãpyhareve pyte,haombyatyhikuáiopavavekuimba'e itavayguakuérapepesiudambytépe,haohenóiJacob ra'ykuérape,ha'ekuéraosirkunsidakádakuimba'e imba'évapeupeárapehaambueárape

52OsirkunsidahikuáiSiquemhaitúvaHamor,haumi cincoermánoSiquemgua,haupéikádaunoopuʼãhaoho hógape,pórkekombaʼeouÑandejáraguiSimeónsiudade Siquemkóntrape,haJehováguiokonsegiSimeónko mbaʼépe,ikatuhaguáichaÑandejáraomeʼẽpesiudade SiquemJacobraʼymokõivévapópe

MOAKÃHA34rehegua

1Umikuimba'eoñesirkunsidáva600kuimba'eha doscientoscuarentayseismitã

2PéroKidequem,Peredraʼy,Hamortúva,haseis ijoykeʼykuéra,nohendúiSiquemhaitúvaHamor-pe,ha noñesirkunsidáichupekuéra,Jacobraʼykuéra oporombojeguarúvahesarenondépe,haipochyetereihikuái upévarehe,umitavayguakuéraupetávapeguanohendúi haguérechupekuéra

3Pesegundodíakaʼaru,otopahikuáiochomitãmichĩva noñesirkunsidáiva,isykuéraomokañýguichupekuéra SiquemhaitúvaHamorhaumikuimbaʼeupesiudápe

4UpémarõSiquemhaitúvaHamoromondoojegueru haguachupekuérahenondépeoñesirkunsidahagua, Quidequemhaseisiñermanokuéraopoihesekuéraikyse pukurehevehaojukasechupekuéra.

5HaojukaseaveihikuáiSiquemhaitúvaHamor-peha ojukahikuáiDinápehendivekuérakombaʼére

6Ha'ekuéraoporanduchupekuéra:Mba'epikoko mba'epejapovaekue?ndaipóripikokuñapendejoyke'y

cananeorajykuéraapytépe,peguerahasévahebreo rajykuérape,peẽndapeikuaáiva'ekueyma,hapejapótako tembiapopenderukuéraaraka'evenomandaiva'ekuepeẽme?

7¿Reimoʼãpikoresẽporãtahakombaʼerejapovaʼekuére? hambaʼépapembohováitakombaʼépependejoykeʼykuéra cananeokuérape,oútavakoʼẽrõhaoporandútapeẽmeko mbaʼére?

8Hanerembiapondojehecháiramohekojojávahaiporãva hesarenondépe,mbaʼépapejapótapenderekovére,hache orerekoverehehápe,napehendúihaguéreoreñeʼẽ?

9Haumioikóvaupetetãmehaopapenejoykeʼykuéra, haʼévaCamraʼy,ohendúramopenerembiapo,heʼívo:

10PeteĩkuñaevréakáusareojapoitúvaSiquemhaHamor haentéroumioikóvaitávapeumimbaʼendoikuaáivaha ijypykuérandomandáivaʼekuechupekuéra,moõpiko upéicharõrevevetérãmoõpareñomitaneñemotĩ,opande árapukukueneermanokuérarenondépe,oikóvaCanaán retãme?

11Koʼágaupévarendaikatúirogueropuʼakakombaʼe pejapovaʼekuére,nindaikatumoʼãiroñembohasakojúgo oreári,oreypykuéranomandáivaʼekueoréve

12Péinaápekoʼẽrõrohótarombyatýtaopaore joykeʼykuérape,umijoykeʼycanaanguaoikóvaupetetãme, haopavaverojuroinupãtapenderehehaopaumi ojeroviavapenderehe,ndopytamoʼãihapeteĩhembýva pendeheguinichuguikuéra

13HaHamorhaitaʼýraSiquemhaopatavayguakuéraupe távapeguaohendúvoQuidequemhaijoykeʼykuérañeʼẽ, okyhyjeitereihikuáihekovéguiiñeʼẽre,haoñearrepenti hikuáiumimbaʼeojapovaʼekuégui

14UpémarõSiquemhaitúvaHamorheʼiitúvaKidequem haiñermanokuérape,haheʼichupekuéra:“Opambaʼeere vaʼekueoréveañete”

15Koʼágaanipejehapeimoʼãpendepyʼapýpeumihebreo mborayhúguirojapohaguekombaʼeoreypykuéra ndomandáivaʼekueoréve

16Hakaturohecháguindaha’eihaintenciónhadeseo orekóvahikuáio’aceptahaĝuaorerembipotaimembykuña reheguaoreroguerahaháichachupe,ndaha’éiramoko condición-pe,upévarerohenduiñe’ẽharojapokoacto pehecháva,rohupytyhaĝuachuguikuéraorerembipota

17Harohupytypavovechuguikuéraorembaʼejerure,upéi rojevýtahendápekuéraharojapótachupekuérapeereva oréve

18Upérõrojerurepeẽmepehaʼarõhapepytahaguaorerete okuerapeveharoñemombaretejeypeve,haupéirohóta oñondivehesekuéra,harojapótahesekuérapeoĩvapene korasõmehaorembaʼépe.

19HaDina,Jacobrajy,ohenduopakoʼãmbaʼe heʼivaʼekueQuidequemhaiñermanokuéra,haHamorha itaʼýraSiquemhaumihénteoĩvaitávape

20Hapya'eomondopeteĩkuñataĩ,itúvaombouva'ekue oñangarekohaguãheseSiquemrógape,itúvaJacobha ijoyke'ykuérarendápe

21PéichaoconsejapeẽmeQuidequemhaiñermanokuéra, hapéichaombohováichupekuéraHamor,Siquemhaumi hénteupesiudápe.

22HaJacobohendúvokoʼãñeʼẽhenyhẽpochýgui,ha ipochyhesekuéra,haipochyhesekuéra

23UpémarõSimeónhaLevíohurahaheʼi:“Ñandejára,ko yvytuichakueJára,koʼẽrõguarãndopytamoʼãinipeteĩ hembývapesiudatuichakuére”

24Haveintemitãrusunoñesirkunsidáivaokañy,hakoʼã mitãrusuoñorairõSimeónhaLevíndive,haSimeónha Levíojuka18,hamokõiokañychuguikuérahaokañyunos kuántoyvykualimooĩvapepesiudápe,haSimeónhaLeví ohekachupekuéra,pérondotopáichupekuéra.

25SimeónhaLevíosegiohopesiudápe,haojukahikuái espádarembeʼýpeentéroumihénteoĩvapeupesiudápe,ha ndohejáiavave

26Hatuichañemondýitavaguasumbytépe,ha tavayguakuératavayguakuérasapukáiojupiyvágape,ha opakuñahamitãosapukáihatã

27SimeónhaLevíojukapaitepesiudandohejáihikuáini peteĩkuimbaʼeopytávapesiudatuichakuére.

28HamórhaitaʼýraSiquempeojukahikuáikysepukúpe, haoguenohẽhikuáiDínpeSiquemrógaguihaohoupégui 29HaJacobraʼykuéraohohaoujey,ouumiojejuka vaʼekuére,haomondapaiteimbaʼekuéraoĩvapesiudaha ñúme

30Ojagarraajahikuáiumimbaʼeojeguerahavaʼekue, opuʼã300kuimbaʼeopoiyvytimbohesekuérahaoinupã itápe,Simeónojerévohesekuérahaojukapaitechupekuéra kysepukureheve,haSimeónojereLevírenondépehaoike pesiudápe

31Haoguerahahikuáiijovechahaivakakuéraha hymbakuéra,haaveiumikuñahamitãmichĩvahembýva, haoguerahahikuáiopakoʼãvapemombyry,haoipeʼa hikuáipeteĩokẽhaosẽhaouitúvaJacobrendápekyreʼỹme 32Jacobohechávoopambaʼeojapovaʼekuehikuáipe siudápehaohechávoumimbaʼeoipeʼávachuguikuéra, Jacobipochyetereihesekuéra,haJacobheʼichupekuéra: “¿Mbaʼepikopejapocherehe?”.péinaápeahupytypytuʼu umicananeooikóvaupetetãmeapytépe,haavave ijapytepekuéranoñemeʼẽicherehe

33Hakoʼágapejapochembojeguaruhaguaumioikóvape upetetãme,cananeohaperezitaapytépe,hachehaʼepeteĩ mbovymínte,haopavaveoñembyatýtachereheha chejukátaohendúvopenerembiapoijoykeʼykuérandive, hachehacherógaroñehundíta

34UpémarõSimeónhaLevíhaenteroveiñermanokuéra hendivekuéraombohováiitúvaJacóbpehaheʼichupe: PéinaroikopetetãmehaSiquemojapótapikopéichaore ermánare?Mba'érepikorekirirĩmba'eveichavérõSiquem ojapova'ekue?haotratátapañanereindyndivepeteĩkuña rekovaindivekállere?

35UmikuñaSimeónhaLevíoguerahavaʼekue prisionéroramopesiudadeSiquemgui,handojukáiva chupekuéra,85ndoikuaáivakuimbaʼépe

36Haijapytepekuéraoĩpeteĩkuñataĩiñakãporãha ojeguerohoryporãva,héravaBuna,haSimeónojagarra chupehembirekorã,haumikuimbaʼeoguerahavaʼekue prisionéroramohandojukaivaʼekue,haʼecuarentaysiete kuimbaʼe,haumihembývapeojukahikuái

37HaenteroveumikuñataĩhakuñataĩSimeónhaLeví oguerahavaʼekueprisionéroramopesiudadeSiquemgui, haʼevaʼekueJacobraʼyhaitaʼyrakuérarembiguái,Jacob raʼykuéraosẽmeveEgíptogui

38SimeónhaLevíosẽrirepesiudágui,opuʼãumimokõi mitãrusuhembýva,okañyvaʼekuepesiudápeha

nomanóivaumihénteoĩvapepesiudápe,hakoʼãmitãrusu ohopesiudápehaoguataipype,haojuhupesiudanandi kuimbaʼeʼỹre,haumikuñahasẽnte,hakoʼãmitãrusu osapukáihaheʼi:“Kóvahínape”.mbaʼevaiJacobHebreo raʼykuéraojapovaʼekuekotavaguasúreoguerekóguiko árapeohundipeteĩtavaguasuCanaángua,handokyhyjéi hekovéguiopaCanaánretãgui

39Koʼãkuimbaʼeosẽpesiudaguihaohopesiudade Tapnácpe,haoguahẽupépehaomombeʼuumioikóvape TapnácpeopambaʼeojehúvachupekuérahaJacob raʼykuéraojapovaʼekueSiquempe

40UpemaranduoguahẽrréiTapnacJasubrendápe,ha omondokuimbaʼekuérapeSiquempeohechahaguaumi mitãrusu,pórkeperréindogueroviáichupekuérakombaʼe, haheʼi:“¿Mbaʼéichapikomokõikuimbaʼeohundipapeteĩ puévlotuichávaSiquemicha?”.

41Jasubremimboukuéraoujeyhahe'ichupe:Rojupe távapehaoñehundi,ndaipórikuimba'eupépekuñahasẽva añoite;nipeteĩovechatérãvakaupépendaipóri,opamba'e oĩvaupetávape,Jacobra'ykuéraoipe'ahaguére

42Jasuboñesorprendehahe'i:Mba'éichapikomokõi kuimba'eojapokomba'eohundihaguãpeteĩtáva tuichaitereíva,hanipeteĩkuimba'endaikatúioñemoĩ hesekuéra?

43Nimrodáraguivendoikóikoʼãichaguambaʼe,hanipe tiémpomombyryveguive,ndoikóikoʼãichaguambaʼeha Jasub,Tapnacruvichaguasu,he'iitavayguakuérape: Penepy'aguasúkehajahataroñorairõko'ãhebréondive,ha jajapohesekuéraojapohaguéichapetávape,hañavengáta umitavayguakuéraupetávape

44UpémarõJasub,Tapnacruvichaguasu,oñemongeta umiikonsehérondivekombaʼére,haumiikonsehéroheʼi chupe:“Ndeañoitenerepuʼãmoʼãiumievréope,pórke haʼekuéraipuʼakavaʼerãojapohaguakosiuda kompletoite”

45Mokõiijapyteguikuéraohundíramopesiudatuichakue, haavavenoñemoĩrihesekuéra,katueterehoséramo hesekuéra,opavaveopuʼãtaorekóntrapehaorehundíta upéichaavei

46Hakaturemondóramoopaumirréiorejeréreoĩvape,ha rehejáramochupekuéraoñembyaty,upéicharõrohóta hendivekuéraharoñorairõtaJacobraʼykuérandive;upérõ repu'ãtahesekuéra.

47HaJasubohenduikonsehérokuérañeʼẽ,haiñeʼẽ ombovyʼachupehaitavayguakuérape,haojapoupéicha; TapnácruvichaguasuJasubomondoopavaveamorréo ruvichaguasúpe,ojerévaSiquemhaTapnácrehe 48Pejupichendivehachepytyvõ,haroinupãtaJacobpe hebreohaopaitaʼyrakuérape,harohundítachupekuérako yvyapeári,pórkepéichaojaporaʼepesiudadeSiquem,ha ndapeikuaáipikoupéva?

49OpaumiamorréorréiohendumbaʼevaiJacob raʼykuéraojapovaʼekuepesiudadeSiquemrehe,ha tuichaitereioñemondýichupekuéra

50Haumisieterréiamorréooñembyatypaiteijehérsito ndive,diezmilkuimbaʼerupiikysepuku,haouhikuái oñorairõhaguaJacobraʼykuérandive.haJacobohendu amorréorréioñembyatyhaoñorairõhaguaitaʼyrakuéra ndive,haJacobokyhyjeterei,haupévaombopyʼarory chupe.

51UpémarõJacobosapukáiSimeónhaLevípehaheʼi: “¿Mbaʼepikopeẽpejapovaʼekue?”.¿mba'érepiko cheperhudika,regueruhaguãchekóntrapeopaCanaán ra'ykuérapechehundihaguãchehacherógape?cheaime haguérepytu'úpe,chehacherogaygua,hapeẽpejapo cherehekomba'e,hapembopochychereheumioikóvaupe tetãmepenerembiaporupive

52UpémarõJudáheʼiitúvape:“¿Mbaʼéichapikoche ermanokuéraSimeónhaLevíojukapaiteumioikóvape Siquempe?”Katueteha’eSiquemomomirĩhaguéreñane reindy,haomboykeñandeTupãrembiapoukapyNoéha ita’yrakuérape,Siquemoipe’águimbaretépeñanereindy, haoporomoakãratĩhendive.

53Siquemojapopaiteko'ãmba'ehanipeteĩvaumioikóva itávapenoñemoĩrichupehe'ívo:“¿Mba'érepikorejapo péicha?”.añetehápeupévarehechejoyke'ykuéraoho oinupãpetavaguasu,haÑandejáraome'ẽipópe,umi oikóvaipypeomboykehaguéreñandeTupã rembiapoukapy.Upéicharõ,¿mbaʼeverãpikohaʼekuéra ojapopaitekoʼãmbaʼe?

54Hakoʼágambaʼérepikorekyhyjetérãrejepyʼapy,ha mbaʼérepikonderegustáichejoykeʼykuéra,hambaʼére pikonepochyhendyhesekuéra?

55AñetehápeñandeTupãomeʼẽvaʼekueipópetáva Siquemhaitavayguakuéra,haʼeomeʼẽtaaveiñandepópe opaumirréicananeooútavañandekóntrape,hajajapóta hesekuérachejoykeʼykuéraojapohaguéichaSiquemrehe 56Koʼágaepytapyʼaguapýpehesekuérahaemombo mombyrynekyhyje,hakatuejeroviaÑandejárañande Tupãre,haeñemboʼechupeorepytyvõhaoremosãsohagua, haomeʼẽhaguaoreenemigokuérapeorepópe.

57UpémarõJudáohenóipeteĩitúvarembiguáipe:“Tereho haehechamoõpaoĩumirréioútavaorekóntrape,ijehérsito ndive”.

58Petembiguáiohohaomañamombyry,haojupiyvyty Sihónrovái,haohechaopaumirréikampaménto oñemboʼývañúme,haohojeyJudápehaheʼi:“Péinaápe umirréioĩñúmeopaikampaméntoreheve,peteĩpuévlo hetaiterei,ojoguávayvykuʼípeyguasurembeʼýpe”

59UpémarõJudáheʼiSimeónhaLevípehaenterove iñermanokuérape:“Peñemombaretehapeikoraʼy pyʼaguasúpe,ÑandejárañandeJáraoĩguiñanendive,ani pekyhyjechuguikuéra”.

60Peñembo’ypeteĩteĩ,peñeñapytĩhi’armañorairõrã, iarcohaikysepukureheve,hajahótañañorairõko’ã kuimba’enoñesirkunsidáivandive;Ñandejáraha’eñande Tupã,Ha’eñandesalváta

61Haopuʼãhikuái,hapeteĩteĩoñapytĩhiʼarmañorairõrã, tuichahamichĩva,onceJacobraʼykuéra,haopavaveJacob rembiguáikuérahendivekuéra

62HaopavaveIsaacrembiguáioĩvaIsaacndiveHebrónpe, opavaveouhendápekuéraoguerekóvaopaichagua tembiporuñorairõrã,haJacobra'ykuérahahembiguáikuéra, ciendocekuimba'e,ohoko'ãrréigotyo,haJacobohoavei hendivekuéra

63HaJacobra'ykuéraomondoitúvaIsaacAbrahánra'y rendápeHebrónpe,Quireat-Arbápe.

64Eñembo’erojerurendéveoreTupãÑandejárape, oreprotehehaguãumicananeooúvaorerehepógui,ha tome’ẽchupekuéraorepópe.

65HaIsaac,Abrahánra'yoñembo'eÑandejárape ita'yrakuérarehehápe,hahe'i:“ÑandejáraTupã,repromete cheru,erevo:Ambohetavétaneñemoñarembyjakuéra yvagapeguaicha,hareprometeaveichéve,haremopyenda neñe'ẽ,ko'ágãCanaánrréioúmaguioñondive,oñorairõ haguãchera'ykuérandivendojapóiguimba'eveichagua violencia

66Koʼága,TupãÑandejára,Tupãkoyvytuichakue, embojere,ajerurendéve,koʼãrréikonséhoanihagua oñorairõhikuáicheraʼykuérandive

67Haemombaʼekoʼãrréihaitavayguakuérakorasõche raʼykuérakyhyjerehevehaemboguejyijorgullo,haojere haguahikuáicheraʼykuéragui.

68Handepombaretehandepoojepysóvareheveemosãso cheraʼykuérahahembiguaikuérapechuguikuéra,puʼakaha puʼakaoĩguindepóperejapohaguaopakoʼãmbaʼe.

69HaJacobraʼykuérahahembiguaikuéraohokoʼãrréi rendápe,haojeroviahikuáiÑandejáraItupãre,haohoaja hikuái,itúvaJacoboñemboʼeaveiÑandejárapehaheʼi:“O TupãÑandejára,Tupãipuʼakapávaha oñemombaʼeguasúva,oisãmbyhývaymaiteguive,upégui koʼagaitepevehatapiaitepeve;

70NdehaʼeHaʼeomomýivañorairõhaomohuʼãva,nde pópeoĩpuʼakahapuʼakaremopuʼãharemboguejyhagua; Otojeguerohorycheñembo’enerenondéperejevyhaĝua cherendápeneporiahuverekoreheve,remomba’eguasu haĝuako’ãrréihaitavayguakuérakorasõchera’ykuéra kyhyjereheve,haremondýihaĝuachupekuéraha ikampaméntope,hanepy’aporãtuichaitévareheve emosãsoopaumiojeroviavanderehe,ndeha’éguiikatúta reguerutavayguakuérapeorepoguýpeharemboguejy tetãnguéraorepoguýpe

MOAKÃHA35rehegua

1Opaumiamorréorréiouhaoñemboʼypeñúme oñemongetahaguaikonsehérondivembaʼépaojejapóta Jacobraʼykuérare,pórkeokyhyjegueterichuguikuéraha heʼi:“MokõiapytéguiojukapesiudadeSiquem tuichakue”.

2ÑandejáraohenduIsaachaJacobñemboʼe,haomyenyhẽ kyhyjehakyhyjéguiopakoʼãrréiconsejerokuérakorasõ, haosapukáihikuáipeteĩñeʼẽme.

3¿Peẽpikotavykoárape,térãpandapeikuaáipeẽme peñorairõtahaumievréondive,hambaʼérepikopevyʼáta peñehundívokoárape?

4PéinaápemokõiijapyteguikuéraouSiquemtavaguasúpe kyhyjenikyhyjeʼỹre,haojukahikuáiopaumioikóvape upetávape,avavenopuʼãihaguahesekuéra,hambaʼéicha pikoikatútapeñorairõopavavehendivekuéra?

5AñetehápepeikuaaItupãohayhuetereihachupekuéra,ha ojapohaguechupekuérambaʼeipuʼakapáva,ndojejapóiva áraymaiteguive,haopatetãnguératupãapytépe,ndaipóri avaveikatúvaojapohembiapoipuʼakapávaicha

6AñetehápehaʼeosalvaitúvaAbrahánpe,peevréope, Nemrodpoguýgui,haenteroveipuévlogui,hetavése ojukasevaʼekuechupe.

7HaʼeosalvaaveichupepetatarréiNemrodomombo haguéguichupe,haIjáraosalvachupechugui

8Hamávapaikatuojapoupéicha?katueteAbrahánojuka vaekueumicincorréiElampegua,opokorireijoyke'y ra'ýre,oikóvaSodomape

9Haojagarrahembiguáijeroviahahógapehambovymi kuimbaʼépe,hapeteĩpyharépeomuñahikuáiElamrréipe haojukachupekuéra,haomeʼẽjeyiñermánoraʼýpeopa mbaʼeoipeʼavaʼekuechugui

10HakatuetepeikuaakoʼãevréoJáraovyʼaitereiha hesekuéra,hahaʼekuéraovyʼaaveihese,oikuaáguihaʼe oipeʼahaguechupekuéraentéroiñenemigokuéragui

11HapéinaápeimborayhurupiveItupãre,Abrahán ojagarraitaʼýrapeteĩetehaivaliosoitévahaoguereko intenciónomongakuaávochupepeteĩofréndaojehapýva ramoItupãme,handahaʼéirireTupãojokóvachupeojapo haguaupéva,upéicharõojapovaʼerãmoʼãimborayhurupive Itupãme.

12HaTupãohechaopahembiapokue,haohurachupe,ha oprometechupeomosãsotahaitaʼyrakuérapehaopa iñemoñarekuérapeopajehasaʼasýguioútavaguichupekuéra, haʼeojapohaguérekombaʼe,haimborayhurupiveItupã ndiveombotypeporiahuverekoimembyrehe

13Hanapehendúipikomba'épaojapoIjáraFaraónrréide EgiptohaAbimelecrréideGerarrehe,ome'ẽvoAbrahán rembireko,he'iva'ekuehese:“Ha'echeermána,anihaguã ojukachupehikuáihaoimo'ãomendatahachupe hembirekorã?”haTupãojapohesekuéraha itavayguakuérapeopapeẽpehenduvaʼekue

14Hapéinaápe,orevoirohechaoreresarupiveEsaú, Jacobjoykeʼy,ouhaguehendápecuatrocientoskuimbaʼe ndive,ojukasehaguérechupe,imanduʼáguioipeʼahague chuguiitúvajehovasa.

15HaʼeohoohuguaitĩchupeoujaveSiriagui,oinupã haguapeisýpeumimitãndive,hamávapikoosalvachupe ipógui,ndahaʼéirõIjárahaʼeojeroviahápe?omosãsochupe ijoyke’ypóguihaaveiiñenemigokuérapógui,hakatuete oñangarekótajeyhesekuéra

16¿MávapikondoikuaáihaʼehaIjáraomokyreʼỹhague chupekuérambaretépeojapohaguapesiudadeSiquempe pembaʼevaipehenduvaʼekue?

17¿Ikatupikoupéicharõimbareterupimokõikuimbaʼe ikatuohundipeteĩsiudatuichaitereívaSiquem-icha, ndahaʼéirireIjáraojeroviahápehikuái?heʼihaojapo chupekuéraopakoʼãmbaʼeojukahaguaumioikóvapeupe távapeitavaguasúpe

18Haikatúpaupéicharõpepuʼakaumiosẽvaʼekue oñondivependetavaguasúguioñorairõhaguaenterove hendivekuéra,jepemilvésehetaveoupenepytyvõhagua?

19Añetehápepeikuaahapentendendapejuihapeñorairõ hendivekuéra,sínopejupeñorairõIjárandive oiporavovaʼekuechupekuéra,haupévareenterovepejuko árapepeñehundihagua

20Koʼágakatupejejokokombaʼevaipeñehaʼãvagui peguerupendejehe,haiporãvétapeẽmeguarãanihagua pehoñorairõmehendivekuéra,saʼíramojepehikuái,itupã oĩguihendivekuéra

21Haumiamorréorréiohendúvoopaumiikonsehéroñeʼẽ, ikorasõhenyhẽkyhyjégui,haokyhyjehikuáiJacob raʼykuéraguihanoñorairõséihendivekuéra

22Haoñapymihikuáiikonsehéroñeʼẽme,haohendu hikuáiopaiñeʼẽ,haumikonséhoñeʼẽtuichaombovyʼa umirréipe,haojapohikuáiupéicha

23HaumirréiojerehaojejokoJacobraʼykuéragui, noñanimáiguihikuáioñembojávohesekuéraoñorairõ haguahendivekuéra,tuichaokyhyjéguihikuáichuguikuéra, haikorasõkuéraoñemonguʼeipypekuéraokyhyjégui chuguikuéra.

24UpévaouÑandejáraguichupekuéra,ohendúgui hembiguáiIsaachaJacobñemboʼe,haʼekuéraojerovia haguérehese;haopakoʼãrréiohojeyikampaméntoreheve upeárape,peteĩteĩitavaguasúpe,haupejavenoñorairõi hikuáiJacobraʼykuérandive

25UpeárapeJacobraʼykuéraopytaopytakaʼarupeve sérroSihónrovái,haohechávokoʼãrréindoúihague oñorairõhendivekuéra,Jacobraʼykuéraohojeyhógape.

MOAKÃHA36rehegua

1UpejaveÑandejáraojehechaukaJacóbpehaheʼi:“Epuʼã, terehoBetélpehaepytaupépe,haejapoupépepeteĩaltár Ñandejárapeguarã,haʼeningondeguenohẽvaʼekuehane raʼykuérapejehasaasygui”

2HaJacobopuʼãitaʼýrahaopaimbaʼévandive,haoho hikuáiBetélpeÑandejáraheʼiháicha.

3Jacoboguerekonoventaynueveáñoojupírõguare Betélpe,haJacobhaitaʼýrahaenterovetavayguakuéra oĩvahendiveopytaBetélpe,Luz-pe,haupépeomopuʼã peteĩaltárÑandejárapeojehechaukavaʼekuechupe,ha JacobhaitaʼyrakuéraopytaBetélpeseismése

4UpejaveomanoDebora,Uzrajy,Rebecarembireko, JacobndiveHaJacoboñotỹchupeBetelguýpepeteĩyvyra robleoĩvaupépeguýpe

5UpejaveomanoaveiRebeca,Betuelrajy,Jacobsy, Hebrónpe,Quireat-Arbápe,haoñeñotỹchupeMacpela itakuaAbrahánojoguavaʼekueHetñemoñarekuéragui

6HaRebecaoikovecientreintaytresáño,haomanoha JacobohendúvoisyRebecaomanómahaguehasẽvaieterei isyrehe,hatuichañembyasyhese,haDebora imembykuñáreperobleguýpe,haombohéraupetendápe Allon-bachuth

7UpetiémpopeomanoLabán,pesirio,pórkeÑandejára oinupãchupenokumplírihaguérepekompromísohaʼeha Jacobapytépe

8HaJacoboguerekocienáñoÑandejáraojehechaukajave chupe,haohovasachupehaombohéraIsrael,haRaquel Jacobrembirekohyeguasuumiárape

9UpetiémpopeJacobhaentéroimbaʼekuéraosẽBetélgui ohohaguaitúvarógape,Hebrónpe.

10Ohoajahikuáitapére,hasa'igueterioguahẽhaguã Efratpe,Raquelimembypeteĩmitãkuimba'ehaomba'apo pohýihaomano

11HaJacoboñotỹchupeEfratrapére,ha'évaBelén,ha omoĩpeteĩpilarisepulturaári,ko'ágãpeveRaqueláraha'e cuarentaycincoaryhaomano.

12HaJacobombohéraita'ýraRaquelimembyva'ekuépe: Benjamín,ha'eonasehaguérechupetetãakatúape

13Raquelomanorire,Jacobomopu'ãhoga,hembiguái Bilhárógape

14RubénoenvidiaisyLeareheupévare,haipochyeterei, haopuʼãipochýguihaohooikeBilhárógapehaupégui oipeʼaitúvarupa

15UpetiémpopeojepeʼaRubénraʼykuéraguipepártede rréihasaserdóte,pórkehaʼeomongyʼaitúvatupã,ha

oñemeʼẽJosépepederéchoprinsipál,Judápehape saserdóteLevípe,Rubénomongyʼáguiitúvatupa.

16HakoʼãvahaʼeJacobñemoñarekuéraonasevaʼekue chupePadán-Aram-pe,haJacobraʼykuéraoguerekodoce.

17Leara'ykuérahínaRubén,ra'yypykue,Simeón,Leví, Judá,Isacar,ZabulónhaiñermánaDinaRaquelra'ykuéra hínaJoséhaBenjamín

18Zilpara'ykuéra,Learembiguái,GadhaAser,haBilhá, Raquelrembiguáira'ykuéra,DanhaNeftalíko'ãvahína Jacobra'yheñóiva'ekuePadán-Aram-pe

19HaJacobhaitaʼyrakuérahaenteroveimbaʼekuéraoho haoguahẽMamrépe,haʼévaKireat-Arba,oĩvaHebrónpe, AbrahánhaIsaacopytahaguépe,haJacobitaʼýraha enteroveimbaʼévandiveoikoitúvandiveHebrónpe

20IñermánoEsaúhaitaʼyrakuéra,haenterove imbaʼekuéraohoSeírretãmehaoikoupépe,haoreko imbaʼerepySeírretãme,haEsaúraʼykuérahiʼyetereiha hetaiteveSeírretãme

21Ko'ãvahínaEsaúñemoñareCanaánretãme,haEsaú ra'y5

22AdaimembyEsaúpeita'ýraypykueElifaz,haimemby aveiReuel,haAlibamáimembyJeús,YaalamhaCoré.

23KoʼãvahínaEsaúraʼy,onasevaʼekuechupeCanaán retãmeElifaz,Esaúra'yra'ykuérahínaTemán,Omar, Zefó,Gatam,KenazhaAmalex,haReuelra'ykuérahína Nacat,Zerac,SamáhaMizá

24Jeusra'ykuéra:Timná,Alvá,JetetYaalamra'ykuéra hínaAlá,FinorhaKenaz.

25Coréra'ykuérahínaTemán,Mibzar,MagdielhaEram ko'ãvahínaEsaúra'yñemoñareSeírretãme

26KoʼãvahéraSeirhorioraʼykuéra,oikóvaSeír,Lotán, Sobal,Zibeón,Aná,Disán,ÉzerhaDisónretãme,ha7 itaʼýra

27LotánraʼykuérahínaHorí,HemánhaiñermánaTimna, upévahínaTimna,ouvaʼekueJacobhaitaʼyrakuéra rendápe,hanohenduséichupe,hahaʼeohooikochugui Elifaz,Esaúraʼyhembireko,hahaʼeimembychupe Amalek

28Sobalra'ykuérahínaAlván,Manahat,Ébal,Sefoha Onam,haZibeónra'ykuéraha'eAjah,haAna,kóvaha'e peAnaojuhúvaYemim-pedesierto-peomongarujave itúvaZibeónvúrro

29Haomongaruajaitúvavúrrokuérapeogueraha chupekuérataveʼỹmediferéntetiémpopeomongaruhagua chupekuéra

30Haoĩpeteĩárahaʼeogueruchupekuérapeteĩvaumi desiértooĩvapeyguasurembeʼýpe,tavayguakuérataveʼỹ rovái,hahaʼeokaruajachupekuéra,péinaápeoupeteĩ torméntatuichaitereívapeyguasurembeʼýguihaopytuʼu umivúrrookaruvaʼekueupépe,haopavaveoñemboʼy hikuái

31Hauperireosẽcienveintemymbatuichaha ivaietereívarupipedesiértoguioĩvapemarrembeʼýpe,ha enterovévaoguahẽpelugároĩhámeumivúrro,haopyta hikuáiupépe

32Haumimymba,mbyteguiveyvygotyo,oguereko yvypóraraʼyraʼanga,hambyteguiveyvategotyo,oĩ oguerekóvaosoraʼanga,haoĩpóraraʼanga,hapykuéri ijyvambytéguioguejyyvýpe,peduchefathjyvaicha,ha koʼãmymbaouhaojupihaojupikoʼãvúrroári,ha

oguerahachupekuéramombyry,haohohikuáimombyry ko’áĝapeve.

33PeteĩvakoʼãmymbaoñembojaAnárehaoinupãchupe ikuʼápe,haupéiokañyupelugárgui.

34Haohechávokotembiapookyhyjetereihekovégui,ha okañyhaokañytavaguasúpe

35Haomombeʼuitaʼýrahaijoykeʼykuérapeopambaʼe ojehúvahese,hahetakuimbaʼeohoohekaumivúrroha katundojuhúichupekuéra,haAnahaijoykeʼykuéra ndohovéimaupelugárpeupeárarireguive,okyhyjeterei rupihikuáihekovégui

36Aná,Seirra'yra'y,DisónhaiñermánaAlibamá,ha DisónñemoñareHemdán,Esbán,ItránhaQuerán,haEzer ñemoñareBilhán,ZaavánhaAcán,haDisónñemoñare katuUzhaArán

37Ko'ãvahínaSeirhorioñemoñare,segúnmburuvicha guasuSeírretãme

38HaEsaúhaitaʼyrakuéraoikoSeirhorioretãme,pe oikóvaupetetãme,haoguerekohikuáiimbaʼerepyipype hahiʼahaoñembohetave,haJacobhaitaʼyrakuéraha opavaveimbaʼéva,oikoitúvaIsaacndiveCanaánretãme, ÑandejáraheʼihaguéichaitúvaAbrahánpe.

MOAKÃHA37rehegua

1HaJacoboikoveajacientoquintoáño,upévahína novenoáñoJacoboikohagueitaʼyrakuérandiveCanaán retãme,haʼeouPadán-Aram-gui.

2HaumiárapeJacobohoimembykuérandiveHebróngui, haohojeyhikuáitávaSiquem-pe,haʼekuérahaopavave imbaʼéva,haoikoupépe,Jacobraʼykuéraohupytyhaguére hymbakuérapeguarãyvyporãhaikyráva,távaSiquem-pe, upérõoñemopuʼãjeypesiudaSiquem,haupépeoĩ trescientoskuimbaʼehakuñarupi.

3Jacobhaitaʼyrakuérahaenteroveimbaʼekuéraoikope ñúre,JacobojoguavaʼekueHamor,Siquemtúvagui,oúrõ guarePadán-Aramgui,SimeónhaLevíoganamboyvepe siuda

4Haenteroveumirréicananeohaamorréoojagarrávape siudadeSiquem,ohenduJacobraʼykuéraoguahẽjeyhague Siquempehaoikoupépe

5Ha'ekuérahe'i:¿OujeýtapaJacobra'ykuérapehebréo távapehaoikótaupépe,oinupãrireumioikóvapeupépeha omosẽrirechupekuéra?koʼágaojevýtapahaomosẽtapa aveiumioikóvapepetávapetérãojukachupekuéra?

6HaopaumirréiCanaánguaoñembyatyjey,ha oñembyatyhikuáioñorairõhaguaJacobhaitaʼyrakuéra ndive.

7JasubruvichaguasuTapnacguaomondoaveioparréi ijykéreguarendápe,rréiElándeGaas,IhurírréideSiló,ha rréiParatóndeChazar,harréiSusídeSartón,haLabánrréi deBetcoránharréiSabirdeOtnay-ma,hahe'i:

8Pejucherendápehachepytyvõ,hajajukaJacóbelhebreo haitaʼyrakuérapehaentéroimbaʼéva,pórkehaʼekuéraou jeySiquempeojagarrahaojukahaguaumioikóvaupépe ymaguaréicha

9Haopakoʼãrréioñembyatyhaouopaikampaménto ndive,peteĩtavayguakuérahetaitereívayvykuʼíichayguasu rembeʼýpe,haopavaveoĩhikuáiTapnachrovái

10TapnacruvichaguasuJasubohohendápekuéraopa ijehérsitoreheve,haoñemoĩhendivekuéraTapnacrováipe

távaokaháre,haopakoʼãrréipeombojaʼosietegrúpope, haʼévasietekampaméntoJacobraʼykuérakóntrape.

11UperireomondohikuáipeteĩdeklarasiónJacobha itaʼýrapehaheʼi:“Pesẽenterovévaorerendápe roñomongetávooñondivepeñúme,hapevengaumi kuimbaʼeSiquemguapejukavaʼekuéreitávape,hakoʼága pejevýtapesiudadeSiquempehapeikoupépe,hapejuka umioikóvapeymaguaréicha”.

12HaJacobraʼykuéraohenduupévahaipochyeterei hikuáiCanaánrréikuérañeʼẽre,haumiJacobraʼykuéra apytéguipyaʼehaopuʼã,hapeteĩteĩoñapytĩhiʼarmakuéra ñorairõrã;haoĩkurihendivekuéracienydos hembiguaikuéraoñembosakoʼívañorairõrãme.

13Haenterovekoʼãkuimbaʼe,Jacobraʼykuéra hembiguáikuérandive,ohokoʼãrréirendápe,haitúva Jacoboĩhendivekuéra,haenterovévaoñemboʼySiquem montónári

14HaJacoboñemboʼeÑandejárapeitaʼyrakuérare,ha oipysoipoÑandejárape,haheʼi:“OTupã,ndehaʼepeteĩ TupãIpuʼakapáva,ndehaʼeoreru,ndeoremopuʼãhaore haʼeneporembiapokue;Ajerurendéveemosãsoche ra’ykuérapeneporiahuverekorupiveiñenemigokuéra pógui,ko’áĝaoúvaoñorairõhaĝuahendivekuérahaosalva haĝuachupekuéraipógui,ndepópeoĩguipu’akahapu’aka, osalvahaĝuambovymímehetahágui.

15Haemeʼẽcheraʼykuérape,nerembiguáikuérape, mbareteikorasõhaipuʼakaoñorairõhaguaiñenemigokuéra ndive,omoĩhaguaipoguýpe,hahoʼahagua iñenemigokuérape,haaniomanocheraʼykuéraha hembiguaikuéraCanaánraʼykuérapópe

16Hakatuiporãramonderesapereipeʼacheraʼykuéraha hembiguaikuérarekove,ejagarrachupekuérane poriahuverekotuichaitévapeneministro-kuérapópe,ani haguaoñehundikoárapeamorréta-kuérarréipópe.

17HaJacobnoñemboʼevéirõÑandejárapepeyvyoryrýi hendaguégui,hakuarahyiñypytũ,haopakoʼãrréiokyhyje hatuichañemondýiojagarrachupekuéra.

18HaÑandejáraohenduJacobñemboʼe,haÑandejára oimpresionaoparréihaijehérsitokorasõmeJacob raʼykuérakyhyjehakyhyjereheve.

19Ñandejáraohendukachupekuérakárrokárrohakavaju ipuʼakapávañeʼẽJacobraʼykuéragui,hapeteĩehérsito tuichávaomoirũvachupekuéra.

20HakoʼãrréiojejagarratuichakyhyjépeJacob raʼykuérare,haoñemboʼyajahikuáiijyvykuápe,péinaápe Jacobraʼykuéraoñemotenondehiʼarikuéra,cientodoce kuimbaʼendive,peteĩsapukáituichahatuichaitereíva reheve.

21HaumirréiohechávoJacobraʼykuérapeohoha hendápekuéra,oñemondýivegueterihikuái,haojerehikuái Jacobraʼykuérarenondéguiñepyrũrãicha,haanioñorairõ hendivekuéra.

22Pérohaʼekuérandojevýihaheʼi:“Oremotĩtapéicha mokõivéserojevyumievréorenondépe”

23HaJacobraʼykuéraoñembojahaoñemotenondeopa koʼãrréihaijehérsitorehe,haohechahikuái,hapéinaápe haʼehapeteĩtavayguakuéraipuʼakaitereíva,hetaiterei yguasuyvykuʼíicha

24UpémarõJacobra'ykuéraohenóiÑandejárapehahe'i: OrepytyvõmioreJára,orepytyvõhaorembohovái,

rojerovianderehe,haaniromanoko'ãkuimba'e noñesirkunsidáivapópe,koárapeoúvaorerehe.

25HaJacobraʼykuéraoñapytĩumiármaoñorairõhagua, hakádaunoojagarraipópeijeskúdohaijavlína,ha oñembojahikuáioñorairõhagua.

26Judá,Jacobra'y,oñaniraẽiñermanokuérarenondépe,ha umihembiguáindive,haohoko'ãrréirendápe

27Jasub,Tapnacruvichaguasu,osẽraẽaveiijehérsito ndiveJudárenondépe,haJudáohechaJasubhaijehérsito ouhahendápe,haJudáipochy,ipochyhendyipype,ha oñembojañorairõmeJudáoaventurávohekove

28JasubhaenteroveijehérsitoohoJudágotyo,hahaʼe ojupipeteĩkavajuimbaretetereívahaipuʼakapávaári, Jasubkatuipyʼaguasueterei,haojejahoʼiiérrohavrónsegui iñakãguiveipypeve

29Haoĩajakavajuári,odisparamokõiveiporeheveflecha tenondehahapykuéguio,ha’eojapoháichaopañorairõme, haaraka’evendofaltáipetendaoapuntahápeiflechakuéra

30JasubourireoñorairõJudándive,haoityhetaflécha Judákóntrape,ÑandejáraojokuaJasubpo,haentéroumi fléchahaʼeodisparavaʼekueoujeyijehe

31Upéicharõjepe,JasubosegiohoJudágotyo,odesafia haguachupeumifléchareheve,péropedistanciaoĩva ijapytepekuéra30métrorupi,haJudáohechávoJasub opoihaheseiflécha,oñanihendápeipochypochyreheve.

32Judáohupipeteĩitaguasuyvýgui,haipohýi60grámo, haJudáodiparaJasubgotyo,hapeitaoinupãchupe ijeskúdope,Jasuboñemondýipeoinupãhaguére,hahoʼa yvýpeikavajugui

33PeeskúdoojepeʼaJasubpógui,hapeeskúdoopuʼã15 métrorupi,hapeeskúdohoʼapesegundokampaménto renondépe

34UmirréioúvaJasubndiveohechamombyryguive mbaʼéichapaimbareteJudá,Jacobraʼy,hambaʼépaojapo Jasubrehe,haokyhyjetereihikuáiJudágui

35UpémarõoñembyatyhikuáiJasubkampaméntoypýpe, ohechávombaʼéichapaoñemondýi,haJudáoguenohẽ ikysepukuhaojukacuarentaydoskuimbaʼeJasub kampaméntogui,hakompletoiteJasubkampaméntookañy Judárenondépe,haavavenoñemoĩrihese,haohejahikuái Jasubhaokañychugui,haJasuboñesũgueteriyvýpe

36Jasubohechávoentéroumikuimbaʼeoĩva ikampaméntopeokañyhaguechugui,pyaʼehaopuʼã kyhyjereheveJudákóntrape,haoñemboʼyipyáriJudá rovái

37JasuboñorairõpeteĩnteJudándive,omoĩeskúdoeskúdo gotyo,haJasubkuimbaʼekuéraodiparapaite,okyhyjeterei rupiJudágui.

38JasubojagarraipópeilánsaoinupãhaguaJudápeiñakãre, péroJudápyaʼeomoĩijeskúdoiñakãreJasublánsarehe, upéicharupipeeskúdodeJudáoinupãJasublánsagui,ha peeskúdoojepeʼaavei.

39Judáohechávoijeskúdoojepeʼaha,pyaʼeoguenohẽ ikysepukuhaoinupãJasubpeijyvaári,haoikytĩipyJasub hoʼayvýpe,hapelánsahoʼaipógui

40JudápyaʼevoiohupiJasublánsa,haupévapeoikytĩ iñakãhaoityipyykére.

41JacobraʼykuéraohechávombaʼépaojapoJudáJasub rehe,enterovévaoñaniumiótrorréiapytépe,haJacob raʼykuéraoñorairõJasubehérsitohaentéroumirréioĩva upépe

42HaJacobraʼykuérahoʼa15milkuimbaʼépe,haoinupã chupekuéraoinupãramoguáicha,haumihembývaokañy hekoverehehápe

43JudáoñemboʼygueteriJasubretekueykére,haoipeʼa Jasubguiijao.

44JudáoipeʼaaveipeiérrohavrónseoĩvaJasubjerére,ha ou9kuimbaʼeJasubruvichakuéraguioñorairõhaguaJudá kóntrape.

45Judápyaʼeohupipeteĩitayvýgui,haoinupãpeteĩita akãre,haiñakãragueoñembyai,hahetehoʼaavei kavajuguiyvýpe

46UmiochokapitánopytávaohechávoJudáimbareteha, tuichaitereiokyhyjehaokañyhikuái,haJudáumi kuimbaʼendiveomuñachupekuéra,haohupichupekuéra haojukachupekuéra

47HaJacobraʼykuéraoinupãgueteriumirréiehérsitope, haojukahikuáihetachupekuéra,hakatuumirréi pyʼaguasúpeoñatendeikapitánndive,handojevýi hendaguágui,haosapukáihikuáiumiijehérsitookañývare Jacobraʼykuérarenondégui,hakatuavavenohendúi chupekuéra,okyhyjéguihikuáihekovéguianihaguaomano hikuái.

48EntéroJacobraʼykuéraoinupãrireumirréiehérsitope, oujeyJudárenondépe,haJudáojukagueteriumiocho kapitándeJasubpehaoipeʼaijaokuéra.

49UpémarõLevíohechaElón,rréideGaas,ohoha hendápe14ikapitánndiveojukahaguachupe,péroLeví ndoikuaáiupéva.

50UpéioñembojaElónhaumikapitánndive,haLeví omañahapykuévohaohechaoñorairõmahachupe hapykuéri,haLevíodipara12hembiguáindive,haoho ojukahikuáiElónhaikapitánkuérapekysepukureheve

MOAKÃHA38rehegua

1HaIhurirréiSiloguaojupioipytyvõhaguaElónpe,ha haʼeoñembojaJacóbpe,Jacoboguenohẽrõguareiarcooĩva ipópehapeteĩfléchaoinupãIhuri-pehaupévaomano

2HaomanómarõguareIhurirréideSiló,umicuatrorréi hembývaokañypelugároĩháguiumikapitánhembýva ndive,haoñehaʼãojeretirahaheʼívo:“Ndoroguerekovéima mbareteumievréondiveojukarirehikuáiumimbohapy rréihaumikapitánipuʼakavévañandehegui”.

3HaJacobraʼykuéraohechávoumirréihembývaosẽmaha ijykére,omuñachupekuéra,haJacobouaveiSiquem montónguipelugárhaʼeoñemboʼyhaguégui,haoho hikuáiumirréirapykuérihahaʼekuéraoñembojahesekuéra hembiguáikuérandive.

4Haumirréihamburuvichakuéraijehérsitohembýva ndive,ohechávoJacobraʼykuéraoñembojahahesekuéra, okyhyjehekovéguihaokañyoguahẽmevetávaChazar-pe 5HaJacobraʼykuéraomuñachupekuérapesiudade Chazarrokẽmeve,haojukahikuáipeteĩrréihaijehérsito apytépe,cuatromilkuimbaʼerupi,haoinupãajahikuái umirréiehérsitope,Jacobopytaiarkoreheveoinupãhagua umirréipe,haojukapaitechupekuéra 6HaojukaParatónruvichaguasuChazarpeguatáva Chazarrokẽme,hauperireoinupãSúsiruvichaguasu Sartón,LabánruvichaguasuBetcorínhaSabirruvicha guasuMacnaymá,haojukaopavavechupekuéraflécha reheve,peteĩfléchapeteĩteĩme,haomanohikuái

7HaJacobraʼykuéraohechávoenteroveumirréi omanómahaguehaoñembyaihaojeretiramaha,osegi oñorairõumirréiehérsitondiveChazarrokẽrovái,ha oinupãgueterihikuáicuatrocientosikuimbaʼerupi.

8Upeñorairõmeho'ambohapykuimba'eJacobrembiguái, haJudáohechávombohapyhembiguáiomanómahague, tuichaombopy'arasychupe,haipochyipochyipypeumi amorréorehe.

9Haopaumikuimbaʼehembývaumirréiehérsitogui tuichaitereiokyhyjehekovégui,haoñanihaoityhikuáipe távaChazarmurállarokẽ,haenteroveoikehikuáipe siudápeisegúrohagua

10HaokañyhikuáitavaguasuChazarmbytépe,tavaguasu Chazartuichahatuichaitereígui,haopakoʼãehérsitooike rirepesiudápe,Jacobraʼykuéraoñanihapykuéripesiuda peve.

11Hairundykuimbaʼeipuʼakapáva,ikatupyrýva ñorairõme,osẽpetavaguasúguihaoñemboʼypetavaguasu rokẽrovái,ipópekysepukuhalánsaojepeʼáva,haoñemoĩ hikuáiJacobraʼykuérarovái,handohejamoʼãioikehikuái petavaguasúpe

12UpéiNeftalíodiparahaoikeijapytepekuérahaikyse pukuoinupãmokõivévapehaoikytĩiñakãpeteĩjeýpe

13Haojereambuemokôirendápe,hapéinaápeokañyha hikuái,hahaʼeomuñachupekuéra,ohupytychupekuéra, oinupãhaojukachupekuéra

14HaJacobraʼykuéraoguahẽpesiudápehaohechaoĩha ótromurállapesiudápe,haohekahikuáipemurállarokẽ handojuhúi,haJudáopoipemurállaári,haSimeónha Levíohohapykuéri,hambohapyvévaoguejypemurállagui pesiudápe.

15HaSimeónhaLevíojukapaiteumikuimbaʼeoñani vaʼekueoñanihaguapesiudápe,haaveiumioikóvapepe siudápehembirekohaimembykuérandive,ojukahikuái kysepukureheve,hapesiudasapukáiojupiyvágape 16DanhaNeftalíopoipemurállaáriohechahagua mbaʼépaomoñepyrũpetyapu,Jacobraʼykuéra ojepyʼapyetereiiñermanokuérare,haohenduhikuáiumi oikóvaupesiudápeoñeʼẽhasẽhaojerureasy,heʼívo: “Pejagarraopambaʼejarekóvapesiudápehatereho,ani orejuka”

17Judá,SimeónhaLevíndojukavéimarireumioikóvape pesiudápe,ojupihikuáipemurállare,haohenóiDanha Neftalípe,oĩvapemurállaári,haumiermánohembývape, haSimeónhaLevíomombeʼuchupekuérambaʼéichapa ojeikepesiudápe,haentéroJacobraʼykuéraouogueruumi mbaʼeojegueruvaʼekue

18HaJacobraʼykuéraojagarraumimbaʼeojegueru vaʼekuepesiudadeChazar,umiovechahavaka,haumi mbaʼeimbaʼéva,haojagarrapaiteumiikatúvaojejagarra, haohoupeárapeupetávagui

19HaambueárapeJacobraʼykuéraohoSartónpe, ohendúguihikuáiSartónkuimbaʼekuéraopytáva tavaguasúpeoñembyatyhaoñorairõhaguahendivekuéra ojukahaguéreimburuvichaguasúpe,haSartónhaʼepeteĩ tavaguasuijyvatetereívahaimbaretéva,haoguerekopeteĩ korapypypukuojerévapetavaguasúre.

20Pemurállapilárorekocincuentamétrorupihaipekue cuarentamétro,handaipórimoõpaoikepeteĩkuimbaʼepe siudápepemurállakáusare,haJacobraʼykuéraohechape

siudamurálla,haohekahikuáipeteĩokẽipypepéro ndojuhúi.

21Pesiudarokẽoĩtapykuépe,haentérokuimbaʼe oikesévapesiudápeouupetapérehaojerepesiuda pukukue,haupéioikepesiudápe.

22HaJacobraʼykuéraohechávondaikatuihaojuhutape oikehaguapetavaguasúpe,ipochyeterei,haumioikóva upetávapeohechávoJacobraʼykuéraouhahendápekuéra tuichaitereiokyhyjechuguikuéra,ohendúguihikuái imbaretehaojapovaʼekueChazarrehe

23HaumioikóvatavaguasuSartón-pendaikatúiosẽJacob raʼykuéragotyooñembyatyriretavaguasúpeoñorairõ haguahendivekuéra,anihaguaupéichaoikehikuáipe tavaguasúpe,hakatuohechávoouhahikuáihendápekuéra, tuichaitereiokyhyjehikuái,ohendúguihikuáiimbareteha ojapovaʼekueChazarrehe.

24UpémarõumioikóvaSartónpepyaʼeoipeʼapepuente oĩvapesiudarapére,hendaguégui,Jacobraʼykuéraou mboyve,haoguerahahikuáipesiudápe.

25HaJacobraʼykuéraouhaohekatapeoikehagua tavaguasúpe,handojuhúihaumioikóvaupetávapeojupi pemurállaruʼãme,haohecha,hapéinaápeJacob raʼykuéraohekapeteĩojeikehaguapesiudápe

26HaumioikóvaupesiudápeojahéiJacobraʼykuérapepe murállaruʼãguive,haomaldesichupekuéra,haJacob raʼykuéraohenduumiñeʼẽvai,haipochyetereihikuái,ha ipochyhendyipypekuéra

27HaJacobraʼykuéraipochyhesekuéra,haopavaveopuʼã haopuʼãpemurállaáriimbaretekuereheve,haipuʼaka rupiohasapemurállaipukúvacuarentamétro

28Haohasávohikuáipemurállaoñemboʼyhikuáipesiuda murállaguýpe,haojuhuhikuáiopapesiudarokẽ oñembotývaokẽdeiérrope

29HaJacobraʼykuéraoñembojaoipeʼahaguapesiuda rokẽ,haumioikóvaupépendohejáichupekuéra,pórkepe murállaruʼãguiveomombohiʼarikuéraitahaflécha

30Umihénteoĩvapemurállaáriningo400kuimbaʼerupi, haJacobraʼykuéraohechávoumikuimbaʼepesiudagua ndohejamoʼãihaoipeʼapesiudarokẽ,opoihikuáihaojupi pemurállaruʼãme,haJudáojupiraẽpesiudaéstegotyo.

31UpéiGadhaAserojupihapykuéripesiudaeskína kuarahyreikegotyo,haSimeónhaLevínórtegotyo,ha DanhaRubénsurgotyo.

32Umikuimbaʼeoĩvapemurállaári,umioikóvape siudápe,ohechávoJacobraʼykuéraojupihahendápekuéra, opavaveokañypemurállagui,oguejypesiudápehaokañy pesiudambytépe

33IsacarhaNeftalíopytávapemurállaguýpeoñembojaha oitypapesiudarokẽ,haomyendytatapesiudarokẽme,pe iérrooñemonguʼe,haenteroveJacobraʼykuéraoikepe siudápe,haʼekuérahaenterovekuimbaʼekuéra,haoñorairõ hikuáiumioikóvandivepesiudadeSartónpe,haoinupã chupekuérakysepukureheve,haavavenopuʼãihenondépe 34Ha200kuimbaʼerupiokañypesiudágui,haenterovéva ohookañypeteĩtórreoĩvapepesiudápe,haJudáomuña chupekuérapetórrepevehahaʼeoitypetórre,hoʼaumi kuimbaʼeári,haenterovévaomano.

35HaJacobraʼykuéraojupiupetórretéchorapére,ha ohechahikuái,hapéinaápeoĩambuetórreimbareteha ijyvatévamombyrypesiudápe,haijyvateoguahẽyvága peve,haJacobraʼykuérapyaʼehaoguejy,haohoopavave

kuimbaʼekuérandiveupetórrepe,haojuhuhenyhẽha trescientoskuimbaʼe,kuñahamitãmichĩvagui.

36HaJacobraʼykuéraoinupãpeteĩjejukaguasuumi kuimbaʼeapytépepetórrepehaokañyhikuáihaokañy chuguikuéra.

37UperireSimeónhaLevíomuñachupekuéra,12 kuimbaʼeipuʼakapávahaipyʼaguasúvaosẽvo hendápekuéraokañyhaguégui.

38HaumidocekuimbaʼeoñorairõmbareteSimeónha Levíndive,haSimeónhaLevíndaikatúiipuʼakahesekuéra, haumikuimbaʼeipyʼaguasúvaomopẽSimeónhaLeví eskúdo,hapeteĩvaoinupãLevíakãreikysepukureheve, Levípyaʼeomoĩrõguareipoiñakãre,okyhyjéguipekyse puku,hapekysepukuoinupãLevípópesa'ioipotaLevípo oñeikytĩhaguã

39HaLevíojagarraipópepekuimbaʼeipyʼaguasúvakyse pukuhaoipeʼambaretépepekuimbaʼégui,haupévape oinupãpekuimbaʼeipuʼakapávaakã,haoikytĩiñakã

40OncekuimbaʼeoñembojaoñorairõhaguaLevíndive, ohecháguipeteĩvaojejukahague,haJacobraʼykuéra oñorairõ,péroJacobraʼykuérandaikatúiipuʼakahesekuéra, pórkeumikuimbaʼeipoderosoiterei.

41HaJacobraʼykuéraohechávondaikatumoʼãihaipuʼaka hesekuéra,Simeónosapukáihatãhatuichaiterei,haumi oncekuimbaʼeipuʼakapávaoñemondýiohendúvoSimeón osapukái

42MombyryguiveJudáoikuaaSimeónosapukái,ha NeftalíhaJudáoñaniijeskúdoreheveSimeónhaLeví rendápe,haojuhuchupekuéraoñorairõhaumikuimbaʼe ipoderósovandi,ndaikatúiipuʼakahesekuéraoñembyai rupiijeskúdo.

43NeftalíohechaoñembyaipahaSimeónhaLevíeskúdo, haoipeʼamokõieskúdoisiervokuéraguihaogueruSimeón haLevípe.

44UpeárapeSimeón,LevíhaJudáoñorairõmbohapyvéva umi11kuimbaʼeipuʼakapávandivekuarahyoikepeve, pérondaikatúiipuʼakahesekuéra.

45HaupévaoñemombeʼuJacob-pe,haoñembyasyeterei, haoñemboʼeÑandejárape,hahaʼehaitaʼýraNeftalíoho koʼãkuimbaʼeipuʼakapávare.

46HaJacoboñembojahaoipysoiarco,haoñemoaguiumi kuimbaʼeipuʼakapávare,haojukambohapy kuimbaʼekuérapepearcoreheve,haumiochohembýva ojeretapykuegotyo,hapéinaápe,peñorairõoñemboguata hesekuératenondehatapykuépe,haokyhyjetereihikuái hekovégui,handaikatúioñemboʼyJacobraʼykuéra renondépe,haokañyhikuáihenondégui

47OkañývoojotopahikuáiDanhaAserndiveoúvo hendápekuéra,hasapyʼaitépehoʼahesekuérahaoñorairõ hendivekuérahaojukamokõipe,haJudáhaiñermanokuéra omuñachupekuéra,haoinupãumihembývapehaojuka chupekuéra.

48HaopavaveJacobra’ykuéraojevyhaoguatapetáva jerére,ohekaojuhúpakuimba’e,haojuhuhikuáiveinte mitãrusurupipeteĩitakuápeupetávape,haGadhaAser oitypaitechupekuéra,haDanhaNeftalíohesapeumi kuimba’ehembývaokañyhaokañyva’ekuepemokõiha tórregui,haoitypaitechupekuéra

49HaJacobraʼykuéraoinupãpaiteumioikóvapetáva Sartónpe,péroumikuñahamitãmichĩvapeohejahikuáipe siudápehandojukáichupekuéra

50HaopavaveoikóvatavaguasuSarton-pehaʼekuimbaʼe ipuʼakapáva,peteĩvaomuñamil-pe,hamokõi ijapyteguikuérandokañymoʼãidiezmilkuimbaʼe hembývagui.

51HaJacobra'ykuéraojukakysepukureheveopaoikóva Sartóntávape,avavenopu'ãihesekuéra,haohejahikuái umikuñámeupetávape

52HaJacobraʼykuéraojagarrapaiteumimbaʼeojegueru vaʼekueupetávape,haojagarrapeoipotáva,haoipeʼa hikuáiovechahavakahaimbaʼekuéraupetávagui,ha JacobraʼykuéraojapoSartónhaipypeoikóvareojapo haguéichahikuáiChazarhaipypeoikóvare,haojereha ohohikuái.

MOAKÃHA39rehegua

1HaJacobraʼykuéraohórõguaretávaSartóngui,ohóma hikuáidoscientosmétrorupiojotopajaveumioikóvape Tapnac-peoúvohendápekuéra,osẽguioñorairõ hendivekuéra,oinupãguihikuáiTapnacruvichaguasuha opavavekuimbaʼekuérape

2UpémarõopavavehembývaTapnactávapeosẽoñorairõ Jacobraʼykuérandive,haoimoʼãhikuáioipeʼajeyhagua chuguikuéraumimbaʼeojeguerahavaʼekuehaumimbaʼe ojagarravaʼekueChazarhaSartóngui.

3HaumikuimbaʼehembývaTapnac-guaoñorairõJacob raʼykuérandiveupetendápe,haJacobraʼykuéraoinupã chupekuéra,haokañyhikuáihenondépe,haomuña chupekuératavaguasuArbelanpeve,haopavavehoʼa Jacobraʼykuérarenondépe

4HaJacobraʼykuéraohojeyhaouTapnac-pe,oipeʼa haguaTapnacmbaʼerepy,haoguahẽvoTapnac-peohendu hikuáiArbelantavayguakuéraosẽhagueohuguahẽ chupekuéraosalvahaguaijoykeʼykuérambaʼeoipyhýva, haJacobraʼykuéraohejadiezkuimbaʼekuérapeTapnácpe omondahaguapesiuda,haosẽhikuáiArbela tavayguakuéragotyo.

5HaumikuimbaʼeArbelanguaosẽhembirekokuérandive oñorairõhaguaJacobraʼykuérandive,hembirekokuéra ikatupyryhaguéreñorairõme,haosẽhikuái,cuatrocientos kuimbaʼehakuñarupi

6HaopavaveJacobraʼykuéraosapukáihatã,ha enterovévaoñaniumioikóvaArbelangotyo,haiñeʼẽ tuichahatuichaitereívape

7UmioikóvaArbelanpeohenduJacobraʼykuéraosapukái ryapu,haosapukáihikuáileónryapuicha,hapemarhaola okororõháicha

8HakyhyjehakyhyjeojagarraikorasõJacobraʼykuéra rupi,haokyhyjeitereihikuáichuguikuéra,haojereha okañyhikuáihenondépetavaguasúpe,haJacobraʼykuéra omuñachupekuérapetavaguasurokẽme,haouhiʼarikuéra upetavaguasúpe.

9HaJacobraʼykuéraoñorairõhendivekuéraupetávape,ha opaikuñanguéraoñorairõJacobraʼykuérandive,hape ñorairõivaietereiijapytepekuéraupeárapukukueka’aru peve

10HaJacobraʼykuérandaikatúiipuʼakahesekuéra,ha Jacobraʼykuérahaimeteomanoupeñorairõme,haJacob raʼykuéraosapukáiÑandejárapehatuichaimbaretekaʼaru gotyo,haJacobraʼykuéraoinupãkysepukurembeʼýpeopa

umioikóvapeArbelan-pe,kuimbaʼe,kuñahamitã michĩvape.

11HaaveiumitavayguakuéraokañyvaʼekueSartóngui hembýva,JacobraʼykuéraoinupãchupekuéraArbelan-pe, haJacobraʼykuéraojapoArbelanhaTapnacreheojapo haguéichaChazarhaSartónrehe,haumikuñaohechávo opakuimbaʼeomanómahague,ohohikuáipetavaguasu techoárihaoinupãJacobraʼykuérapeokyrupiitaamaicha.

12HaJacobraʼykuérapyaʼeohopesiudápeha ojagarrapaiteumikuñámehaojukachupekuérakysepuku reheve,haJacobraʼykuéraojagarrapaiteumimbaʼe ojegueruvaʼekuehambaʼeopokovaʼekue,ovecha,vaka havaka.

13HaJacobra'ykuéraojapoMacnaymáreheojapo haguéichaTapnac,CázarhaSilórehe,haojereupéguiha oho.

14HapequintodíapeJacobraʼykuéraohenduGaas retãyguakuéraoñembyatyhaguehesekuéraoñorairõhagua, ojukahaguérehikuáiirréihaimburuvichakuérape,oĩmagui catorcekapitántávaGaas-pe,haJacobraʼykuéra ojukapaitechupekuérañorairõypykuépe

15UpeárapeJacobraʼykuéraoñemondehiʼármañorairõrã, haoguatahikuáioñorairõhaguaumioikóvareGaas-pe,ha Gaaspeoĩpeteĩpuévloimbaretehaipuʼakapáva amorréokuéragui,haGaashaʼevaʼekuepesiuda imbaretevévahaimbaretevévaopaumiamorréosiuda apytépe,haorekombohapymurálla

16HaJacobraʼykuéraoguahẽGaas-pehaojuhuhikuáipe siudarokẽoñembotypa,haamo500kuimbaʼeoñemboʼýva pemurállaokapeguaruʼãme,hapeteĩtavayguakuéra hetaitereiyvykuʼíichayguasurembeʼýpeoñemoĩ emboscadaJacobraʼykuérapeguarãpesiudaokáguiooĩva hapykuépe

17HaJacobraʼykuéraoñembojaoipeʼahaguatavaguasu rokẽ,hahiʼaguiajahikuái,péinaápeumioĩvaemboscadapepetavaguasurapykuériosẽhendaguáguihaojereJacob raʼykuérare.

18HaJacobraʼykuéraoñembotyGaasretãyguakuéra apytépe,hapeñorairõohohenondépehahapykuépe,ha entéroumikuimbaʼeoĩvapemurállaári,oityhikuáipe murállaguifléchahaita

19HaJudáohechávoumikuimbaʼeGaas-gua ipohýietereihachupekuéra,osapukáipeteĩsapukái oporokutuhatuichaitereívahaenterovekuimbaʼeGaasguaokyhyjetereiJudásapukáioñeʼẽvo,hakuimbaʼekuéra hoʼapemurállaguipesapukáiipuʼakapávare,haenterove umioúvaokáguiohahyepýguiokyhyjeitereihekovégui

20HaJacobraʼykuéraoñemoaguigueterioityhaguape siudarokẽ,haumikuimbaʼeGaasguaomombohesekuéra itahafléchapemurállaruʼãgui,haokañychupekuérape okẽgui

21HaJacobraʼykuéraohojeyumikuimbaʼeGaasgua oĩvarehendivekuérarepesiudaokaháre,haoinupã vaietereichupekuéra,oinupãramoguáichachupekuéra calabaza,handaikatúioñemboʼyhikuáiJacobraʼykuéra kóntrape,kyhyjehakyhyjeojagarráguichupekuéraJudá sapukái.

22HaJacobraʼykuéraojukapaiteumikuimbaʼeoĩvapepe siudaokaháre,haJacobraʼykuéraoñemoaguigueteriojapo haguapeteĩjeikepesiudápe,haoñorairõhaguapesiuda murállaguýpe,pérondaikatúihikuáiopaumioikóvaGaas-

peopytávapesiudápe,ojeréguiopahendápeGaas murállare,upévareJacobraʼykuérandaikatúioñembojape siudápeoñorairõhaguahendivekuéra

23HaJacobraʼykuéraoñemoaguipeteĩeskínapeoñorairõ haguapemurállaguýpe,umioikóvaGaaspeomombo hiʼarikuérafléchahaitaokyháicha,haokañyhikuáipe murállaguýgui

24Gaasretãyguakuéraoĩvapemurállaári,ohechávoJacob raʼykuérandaikatumoʼãihaipuʼakahesekuérapemurálla guýgui,ojahéiJacobraʼykuérapekoʼãñeʼẽme

25¿Mbaʼepikopeẽmepeñorairõmendaikatumoʼãiva pegana?¿ikatúpaupéicharõpejapopetávaipu'akapáva Gaashaipypeoikóvarepejapohaguéichaumiamorréo távareipu'akapávare?Añetehápeumiikangývaoreapytépe rejapoumimba'e,harejukachupekuératávarokẽme, ndoguerekóiguimbareteokyhyjéramohikuáindesapukái ryapurehe

26Haikatútapaupéicharõpeñorairõkolugárpe?Katuete ko'ápepemanótaopavave,haorerovengátaumitávapeẽ pehundiva'ekuemba'ére

27UmioikóvaGaas-petuichaojahéiJacobraʼykuérapeha ojahéihesekuéraidioskuérandive,haosegioityhesekuéra fléchahaitapemurállaguive

28UpémarõJudáhaiñermanokuéraohenduumioikóva Gáspeheʼívahaipochyetereihikuái,haJudáoenvidia Ijárapekombaʼére,haosapukáihaheʼi:“CheRuvicha, eipytyvõ,emondoorehaoreermanokuérape”

29Haoñanimombyryopaipuʼakareheve,ikysepuku oipeʼávaipópe,haopuʼãyvýguihaimbareterupi,ojupipe murállare,haikysepukuhoʼaipógui

30Judáosapukáipemurállaári,haopavavekuimbaʼeoĩva pemurállaáriokyhyjeterei,haoĩhoʼávapemurállaguipe siudápehaomanóva,haumioĩvagueteripemurállaári ohechávoJudáimbareteha,tuichaitereiokyhyjehaokañy hikuáihekoverehehápepesiudápeojesalvahagua

31OĩoñembopyʼaguasuvaʼekueoñorairõhaguaJudá ndivepemurállaári,hahiʼaguímaojukahaguachupe ohechávondaiporihakysepukuJudápópe,haoimoʼã oitytahachupepemurállaguiiñermanokuérape,haveinte kuimbaʼeupesiudyguaojupioipytyvõhaguachupekuéra, haojereJudárehaenterovévaosapukáihese,haoñemboja hesekysepukuoipeʼávareheve,haokyhyjehikuáiJudá, haJudáosapukáiiñermanokuérapepemurállaguive.

32HaJacobhaitaʼyrakuéraoguenohẽpearcopemurálla guýgui,haoinupãmbohapykuimbaʼeoĩvapepemurálla ári,haJudáosegiosapukáihahaʼeosapukái:“Ñandejára orepytyvõ,Ñandejáraorepeʼa,haosapukáihatãpemurálla ári,hamombyryguiveoñehendupesapukái.

33Hakosapukáirirehaʼeosapukáijeyjey,haopaumi kuimbaʼeojerévaJudárepemurállaruʼãmeokyhyjeterei, hakádaunoomomboikysepukuipóguiohendúvoJudá sapukáihaoryrýi,haokañy.

34Judáojagarraumikysepukuhoʼavaʼekueipópe,ha Judáoñorairõhendivekuérahaojukaveinte kuimbaʼekuérapepemurállaári

35Haochentakuimbaʼehakuñarupiojupigueteripe murállapepesiudáguihaenteroveojereJudáre,ha ÑandejáraoimprimiikorasõmepekyhyjeJudágui, ndaikatumoʼãihaoñembojahese

36HaJacobhaopavaveoĩvahendiveoguenohẽpearcope murállaguýgui,haojukahikuáiumikuimbaʼepemurálla

ári,hahoʼahikuáipemurállaguýpe,Jacobhaitaʼyrakuéra renondépe.

37Haumihénteoĩvapemurállaáriohechávohoʼahague veintekuimbaʼe,oñanigueteriJudágotyokysepuku reheve,pérondaikatúioñembojaheseokyhyjetereirupi Judáimbaretégui

38PeteĩkuimbaʼeipuʼakapávahéravaArudoñemboja oinupãhaguaJudáakãreikysepukureheve,haJudápyaʼe omoĩiñakãreijeskúdo,hapekysepukuoinupãpeeskúdo, haojedividimokõihendápe

39HakokaraiipuʼakapávaoinupãrireJudápeoñani hekoverehe,okyhyjéguiJudágui,haipyojerepemurálla árihahoʼaJacobraʼykuéraapytépeoĩvapemurállaguýpe, haJacobraʼykuéraoinupãchupehaojukachupe

40Judáakãhasychupepekuimbaʼeipoderósovaoinupã haguére,haJudáhaimeteomanochugui.

41HaJudáosapukáipemurállaáripembaʼehasývagui oúvapegolperupive,Danohendúvochupe,haipochy hendyhyepýpe,hahaʼeaveiopuʼãhaohomombyryha odiparahaopoiyvýguihaojupipemurállaáriipochy pochyreheve

42DanoguahẽvopemurállaárihiʼaguívaJudágui,opa umikuimbaʼeoĩvapemurállaáriokañy,oñemboʼy vaʼekueJudárovái,haojupihikuáipemurállamokõihápe, haoityhikuáifléchahaitaDanhaJudááripemokõiha murállagui,haoñehaʼãomosẽchupekuérapemurállagui

43UmifléchahaitaoityDanhaJudápe,hahaimete ojejukachupekuérapemurállaári,haokañyhápeDanha Judápemurállagui,ojeatakachupekuérafléchahaita mokõihamurállagui

44HaJacobhaitaʼyrakuéraoĩgueteripesiudarokẽmepe primermurállaguýpe,handaikatúiombohasahikuáiiarco umioikóvareupesiudápe,ndaikatúiguiohechachupekuéra, oĩguipemurállamokõihaári.

45DanhaJudándaikatuvéimarireoguerahaumiitaha fléchahoʼávahiʼarikuérapemokõihamurállagui, mokõivévaopuʼãpemokõihamurállaáripesiuda tavayguakuéraypýpe,haumisiudaguaoĩvapemokõiha murállaáriohechávoDanhaJudáoguahẽhachupekuérape mokõihamurállaári,enterovévaosapukáihaoguejyumi murállambytépe

46HaJacobhaitaʼyrakuéraohenduumihénteoĩvape siudápeosapukáiryapu,haoĩgueterihikuáipesiuda rokẽme,haojepyʼapyhikuáiDanhaJudárendohecháiva chupekuéra,haoĩhikuáipesegundomurállaári

47UpéiNeftalíojupiipochypochyrehevehaopoipe primermurállaáriohechahaguambaʼépaomoñepyrũpe sapukáiohenduvaʼekuehikuáipesiudápe,haIsacarha Zabulónoñembojaoityhaguapesiudarokẽ,haoipeʼa hikuáipesiudarokẽhaoikepesiudápe

48UpéiNeftalíopoipeprimermurállaguivepesegundo peve,haouoipytyvõiñermanokuérapehaumioikóva Gaaspeoĩvapemurállaári,ohechávoNeftalíhaʼehape terceroojupívaoipytyvõhaguaiñermanokuérape, enterovévaokañyhaoguejypesiudápe,haJacobha enteroveitaʼýrahaentéroimitãrusúpeoupesiudápe hendápekuéra.

49UpémarõJudá,DanhaNeftalíoguejypemurállaguipe siudápehaomuñaumioikóvapepesiudápe,haSimeónha Levíoupesiudaokahárehandoikuaáiojeavrihaguepe

okẽ,haojupiupéguipemurállapehaoguejy iñermanokuérarendápepesiudápe.

50Haumioikóvaupetavaguasúpeoguejypaitepe tavaguasúpe,haJacobraʼykuéraouhendápekuéradiferénte hendápe,hapeñorairõoñemboguatahesekuérahenondépe hahapykuéguio,haJacobraʼykuéraoinupãvaieterei chupekuéra,haojukaveintemilrupikuimbaʼehakuñáme, nipeteĩvandaikatúiopuʼãJacobraʼykuérakóntrape.

51Hapetuguyosyryhetapesiudápe,hahaʼetepeteĩysyry, hapetuguyosyrypeteĩrrójoichapesiudaokagotyo,ha oguahẽBetcoríndesiértope

52Betcoríntavayguakuéraohechamombyryguivetuguy osyryhatávaGaas-gui,haijapyteguikuérasetentakuimba'e rupiodiparaohechapetuguy,haoguahẽhikuáipetuguy oĩháme

53Haosegihikuáipetuguyrapérehaoguahẽpesiudade Gaasmurállape,haohechahikuáipetuguyosẽvape távagui,haohenduhikuáipesapukáiumioikóvaguiGaaspe,ojupíguiyvágape,hapetuguyosyryhetaitereiohóvo peteĩysyryryruicha

54EntéroJacobraʼykuéraoinupãgueteriumioikóvape Gáspe,haojukahikuáikaʼarupeve,20.000kuimbaʼeha kuñarupi,haCoringuaheʼi:“Añetehápepéichaojapoumi evréo,pórkekoʼágapeveoñorairõhínahikuáientéroumi amorréosiudápe”.

55HaumitavayguakuérapyaʼehaoñaniBetcorínpe,ha peteĩteĩoguerahahiʼarmakuérañorairõrã,haosapukái hikuáiopaBetcorínpeoikóvape,oñemondeavei hiʼarmakuérañorairõrãohohaguaoñorairõJacobraʼykuéra ndive

56HaJacobraʼykuéraoinupãparireumioikóvapeGaaspe, oguatahikuáipesiudajeréreoipeʼahaguaopaumi ojejukávape,haoúvopesiudaryepygotyohamombyryve ojotopambohapykuimbaʼeipuʼakaitereívape,handaipóri kysepukuipópe

57HaJacobraʼykuéraojupipelugároĩháme,haumi kuimbaʼeipuʼakapávaodipara,hapeteĩvaojagarra Zabulónpe,haʼeohechávapeteĩmitãkariaʼyhaijyvateʼỹva, haipuʼakareheveoitychupeyvýpe

58HaJacoboñanihendápeikysepukurehevehaJacob oinupãchupeijyvyguýpekysepukureheve,haoikytĩ chupemokõihendápe,hahetekueho'aZabulónári

59PemokõihaoñembojahaojagarraJacóbpeoityhagua chupeyvýpe,haJacobojerehendápehaosapukáichupe, SimeónhaLevíkatuodiparaoinupãchupeijyvaárikyse pukuhaoitychupeyvýpe.

60Hapekuimbaʼeipuʼakapávaopuʼãyvýguiipochy pochyreheve,haJudáouhendápeoñemoĩmboyve,ha oinupãchupeiñakãrekysepukureheve,haiñakãojepeʼa haomano

61Hapembohapyhakuimbaʼeipuʼakapáva,ohechávo ojejukahagueiñirũnguérape,odiparaJacobraʼykuéra renondégui,haJacobraʼykuéraomuñachupeupesiudápe; hapekuimbaʼeipuʼakapávaokañyajaojuhupeteĩ kysepukuumioikóvaupetávape,haohupihaojereJacob raʼykuéragotyohaoñorairõhendivekuéraupekysepuku reheve.

62HapekuimbaʼeipuʼakapávaodiparaJudágotyooinupã haguachupeespádape,handaipórieskúdoJudápópeha oinupãajachupe,Neftalípyaʼeojagarraijeskúdohaomoĩ

Judáakãre,hapekuimbaʼeipuʼakapávakysepukuoinupã NeftalíeskúdohaJudáokañypekysepukugui.

63SimeónhaLevíoñaniikysepukurehevepekuimbaʼe ipoderósovarehaoinupãmbaretépeikysepukureheve,ha umimokõikysepukuoikepekuimbaʼeipuʼakapáva retepýpehaombojaʼomokõihendápe,ipukukue

64UpetiémpopeJacobraʼykuéraojukaumimbohapy kuimbaʼeipuʼakapávape,entéroumioikóvapeGaaspe,ha koʼẽmbotávopeára

65HaJacobraʼykuéraoguataGaasjerérehaojagarrapaite umimbaʼeoguenohẽvaupesiudápe,umimitãhakuña ndohejáivaoikove,haJacobraʼykuéraojapoGaasrehe ojapohaguéichaSartónhaSilórehe.

MOAKÃHA40rehegua

1Jacobra'ykuéraoguerahaopamba'eojegueruvaekue Gaas-gui,haosẽpyharekueupetávagui

2OsẽhikuáioguataBetcorínkastíllogotyo,haumioikóva Betcorínpeohopekastíllopeohuguahẽhaguachupekuéra, haupepyharépeJacobraʼykuéraoñorairõumioikóva ndiveBetcorínpe,Betcorínkastíllope.

3HaopaumioikóvaBetcorin-pehaʼekuimbaʼe ipuʼakapáva,peteĩvanokañýimilkuimbaʼerenondégui,ha oñorairõhikuáiupepyharépepekastílloári,hamombyry guiveoñehendusapukáiupepyharépe,hayvyoryrýi osapukáihaguérehikuái

4HaopavaveJacobra'ykuéraokyhyjeumikuimba'égui, ndojepokuaáiguioñorairõpytũmbýpe,hatuichaoñemotĩ hikuái,haJacobra'ykuéraosapukáiÑandejárape,he'ívo: “Eme'ẽorepytyvõÑandejára,orepe'aanihaguãromano ko'ãkuimba'enoñesirkunsidáivapópe

5HaandejraohenduJacobraʼykuérañeʼẽ,haÑandejára ojapotuichakyhyjehañembotavyojagarrahaguaBetcorin tavayguakuérape,haoñorairõhikuáiojuehepeteĩvaojuehe pyharepytũmbýpe,hahetaitereiojukaojuehe

6HaJacobraʼykuéra,oikuaávoÑandejáraogueruhague peteĩespírituivaívaumikuimbaʼeapytépe,hapeteĩteĩ oñorairõhahapichakuérandive,osẽBetcorín tavayguakuéraapytéguihaohomombyrypevepekastíllo deBetcoríngui,hamombyryve,haopytahikuáiupépe segúromenteimitãrusukuérandiveupepyharépe

7HaBetchorintavayguakuéraoñorairõpyharepukukue, peteĩkuimbaʼeijoykeʼyndive,haambuévahapichandive, haosapukáihikuáioparupietepekastílloári,hamombyry guiveoñehendusapukái,hayvytuichakueoryrýiiñeʼẽre, ipuʼakaguihikuáiopatavayguakuérayvyariguaári

8Haenteroveoikóvaumisiudadecananeo,hitita,amorréo, hivitahaenteroverréiCanaánpe,haaveiumioĩvaJordán rembeʼýpe,ohendupesapukáiryapuupepyharépe 9Ha'ekuérahe'i:Añetehápeko'ãvahínaumievréo oñorairõvaumi7távandive.hamávapikoikatuoñemoĩ umihebreokóntrape?

10Haopavaveoikóvaumicananeotávape,haopavave oĩvaJordánrembe'ýpe,tuichaokyhyjeJacobra'ykuéragui, he'íguihikuái:“Péinaápeojejapótañandéveojejapo haguéichaumitávare,mávapikoikatútaoñemoĩimbarete mbareterehe?

11Haumichorintasapukáituichaitereiupepyharépe,ha okakuaaohóvo;haoinupãhikuáipyharevepeve,ha hetaitereiijapytepekuéraojejuka

12Koʼẽmbotávo,Jacobraʼykuéraopuʼãkoʼẽmbotávoha ojupipekastíllope,haoinupãvaietereiumiCoriníta hembývape,haenteroveojejukahikuáipekastíllope

13Hapeseisdíaojekuaa,haenteroveoikóvaCanaánpe ohechamombyryguiveumihénteBetcorínguaoñeno omanóvapepekastíllope,haoñemosarambiovecharaʼyha kavararetekueicha

14HaJacobraʼykuéraoguerahapaiteumimbaʼeojagarra vaʼekueGaas-guihaohoBetcorínpe,haojuhuhikuáipe siudahenyhẽvatapicháguiyvykuʼíicha,haoñorairõ hendivekuéra,haJacobraʼykuéraojukachupekuéraupépe kaʼaruetepeve

15HaJacobra'ykuéraojapoBetcorínreheojapo haguéichaGaashaTapnacrehe,haojapohaguéicha Chazar,SartónhaSilórehe

16HaJacobraʼykuéraoguerahahendivekuéraumimbaʼe ojegueruvaʼekueBetcorínguihaentéroumimbaʼe ojegueruvaʼekueumisiudape,haupeárapeohohikuái hógapeSiquempe.

17HaJacobraʼykuéraoguahẽhógapetávaSiquempe,ha opytahikuáipesiudaokaháre,haupéiopytuʼuupépe ñorairõgui,haopytaupépepyharepukukue.

18Haenterovehembiguáikuérahaopambaʼeoipeʼa vaʼekueumisiudagui,osẽpesiudaokaháre,handoikéipe siudápe,pórkeheʼihikuái:“Oiméneoĩveoñorairõore kóntrape,haouoremongoraSiquempe”

19HaJacobhaitaʼýrahahembiguaikuéraopytaupe pyharépehaambueárapepeñuJacobojoguavaʼekue Hamor-gui5grámope,haopambaʼeojagarravaʼekue hikuáioĩhendivekuéra

20HaopambaʼeJacobraʼykuéraojagarravaʼekue,oĩpe ñupehẽngue,tuichaitereiyvykuʼíichayguasurembeʼýpe 21Haumioikóvaupetetãmemombyryguiveomaña chupekuéra,haopaumioikóvaupetetãmeokyhyjeJacob raʼykuéraguiojapovaʼekuéguikombaʼe,nipeteĩrréi ymaiteguivendojapóiguipeichagua

22Haumisieterréicananeo-guaodesidioñemoĩporãtaha Jacobraʼykuérandive,okyhyjetereirupihikuáihekovégui, Jacobraʼykuérakáusare

23Upeárape,séptimodía,JafíaruvichaguasuHebróngua omondoñemihámeAiruvichaguasu,Gabaónruvicha guasu,Salemruvichaguasu,Adulamruvichaguasu, Laquisruvichaguasu,ChazarruvichaguasuhaChazar ruvichaguasuhaopacananeoruvichaguasuoĩvaipoguýpe, he'i:

24Pejupichendive,hapejucherendáperohohaguaJacob raʼykuérarendápe,haamoĩtapyʼaguapýpehendivekuéra haajapótapeteĩñeʼẽmeʼẽhendivekuéra,anihagua oñehundipaitependeretãJacobraʼykuérakysepukurupive, ojapohaguéichahikuáiSiquemhaumisiudaoĩvaijerére, pehenduhapehechahaguéicha

25Pejuvovecherendápe,anipejuhetakuimbaʼendive,+ sínokádarréitoguerumbohapymandatario,hakáda kapitántoguerumbohapyofisiál

26HaopavavepeẽpejuHebrónpe,harohótaoñondive Jacobraʼykuérarendápeharojerurechupekuératojapo haguapeteĩñeʼẽmeʼẽpyʼaguapyreheguaorendive.

27HaopaumirréiojapoHebrónrréiomondohaguéicha chupekuéra,opavaveoĩguiiñeʼẽhaomandaguýpe,haopa umirréiCanaánguaoñembyatyohohaguaJacobraʼykuéra rendápe,oñemoĩporãhaguahendivekuéra;haJacob

raʼykuéraohojeyhaohopeñuoĩvaSiquempe, ndojeroviapáiguihikuáiumirréiupetetãmeguáre.

28HaJacobraʼykuéraoujeyhaopytadiezdíapeñúme,ha avavendoúioñorairõhendivekuéra.

29Jacobraʼykuéraohechávondaiporihañorairõ,enterove oñembyatyhaohoSiquempe,haJacobraʼykuéraopyta Siquempe

30Ohasávocuarentadía,opavaveamorréorréioñembyaty opahendáguihaoguahẽHebrónpe,Jafíape,rréideHebrón

31HaumirréiouvaʼekueHebrónpe,oñemoĩporãhagua Jacobraʼykuérandi,haʼeveintiúnrréi,haumikapitánoúva hendivekuérasesentaynueve,haikuimbaʼekuéra1ciento ochentaynueve,haenterovekoʼãrréihakuimbaʼekuéra opytuʼuyvytyHebrónrembeʼýpe

32UperireperréideHebrónosẽumitreskapitánha nuevekuimbaʼendive,hakoʼãrréiodesidiohotahaJacob raʼykuérarendápeojoguerahaporãhagua

33Hebrónruvichaguasúpehe'ihikuái:Terehoore renonderãnekuimba'ekuérandivehaeñe'ẽorerendápe Jacobra'ykuérape,harohótanderapykuériharomoañete neñe'ẽ,haHebrónruvichaguasuojapoupéicha

34UpémarõJacobraʼykuéraohenduenteroverréi CanaánguaoñembyatyhaopytuʼuhagueHebrónpe,ha Jacobraʼykuéraomondocuatrohembiguáipeespíaramo, haheʼi:“Terehoehechakoʼãrréipe,ehekahaehesaʼỹijo ikuimbaʼekuérapesaʼitérãpaheta,hasaʼíramojepe, eipapapaitehaejujey”

35HaJacobrembiguáikuéraohoñemihámekoʼãrréi rendápe,haojapoJacobraʼykuéraheʼihaguéicha chupekuéra,haupeárapeoujeyhikuáiJacobraʼykuéra rendápehaheʼichupekuéra:“Rojuumirréirendápe,ha saʼietereihikuái,haroipapaenterovépe,hapéinaápe, haʼekuéraorekodoscientosochentayocho,rréiha kuimbaʼe.

36HaJacobra'ykuérahe'i:Mba'embovymínte,upévare nañasẽmo'ãiopavavehendápekuérahapyhareveJacob raʼykuéraopuʼãhaoiporavosesentaydoskuimbaʼekuéra apytégui,haumiJacobraʼykuéraapytéguioho hendivekuéra;haoñemondehikuáihi'armañorairõrã, he'íguihikuái:“Oútaoñorairõhaguãorendive, ndoikuaáiguiouhaoñemoĩporãhendivekuéra”

37HaJacobraʼykuéraohohembiguáikuérandiveSiquem rokẽme,umirréigotyo,haitúvaJacoboĩhendivekuéra.

38Osẽvohikuái,péinaápe,rréiHebrónhambohapy kapitánhanuevekuimbaʼehendiveouhínatapepukukue Jacobraʼykuérarehe,haJacobraʼykuéraohupihesa,ha ohechamombyryguiveJafía,rréideHebrón,ikapitánkuéra ndive,ouhahendápekuéra,haJacobraʼykuéraoñemboʼy Sequemrokẽrendaguépehaomanondaha’éioprocedéva 39HaperréideHebrónosegioñemotenonde,haʼehaumi kapitán,oñemoaguimeveJacobraʼykuérape,hahaʼeha umikapitánoñesũchupekuérayvýpe,haperréideHebrón oguapyumikapitánndiveJacobhaitaʼyrakuérarenondépe 40Jacobra'ykuérahe'ichupe:Mba'epikoojehunderehe, Hebrónruvichaguasu?mba'érepikorejuorerendápeko árape?mba'éparejerureorehegui?Hebrónruvichaguasu he'iJacóbpe:Ajerurendévecheruvicha,opavave cananeoruvichaguasukoárapeouoñemoĩporãhaguã nendive

41HaJacobraʼykuéraohendurréideHebrónñeʼẽ,ha nomoneĩrihikuáiumimbaʼeoproponéva,Jacobraʼykuéra

ndojeroviavéiguihese,oimoʼãguihikuáiperréideHebrón oñeʼẽhachupekuérañembotavy.

42HaperréiHebrónoikuaaJacobraʼykuérañeʼẽrupive, ndogueroviáihaguehikuáiiñeʼẽ,haperréideHebrón oñembojaJacobrendápehaheʼichupe:“Ajerurendéve, cheruvicha,reimehaguasegúroopakoʼãrréiouhaguene rendápepyʼaguapýpe,ndoúiguihikuáiopaikuimbaʼekuéra ndive,nindoguerúiguihendivekuérahiʼarmakuéra ñorairõrã,haʼekuéraouhaguéreahekahaguãpy'aguapy cheruvichahaita'yrakuéragui

43HaJacobra'ykuéraombohováirréiHebrónpehahe'i: “Emondoopako'ãrréirendápe,haereramooréve añetegua,toupeteĩteĩorerenondépe,haoúramoore rendápearma'ỹre,roikuaátaohekahahikuáipy'aguapy orehegui

44Jafía,rréideHebrón,omondopeteĩkuimbaʼerréi rendápe,haenterovévaohoJacobraʼykuérarenondépeha oñesũchupekuérayvýpe,hakoʼãrréioguapyJacobha itaʼyrakuérarenondépe,haoñeʼẽchupekuéra:

45Rohenduopambaʼerejapovaʼekueamorréorréikuérare ndekysepukuhandepoipuʼakaitereívareheve,anihagua avaveopuʼãnerenondépe,harokyhyjendeheguiore rekoverehehápe,anihaguaojehuoréveojehuhaguéicha hesekuéra

46Upévarerojupenerendáperojapohaguapeteĩñeʼẽmeʼẽ pyʼaguapyreheguaoreapytépe,hakoʼágaupévare pekontrataorendivepeteĩkonvéniopyʼaguapyha añeteguáre,anihaguapeñembojaorendive,ndorojepyʼapýi rupipenendive

47HaJacobraʼykuéraoikuaaañetehápeouhagueoheka pyʼaguapychuguikuéra,haJacobraʼykuéraohendu chupekuéra,haojapopeteĩkonvéniohendivekuéra

48HaJacobraʼykuéraohurachupekuéraanihaguaoike hesekuéra,haopacananeoruvichakuéraohuraavei chupekuéra,haJacobraʼykuéraomeʼẽchupekuéra impuéstoupeáraguive

49Hauperireopakoʼãrréiruvichakuéraou ikuimbaʼekuérandiveJacobrenondépe,ipópejopóiJacob haitaʼyrakuérapeguarã,haoñesũhikuáichupeyvýpe

50HakoʼãrréiupéiojerureJacobraʼykuérapehaojerure asychupekuéraomeʼẽjeyhaguaopambaʼeojagarra vaʼekueumisieteamorréotávagui,haJacobraʼykuéra ojapoupéicha,haomeʼẽjeyhikuáiopambaʼeojagarra vaʼekue,umikuña,umimitãmichĩva,umivakahaopa mbaʼeojagarravaʼekue,haomondochupekuéra,hapeteĩ teĩohohikuáiitávape.

51HaopakoʼãrréioñesũjeyJacobraʼykuérape,ha omondotérãogueruchupekuérahetajopóiumiárape,ha Jacobraʼykuéraomondokoʼãrréihakuimbaʼekuérape,ha ohopyʼaguapýpechuguikuéraitávape,haJacobraʼykuéra ohojeyaveihógape,Siquempe

52Upeáraguiveoikopy'aguapyJacobra'yhaCananeo ruvichakuéraapytépe,Israelñemoñareoguahẽmeve Canaánretãme

MOAKÃHA41rehegua

1HapeáñoojerokyjaveJacobraʼykuéraohoSiquemgui, haoguahẽhikuáiHebrónpe,itúvaIsaacrendápe,haoiko hikuáiupépe,péroárahaáraokaruhikuáiijovechaha hymbakuéraSiquempe,pórkeumitiémpopeoĩvaʼekue

pastoiporãvahaikyráva,haJacobhaitaʼyrakuéraha enterovehogayguakuéraoikóguiHebrónñúme.

2Haumiárape,upeáñope,Jacoboikoveajacienhaseis áño,JacobouhaguépediezáñoPadán-Aram-gui,omano LeaJacobrembireko;ha'eoguerekocincuentayunaño omanórõguareHebrónpe

3HaJacobhaitaʼyrakuéraoñotỹchupepeitakuaoĩva Macpeláñúme,oĩvaHebrónpe,Abrahánojoguavaʼekue Hetñemoñarekuéragui,oñeñotỹhagua

4HaJacobraʼykuéraoikoitúvandiveHebrónñúme,ha opaumioikóvaupetetãmeoikuaaimbaretehaherakuã porãohoupetetãtuichakuejaveve

5UpetiémpopeJosé,Jacobraʼy,haiñermánoBenjamín, Raquelraʼy,Jacobrembireko,imitãgueteri,handohói ijoykeʼykuérandiveoñorairõajaentéroumiamorréo siudápe.

6HaJoséohechávoijoykeʼykuérambarete,haituichaha, omombaʼeguasuchupekuérahaomombaʼeguasu chupekuéra,hakatuoñemoĩtuichavechuguikuéra,ha oñembotuichahiʼarikuéra;haJacob,itúva,ohayhuveavei chupeoimeraẽita’ýragui,ha’éguipeteĩta’ýraitujaitéva,ha imborayhurupivehese,ojapochuguipeteĩabrigohetasa’y.

7HaJoséohechávoitúvaohayhuvehachupe ijoykeʼykuéragui,osegioñembotuichaijoykeʼykuéraári,ha ogueruitúvapemaranduvaihesekuéra.

8HaJacobraʼykuéraohechávombaʼéichapaJoséoiko hesekuéra,haitúvaohayhuvehachupeoimeraẽvagui, ndaijaʼéihesehandaikatúioñeʼẽchupepyʼaguapýpeopa árapukukue

9HaJoséoguerekodiecisieteáño,haoñembotuicha gueteriijoykeʼykuéraári,haoimoʼãoñemopuʼãtaha hesekuéra

10Upejaveosoña,haouijoyke'ykuérarendápeha omombe'uchupekuéraikerayvoty,hahe'ichupekuéra:Che képeahechapeteĩsueño,hapéinaápeopavaverojokua hínaumigavillañúme,hachegavillaopu'ãhaoñemoĩ yvýpehapendegavillaojerehesehaoñesũhenondépe.

11Ijoyke'ykuéraoporanduchupe:Mba'epikohe'iseko kerayvotynderesueñova'ekue?¿reimo'ãpikonekorasõme oresãmbyhytérãoresãmbyhytaha?

12Haougueteri,haomombeupembaeitúvaJacobpe,ha JacobohetũJosépeohendúvokoʼãñeʼẽijurúgui,haJacob ohovasaJosépe.

13HaJacobraʼykuéraohechávoitúvaohovasahague Josépehaohetũhaguechupe,haohayhuetereihachupe, oenvidiahandochaʼevéimahese.

14HauperireJoséiképeambueiképehaomombeʼu itúvapeijoykeʼykuérarenondépe,haJoséheʼiitúvaha ijoykeʼykuérape:Péinaápeahechajeypeteĩképe,hapéina ápekuarahyhajasyhaoncembyjakuéraoñesũche renondépe

15ItúvaohenduJoséñe'ẽhaiképe,haohechávo ijoyke'ykuérandocha'éihaJosérekomba'ére,Jacobojahéi Josépeijoyke'ykuérarenondépekomba'ére,he'ívo:“Mba'e pikohe'isekosueñonderehechava'ekuehakomba'e reñemomba'eguasúvandejoyke'ykuéraitujavévandehegui?

16Reimoʼãpikonekorasõmechehandesyhaneonce joykeʼykuérarojutahahaañesũtandéve,reñeʼẽtahakoʼã mbaʼe?

17Haijoykeʼykuéraoenvidiaheseiñeʼẽhaiképe,haosegi ndochaʼéihese,haJacoboñongatuikorasõmeumisueño

18Jacobraʼykuéraohopeteĩáraomongaruhaguaitúva ovechakuéraSiquempe,pórkehaʼekuéraovecharerekua gueteriumitiémpopehaJacobra'ykuraokaruajaSiquempeupeárape,haohasámapeáraoñembyatyhaguã mymbakuéra,hanoguahẽihikuái.

19UpémarõJacobohechaitaʼýrakuéraotardámaha Siquempe,haJacobheʼiipyʼapýpe:“Oiméneumihénte Siquemguaopuʼãoñorairõhaguahendivekuéra,upévare tardeoukoárape”

20HaJacobohenóiita'ýraJosépehahe'ichupe:Péina koárapeneryvykuéraokaruSiquem-pehane'ĩragueteri oujeyhikuáiterehokoʼágaupévarehaehechamoõpaoĩ hikuái,haemombeʼujeychévenejoykeʼykuérarekoporã haovechakuérarekoporãrehegua

21HaJacobomondoita'ýraJosépeHebrónñúme,haJosé ouiñermanokuérapeSiquem-pe,handojuhúichupekuéra, haJoséojerepeñuSiquemypýpe,ohechahaguãmoõpa ojereijoyke'ykuéra,haofaltahapedesierto-pe,ha ndoikuaáimba'etapéreohóta.

22Hapeteandejraángelojuhuchupeojerehahínatapeñu gotyo,haJoséheʼiÑandejáraángelpe:Ahekache joykeʼykuérape;¿Nderehendúipikomoõpaokaruhikuái? haÑandejáraremimbouheʼiJosépe:“Ahechande joykeʼykuéraokaruhahínakoʼápe,haahenduheʼívohikuái ohotahaokaruDotánpe.

23HaJoséohenduÑandejáraángelñeʼẽ,haoho ijoykeʼykuérarendápeDotánpehaojuhuchupekuéra Dotánpeomongarujaveovechakuéra.

24HaJoséoñemotenondeijoykeʼykuérarendápe,ha oñemoaguimboyvehesekuéra,haʼekuéraodesidiojukataha chupe.

25Simeónheʼiiñermanokuérape:“Koárapeouñandéve pekuimbaʼeoisuʼúva,hakoʼágaejujajukachupeha ñamombochupepeteĩyvykuaoĩvapepedesiértope,ha itúvaohekavovechupeñandehegui,jaʼétapeteĩmymba añahoʼupahaguechupe

26UpémarõRubénohenduiñermanokuéraheʼivaʼekue Josérehe,haheʼichupekuéra:Nderejapóivaʼerãko mbaʼe,¿mbaʼéichapikoromaʼẽtaoreruJacobrehe? Emombochupekoyvykuápeomanohaguãupépe,hakatu anireipysopeteĩpohi’árireñohẽhaguãhuguy;haRubén heʼipéichaoipeʼahaguachupeipógui,oguerujeyhagua chupeitúvarendápe.

27HaJoséoguahẽvoijoykeʼykuérarendápeoguapy henondépe,hahaʼekuéraopuʼãhesehaojagarrachupeha oinupãchupeyvýpe,haoipeʼachuguiijaohetasaʼyju omondevaʼekue

28Haʼekuéraoguerahachupehaoitychupepeteĩ yvykuápe,hapeyvykuápendaipóriy,mbóihaescorpión añónteHaJoséokyhyjeumimbóihaescorpiónoĩvaguipe yvykuápeHaJoséosapukáihatã,haÑandejáraomokañy mbóihaescorpiónyvykuarembe'ýpe,handojapóimba'eve ivaívaJosérehe

29UpémarõJoséosapukáipeyvykuáguiiñermanokuérape haheʼichupekuéra:Mbaʼepikoajapopendereheha mbaʼépepaapeka?mba'érepikondapekyhyjéi Ñandejáraguicherehe?chendaha'éipikondekangueha ndero'ogui,handaha'éipikoJacobnderu,cheru?mba'ére pikopejapokomba'echerehekoárape,hamba'éichapiko ikatútapema'ẽyvateñanderuJacobrehe?

30Haosegiosapukáihaohenóiijoykeʼykuérapepe yvykuágui,haheʼi:“OJudá,SimeónhaLeví,che joykeʼykuéra,chemopuʼãpelugáriñypytũvaguichemoĩ haguégui,hapejukoárapecheporiahuverekohagua,peẽ Ñandejáraraʼykuéra,hacheruJacobraʼykuéra.Hache apekaramopeẽme,¿ndaha'éipikopeẽAbrahán,Isaacha Jacobra'y?ohecháramopeteĩtyre’ỹoiporiahuverekochupe, térãpeteĩiñembyahýiva,ome’ẽchupembujaho’uhaĝua, térãpeteĩy’uhéi,ome’ẽchupeyhoy’uhaĝua,térãpeteĩ ijao’ỹva,ojaho’ihikuáiaoreheve!

31Hambaʼéichapikoupéicharõpejokótapene poriahuverekopenderyvygui,chehaʼéguipenderoʼoha pendekangue,haapekaramopeẽme,katuetepejapóta upévacherukáusare!

32HaJoséheʼikoʼãñeʼẽpeyvykuaguive,ha ijoykeʼykuérandaikatúiohenduchupe,nioñapymiJosé ñeʼẽre,haJoséosapukáihahasẽpeyvykuápe

33HaJoséheʼi:“Oikuaárirecheru,koárape,peche joykeʼykuéraojapovaʼekuecherehe,haumiñeʼẽheʼíva chévekoárape

34Haopaijoykeʼykuéraohendusapukáihahasẽpe yvykuápe,haijoykeʼykuéraohohaojeipeyvykuágui,ani haguaohenduhikuáiJosésapukáihahasẽpeyvykuápe

MOAKÃHA42rehegua

1Haohohikuáioguapypeótroládo,peteĩarco-gui mombyryrupi,haoguapyhikuáiupépehoʼuhagua mbujape,haokaruajahikuái,oñemoñeʼẽoñondivepa mbaʼépaojejapótahese,ojejukátapachupetérãpaojegueru jeychupeitúvarendápe.

2Haʼekuéraojokohínakuripekonsého,ohupívohesa, ohecha,hapéinaápeoĩpeteĩgrúpoismaelguaoúva mombyryguiveGalaadrapére,oguejyhaguaEgíptope.

3UpémarõJudáheʼichupekuéra:“¿Mbaʼembaʼépa jahupytýtajajukáramoñaneermánope?”oiméne Ñandejáraojerurétachupeñandehegui;péichaha'epe consejooñeproponévahese,pejapova'erãhese:Péinako ismaelatyoguejývaEgipto-pe

4Koʼágaupévare,ejuñamombochupechupekuéra,haani ñandepooĩhiʼári,hahaʼekuéraoguerahátachupe hendivekuéra,haokañýtatavayguakuéraupetetãmegua apytépe,hanañajukamoʼãichupeñandeporupive.Hape propuestaombovy’aijoyke’ykuérapehaojapohikuáiJudá he’iháicha

5Haoñeʼẽajahikuáikombaʼére,haoumboyve hendápekuéraismaelitaaty,ohasaijykéresietekuimbaʼe negocianteMadián-gua,haohasávohikuáiijyʼuhéi,ha ohupihikuáihesahaohechapeyvykuaJoséopyrũhaguépe, haomañahikuái,hapéinaápeopaichaguaguyraoĩhahiʼári 6Hakoʼãmadianitaoñanipeyvykuápehoyʼuhaguay, oimoʼãguihikuáioguerekohay,haoúvopeyvykua renondépeohenduhikuáiJoséñeʼẽosapukáihahasẽpe yvykuápe,haomañahikuáipeyvykuápe,haohechahikuái haohechahikuáioĩhapeteĩmitãrusuiporãvaha ojeguerohoryporãva

7Ha'ekuéraohenóichupehahe'i:“Mávapikondeha mávapandegueruko'ápe,hamávapanemoĩkoyvykuápe, desiértope?haopavaveoipytyvõomopuʼãhaguaJosé-pe haoguenohẽhikuáichupe,haoguenohẽchupepe

yvykuágui,haoguerahachupehaohohikuáiijehohápeha ohasaijoykeʼykuéraykére.

8Ko'ãvahe'ichupekuéra:Mba'érepikopejapopéicha peipe'ahaguãoreheguiorerembiguáipehapehohaguã? katueteromoĩkomitãrusuyvykuápeha’eopu’ãguiorerehe, hapejupegueruchupehapeguerahamombyry;ko'ágã upéicharõeme'ẽjeyoréveorerembiguái

9UpémarõumimadianitaheʼiJacobraʼykuérape:“¿Kóva pikopenerembiguái,térãpakokuimbaʼepenepytyvõ?” oiméneopavavepeẽha’ehembiguái,ha’eiporãveha ojeguerohoryvéguioimeraẽvapendeapytégui,hamba’ére pikoopavavepeñe’ẽjapuñandéve?

10Koʼáganorohendúmoʼãineñeʼẽ,niroñatendemoʼãi ndéve,rojuhuhaguérepemitãrusúpepeyvykuápepe desiértope,haroguerahachupeupévarejahóta

11OpaJacobra'ykuéraoñembojahesekuérahaopu'ã hendápekuérahahe'ichupekuéra:Peme'ẽjeyoréveore rembiguái,hamba'érepikoopavavepemanótakysepuku?

Madianitakuéraosapukáihesekuéra,haoguenohẽikyse pukuhaoñembojaoñorairõhaguãJacobra'ykuérandive 12HapéinaápeSimeónopuʼãiguapyháguihesekuéra,ha opuʼãyvýpehaoguenohẽikysepukuhaoñemboja madianita-kuérarehahaʼeosapukáiivaietereívahenondépe, upéicharupimombyryguiveoñehendusapukái,hayvy oryrýiSimeónosapukáihaguére.

13UmimadianitaokyhyjetereiSimeónhaosapukáirupi, haoñesũhovaárihaoñemondýieterei

14Simeónhe'ichupekuéra:AñetehápechehínaSimeón, Jacobhebreora'y,cheryvyndiveañoiteohundiSiquem távahaamorréotávapéichaaveiTupãojapótacherehe, opapenejoykeʼykuératavayguakuéraMadiángua,haavei Canaánrréikuéra,oúramopenendive,ndaikatumoʼãi oñorairõcherehe

15Koʼágapemeʼẽjeyoréveumimitãrusupejagarra vaʼekue,anihaguaameʼẽpenderoʼoumiguyrayvágapeha umianimáloĩvapekoyvyapeári

16UmimadianitaokyhyjeveSimeón-gui,haokyhyjeha kyhyjehañe'ẽñembyasyreheveoñembojaJacobra'ykuéra rendápehahe'i:

17Añetehápeerepemitãrusuhaʼehanesiérvo,haopuʼã haguenderehe,haupévareremoĩchupepeyvykuápe; mba'epikorejapótapeteĩtembiguáiopu'ãvaijárarehe? Ko'ágãevendeoréve,harome'ẽtandéveopamba'e rejerurévachupehaÑandejáraovyʼaojapohaguéreupéva anihaguaJacobraʼykuéraojukaijoykeʼýpe

18HaumimadianitaohechaJoséiporãhaha ojeguerohoryhahaʼekuéraoipotaitereichupeikorasõmeha pyaʼeojoguachupeijoykeʼykuéragui.

19HaJacobraʼykuéraohendumadianitakuérapeha ovendechupekuéraiñermánoJosépeveintepláta pehẽnguére,haiñermánoRubénnoĩrihendivekuéra,ha umimadianitaoguerahaJosépehaosegiohoGalaádpe.

20Haʼekuéraohohínakuripetapére,haumimadianita oarrepentiumimbaʼeojapovaʼekuéguiojoguávope mitãkariaʼýpe,hapeteĩvaheʼiambuépe:“Mbaʼepiko rojapokombaʼeroipeʼávokomitãrusuevréogui,haʼe ningoiporãitereihaojeguerohorychupekuéra”.

21Oiméneoñemondapakomitãrusuhebreokuéraretãgui, hambaʼérepikoupéicharõjajapokombaʼe?haojehekaha ojejuhúramochupeñandepópeñamanótahaʼerupive.

22Koʼágakatueteumikuimbaʼeipyʼahatãvaha ipuʼakapávaovendeñandévechupe,peteĩva pehechavaʼekuekoárapeimbarete;ikatuomondachupe hikuáiijyvýguiimbaretehaipoipuʼakapávareheve,ha upévareovendeñandévepembaʼemichĩmiñameʼẽvaʼekue chupekuéra

23Hapéichaoñe'ẽajahikuáioñondive,omañahikuái,ha péinaismaelitaatyoútavañepyrũrã,haJacobra'ykuéra ohechava'ekue,ohohaohóvomadianitarendápe,ha madianitahe'iojupe:Pejujahepyme'ẽkomitãrusu ismaelitaatyoútavapeñanderendápe,hajajagarrátachupe pemichĩmiñame'ẽvachupe,hajaikótaoñemosãsóva hembiapovaígui.

24Haojapohikuáiupéicha,haoguahẽismael-kuéra rendápe,haumimadianitaovendeJosé-peismael-kuérape veinteplátapehẽngueomeʼẽvaʼekuechupe ijoykeʼykuérape

25UperireumimadianitaohoGalaádpe,haumiismael oguerahaJosépehaohejachupeojupipeteĩkamélloári,ha oguerahachupehikuáiEgíptope

26HaJoséohenduumiismaelitaohohaEgipto-pe,haJosé oñembyasyhahasẽkombaʼére,mombyryetereiCanaán retãgui,itúvagui,hahasẽvaietereiojupiajakamélloári,ha peteĩkuimbaʼekuéraomañahese,haoguejychupe kamélloguihaoguatayvýre,haupéicharõjepeJoséosegi hasẽhahasẽ,hahaʼehe'i:Ocheru,cheru

27HapeteĩismaelitaopuʼãhaoinupãJosépeijyvaári,ha haʼeosegihasẽ;haJoséikaneʼõmatapére,handaikatúioho hesehiʼángapyʼarogui,haopavaveoinupãchupeha ombohasaasychupetapére,haomondýihikuáichupeani haguahasẽ.

28HaandejraohechaJoséambiciónhaijepyʼapy,ha Ñandejáraomboguejyumikuimbaʼeáripytũha ñembotavy,haopavaveoinupãvachupepoipiru.

29Haʼekuéraoporanduojupe:“¿MbaʼepikoÑandejára ojapoñanderehetapére?”handoikuaáihikuáipéva ojehuhachupekuéraJosérehe.Umikuimba'eohotaperehe, haohasahikuáiEfratrapéreoñeñotỹhaguépeRaquel

30Joséoguahẽisysepultúrape,haJosépyaʼeohoisy sepultúrape,hahoʼapesepultúraárihahasẽ.

31HaJoséosapukáihatãisysepultúraári,haheʼi:“Ohche sy,chesy,ndechemembyvaʼekue,epuʼãhaehechande raʼy,mbaʼéichapaoñevendechupetembiguáiramo,haani avaveoiporiahuverekochupe”

32Oepuʼãhaehechanderaʼýpe,ejaheʼochendiveche jepyʼapýre,haehechachejoykeʼykuérakorasõ.

33Emopuʼãchesýpe,emopuʼã,epuʼãndekégui cherehehápe,haemopuʼãneñorairõchejoykeʼykuéra ndiveOmba'éichapikocheao,hachevendemokôijey tembiguáiramo,hachemomombyrycherugui,handaipóri cheporiahuvereko

34EmopuʼãhaemoĩnerasyhesekuéraTupãrenondépe,ha ehechamávapepaTupãohustifikátapehuísiope,ha mávapepaokondenáta

35Epuʼã,chesy,epuʼã,epuʼãndekéguihaehechache rúpembaʼéichapahiʼángaoĩchendivekoárape,ha embopyʼaguapychupehaembopiroʼyikorasõ.

36HaJoséosegiheʼikoʼãñeʼẽ,haJoséosapukáihahasẽ vaiisysepultúraári;hanoñeʼẽvéima,haikorasõpyʼarogui oikokirirĩpeteĩitapesepultúraári.

37Joséohendupeteĩñe'ẽoñe'ẽvachupeyvyguýgui,ha ombohováichupeipy'arasy,hahasẽhaoñembo'eko'ã ñe'ẽme

38Cheraʼy,cheraʼyJosé,ahendunerasẽñeʼẽhane ñembyasyñeʼẽ;Ahechanderesay;Cheaikuaane jehasa’asy,chera’y,hachembopy’arasynderehehápe,ha hetañembyasyoñembojoapycheñembyasýpe

39Koʼágaupévarecheraʼy,Josécheraʼy,ehaʼarõ Ñandejárape,haehaʼarõchupehaanirekyhyje,Ñandejára oĩguinendive,haʼenemosãsótaopajehasaʼasýgui

40Epuʼãcheraʼy,eguejyEgíptopenejárandive,haani rekyhyje,Ñandejáraoĩguinendive,cheraʼyHaosegi oñeʼẽkoʼãñeʼẽichaJosépe,haopytakirirĩháme.

41HaJoséohenduupéva,haoñesorprendeitereiko mbaʼére,haosegihasẽ;hauperirepeteismaelguaohecha chupeosapukáihahasẽhapesepultúraári,haipochyhese, haomosẽchupeupégui,haoinupãchupehaomaldesi chupe

42UpémarõJoséheʼiumikuimbaʼépe:Ameʼẽtapeẽme chemborayhucheguerahajeyhaguacherurógape,hahaʼe omeʼẽtapeẽmehetambaʼe

43Ha'ekuérahe'ichupe:Ndaha'éipikotembiguái,ha moõpaoĩnderu?hareguerekórirepeteĩtúvanereñevendéi vaʼerãmoʼãmokõijeytembiguáirehesaʼietereimbaʼére; haipochygueterihese,haosegihikuáioinupãhaokastiga chupe,haJoséhasẽvaieterei

44HaÑandejáraohechaJoséjehasaʼasy,haÑandejára oinupãjeykoʼãkuimbaʼépe,haokastigachupekuéra,ha Ñandejáraojapopytũmbýpeojahoʼichupekuérapeyvyári, hapearasunuomimbihapearasunuopukavy,hapeyvy oryrýipearasunuhayvytuhatãñeʼẽme,haumikuimbaʼe oñemondýihandoikuaáimoõpaohotahikuái

45Haumimymbahakamélloopyta,haogueraha chupekuéra,pérondohoséi,oinupãchupekuéra,ha oñemboʼyhikuáiyvýpe;Umikuimba'eoporanduojupe: Mba'epikoTupãojapova'ekueñanderehe?mba'epikoñane rembiapovaikue,hamba'epikoñandeangaipapéicha ojehuñanderehekomba'e?

46Peteĩvahe'ichupekuéra:Oiménekoárapeojehu ñandévekomba'epekádoombohasaasyhaguéreko tembiguáipekoʼágaupévareejerurembaretechupe ñaneperdonahagua,haupéijaikuaátamávarepaojehu ñanderehekombaʼevai,haTupãoiporiahuverekóramo ñanderehe,upéicharõjaikuaátaopakoʼãmbaʼeouha ñandévepeangaipaombohasaasyhaguérekotembiguáipe 47Haumikuimbaʼeojapoupéicha,haojerureasyhikuái Josépehaojopychupeoperdonahaguachupekuéra;hahe'i hikuái:OreropekaÑandejárahandéve,ko'ágãrojerure porãndeTupãmeomboykehaguãkoñemanooreapytégui, rojavyhaguérechupe

48HaJoséojapoheʼiháichahikuái,haÑandejáraohendu Josépe,haÑandejáraoipeʼapembaʼasyhaʼeojapo vaʼekueumikuimbaʼeáriJosérehe,haumimymbaopuʼã yvýguihaoguerahachupekuéra,haohohikuái,hapeyvytu atãoñemboguejyhapeyvyoñembopyʼaguapy,haumi kuimbaʼeohoohohikuáiohohaguaEgiptope,haumi kuimbaʼeoikuaaupévakombaʼevaiojehúkurichupekuéra Josékáusare

49Haʼekuéraheʼiojupe:Péinaáperoikuaaijehasaasy rupiojehuhagueñanderehekombaʼevai.koʼágaupévare

mbaʼérepikojaguerútakoñemanoñaneángaári? Jaguerekokonséhombaʼépajajapótakotembiguáire.

50Peteĩvaheʼi:“Añetehápeheʼioréveroguerujeyhagua chupeitúvarendápe.ko'ágãupévareeju,jaguerahajey chupehajahatapetendahe'ítavañandéve,hajaipe'áta hogayguakuéraguipeprecioñame'ẽva'ekuehesehaupéi jahata

51Hapeteĩombohováijeyhaheʼi:“Péinaápekokonsého iporãiterei,pérondaikatúijajapoupévamombyryeterei ñandeheguipetape,handaikatúiñasẽñanderapégui

52Peteĩvakatuheʼichupekuéra:“Kóvahínapekonsého ojejapovaʼerã,ndorojeimoʼãichuguipéinaápekoárape rohótaEgipto-pe,haroguahẽvoEgipto-pe,rovendéta chupeupépehepyeterei,haroñemosãsótahembiapovaígui

53Hakombaʼeombovyʼaumikuimbaʼépehaojapo hikuáiupéicha,haosegihikuáiohoEgíptopeJoséndive.

MOAKÃHA43rehegua

1HaJacobraʼykuéraovendeparireijoykeʼyJosépe madianita-kuérape,ikorasõkuéraopyrũhese,ha oñearrepentihikuáihembiapokuégui,haohekahikuái oguerujeyhaguachupe,hakatundojuhúichupe

2HaRubénohojeypeyvykuaoñemoĩhaguépeJosé,ohupi haguachupe,haomoĩjeychupeitúvape,haRubén oñemboʼypeyvykuaykére,hanohendúinipeteĩñeʼẽ,ha osapukáiJosépe!¡José!haavavenombohováini nomombeʼúinipeteĩñeʼẽ.

3Rubénheʼi:Joséomanokyhyjégui,térãoĩmbóiojuka vaʼekuechupehaRubénoguejypeyvykuápe,haoheka Josépehandojuhúichupepeyvykuápe,haosẽjey.

4Rubénomondoroijaohahe'i:Pemitãndaipóri,ha mba'éichapikoamoĩporãtachetúvandiveomanóramo?ha ohoijoykeʼykuérarendápehaojuhuchupekuéra oñembyasyhaJosérehe,haoñemoñeʼẽoñondive mbaʼéichapaombojoajuvaʼerãitúvapehese,haRubénheʼi ijoykeʼykuérape:AjupeyvykuápehapéinaápeJosé ndaipóriupépe,mbaʼépaupéicharõjaʼétañanderúpe,che ruohekátaguicheheguipemitãkariaʼy

5Ijoyke'ykuéraombohováichupehe'ívo:Péichaha péicharojapo,hauperireorekorasõorekutukomba'erehe, hako'ágãroguapyrohekapeteĩpretextomba'éichaparomoĩ porãtaoreruhendive.

6Rubénhe'ichupekuéra:Mba'epikopejapopegueru haguãsepultúrapeoreruakãraguemorotĩñembyasýpe?pe mba'enaiporãi,peẽpejapova'ekue.

7Rubénoguapyhendivekuéra,haopavaveopu'ãhaohura ojupenomombe'umo'ãihaJacóbpekomba'e,haopavave he'ihikuái:“Pekuimba'eomombe'útavakomba'eñanderu térãhogayguakuérape,térãomombe'útavakomba'e oimeraẽvatetãme,opavaveñapu'ãtahesehajajukátachupe kysepukureheve”.

8HaJacobraʼykuéraokyhyjeojueheguikombaʼépe, imitãvévaguiveitujavévapeve,haavavenoñeʼẽinipeteĩ ñeʼẽ,haomokañyhikuáiikorasõmeupembaʼe

9Haupéioguapyhikuáiodesidihaoinventahaguapeteĩ mbaʼeheʼítavaitúvaJacóbpeopakoʼãmbaʼére.

10Isacarhe'ichupekuéra:Ko'ápepeteĩkonséhopeẽme iporãramopejapokomba'e,pejagarrapeaoJosémba'éva hapeipe'ahapejukapeteĩkavarara'yhapemoinge huguype

11Haemondoñanderupehaohechávoheʼítapeteĩmymba añahoʼupahachupe,upévarepeipeʼaijaohapéinaápe huguyoĩtaijaoári,hapéichapejapóvoroñemosãsóta ñanderuñeʼẽnguégui.

12HaIsacarñeʼẽmeʼẽombovyʼachupekuéra,haohendu hikuáichupehaojapohikuáiIsacarñeʼẽhaʼeoconseja vaʼekuechupekuéra

13UpéipyaʼeojagarrahikuáiJoséaohaomondoro,ha ojukahikuáipeteĩkavararaʼyhaomoingepeaokavara ruguype,haupéiopyrũyvykuápe,haomondohikuáipeao itúvaJacóbpeNeftalíporupive,haheʼichupehikuáiheʼi haguakoʼãmbaʼe

14RombyatykuriumivakaharoĝuahẽmaSiquemrape pevehamombyryve,rojuhukoaopetapéredesierto-pe oñembohypýivatuguyhayvytimbo;ko'ágãupévareeikuaa ndera'yaotérãnahániri.

15HaNeftalíohohahaʼeouitúvarendápehahaʼeomeʼẽ chupepeao,haheʼichupeopañeʼẽijoykeʼykuéra heʼivaʼekuechupe.

16HaJacobohechaJoséaohaha'eoikuaahaho'ahova yvýpe,haopytu'uitaicha,haupéiopu'ãhaosapukáihatã hahasẽvahahe'i:“Ha'echera'yJoséao!

17HaJacobpyaʼeomondopeteĩhembiguáipeitaʼýra rendápe,hahaʼeohohendápekuérahaotopachupekuéra ouhaohóvopeovechakuérandive.

18HaJacobraʼykuéraouitúvarendápekaʼarurupi,ha péinaápeijaokuéraojepeʼahayvytimboiñakãári,ha ojuhuhikuáiitúvaosapukáihahasẽhatã.

19HaJacobhe'iita'yrakuérape:Eremínachéve añetehápemba'eivaívapikokoárapereguerusapy'ache ári?haombohováihikuáiitúvaJacob-pe,he'ívo:Roju hínakurikoárapeoñembyatyrireovechakuéra,ha roguahẽtavaguasuSiquempevetaperembe'ýpetave'ỹme, harojuhukoaohenyhẽvatuguýguiyvýpe,haroikuaaha romondondéveikatúramoreikuaa

20Jacobohenduita'yrakuérañe'ẽhaosapukáihatã,hahe'i: “Chera'yaoniko,peteĩmymbaañaho'uchupe;José oñembyai,amondóguichupekoárapeahechahaguãoĩ porãpandévehaovechakuérandivehaoguerujeyhaguã chéveñe'ẽndehegui,haohocheamandahaguéichachupe, hapévaojehuchupekoárapeaimo'ãajachera'yoĩha nendive

21Jacobra'ykuérahe'i:Ha'endoúiorerendápeha ndorohecháichuperosẽguivendeheguiko'ágãpeve

22HaJacobohendúvoiñeʼẽosapukáijeyhatã,haopuʼãha omondoroijao,haomoĩaovosaijyvaári,hahasẽvaieterei haoñembyasyhaohupiiñeʼẽhasẽhaosapukáihaheʼikoʼã ñeʼẽ.

23Josécheraʼy,OcheraʼyJosé,romondokoárapende joykeʼykuérarekoporãrire,hapéinaápereñembojaʼo;che porupiveojehupévachera’ýpe

24ChembopyʼarorynderehehápeJosécheraʼy, chembopyʼarorynderehe;mba’eichaitépandedulcechéve reikoveaja,hako’áĝamba’eichaitépaivaietereichévene ñemano

250amanohaguenderendaguépeJoséchera’y, chembopy’arasyetereihaguérenderehechera’y,Oche ra’y,chera’yJoséchera'y,moõpikoreimehamoõpiko rejegueraha?epu’ã,epu’ãnderendaguégui,haejuehecha cheñembyasynderehe,chera’yJosé.

26Pejukoʼágahapeipapaumitesayosẽvacheresaguiche jyvaári,hapegueruÑandejárarenondépe,ipochyojere haguachehegui

270Joséchera'y,mba'éichapikore'a,peteĩavave ndo'áiva'ekueyvórañepyrũguiveko'ãgapeveporupi; rejejukahaguérepeteĩenemigooinupãrupi,ojejapo vaʼekuepyʼahatãme,hakatukatueteaikuaaupévaojehu haguenderehe,hetaitereicheangaiparupi.

28Epuʼãkoʼágahaehechambaʼeichaitépaivaietereiche jepyʼapynderehecheraʼy,jepenandemongakuaai,ni nandemoporãi,ninameʼẽindéveapytuʼũhaánga,hakatu haʼehínaTupãnemopuʼãvahaomopuʼãvandekangueha ojahoʼichupekuérasoʼo,haorrespiranderyrúpepe apytuʼũtekoverehegua,haupéiomeʼẽchéve

29KoʼágaañetehápeTupãnemeʼẽvaʼekuechéve,ndepeʼa chehegui,haupéichaojehunderehe

30HaJacobosegioñeʼẽkoʼãñeʼẽichaJosérehe,hahasẽ vaieterei;ho’ayvýpehaopytakirirĩháme

31HaopaJacobraʼykuéraohechávoitúvajehasaʼasy, oñearrepentihikuáiojapovaʼekuégui,hahasẽvaiavei hikuái

32Judáopuʼãhaohupiitúvaakãyvýguihaomoĩijyvaári, haomokõitúvaresayijyvaári,haJudáhasẽtuichaitereiha hasẽ,itúvaakãkatuojepysoijyvaári,itaichagueteri

33HaJacobra'ykuéraohechaitúvajehasaasy,haohupi hikuáihaosegihasẽ,haJacoboñenogueteriyvýpeitaicha

34Haenteroveitaʼýra,hembiguáihahembiguáiraʼykuéra opuʼãhaoñemboʼyijeréreokonsolahaguachupe,hahaʼe ndoipotáioñekonsolachupe

35HaJacobrogayguatuichakueopuʼãhaoñembyasy tuichañembyasyJoséhaitúvajehasaasyrupi,hape iñaranduoguahẽIsaacpe,Abrahánraʼy,Jacobtúva,hahasẽ vaiJosérehe,haʼehaenterovehogagua,haohopelugár oikohaguéguiHebrónpe,haumikuimbaʼehendivekuéra, hahaʼeokonsolaitaʼýraJacóbpe,hahaʼeorrechasa oñekonsolahaguã

36Hauperire,Jacobopuʼãyvýgui,hahesayosyryjyvaári, haheʼiitaʼyrakuérape:Pepuʼãhapejagarrapende kysepukuhapendearco,hapesẽñúme,hapehekaikatúpa pejuhucheraʼyretekuehapegueruchéveañotỹhagua.

37Pehekaavei,ajerurepeẽme,mymbakuéraapytépeha pejagarrachupekuéra,hapeoútavatenonderãitepejagarra hapeguerumboyvechéve,ikatukoárapeÑandejára oiporiahuverekochejehasaʼasy,haombosakoʼítapene renondépepeomondorovaʼekuecheraʼypehẽngue,ha oguerúvachéve,haavengátacheraʼykáusare.

38Haitaʼyrakuéraojapoitúvaheʼihaguéichachupekuéra, haopuʼãhikuáipyharevepyte,hapeteĩteĩojagarraipópe ikysepukuhaiárko,haohohikuáiñúmeojagarrahagua umimymba

39HaJacobosapukáigueterihatã,hasẽhaoguataohoha oupeógape,haoinupãipoojuehe,haheʼi:“CheraʼyJosé, cheraʼyJosé”

40HaJacobra'ykuéraohodesiértopeojagarrahaguãumi mymba,hapéinaápepeteĩlobooúvahendápekuéra,ha ha'ekuéraojagarrachupehaogueruitúvarendápe,hahe'i chupehikuái:“Kóvaha'epeprimerorojuhu,haroguerune rendápendeerehaguéichaoréve,handera'yretekue ndorojuhúi

41HaJacoboipeʼapemymbaitaʼyrakuérapógui,hahaʼe osapukáihatãhahasẽvape,ojagarrávopemymbaipópe,ha

oñeʼẽikorasõrasyrehevepemymbañarõme:“Mbaʼére pikore’ucheraʼyJosépe,hambaʼéichapikonderekyhyjéi Tupãyvyariguagui,nicheraʼyJosérehehápechejehasa asy?

42Hare'ureichera'ýpemba'eve'ỹre,ndojapóigui mba'eveichaguaviolencia,haupévarupivechemoĩ kulpávlehese,upévareTupãojerurétapeojepersegívape 43Ñandejáraoipeʼapemymbajukajuruokonsolahagua Jacóbpeiñeʼẽrupive,haombohováiJacóbpehaheʼichupe koʼãñeʼẽ

44Tupãoikoveháichaoreapoharekoyvyapeári,hane ángaoikovévaicha,cheruvicha,ndahecháinderaʼýpe,ni ndaipeʼáichupe,hakatumombyrymombyryguiveaju aveiahekacheraʼyohovaʼekuecheheguikoárape,ha ndaikuaáioikovépatérãomanótapa

45Haajukoárapeñúmeahekahaguacheraʼýpe,hande raʼykuérachejuhu,hachejagarrahaombohetaveche ñembyasy,hakoárapecheguerahanerenondépe,ha koʼágahaʼémandéveopacheñeʼẽ.

46Hakoʼágaupévare,Oyvypóraraʼy,aimendepópe,ha ejapochévekoárapeiporãháichanderesarenondépe,ha katuTupãcheapoharerekoverupive,ndahecháinde raʼýpe,nindaipeʼáichupe,niyvypóraroʼondoikéiche jurúpeopacherekoveárapukukue

47HaJacobohendúvopemymbañeʼẽtuichaoñemondýi, haomondopemymbaipógui,hahaʼeoho

48HaJacobosapukáigueterihahasẽJoséreheárahaára, hahetaáraoñembyasyitaʼýrare.

MOAKÃHA44rehegua

1IsmaelraʼykuéraojoguavaʼekueJosépeumi madianitagui,ojoguavaʼekuechupeijoykeʼykuéragui,oho EgiptopeJoséndive,haoguahẽhikuáiEgiptorembeʼýre, haoguahẽvoEgíptope,ojotopahikuáiirundykuimbaʼe AbrahánraʼyMedánraʼykuéragui,osẽvaʼekueEgipto retãgui.

2Ismaelguahe'ichupekuéra:Pejoguasepikoorehegui kotembiguái?hahe'ihikuái:“Eme'ẽchupeoréve,haome'ẽ hikuáiJosé-pe,haohechahikuái,ha'ehapeteĩmitãrusu iporãitereívahaojoguachupeveintecíclo-pe

3IsmaelitakuéraosegiohoEgiptogotyohaumimedaníta ohojeyaveiupeárapeEgipto-pe,haumimedanimhe'i ojupe:PéinarohenduPotifar,Faraónruvicha,guárdia ruvicha,ohekahapeteĩtembiguáiporãoñembo'ýva henondépeoñatendehaguãchupe,haomoĩhaguãchugui ñangarekohárahógahaopamba'eimba'évarehe

4Koʼágakatujajuñavendechupejaipotávare,ikatúramo omeʼẽñandévepejajerurétavachugui

5Ko'ãmedanimohoPotifarrógapehahe'ichupe: Rohendurehekahapeteĩtembiguáiporãnerembiguái, péinaáperoguerekopeteĩtembiguáindegustátava, ikatúramoreme'ẽoréveroipotáva,harovendétandéve

6Potifarhe'i:Pegueruchupecherenondépehaahecháta chupe,hachegustáramoame'ẽtapeẽmepepejeruréva chupe

7UpémarõumimedanimohoogueruJosépehaomoĩ chupePotifarrenondépe,hahaʼeohechachupehahaʼe ombovyʼaitereichupe,haPotifarheʼichupekuéra: “Pemombeʼuchévembaʼépapejerurekomitãrusúpe?”.

8Hahaʼekuéraheʼi:“Roipotacuatrocientosplátapehẽngue, haPotifarheʼi:“Ameʼẽtandévereguerúramondévepe kuatiañeʼẽoñevendehaguechéve,haamombeʼútachéve hembiasa,ikatuhaguéreoñemondapachupe,pórkeko mitãrusundahaʼéitembiguái,nitembiguáiraʼy,péro ahechakuaahesepeteĩpersónaiporãvahaiporãva”

9Umimedanimohohaogueruhendápeumiismael ovendévachupekuéra,hahaʼekuéraheʼichupe:“Haʼe ningotembiguáihaorerovendechupekuéra”

10Potifarohenduumiismaelitañeʼẽomeʼẽvopeplátaumi medanítape,haumimedanítaojagarrapeplátahaohooho, haumiismaelitaohojeyaveihógape

11PotifarojagarraJosépehaogueruhógapeoservihagua chupe,haJoséoguerohoryPotifarresarenondépe,ha ojeroviahese,haomoĩchupeomoakãvahógape,haomeʼẽ ipópeopambaʼeimbaʼéva.

12HaÑandejáraoĩJoséndivehaoikochuguipeteĩ kuimbaʼeoñakãrapuʼãva,haÑandejáraohovasaPotifar rógapeJosérehehápe.

13PotifarohejaJosépópeopambaʼeorekóva,haJoséhaʼe peteĩomoingehaosẽhaguaumimbaʼe,haopambaʼe ojerreglahaʼeoipotaháichaPotifarrógape.

14Joséoguerekodieciochoáño,peteĩmitãrusuhesaporã haiporãva,handahaʼéihaʼeichaguanoĩriEgiptotuichakue javeve.

15Upejavehaʼeoĩajaijárarógape,oikehaosẽhógaguiha oñatendeipatrónpe,Zelicah,ipatrónrembireko,ohupihesa Joségotyohahaʼeomañahese,hapéinaápehaʼepeteĩ mitãrusuiporãvahaojeguerohoryporãva

16Hahaʼeoipotaitereiikorasõmeiporãha,hahiʼánga ojepytasoJosére,haombotavychupeárahaára,haZelica okonvenseJosépeárahaára,hakatuJoséndohupírihesa ohechahaguaijárarembirekópe

17UpémarõZelicahe'ichupe:Iporãitereiningone rechaukahanerete,añetehápeamañaopatembiguáirehe, handahecháitembiguáiiporãvandeichaguápeJoséhe'i chupe:Añetehápepecheapoharechesyretepýpe,ojapo opayvypórape

18Hahe'ichupe:Iporãitereiningonderesarembopy'aju opaEgiptooikóvape,kuimba'ehakuñáme.hahe'ichupe: Iporãitereinikohikuáiñandejaikoveaja,hakaturehecha ramochupekuérasepultúrape,katuetereñemomombyrýta chuguikuéra.

19Hahe'ichupe:Iporãhaoguerohorývaopaneñe'ẽ ejagarrakoʼága,ajerurendéve,peárpaoĩvaógape,ha embopundepópeharohenduneñeʼẽ.

20Hahe'ichupe:Iporãhachembovy'aitecheñe'ẽ añe'ẽvocheTupãñemomorãhaiñemomba'eguasu.Hahe'i chupe:Iporãitereiningoneakãrague,péinaápepepeinade órooĩvaógape,ejagarrahaembojerendeakãrague

21Upéihe'ichupe:Araka'epevepikoremombe'útako'ã ñe'ẽ?anivémaerechévekoʼãñeʼẽ,haepuʼãhaeñatende umimbaʼenderógape

22Hahe'ichupe:Cherógapendaipóriavave,ha ndaipórimba'eveañatendehaguã,ndaha'éirõneñe'ẽhane rembipotajepeveopakoʼãmbaʼe,ndaikatúiogueruJosépe hendápe,nihaʼenomoĩrihesahiʼári,hakatuodirihihesa iguypeyvýpe

23HaZelicaojerureJosépeikorasõme,toñenohendive,ha Joséoguapyjavehógapeojapohembiapo,Zelicahou oguapyhenondépe,hahaʼeombotavychupeárahaára

iñeʼẽrupiveoñenohaguahendive,térãarakaʼeveomaña haguahese,hakatuJosénohendúichupe.

24Ha'ehe'ichupe:Nderejaposéiramocheha'e haguéicha,rokastigátañemanocastigoreheve,haamoĩta ndeáripeteĩjúgodeiérro.

25UpémarõJoséheʼichupe:“AñetehápeÑandejáraojapo vaʼekueyvypórape,oipeʼaumiprisionéroñuhã,hahaʼe chemosãsótandekárselguihandehuísiogui”.

26Handaikatúivoipuʼakahese,okonvensehaguachupe, hahiʼángaojepytasóguigueterihese,hembipotaomombo chupepeteĩmbaʼasyivaietereívape

27UpérõopavavekuñaEgiptoguaouovisitachupe,ha oporanduchupe:Mba'érepikoreimeko'ãmba'evai?nde ndeofaltávamba'eve;katueteneménaha’epeteĩ mburuvichaguasuhaoñemomba’eguasúvamburuvicha guasuresarenondépe,ofaltápandévemba’evenekorasõ oipotávagui?

28UpémarõZelicahe'ichupekuéra:Koárape ojekuaaukátapeẽmemoõguipaosẽkosarambipeẽche recháva,haomandahembiguáikuñámetombosako'i tembi'uopavavekuñámeguarã,haojapopeteĩkaruguasu chupekuéraguarã,haopavavekuñaokaruZelicarógape.

29Haomeʼẽchupekuérakyseoipeʼahaguaumicitrón hoʼuhagua,hahaʼeomandaomondehaguaJosépeao hepyetereíva,haojehechaukahaguahenondépe,haJoséou hesarenondépehaopakuñaomañaJosére,handaikatúi oipeʼachuguihesa,haopavaveoikytĩipoumikyse oguerekóvaipópe,haopacitrónoĩvaipópehenyhẽ tuguýgui

30Handoikuaáihikuáimbaʼépaojapohikuáihakatuosegi hikuáiomañaJoséiporãitére,handoipeʼáichuguihesa.

31UpémarõZelicaohechamba'épaojapohikuái,hahe'i chupekuéra:Mba'epikokotembiapopejapova'ekue? péinaápeame’ẽpeẽmecitronespe’uhaĝuahaopavavepeẽ peikytĩpendepo

32Haopavavekuñaohechaipo,hapéinaápehenyhẽ tuguýgui,hahuguyosyryijaoári,haheʼichupehikuái,ko tembiguáinderógapeorepuʼaka,handaikatúirombojere chuguioreresaiporãrupi

33Hahe'ichupekuéra:Añetehápeoikopeẽmeko'ã mba'epema'ẽhaguépehese,handaikatúipejejokochugui mba’éichapikoupéicharõajejokótaha’eoĩmemejaveche rógape,haahechachupeárahaáraoikehaosẽvoche rógagui?mba'éichapikoupéicharõikatuañemboykeani haguãoguejytérãjepeamanopévarehe?

34Haheʼichupehikuái,añeteumiñeʼẽ,mávapikoikatu ohechakoformaporãiteógapehaojejokochugui,ha ndahaʼéipikohaʼenerembiguáihanerembiguáinde rógape,hambaʼérepikoneremombeʼúichupepeoĩvane korasõme,harehejátaneángaomanokombaʼerupive?

35Haheʼichupekuéra:Árahaáraañehaʼãakonvense chupe,hahaʼenomoneĩmoʼãicherembipota,haapromete chupeopambaʼeiporãva,haupéicharõjependaikatúi ajotopandajevýichugui;Upévareaimepeteĩestado oguejývapepehechaháicha

36HaZelicahasyetereioipotaitereíguiJosépe,ha hasyetereichupemborayhúpe,haopatavayguakuéra Zelicahrógapehaiménandoikuaáimbaʼevekombaʼégui, ZelicahasyhaohayhúguiJosépe

37Opaumihéntehógapeguaoporanduchupe:“Mbaʼére pikonderasyhareñembotavy,handereguerekóimbaʼeve?

hahe'ichupekuéra:Ndaikuaáikomba'eárahaára okakuaávacheári.

38Opaumikuñahaiñangirũnguéraárahaáraouohecha chupe,haoñe'ẽhendive,haha'ehe'ichupekuéra:Péva ikatuoikoJosémborayhurupiveañoite.Ha'ekuérahe'i chupe:Embotavychupehaejagarrañemiháme,ikatu haguãnerenduhaomboykendeheguikoñemano

39HaZelicaivaivemborayhúguiJosé-pe,haosegi omboyke,sa’ipeveimbareteoñembo’yhaĝua

40HapeteĩárapeJoséojapohínakuriijárarembiapope ógape,haZelicahouñemihámehahoʼasapyʼahese,ha Joséopuʼãhese,hahaʼeipuʼakavechugui,haomboguejy chupeyvýpe.

41UpéiZelicahasẽikorasõoipotaitereíguichupe,ha ojerureasychupehasẽ,hahesayosyryijyvaári,haoñe'ẽ chupeñembo'ehaipy'arasyreheve,hahe'i:

42¿Rehendúmapiko,rehechatérãreikuaapikopeteĩkuña iporãitereívacheichagua,térãiporãvévachehegui,oñeʼẽva ndéveárahaára,hoʼávapeteĩyvýpemborayhúguinderehe, omeʼẽndéveopakoʼãmbaʼeñemombaʼeguasu,ha upéicharõjepenerehendúicheñeʼẽ?

43Haoiméramokyhyjerupindejáraguianihagua ndekastiga,perréioikoveháichambaʼeveivaívandoúi ndévenejáraguikombaʼerupive;koʼága,upévare eñemboʼecherendu,haemoneĩpeñemombaʼeameʼẽva ndéverehehápe,haemboykecheheguikoñemano,ha mbaʼérepikoamanótanderehehápe?hahaʼenoñeʼẽvéima 44Joséhe'ichupe:Ejejokocheheguihaehejakomba'e chejárapepéinaápechejárandoikuaáimbaʼépaoĩ chendivepeógape,opambaʼeimbaʼévaomeʼẽguiche pópe,hambaʼéichapikoajapótakoʼãmbaʼechejára rógape?

45Tuichachemombaʼeguasúguiaveihógape,hachemoĩ aveiñangarekoháraramohógape,hachemopuʼã,ha ndaipórikoógapetuichavévachehegui,hachejára ndojokóimbaʼevechehegui,ndahaʼéiramondehaʼéva hembireko,mbaʼéichapikoupéicharõerechévekoʼãñeʼẽ, hambaʼéichapikoajapótakombaʼevaihaangaipa tuichaitévaTupãmehaneménape?

46Koʼágaupévareejejokochehegui,haanivémaere koʼãichaguañeʼẽ,nahendumoʼãiguineñeʼẽZelicakatu nohendúiJosépehe'írõguarechupeko'ãñe'ẽ,hakatuára haáraombotavychupeohenduhaguãchupe.

47HaupévarirehenyhẽpeysyryEgipto-peguaopaijykére, haopavaveEgipto-yguaosẽ,haaveiumirréiha mburuvichakuéraosẽtimbrehajerokyreheve,haʼégui peteĩvyʼaguasuEgipto-pe,hapeteĩareteguasupeyguasu Sihoroñeinundajave,haohohikuáiupépeovyʼahagua opaárapukukue

48Umiegipcioosẽvoperríopeovyʼahagua, ojepokuaaháicha,opavavePotifarrógapeguaoho hendivekuéra,péroZelicandohoséihendivekuéra,pórke haʼeheʼi:“Cheningochepyʼaro,hahaʼeopytahaʼeñope ógape,handaipóriambuetapichaoĩvahendivepeógape”

49Upéiopuʼãhaojupiitémplopepeógape,haoñemonde aoprínsipe,haomoĩiñakãáriitaiporãitereívaitaónixgui ojejapóvaplátahaórope,haombojeguahovahaipire opaichaguakuñalíkidoomopotĩvape,haomboyʼupe témplohaógapekásiahainsiénsoreheve,haoñohẽmyrr haoporombohyrupetémplohaógapealoes,haupéi oguapytupaorokẽme,ógarasápe,Joséohasahápeojapo

haguãhembiapo,hapéinaápeJoséouñúgui,haoike hógapeojapohaguãijárarembiapo.

50Upéioguahẽpelugárohasavaʼerãhápe,haohechaopa mbaʼeojapovaʼekueZelica,haojerejey.

51ZelicaohechaJoséojerehachugui,haosapukáichupe hahe'iMba'épanderasyJosé?ejunerembiapohápe,ha péinaápeamoĩtandévetendarehasapevenerendaguépe

52HaJoséohojeyhaoguahẽógape,haohasaupégui oguapyharendaguépe,haoguapyojapohaguaijára rembiapojepiveguáichahapéinaápeZelicahouhendápe haoñemboʼyhenondépeijaoprínsipe,hapehyakuãasýva ijaokuéraguiojeipysomombyry

53Hapya'eojagarraJoséhaijao,hahe'ichupe: “Mburuvichaguasuoikoveháichanerejaposéiramoche rembijerurekoáraperemanóta,hapya'eoipysoipoambue haoguenohẽpeteĩkysepukuijaoguýgui,haomoĩJoséakã ári,hahe'i:“Epu'ãhaejapochemba'ejerure,ha ndaha'éiramoremanokoárape”

54HaJoséokyhyjechuguiojapohaguérekombaʼe,ha opuʼãokañyhaguachugui,hahaʼeojagarraijaorenonde, haokañýguiokyhyjéguipeaoZelicaojagarráva,haJosé ohejapeaoZelicahpópe,haokañyhaosẽ,okyhyjégui.

55HaZelicaohechávoJoséaoojedesgarraha,haohejaha ipópe,haokañy,okyhyjehekovégui,anihaguaoñemyasãi pemaranduhesegua,haopuʼãhaojapoiñarandu,haoipeʼa umiaooñemondevaʼekue,haomondeambueijao

56HaojagarraJoséao,haomoĩijykére,haohooguapype lugároguapyhaguépehasyjave,umihéntehógapeguaosẽ mboyveperríope,haohenóipeteĩmitãkariaʼyoĩvape upérõpeógape,haomandachupeohenóihaguahendápe umihénteoĩvapehógape.

57Haohechávochupekuérahatãhaojahe'ohe'i chupekuéra:“Pehechamimba'ehebréopaogueruchéve pendejáraógape,ha'eoúguikoárapeoñenohaguã chendive”

58Pesẽrirehaʼeoguahẽpeógape,haohechávondaiporiha avavepeógape,oucherendápehachejagarra,oñenohagua chendive

59Haajagarraijaohaamondorohaasapukáichupeñeʼẽ hatãme,haamopuʼãrirecheñeʼẽokyhyjehekovéguiha ohejaijaocherenondépe,haokañy

60Haumitavayguakuérahogaguanoñeʼẽimbaʼeve,péro ipochyetereihikuáiJosérehe,haohohikuáiijárarendápe haomombeʼuchupeiñaranduhañeʼẽ

61Potifarouhógapeipochyhahembirekoosapukáichupe hahe'i:“Mba'epikokomba'erejapova'ekuecherehe reguerúvopeteĩHe'i”brevetembiguáicherógape,oúgui cherendápekoárapeoñembosaráihaĝuachendive;péicha ojapocherehekoárape

62Potifarohenduhembirekohe'íva,hahe'iojekastiga haguãJosépeoinupãvaihaguã,haupéichaojapohese hikuái.

63Haoinupãajahikuáichupe,Joséosapukáihatã,ha ohupihesayvágagotyo,haheʼi:“Ñandejára,ndereikuaa cheinocentehaopakoʼãmbaʼégui,hambaʼérepiko amanótakoárapejapurupi,koʼãkuimbaʼeaña noñesirkunsidáivapópe,ndereikuaáva?

64Potifarkuimba'ekuéraoinupãajaJosépe,ha'eosapukái hahasẽ,haupépeoĩpeteĩmitãorekóvaoncemese,ha Ñandejáraoipe'apemitãjuru,hahe'iko'ãmba'ePotifar kuimba'ekuérarenondépe,oinupãvaJosépe,he'ívo:

65Mbaʼépapeipotakokuimbaʼégui,hambaʼérepiko pejapohesekombaʼevai?chesyoñeʼẽjapuhaheʼijapu; péichaoikokuripetransacción

66Hapemitãomombeʼuporãchupekuéraopambaʼe ojehúva,haopaáraZelicahheʼivaʼekueJosépeomombeʼu chupekuéra

67Haopavavekuimbaʼeohendupemitãñeʼẽha tuichaitereioñesorprendehikuáipemitãñeʼẽre,hapemitã noñeʼẽvéimahaokirirĩ

68Potifarotĩetereiitaʼýrañeʼẽre,haheʼiikuimbaʼekuérape anihaguaoinupãjeyJosépe,haumikuimbaʼe ndoinupãvéimaJosépe

69PotifaroguerahaJosépehaheʼiojehusgahaguachupe umisaserdóterenondépe,haʼévahuéshaʼévaperréimbaʼe, ikatuhaguáichaohusgachupekombaʼére

70PotifarhaJoséohoumisaserdóterréihuésrenondépe, hahaʼeheʼichupekuéra:“Pedesidipeẽme,mbaʼépaohusga peteĩtembiguáipe,pórkehaʼeojapopéicha”

71Umipa'ihe'iJosépe:Mba'érepikorejapokomba'e ndejárarehe?haJoséombohováichupekuéra:Ndaha'éi upéichacheruvichakuéra,péichaoiko;haPotifarhe'i Josépe:Añetehápeame'ẽndepópeopamba'eche mba'éva,handajejokóindévemba'evendaha'éirõche rembireko,hamba'éichapikorejapoko'ãmba'evai?

72UpémarõJoséombohovái:Ndaha'éiupéichache ruvicha,Ñandejáraoikoveháichahaneángaoikovéva,che ruvicha,peñe'ẽrehenduva'ekuenerembirekóguindaha'éi añetegua,péichaoikohaguérekoárape.

73Ohasámachévepeteĩáñoaimehaguenderógape; ¿rehechámapikombaʼevaichepype,térãoimeraẽmbaʼe ikatúvarejerurecherekove?

74UpémarõumisaserdóteheʼiPotifar-pe:“Rojerurendéve, togueruhikuáiorerenondépeJoséaorasgado,hajahecha petesayoĩvaipype,haoiméramopetesayoĩpeao renondépe,upéicharõhovaojováivaʼerãmoʼãchupeha oiméneojagarrachupe,ouhaguahendápe,hañembotavy rupivenerembirekoojapopaiteumimbaʼeheʼivaʼekue”.

75HaoguerahahikuáiJoséaoumisaserdótehués renondépe,haohechahaohechahikuáipetesayoĩhaJosé renondépe,haenteroveumisaserdóteoporohusgávaoikuaa haʼeopresionahaguechupe,haheʼihikuái:“Ko tembiguáipendojapóimbaʼevehaʼendojapóimbaʼeve, haʼeohusgahaʼeoñemoĩpekárselrógapepeinforme,haʼe rupivehaʼerupive”osẽnerembirekorehe

76Potifarohenduhaʼekuéraheʼíva,haomoĩchupe kárselpe,perréiprisionérooĩháme12áño.

77Haupéicharamojepe,ijárarembirekondojevýichugui, handopytáioñeʼẽhendiveárahaáraohenduhaguachupe, haopakuévombohapyjasyZelicaohojeyJosérendápe oñeñapytĩharógapeárahaára,haombotavychupeohendu haguachupe,haZelicaheʼiJosépe:¿Arakaʼepevepiko repytátakoógape?hakatuehenduko'ágãcheñe'ẽ,ha roguenohẽtakoógagui

78Joséhe'ichupe:Iporãvechéveguarãapytakoógape, ahendurangueneñe'ẽ,apekaTupãndivehahe'ichupe: “Nderejaposéiramocherembipota,aipe'átanderesa, amoĩtandepyreheka'aguyhanereme'ẽtauminde reikuaa'ỹvapópe

79UpémarõJoséombohováichupehaheʼichupe:“Péina ápeTupãkoyvytuichakuejaveveikatuchemosãsoopa mbaʼeikatúvaguirejapocherehe,haʼeoipeʼáguiumi

ohechaʼỹvaresa,haoipeʼaumiojejokuavaívape,ha oñongatúguiopaextranhérondoikuaáivapekoyvy.

80HaZelicandaikatúirireokonvenseJosépeohendu haguachupe,ohejaohoombotavychupe;haJoséopyta gueteripeógaoñeñapytĩhápe.HaJacob,Joséru,haopa ijoyke'ykuéraoĩvaCanaánretãme,oñembyasyhahasẽ gueteriumiárapeJosérehe,Jacobndoipotáiguioñekonsola ita'ýraJosérehe,haJacobosapukáihatã,hahasẽha oñembyasyopaumiárapukukue

MOAKÃHA45rehegua

1Upeáñope,haʼévapeáñoJoséohohaguépeEgíptope iñermanokuéraovendeparirechupe,RubénJacobraʼyoho TimnápehaomendahembirekorãEliuram,Avicananeo rajy,hahaʼeouhendápe.

2RubénrembirekoEliuramhyeguasuhaimembychupe irundyta'ýraHanoc,Palu,QuetzrónhaCarmíhaiñermáno SimeónojagarraiñermánaDinápehembirekorã,hahaʼe imembychupeMemuel,Yamín,Ohad,JaquínhaZocar,5 itaʼýra

3UperirehaʼeoguahẽBuná,pekuñacanaánguarendápe, haʼehínaBuná,Simeónoguerahavaʼekueprisionéroramo távaSiquemgui,haBunáoĩDinarenondépehaoñatende hese,haSimeónouhendápehahaʼeimembySaúlpe.

4UpetiémpopeJudáohoAdulámpe,hahaʼeoguahẽpeteĩ kuimbaʼeAdulamguarendápehéravaHirá,haJudáohecha upépepeteĩkuimbaʼeCanaánguarajy,héravaAliat,Sua rajy,hahaʼeoguerahachupe,haouhendápe,haAliat imembyJudápe,Er,OnánhaSilómbohapyta’ýra 5LevíhaIsacarohokuarahyresẽgotyo,haomendahikuái Jobabrajy,Yoctánra'y,Éberra'yJobab,Yoctánra'y oguerekomokõitajýrapetuichavévahéraAdina,hape imitãvévahéraArida.

6LevíojagarraAdinápe,haIsacarojagarraArida,ha oguahẽhikuáiCanaánpe,itúvarógape,haAdinaimemby Levípe,Gerson,QuehathaMerari.mbohapyta’ýra.

7AridaimembyIsacarTola,Puva,JobhaSomrón,irundy ta'ýraDanohoMoabretãmehahembirekorãAflalet, Camudánmoabguarajy,haoguerahachupeCanaánretãme.

8UpéiAflaletimemby,haʼendoguerekóiimemby,haupéi ÑandejáraimanduʼaAflaletreDanrembirekore,ha hyeguasuhaimembypeteĩmitãkuimbaʼe,haombohéra chupeChushim

9GadhaNeftalíohoHaránpehaupéguiohembireko Amuram,Uzra'y,Nahorra'y.

10HakoʼãvahaʼeAmuramrajykuéraréra;petuichavéva héraMerimá,hapeimitãvévahéraUzit;Neftalíojagarra MerimáhaGadojagarraUzit;haogueruchupekuéra Canaánretãme,itúvarógape

11HaMerimaimembyNeftalíguiYaczeel,Guni,Jazerha Salem,irundyita'ýra.UzitimembyGad-Zefión,Chagí, Suní,Esbón,Erí,AródihaAralí,7ita'ýra

12UperireAserosẽhembirekorãAflalrajy,HadadIsmael ra'y,haoguerahachupeCanaánretãme

13UpeárapeomanoAdónAserrembirekoHaAdón omanorireAserohoysyryrembe'ýpehahembireko Hadurá,Abimaelrajy,Éberra'y,Semra'y

14Pekuñataĩiporãitereihaiñarandu,haʼehínakuri Malquiel,Elamraʼy,haʼévaSemraʼy.

15HaduraimembypeteĩtajýraMalquiel-pe,haombohéra chupeSerac,hauperireomanoMalquiel,haHaduraoho opytaitúvarógape

16OmanorirepehembirekoAserpe,ohoohundiHadurápe hembirekorã,haogueruchupeCanaánretãme,haogueru aveihendivekuéraimembykuñaSerácpe,haoguerekóma tresáño,hapekuñataĩoñemongakuaaJacobrógape 17Hapekuñataĩiporãiterei,haohoJacobraʼykuérarape imarangatúvape;ndofaltáichupemba’eve,haÑandejára ome’ẽchupearanduhaarandu

18Hadurá,Aserrembirekohyeguasuhaimembychupe Yimná,Yishvá,YishvihaBeríasirundyta’ýra

19ZabulónohoMadiánpehaomendaMerisá,Moladrajy, Abidara'y,Madiánra'y,haoguerahachupeCanaánretãme 20MerusaimembyZabulónpeSered,ElónhaYacleel mbohapyta’ýra.

21HaJacobomondoAram-pe,Zobara'y,Taréra'y,haha'e oguerahaita'ýraBenjamínMecalia-peguarã,Aramrajy,ha ha'eoguahẽCanaánretãmeJacobrógape.Benjamín oguereko10áñoomendaramoguareMecalia-peAram rajy

22HaMecaliahyeguasuhaimembyBenjamínBéla, Béquer,Asbel,GérahaNaamán,5ita'ýrahaBenjamín ohouperirehahembirekorãAribat,Somrónrajy,Abraham ra'y,hembirekopeteĩhaári,haoguerekodieciochoary;ha AribatimembyBenjamín-peAqui,Vós,Mupim,Chupim haOrd;pota’ýra

23UpetiémpopeJudáohoSemrógapehaohundiTamar, Elamrajy,Semraʼy,hembirekorãimembyypykueErrehe 24UpémarõErouhembirekoTamarrendápe,haoiko chuguihembireko,haoguahẽvohendápeohundiokáguio iñemoñare,hahembiapovaiÑandejárarenondépe,ha Ñandejáraojukachupe

25OmanorireEr,Judáraʼyypykue,JudáheʼiOnánpe: terehoneermánorembirekorendápehaemendahesene ermánoichahaemopuʼãneermánope

26HaOnánojagarraTamarhembirekorãhahaʼeou hendápe,haOnánojapoaveiijoykeʼyrembiapo,ha hembiapovaiÑandejárarenondépe,haojukaaveichupe

27Onánomanóvo,Judáhe'iTamar-pe:“Epytanderu rógapechera'ySilóokakuaapapeve,haJudá ndovy'avéimaTamarreheome'ẽhaguãchupeSilópe,ha'e he'ígui:“Oiméneha'eomanótaaveiiñermanokuéraicha”.

28UpémarõTamaropuʼãhaohoopytaitúvarógape,ha Tamaropytaitúvarógapesapyʼami

29Hapeañorevolusiónpe,omanoAliyath,Judárembireko; haJudáoñekonsolahembirekorehehápe,haAliatomano rire,JudáohoiñamígoHirándiveTimnápeoikytĩhaguã ijovechakuéra

30TamarohenduJudáohohagueTimnápeoikytĩhaguã ovecha,haSilóokakuaamaha,haJudándovy'aihahese

31UpémarõTamaropuʼãhaoipeʼaumiijao imembykuñáva,haomoĩpeteĩválo,haojejahoʼipaite,ha ohooguapypevíapúvlikope,opytávaTimnárapére

32Judáohasaohechachupehaoguerahachupehaha'eou hendápe,haha'ehyeguasu,haimembyjave,péinaápe,oĩ gemelosisyryepýpe,haombohérapepeteĩhaPérez,hape mokõihahéraZara

MOAKÃHA46rehegua

1UpetiémpopeJoséopytagueterikárselpe,Egiptope

2Upetiémpope,Faraónrembiguáikuéraoñemboʼyhína kurihenondépe,haʼekuérahínaumirréideEgiptombaʼe omoakãvahaumipanaderíaruvicha.

3Pemayordomooguerahavínohaomoĩperréirenondépe hoyʼuhagua,hapepanaderoomoĩmbujaperréirenondépe hoʼuhagua,haperréihoyʼupevínohahoʼupepan,haʼe hahembiguáihaministrokuéraokarurréimesápe.

4Okaruhahoy'uajahikuái,pemayordomohapanadero opytaupépe,haFaraónministro-kuéraojuhuhetamoscas pevínope,pemayordomoogueruva'ekue,haojejuhuita nitropanaderopan-pe

5PeguárdiaruvichaomoĩJosépeoservihaguaFaraón guárdiape,haumiofisiálFaraónpeoĩpeteĩáñokárselpe

6Haopakuévopeáño,mokõivévaoisuʼuiképepeteĩ pyharépe,pelugároñeñapytĩhápeoĩháme,hapyhareve Joséouhendápekuéraoñatendehaguachupekuéra jepiveguáicha,haohechachupekuéra,hapéinaápe hovakuéraoñembyaihaoñembyasy.

7UpémarõJoséoporanduchupekuéra:“¿Mbaʼérepiko koʼágapeẽrovañembyasyhañembyasy?Ha'ekuérahe'i chupe:Rosueño,handaipóriavaveointerpretáva.ha Joséhe'ichupekuéra:Pemombe'uchévependesueño,ha Tupãome'ẽtapeẽmepeteĩñembohováipy'aguapýpe peipotáicha.

8HapemayordomoomombeʼuiképeJosépe,haheʼi: “Ahechacheképe,hapéinaápeoĩpeteĩparraltuichávache renondépe,haupeparraláriahechambohapyhakã,hape parralpyaʼeipotyhaohupytytuichayvate,haijyvyraʼi hiʼajuhaoikochuguiparral

9Haajagarraumiparralhaapresionapeteĩkópape,ha amoĩFaraónpópehahaʼehoyʼu;Joséhe'ichupe:Umi mbohapyhakãoĩvapeparralári,mbohapyárapukukue

10Upéicharõjepe,mbohapyárarire,perréiomandata neguenohẽhaguahahaʼenemoĩjeýtandetraváhope,ha remeʼẽtaperréipevínohoyʼuhaguañepyrũrãichande haʼerõguaremayordomo;hakatuehejamitatopa mborayhunderesape,nemanduahaguachereheFaraón ndiveouporavovendeve,haejapocherehembaeporã,ha cheguerukoka'irãigui,chemondahaguimombyryCanaán retãguihaañevendetembiguáiramokotendáre

11Haaveipeojeʼevaʼekuendévechejárarembireko reheguajapu,chemoĩguihikuáikokárselpembaʼeveʼỹre; hapemayordomoombohováiJosépe,he'ívo:“Mburuvicha guasuojapoporãramochendiveñepyrũrã,remombe'u haguéichachéve,ajapótaopamba'ereipotáva,ha roguenohẽtakokárselgui”

12PepanaderoohechávoJoséointerpretaporãhaguepe mayordomoiképe,oñembojaaveiomombeʼuJosépeiképe kompletoite

13Hahe'ichupe:Cheképeahechahaahechambohapy kanástomorotîcheakãári,haamañapekanásto yvateguápeoĩopaichaguaso'ooñembojyva'ekueFaraónpe guarã,hapéinaápeumiguyraho'ucheakãgui

14Joséhe'ichupe:Umimbohapycanasta rehechava'ekue,mbohapyárapukukue,mbohapyárarire Faraónoipe'átandeakãhanemosaingótapeteĩyvyramátare, haumiguyraho'útandero'o,rehechahaguéichandeképe 15Upeárapeperréinaimembypotaitéma,haupeárape imembypeteĩmitãkuimbaʼerréideEgipto-pe,ha omombeʼuhikuáiperréiohupytyhagueitaʼýraypykueha

enteroveEgiptotavayguakuéraoñondiveumiofisiálha Faraónrembiguáikuérandiveovyʼaiterei.

16HapetercerdíaonaserireFaraónojapopeteĩkaru guasuumiofisiálhahembiguáikuérapeguarã,umiehérsito ZoarhaEgiptopeguápeguarã.

17HaenteroveEgiptoguahaFaraónsiervokuéraouokaru hahoyʼuhaguaperréindiveitaʼýraaretejave,haovyʼa haguaperréiovyʼahaguére.

18Upetiémpopeenteroveumiofisiálderréiha hembiguáikuéraovyʼaochodíaajapefiéstape,haochodía ajaovyʼahikuáiopaichaguainstruméntodemúsikareheve, tímbrehajerokyreheverréirógape

19Hapemayordomo,Joséointerpretahaguépeikerayvoty, hesaráiJoségui,hanoñeʼẽiheseperréipeopromete haguéicha,kombaʼeoúguiÑandejáraguiokastigahagua Josépeojeroviahaguéreyvypórare.

20UperireJoséopytadosáñopekárselpe,ojapopapeve doceáño

MOAKÃHA47rehegua

1HaIsaac,Abrahamra'yoikogueteriumiárapeCanaán retãme;ha'eitujaitereíma,cienochentaary,haita'ýraEsaú, Jacobryvy,oĩEdomretãme,haha'ehaita'ýrakuéra oguerekoijyvySeirñemoñareapytépe.

2Esaúohenduhi'aguĩmahaitúvaáraomanohaguã,haha'e ita'ýrahahogayguakuérandiveoguahẽCanaánretãme, itúvarógape,haJacobhaita'ýrakuéraosẽpetendaoiko haguéguiHebrónpe,haopavaveoguahẽitúvaIsaac rendápe,haojuhuEsaúhaita'ýrakuérapepetenda

3JacobhaitaʼyrakuéraoguapyitúvaIsaacrenondépe,ha JacobombyasygueteriitaʼýraJosérehe

4Isaache'iJacóbpe:Egueruchéveko'ápendera'ykuéra haahovasachupekuéra.haJacobogueruonce imembykuérapeitúvaIsaacrenondépe

5IsaacomoĩipoopavaveJacobra'ykuéraári,haojagarra chupekuérahaoñañuãchupekuéra,haohetũchupekuéra peteĩteĩ,haIsaacohovasachupekuéraupeárape,hahe'i chupekuéra:PenderuypykueJáratapenderovasaha tohepyme'ẽpeneñemoñarembyjakuérayvagapeguaicha hetaiteve

6IsaacovendesiaveiEsaúraʼykuérapehaheʼi:“Ñandejára tapemokyhyjehapenemokyhyjeopaumipenderechávaha opapeneenemigokuérape”

7IsaacohenóiJacobhaita'yrakuérape,haopavaveou oguapyIsaacrenondépe,haIsaache'iJacóbpe:“Ñandejára Járayvytuichakuehe'ichéve:Neñemoñarekuérape ame'ẽtakoyvyerénsiaramo,nera'ykuéraokumplíramo cheléihacherape,haajapótachupekuérapejuramento ha'eva'ekuenderuAbrahánpe

8Koʼágaupévarecheraʼy,emboʼeneraʼykuérapehane raʼyraʼykuérapeokyhyjehaguaÑandejáragui,haoho haguapetapeporãombovyʼátavaÑandejárandeJárape, reñongatúramoÑandejárarapehahembiapópeÑandejára oñongatútaaveindéveikonvénioAbrahánndive,haojapo porãtanendivehaneñemoñarendiveopaárapukukue

9HaIsaacomandaparireJacobhaitaʼyrakuérape,ohejape espírituhaomano,haoñembyatyitavayguakuérandive

10HaJacobhaEsaúhoʼaitúvaIsaacrovaári,hahasẽ hikuái,haIsaacoguereko180áñoomanórõguareCanaán retãme,Hebrónpe,haitaʼyrakuéraoguerahachupe

Macpelaitakuapeve,AbrahánojoguavaʼekueHet ñemoñarekuéraguioñeñotỹhagua.

11HaenteroverréiCanaánguaohoJacobhaEsaúndive oñotỹhaguaIsaácpe,haenteroverréiCanaángua omombaʼeguasuetereiIsaácpeomanórõguare.

12HaJacobraʼykuérahaEsaúraʼykuéraohoipyreheve, oguatahaojaheʼooguahẽmeveKireat-Arbápe

13HaJacobhaEsaúoñotỹitúvaIsaácpepeitakua Macpelápe,opytávaKireat-Arbápe,Hebrónpe,haoñotỹ chupetuichañemombaʼeguasúpe,ojejapohaguéichaumi rréioñeñotỹjave

14HaJacobhaitaʼyrakuéra,Esaúhaitaʼyrakuéra,ha enteroverréiCanaánguaombyasyeterei,hahetaáraoñotỹ chupehaoñembyasyhese

15HaIsaacomanóvo,ohejaitaʼyrakuérapehymbakuéra, imbaʼekuérahaopambaʼeimbaʼéva.haEsaúhe'iJacóbpe: Ajerurendéve,opamba'eoreruohejávaromboja'óta mokõihendápe,hacheaguerekótapeelección,haJacob he'i:“Rojapótaupéicha.”

16HaJacobojagarrapaiteIsaachembývaCanaánretãme, umivakahaijyvy,haomoĩmokõihendápeEsaúha itaʼyrakuérarenondépe,haheʼiEsaúpe:“Opakoʼãmbaʼe oĩnerenondépe,eiporavondejeheguipemitad rejagarraséva”

17UpémarõJacobhe'iEsaúpe:“Ehendumínamba'épa ha'étandéve:‘ÑandejárayvágahayvyJárahe'iva'ekue ñanderuypykueAbrahamhaIsaac-pe:“Ne ñemoñarekuérapeame'ẽtakoyvyopaáraguarã.

18Koʼágaupévareopambaʼeoreruohejavaʼekueoĩne renondépe,hapéinaápeopapeyvyoĩnerenondépe; eiporavochuguikuérapereipotáva.

19Reipotáramopeyvytuichakueejagarrandehane raʼykuérapeguarãtapiaiteguarã,hacheajagarrako mbaʼerepy,handereipotáramoumimbaʼerepytogueraha ndéve,hacheajagarrakoyvychéveguarãhache raʼykuérapeguarãahupytyhaguatapiaiteguarã

20UpérõNabayot,Ismaelra'y,oĩupetetãmeita'yrakuéra ndive,haupeárapeEsaúohooñemongetahendive

21PéichaJacoboñeʼẽchéve,hapéichaombohováichéve, koʼágaemeʼẽnekonséhoharohendúta.

22Nabayothe'i:Mba'epikoJacobhe'iva'ekuendéve? péinaápeopaCanaánraʼykuéraoikokyreʼỹmehetãme,ha Jacobheʼiohupytytahaiñemoñarekuérandiveopaára pukukue

23Terehokoʼágahaejagarrapaitenderumbaʼerepyha ehejanerykeʼyJacóbpeupetetãme,haʼeheʼihaguéicha.

24Esaúopu'ãhaohojeyJacobrendápehaojapoopamba'e NabayotIsmaelra'yhe'iva'ekue.haEsaúojagarrapaiteumi mbaʼerepyIsaacohejavaʼekue,umiánga,umimymba,umi vakahaumimbaʼerepy,haopaumimbaʼerepy;nome’ẽi mba’eveijoyke’yJacob-pe;haJacobojagarraopaCanaán retã,EgiptoysyryguiveysyryÉufratespeve,haojagarra ijyvyopaáraguarã,haitaʼyrakuérahaiñemoñarekuérape guarãopaáraguarã

25JacoboipeʼaaveiiñermánoEsaúguipeitakuade Macpela,oĩvaHebrónpe,Abrahánojoguavaʼekue Efróngui,oñeñotỹhaguachupehaiñemoñarekuérapeguarã opaáraguarã

26HaJacobohaiopakoʼãmbaʼepelívrodecompra-pe,ha ofirma,haotestifikaopakoʼãmbaʼecuatrotestígo jeroviahandive

27HakoʼãvahaʼeumiñeʼẽJacobohaivaʼekuepe kuatiañeʼẽme,heʼívo:Canaánretãhaopatavaguasuhitita, hivita,jebuseo,amorréo,ferezitahagergasita,opaumi sietetetãysyryEgiptoguiveysyryÉufratespeve.

28HapesiudaHebrónQuireat-Arbáhapeitakuaoĩva ipype,JacobojoguaiñermánoEsaúguikompletoite, imbaʼerãhaimbaʼerepyhaiñemoñarekuérapeguarãopa áraguarã.

29HaJacobojagarrapekuatiañeʼẽojejoguávahapefirma, pemandamiéntohaumiléihapelívroojerreveláva,ha omoĩpeteĩmbaʼyruyvyguiguápeopytahaguaare,ha omeʼẽchupekuéraitaʼyrakuérapópe

30EsaúoipeʼaiñermánoJacobguiopambaʼeitúvaoheja vaʼekuechupeomanorire,hahaʼeoipeʼapaiteumimbaʼe orekóva,yvypóra,mymba,kaméllo,vúrro,vakahaovecha raʼy,pláta,óro,itahabdellio,haopambaʼeorekóvaIsaac, AbrahánraʼyndaipórimbaʼeveEsaúndogueraháivaʼekue ijehe,opambaʼeIsaacohejavaʼekuéguiomanorire

31Esaúojagarrapaitekoʼãmbaʼe,hahaʼeitaʼyrakuéra ndiveohohógapeSeírhorioretãme,mombyryiñermáno Jacobhaitaʼyrakuéragui

32EsaúoguerekoijyvySeirñemoñareapytépe,haupeára guiveEsaúndojevýiCanaánretãme

33Canaánkompletoiteoikochuguikuéraerénsiaopaára guarã,haEsaúentéroitaʼyrakuérandiveohupytypesérro deSeír

MOAKÃHA48rehegua

1Umiárape,Isaacomanorire,Ñandejáraomandahaojapo ñembyahýikoyvytuichakuejaveve.

2UpetiémpopeFaraónrréideEgiptooguapyhínakuri itrónopeEgiptoretãme,haoñenohupápehaokeiképe,ha FaraónohechaiképeoñemboʼyhahínaperríoEgipto rembeʼýpe

3Haoñemboʼyajaohechahapéinaápeosẽpeysyrygui sietevakasoʼoikyrávahaojeguerohoryporãva.

4Haouhapykuériótrosietevaka,hoʼoipirehũhaivaíva, haumisietevakaotragámaumioguerohoryporãvape,ha hasygueteriiñepyrũrãicha.

5Haopáy,haokejeyhaokemokõihajey,haohechaha péinaápeojupisietetrígopeteĩjyvaári,rangohaiporãva, hasieteapysahũopupuyvytukuarahyresẽguioreheve, opuʼãhapykuéri,haumiapysahũotragáumihenyhẽvape, haFaraónopuʼãiképe

6Hapyhareveperréiimanduʼaiképe,haijespíritu oñembyasyiképe,haperréipyaʼehaomondoohenóiopa umipajeapohaEgiptogua,haumikuimbaʼeiñarandúvape, haouhikuáihaoñemboʼyFaraónrenondépe

7Mburuvichaguasuhe'ichupekuéra:Cheképeahecha cheképe,handaipóriomyesakãvahaheʼihikuáiperréipe, emombeʼundeképenerembiguáikuérapehañahendu.

8Haperréiomombeʼuchupekuéraikerayvotykuéra,ha opavaveombohováihaheʼipeteĩñeʼẽmeperréipe,perréi toikovetapiaiteguarã;hapévahaʼendeképeñemyesakã

9Umisietevakaporãrehechávaohechaukasietetajýra heñóitavandéveárapahápe,haumisietevakarehecháva ojupihapykuéri,haotragávochupekuéra,haʼepeteĩ techaukahaumitajýraheñóitavandéveomanótahaopavave rréirekoveaja.

10Haperehechávamokõihasueño-pesietetrígoraʼỹi porãhenyhẽvaojupívapeteĩjyvaári,kóvahaʼeiñeʼẽ, remopuʼãtahandejeheárapahápesietetavaguasuEgipto retãtuichakuejaveve;haperehechavaʼekueumisiete mandiʼorykueojejapívaguiosẽvahapykuérihaotragáva chupekuérarehechaajanderesarupive,haʼepeteĩ techaukaharãumitavaguasuremopuʼãtava oñehundipaitetahaárapahápe,perréioikoveaja.

11Haoñeʼẽrõguarehikuáikoʼãñeʼẽperréinoñandúi iñeʼẽnguérape,ninomoĩriikorasõhesekuéra,perréi oikuaáguiiñarandúpenomeʼẽihahikuáipeteĩñemyesakã hekopeteumisueño-kuéragui;Oñe'ẽparirehikuái mburuvichaguasurenondépe,mburuvichaguasu ombohováichupekuéra:Mba'epikokomba'eereva'ekue chéve?katuetepejejapuhapejejapu;upévarekoʼága pemeʼẽpeñemyesakãhekopetecheképe,anihagua pemano

12Haperréiomandauperire,haomondohaohenóijey ambuekuimbaʼeiñarandúvape,hahaʼekuéraouha oñemboʼyperréirenondépe,haperréiomombeʼu chupekuéraiképe,haenterovévaombohováichupepe primerainterpretaciónheʼiháicha,haperréipochyhendy haipochyeterei,haperréiheʼichupekuéra:“Añetehápe peẽpeñeʼẽjapuhapejejapupeerevaʼekuére

13Haperréiomandatoñemoherakuãpeteĩproklamasión Egiptoretãtuichakuejaveve,heʼívo:“Perréihaumi kuimbaʼeguasuodesidi,oimeraẽkuimbaʼeiñarandúva oikuaávahaontendévambaʼépaheʼiseumisueño,ha ndoumoʼãikoáraperréimboyve,omanotaha” 14Hapekuimbaʼeomombeʼútavarréipeiképe oñemyesakãporãta,upépeoñemeʼẽtachupeopambaʼe ojerurétavaperréiguiOpaumikaraiaranduEgipto retãyguaoñembojamburuvichaguasurenondépe,opavave pajeapohahapajeapohaoĩvaEgipto,Gosén,Raméses, Tacpanches,ZoarhaopatendaoĩvaEgiptorembe'ýpe,ha opavaveoñembo'ymburuvichaguasurenondépe

15Opaumimburuvichaguasuhamburuvichaguasuha mburuvichaguasurembiguái,oñembyatyopatáva Egiptogui,haopavaveoguapyrréirenondépe,harréi omombe'uiképeumikuimba'eiñarandúvarenondépe,ha umimburuvichaguasuhaopavaveoguapývarréi renondépeoñemondýipevisiónrehe

16Haopaumikuimbaʼeiñarandúvaoĩvaʼekueperréi renondépetuichaoñembojaʼoomyesakãvoikerayvotykuéra; oĩointerpretávamburuvichaguasúpehahe'i:“Umi7vaka porãha'e7rréi,mburuvichaguasura'yguive oñemongakuaátaEgiptoári”

17Haumi7vakavaihaʼesieteprínsipe,opuʼãtava hesekuéraárapahápehaohundítachupekuéra;haumisiete mburuvichaguasuha'eumisietemburuvichaguasuEgipto mba'éva,ho'átavaumisietemburuvichasa'iveipu'aka'ỹva iñenemigokuérapópe,ñanderuvicharuvichaguasu ñorairõme

18Oĩijapytepekuéraointerpretávaperréipepéichahaheʼi: “Umisietevakaporãhaʼehínaumisiudaimbaretéva Egiptope,haumisietevakavaihaʼehínaumisietenasión oĩvaCanaánpe,oútavaumisietesiudaEgiptoreheguápe umiárapahápehaohundítachupekuéra”

19Haperehechávamokõihasueño-pe,sietetrígoiporãva haivaíva,ohechaukaEgiptogoviérnooujeytahane ñemoñarekuérapeñepyrũrãicha

20HaʼeogovernavoveumisiudaEgiptoguaopuʼãtaumi sietesiudadeCanaánimbaretevévarechuguikuéra,ha ohundítachupekuéra,hapegoviérnodeEgiptooujeýtane ñemoñarerendápe.

21Oĩaveihe'ívamburuvichaguasúpe:“Kóvahe'isende sueñoumisietevakaporãha’esieterréina,remendátava hembirekorãárapahápe,haumisietevakavaiohechauka umikuñaomanótahaopavaverréioikoveaja.

22Haumisietetrígoraʼỹiporãhaivaívarehechavaʼekue mokõihasueño-pehaʼecatorcemitã,hahaʼétaumiára pahápeopuʼãtahaoñorairõtahikuáiojuehe,hasiete ijapyteguikuéraoinupãtaumisieteipuʼakavévape

23Haoĩijapytepekuéraheʼívakoʼãñeʼẽperréipe,heʼívo: “Umisietevakaporãohechaukaonasetahandévesiete mitã,haojukatahahikuáisieteneraʼyraʼykuérapeumiára pahápe;haumisietemandiʼoapysaporãrehechavaʼekue mokõihasueño-pe,haʼeumiprínsipeambuesieteprínsipe ipuʼakaʼỹvaoñorairõhaohundítavachupekuéraárapahápe, haovengátaneraʼykuérambaʼére,hapegoviérnoojevy jeýtaneñemoñarekuérape

24Haperréiohenduopambaʼeheʼívaumikuimbaʼe iñarandúvaEgiptoguahambaʼéichapaomombeʼuiképe,ha nipeteĩvandogustáiperréipe

25Haperréioikuaaiñarandúpenoñeʼẽporãihahikuáiopa koʼãñeʼẽme,kóvaoúguiÑandejáraguiomboykehagua umikuimbaʼeiñarandúvaEgipto-guañeʼẽ,ikatuhaguáicha Joséosẽpeógaoñeñapytĩvagui,haikatuhaguáichatuicha mbaʼeEgipto-pe.

26Haperréiohechanipeteĩvaumikaraiaranduhapaje apohaEgiptoguaapytépenoñeʼẽporãihachupe,haperréi ipochyhaipochyipype.

27Haperréiomandaopakuimbaʼeiñarandúvahapaje apohaosẽhaguahenondégui,haopavaveosẽperréi renondéguiñemotĩhañemotĩreheve.

28Haperréiheʼioñemondohaguapeteĩproklamasión Egíptotuichakuéreojukahaguaentéroumipajeapohaoĩva Egíptope,hanipeteĩvandohejáioikove.

29Upémarõopuʼãumiguárdiaruvicha,hakádauno oguenohẽikysepuku,haoñepyrũojukaumipajeapoha Egiptoguahaumikuimbaʼeiñarandúvape.

30UperireouMerod,mburuvichaguasumburuvicha guasu,oñesũrréirenondépehaoguapyhenondépe

31Upémarõpemayordomoheʼiperréipe:“Toikoveopa áraguarãperréihatoñemombaʼeguasuigoviérnoupe tetãme”

32Ndepochynerembiguáindiveumiára,koʼágamokõi áñoohasavaʼekuépe,hachemoĩpebarrio-pe,haaime sapyʼamipebarrio-pe,chehaumipanaderoruvicha.

33Oĩaveiorendivepeteĩtembiguáievréohaʼévape kapitándeguárdia,héravaJosé,pórkeijáraipochyhendive haomoĩchupepeógakárselpe,hahaʼeoñatendeorendive upépe.

34Hasapyʼamirireroimerirepebarrio-pe,rosueñopeteĩ pyharépe,chehaumipanaderoruvicha;rosueño,peteĩteĩ kuimba’eikerayvotyñemyesakãme

35Harojupyhareveharomombeʼuchupekuéraupe tembiguáipe,hahaʼeointerpretaoréveoresueño,káda unopeiképe,ointerpretaporãpa

36Haojehuhaʼeointerpretaháichaoréve,upéichaoiko; ndo'áiyvýpemba'eveiñe'ẽ.

37Hakoʼágaupévarecheruvichaharréindojukái mbaʼeveʼỹreEgiptotavayguakuérape;péinaápepe tembiguáiojokogueteriógapeijáraguárdiaruvicha, ñembotyrógape.

38Perréioipotaramotomondochupetounerenonderãha tomombeʼundéve,mbaʼépaheʼiseporãpesueñoresueño vaʼekue

39Haperréiohendupemayordomoruvichaheʼíva,hape rréiomandaanihaguaojejukaumikuimbaʼeiñarandúva Egíptope

40Upémarõperréiheʼihembiguáikuérapeogueruhagua Josépehenondépe,haperréiheʼichupekuéra:“Peho hendápehaanipemongyhyjechupeanihaguaoñemondýi handoikuaáioñeʼẽporãhagua”

41UmirréirembiguáiohoJosérendápe,hapyaʼeporã oguenohẽchupepekárselgui,haperréisiervokuéra oñakãrapuʼãchupe,hahaʼeokambiaijaokárselpehahaʼe ourréirenondépe

42Perréioguapyhínakuriitrónorréipepeteĩaoprínsipe ojerévapeteĩefoddeóroreheve,hapeóroporãoĩvahiʼári omimbi,hapekarbúnculo,perubíhapeesmeralda,haopa umiitaiporãitereívaoĩvaperréiakãári,ombopyʼarorype rréi,haJoséohecharamoitereiperréi

43Petrónooguapyhápeperréiojejahoʼiórohaplátape,ha itaónixpe,haoreko70gráda.

44HaojepokuaahikuáiEgiptoretãtuichakuejaveve,káda kuimbaʼeoúvaoñeʼẽhaguaperréipe,haʼéramopeteĩ prínsipetérãpeteĩoñemombaʼeguasúvaperréirenondépe, ojupiperréitrónopepegrádadetreintayunpeve,hape rréioguejypegrádatreintayseispeve,haoñeʼẽhendive 45Haʼéramopeteĩtavayguakuéraapytégui,ojupipetercer grádape,haperréioguejyirundyhápehaoñeʼẽchupe,ha ijepokuaahaʼe,hiʼarive,oimeraẽkuimbaʼeontendéva oñeʼẽhaguaopaumisetentaidiómape,ojupiumisetenta grádape,haojupihaoñeʼẽoguahẽmeveperréirendápe 46Haoimeraẽkuimbaʼendaikatúivaomohuʼãumisetenta, ojupihetapasoumiñeʼẽhaʼeoikuaávaoñeʼẽháicha.

47UpetiémpopeEgiptopeojepokuaavaʼekueavave nogovernáivaʼerãhesekuéra,sínooñeʼẽkuaaumisetenta idiómape.

48Joséoguahẽvorréirenondépeoñesũyvýpeperréi renondépe,haojupipetercergrádape,haperréioguapype cuartagrádapehaoñeʼẽJoséndive.

49HaperréiheʼiJosépe:“Asoñapeteĩképe,handaipóri intérpreteointerpretaporãva,haamandakoárapeopaumi pajeapohaEgiptoguahaumikuimbaʼeiñarandúva,touche renondépe,haamombeʼuchupekuéracheképe,haavave nointerpretaporãichéve.

50Haupévarirekoárapeahendunderehe,ndehaʼeha peteĩkuimbaʼeiñarandúva,haikatuhareinterpreta hekopeteopasueñorehenduva

51UpémarõJoséhe'iFaraónpe:Faraóntomombe'u iképeiképekatueteumiinterpretaciónha’eÑandejára mba’e;haFaraónomombeʼuiképeJosépe,vakaraʼyiképe, hatrígoraʼỹiiképe,haperréiohejaoñeʼẽ

52HaupérõJoséoñemondeTupãespíritureheveperréi renondépe,haoikuaaopambaʼeoikótavaperréipeupeára guive,haoikuaaperréisueñoñemyesakãhekopete,ha oñeʼẽrréirenondépe

53HaJoséovyʼaperréiresarenondépe,haperréi oñakãityhaikorasõ,haohendupaiteJoséñeʼẽJoséhe'i

mburuvichaguasúpe:Anireimo'ãha'ehamokõisueño, ha'epeteĩsueñoañónte,Tupãoiporavova'ekueojapohaguã peyvyha'eohechaukava'ekuemburuvichaguasúpeiképe, hapéichahe'iporãndeképe.

54Umisietevakaporãhatrígoraʼỹikatusieteáño,haumi sietevakaivaívahatrígoraʼỹikatusieteáño;ha’epeteĩ sueño

55Péinaápeumisietearyoútavahetaitereítaupetetã tuichakuejaveve,hauperireumisietearyñembyahýioúta hapykuéri,peteĩñembyahýiivaietereíva;haopambaʼe hetávaoĩtatesaráipeupetetãgui,hapeñembyahýiohundíta umioikóvapeupetetãme

56Perréioisuʼupeteĩiképe,haupévareojeʼejeypeképe FaraónpepembaʼeÑandejáraomopyendahaguére,ha pyaʼevoiTupãojapóta

57Koʼágaupévareameʼẽtandévekonséhohaamosãsóta neángahaumioikóvaupetetãmeángapeñembyahýi ivaívagui,rehekahaguanerréinotuichakuejavevepeteĩ kuimbaʼeiñaranduhaiñaranduetereíva,oikuaávaopa mbaʼeogovernáva,haamoĩchupeoñatendehaguaEgipto retãre

58PekuimbaʼeremoĩvaEgíptoáritomoĩipoguýpe mburuvichakuéraombyatyhaguaumitembiʼuumiáño porãoútavape,hatombyatyhikuáitrígohatomoĩumi mbaʼereñongatuhápe.

59Hatoñongatuhikuáiupetembiʼuumisieteáño ñembyahýiaja,ojejuhuhaguandévehane tavayguakuérapeguarãhaneretãtuichakue,haanihagua ndehaneretãpeñembyahýigui

60Toñemohendaaveiopavaveoikóvaupetetãmeombyaty haguã,peteĩteĩijyvykuʼi,opaichaguatembiʼu,umisiete aryporãaja,hatomoĩhikuáiiñeñongatuhápe,ojejuhu haguachupekuérañembyahýiárahaoikohaguahiʼári

61Kóvahaʼepeinterpretaciónhekopetendesueño rehegua,hakóvahaʼepekonséhooñemeʼẽvaojesalva haguaneángahaopanepoguýpeguaánga

62UpémarõperréiombohováiJosépe:“¿Mávapikoheʼi hamávapikooikuaaoĩporãhaumimbaʼeerevaʼekue?”

Hahe'imburuvichaguasúpe:Kóvaha'étatechaukaha ndéveguarãopacheñe'ẽ,añetehahacheconsejoiporãha ndéveguarã

63Péinaápenerembirekooguapykoárapepetaburetede partoári,hahaʼeimembýtandévepeteĩtaʼýraharevyʼáta hendive;nemembyosẽvoveisyryégui,omanótanera’y peteĩhaheñóiva’ekueko’ãmokõiaryohasava’ekuépe,ha reñembopy’aguapýtapemitãheñóitavandévekoárape.

64HaJoséheʼiparirekoʼãñeʼẽperréipe,haoñesũperréi renondépehahaʼeosẽ,haJoséosẽrireperréirenondégui, oikoupeárapeumitechaukahaJoséheʼivaʼekueperréipe

65Haperréinaimembypeteĩmitãkuimbaʼeupeárapeha perréiohendupemaranduporãitaʼýrarehegua,hahaʼe ovyʼa,hapemomaranduháraosẽrireperréirenondégui,pe rréirembiguáikuéraotopaperréiraʼyypykuehoʼa omanóvayvýpe

66Perréirógapeoikohetañembyasyhatyapu,haperréi ohenduupévahaheʼi:“¿Mbaʼeichaguatyapuhañembyasy ahenduvaʼekuepeógape?”.haheʼihikuáiperréipeitaʼýra ypykueomanohague;upérõperréioikuaaoĩporãhaopa Joséñeʼẽheʼivaʼekue,haperréiokonsolaitaʼýrarepemitã onasevaʼekuechupeupeárapeJoséheʼihaguéicha.

MOAKÃHA49rehegua

1Koʼãmbaʼerireperréiomondohaombyatypaiteumi ofisiálhahembiguáipe,haenterovemburuvichakuéraha mburuvichaguasurréimbaʼévape,haenterovévaourréi renondépe

2Upémarõperréiheʼichupekuéra:“Pehechaha pehendupaitekokuimbaʼeevréoheʼíva,haopaumi milágrohaʼeheʼívaoikotaha,hanipeteĩiñeʼẽndoʼái yvýpe

3Peẽpeikuaahaʼeomeʼẽhaguepeteĩinterpretación hekopetepesueñorehegua,hakatueteoikóta,koʼága upévarepeñemongeta,hapeikuaambaʼépapejapótaha mbaʼéichapapeyvyojesalvátapeñembyahýigui

4Pehekakoʼágahapehechaikatúpaojejuhuumimbaʼe ojoguáva,ikorasõmeoĩaranduhambaʼekuaa,haamoĩta chupeupetetãári

5Pehendúmapekuimbaʼeevréoheʼivaʼekuekombaʼére, ikatuhaguáichaojesalvapeyvyoĩvapepeñembyahýigui, hacheaikuaapeyvynoñemosãsomoʼãihape ñembyahýigui,sínopekuimbaʼeevréo,pecheanseha vaʼekue,konséhorupive.

6Opavaveombohováimburuvichaguasúpehahe'i: Iporãpeevréohe'ívakomba'érekoʼágaupévare,ore ruvichaharréi,péinaápepetetãtuichakueoĩndepópe, ejapoiporãvanderesarenondépe

7Pereiporavóva,handearandúpereikuaávaiñaranduha ikatupyryhaomosãsóvopetetãiñarandurupive,chupe mburuvichaguasuomoĩtaipoguýpeupetetãári

8Haperréiheʼiopaofisiálpe:CheaimoʼãÑandejára oikuaaukaguivepekuimbaʼehebreo-peopambaʼe heʼivaʼekue,ndaiporihaavaveiñaranduhaiñarandúvako tetãtuichakuejavevehaʼeháicha;iporãramonderesa renondépeamoĩtachupepeyvyári,haʼeosalvátaguipe tetãiñarandurupive

9Enteroveumiofisiálheʼiperréipehaheʼi:“Añetehápe ningoojeskriviEgiptoléipe,haaniojeviolavaʼerã,avave nogovernamoʼãihaEgíptope,nindoikomoʼãihamokõihape rréipe,sínopeteĩoikuaávaopambaʼeoñeʼẽvapeumi kuimbaʼeraʼykuérañeʼẽme”.

10Koʼágaupévareñanderuvichaharréi,péinaápeko kuimbaʼehebreoikatuoñeʼẽevréoñeʼẽnte,hambaʼéicha pikoupéicharõhaʼeoĩtañandeáripemokõihagoviérno poguýpe,peteĩkuimbaʼendoikuaáivavoiñaneñeʼẽ?

11Koʼágarojerurendéveemondohaguachupe,hatoune renonderã,haehechachupeopambaʼépehaejapo rehechávaiporãha

12Upémarõperréiheʼi:“Koʼẽrõojejapóta,hapeere vaʼekueiporãhaopaumimburuvichaguasuouupeárape mburuvichaguasurenondépe

13HaupepyharépeÑandejáraomondopeteĩhiʼángel oservíva,hahaʼeouEgiptoretãmeJosérendápe,ha ÑandejáraánheloñemboʼyJoséári,hapéinaápeJosé oñenohahínapetupápepyhareijárarógapepekárselpe, ijáraomoĩjeýguichupepekárselpehembirekokáusare 14Hapeángelomombáychupeokehágui,haJoséopuʼã haoñemboʼyipyári,hapéinaápeÑandejáraángel oñemboʼyhínahenondépe;haÑandejáraremimbouoñeʼẽ Joséndive,hahaʼeomboʼechupeopayvypórañeʼẽupe pyharépe,haombohérachupeJoséf.

15HaÑandejáraremimbouohoichugui,haJoséojevyha oñenohupápe,haJoséoñemondýipevisión ohechavaʼekuére

16Koʼẽmbotávoperréiomondoohenóiopavaveofisiálha hembiguáikuérape,haenterovévaouoguapyperréi renondépe,haperréiomandaojegueruhaguaJosépe,hape rréirembiguáiohooguerahaJosépeFaraónrenondépe

17Haperréiosẽhaojupipetrónoescalónpe,haJosé oñeʼẽperréipeopañeʼẽme,haJoséojupihendápehaoñeʼẽ perréipeoguahẽmeveperréirenondépepesetenta escalónpe,haoguapyperréirenondépe

18HaperréiovyʼaitereiJosérehe,haoparréiofisiál ovyʼaitereiperréindiveohendúvoopaJoséñeʼẽ.

19Haperréihaumiofisiálpehaʼetepembaʼeiporãva, omoĩhaguaJosépemokõihaperréirireEgiptotuichakue javeve,haperréioñeʼẽJosépehaheʼi:

20Koʼágaremeʼẽchévekonséhoamoĩhaguapeteĩ kuimbaʼeiñarandúvaEgiptoretãári,ikatuhaguáicha iñarandurupiveosalvaupetetãñembyahýigui;koʼága upévare,Tupãoikuaaukáguindéveopakoʼãmbaʼe,haopa ñeʼẽerevaʼekue,ndaipóriupetetãtuichakuejavevepeteĩ kuimbaʼeiñaranduhaiñarandúvandeichagua.

21HanderéranoñembohéramoʼãvéimaJosé,hakatu ZafnatPaaneahnderéra;ndereikomokõihacherapykuéri, haneñeʼẽheʼiháichahaʼétaopambaʼechesãmbyhygua, haneererupichetavayguakuéraosẽtahaoikéta

22Aveindepoguýguicherembiguáihamburuvichakuéra ohupytýtaisueldooñemeʼẽvachupekuérakádames,hane renondépeopatavayguakuéraupetetãyguaoñesũta;che guapyhápeañoitechetuichavétandehegui

23HaperréioipeʼaipóguianillohaomoĩJosépópe,hape rréiomondeJosépepeteĩaoprínsipe,haomoĩiñakãári peteĩkorónadeóro,haomoĩijajúrarepeteĩkadénadeóro

24Uperireperréiomandahembiguáikuérape,haogueraha chupepekárromokõiharréimbaʼévape,ohóvaperréi kárrorovái,haoguerahachupeojupihaguapeteĩkavaju tuichahaimbaretévaáriperréikavajukuéragui,ha oguerahachupeEgiptokállerupi

25Haperréiomandaopaumiombopúvatimbre,arpaha ambuembaʼepurahéipeohohaguaJoséndive;miltimbrel, milmecolothamilnebalimohohapykuéri

26Hacincoovy’aJosére,haomañaJoséjehechaha iporãitére.

27Uperireperréipuévloohohenondépehahapykuéri, ombohykúvopetapeinsiénsohakasia,haopaichagua hyakuãporãva,haomosarambimárhaáloepetapére,ha 20kuimbaʼeomombeʼuhatãhenondépekoʼãmbaʼepeyvy tuichakuére.

28¿Rehechápakokuimbaʼeperréioiporavovaʼekue mokõiha?opaitemba'egobiernoreheguaomohendava'erã ha'e,hapeomboykévahembiapoukapy,térãnoñesũiva henondépeyvýpe,omanóta,opu'ãguimburuvichaguasuha mokõiharehe

29Umimomaranduháranomombe'uvéimarire,opavave EgiptoguaoñesũyvýpeJosérenondépehahe'i:Toikove perréi,toikoveaveimokõihahaopaumioikóvaEgipto-pe oñesũtaperembe'ýre,haumimaranduháraoñembojávo hesekuéra,oñesũhikuái,haovy'ahikuáiopaichaguatímbre, mecolhanebalreheveJosérenondépe

30UpémarõJoséikavajuáriohupihesayvágagotyoha osapukáihaheʼi:“Omopuʼãpekuimbaʼemboriahúpe

yvytimbogui,haohupipeimboriahúvapeyvykuágui”O Járaipu'akapáva,ovy'apekuimba'eojeroviavanderehe.

31UpémarõJoséohasaEgiptotuichakueFaraónrembiguái hamburuvichakuérandive,haohechaukachupehikuái Egiptotuichakuehaopambaʼeorekóvaperréi.

32HaJoséohojeyhaouupeárapeFaraónrenondépe,ha perréiomeʼẽJosépepeteĩijyvyEgiptoretãme,peteĩkokue haparralty,haperréiomeʼẽJosépetresmiltalentodepláta hamiltalentodeóro,haónixitahabdelliohahetajopói 33HaambueáraperréiheʼiopaEgiptotavayguakuérape ogueruhaguaJosépeofréndaharregálo,hatomanope oviolavaʼekueperréiomandavaʼekuehaojapohikuái peteĩtendayvatepetávarapére,haoipysohikuáiao,ha oimeraẽoguerúvamba'eveJosépeomoĩpetendayvate gotyo

34HaenteroveEgiptotavayguakuéraomombopeteĩmbaʼe pelugárijyvatehápe,peteĩkuimbaʼepeteĩapysaryrude óro,haambuekatuanillohaapysa,hadiferéntembaʼyru órohaplátaguiojejapóva,haomombopelugár ijyvatevévapeitaónixhabdelio;opavaveome’ẽpeteĩ mba’eoguerekóvagui

35HaJoséojagarrapaitekoʼãmbaʼehaomoĩumitesórope, haopaumiofisiálhamburuvichaguasurréimbaʼéva omopuʼãJosépe,haomeʼẽchupehetajopói,ohechávope rréioiporavohaguechupemokõiha.

36UperireperréiomondoPotiferape,haʼévasaserdóte AhiramraʼyoĩvaOnpe,hahaʼeoguerahaitajýraimitãva OsnatpehaomeʼẽJosépehembirekorã.

37Hapekuñataĩiporãiterei,peteĩvírgen,kuimbaʼe ndoikuaáiva,haJoséomendachupehembirekorã;ha mburuvichaguasuhe'iJosépe:ChehínaFaraón,hande ykéreavavenoñanimáiohupiipotérãipyomohendahaguã chetavayguakuérapeEgiptoretãtuichakuejaveve

38Joséoguereko30áñooñembo'yjaveFaraónrenondépe, haJoséosẽrréirenondégui,haoikochuguirréimokõiha Egipto-pe

39HaperréiomeʼẽJosépecientembiguáioñatendehagua chupehógape,haJoséaveiomondohaojoguaheta tembiguáihaopytahikuáiJosérógape

40UpémarõJoséomopuʼãijupeguarãpeteĩóga iporãitereíva,ojoguávaumirréirógape,perréipalásio korapyrenondépe,haojapopeógapepeteĩtémplotuicháva, iporãitereihaokonvenivaoikohagua;mbohapyáñoJosé omopu’ãvohóga

41Joséojapoijupepeteĩtrónoiporãitereíva,hetaóroha plátagui,haojahoʼiitaónixhabdellioreheve,haojapo hiʼáriEgiptoretãtuichakue,haEgiptoysyryraʼanga omboyʼúvaEgiptotuichakue;haJoséoguapyporãitrónope hógapehaÑandejáraombohetaveJoséarandu

42HaenteroveoikóvaEgiptope,Faraónsiervokuéraha mburuvichakuéraohayhuetereiJosépe,pórkeupévaou ÑandejáraguiJosépe.

43HaJoséoguerekopeteĩehérsitooñorairõva,osẽva ehérsitohasoldádope,cuarentamilseiscientoskuimbaʼe, ikatúvaoguerahaarmaoipytyvõhaguarréihaJosépe enemigokuérakóntrape,ndahaʼéiramojepeumiofisiálde rréihahembiguaikuérahaumioikóvaEgiptope ipapapyʼỹre

44UpémarõJoséomeʼẽumikuimbaʼeipuʼakapávapeha enteroveijehérsitope,eskúdohajabalína,kárrohaabrigo dekortehaitaojahogahagua

MOAKÃHA50rehegua

1UpejaveTarsisñemoñareouIsmaelra'ykuérakóntrape haoñorairõhendivekuéra,haTarsisñemoñareomonda Ismaelra'ykuérapehetatiémpore

2Ismaelraʼykuérasaʼiumiárape,handaikatúiipuʼaka hikuáiTarsisraʼykuérare,haojejopyvaietereichupekuéra.

3Umiismaelguaijedámavaomondopeteĩkuatiañeʼẽrréi deEgiptopehaheʼi:“Emondominesiervokuérapeumi ofisiálhaehérsitopeorepytyvõhaguaroñorairõhagua Tarsisraʼykuérandive,areguivémaningorohundíma”

4HaFaraónomondoJosépeumikuimbaʼeipuʼakapávaha ehérsitooĩvahendivendive,haaveiipuʼakapávarréi rógagui

5HaohohikuáiHaviláretãmeIsmaelraʼykuérape, oipytyvõhaguachupekuéraTarsisraʼykuérandive,ha IsmaelraʼykuéraoñorairõTarsisraʼykuérandive,haJosé ipuʼakaumiTarsisítapehahaʼeomoĩipoguýpeopaijyvy, haIsmaelraʼykuéraoikoupépekoʼagaitepeve

6Tarsisretãoñemoĩrireipoguýpe,enteroveTarsisgua odiparahaoguahẽiñermanokuéraJavánñemoñare rembeʼýpe,haJoséipuʼakapávahaijehérsitondiveohojey Egíptope,nipeteĩvandofaltái

7Hapeañorevolusión-pe,mokõihaáñoJoséoisãmbyhývo Egiptoári,Ñandejáraomeʼẽhetambaʼeupetetãtuichakue javevesieteáñoajaJoséheʼihaguéicha,Ñandejára ohovaságuiopambaʼekoyvyariguaumiárapesieteáño aja,haokaruhikuáihatuichaokyhyjehikuái

8UpérõJoséoguerekoipoguýpemburuvichakuéra,ha ombyatyhikuáiopatembi’uumiáñoporãme,haombyaty trígoáñohaáño,haomoĩJosétesórope

9HaoimehaáraombyatyjavehikuáitembiʼuJoséomanda ogueruhaguahikuáipetrígoapysápe,haaveiogueru haguahendivemichĩmipeyvykokuépe,anihagua oñembyai

10HaJoséojapokoañohaaño,haombyatytrígoyguasu yvykuʼiichahetaitereígui,tuichaitereíguiumimbaʼe oñongatuvaʼekuehandaikatúiojeipapahetahaguére

11HaaveiopavaveEgipto-yguaombyatyopaichagua tembiʼuhiʼupãmehetaitereisieteáñoporãaja,hakatu ndojapóihikuáiheseJoséojapohaguéicha

12HaopatembiʼuJoséhaegipcioombyatyvaʼekueumi sieteáñohetatiémpore,oñeñongatupeyvypeguarãumi sieteáñoñembyahýiaja,oñemantenehaguapetetã tuichakue.

13HaumioikóvaEgíptopeomyenyhẽkádaunoimbaʼyru hahendakañyhápetrígo,ikatuhaguáichaomantenepe ñembyahýiaja

14UpémarõJoséomoĩmbaiteumitembiʼuombyaty vaʼekueentérosiudaEgiptope,haombotypaiteumimbaʼe oñeñongatuhápehaomoĩhiʼári.

15JosérembirekoOsnat,Potiferarajy,imembymokõi ta'ýra,ManaséshaEfraín,haJoséoguereko34áño imembyjave

16Haumimitãkariaʼyokakuaahaohohikuáihapeha heʼiháicha,ndojedesviáihikuáipetapeitúva omboʼevaʼekuéguichupekuéra,niderechatérãizquierda gotyo

17HaÑandejáraoĩumimitãkariaʼyndive,haokakuaa hikuáihaoñatendehaikatupyryopaaranduhaopambaʼe

sãmbyhýpe,haoparréiofisiálhaikuimbaʼeguasukuéra Egiptooikóvapeomopuʼãumimitãkariaʼýpe,ha oñemongakuaachupekuérarréiraʼykuéraapytépe 18Haopaumisieteáñohetambaʼeoĩvaupetetãtuichakue javeve,haumisieteáñoñembyahýiouhapykuériJoséheʼi haguéicha,hapeñembyahýioikoupetetãtuichakuejaveve 19HaenteroveEgiptoguaohechaoñepyrũmahape ñembyahýiEgiptoretãme,haenteroveEgiptoguaoipeʼa ijyvykuʼipeñembyahýiipuʼakáguichupekuéra

20Haotopahikuáiopatembiʼuoĩvaimbaʼyrúgui,henyhẽ vaʼekuehanaiporãivahoʼu,hapeñembyahýiipuʼakape tetãtuichakuejaveve,haenteroveoikóvaEgiptopeouha osapukáiFaraónrenondépe,pórkepeñembyahýiipohýi hesekuéra

21Ha'ekuérahe'iFaraónpe:Eme'ẽnderembiguái kuérapetembi'u,hamba'érepikoromanoñembyahýigui nderesarenondépe,orehaoremitãmichĩva?

22Faraónhe'ichupekuéra:Mba'érepikopejerurechéve?

Josénomandáipikopemandi’ooñeñongatuhaĝuaumi sieteáñohetaajaumiáñoñembyahýipeĝuarã?hambaʼére pikonapehendúiiñeʼẽ?

23UmiEgiptoguaombohováimburuvichaguasúpe:“Ore ruvicha,nerembiguáikuéraojapopaiteJoséheʼivaʼekue, pórkenerembiguáikuéraombyatyaveientérombaʼe kokuépe,umisieteáñoohepymeʼẽhaguehetambaʼeha omoĩkoʼagaitepeve

24Hapeñembyahýiipuʼakávonerembiguáikuéraári roipeʼaoretenda,hapéinaápeopaorembaʼehenyhẽma umimbaʼevaihanaiporãiojeʼuhagua

25HaperréiohendúvoopambaʼeojehúvaEgiptope oikóvare,perréiokyhyjetereipeñembyahýigui,ha okyhyjetereihamburuvichaguasuombohováiEgipto retãyguakuérapehahe'i:Opako'ãmba'eojehúmaguive peẽme,tapehoJosérendápe,pejapoha'ehe'ívapeẽme,ani pejapohe'íva

26OpaEgiptoguaosẽohoJosérendápehahe'ichupe: Eme'ẽorévetembi'uhamba'érepikoromanótane renondépeñembyahýigui?rombyatýguiore ñemongakuaápeumisietearyajanderemandahaguéicha, haromoĩñeñongatuhápe,hapéichaojehuoréve.

27HaJoséohendúvoopaEgiptotavayguakuérañeʼẽha mbaʼépaojehuchupekuéra,Joséoipeʼapaiteumimbaʼe oñongatuhápeumimbaʼehaovendeEgipto tavayguakuérape

28Hapeñembyahýiipu'akapetetãtuichakuejaveve,ha peñembyahýioikoopatetãme,hakatuEgiptoretãmeoĩ mba'eoñevendehaguã

29HaenteroveoikóvaEgiptopeohoJosérendápeojogua haguatrígo,pórkepeñembyahýiipuʼakávahesekuéra,ha opahiʼupyoñembyaipaite,hakádadíaJoséovende enteroveEgiptotavayguakuérape

30HaenteroveoikóvaCanaánretãme,umifilistéo,haumi oĩvaJordánmboypýri,haumiésteguahaopaumisiuda oĩvamombyryhahiʼaguívape,ohenduoĩhatrígoEgíptope, haenteroveouEgíptopeojoguahaguatrígo,pórkepe ñembyahýiipuʼakahesekuéra

31UpémarõJoséoipeʼaumitóroryruhaomoĩhiʼáriumi ofisiál,hakádadíaoñemboʼyhaovendeenteroveoúvape

32HaJoséoikuaaijoykeʼykuéraoutahaaveiEgíptope ojoguahaguatrígo,pórkepeñembyahýiipuʼakakoyvy

apeáriJoséhe'iopavavehetãyguápetomomaranduEgipto retãtuichakuejaveve.

33Ovyʼaperréi,mokõihahaumikuimbaʼeguasu orekóvape,oimeraẽojoguasévamandiʼoEgíptope nomondóihembiguáikuérapeEgíptopeojoguahagua,síno itaʼyrakuérape,haaveioimeraẽegipciotérãcananeo, oútavaoimeraẽvaumitendaojoguáguimandiʼoEgíptope, haohótaovendepeyvytuichakuejaveve,omanóta,pórke avavendojoguamoʼãihogaguapytyvõrãnte

34Haoimeraẽkuimbaʼeoguerahávamokõitérãmbohapy mymbaomanóta,pórkepeteĩkuimbaʼeoguerahávahymba teeañoite

35UpémarõJoséomoĩumisentinénteEgiptorokẽmeha heʼichupekuéra:“Oimeraẽoúvaojoguatrígo,anipeheja oikeojehaipevehéra,itúvarérahaitúvatúvaréra,ha oimeraẽmbaʼeojehaívaárapukukue,tomondochévehéra kaʼarueteaikuaahaguahérakuéra”

36JoséomoĩumiofisiálEgiptotuichakuejaveve,haheʼi chupekuéraojapohaguaopakoʼãmbaʼe.

37HaJoséojapoopakoʼãmbaʼe,haojapokoʼãléi,ikatu haguáichaoikuaaarakaʼépaoútaijoykeʼykuéraEgiptope ojoguahaguatrígo;haJosétavayguakuéraojapoárahaára oñemombeʼuhaguaEgipto-pekoʼãñeʼẽhaestatutoJosé omandavaʼekueheʼiháicha

38Haenteroveoikóvapetetãkuarahyresẽhakuarahyreike gotyo,haopayvyapeári,ohenduumiléihareglamento JoséomoĩvaʼekueEgíptope,haumioikóvakoyvyapeári ouhaojoguahikuáitrígoEgíptopeárahaára,haupéioho hikuái

39OpaumiofisiálEgiptoguaojapoJoséheʼihaguéicha,ha enteroveoúvaEgíptopeojoguahaguatrígo,umiokẽ rerekuaohaihérahaitúvaréra,hakádadíaoguerukaʼaru Josérenondépe

MOAKÃHA51rehegua

1UperireJacobohenduoĩhatrígoEgíptope,haohenói itaʼyrakuérapeohohaguaEgíptopeojoguahaguatrígo, pórkehiʼarikuéraipuʼakaaveipeñembyahýi,haohenói itaʼyrakuérapehaheʼi:

2PéinaápeahenduoĩhatrígoEgipto-pe,haopa tavayguakuérayvyariguaohoupépeojogua,koʼága upévarembaʼérepikopehechaukátapeñekontentahako yvytuichakuerenondépe?peguejyaveiEgíptopeha pejoguaorévetrígomichĩmiumioúvaapytépe,anihaguã romano.

3HaJacobraʼykuéraohenduitúvañeʼẽ,haopuʼãoguejy haguaEgíptopeojoguahaguatrígoumiótrooúvaupépe.

4UpéiitúvaJacobheʼichupekuéra:“Peikevovepe siudápeanipeikepeteĩokẽme,umioikóvaupetetãme”

5Jacobra'ykuéraosẽohoEgiptope,haJacobra'ykuéra ojapoopamba'eitúvahe'ihaguéichachupekuéra,haJacob nomondóiBenjamín-pe,he'ígui:“Anihaguãojehuchupe tapéreiñermánoichahaumiJacobra'yosẽ 6HaJacobraʼykuéraohoajatapére,oñearrepentihikuái ojapovaʼekuéguiJosérehe,haoñeʼẽojupe:“Roikuaaore ryvyJoséoguejyhagueEgiptope,hakoʼágarohekata chupemoõpajaha,hajajuhúramochupejaipeʼátachupe ijáraguirreskáteramo,hanahániriramo,mbaretépe,ha ñamanótahesehápe”.

7HaJacobraʼykuéraomoneĩkombaʼehaoñemombarete Josékáusare,oipeʼahaguachupeijárapógui,haJacob raʼykuéraohoEgiptope;haoguahẽvohikuáiEgíptope ojeseparaojuehegui,haohasahikuáiumiEgiptorokẽrupi, haumiokẽrerekuaohaihéraupeárape,haogueraha chupekuéraJosérendápekaʼaru

8UpérõJoséomoñeʼẽumihéraumioñangarekóvape siudarokẽme,haojuhuijoykeʼykuéraoikehagueumitáva rokẽme,haupérõJoséheʼitoñemombeʼuEgiptotuichakue javeve,haheʼi:

9Pesẽenterovepeẽguardaespaldakuéra,pembotypaiteumi mandiʼoryruhapehejapeteĩnteopytaabierta,ikatu haguáichaumioúvaojoguachugui.

10UpejaveopavaveJosémburuvichakuéraojapoupéicha, haombotypaiteumitendahapeteĩnteohejaojepeʼa

11UpémarõJoséomeʼẽiñermanokuéraréraojehaívapepe oĩvapepetendaojepeʼávaári,haheʼichupe:“Oimeraẽ oúvanerendápeojoguahaguatrígo,eporanduhéra,haou vovenerenondépekuimbaʼekuérakoʼãichaguatéra, ejagarrachupekuérahaemondochupekuéra,hahaʼekuéra ojapoupéicha

12HaJacobraʼykuéraoguahẽvopesiudápe,oñembojoaju hikuáipesiudápeohekahaguaJosépeojoguamboyve chuguikuératrígo

13Haohohikuáiumikuñarekovaikorapýpe,haoheka hikuáiJosépeumikuñarekovaikorapýpembohapyára pukukue,oimoʼãguihikuáiJoséoutahaumikuñarekovai korapýpe,Joséiporãitereihaojeguerohoryporãgui,ha JacobraʼykuéraohekaJosépembohapyárapukukue,ha ndojuhúichupe

14Hapekuimbaʼeoñemoĩvapetendaojepeʼávaárioheka umitéraJoséomeʼẽvaʼekuechupe,handojuhúi

15UpéiomondoJosépehe'ívo:Ohasámako'ãmbohapy ára,haumikuimba'ereme'ẽva'ekuechévehérandoúi.ha Joséomondotembiguáiohekahaguãumikuimba'eEgipto tuichakuejaveve,haogueruhaguãchupekuéraJosé renondépe.

16JosérembiguáikuéraohoEgíptopehandojuhúi chupekuéra,ohoGosénpehandaipóriupépe,haupéioho távaRamésespehandojuhúichupekuéra.

17HaJoséosegiomondodieciséistembiguáipeoheka haguaiñermanokuérape,hahaʼekuéraohoojeipysope siudacuatroeskínape,hacuatrotembiguáioikeumikuña rekovairógape,haotopahikuáiumikuimbaʼeupépeoheka iñermánope

18Haumiirundykuimbaʼeoguerahachupekuéraha ogueruhenondépe,haoñesũchupeyvýpe,haJoséoguapy hínaitrónopeitupaópe,oñemondeaoprínsipe,haiñakãári oĩpeteĩkorónatuichávadeóro,haopavavekuimbaʼe ipuʼakapávaoguapyijerére

19HaJacobraʼykuéraohechaJosépe,hahaʼeteku hechapyrãvahesakuérape,haʼetehechapyrãva,hahova porã,haoñesũjeyhikuáihenondépeyvýpe

20HaJoséohechaijoykeʼykuérape,hahaʼeoikuaa chupekuéra,hakatuhaʼekuérandoikuaáichupe,José tuichaitereíguihesakuérape,upévarendoikuaáichupe hikuái.

21Joséoñe'ẽchupekuéra:Moõguipikopeju?ha opavaveombohovái:“NerembiguáikuéraouCanaán retãguiojoguahaguãtrígo,ñembyahýioikóguikoyvy tuichakuejaveve,hanerembiguáikuéraohenduoĩhatrígo

Egipto-pe,upévareouhikuáiambueoúvaapytépeojogua haguãtrígo.

22UpémarõJoséheʼichupekuéra:“Peẽpejupejogua haguapeẽpejeháicha,¿mbaʼérepikopejudiezokẽpe siudápe?”.ikatuntepejupeẽpehechapeyvyrupi.

23HaenteroveombohováiJosépehaheʼi:Nahániri upéichacheruvicha,oreroʼeporã,nerembiguáikuéra ndahaʼéiespía,pérorojurojoguatrígo,pórkene siervokuéraningoenteroveermáno,peteĩkuimbaʼeraʼy Canaánpe,haoreruheʼioréve:“Peguahẽvopesiudápeani peikeoñondivepeteĩokẽmeumioikóvareupetetãme”

24UpémarõJoséheʼijeychupekuéra:“Upévahaʼe vaʼekuepeẽme,pejupehechahaguapeyvy,upévare enterovepejudiezokẽrupipesiudápepeẽpejupehecha haguãpetetãao’ỹva

25Añetehápeopavaveoúvaojoguatrígoohohape,hapeẽ peimemambohapyárapetetãme,hambaʼépapejapoumi kuñarekovaimurállapepeimehaguépekoʼãtresdíaaja? katueteumiespíaojapokoʼãmbaʼeicha.

26HaheʼihikuáiJosépe:“Mombyrytoĩoreruvichagui oñeʼẽhaguapéicha,orehaʼéguidocejoykeʼy,oreruJacob raʼykuéra,Canaánretãme,Isaacraʼy,Abrahánraʼy,hebreo, hapéinaápepeimitãvévaoĩorerundivekoárapeCanaán retãme,hapeteĩnoĩri,haʼeokañýguiorehegui,haroimoʼã ikatuhahaʼeoĩkotetãme,upéicharoimeohekávochupe upetetãtuichakuejaveve,haoguahẽkuñarekovairógape jepeohekahaguãchupeupépe

27UpémarõJoséhe'ichupekuéra:Peẽpikopeheka chupekoyvytuichakuejaveve,opytahaguãEgiptoañoite pehekahaguãchupe?Hamba'épaojapova'erãaveineryvy kuñarekovairógape,oĩramojepeEgipto-pe?¿Ndereje'éi piko:“Isaacra'ykuéragui,Abrahánra'y,hamba'épaojapóta Jacobra'ykuérakuñarekovairógape?”

28Ha'ekuérahe'ichupe:Rohendúguiismael-kuéra omondahaguechupe,haoje'eoréveovendehaguechupe Egiptope,hanerembiguái,oreryvy,iporãitereiha ojeguerohoryporã,upévareroimo'ãkatueteoĩtahakuña rekovairógape,upévarenerembiguáikuéraohoupépe ohekachupehaome'ẽchuperreskate

29Joséhe'igueterichupekuéra:“Añetehápepeñe'ẽjapuha pejejapu,pejehaguãpendejehepeẽha'ehaAbrahánra'y Faraónoikoveháichapeẽnikoespía,upévarepejukuña rekovairógapeanihaguãojekuaapeẽme.

30UpémarõJoséheʼichupekuéra:Koʼágapejuhúramo chupehaijáraojerurepeẽmehetambaʼe,pemeʼẽtapa chupe?hahe'ihikuái:“Oñeme'ẽta”.

31Hahe'ichupekuéra:Ijárandoipotáiramoojehejarei chugui,mba'épapejapótahese?Ha'ekuérahe'ichupe: Nome'ẽséiramoñandévejajukátachupe,hajajagarráta ñanderyke'ýpehajahóta

32Joséhe'ichupekuéra:Upévaha'epeẽmepeẽniko espía,pejunikopejukahaguaumioikóvapeupetetãme, rohendúguimokõipenejoykeʼyoinupãhaopaoikóvape Siquempe,Canaánretãme,penereindykáusare,hakoʼága pejupejapoupéichaEgiptopepenerykeʼykáusare

33Koʼápeañoiteaikuaátapeẽhaʼehakuimbaʼeañetegua; pemondóramohógapepeteĩpendeapytéguiogueruhaĝua penderyvyimitãvévapenderugui,haogueruhaĝuachupe ko’ápecherendápe,haajapóvokomba’eaikuaátapeẽme hekopeteha.

34UpémarõJoséohenói70kuimbaʼeipuʼakapávape,ha heʼichupekuéra:“Peguerahakoʼãkuimbaʼépeha peguerahachupekuérapekárselpe”

35Haumikuimbaʼeipuʼakapávaojagarraumikuimbaʼépe, ojokochupekuérahaomoingechupekuérapekuérpope,ha opytahikuáitresdíapepeguárdiape

36MbohapyhaárapeJoséoguenohẽchupekuéraguardiagui,hahe'ichupekuéra:Pejapopéichapendejeheguipeẽ kuimba'eañetegua,ikatuhaguãpeikove,peteĩpende joyke'yoñeñapytĩtapeguardia-pepehoajapegueraha hógapepetrígopenderógapeguarãCanaánretãme,ha peguerupenderyvyimitãvévape,hapegueruchupeko'ápe cherendápe,aikuaahaguãpeẽkuimba'eañeteguahapejapo vovekóvamba'e

37HaJoséosẽchuguikuérahaoikepekotýpe,hahasẽ tuichahasẽ,oiporiahuverekóguihesekuéra,haojohéihova, haohojeyhendápekuéra,haoipeʼachuguikuéraSimeónha omandaojejokuahaguachupe,hakatuSimeónndoipotái ojejapoupéva,haʼéguipeteĩkuimbaʼeipuʼakaitereívaha ndaikatúiojokuachupehikuái

38HaJoséohenóiipuʼakapávapehasetentakuimbaʼe ipyʼaguasúvaouhenondépekysepukuoipysóvaipópe,ha Jacobraʼykuéraokyhyjechuguikuéra

39Joséhe'ichupekuéra:Pejagarrakokuimba'épeha peñapytĩka'irãimeoupevehendápeijoyke'ykuéra,haJosé kuimba'ekuéraipy'aguasúvapya'eojopySimeón-pe oñapytĩhaguãchupe,haSimeónosapukáihatãha ivaietereívahamombyryguiveoñehendusapukái.

40HaopavaveJosékuimbaʼeipyʼaguasúvaokyhyjeterei ohendúvopesapukái,oñesũhikuáihovaári,hatuichaiterei okyhyjehaokañyhikuái.

41HaopakuimbaʼeoĩvaJoséndiveokañy,okyhyjeterei rupihikuáihekovégui,haJoséhaitaʼýraManasésañoite opytaupépe,haManasésJoséraʼyohechaSimeón imbareteha,haipochyeterei

42UpémarõManasés,Joséraʼy,opuʼãSimeónrendápe,ha ManasésoinupãmbareteSimeónpeijajúrarapykuéri,ha Simeónkatuipochy

43ManasésojagarraSimeónpehahaʼeojagarrachupeha haʼeojokuachupehaoguerahachupepeógakárselpe,ha enteroveJacobraʼykuéraoñemondýipemitãrusuojapo vaʼekuére

44UpémarõSimeónheʼiiñermanokuérape:Avave pendeapytéguindapeʼéivaʼerãhapeteĩEgiptoguaoinupã hague,sínooinupãhacherurógape

45HaupévarireJoséomandaoñehenóihaguachupepe oñemoĩvaalmacénári,omyenyhẽhaguaivosakuéra trígoguiikatuháichaogueraha,haomoĩjeyhaguapeteĩteĩ viruivosape,haomeʼẽhaguachupekuératembiʼutapére, hapéichaojapochupekuéra

46UpémarõJoséheʼichupekuéra:“Peñatendékeanihagua pejapochemandamiéntopegueruhaguapeneermánope haʼehaguéichapeẽme,haoikótapegueruvovepene ermánokoʼápecherendápe,upérõaikuaátapeẽhaʼeha kuimbaʼeañetegua,hapetrafikátapetetãme,haameʼẽ jeýtapeẽmepeneryvy,hapejevýtapyʼaguapýpepende túvarendápe.

47Haenteroveombohováihikuái:“Ñanderuvicha heʼiháichañandejajapóta,haoñesũchupeyvýpe”

48Hapeteĩteĩohupihiʼyjuvúrroári,haosẽohoCanaán retãmeitúvarendápe;haoguahẽhikuáipeposada-peha

Levíoipysoivosaomeʼẽhaguahiʼupyhymbavúrrope, ohechávoipirapireipohýivaoĩgueteriivosape.

49Pekuimbaʼeokyhyjetereihaheʼiiñermanokuérape: “Cheplátaoñemeʼẽjeychevosápe,haumikuimbaʼe okyhyjetereihaheʼihikuái:“MbaʼepikoÑandejáraojapo ñanderehe?”

50Haenterovehe'ihikuái:“HamoõpikoÑandejára imba'eporãñanderukuéraypykuépe,Abrahán,Isaac, Jacobndive,koárapeÑandejárañaneme'ẽrréiEgiptopópe oñorairõhaguãñanderehe?

51UpérõJudáhe'ichupekuéra:Añetehápeñande pekadorculpableÑandejárañandeJárarenondépe, ñavendéguiñanderyvy,ñandero'otee,hamba'érepiko peje:‘MoõpaoĩÑandejáraimba'eporãorerukuéra ypykuépe?

52Rubénhe'ichupekuéra:Nda'éipikopeẽme,ani pepekapemitãkaria'yndive,hanapehenduséi?koʼága Tupãojerurechupeñandehegui,hambaʼéichapiko peñeanimátapeje:MoõpaoĩÑandejárapyʼaporãñande rukuérandive,pepekaajaÑandejárape?

53Upéiopytahikuáipyhareupelugárpe,haopuʼãhikuái pyharevepytehaokargámahymbavúrrokuérare,ha oguerahachupekuérahaohohaoguahẽitúvarógape Canaánretãme

54UpémarõJacobhahogayguakuéraosẽohuguaitĩ itaʼyrakuérape,haJacobohechahaohechávoiñermáno Simeónnoĩrihahendivekuéra,haJacobheʼiitaʼyrakuérape: “MoõpikooĩpeneermánoSimeón,chendahecháiva?”.ha ita'yrakuéraomombe'uchupeopamba'eojehúva hesekuéraEgipto-pe

MOAKÃHA52rehegua

1Haoikehikuáihógape,hapeteĩteĩoipeʼaivosaha ohechahikuáihapéinaápepeteĩteĩplátaryruoĩhaupépe, upévarehaʼekuérahaitúvaokyhyjeterei

2Jacobhe'ichupekuéra:Mba'epikokomba'e pejapova'ekuecherehe?AmondoneryvyJosépeoporandu haguãnderekoporãhaerechévePeteĩmymbaka'aguy ho'upaitechupe.

3HaSimeónohonendiveojoguahaguatembiʼuhaerepe rréideEgiptoomoingehaguechupekárselpe,ha peguerahaseBenjamínpeomanohaguaavei,hapegueruse cheakãraguemorotĩñembyasýpesepultúrapeBenjamínha iñermánoJosékáusare

4Koʼágacheraʼyndoguejymoʼãinendive,iñermáno omanómaguihaopytahaʼeño,haikatuoikohesembaʼevai petaperehohápe,oikohaguéichaiñermánope.

5Rubénhe'iitúvape:Rejukátamokõivechera'ýpe ndaguerúiramondera'ýpehaamoĩnerenondépeHaJacob he'iita'yrakuérape:Pepytako'ápehaanipeguejyEgipto-pe, chera'yndoguejymo'ãiguipenendiveEgipto-peha nomanomo'ãiiñermánoicha

6UpémarõJudáheʼichupekuéra:“Pejejokochuguipe trígoopapeve,hahaʼeheʼíta:“Peguejypendeermánope, ojuhúvopeñembyahýiguihekovehahogayguarekove”

7Haumiárapeivaietereipeñembyahýiupetetãtuichakue javeve,haopatavayguakuérayvyariguaohohaouEgiptopeojoguahaguahiʼupy,tuichaipuʼakáguipeñembyahýi ijapytepekuéra,haJacobraʼykuéraopytaCanaánpepeteĩ áñohadosméseopapevehiʼyju

8Haojehuoparirehiʼupy,Jacobrogayguakuéraopyrũ ñembyahýigui,haopavaveJacobraʼyraʼykuéra oñembyatyhaoñembojahikuáiJacóbpe,haenteroveojere hese,haheʼichupe:“Emeʼẽorévetembiʼu,hambaʼére pikoopavaveroñehundítañembyahýiguinderenondépe?”.

9Jacobohenduitaʼýraraʼykuérañeʼẽ,hahasẽtuichahasẽ, haoiporiahuverekochupekuéra,haJacobohenói itaʼyrakuérapehaopavaveouhaoguapyhenondépe.

10HaJacobhe'ichupekuéra:Ndapehecháipiko mba'éichapapendera'ykuérahasẽcherehekoárapeha he'ívo:Peme'ẽorévembujapehandaipóri?ko'ágãupévare ejevyhaejoguaorévetembi'umichĩmi

11UpémarõJudáheʼiitúvape:“Remondóramooreermáno orendiveroguejytarojoguahaguandévetrígo,ha neremondóiramochupeupéicharõndoroguejymoʼãi,pórke perréideEgiptoomandakoʼýteoréve,haheʼi: “Nderehechamoʼãicherovaneermánonoĩriramonendive, pórkeperréideEgiptoningopeteĩrréiimbaretévaha ipuʼakapáva,hapéinarohótapa”.chupeñanderyvy’ỹre opavavejajejukáta

12¿Ndereikuaáipikohanerehendúipikokorréiipuʼakaha iñaranduetereiha,handaiporihahaʼeichaguaopayvyape ári?péinaáperohechapaiterréiyvyariguahandorohechái peteĩuperréiicha,Egiptorréi;katueteopamburuvicha guasuyvyariguaapytépendaipórituichavévaFilisteakuéraruvichaguasuAbimelec-gui,upéicharõjepeEgipto ruvichaguasutuichahaipu'akavechugui,haAbimelec ikatuoñembojojapeteĩimburuvichakuérareheañoite.

13CheRu,nderehecháiipalásiohaitróno,haopa hembiguáioñemboʼývahenondépe;nderehecháiuperréi itrónoáriipompahamburuvichaguasúpe,oñemondeijao rréireheguaiñakãáripeteĩkorónatuichávadeóro; nderehecháipeñemombaʼehatekomimbipaTupã omeʼẽvaʼekuechupe,ndaipóriguihaʼeichaguaopayvyape ári

14Túva,nderehecháipearandu,entendimientohakuaapy Tupãomeʼẽvaʼekueikorasõme,ninerehendúiiñeʼẽheʼẽ asývaoñeʼẽrõguareoréve

15Ndoroikuaái,cheru,mávapaoikuaaukachupeoreréra haopambaʼeojehúvaoréve,upéicharõjepehaʼeoporandu aveindéve:“¿Oikovegueteripikonderuhaoĩporãpa chupe?”

16NderehecháiEgiptogoviérnoomohendahaumimbaʼe, reporanduʼỹreijáraFaraónpenderehecháipeñemondýiha kyhyjeha’eomoĩva’ekueopaegipcio-kuérape

17Haaveirohóvochugui,roamenasarojapotahaEgipto-pe umiamorrétatavaguasuhembývaicha,haropochyeterei opaiñeʼẽheʼivaʼekuéreorereheespía-icha,hakoʼágaroju jeývohenondépehoʼátaoreáriopambaʼekyhyje,hani peteĩvaoreapytéguindaikatumoʼãioñeʼẽchupenimichĩmi térãtuichambaʼe

18Koʼágakatucheru,emondoroñemboʼendéveorendive pemitãkariaʼýpe,haroguejyrojoguátandévetembiʼu orepytyvõhagua,haaniromanoñembyahýirupiUpérõ Jacobhe'i:Mba'érepikorejapovaietereicherehe remombe'uhaguãmburuvichaguasúpereguerekohapeteĩ ermáno?mba'epikokomba'erejapova'ekuecherehe?

19UpémarõJudáheʼiitúvaJacóbpe:“Emeʼẽpe mitãkariaʼychepoguýpeharopuʼãtaharoguejyEgíptope rojoguatrígo,haupéirojujeýtapemitãkariaʼynoĩriramo orendive,upéicharõcheajagarrandekulpaopaáraguarã”

20Rehechámapikoopaoremitãhasẽndereheñembyahýi rupihandaipóripuʼakandepópeomokõhaguachupekuéra? koʼágatopuʼãneporiahuverekohesekuérahaemondoore ryvyorendiveharohóta.

21Mba'éichapikoohechaukátandéveÑandejára imba'eporãoreypykuérandiveerejaveEgiptoruvicha guasuoipe'atahandera'ýpe?Ñandejáraoikoveháicha ndahejamoʼãichupeaguerupevechupehaamoĩne renondépe;hakatueñemboʼeorereheandejrape,haʼe otrataporãhaguaorendive,oremoguahẽporãha oremombaʼeguasuhaguaEgiptorréihaitaʼyrakuéra renondépe,ndoropytáirirekatuetekoʼágarojevymokõiha jeynderaʼyndive.

22UpémarõJacobheʼiitaʼyrakuérape:“Ajerovia ÑandejáraÑandejárarehaʼepenemosãsoha penemombaʼeguasuhaguaEgiptoruvichaguasuha opavavekuimbaʼekuérarenondépe”

23Koʼágaepuʼãhaterehopekuimbaʼerendápe,ha ejagarrachupendepópepeteĩjopóiumimbaʼeikatúvagui ojehupytyupetetãmehaeguerahahenondépe,ha ÑandejáraIpuʼakapávatoporiahuverekohenondépeikatu haguáichaomondonendiveBenjamínhaSimeónpepene joykeʼykuérape

24Haopaumikuimbaʼeopuʼã,haojagarrahikuáiijoykeʼy Benjamínpe,haojagarrahikuáiipópepeteĩjopóituicháva umimbaʼeiporãvévaguiupetetãme,haaveiogueraha hikuáipeteĩplátapehẽnguedoble

25UpémarõJacobheʼiporãitaʼyrakuérapeBenjamínrehe: “Peñangarekókehesepetapére,haanipejeseparachugui tapére,niEgiptope”

26HaJacobopuʼãitaʼyrakuéraapytéguihaoipysoipoha oñemboʼeÑandejárapeitaʼyrakuérare,heʼívo:OÑandejára Tupãyvágahayvypegua,nemanduʼákenanekonvénio reheoreruAbrahamndive,nemanduʼákecheruIsaac ndivehaetrataporãcheraʼykuérandivehaaniremeʼẽ chupekuéraEgiptorréipópe;ejapoajerurendéveTupãne poriahuverekorehehápehaerredimiopachera’ykuérape haemosãsochupekuéraEgiptopu’akagui,haemondo chupekuéramokõiijoyke’ykuérape

27HaopavaveJacobraʼykuérarembirekohaitaʼyrakuéra ohupihesayvágagotyohaopavavehasẽÑandejára renondépe,haosapukáichupeoipeʼahaguaituvakuérape Egiptoruvichaguasupoguýgui.

28UpémarõJacobohaipeteĩkuatiañeʼẽrréideEgiptope haomeʼẽJudápópehaitaʼyrakuérapóperréideEgiptope guarã.

29NderembiguáiJacob,Isaacra'y,Abrahánhebreora'y, Tupãruvicha,perréiipoderósovahaiñarandúva, omombe'úvañemigua,rréiEgipto,omomaitei

30Toikuaacheruvicha,Egiptoruvichaguasu,pe ñembyahýiivaietereioréveCanaánretãme,haamondone rendápechera'ykuérapeojoguahaguãorévetembi'u michĩmiorepytyvõrã

31Cheraʼykuérachejerérehacheitujaitereíguindaikatúi ahechacheresarupive,cheresaipohýietereíguiijedarupi, haaveiárahaárahasẽcheraʼýre,Joséokañyvaʼekuéreche renondégui,haamandacheraʼykuérapeanihaguaoike hikuáipesiudarokẽmeoúvoEgipto-pe,umioikóvaupe tetãmerehe

32HaamandaaveichupekuéraohohaguaEgiptojerére ohekahaguacheraʼyJosépe,ikatuhaguáichaojuhuchupe

hikuáiupépe,haojapohikuáiupéicha,handerehecha chupekuéraespíaramoupetetãme.

33¿NdorohendúipikonderehereinterpretahagueFaraón sueñohaeñeʼẽañetehachupe?Mba'éichapikondereikuaái nearandúpechera'ykuéraespíatérãnahániri?

34Koʼágaupévare,cheruvichaharréi,péinaápeamondo cheraʼýpenerenonderã,reñeʼẽhaguéichacheraʼykuérape; Ajerurendéveremañahaguãhese,ojevypevecherendápe py'aguapýpeijoyke'ykuérandive

35¿Ndereikuaáipiko,térãnapehendúipikoñandeTupã ojapovaʼekueFaraónreheojagarrárõguarechesySara,ha ojapovaʼekueAbimelecrehefilistéorréi,haaveiñanderu AbrahánojapovaʼekueuminueverréiElam-peguarehe, mbaʼéichapaoinupãopavavechupekuérambovymi kuimbaʼeoĩvahendivendive?

36HaaveiumimokõicheraʼySimeónhaLevi ojapovaʼekueumiochotavaguasuamorreokuérare, mbaʼéichapaohundichupekuéraiñermánaDinakáusare?

37HaaveiijoykeʼyBenjamínreheoñekonsolahikuái ijoykeʼyJoséoperdehaguére;mba'épaojapótahikuái hesehápeohechávooimeraẽtavayguapoipu'akaha hesekuéra,hesehápe?

38¿Ndereikuaáipiko,OEgiptoruvichaguasu,Tupã puʼakaoĩhañanendive,haaveiTupãarakaʼeveohenduha ñaneñemboʼehanañanderejaihaopaára?

39Hacheraʼykuéraomombeʼúrõguarechévene rembiapohahendivekuéra,nahenóiriÑandejárapenderehe, upérõremanótaguinekuimbaʼekuérandivecheraʼy Benjamínoumboyvenerenonderã,hakatuaimoʼãSimeón cheraʼyoĩháichanderógape,ikatuikatútaretrataporã hendive,upévarendajapóinderehekombaʼe.

40Kogaupvarepéinaápechera'yBenjamínounerendápe chera'ykuérandive,eñangarekohesehaemoĩnderesa hese,haupéiTupãomoĩtahesandeárihanerréino tuichakuejaveve

41Koʼágaamombeʼúmandéveopambaʼeoĩvache korasõme,hapéinaápecheraʼykuéraounerendápe ijoykeʼyndive,ehesaʼỹijokoyvytuichakuehaʼekuéra rehehápehaemondojeychupekuérapyʼaguapýpe ijoykeʼykuérandive.

42UpémarõJacobomeʼẽpekuatiañeʼẽitaʼyrakuérape JudápoguýpeomeʼẽhaguarréideEgiptope

MOAKÃHA53rehegua

1HaJacobra'ykuéraopu'ãhaoguerahaBenjamínhaumi jopóikompletoite,haohohikuáiEgiptopehaoñembo'y hikuáiJosérenondépe.

2HaJoséohechaiñermánoBenjamínndivehaosaluda chupekuéra,hakoʼãkuimbaʼeoguahẽJosérógape

3HaJoséheʼihógaruvichahápeomeʼẽhagua ijoykeʼykuérapeokaruhagua,haupéichaojapochupekuéra. 4AsajepytejaveJoséohenóiumikuimba'eouhaguã henondépeBenjamínndive,haumikuimba'eomombe'u Josérógaruvichaguasúpepeplátaojeguerujeýva ivosakuérape,hahe'ichupekuéra:“Oĩporãtapeẽme,ani pekyhyje,haogueruhendápekuéraiñermánoSimeón”. 5UpémarõSimeónheʼiiñermanokuérape:“Egiptojára ningoimbaʼeporãitereichendive,nacheñangarekóicherehe, pehechaháichapenderesarupive,pesẽrõguarepesiudágui haʼechemosãsohachetrataporãhógape”

6JudáojagarraBenjamínpógui,haouJosérenondépeha oñesũchupeyvýpe.

7Umikuimba'eome'ẽjopóiJosépehaopavaveoguapy henondépe,haJoséhe'ichupekuéra:Oĩporãpikopeẽme, penera'ykuérapeoĩporãpa,¿oĩporãpapenderuijedámava?

Ha'ekuérahe'i:“Oĩporã,haJudáojapyhypekuatiahaipyre Jacobomondova'ekuehaome'ẽJosépópe”

8HaJoséomoñeʼẽpekuatiañeʼẽhaoikuaaitúva kuatiahaipyre,hahasẽsehaoikepeteĩkotyhyepypeguápe hahasẽtuichahasẽ;haosẽ

9UpéiohupihesahaomañaiñermánoBenjamínpe,haheʼi: “¿Kóvapikondeermánoreñeʼẽhaguechéve?”Benjamín oñembojaJosérendápe,haJoséomoĩipoiñakãárihahe'i chupe:Tupãtoporiahuverekondévechera'y

10Joséohechávoiñermáno,isyraʼy,hasẽsejey,haoikepe kotýpe,hahasẽupépe,ojohéihova,haosẽhaojejokohasẽ, haheʼi:“Pembosakoʼitembiʼu”

11Joséoguerekopeteĩkópahoyʼuhaguégui,haplátagui ojejapoporãitaónixhabdelioreheve,haJoséoinupãpe kópaijoykeʼykuérarenondépeoguapyajahikuáiokaru haguahendive

12Joséhe'iumikuimba'épe:Aikuaakokóparupive Rubénita'ýraypykue,Simeón,Leví,Judá,Isacarha Zabulónha'ehapeteĩsyra'y,peguapypekaruhaguãpende reñóihaguéicha.

13Haomoĩaveiumiótropeheñóiháicha,haheʼi:“Aikuaa konderyvyimitãvévandorekoihaermáno,hache, haʼéicha,ndarekóijoykeʼy,upévareoguapýtaokaru chendive

14HaBenjamínojupiJosérenondépehaoguapype trónope,haumikuimbaʼeohechaJosérembiapokue,ha oñemondýichupekuéra;haumikuimbaʼeokaruhahoyʼu upejaveJoséndive,haupéiomeʼẽchupekuérajopói,ha JoséomeʼẽpeteĩjopóiBenjamínpe,haManaséshaEfraín ohechaitúvarembiapo,haomeʼẽaveichupejopói,ha Osnatomeʼẽchupepeteĩjopói,haumívaoĩcincojopói Benjamínpópe.

15UpémarõJoséoguenohẽchupekuéravínohoyʼuhagua, hahaʼekuérandoʼúi,haheʼihikuái:“UpérõJoséokañy guivendoroyʼúivínonindoroʼúimbaʼeveichaguatembiʼu heʼẽporãva”

16HaJoséohurachupekuéra,haopresionahatã chupekuéra,hahoyʼuhikuáihetahendiveupeárape,ha upéiJoséojereijoykeʼyBenjamínrendápeoñeʼẽhagua hendive,haBenjamínoguapygueteripetrónopeJosé renondépe.

17UpémarõJoséhe'ichupe:¿Reimepikora'yra'y?ha he'i:Nerembiguáioguerekodiezta'ýra,hako'ãvahéra: Bela,Bequer,Asbal,Gera,Naamán,Aqui,Rosh,Mupim, ChupimhaOrd,haambohérachupekuéracheryvy ndahecháivarérape

18Haheʼichupekuéraogueruhaguahenondépe mbyjakuéramápa,Joséoikuaavaʼekueopaára,haJoséheʼi Benjamínpe:“Ahenduhebreokuéraoikuaahaopaarandu, ¿reikuaápambaʼevekoʼãmbaʼégui?

19Benjamínhe'i:Nerembiguáioikuaaaveiopaarandu cheruchembo'eva'ekue,haJoséhe'iBenjamín-pe: “Emañamínakotembiporurehehaentendemoõpaoĩne ryvyJoséEgipto-pe,ereva'ekueoguejyhagueEgipto-pe” 20HaBenjamínohechaupetembiporuoguerekóvape mápayvagapeguambyjakuéra,hahaʼeiñaranduhaomaña

ipypeoikuaahaguamoõpaoĩijoykeʼy,haBenjamín ombojaʼoEgiptoretãtuichakueirundyhendápe,haojuhu peoguapývahínapetrónopehenondépehaʼehaijoykeʼy José,haBenjamínoñesorprendetuicha,haohechávoJosé ijoykeʼyBenjamínoñemondýietereiha,heʼi:Mbaʼépa rehecha,hamba'érepikoreñesorprende?

21HaBenjamínheʼiJosépe:Cheahechaupévarupiveche ryvyJoséoguapyhakoʼápechendivepetrónope,haJosé heʼichupe:“ChehaʼeJosénderyvy,anireikuaaukako mbaʼenejoykeʼykuérape;péinaáperomondóta hendivekuéraohovove,haamandátachupekuéraojegueru jeyhaguãtavaguasúpe,haroipe'átachuguikuéra

22Haoñanimáramohikuáihekovehaoñorairõnderehe, upéicharõaikuaátaoñearrepentihaguehikuái ojapovaʼekuéguicherehe,hacheaikuaaukátachupekuéra, handerejaramohikuáicheroguerahavove,upéicharõ repytátachendive,haañorairõtahendivekuéra,haohóta hikuái,handajekuaamoʼãichupekuéra

23UpejaveJoséheʼiimburuvichakuérapeomyenyhẽ haguaivosakuératembiʼúgui,haomoĩhaguapeteĩteĩpláta ivosape,hatomoĩpekópaBenjamínvosápe,haomeʼẽ haguachupekuératembiʼutapére,haojapohikuáiupéicha. 24Haambueárapeumikuimbaʼeopuʼãpyharevepyte,ha okargámahymbavúrrope,haohohikuáiBenjamínndive, haohohikuáiCanaánretãmeiñermánoBenjamínndive.

25HaʼekuérandohóikurimombyryEgíptogui,Joséheʼírõ guarepehogapýpeoĩvape,haheʼi:“Epuʼãepersegikoʼã kuimbaʼépemombyryetereimboyveEgíptogui,haere chupekuéra:“¿Mbaʼérepikopemondachepatrónkópa?”

26HaJoséofisiálopuʼãhahaʼeoguahẽchupekuéra,ha heʼichupekuéraopaJoséñeʼẽ;haohendúvohikuáiko mba'eipochyetereihikuái,hahe'ihikuái:“Peojejuhútava hendivenejárakópaomanóta,hañandeaveioikóta tembiguáiramo.”

27Hapyaʼeporãhapeteĩteĩoguenohẽivosavúrrogui,ha omañahikuáiivosakuérapehaojejuhupekópaBenjamín vosápe,haopavaveomondoroijaohaohojeyhikuáipe siudápe,haoinupãhikuáiBenjamínpetapére,oinupã memechupeoguahẽmevepesiudápe,haoñemboʼyhikuái Josérenondépe.

28UpémarõJudáipochyhaheʼi:“Kokuimbaʼeningo cheguerujeykoárapeahundihaguaEgípto”

29UmikuimbaʼeoguahẽJosérógape,haojuhuJosé oguapyhaitrónope,haenterovekuimbaʼeipuʼakapáva oñemboʼyijakatúahaijasugotyo

30UpémarõJoséheʼichupekuéra:Mbaʼepikopejapo vaʼekue,peipeʼahaguérechekópadeplátahapeho?ha katuaikuaarejagarrahaguechekópareikuaahaguáicha upévapembaʼepehẽnguépepaoĩneryvy

31UpérõJudáhe'i:Mba'épaja'étaoreruvicha,mba'épa roñe'ẽtahamba'éichaparojehustíta,Tupãkoárapeojuhu opanerembiguáirembiapovaikue,upévarekoárapeojapo orereheko'ãmba'e

32UpémarõJoséopuʼãojagarraBenjamínpehaoipeʼa chupeijoykeʼykuéraapytégui,hahaʼeoguahẽpeógapeha ombotypeokẽ,haJoséheʼipeoñemoĩvapehógaáriheʼi haguachupekuéra:‘Péichaheʼiperréi:‘Tereho pyʼaguapýpenderurendápe,péinaápeajagarrape kuimbaʼeipópeojejuhuvaʼekuechekópa

MOAKÃHA54rehegua

1JudáohechávombaʼéichapaJoséotratachupekuéra,Judá oñembojahendápehaoipeʼapeokẽ,haouiñermanokuéra ndiveJosérenondépe.

2UpérõJudáhe'iJosépe:Anicheruvicharesaasy, ikatúpanerembiguáihe'ipeteĩñe'ẽnerenondépe?Joséhe'i chupe:Eñe'ẽ

3Judáoñe'ẽJosérenondépe,haijoyke'ykuéraoñembo'y henondépehaJudáhe'iJosépe:Añeteháperojuypy ramoguareoreruvicharendáperojoguahaguãtembi'u,ore remiandura'eromomaranduhaupetetãme,harogueru Benjamín-penerenondépe,hako'ágãpeverembopuore rehe.

4Koʼágaperréitohenducheñeʼẽ,hatomondondéveore rykeʼyohohaguaorendiveorerurendápe,anihaguane ángaoñehundikoárapeenteroveEgiptoguaángandive.

5¿Ndereikuaáipikombaʼépaojapomokõichejoykeʼy, SimeónhaLevi,tavaguasuSiquemrehe,hasieteamorréo távare,orereindyDinarehe,haaveimbaʼépaojapóta hikuáiijoykeʼyBenjamínrehehápe?

6Hachechembaretereheve,tuichavévahaipuʼakavéva mokõivévagui,ajukoárapenderehehaneretãre neremondoséiramoorejoykeʼy

7NapehendúipikombaʼépaojapoñandeTupãoreporavo vaʼekueFaraónreheñandesySararehe,haʼe oipeʼavaʼekueñanderugui,oinupãhaguérechupeha hogayguakuérapembaʼasypohýireheve,koʼágapeveumi egipcioomombeʼuhaguaojupekombaʼehechapyrãva?

péichaoreTupãojapótandereheBenjamínrehe,koárape reipeʼavaʼekueitúvagui,haumimbaʼevaikoʼága rembyatývaoreárineretãme;ñandeTupãimandu’átagui pekonvénioojapova’ekueñanderuAbrahamndiveha oguerútanderehemba’evai,koáraperembopy’arasy haguéreoreruánga.

8Koʼágaupévareehenducheñeʼẽkoárapehaʼevaʼekue ndéve,haemondoorerykeʼyohohaguaanihaguandeha neretãyguakuéraomanokysepukurupive,ndaikatúigui opavavepepuʼakacherehe

9JoséheʼiJudápe:“¿Mbaʼérepikoreipeʼandejuruha mbaʼérepikoreñemombaʼeguasuorerehehaere: “Nembaretéta?”Faraónoikoveháicha,amandáramoopa chekuimbaʼeipyʼaguasúvapeoñorairõhaguapenendive, katuetendehakoʼãnejoykeʼykuérapeñehundítape yvykuʼípe

10Judáhe'iJosépe:Añetehápeoikotevẽndehane retãyguakuérarekyhyjechehegui.Ñandejáraoikoveháicha peteĩjeyaipe’áramochekysepukunda’amo’ãvéimava’erã koárapeajukapeveopaEgipto-pe,haañepyrũtanendive haamohu’ãtaFaraónndejárandive

11Joséhe'ichupe:Añetehápendaha'éindeañomba'e mbareteCheimbaretehaipu’akavendehegui,katuete reguenohẽramondekysepukuamoĩtandeakãrehaopane joyke’ykuéraakãre

12Judáhe'ichupe:Aipe'áramokoárapechejuru nderehe,rotragátareñehundihaguãkoyvyapeáriha reñehundihaguãkoárapenderréinoguiJoséhe'i: “Añetehápereipe'áramondejuruchearekopu'akahaikatu ambotyndejurupeteĩitarehevendaikatumo'ãipeveereni peteĩñe'ẽehechamboyitapaoĩorerenondépe,añetehápe ikatuajagarrapeteĩita,haambojepyhéindejurúpeha amopẽndejyva

13UpémarõJudáheʼi:“Ñandejáraningotestígoore apytépe,koʼágapevenañañorairõséihaguenendive, emeʼẽnteoréveoreermánoharohótandeheguiJoséhe'i chupe:Faraónoikoveháicha,opavaverréiCanaángua oúramopenendive,ndapeipe'amo'ãichupechepógui.

14Koʼágaterehondetúarendápehaneermánooikóta chévetembiguáiramo,haʼeomondaparupiperréiróga Judáhe'i:Mba'epikondévetérãmburuvichaguasureko, katuetemburuvichaguasuomondohógagui,tetãtuichakue javeve,plátahaórojopóitérãgastoramo,hareñe'ẽgueteri ndekóparemoĩva'ekueoreryvyvosápehaereomonda haguendehegui?

15ÑandejáratojokoñanderyvyBenjamíntérãoimeraẽva Abrahánñemoñareojapokombaʼeomondahagua ndehegui,térãoimeraẽvagui,tahaʼerréi,prínsipetérã oimeraẽkuimbaʼe.

16Koʼágaehejakombaʼeerevaʼekue,anihaguakoyvy tuichakueohenduneñeʼẽ,heʼívo:“PlátamichĩmíreEgipto ruvichaojodiskutiumikuimbaʼendive,haoakusa chupekuérahaoguerahaiñermánopetembiguáiramo”

17UpémarõJoséheʼi:“Eguerahanerendápekokópaha terehocheheguihaehejaneermánopetembiguáiramo, pórkepeteĩmondahaohusgahínatembiguáiramo”

18UpémarõJudáheʼi:“¿Mbaʼérepikoneretĩriumimbaʼe erevaʼekuére,rehejávooreermánoharejagarrahaguande kópa?Añetehápereme'ẽramoorévenekópa,térãmilvése, ndorohejamo'ãioreryke'ýpepeplátaojejuhúvaavavepópe, anihaguãromanohese.

19UpémarõJoséheʼi:¿Mbaʼérepikopehejapende ermánopehapevendechupe20plátapehẽnguekoʼagaite peve,hambaʼérepikondapejapomoʼãiupéichaaveiko peneermánope?

20Judáhe'i:“Ñandejáraha'etestigochehaneapytépe ndoroipotaihaneñorairõ.ko'ágãupévareeme'ẽoréveore joyke'yharohótandeheguiroñorairõ'ỹre

21UpémarõJoséombohovái:Opavaverréiupe tetãmeguaoñembyatýramondaikatumoʼãioipeʼachepógui neryvyhaJudáhe'i:Mba'epikoja'étañanderupe, ohechávoñanderyvyndoúihañanendivehaoñembyasyha hese?

22UpémarõJoséheʼi:Kóvahínapeerevaʼerãnde túape:“Pesogaohopembaʼyrurapykuéri”

23Judáhe'i:Añetehápendenikorréi,hamba'érepiko ereko'ãmba'eharembojovakejapu?ágaperréi ndeichagua

24UpémarõJoséheʼi:“Ndaipórimbaʼeveichaguahuísio japuhaʼevaʼekuependeermánoJosérehe,pórke enterovévapeẽpevendechupemadiánpe20pláta pehẽnguére,haenterovévapenegaupévapendetúapeha pejechupe:“Peteĩmymbaañahoʼupachupe,José oñembyaipaite”

25UpémarõJudáhe'i:PéinaápeSemtatahendyche korasõme,ko'ágãahapypátatatápeopapeneretãJoséhe'i: AñetehápenekuñataĩTamar,ojukavaekuende ra'ykuérape,ombogueSiquemtata

26UpémarõJudáheʼi:“Aipeʼáramopeteĩakãragueche roʼógui,amyenyhẽtahuguypaEgiptotuichakue”.

27UpémarõJoséombohovái:“Péichapejepokuaapejapo haguéichapendeermánopevendévare,hapemoingeijao tuguýpehapeguerupendetúvape,ikatuhaguáichaheʼi peteĩmymbaañahoʼuhaguechupehapéinaápehuguy”

28Judáohendúvokombaʼeipochyetereihaipochyhendy, hahenondépeoĩpeteĩita,ipohýivacuarentagrámorupi,ha Judáipochyhaojagarrapeitapeteĩipópehaomombo yvágapehaojagarraipoakatúape.

29Uperireomoĩipyguýpe,haoguapyhiʼáriimbarete guivehapeitaguioikoyvytimboJudápuʼakagui

30JoséohechambaʼépaojapoJudáhaokyhyjeterei,péro omandaitaʼýraManasápehaojapoaveiótroitápeJudá ojapohaguéicha,haJudáheʼiiñermanokuérape:“Ani peteĩvapendeapytéguiheʼi:“Kokuimbaʼeningoegipcio, péroojaporupikombaʼehaʼeñanderurogaygua”

31UpémarõJoséheʼi:Ndahaʼéipeẽmeañónte oñemeʼẽvambarete,pórkeoreningoipuʼakapáva,ha mbaʼérepikopeñembotuichavétaorerehe?Judáhe'iJosépe: Emondomindéveoreryvyhaanirehundikoárapenderetã

32Joséhe'ichupekuéra:Terehoemombe'undetúvape, peteĩmymbaañaho'uchupepeẽpejehaguéichapende ryvyJosérehe

33UpémarõJudáoñeʼẽiñermánoNeftalípe,hahaʼeheʼi chupe:“PyaʼeterehohaeipapaEgiptokállekompletoiteha ejuemombeʼuchéveSimeónhe'ichupe:Anikomba'e ndepy'aro;koʼágaahátapemontáñapehaajagarrátapeteĩ itaguasupemontáñaguihaamopuʼãtaEgíptope,haajukáta opaoĩvaipype

34HaJoséohenduopakoʼãñeʼẽijoykeʼykuéra heʼivaʼekuehenondépe,handoikuaáihikuáiJosé ontendeha,oimoʼãguihikuáindoikuaaihaoñeʼẽevréope

35Joséokyhyjetereiiñermanokuéraheʼívareanihagua ohundihikuáiEgíptope,haheʼiitaʼýraManaséspehaheʼi: “Pyaʼehaembyatycherendápeentéroumioikóva Egíptopehaentéroumikuimbaʼeipyʼaguasúvape,hatou cherendápekoʼágakavajuárihayvýrupihaopaichagua instruméntodemúsikareheve,haManasésohoojapo upéicha.

36UpéiNeftalíohoJudáheʼihaguéichachupe,pórke Neftalíipyhũpeteĩvaumiryguasupyaʼeporãicha,hahaʼe ohótapetrígoraʼyárihandoipeʼamoʼãiiguype.

37UpéiohooipapaEgiptorapérehaojuhu12,hapyaʼe voiouomombeʼuJudápe,haJudáheʼiiñermanokuérape: “Pyaʼepeẽhapemoĩpeteĩteĩikysepukuijyvaáriha rohasátaEgiptoáriharojukaenterovépe,haaniopytapeteĩ hembýva

38UpémarõJudáheʼi:“Ahundítaumikállechembaretépe, hakádaunopehundítapeteĩkállehaJudáoñe'ẽvoko mba'e,péinaápeumiEgiptooikóvahaopavavekuimba'e ipu'akapávaouhendápekuéraopaichaguamba'epuha sapukáihatãreheve

39Haipapapykatuquinientoskavajuariguahadiezmil infantería,hacuatrocientoskuimbaʼeikatúvaoñorairõkyse pukunilánsaʼỹre,ipohaimbaretereheveañoite

40Haopaumikuimbaʼeipuʼakapávaoutuichatorménta haosapukái,haenteroveojereJacobraʼykuérapeha omondýichupekuéra,hapeyvyoryrýiosapukáiryapu

41HaJacobraʼykuéraohechávokoʼãñorairõháratuicha okyhyjehikuáihekovégui,haJoséojapoupéichaomondýi haguaJacobraʼykuérapeipyʼaguapyhagua

42UpémarõJudáohechávopeteĩiñermanokuéra okyhyjéva,haheʼichupekuéra:“¿Mbaʼérepikopekyhyje Ñandejáramborayhúpeoĩajaorendive?”Judáohechávo opavaveEgiptoretãyguaojerévahesekuéraJoséhe'iháicha

omondýihaguãchupekuéra,Joséañoitehe'ichupekuéra: Anipepokonipeteĩvarehe.

43UpéiJudápyaʼeoguenohẽikysepuku,haosapukáihatã haikyrỹiva,haoinupãikysepukureheve,haopoiyvýreha osegigueteriosapukáientéroumihéntekóntrape.

44HaojapóvokombaʼeÑandejáraomondýiJudáha ijoykeʼykuérakyhyjeumikuimbaʼeipyʼaguasúvahaopa tavayguakuéraijeréreoĩvarehesekuéra.

45Haopavaveokañyhikuáiohendúvopesapukái,ha oñemondýihikuáihahoʼapeteĩvaojuehe,haheta ijapytepekuéraomanohoʼaaja,haopavaveokañyJudáha ijoykeʼykuérahaJosérenondégui

46Haokañyajahikuái,Judáhaijoykeʼykuéraomuña chupekuéraFaraónrógapeve,haopavaveokañyhikuái,ha JudáoguapyjeyJosérenondépehaopukavyhesepeteĩ leónicha,haosapukáichupetuichahatuichaitereíva.

47Hamombyryguiveoñehendupesapukái,haopaumi oikóvaSucot-peohendu,haopaEgiptooryrýiohendúvope sapukái,haaveiumimurállaEgiptohaGosénretãmegua hoʼapeyvyoryrýigui,haFaraónhoʼaaveiitrónoguiyvýpe, haaveiopavavekuñahyeguasúvaEgiptohaGosénpegua imembyohendúvoperyapuryrýi,okyhyjetereíguihikuái.

48UpémarõFaraónomondoheʼichupe:“¿Mbaʼepiko oikokoʼágaEgiptope?”haouhikuáihaomombeʼuchupe opambaʼeiñepyrũguiveipahapeve,haFaraónoñemondýi haoñesorprendehaokyhyjeterei

49Ohendúvoopako'ãmba'eokyhyjetereihaomondoJosé rendápehe'ívo:“Ndereguerucherendápeumievréope ohundihaguãEgiptotuichakuemba'éparejapótaupe tembiguáimondaharehe?pemondochupehapehejatoho ijoyke'ykuérandive,haaniñañehundiivaívarupi,ore,nde haopaEgipto

50Handerejaposéiramokombaʼe,emombondeheguiopa chembaʼeovaletereíva,haterehohendivekuéraijyvýpe, revyʼáramo,koárapeohundítaguihikuáicheretãtuichakue haojukátaopachetavayguakuérape;jepeopakuña Egiptoguaimembysapukáirupive;ehechamba’épaojapo hikuáiosapukáihaoñe’ẽrupinte,hi’ariveoñorairõramo kysepukureheve,ohundítahikuáiupetetã;ko'ágã eiporavopereipotáva,taha'echetérãhebreo-kuéra,taha'e EgiptotérãHebreo-kuéraretã

51HaouhikuáihaomombeʼuJosépeopambaʼeFaraón heʼivaʼekuehese,haJoséokyhyjetereiFaraónhaJudá ñeʼẽrehaijoykeʼykuéraoñemboʼygueteriJosérenondépe ipochyhaipochy,haopaJacobraʼykuéraopukavyJosére, peyguasuhaolakuéraokororõháicha.

52HaJoséokyhyjetereiijoykeʼykuéraguihaFaraón káusare,haJoséohekapeteĩmbaʼeomoñepyrũhagua ojekuaahaguaijoykeʼykuérape,anihaguaohundihikuái opaEgipto

53UpémarõJoséomandaitaʼýraManaséspe,haManasés ohooñembojaJudápehaomoĩipoijyvaári,haJudápochy oñemomirĩ

54UpémarõJudáheʼiiñermanokuérape:Avavepende apytépeaniheʼiupévahaʼehapeteĩmitãrusuegipcioojapo vaʼekue,pórkeupévaningocherurógape

55JoséohechahaoikuaávoJudápochyoñemboguejyha, oñembojaoñe'ẽhaguãJudápeñe'ẽpy'aporãme

56JoséheʼiJudápe:“Añetehápepeẽpeñeʼẽañetehako árapepehechaukapeẽpeñeʼẽvapendembareterehe,ha pendeJáraovyʼávapenderehetombohetavependerekove

hakatuerechéveañetehápembaʼérepaopane joykeʼykuéraapytéguireñorairõchendivepemitãkariaʼy rehe,nipeteĩvanoñeʼẽihaguéichachévenipeteĩñeʼẽhese 57UpémarõJudáombohováiJosépehaheʼichupe: “Añetehápereikuaátachehaʼehapeteĩseguridape mitãkariaʼýpeitúvapeguarã,hahaʼechupe:‘Che ndaguerúiramochupehendápe,cheajagarravaʼerãmoʼã chupeopaáraguarã”.

58Upévareañembojandereheopachejoykeʼykuéra apytégui,ahecháguinderehejaseihachupeohondehegui; koʼágaupévareikatuajuhugrásianderesarenondépe remondohaguachupeohohaguaorendive,hapéinaápe apytachupehendaguépe,aservihaguandéveoimeraẽ mbaʼereipotávape,mamoremondotahápeahataaservi ndévetuichambaretereheve

59Chemondokoʼágapeteĩrréiipuʼakapávape opuʼãvaʼekuenderehe,hareikuaátambaʼépaajapótahese hahetãre;jepeikatuoguerekokavajuariguahainfantería térãpeteĩtavayguaipu'akaitereíva,ajukátaopavaveha aguerunerenondépemburuvichaguasuakã

60¿Ndereikuaáipikotérãnapehendúipikoñanderu AbrahánhembiguáiEliezerndiveojukahaguepeteĩ pyharépeoparréiElamguápeijehérsitoreheve,ha ndohejáipeteĩpyharépe?haupeáraguiveoñemeʼẽoréve orerumbaretepeteĩerénsiarã,orévehaore ñemoñarekuérapeguarãtapiaiteguarã

61UpémarõJoséombohovái:“Peẽpeñeʼẽañete,hajapu noĩripendejurúpe,ojeʼeaveioréveumievréoorekoha puʼakahaÑandejáraIjáraovyʼaitereihahesekuéra,ha mávapikoupéicharõikatuoñemboʼyhenondépe?

62Pérokokondisiónpeamondótaneermánope, reguerúramocherenondépeiñermánoisyraʼy,erevaʼekue heseohohaguendeheguiEgíptope;haojehútapegueru vovecherendápeijoykeʼyajagarrachupehendaguépe,ni peteĩvapendeapytéguindahaʼéiguiseguridadchupeguarã pendetúvapeguarã,haouvovecherendápe,upéi amondótapenendiveijoykeʼypeẽhaʼevaʼekueseguridad.

63UpérõJudáipochyJosérehehe'ívokomba'e,hahesa oitytuguypochyreheve,hahe'iiñermanokuérape: Mba'éichapikokokuimba'eohekaoñehundiha'ehaEgipto tuichakue!

64SimeónombohováiJosépe,he'ívo:Ndaha'éipikoro'e ndéveñepyrũrãndoroikuaáihaguepetendaha'eoho haguépe,haomanópatérãoikovépa,hamba'érepikooñe'ẽ cheruvichako'ãmba'éicha?

65Joséoma'ẽvoJudárovaohechakuaaipochyoñepyrũha oñe'ẽvochupe:“Egueruchéveneermánoambueko ermánorendaguépe”.

66Joséhe'iijoyke'ykuérape:“Añetehápepejepeneryvy omanotérãokañyhague,ko'ágãahenóiramochupeha oúramopenerenonderã,¿peme'ẽtapikochéveiñermáno rendaguépe?

67UpémarõJoséoñepyrũoñeʼẽhaosapukái:“Jos,José, ejukoárapecherenonderã,haejechaukane joykeʼykuérapehaeguapyhenondépe”

68HaJoséoñeʼẽvokombaʼehenondépe,omañahikuái peteĩteĩambuehendáichaohechahaguamoõguipaouJosé henondépe

69Joséohechaopamba'eojapóvahikuáihahe'i chupekuéra:Mba'érepikopemañaápehapépe?Che hínaJosérevendevaʼekueEgíptope,koʼágaani

rembopyʼarorycherevendehaguére,pórkeÑandejára chembounerenonderã,peñembyahýiaja.

70HaijoykeʼykuéraokyhyjetereiohendúvoJoséñeʼẽ,ha Judáokyhyjetereichugui.

71HaBenjamínohendúvoJoséñeʼẽoĩhenondépehóga ryepýpe,haBenjamínoñaniijoykeʼyJosérendápe,ha oñañuachupehaoñesũijajúrare,hahasẽhikuái

72HaJoséjoykeʼykuéraohechávoBenjamínhoʼahague ijoykeʼyakãárihahasẽhahendive,hoʼaaveihikuáiJosé árihaoñañuãchupe,hahasẽitereihikuáiJoséndive

73HaoñehenduJosérógapehaʼehaJoséjoykeʼykuéra,ha ombovyʼaitereiFaraónpe,okyhyjéguichuguikuéraani haguaohundihikuáiEgíptope.

74HaFaraónomondohembiguáikuérapeJosérendápe omomaiteihaguachupeijoykeʼykuéraouvaʼekuehendápe, haopaumiehérsitohasoldádoruvichaoĩvaEgiptopeou ovyʼaJoséndive,haenteroveEgiptoovyʼaitereiJosé joykeʼykuérare

75FaraónomondohembiguáikuérapeJosérendápehahe'i chupe:Ereneryvykuérapetogueruopamba'eimba'éva hatoucherendápe,haamoĩtachupekuéraEgiptoretã iporãvévape,haojapohikuáiupéicha.

76HaJoséheʼipeoñemoĩvapehógaáriogueruhagua ijoykeʼykuérapejopóihaao,haogueruchupekuérahetaao haʼévaaomburuvichaguasuhahetajopói,haJosé ombojaʼoijoykeʼykuéraapytépe

77Haomeʼẽpeteĩteĩijoykeʼykuérapepeteĩaoñemoambue órohaplátagui,hatrescientosplátapehẽngue,haJosé omandaopavavechupekuéraoñemondehaguakoʼãao,ha ojeguerahahaguachupekuéraFaraónrenondépe

78FaraónohechávoopavaveJoséryke'ykuérakuimba'e ipy'aguasúvahaiporãha,ovy'aiterei

79UperireosẽhikuáiFaraónrenondéguiohohagua Canaánretãme,itúvarendápe,haiñermánoBenjamínoĩ hendivekuéra

80UpémarõJoséopuʼãhaomeʼẽchupekuéraoncekárro Faraóngui,haJoséomeʼẽchupekuéraikarro,haʼeojupi hiʼárioñekoronahaguépeEgiptope,ogueruhaguaitúvape EgíptopehaJoséomondoopaijoykeʼykuéraraʼykuérape, aoipapapyháicha,hacienplátapehẽnguepeteĩteĩme,ha omondoaveiaoijoykeʼykuérarembirekokuéraperréi rembirekoaokuéragui,hahaʼeomondochupekuéra

81Haomeʼẽpeteĩteĩijoykeʼykuérapediezkuimbaʼeoho haguahendivekuéraCanaánretãmeoservihagua chupekuéra,oservihaguaitaʼyrakuérapehaopa imbaʼévapeoúvoEgiptope.

82JoséomondoiñermánoBenjamínpópediezaoumi itaʼýrapeguarã,peteĩpárteJacobraʼykuéraambuégui.

83Haomondo50plátapehẽnguehadiezkárroFaraón rehe,haomondoitúvape10vúrrookargávaopambaʼe iporãvaEgiptopegua,hadiezvúrrookargávatrígo, mbujapehatembiʼuitúvapeguarã,haenteroveoĩvape hendivehiʼupyrãtapére

84HaomondoiñermánaDinápeaodeplátahaóro, insiénsohamirra,áloehakuñaadornohetaiterei,ha omondoaveiupéichaFaraónrembirekokuéraguiBenjamín rembirekokuérape.

85Haomeʼẽopaijoykeʼykuérape,aveihembirekokuérape, opaichaguaitaónixhabdellium,haopambaʼe ovaletereívaguiumitavayguakuéraguasuEgipto-gua

apytégui,ndopytáimbaʼeveopambaʼehepyetévagui,síno peJoséomondovaʼekueitúvarógape.

86Haomondoijoyke'ykuérape,haohohikuái,haomondo hendivekuéraiñermánoBenjamínpe.

87Joséosẽhendivekuéraomoirũhaguachupekuératapére Egiptorembeʼýpe,haheʼichupekuéraitúvaha hogayguakuérareouhaguaEgíptope

88Hahe'ichupekuéra:Anipeñorairõtapére,komba'e oúguiÑandejáraguianihaguãomanoñembyahýiguipeteĩ tavayguaguasúpe,oĩtaguiguetericincoáñoñembyahýi upetetãme

89Haomandachupekuéra:“PeguahẽvoCanaánretãme, anipejusapyʼacherurenondépekombaʼépe,sínopejapo penearandúpe”

90Joséndomandavéichupekuéra,haojerehaohojey Egiptope,haJacobraʼykuéraohoCanaánretãmevyʼápeha vyʼápeitúvaJacobndive

91Uperireoguahẽhikuáipetetãrembeʼýpe,haheʼiojupe: “Mbaʼépajajapótakombaʼépeñanderurenondépe,jaju sapyʼáguihendápehañamombeʼuchupeupembaʼe,haʼe tuichaitereioñemondýitaoreñeʼẽreha ndorogueroviamoʼãi”.

92Haohohikuáioguahẽmevehógape,haojuhuhikuái Serac,Aserrajy,osẽvoohuguahẽchupekuéra,hape kuñataĩiporãitereihaiñarandu,haoikuaambaʼéichapa ombopuarpa

93Ha'ekuéraohenóichupehaha'eouhenondépe,haohetũ chupekuéra,haha'ekuéraoguerahachupehaome'ẽchupe arpa,he'ívo:Terehoko'ágãorerurenondépe,eguapy henondépe,embopuarpahaereko'ãñe'ẽ 94Ha'ekuérahe'ichupeohohaguãhógape,haha'e oguerahaarpahapya'eohohenondépe,haoguapyJacob ypýpe

95Haombopuporãhaopurahéi,haheʼiiñeʼẽheʼẽasývape: Joséchetiooikove,hahaʼeoisãmbyhyEgiptoretã tuichakue,hanomanói

96Haosegiheʼijeyhaheʼikoʼãñeʼẽ,haJacobohendu iñeʼẽhaoguerohorychupehikuái

97Haʼeohenduhaʼeorrepetiajamokõihambohapyjey, havyʼaoikeJacobkorasõmeiñeʼẽheʼẽasývare,ha Ñandejáraespírituoĩhiʼári,haoikuaaañetehaopaiñeʼẽ

98HaJacobohovasaSerac-pehe'ívoko'ãñe'ẽhenondépe, hahe'ichupe:Cherajy,aniaraka'eveipu'akanderehe ñemano,nderemoingovejeýguicheespíritu;eñeʼẽnte guetericherenondépereñeʼẽhaguéicha,chembovyʼágui opaneñeʼẽrupive.

99Haopurahéimemekoʼãñeʼẽ,haJacobohenduha ombovyʼachupe,hahaʼeovyʼa,haÑandejáraespírituoĩ hiʼári

100Oñeʼẽajagueterihendive,péinaápeitaʼyrakuéraou hendápekavajuhakárro,aorréirehevehatembiguáioñani henondépe.

101HaJacobopuʼãohuguahẽhaguachupekuéra,ha ohechaitaʼyrakuérapeoñemondehaaorréipehaohecha opambaʼerepyJoséomondovaʼekuechupekuéra

102Ha'ekuérahe'ichupe:EikuaaukaoreryvyJosé oikoveha,haha'epeoisãmbyhývaEgiptotuichakue,ha ha'epeoñe'ẽva'ekueorévero'ehaguéichandéve

103HaJacobohenduopaitaʼyrakuérañeʼẽ,haikorasõ opyrũiñeʼẽre,ndaikatúiguiogueroviachupekuéraohecha peveopambaʼeJoséomeʼẽvaʼekuechupekuéraha

mbaʼépaomondochupe,haopatechaukahaJosé heʼivaʼekuechupekuéra.

104Haoipeʼahikuáihenondépe,haohechaukachupeopa mbaʼeJoséomondovaʼekue,omeʼẽhikuáipeteĩteĩmeJosé omondovaʼekuechupe,hahaʼeoikuaaoñeʼẽhaguehikuái peañetegua,hahaʼeovyʼaitereipeteĩmombeʼupy itaʼýragui

105HaJacobhe'i:Chera'yJoséoikovegueteri,aháta ahechachupeamanomboyve

106Ita'yrakuéraomombe'uchupeopamba'eojehúva hesekuéra,haJacobhe'i:AguejytaEgiptopeahecha haguãchera'yhaiñemoñarekuérape

107HaJacobopuʼãhaomondeumiaoJosé omondovaʼekuechupe,haojohéirire,haoikytĩrire iñakãrague,omoĩiñakãáripeturbanteJosé omondovaʼekuechupe.

108HaopavaveJacobrógaguahahembirekokuéra omondeumiaoJoséomondova’ekuechupekuéra,ha ovy’aitereihikuáiJoséreheoikovegueterihaoisãmbyhyha Egipto-pe

109HaopavaveCanaánpeoikóvaohendukomba'e,ha ovy'ahikuáiJacobndiveoikovegueterihaguére.

110HaJacobojapochupekuérakaruguasumbohapyára pukukue,haopaCanaánruvichaguasuhakaraiguasuupe tetãmeguaokaruhahoy'uhaovy'aJacobrógape.

MOAKÃHA55rehegua

1HaojehuuperireJacobheʼi:“Ahátaahechacheraʼýpe EgiptopehaupéiajujeýtaCanaánretãmeÑandejáraheʼi haguépeAbrahánpe,ndaikatúiguiahejapechereñóihague.

2PéinaápeÑandejárañeʼẽouchupe,heʼívo:“Eguejy Egíptopeenterovenerogaguandivehaepytaupépe,ani rekyhyjereguejyhaguaEgíptopecheajapótaguindéve peteĩtetãtuicháva

3UpémarõJacobheʼiipyʼapýpe:“Ahátaahechacheraʼýpe oĩpagueteriikorasõmeokyhyjévaIjáraguientéroumi oikóvaEgíptope”

4HaandejraheʼiJacóbpe:AnirekyhyjeJoségui,haʼe oguerekóguigueteriintegridadcheservihagua, haʼetévaichaiporãvanderesarenondépe,haJacob ovyʼaitereiitaʼýrare

5UpejaveJacobheʼiitaʼyrakuérapehahogayguakuérape ohohaguaEgíptopeÑandejáraheʼiháichachupe,haJacob opuʼãitaʼýrahaenterovehogayguandive,haosẽCanaán retãguiBeersebagui,vyʼahavyʼápeikorasõme,haoho hikuáiEgiptoretãme

6OguahẽvohikuáiEgíptope,JacobomondoJudápe henondépeJosérendápeohechaukahaguachupepeteĩ situasiónoĩvaEgiptope,haJudáojapoitúvaheʼiháicha,ha haʼepyaʼehaodiparahaouJosérendápe,haomeʼẽ chupekuérapeteĩlugárGosénretãmeopahogaguakuérape guarã,haJudáohojeyhaoupetapéreitúvarendápe

7UpémarõJoséojagarrapekárro,haombyatyentéroumi kuimbaʼeipuʼakapáva,hembiguáihaentéroumiofisiál EgiptoguaohohaguaojotopaitúvaJacóbpe,haEgíptope ojekuaaukaJosérembiapoukapy,haheʼi:“Opavave ndohóivaohuguaitĩJacóbpeomanóta”

8HaambueárapeJoséosẽEgiptotuichakuejavevepeteĩ ehérsitotuichahaipoderósova,enteroveoñemondeaolíno

hapúrpuragui,hatembiporudeplátahaórorehevehaumi tembiporuoñorairõhaguahendivekuéra.

9HaopavaveohoohuguaitĩJacob-peopaichagua instrumentodemúsicareheve,mbarakahatimbrereheve, omosarambívomirrahaáloeopatapepukukue,haopavave ohopéicha,hayvyoryrýiosapukáivohikuái

10HaenterovekuñaEgiptoguaohoEgiptoruguaha murállaáriojotopahaguaJacobndive,haJoséakãárioĩ Faraónkorónamburuvichaguasu,Faraónomondohaguére chupeomondehaguaohojaveojotopaitúvandive 11Joséoguahẽvocincuentamétroitúvagui,oguejype kárroguihaohoitúvarendápe,haenteroveumiofisiál EgiptoguahaumimburuvichaguasuohechávoJoséoho hagueyvýrupiitúvarendápe,haʼekuéraaveioguejyha oguatayvýrupiJacobrendápe

12HaJacoboñembojávoJosékampaméntore,Jacob ohechapekampaméntooúvaJoséndive,haupéva ombovyʼachupehaJacoboñemondýi

13UpémarõJacobheʼiJudápe:“¿Mávapikopekuimbaʼe ahechávaEgiptokampaméntopeoñemondeaopytãitereíva haiñakãáripeteĩkorónarréi,oguejykárroguihaoúvaore rendápe?”.Judáhe'iitúvape:“Ha'endera'yJosé mburuvichaguasuhaJacobovyʼaohechávoitaʼýra rekomimbipa

14HaJoséoñembojaitúvarehahaʼeoñesũitúva renondépe,haopakuimbaʼeoĩvapekampaméntopeoñesũ hendiveJacobrenondépe

15HapéinaápeJacobodiparahapyaʼeohoitaʼýraJosé rendápehahoʼaijajúrarehaohetũchupe,hahasẽhikuái, haJoséaveioñañuãitúvapehaohetũchupe,hahasẽhikuái haopaEgiptotavayguakuérahasẽhendivekuéra.

16HaJacobhe'iJosépe:Ko'ágãamanovy'ápeahecha rirenderova,reikovegueterihareñemomba'eguasu

17HaJacobraʼykuéra,hembirekokuéra,itaʼyrakuéraha hembiguáikuéra,haopavaveJacobrógaguahasẽitereiJosé ndive,haohetũchupehahasẽitereihendive

18UperireJoséhaenteroveitavayguakuéraohojey hógapeEgíptope,haJacobhaitaʼyrakuérahaenterove hogayguakuéraouJoséndiveEgíptope,haJoséomoĩ chupekuéraEgiptopehẽngueiporãvévape,Gosénretãme.

19HaJoséheʼiitúvahaijoykeʼykuérape:Ajupítaha amombeʼuFaraónpe,haʼévo:Chejoykeʼykuérahacheru rógahaopaimbaʼekuéraoucherendápe,hapéinaápeoĩ hikuáiGosénretãme

20JoséojapoupéichahaoipeʼaijoykeʼykuéraguiRubén, IsacarZabulónhaijoykeʼyBenjamínhaomoĩchupekuéra Faraónrenondépe

21UpémarõJoséhe'iFaraónpe:“Cheryvykuérahacheru rogayguahaopavaveimba'éva,ovechahahymbakuéra ndive,oucherendápeCanaánretãgui,opytahaguã Egiptopepeñembyahýituichaitereíguihiʼarikuéra 22Faraónhe'iJosépe:Emoĩnderuhandejoyke'y kuérapepetetãiporãvévape,aniremboykechuguikuéra opamba'eiporãvahaemboy'uchupekuéraikyrakueoĩva upetetãme

23UpémarõJoséheʼi:“PéinaamoĩchupekuéraGosén retãme,haʼekuéraningoovecharerekua,upévaretopyta hikuáiGosénpeomongaruhaguaijovechakuérape, ndahaʼéiramoegipciokuéragui”

24Faraónhe'iJosépe:Ejaponeryvykuérandiveopa mba'ehe'ívandévehaJacobraʼykuéraoñesũFaraón

renondépe,haosẽhikuáichuguipyʼaguapýpe,haupéiJosé ogueruitúvapeFaraónrenondépe.

25HaJacobouhaoñesũFaraónrenondépe,haJacob ohovasaFaraónpe,haupéiosẽ;HaJacobhaopaita'yra kuéra,haopahogayguakuéraoikoGosénretãme.

26Pesegundoáñope,upévahínacientreintaáñoJacob oikovehaguépe,Joséomanteneitúvahaijoykeʼykuérape, haopaitúvarógape,mbujapeimembykuéramichĩmívape, opaárañembyahýiaja;ndofaltáichupekuéramba’eve

27HaJoséomeʼẽchupekuérapepehẽngueiporãvévaupe tetãtuichakue;umiiporãvévaEgipto-guaoguerekohikuái Joséárapukukue;haJoséomeʼẽaveichupekuérahaopa itúvarógape,aohaaoáñohaáño;haJacobra'ykuéra opytaporãEgipto-peijoyke'yoikoveajapukukue

28HaJacobokarumemeJosémesápe,Jacobha itaʼyrakuérandohejáiJosémeságuiáranipyhare,Jacob raʼykuérahoʼuvaʼekuehógape

29HaenteroveEgiptohoʼumbujapeñembyahýitiémpope Josérógagui,pórkeumiegipcioovendepaiteimbaʼekuéra peñembyahýikáusare

30HaJoséojoguaopaumiyvyhakokueEgipto-pegua mbujape,Faraónrembiguáirupi,haJoséomeʼẽmbujape Egiptotuichakuejaveve,peñembyahýiárapukukue,ha Joséombyatyopaplátahaóroouvaʼekuechupepetrígo ojoguávarehikuáiupetetãtuichakuejaveve,haombyaty hetaórohapláta,haaveihetaitereiónixita,bdellioha ivaliosoitévaaooguerúvahikuáiJosépeopatetãguiopa rireipirapire.

31HaJoséojagarrapaiteplátahaórooikévaipópe,setenta ydostalentorupiórohapláta,haaveiónixitahabdellio hetaiterei,haJoséohoomokañyirundyhendápe,hapeteĩ pehẽngueomokañypedesiértopemarRojoypýpe,hapeteĩ pehẽngueysyryPeratrembeʼýpe,hambohapyhaha irundyhapehẽngueomokañypedesiértopePedesiértode PersiahaMediarovái

32Upéioipeʼapeteĩpártepeórohaplátahembývagui,ha omeʼẽentéroiñermanokuérapehaitúvarogayguápe,ha umikuñaoĩvapeitúvarógape,haumihembývapeogueru Faraónrógape,amoveinteklátadeórohapláta

33HaJoséomeʼẽopapeórohaplátahembývaFaraónpe, haFaraónomoĩpetesórope,haopauperirepeñembyahýi áraupetetãme,haoñotỹhaomonoʼõhikuáipetetã tuichakue,haohupytyhikuáipejepiveguáicha,áñohaáño; ndofaltáichupekuéramba’eve

34JoséoikoporãEgíptope,hapetetãkompletoiteoĩhaʼe heʼiháicha,haitúvahaentéroijoykeʼykuéraoikoGosén retãmehaojagarraijyvy

35HaJoséitujaitereíma,itujavéma,hamokõiitaʼýra, EfraínhaManasés,opytatapiaiteJacobrógape, ijoykeʼykuéraJacobraʼykuérandive,oikuaahagua Ñandejárarapehaléi

36HaJacobhaita'yrakuéraoikoEgiptoretãmeGosén retãme,haoñemomba'eupépe,hahi'ahahetahendápe

MOAKÃHA56rehegua

1JacoboikoveEgiptoretãme17áño,haJacoboikoveaja ciencuarentaysieteáño

2UpejaveJacobojeatakaupemba'asyomanóvareheveha ha'eomondohaohenóiita'ýraJosépeEgipto-gui,haJosé ita'ýraouEgipto-guihaJoséouitúvarendápe

3HaJacobheʼiJoséhaitaʼyrakuérape:“Péinaápeamano, hapendeypykuéraJárapendevisita,hapendeguerujeýta petetãme,Ñandejáraohuravaʼekueomeʼẽtahapeẽmeha penderaʼykuérapependerire,koʼágaupévareamanovove, cheñotỹpeitakuaoĩvapeMacpela-pe,Hebrónpe,Canaán retãme,hiʼaguívacheypykuéragui

4HaJacobohuraitaʼyrakuérapeoñotỹtahachupe Macpelape,Hebrónpe,haitaʼyrakuéraohurachupeko mbaʼére

5Haheʼichupekuéra:“PeserviÑandejárapependeJárape, pórkepeosalvavaʼekuependetuakuérapepenemosãsóta aveiopajehasaasygui”

6HaJacobhe'i:Pehenóicherendápeopapene membykuérape,haopavaveJacobra'ykuéraouoguapy henondépe,haJacobohovasachupekuéra,hahe'i chupekuéra:“ÑandejárapenderuypykueJáraome'ẽta peẽmemilvésehapenderovasáta,hatome'ẽpeẽmepende ruAbrahamjehovasahaopaJacobraʼykuéraosẽupe árapeohovasarirechupekuéra.

7HaambueárapeJacobohenóijeyitaʼyrakuérape,ha opavaveoñembyatyhaouhendápehaoguapyhenondépe, haJacobupeárapeohovasaitaʼyrakuérapeomanomboyve, peteĩteĩmeohovasaihovasaháicha;péinaápeojehai ÑandejáraléikuatiañeʼẽmeIsraelrehegua

8Jacobhe'iJudápe:Cheaikuaachera'ýpendeha'eha peteĩkuimba'eipu'akapávandejoyke'ykuérapeguarã Eisãmbyhyhiʼarikuéra,handeraʼykuéraoisãmbyhýta itaʼyrakuéraáriopaáraguarã.

9Emboʼemantenderaʼykuérapepearcohaopaumiárma ñorairõrã,ikatuhaguáichaoñorairõhikuáiiñermáno ogovernátavaiñenemigokuérare.

10HaJacobheʼijeyitaʼyrakuérapeupeárape,heʼívo: “Péinaápeañembyatýtakoárapechetavayguakuérape; cheguerahaEgíptoguihacheñotỹMacpelaitakuápeha'e haguéichandéve

11Hakatupeñangarekókeajerurepeẽmeavavependeraʼy anihaguachegueraha,pendejeheaño,hapéichapejapo vaʼerãcherehe,peguerahavovecheretekuepehohagua hendiveCanaánretãmecheñotỹhagua

12Judá,IsacarhaZabulónoguerahavaʼerãchesepultúra éstegotyoSurgotyoRubén,SimeónhaGad,kuarahyreike gotyoEfraín,ManaséshaBenjamín,nórtegotyoDan,Aser haNeftalí.

13AniLevíoguerahapenendive,haʼehaitaʼyrakuéra oguerahátapeárkadelkompromísoumiisraelítandivepe kampaméntope,haanipeguerahacheraʼyJosé,pórke rréiichatoñemombaʼeguasuupéicharõjepe,Efraínha Manasésoĩtahendaguépe.

14Péichapejapótacherehecheguerahavove;anipehejarei mba’eveopamba’eamandávaguipeẽme;haojehútapejapo vovecherehekóva,andejraimanduʼátapendereheporãha peneraʼykuérapenderiretapiaiteguarã.

15Hapeẽcheraʼykuéra,pemombaʼekádaunoiñermáno haipehẽnguépe,hapemandapenderaʼykuérapehapende raʼyraʼykuérapepeservihaguaopaárapukukuepende ypykuéraJárape

16Ikatuhaguáichapembopukupendeárapetetãme,peẽha penemembykuérahapenemembyraʼykuéraopaáraguarã, pejapovoveiporãvahahekojojávaJehovápendeJára renondépe,pehohaguaopahape.

17Hande,Josécheraʼy,eperdonaajerurendévene joykeʼykuérajyvahaopahembiapovaikuepembaʼevai ombyatyvaʼekuépenderehe,Ñandejáraoipotahaguére ndévehanemembykuéraideprovéchohagua.

18Haocheraʼyanirehejanejoykeʼykuérapeumi oikóvapeEgipto-pe,nianiremoñeñanduvaichupekuéra, péinaápeañemeʼẽguichupekuéraTupãpópehandepópe añangarekohaguahesekuéraegipcio-kuéragui;haJacob raʼykuéraombohováiitúvape:O,oreru,opambaʼe erevaʼekueoréve,upéicharojapóta;Ñandejáraañoitetoĩ ñanendive

19UpémarõJacobhe'iita'yrakuérape:Tupãtoĩ penendivepejapojaveopahape.anirejerehapekuéraguini derechatérãizquierdagotyorejapohaguãiporãvaha hekojojávahesarenondépe

20Cheaikuaáguihetahaivaietereívajehasaʼasyojehutaha peẽmeárapahápeupetetãme,heẽpeneraʼyharaʼy raʼykuéra,peserviÑandejárapeañoitehahaʼependesalváta opajehasaʼasýgui.

21HaojehútapehovoveTupãrapykuéripeservihaĝua chupehapembo’étapendera’ykuérapependerire,ha pendera’yra’ykuérape,peikuaahaĝuaÑandejárape, upéicharõÑandejáraomopu’ãtapeẽmehapene membykuérapepeteĩtembiguáipendera’ykuéraapytégui, haÑandejárapenemosãsótaiporupiveopajehasa’asýgui, hapeneguenohẽtaEgipto-guihapendeguerujeýtapende rukuéraretãmepehupytyhaĝuahekoitépe

22HaJacobndomandavéiitaʼyrakuérape,haoipysoipy hupápe,omanohaoñembyatyitavayguakuérandive

23HaJoséhoʼaitúvaárihahaʼeosapukáihahasẽheseha ohetũchupe,haosapukáiiñeʼẽpohýipe,haheʼi:“Ohche ru,cheru”

24Haitaʼýrarembirekohaopahogayguakuéraouhahoʼa Jacobári,hahasẽhikuáihesehaosapukáihatãitereiJacob rehe

25HaopavaveJacobraʼykuéraopuʼãoñondive,ha omondoroijaokuéra,haopavaveomondeaovosaijyvaári, haoñesũhikuáihovaári,haomomboyvytimboiñakãári yvágagotyo

26OsnatJosérembirekópeoñemombe'uupemba'e,haha'e opu'ãomoĩpeteĩvosahaha'eopavavekuñaegipciondive ouhaoñembyasyhahasẽJacobrehe

27HaaveiopaEgiptotavayguakuéraoikuaávaJacob-pe ouopaupeárapeohendúvokombaʼe,haopaEgiptohasẽ hetaárapukukue

28HaaveiCanaánretãguiumikuñaouEgipto-pe ohendúvoJacobomanomaha,hahasẽhikuáiheseEgiptopesetentaárapukukue.

29HaojehuuperireJoséheʼihembiguaikuérapeumi doktórpeoembalsamihaguaitúvapemirrahainsiénsoha opaichaguainsiénsohaperfúmereheve,haumidoktór oembalsajaJacóbpeJoséheʼihaguéichachupekuéra.

30HaenteroveEgiptotavayguakuéra,umiancianoha opavaveoikóvaGosénretãmehasẽhaoñembyasyJacob rehe,haopaitaʼýrahahogayguakuérahetaáraoñembyasy haoñembyasyitúvaJacobrehe

31Haohasarireumiárahasẽhague,setentaárapahápe, JoséheʼiFaraónpe:AjupítaañotỹtacheruCanaánretãme haʼechehurahaguéicha,haupéiajevýta

32FaraónomondoJosépehahe'ichupe:Ejupieñotỹnde ruha'ehe'ihaguéichahaohurahaguéichandévehaJosé

opuʼãopaijoykeʼykuérandiveohohaguaCanaánretãme oñotỹhaguaitúvaJacóbpehaʼeomandahaguéicha chupekuéra

33FaraónheʼioñemombeʼuhaguaEgíptotuichakuére: “OimeraẽndohóivaJoséhaiñermanokuérandive CanaánpeoñotỹhaguaJacóbpe,omanóta”

34HaenteroveEgiptoohenduFaraónomombeʼuha,ha enteroveopuʼãoñondive,haenteroveFaraónsiervokuéra, hogaguaruvichakuéra,haenteroveumikaraiguasu EgiptoguaohoJoséndive,haenteroveumiofisiálha mburuvichakuéraFaraónguaojupiJosérembiguáiicha,ha ohohikuáioñotỹJacóbpeCanaánretãme

35HaJacobraʼykuéraoguerahapesepultúraoñenohague hiʼári;itúvaheʼihaguéichachupekuéra,upéichaavei itaʼyrakuéraojapochupe

36Pesepultúraojejapoóropotĩgui,haijeréreojejahoʼiita ónixhabdeliorehevehapesepultúraojejahoʼívaojejapo óroguiojejapóva,oñembojoajúvaílope,hahiʼárioĩgancho itaónixhabdelioguigua.

37HaJoséomoĩitúvaJacobakãáripeteĩkorónatuicháva deóro,hahaʼeomoĩipópepeteĩvastóndeóro,ha ombojerehikuáipesepultúraojepokuaaháichaumirréi oikoveaja

38HaopavaveEgiptosoldádoohohenondépekoaty reheve,ñepyrũrãFaraónipu'akapáva,Josékuimba'e ipu'akapáva,hahapykuériumiambueoikóvaEgipto-pe,ha opavaveoñemoĩkysepukuhaequipadoabrigodecorreo reheve,haumiñuhãñorairõrãoñemoĩhi'ári.

39Haenterovehasẽvahaoñembyasývaohomombyrype sepultúrarovái,ohohahasẽhaoñembyasy,haumihénte hembývaohopesepultúrarapykuéri.

40Joséhahogayguakuéraohooñondiveipyrehevehahasẽ, haJosérembiguáihembývaojerehesekádakuimbaʼe orekohiʼáriiadornokuéra,haenterovévaoreko hiʼarmakuéraoñorairõhagua

41HacincuentaJacobrembiguáiohopesepultúra renondépe,haomosarambihikuáitapéremárhaáloe,ha opaichaguaperfúme,haentéroJacobraʼykuéraogueraháva pesepultúraoguatapeperfúmere,haJacobrembiguáioho henonderãkuéraomosarambívopeperfúmepetapére.

42HaJoséojupipeteĩkampaméntopohýireheve,haojapo hikuáipéichaárahaáraoguahẽmeveCanaánretãme,ha oguahẽhikuáipetrilladorAtad-pe,oĩvaJordánrembeʼýpe, haoñembyasyhikuáipeteĩñembyasytuichaitereívaha ipohýivaupetendápe

43HaopavaverréiCanaánguaohendukombaʼeha opavaveosẽ,peteĩteĩhógagui,treintayunorréi Canaángua,haopavaveouikuimbaʼekuérandive oñembyasyhahasẽhaguaJacobrehe

44HaopakoʼãrréiohechaJacobsepultúra,hapéinaápe Josékorónaoĩhahiʼári,haomoĩaveihikuáiikorónape sepultúraári,haombojerehesekorónareheve.

45Haopakoʼãrréiojapoupelugárpepeteĩñembyasy tuichahaipohýivaJacobhaEgiptoraʼykuérandiveJacob rehe,entéroumirréiCanaánguaoikuaáguimbaʼéichapa Jacobhaitaʼyrakuéraipyʼaguasu

46UpémarõoguahẽEsaúpepemaranduhaheʼi:“Jacob omanoEgíptope,haitaʼýrahaenteroveEgiptoogueraha chupeCanaánpeoñotỹhaguachupe”

47Esaúohendukombaʼe,oikohínakurisérroSeírpe,ha opuʼãitaʼýra,enteroveipuévlohaenterovehogaguandive,

peteĩpuévlotuichaitereíva,haouhikuáioñembyasyha hasẽJacobrehe.

48OguahẽvoEsaúoñembyasyiñermánoJacobrehe,ha opaEgiptohaopaCanaánopuʼãjeyhaombyasyeterei EsaúndiveJacobreheupelugárpe

49JoséhaijoykeʼykuéraogueruitúvaJacóbpeupe lugárgui,haohohikuáiHebrónpeoñotỹhaguaJacóbpepe itakuápe,itúvaypykueykére.

50UperireoguahẽhikuáiKireat-Arbápe,peitakuápe,ha oguahẽvohikuáiEsaúoñemboʼyitaʼýrandiveJoséha ijoykeʼykuérakóntrape,ojokóramopeitakuápe,haheʼi: “Jacóbpenoñeñotỹmoʼãiupépe,pórkeupévañandeha ñanderumbaʼe”.

51JoséhaiñermanokuéraohenduEsaúraʼykuéraheʼíva, ipochyetereihikuái,haJoséoñembojaEsaúrendápeha heʼi:“¿Mbaʼepikokombaʼeheʼívahikuái?”.añetecheru JacobojoguandeheguituichariquezareheIsaacomano rire,kogaojapoveinteary,haaveiopaCanaanrethae ojoguavaekuendeheguihandera'ykuragui,hane ñemoñarenderire

52HaJacobojoguaitaʼyrakuérapehaiñemoñarekuérape guarã,haʼepeteĩerénsiaopaáraguarã,hambaʼérepiko koʼágareñeʼẽkoʼãmbaʼe?

53Esaúheʼi:“Ndeningojapuhandejapu,pórke ndahepymeʼẽimbaʼevechembaʼévakoyvytuichakue javeve,ndeereháicha,hacheermánoJacobndojoguái mbaʼevechembaʼévakotetãme”

54EsaúheʼikoʼãmbaʼeombotavyhaguaJosépeiñeʼẽ rupive,EsaúoikuaáguiJosénoĩrihaumitiémpope,Esaú ovendérõguareJacobpeopambaʼeimbaʼévaCanaánpe

55Joséhe'iEsaúpe:Añetehápecheruomoingenendive ko'ãmba'epekuatiarejoguáre,haomombe'uumitestigo ndive,hapéinaápeoĩorendiveEgipto-pe

56Esaúhe'ichupe:Eguerukuatiañe'ẽ,opamba'e rejuhútavakuatiañe'ẽme,upéicharojapóta

57UpémarõJoséohenóiiñermánoNeftalípehaheʼichupe: “Pyaʼepyaʼe,anirepytahaeñaniEgíptopehaegueru entéroumikuatiañeʼẽperegistroojejoguávarehegua,pe registroojesellávahaperegistroabierto,haaveiopaumi registropeteĩhaojehaihápeopaitetransacciónderechode nacimientorehegua,egueru

58Reguerútaorévekoʼápe,roikuaahaguachuguikuéraopa mbaʼeEsaúhaitaʼyrakuéraheʼivaʼekuekoárape.

59NeftalíohenduJoséñeʼẽhapyaʼeodiparaohoEgíptope, haNeftalíipiroʼyveumiryguasuoĩvaguipedesiértope, pórkehaʼeohosetrígoraʼyárioitypaʼỹrechupekuéra.

60EsaúohechávoNeftalíohohaogueruumikuatiañeʼẽ, haʼehaitaʼyrakuéraoñemoĩvepeitakuarehe,haEsaúha enteroveipuévloopuʼãJoséhaiñermanokuérakóntrape oñorairõhagua

61EntéroJacobraʼykuérahaEgiptoguaoñorairõEsaúha iñirũnguérandive,haEsaúraʼykuérahaipuévlopeojejuka Jacobraʼykuérarenondépe,haJacobraʼykuéraojukaEsaú puévlogui40kuimbaʼe

62UpetiémpopeCushim,Danraʼy,Jacobraʼy,oĩJacob raʼykuérandive,pérohaʼeopytacienmétrorupipe oñorairõhágui,pórkehaʼeopytaJacobraʼykuérandive Jacobsepultúraykéreoñangarekohaguahese

63HaCushimiñeʼẽngúvahaiñeʼẽngúva,upéicharõjepe ontendepeñemondýiñeʼẽyvypóraapytépe.

64UpémarõJesúsoporandu:Mba'érepikonapeñotỹi umiomanóvape,hamba'epikokomba'etuicha oporomondýiva?haombohováichupehikuáiEsaúha itaʼyrakuérañeʼẽ;haoñaniEsaúrendápeñorairõmbytépe, haojukaEsaúpekysepukureheve,haoikytĩiñakã,haosẽ mombyry,haEsaúho'añorairõhárakuéraapytépe

65Cushimojapojaveupéva,JacobraʼykuéraipuʼakaEsaú raʼykuérape,haJacobraʼykuéraoñotỹmbaretépeitúva Jacóbpepeitakuápe,haEsaúraʼykuéraohechaupéva

66JacoboñeñotỹHebrónpe,MacpeláitakuaAbrahán ojoguavaʼekueHetraʼykuéraguioñeñotỹhagua,ha oñeñotỹchupeijaohepyetereívape

67HanipeteĩrréindopagáichupeñemombaʼeguasuJosé omeʼẽhaguéichaitúvapeomanórõguare,haʼeoñotỹgui chupetuichañemombaʼeguasúperréioñeñotỹhaguéicha 68Joséhaijoykeʼykuéraombyasy7árapukukueitúvare.

MOAKÃHA57rehegua

1UperireEsaúraʼykuéraoñorairõJacobraʼykuérandive, haEsaúraʼykuéraoñorairõJacobraʼykuérandive Hebrónpe,haEsaúoñenogueteriomanómahanoñeñotỹi.

2Oñorairõmbareteijapytepekuéra,haEsaúraʼykuéra ojejukaJacobraʼykuérarenondépe,haJacobraʼykuéra ojuka80kuimbaʼeEsaúraʼykuérape,hanipeteĩnomanói JacobraʼykuéraguiJosépoipu'akaopaEsaúra'y tavayguakuérare,haojagarraZefón,Elifazra'y,Esaúra'y, hacincuentakuimba'ekuérape,haojokuachupekuéra kadenadeiérropehaome'ẽhembiguáikuérapópeogueru haguãchupekuéraEgipto-pe

3HaJacobraʼykuéraogueraharireZefónha itavayguakuérapeprisionéroramo,enteroveumihembýva okyhyjeitereihekovéguiEsaúrógagui,anihagua ojeguerahaaveichupekuéraprisionéroramo,haopavave okañyhikuáiEsaúraʼyElifazndivehaitavayguakuéra ndive,Esaúretekuereheve,haohohikuáihapesérroSeír peve.

4UperireoguahẽhikuáiyvytySeírpehaoñotỹhikuái EsaúpeSeírpe,pérondoguerúiiñakãSeírpe,oñeñotỹguipe lugároikohaguépeñorairõHebrónpe.

5EsaúraʼykuéraokañyrireJacobraʼykuérarenondégui, JacobraʼykuéraomuñachupekuéraSeírrembeʼypeve, pérondojukáinipeteĩkuimbaʼeijapyteguikuéraomoirũ javechupekuéra,Esaúretekueoguerahávahendivekuéra ombopyʼarory,upévareokañyhikuáihaJacobraʼykuéra ojerechuguikuérahaojupipelugároĩhámeijoykeʼykuéra Hebrón,haopytaupépeupeárape,haambueárapeopytu'u peveñorairõgui.

6MbohapyhaárapeombyatyhikuáiopaSeirhorio raʼykuérape,haombyatyhikuáiopakuarahyresẽgua raʼykuérape,hetaitereitavayguakuérayguasuyvykuʼíicha, haohohaoguejyhikuáiEgíptopeoñorairõhaguaJoséha ijoykeʼykuérandive,osalvahaguaijoykeʼykuérape

7JoséhaJacobraʼykuéraohenduEsaúraʼykuérahaumi ésteguaouhahesekuéraoñorairõhaguaosalvahagua iñermanokuérape

8HaJoséhaijoykeʼykuérahaumikuimbaʼeimbaretéva EgiptoguaosẽoñorairõpesiudadeRamésespe,haJoséha ijoykeʼykuéraojapopeteĩmbaʼevaieteEsaúraʼykuéraha kuarahyresẽguaraʼykuéraapytépe.

9Haojukahikuái60000kuimbaʼe,haojuka ijapytepekuéraopakuimbaʼeipuʼakapávaSeirhoréo ñemoñarembovymínteopyta,haojukaaveihikuái hetaitereikuarahyresẽguaraʼykuérape,haEsaú raʼykuérape;Elifaz,Esaúra'y,hakuarahyresẽgua ñemoñare,opavaveokañyJoséhaijoyke'ykuéra renondépe

10HaJoséhaijoykeʼykuéraomuñachupekuéraoguahẽ meveSucot-pe,haojukagueterihikuáiSucot-petreinta kuimbaʼépe,haumihembývaokañyhaokañyhikuáipeteĩ teĩitavaguasúpe

11HaJoséhaijoykeʼykuérahaumikuimbaʼeipuʼakapáva Egiptoguaojerechuguikuéravyʼahavyʼápe,oinupãgui hikuáiopaiñenemigokuérape

12Sofó,Elifazra'yhaiñirũnguéra,Egiptorembiguái gueteriJacobra'ykuérape,hahasyveohóvohikuái.

13EsaúraʼykuérahaSeírraʼykuéraohojeývohetãme,Seír raʼykuéraohechahoʼapaitehaJacobraʼyhaEgiptogua pópe,Esaúraʼykuéraoñorairõhaguére.

14Seirra'ykuérahe'iEsaúra'ykuérape:“Peẽpehechaha upévarepeikuaakokampaméntooikohaguependerehe, hanipeteĩkuimba'eipu'akapávanipeteĩñorairõhára ikatupyrývandopytái

15Koʼágakatupesẽoreretãgui,pehooreheguiCanaán retãmependerukuéraoikohápe;mbaʼérepikopende raʼykuéraohupytytañanderaʼykuérambaʼevaiárapahápe?

16EsaúraʼykuéranohenduséiSeírraʼykuérape,haSeír raʼykuéraopensaoñorairõtahahendivekuéra.

17EsaúñemoñareomondoñemihámeÁfrikaruvicha guasuÁngeasrendápe,ha'évaDinhabá

18Emondooréveunoskuántonekuimbaʼehatouoréve, haroñorairõtaoñondiveSeirhoritaraʼykuérandive, haʼekuéraodesidíguioñorairõtahaorendiveoremosẽhagua upetetãgui.

19AngeasrréideDinhabáojapoupéicha,pórkeumi tiémpopehaʼeningoiñamígoEsaúñemoñarendive,ha Angeasomondo500soldádoipyʼaguasúvaEsaú raʼykuérape,haochocientoskavajuariguakavajuarigua 20UpémarõSeirñemoñareomondoumiñemoñare kuarahyresẽgotyoguahaMadiánñemoñarerendápeha he'i:“Pehechámamba'épaojapoorereheEsaúñemoñare, haimeteopavaveroñehundi,oñorairõjaveJacobra'ykuéra ndive.

21Koʼágaupévareejuorerendápehaorepytyvõ,ha roñorairõtahendivekuéraoñondive,haromosẽta chupekuéraupetetãguiharoñevengátaorejoykeʼykuéra omanóvahesekuérañorairõmeijoykeʼykuéraJacob raʼykuérandive.

22HaenteroveumiésteguaohenduSeírraʼykuérape,ha ouhendápekuéraochocientoskuimbaʼerupiikysepuku,ha EsaúraʼykuéraoñorairõSeírraʼykuérandiveupetiémpope Parandesiértope.

23UpérõSeírraʼykuéraipuʼakaEsaúraʼykuérare,haSeír raʼykuéraojukaupeárapeEsaúraʼykuérape2000 kuimbaʼerupi,rréideDinhabáAngeasgua

24Pesegundodíape,Esaúraʼykuéraoujeymokõihajey oñorairõhaguaSeírraʼykuérandive,hapeñorairõ ivaietereiEsaúraʼykuérarekomokõihajey,haupéva oipyʼapyetereichupekuéraSeírraʼykuérape

25EsaúraʼykuéraohechávoSeírraʼykuéraipoderosoveha chuguikuéra,unoskuántokuimbaʼeEsaúñemoñare

apytéguiojerehaoipytyvõSeírraʼykuérape iñenemigokuérape.

26PesegundañorairõmeEsaúñemoñareomanogueteri58 kuimba'etetãyguaAngeasrréiDinhabápe.

27MbohapyhaárapeEsaúñemoñareohenduoĩha ijoyke'ykuéraojerehaguechuguikuéraoñorairõhaguã hendivekuéramokõihañorairõmeEsaúñemoñare oñembyasyohendúvokomba'e.

28Ha'ekuérahe'i:Mba'epikojajapótañande joyke'ykuéraojerevaekueñandeheguioipytyvõhaguãSeir ra'ykuérapeñaneenemigokuérape?Esaúñemoñare omondojeyDinhabáruvichaguasuAngeasrendápe

29Emondojeyoréveambuekuimbaʼeroñorairõhagua hendivekuéraSeirraʼykuérandive,haʼekuéramokõijey ipohýivémaguiorehegui

30UpéiAngeasomondojeyEsaúñemoñarerendápe600 kuimbaʼeipyʼaguasúva,hahaʼekuéraouoipytyvõEsaú raʼykuérape

31DiezdíarireEsaúraʼykuéraoñorairõjeySeírraʼykuéra ndivedesiértopeParánpe,hapeñorairõivaietereiSeír raʼykuérape,hakoʼágaEsaúraʼykuéraipuʼakaSeír raʼykuérare,haSeírraʼykuéraojejukaEsaúraʼykuéra renondépe,haEsaúraʼykuéraojukachuguikuéradosmil kuimbaʼerupi

32HaopaumikuimbaʼeipuʼakapávaSeir ñemoñarekuéraguiomanokoñorairõme,haopyta itaʼyrakuéramichĩmínteopytávaitavaguasúpe

33HaenteroveMadiánhaumiésteguaokañype ñorairõgui,haohejahikuáiSeírraʼykuérapehaokañy ohechávopeñorairõivaietereihahesekuéra,haEsaú raʼykuéraomuñaopaorientalraʼykuérapeoguahẽmeve ijyvýpe

34Esaúraʼykuéraojukagueterichuguikuéradoscientos cincuentakuimbaʼerupihaEsaúraʼykuéraapytéguihoʼa upeñorairõmeamo30kuimbaʼerupi,pérokombaʼevaiou hiʼarikuéraijoykeʼykuérarupiveojevývochuguikuéra oipytyvõhaguaSeírhoréoraʼykuérape,haEsaúraʼykuéra ohendujeyumimbaʼevaiojapóvaijoykeʼykuéra,ha oñembyasyjeyhikuáikombaʼére

35Peñorairõrire,Esaúñemoñareojerehaouhógape Seírpe,haEsaúñemoñareojukaumiopytavaʼekuépeSeir ñemoñareretãmeojukaaveihikuáihembirekohamitã michĩvape,ndohejáihikuáinipeteĩángaoikovéva ndahaʼéiramocincuentamitãkuimbaʼehakuñataĩohejáva oikove,haEsaúraʼykuérandojukáichupekuéra,haumi mitãkuimbaʼeguioikohembiguái,haumikuñataĩkatu hembirekorã

36EsaúraʼykuéraoikoSeírpe,Seírraʼykuérarendaguépe, hahaʼekuéraohupytyijyvyhaojagarraijyvy

37Esaúraʼykuéraoguerahapaiteumimbaʼeoĩvaupe tetãmeSeirñemoñarekuérape,aveiijovechakuéra,tóroha imbaʼerepy,haopambaʼeSeírñemoñarembaʼéva,Esaú raʼykuéraojagarra,haEsaúraʼykuéraoikoSeírpeSeír ñemoñarerendaguépekoʼagaitepeve,haEsaúraʼykuéra ombojaʼopeyvy5Esaúraʼykuérape,segúnifamíliape

38Umiárape,Esaúñemoñareodesidiokoronapeteĩrréi hesekuérapeyvyoñemoĩhaguépe.Ha'ekuérahe'iojupe: Ndaha'éiupéicha,ha'eoisãmbyhýtaoreretãme,haroiméta iñe'ẽpoguýpehaha'eoñorairõtaoreñorairõme,ore enemigokuérandive,haha'ekuéraojapoupéicha.

39OpaEsaúñemoñareohurahaheʼi:“Avave iñermanokuéranogovernamoʼãihachupekuéra,sínopeteĩ kuimbaʼeextranhérondahaʼéivaiñermanokuéragui,pórke kádaunoEsaúraʼykuéraipochykádaunoitaʼýra, iñermánohaiñamígokóntrape,umimbaʼevai oguerahávareiñermanokuéraguioñorairõrõguareSeír raʼykuérandive

40UpévareEsaúraʼykuéraohura:“Upeáraguive ndoiporavoséipeteĩrréiiñermanokuéraapytégui,sínopeteĩ ótrotetãguikoʼagaitepeve”

41UpépeoĩpeteĩkuimbaʼeAngeastavayguakuéragui,rréi Dinhabágua;héraBelaBeorra’y,ha’évapeteĩkuimba’e ipy’aguasúva,iporãvahaiporãvahaiñarandúvaopa arandúpe,hapeteĩkuimba’eiñaranduhaiñaranduva;ha ndaipóriavaveAngeastavayguakuéraapytégui haʼeichagua.

42OpaEsaúñemoñareojagarrachupehaonohẽchupeha okoronachuperréiramo,haoñesũchupehaheʼichupe: “Toikoveperréi,toikoveperréi”.

43Haoipysohikuáipesábana,haogueruchupekádauno apykaóro,plátatérãanillotérãpulsera,haojapo chuguikuéraipirapirehetaitereívaplátahaórogui,itaónix habdellio-gui,haojapochuguihikuáipeteĩmburuvicha guasuapyka,haomoĩhikuáiiñakãáripeteĩkoróna mburuvichaguasu,haomopuʼãhikuáichupepeteĩpalásio hahaʼeoikoupépe,haoikochuguimburuvichaguasu opavaveEsaúñemoñare

44UmihénteAngeasguaoipeʼaEsaúraʼykuéraguiipatrón oñorairõhagua,haupérõohojeyhikuáiipatrónrendápe Dinhabápe

45BelaoisãmbyhyEsaúñemoñare30áño,haEsaú ñemoñareoikopetetãmeSeírñemoñarerendaguépe,ha koʼagaitepeveoikohikuáihendaguépe

MOAKÃHA58rehegua

1TreintaydosáñoIsraelguaoguejyjaveEgiptope,upéva hínasetentayunáñoJoséoikovehaguépe,upeáñope omanoFaraónrréideEgipto,haitaʼýraMagrónogoverna hendaguépe.

2HaFaraónomandaJosépeomanomboyvehaʼehagua itúvaitaʼýraMagrónpe,haMagrónoĩhaguaJosépoguýpe haikonsehopoguýpe.

3HaopaEgiptoomoneĩkombaʼeJoséhaʼehaguarréi hiʼarikuéra,opaegipcio-kuéraohayhúguiJosépekoʼága peve,MagrónFaraónraʼyañoiteoguapy,itúvaapyka,ha oikochuguirréiumiárapeitúvarendaguépe

4Magrónoguerekocuarentayunáñooñepyrũrõguare ogoverna,hacuarentaáñoogovernaEgíptope,haenterove EgiptoombohérachupeFaraónitúvarérarupive, ojepokuaaháichahikuáiojapoEgíptopekádarréi ogovernávapehesekuéra.

5HaojehuFaraónoisãmbyhývoitúvarendaguépe,omoĩ JosépópeEgiptoléihaopambaʼeogovernáva,itúvaheʼi haguéichachupe

6JoséguioikorréiEgíptope,haʼeoisãmbyhyopaEgipto, haopaEgiptooĩipoguýpehaikonsehopoguýpe,pórke kompletoiteEgiptoosegiJosépeFaraónomanorire,ha ohayhuetereichupehikuáioisãmbyhyhaguachupekuéra 7Umívaapytépeoĩumihéntendoguerohorýivachupe,ha heʼi:“Ndaipóriextranhéronogovernamoʼãioreárigueteri

opaiteEgiptogobiernooñeme’ẽumiárapeJoséári,Faraón omanorire,ha’eha’éguiperegulador,ojapoha’e oipotaháichapetetãtuichakuejaveveavaveointerferi’ỹre 8HaopaEgiptooĩJosépoguýpe,haJoséoñorairõopa iñenemigokuéraijeréreguandive,hahaʼeomoĩipoguýpe; aveiopatetãhaopafilistéo-kuérape,Canaánrembeʼypeve, Joséomoĩipoguýpe,haopavaveoĩipuʼakapoguýpeha omeʼẽhikuáipeteĩimpuestokádaáñoJosépe.

9FaraónrréideEgiptooguapyitrónopeitúvarendaguépe, pérohaʼeoĩJosépoguýpehaikonseho,ñepyrũrãoĩ haguéichaitúvapoguýpe

10HaʼenogovernáiaveiEgiptoretãmeañoite,Joséñeʼẽ poguýpe,Josékatuoisãmbyhypetetãtuichakueupejave, EgiptoguiveysyryguasuPeratpeve

11HaJoséosẽporãopahape,haÑandejáraoĩhendive,ha ÑandejáraomeʼẽJosépearandu,hañemombaʼe,hagloria, hamborayhuheseegipcio-kuérakorasõmehaupetetã tuichakuejaveve,haJoséoisãmbyhyopatetãmecuarenta áño.

12Haopaumifilistéo,CanaánhaSidónretã,haJordán rembeʼýpe,oguerujopóiJosépeopaárapukukue,haopa tetãoĩJosépópe,haogueruchupehikuáipeteĩtributokáda áñoojeʼeháicha,Joséoñorairõguiopaiñenemigokuéra ijerérehaomoĩipoguýpe,hapetetãtuichakueoĩJosépópe, haJoséoguapyporãitrónopeEgipto-pe.

13HaaveiopaijoykeʼykuéraJacobraʼykuéraoikoporã upetetãme,Joséárapukukue,hahiʼahaoñembohetave hikuáiupetetãme,haoservihikuáiÑandejárapeopaára, itúvaJacobomandahaguéichachupekuéra

14Oparirehetaárahaáño,Esaúraʼykuéraoikojave kirirĩhámehetãmeirréiBelandive,Esaúraʼykuérahiʼyha oñembohetaveupetetãme,haodesidiohooñorairõJacob raʼykuérandivehaEgiptotuichakuejaveve,haomeʼẽtaha iñermánoZefó,Elifazraʼyhaikuimbaʼekuérape,pórke haʼekuéraoĩgueteriJosérembiguáiramo

15Esaúñemoñareomondoopavavekuarahyresẽgotyogua rendápehaoñemoĩporãhendivekuéra,haopakuarahy resẽguaouhendápekuéraohohaguaEsaúñemoñarendive Egíptopeoñorairõhagua

16HaouaveihendpekuraAngeastavayguakuraapytgui, rréiDinhaba-gua,haomondoaveihikuáiIsmael ñemoñarekuérapehaouaveihikuáihendápekuéra 17HaopakotavayguakuéraoñembyatyhaouSeírpe oipytyvõhaguaEsaúraʼykuérapeñorairõme,hako kampaméntotuichaitereihaipohýitavayguakuéra, hetaitereiyvykuʼiyguasúpeguáicha,ochocientosmil kuimbaʼerupi,infanteríahakavajuarigua,haopakoʼã soldádooguejyEgíptopeoñorairõhaguaJacobraʼykuéra ndive,haoñemoĩhikuáiRamésrembeʼýpe

18HaJoséosẽijoykeʼykuérandiveumikuimbaʼe ipuʼakapávaEgiptoguandive,seiscientoskuimbaʼerupi,ha oñorairõhendivekuéraRamésesretãme.UpejaveJacob ra'ykuéraoñorairõjeyEsaúñemoñarendive,Jacobra'y kuéracincuentaaryohóvoEgipto-pe,ha'évatreintaary BelaoisãmbyhyhagueEsaúñemoñareSeírpe

19HaÑandejáraomeʼẽJoséhaijoykeʼykuérapópeentéro umikuimbaʼeipuʼakapávaEsaúpehaumikuimbaʼeéste gotyogua,haumihénteEsaúñemoñarehaumiésteguaoity Josérenondépe

20Esaúpuévlohaumiéstegotyoguaojejukavaʼekue apytégui,Jacobraʼykuérarenondépehoʼadoscientosmil

kuimbaʼerupi,harréiBela,Beorraʼyhoʼahendivekuéra ñorairõhápe,haEsaúraʼykuéraohechávoirréihoʼahague ñorairõmehaomanómahague,ipoikangyñorairõme

21JoséhaiñermanokuérahaEgiptotuichakueoinupã gueteriumihénteEsaúrógape,haenteroveEsaúpuévlo okyhyjeJacobraʼykuéraguihaokañychuguikuéra

22Joséhaijoyke'ykuérahaopaEgiptoomoirũchupekuéra peteĩárapukukue,haojukagueterichuguikuéra300 kuimba'erupi,osegioinupãchupekuératapérehaupéi ojerehikuáichuguikuéra

23JoséhaenteroveiñermanokuéraohojeyEgíptope,ni peteĩkuimbaʼendofaltáichuguikuéra,sínoumiegipcio apytéguiomano12kuimbaʼe.

24JoséohojeývoEgíptopeomandaZefónha iñirũnguérapeoñeñapytĩvehagua,haoñapytĩchupekuéra iérropehaombyasyvehikuái.

25Esaúñemoñarehakuarahyresẽgotyogua,kádauno otĩguiohojeyitávape,entéroumikuimbaʼeipuʼakapáva oĩvahendivekuérahoʼahaguéreñorairõhápe.

26Esaúñemoñareohechávoimburuvichaguasuomanóma hagueñorairõme,pya'eoipe'ahikuáipeteĩkuimba'e kuarahyresẽguañemoñareapytégui.héraJobab,Zaracra'y, Botzraretãygua,haha'ekuéraoisãmbyhychupekuéraBela rendaguépeimburuvichaguasu

27JobaboguapyBelatrónoperréiramohendaguépe,ha JobaboisãmbyhyEdompe10áñopukukue,haEsaú ra'ykuérandohovéimaoñorairõJacobra'ykuérandiveupe áraguive,Esaúra'ykuéraoikuaáguiJacobra'ykuéra ipy'aguasu,haokyhyjetereichuguikuéra

28UpeáraguiveEsaúñemoñarendochaʼéiJacob raʼykuérare,hakoʼágapeveimbareteetereiijapytepekuéra. 29Uperire,diezáño,omanoJobab,Zaracra'y,Botzraygua,haEsaúra'ykuéraoguerahaTemánretãguipeteĩ kuimba'ehéravaCúsam,haomoĩchuperréiramoJobab rendaguépe,haCusamoisãmbyhyEdompe20áño pukukueEsaúra'ykuéraári

30HaJosé,rréiEgipto-gua,haijoykeʼykuéra,haopaIsrael raʼykuéra,oikoporãEgipto-peumiárape,opaJoséha ijoykeʼykuérandive,ndojokóinimbaʼeveichaguambaʼe vaihaupejaveEgiptoretãopytuʼuñorairõguiJoséha ijoykeʼykuératiémpope

MOAKÃHA59rehegua

1Hako'ãvaha'eIsraelra'ykuéraréraoikóvaEgipto-pe, ouva'ekueJacobndive,opavaveJacobra'ykuéraouEgiptope,peteĩteĩhogayguandive

2LearaʼykuérahínaRubén,Simeón,Leví,Judá,Isacarha Zabulón,haiñermánaDina

3Raquelra'ykuérahínaJoséhaBenjamín

4LearembiguáiZilparaʼykuérahínaGadhaAser

5RaquelrembiguáiBilhára'ykuérahínaDanhaNeftalí.

6Hakoʼãvahaʼehínaiñemoñarekuéraonasevaʼekue chupekuéraCanaánretãme,oumboyvehikuáiEgiptope itúvaJacobndive

7RubénraʼykuérahínaCanoc,Palu,QuetzrónhaCarmí 8SimeónraʼykuérahínaJemuel,Jamín,Ohad,Jaquín, ZocarhaSaúl,haʼévapekuñaCanaanguaraʼy 9LevíñemoñarekuérahínaGuerson,QuehathaMerari,ha iñermánaJocabed,onasevaʼekuechupekuéraohórõguare Egíptope

10JudáraʼykuérahínaEr,Onán,Selá,PérezhaZarac 11HaErhaOnánomanoCanaánretãme;Pérezra'ykuéra hínaQuesrónhaCamul

12Isacarra'ykuérahínaTola,Puva,JobhaSomrón.

13Zabulónra'ykuérahínaSered,ElónhaJacleel,haDan ra'ykatuCusim

14NeftalíraʼykuérahínaJaczeel,Guni,JetzerhaSilam 15Gadra'ykuérahínaZifión,Cagí,Súni,Esbón,Erí, ArodíhaArelí

16Aserñemoñare:Jimná,Jisvá,Jisvi,Beríahaiñermána SeracBeríara'ykuérahínaQueberhaMalquiel

17Benjamínra'ykuérahínaBela,Béquer,Asbel,Géra, Naamán,Aqui,Ros,Mupim,ChupimhaOrd.

18JoséraʼykuéraonasevaʼekuechupeEgíptope,haʼehína ManaséshaEfraín

19HaopaumiángaosẽvaJacoblomo-gui,haʼesetenta ánga;ko'ãvaha'eumioúvaitúvaJacobndiveEgipto-pe oikohaguãupépe,Joséhaopavaveijoyke'ykuéraoiko porãEgipto-pe,haho'uhikuáiEgipto-guiiporãvévaJosé oikoveajapukukue

20JoséoikoEgiptoretãmenoventaytresáño,haJosé oisãmbyhyEgiptotuichakue80áño.

21HaJoséárahiʼaguívoomanotaha,omondohaohenói ijoykeʼykuérapehaopaitúvarógape,haopavave oñembyatyhaoguapyhenondépe.

22HaJoséheʼiijoykeʼykuérapehaitúvaróga kompletoitépe:“Péinaápeamano,haÑandejárakatuete pendevisitahapendeguerahátakotetãguipeyvyohura haguépependerukuérapeomeʼẽtahachupekuéra

23HaoikótaTupãpendevisitavovependeguerahahagua koʼáguipenderuypykueretãme,upéipegueruhagua penendivechekanguekuérakoʼágui

24UpémarõJoséohuraIsraelraʼykuérape iñemoñarekuérarehaheʼi:“Ñandejárakatuetependevisita hapeguerútakoʼáguipenendivechekangue”

25HauperireJoséomanoupeáñope,peáñosetentayunpeumiisraelítaoguejyhagueEgíptope.

26JoséoguerekocienydiezáñoomanórõguareEgipto retãme,haopaijoykeʼykuérahahembiguáikuéraopuʼãha omongueraJosépe,ojepokuaaháicha,haijoykeʼykuéraha Egiptotuichakueoñembyasyhesesetentadíaaja

27OmoĩhikuáiJosépepeteĩataúdhenyhẽvaespeciaha opaichaguaperfúmegui,haoñotỹchupeperríorembeʼýpe, upévahínaSihor,itaʼyrakuérahaentéroiñermanokuérape, haitúvarógakompletoiteombyasychupe7díapukukue

28HaojehuJoséomanorire,opavaveegipciooñepyrũumi árapeoisãmbyhyIsraelñemoñarekuéraári,haFaraón, Egiptoruvichaguasu,oisãmbyhývaitúvarendaguépe, oipyhyopaEgiptoléihaomotenondeopaiteEgipto sãmbyhyiñe’ẽguýpe,haha’eoisãmbyhyporã itavayguakuéraári

MOAKÃHA60rehegua

1Oguahẽvopeáño72áñoumiisraelítaohovaʼekue Egíptope,Joséomanorire,Zefó,Elifazraʼy,Esaúraʼy, okañyEgíptogui,haohohikuái.

2UpéioguahẽÁfrikape,héravaDinhabá,Áfrikaruvicha guasuÁngeasrendápe,haAngeasomombaʼeguasu chupekuéra,haomoĩZefónpeijehérsitoruvicharã.

3UpéiZefooguerohoryAngeashaitavayguakuéra renondépe,hahetaárapukukueZefónoisãmbyhyAngeas rréideÁfrica

4SofónombotavyÁfrikaruvichaguasuÁngeas-pe ombyatyhaguaijehérsitoohohaguaoñorairõumiegipcio haJacobraʼykuérandive,haovengahaguachuguikuéra ijoykeʼykuérakáusare

5AngeaskatunohendúiZefónpeojapohaguakombaʼe, AngéasoikuaáguiJacobraʼykuéraimbarete,hambaʼépa ojapohikuáiijehérsitoreheoñorairõjaveEsaúraʼykuéra ndive

6UpetiémpopeZefóntuichaitereimbaʼeAngeasha enteroveipuévlorenondépe,hahaʼeombotavymeme chupekuéraoñorairõhaguaEgíptokóntrape,péro haʼekuérandoipotái

7HaojehuumiárapeoĩkuriKitimretãmepeteĩkuimbaʼe tavaguasuPuzimna-pe,héravaUzú,haoikochugui degeneradamentetupãmeKitimraʼykuérarupive,hape kuimbaʼeomanohandorekóiitaʼýra,peteĩtajýraañoite héravaJania

8Hapekuñataĩiporãiterei,iporãhaiñarandu,ndaipóri ojehechavaʼekuehaʼeichaguaiporãhaiñarandúguiupetetã tuichakuejaveve

9HaÁngeastavayguakuéraÁfrikarréiohechachupeha ouhikuáiomombaʼeguasuchupe,haAngeasomondo chupeKitimraʼykuérape,hahaʼeojerureoguerahahagua chupehembirekorã,haKitimtavayguakuéraomoneĩomeʼẽ haguachupehembirekorã.

10HaAngeasremimboukuraosvvoKitimretguioipyhy haguaijeho,péinaápeTurnusrembijokuáirréiBibentuguaouKitim-pe,TurnoruvichaguasuBibentu-gua omondoaveihembijokuáiojerurehaguãJania-pehese, tomendaijehehembirekorã,opavaveikuimbaʼekuéra omombaʼeguasúguiaveichupehendápe,upévarehaʼe omondoopahembiguáikuérapehendápei

11TurnorembiguáikuéraouQuitímpe,haojerurehikuái Jania-pe,ojeguerahahaguãirreiTurno-pehembirekorã.

12HaQuitímtavayguakuérahe'ichupekuéra:Ndaikatúi rome'ẽchupe,ÁfrikaruvichaguasuAngeasoipotahaguére chupeoguerahachupehembirekorãpeẽpejumboyve,ha rome'ẽhaguãchupe,hako'ágãupévarendaikatúirojapoko mba'eroipe'ahaguãAngeas-guipekuñataĩguirome'ẽ haguãTurnus-pe.

13TuicharokyhyjéguiAngeas-guianihaguaouñorairõme orendivehaorehundi,haTurnondejárandaikatumoʼãi orepeʼaipógui.

14HaTurnoremimboukuéraohendúvoopambaʼeheʼíva Kitimraʼykuéra,ojerejeyhikuáiijárarendápeha omombeʼuchupeopambaʼeheʼívaKitimraʼykuéra

15HaQuitimraʼykuéraomondopeteĩmanduʼaAngeas-pe, heʼívo:PéinaápeTurnoohenóiJania-peojagarrahagua chupehembirekorã,hapéicharombohováichupe;ha rohenduombyatymahaijehérsitotuichakueohohagua ñorairõmenendive,haoguerekointenciónohasávo SarduniarapéreoñorairõhaguaneryvyLucusndive,ha uperireoútaoñorairõnendive

16HaAngeasohenduQuitimraʼykuérañeʼẽ omondovaʼekuechupekuatiañeʼẽme,haipochyhaopuʼã haombyatyijehérsitotuichakuehaouumiíslayguasurupi, Sarduniarapére,ijoykeʼyLucusrréiSardunia-guarendápe.

17HaNiblos,Lucusra'y,ohenduouhaitioAngeas,haosẽ ohuguaitĩchupepeteĩehérsitopohýireheve,haha'eohetũ chupehaoñañuãchupe,haNibloshe'iAngeas-pe: Rejeruréramocherupeoĩporãrire,araka'épaahátanendive añorairõTurnusndive,ejerurechupetachemoĩkapitán ijehérsitope,haAngeasojapoupéicha,haouijoykeʼy rendápehaijoykeʼyouohuguaitĩchupe,haojerurechupe hekoporãrire.

18HaAngeasojerureijoykeʼyLuco-pehekoporã,haomoĩ haguaitaʼýraNiblos-peijehérsitoruvicharã,haLucus ojapoupéicha,haAngeashaijoykeʼyLucusopuʼãhaoho hikuáiTurnogotyooñorairõhagua,haoĩhendivekuéra peteĩehérsitotuichávahapeteĩtavayguapohýi.

19Haouvárkope,haoguahẽhikuáiAstorasretãme,ha péinaápeTurnoouhendápekuéra,ohohaguéreSarduniape,haohundisehaupéiohasaupéguiAngeas-peoñorairõ haguahendive

20HaAngeashaiñermánoLucoojotopaTurnondive Canopiañúme,hapeñorairõimbaretehaipuʼaka ijapytepekuéraupelugárpe

21HapeñorairõivaietereiLucusruvichaguasuSarduniaguaári,haopaijehérsitohoʼa,haNiblositaʼýrahoʼaavei upeñorairõme

22HaitioAngeasomandahembiguáikuérapehaojapo hikuáipeteĩataúddeóroNiblos-peĝuarãhaomoinge hikuáiipype,haAngeasoñorairõjeyTurnogotyo,ha Angeasimbaretevékurichugui,haojukachupe,haojuka opaitavayguakuérapekysepukureheve,haAngeasovenga ijoyke’yra’yNiblosrehehaijehérsitokáusahermano Lucus

23HaTurnoomanóvo,umioikovévañorairõmeipo ikangy,haokañyhikuáiAngeashaiñermánoLucus renondégui

24HaAngeashaijoykeʼyLucoomuñachupekuérapetape guasupeve,oĩvaAlfanuhaRomambytépe,haojuka hikuáikysepukureheveTurnoehérsitotuichakue

25HaLucoruvichaguasuSarduniaguaomanda hembiguáikuérapeojapohaguãpeteĩataúddebronce,ha omoĩhaguãipypeita'ýraNiblosretekue,haoñotỹchupe hikuáiupetendápe.

26Haomopuʼãhikuáihiʼáripeteĩtórreyvateupépepetape guasuári,haombohérahikuáiNiblosrérakoʼagaitepeve, haaveioñotỹhikuáiTurnusrréideBibentu-peupépeupe tendápeNiblosndive

27HapéinaápepetapeguasuAlfanuhaRomambytépe NiblossepulcrooĩpeteĩladohaTurnosepulcroambue gotyo,hapeteĩpavimentoijapytepekuérakoʼagaitepeve

28HaoñeñotỹrireNiblos-pe,itúvaLucusohojeyijehérsito ndiveijyvySardunia-pe,haAngeasijoyke’yÁfrica ruvichaguasuohoitavayguakuérandivetávaBibentu-pe, ha’évatávaTurnus

29HaumioikóvaBibentu-peohenduherakuãhatuicha okyhyjechuguikuéra,haosẽhikuáiohuguaitĩchupehasẽ hajerureʼasyreheve,haumioikóvaBibentu-peojerure Angeas-peanihaguaojukachupekuéraniohundihagua itavaguasu;haojapoupéicha,Bibentu-peumiárape ojeipapahaguérepeteĩtavaguasuKitimñemoñarekuéra apytégui;upévarenohundíriupetavaguasu

30PéroupeáraguiveÁfricarréisoldádoohoQuitímpe omondahaosakeahagua,haohojavehikuái,Zefó,haʼéva Angeasehérsitoruvichaohohendivekuéra

31HauperireAngeasojereijehérsitondivehaouhikuái Puzimnatavaguasúpe,haAngeasojagarraupéguiJania Uzúrajyhembirekorãhaogueruchupeitavaguasúpe África-pe.

MOAKÃHA61rehegua

1UpejaveFaraónrréiEgiptoguaomandaopavavépeojapo haguachupepeteĩpalásioimbaretévaEgíptope

2HaomandaaveiJacobraʼykuérapeoipytyvõhagua egipciokuérapepeógañemopuʼãme,haumiegipcioojapo peteĩpalásioiporãitereívahaiporãvapeteĩrréirógape guarã,hahaʼeoikoupépehahaʼeombopyahuigoviérnoha haʼeorreinaporã

3UpeáñopeomanoZabulón,Jacobraʼy,upévahínape áñosetentaydosIsraelguaoguejyhagueEgíptope,ha Zabulónomano141áño,haoñemoĩchupepeteĩataúdpeha oñemeʼẽitaʼyrakuérapópe

4Haarysetentaycinco-peomanoijoykeʼySimeón, oguerekocienveinteáñoomanórõguare,haoñemoĩavei chupepeteĩataúdpehaoñemeʼẽitaʼyrakuérapópe

5Sofó,Elifazraʼy,Esaúraʼy,haʼévapeehérsitoruvicha AngeásrréiDinhabágua,oporoguerahagueteriAngéaspe oñembosakoʼihaguaoñorairõhaguaJacobraʼykuérandive Egíptope,haAngéasndojaposéikombaʼe,hembiguáikuéra omombeʼuhaguérechupeJacobraʼykuéraipoderósova, mbaʼépaojapohikuáihesekuéraoñorairõjavechupekuéra Esaú.

6UpetiémpopeZefóoporombotavyárahaáraAngeáspe oñorairõhaguaJacobraʼykuérandi

7Hasapy’amirireAngeasohenduZefoñe’ẽhaomoneĩ chupeoñorairõhaĝuaJacobra’ykuérandiveEgipto-pe,ha Angeasomohendapaiteitavayguakuérape,peteĩ tavayguakuérahetaitereiyvyku’iichaoĩvayguasu rembe’ýpe,haha’eojapoidecisiónohohaĝuaEgipto-pe ñorairõrã

8HaAngeasrembiguáiapytépeoĩpeteĩmitãrusuorekóva quinceáño,BalaamBeorraʼyhérahapemitãrusu iñaranduetereihaontendepaje

9Angeashe'iBalaam-pe:Embojeguaruorévepaje reheve,roikuaahaguãmávapaipu'akátakoñorairõme ko'ágãroñepyrũtavape

10HaBalaamomandaogueruhaguachupehikuáicera,ha ojapochuguikárrohakavajuariguaraʼanga, orrepresentávaAngeasehérsitohaEgiptoehérsito,haomoĩ chupekuéraumiyoñembosakoʼívapeiñaranduhápe,ha ojagarraipópeumimirtorakã,haojapoiñarandu,ha ombojoajuchupekuérapeyári,haupépeojehechauka chupepeýpeojoguávaAngeasehérsitoraʼangahoʼávaumi egipciohaJacobraʼykuéraraʼangaojoguávarenondépe

11UpémarõBalaamomombeʼukombaʼeAngeáspe,ha AngéasodesesperahanoñearmáiohohaguaEgíptope oñorairõhagua,haopytaitávape

12UpéiZefó,Elifazra'y,ohechávoAngéas ndohosemo'ãihaoñorairõumiegipciondive,Zefookañy Angeas-guiÁfrica-gui,haohoQuitímpe

13HaopavaveKitimtavayguakuéraoguerohorychupe tuichañemombaʼeguasúpe,haokontratachupeoñorairõ haguañorairõmeopaárapukukue,haZefoipirapirehetaite umiárape,haÁfricarréiñorairõháraoñemyasãigueteri umiárape,haKitimraʼykuéraoñembyatyhaohoyvyty

Cuptisia-pe,ÁngeasrréideÁfricañorairõhárakuérarupi, ohóvahesekuéra.

14PeteĩárapeZefónokañypeteĩvaquillaraʼy,haoho ohekachupe,haohenduosapukáipemontáñajerére.

15HaZefoohohaohechahapéinaápeoĩpeteĩitakua tuichávapeyvytyruguápe,haoĩpeteĩitaguasuupépepe itakuarokẽme,haZefoombojaʼopeitahaoikepeitakuápe haomañahaohecha,peteĩmymbatuichávahoʼuhínape vaka;mbyteguiveyvategotyoojoguapeteĩkuimba'épe,ha mbyteguiveyvygotyoojoguapeteĩmymba,haZefoopu'ã pemymbarehehaojukachupeikysepukureheve

16UmioikóvaQuitímpeohendukombaʼe,haovyʼaiterei haheʼihikuái:“¿Mbaʼépajajapótakokuimbaʼeojuka vaʼekuérekomymbahoʼuvaʼekueorerymbakuéra?”

17Haopavaveoñembyatyhikuáiokonsagrávochupepeteĩ árapeteĩarýpe,haombohérahikuáiZefohérape,haogueru chupehikuáiofréndadevevídaáñohaáñoupeárape,ha ogueruchupejopói

18UpejavehasyJania,Uzúrajy,mburuvichaguasu Angeasrembireko,hahasyetereioñanduAngeasha imburuvichakuéra,haAngeashe'iiñarandúvape:Mba'épa ajapótaJaniarehehamba'éichapaamonguerachupe imba'asýgui?Umiiñarandúvahe'ichupe:Areretãyvytu ndaha'éiguiKitimyvytuicha,haoreyndaha'éiguiýpe, upévareperréinahasy.

19Yvytuhayñemoambuerupihasy,haaveihetãme hoyʼúguipeyoúvaPurmáguiañoite,ijypykuéra omongakuaavaʼekuepuentereheve.

20HaAngeasomandahembiguáikuérape,haogueruchupe mbaʼyrúpePurmaykuéraguihaʼévaKitímmbaʼe,haopesa hikuáiumiyoĩvaÁfricaretãmeopayndive,haojuhu hikuáiumiyipiroʼyvehaÁfrikaygui

21HaAngeasohechakombae,haomandamayma imburuvichakurapeombyatyhaguaumiitaoikytvapemiles hadecenasdemil,haoikyrahikuiitaipapapyyre,haou umiomopuvahaomopupetepuenteimbaretetereíva,ha ombohasahikuáipeyykuaKitimretãguiÁfricapeve,ha umiyhaʼeJaniaperréinahaopambaʼeoipyʼapývachupe guarã,hoyʼuhaguachuguihaohoembojy,ejohéiha ejejahéi,haaveiemboy’uupévapeopamba’era’ỹi ikatuháguiojehupytyhi’upyrã,haopayvayvypegua 22HaperréiomandatogueruhikuáiKitimyvyguiyga tuichávape,haaveiogueruhikuáiitaomopuʼãhagua hendive,haumiomopuʼãvaomopuʼãpalaciokuéraJania rréinapeguarã,haperréinaokueraimbaʼasýgui

23Hapeañorevolusión-pe,Áfricañorairõháraosegiou Kitimretãmeosakeahaguajepiveguáicha,haZefónElifaz raʼyohenduimombeʼu,haomeʼẽtembiapoukapy hesekuérahahaʼeoñorairõhendivekuéra,haokañyhikuái henondépe,hahaʼeoipeʼachuguikuéraKitimretã

24HaQuitimraʼykuéraohechaZefónpyʼaguasu,ha QuitimraʼykuéraodesidihaomoĩhikuáiZefónrréiramo, hahaʼeogovernaajaohoipoguýpeTubalraʼykuérape,ha opaumiíslaoĩvaijerére

25HairréiZefoohoiñakãmehaoñorairõhikuáiTubalha umiíslandive,haoitychupekuéraipoguýpe,haoujeývo ñorairõguiombopyahuigoviérnochupeguarã,haomopuʼã chupehikuáipeteĩpalásiotuichaitereívarréioikohaguaha iguapyharã,haojapohikuáipeteĩtrónotuichávachupe guarã,haZefónoisãmbyhyKitímretãtuichakuehaItalia retãmecincuentaáño

MOAKÃHA62rehegua

1Upeáñope,umiisraelita79áñoohohagueEgíptope, omanoRubén,Jacobraʼy,Egiptoretãme.Rubénoguereko cienveinticincoáñoomanórõguare,haomoĩchupehikuái peteĩataúdpe,haoñeme’ẽchupeita’yrakuérapópe 2Haáñoochenta-peomanoijoykeʼyDan;ha’eoguereko cienveintearyomanóvo,haoñemoĩaveichupepeteĩ ataúd-pehaoñeme’ẽita’yrakuérapópe

3UpeáñopeomanoEdomruvichaguasuCusam,haupéi oisãmbyhyHadad,Bedadra'y,treintaycincoáñopukukue haaryochentayun-peomanoIsacar,Jacobra'y,Egipto-pe, haIsacaroguerekocienveintidósaryomanóvo,haoñemoĩ peteĩataúdpeEgipto-pe,haoñeme'ẽita'yrakuérapópe

4Aryochentaydos-peomanoijoyke'yAser,oguereko cienveint3aryomanóvo,haoñemoĩchupepeteĩataúdpe Egipto-pe,haoñeme'ẽita'yrakuérapópe

5Añoochentaytres-peomanoGad,oguerekocien veinticincoáñoomanórõguare,haoñemoĩpeteĩataúdpe Egiptopehaoñemeʼẽitaʼyrakuérapópe

6Áñoochentaycuatro-pe,haʼévacincuentaáño oisãmbyhyhagueHadad,Bedadraʼy,Edomrréi,Hadad ombyatypaiteEsaúraʼykuérape,haomoĩmbaiteijehérsito, cuatrocientosmilkuimbaʼerupi,haodirihihapeMoab retãme,haohooñorairõMoabndivehaomeʼẽchupekuéra impuésto

7Moabñemoñareohendukomba'e,haokyhyjetereiha omondoMadiánñemoñarerendápeoipytyvõhaguã chupekuéraoñorairõhaguãHadadndive,Bedadra'y,rréi deEdom.

8HadadoguahẽMoabretãme,haMoabhaMadián ñemoñareosẽohuguaitĩchupe,haoñemoĩoñorairõhagua hendiveMoabñúme.

9HadadoñorairõMoabndive,haomanoMoabñemoñare haMadiánñemoñareapytégui,2000kuimba'erupi 10PeñorairõivaietereiMoabrehe,haumiMoab ñemoñareohechávopeñorairõivaihahesekuéra,ikangy ipohaojerehaohejaMadiánraʼykuérapeosegihaguape ñorairõ.

11MadiánraʼykuérandoikuaáimbaʼépaoipotaMoab,péro oñemombareteñorairõmehaoñorairõHadadhaenterove ijehérsitondive,haenterovemadiánhoʼahenondépe.

12HadadoinupãvaipaiteMadiánpe,haojukachupekuéra kysepukúpe,handohejáiavaveouvaʼekueoipytyvõhagua Moábpe.

13Madiánñemoñareomanómarõñorairõme,haumi Moabguaokañyrire,HadadomoĩmbaiteMoab-peupejave, haoikeipoguýpe,haomeʼẽhikuáipeteĩimpuéstokádaáño ojeʼehaguéicha,haHadadojerehaohojeyhetãme 14Hapeáñorevolusiónaja,umihembývamadián tavayguakuéraoĩvaupetetãmeohendúvoopa ijoykeʼykuérahoʼahagueñorairõmeHadadndiveMoab rehehápe,Moabraʼykuéraojerehaguéreñorairõmeha ohejaMadiánoñorairõhagua,upéicincomadián ruvichakuéraodesidiumiijoykeʼykuérahembývandive opytávahetãme,oñorairõhaguaMoabndiveoñevenga haguaijoyke’ykuérakáusa

15Madiánñemoñareomondoopaiñermanokuérarendápe umiorientalñemoñare,haopaijoyke'ykuérape,opavave

Ceturañemoñare,ouoipytyvõhaguãMadián-peoñorairõ haguãMoabndive.

16Moabñemoñareohendukomba'e,haokyhyjeterei hikuáiopavaveñemoñarekuarahyresẽguaoñembyaty haguérehesekuérañorairõrã,haha'ekuéraMoabra'y omondopeteĩmandu'aEdomretãmeHadadBedadra'ýpe hahe'i:

17Pejukoʼágaorerendápehaorepytyvõharoinupãta Madiánpe,opavaveoñembyatýguihikuáihaouorerehe opaijoykeʼykuérakuarahyresẽguaraʼykuérandive oñorairõhagua,ovengahaguaMadiánkáusarehoʼavaʼekue ñorairõme

18Hadad,Bedadraʼy,rréideEdom,osẽijehérsito kompletoitendivehaohoMoabretãmeoñorairõhagua Madiánndive,haMadiánhaumiésteguaoñorairõMoab ndiveMoabñúme,hañorairõivaietereiijapytepekuéra.

19Hadadojukakysepukúpeopamadiánñemoñareha kuarahyresẽguañemoñare,haupérõHadadoipeʼaMoábpe Madiánpoguýgui,haumihembývaMadiánhakuarahy resẽguañemoñareokañyHadadhaijehérsitorenondépe,ha Hadadomuñachupekuérahetãme,haojukachupekuéra peteĩjejukapohýiete,haumiojejukávahoʼatapére.

20HadadoipeʼaMoábpeMadiánpoguýgui,pórke enterovemadiánraʼykuérahoʼaespádape,haHadadojere haohojeyhetãme.

21Haupeáraguive,Madiánñemoñarendocha'éiMoab ñemoñarerehe,ho'águiñorairõmehesekuéra,haoĩpeteĩ ñorairõguasuhaipu'akapávaijapytepekuéraopaára pukukue

22OpaumiojejuhúvaMadiánpeMoabretãrapéreohundi Moabkysepukurupive,haopavaveojejuhúvaMoab-pe Madiánretãrapére,oñehundiMadiánkysepukurupive péichaojapoMadiánMoab-pehaMoabMadián-peheta árapukukue.

23UpejaveomanoJudáJacobra'yEgiptope,ochentay seisáñoJacoboguejyhagueEgipto-pe,haJudáoguereko cienveintinueveáñoomanórõguare,haoembalsamoha omoĩchupepeteĩataúdpe,haoñeme'ẽita'yrakuérapópe

24HaochentaynueveáñoomanoNeftalí,oguerekóma cientreintaydosáño,haoñemoĩpeteĩataúdpehaoñemeʼẽ itaʼyrakuérapópe

25Upeáñonoventayun-peumiisraelítaoguejyjave Egíptope,upévahínapeáño30ogovernahaguépeSofó, Elifazraʼy,Esaúraʼy,oisãmbyhyhagueKitimñemoñare, umiÁfricaguaouKitimraʼykuéraáriosakeahagua chupekuérajepiveguáicha,pérokoʼã13áñondoúi hesekuéra

26Upeáñopeoguahẽhikuáihendápekuéra,haZefó,Elifaz raʼyosẽhendapekuéraunoskuántokuimbaʼendiveha oinupãchupekuéra,haumiehérsitoÁfricapeguaokañy Zefónrenondéguihaumiojejukavaʼekuehoʼahenondépe, haZefónhaiñirũnguéraomuñachupekuéra,ohohaoinupã chupekuérahiʼaguimeveÁfricagui

27ÁfrikaruvichaguasuÁngeasohenduZefóojapovaekue, haupévaombopochychupe,haÁngeasokyhyjeZefógui opaárapukukue

MOAKÃHA63rehegua

1Upeáñonoventaytres-peomanoEgiptopeLeví,Jacob raʼy,haLevíorekocientreintaysieteáñoomanórõguare,

haomoĩchupehikuáipeteĩataúdpehaoñemeʼẽchupe itaʼyrakuérapópe.

2HaojehuLevíomanorire,opaEgiptoohechávoJacob raʼykuéraJoséjoykeʼykuéraomanómahague,opaegipcio oñepyrũombohasaasyJacobñemoñarekuérape,ha ombopochyhekovekuéraupeáraguiveosẽárapevehikuái Egiptogui,haoipeʼahikuáiipóguiopaparraltyhakokue Joséomeʼẽvaʼekuechupekuéra,haopaumiógaiporãva Israeltavayguakuéraoikove,haopaEgiptoikyrakue, egipcio-kuéraoipe'apaiteJacobra'ykuéraguiumiárape

3UpetiémpopeentéroEgíptoipohýiveIsraelraʼykuéra kóntrape,haumiegipciooporoperhudikaumiisraelítape ikaneʼõmeveumiisraelítapehekovéguiumiegipcio káusare

4Haojehuumiárape,ciensegundoañoIsraeloguejy hagueEgipto-pe,omanoFaraónrréiEgipto-gua,haita’ýra Meloloisãmbyhyhendaguépe,haopaumikuimba’e ipu’akapávaEgipto-guahaopañemoñareoikuaávaJoséha ijoyke’ykuérapeomanoumiárape.

5Haopuʼãhendaguépeambueñemoñare,ndoikuaáiva Jacobraʼykuérapehaopambaʼeporãojapovaʼekue hesekuéra,haopaipuʼakaEgiptope.

6UpévareopaEgiptooñepyrũupeáraguiveombopochy Jacobraʼykuérarekove,haombohasaasychupekuéra opaichaguatembiapopohýireheve,ndoikuaáigui ijypykuérapeosalvavaʼekuechupekuérañembyahýiára 7HapévaouaveiÑandejáragui,Israelraʼykuérapeguarã, oipytyvõhaguachupekuérahiʼárapahápe,ikatuhaguáicha opaIsraelraʼykuéraoikuaaÑandejáraItupãme

8Haoikuaahaguaumitechaukahahahechapyrãva ipuʼakapávaÑandejáraojapótavaEgipto-pe itavayguakuéraIsraelrehehápe,ikatuhaguáichaIsrael raʼykuéraokyhyjeÑandejáraIjypykuéraJáragui,haoguata opahape,haʼekuérahaiñemoñarekuérahapykuériopaára pukukue

9Melologuerekoveinteáñooñepyrũrõguareogoverna,ha oisãmbyhynoventaycuatroáño,haenteroveEgipto ombohérachupeFaraónitúvarérarupive,ojepokuaaháicha hikuáiojapokádarréiogovernávahesekuéraEgiptope

10UpetiémpopeentérosoldádoAngeasrréideÁfricaoho ojeipysoKitímretãmejepiveguáichaojesakeahagua

11EsaúraʼyElifazraʼy,Zefó,ohendumbaʼépaomombeʼu hikuái,haohooñorairõchupekuéraijehérsitondive,ha upépeoñorairõhendivekuératapére

12HaZefónoinupãkysepukúpeumirréideÁfrica ñorairõhárape,handohejáinipeteĩva,hanipeteĩndojevýi ijárarendápeÁfricape

13HaAngéasohendukombaʼeojapovaʼekueZefó,Elifaz raʼy,ohundipaitehaguechupekuéra,haAngéas ombyatypaiteiñorairõhára,opavavekuimbaʼeÁfricapegua, peteĩpuévlohetaitereiojoguávayvykuʼípeyguasu rembeʼýpe.

14AngeasomondoiñermánoLúcope,heʼívo:“Ejuche rendápeenterovenekuimbaʼekuérandivehachepytyvõ ainupãhaguaZefónhaopaKitimraʼykuéraohundi vaʼekuechekuimbaʼépe,haLucoouenteroveijehérsito ndive,peteĩehérsitotuichaitereíva,oipytyvõhagua iñermánoAngeas-peoñorairõhaguaZefónhaKitim raʼykuérandive

15HaZefónhaKitimñemoñareohendukombaʼe,ha okyhyjetereihikuáihatuichaitereikyhyjehoʼaikorasõme

16Sofónomondoaveipeteĩkuatiañe'ẽEdomretãme Hadad,Bedadra'y,EdomruvichaguasuhaopavaveEsaú ñemoñarekuérape

17AhenduAngeasrréideÁfricaouhaorerendápe iñermánondiveoñorairõhaguaorendive,harokyhyjeterei chugui,ijehérsitotuichaitereígui,koʼýteoúvoorekóntrape iñermánohaijehérsitondiveavei

18Koʼágaupévarepejuaveichendivehachepytyvõ,ha roñorairõtaoñondiveAngeashaijoykeʼyLucusndive,ha oresalvátaipópekuéra,pérondahaʼéiramo,peikuaa opavaveñamanótaha

19Esaúñemoñareomondopeteĩkuatiañe'ẽQuitím ñemoñareharréiZefópe,he'ívo:Ndaikatúiroñorairõ Angeashaipuévlondive,hetaáñoreoĩmapeteĩ kompromísodepy'aguapy,Belarréiypykueguive,haJosé Jacobra'yrréideEgiptoáraguive,roñorairõva'ekue hendiveJordánrembe'ýreoñotỹrõguareitúvape

20OhendúvoiñermanokuéraEsaúñemoñarehe'íva, ojejokochuguikuéra,haZefookyhyjetereiAngeas-gui.

21HaAngeashaijoykeʼyLucoomoĩmbaiteijehérsito, ochocientosmilkuimbaʼerupi,Quitímraʼykuérakóntrape 22HaenteroveQuitímñemoñareheʼiZefónpe:“Eñemboʼe orerehendeypykuéraJárape,ikatuhínahaʼeorepeʼa Angeashaijehérsitopoguýgui,pórkerohenduhaʼehapeteĩ Tupãtuichaitereívahahaʼeosalvahaopaumiojeroviávape hese”

23UpémarõZefónohenduhaʼekuéraheʼíva,haZefón ohekaÑandejárapehaheʼi:

240Ñandejára,cheypykuéraAbrahamhaIsaacJára,ko árapeaikuaandeha'ehapeteĩTupãañetegua,haopatetã tupãnguérandovaléimba'everã.

25NemanduʼákekoʼágachévenekonvénioAbrahánoreru ndive,oreypykuéraomombeʼuvaʼekueoréve,haejapo chendivekoárapeAbrahánhaIsaacorerukuérarehehápe, hachesalvachehaKitimraʼykuérapeperréideÁfrica póguioúvaorereheñorairõrã

26HaÑandejáraohenduZefónñeʼẽ,hahaʼeomombaʼe chupeAbrahánhaIsaackáusare,haÑandejáraoipeʼa ZefónhaKitimraʼykuérapeAngeashaitavayguakuéra poguýgui.

27UpeárapeZefónoñorairõÁfrikaruvichaguasuAngeas ndivehaopaitavayguakuérandive,haÑandejáraome'ẽ opavaveAngeasretãyguakuérapeQuitimñemoñarepópe.

28HapeñorairõivaietereiAngeasári,haZefoojuka opavavekuimbaʼeAngeashaijoykeʼyLuco-gua,kyse pukureheve,hahoʼachuguikuéraupeárakaʼarupeveamo cuatrocientosmilkuimbaʼerupi

29Angeasohechávoopaikuimbaʼekuéraomanomaha, omondopeteĩkuatiañeʼẽopavaveÁfricapeoikóvapeou haguahendápeoipytyvõhaguachupeñorairõme,haohai pekuatiañeʼẽme:“OpavaveojejuhúvaÁfricapetouche rendápediezáñoguivehayvateve.opavavetouche rendápe,hapéinaápendoúiramoomanóta,haopambaʼe oguerekóva,opahogaguandive,perréiojagarráta

30HaopaumiambueoikóvaÁfrica-peoñemondýiAngeas ñeʼẽre,haosẽpesiudáguitrescientosmilkuimbaʼeha mitãkuimbaʼerupi,diezáñoguive,haoguahẽhikuái Angeas-pe

31OparirediezdíaAngeasombopyahupeñorairõZefón haKitimñemoñarendive,hapeñorairõtuichahaimbarete ijapytepekuéra

32HaAngeashaLucoehérsitoapytégui,Sofónomondo ipópehetaherido,dosmilkuimbaʼerupi,haSosiftar, Angeasehérsitoruvichahoʼaupeñorairõme

33Sosiftarho'arire,umiehérsitoafricanoojereijati'y okañyhaguã,haokañyhikuái,haAngeashaiñermáno Lucooĩhendivekuéra

34UpéiZefóhaKitimñemoñareomuñachupekuéra,ha oinupãmbaretegueterichupekuératapére,amodoscientos kuimbaʼerupi,haomuñahikuáiAzdrubal,Angeasraʼy, okañyvaʼekueitúvandive,haojukahikuáiveinte kuimbaʼekuérapetapére,haAzdrubalokañyQuitim raʼykuéragui,handojukaichupehikuái

35HaAngeashaijoykeʼyLucookañyumikuimbaʼe hembývandive,haokañyhikuáihaouÁfricapekyhyjeha ñemondýireheve,haAngeasokyhyjeopaáraanihagua Zefo,Elifazraʼyohooñorairõhendive.

MOAKÃHA64rehegua

1UpetiémpopeBalaam,BeorraʼyoĩvaʼekueAngeas ndivepegérrape,haohechávoSofónipuʼakahaAngeas rehe,okañyupéguihaoguahẽKitímpe.

2SofónhaQuitimñemoñareoguerohorychupe,Zefón oikuaáguiBalaamarandu,haZefoome'ẽBalaam-peheta jopóihaha'eopytahendive.

3HaZefooujeývoñorairõgui,omandaojeipapahaguaopa Quitimraʼykuérapeohovaʼekueñorairõmehendive,ha péinaápenipeteĩndofaltái.

4Sofóovy'akomba'ére,haombopyahuirréino,haojapo peteĩkaruguasuopavaveipoguýpe

5HakatuZefonaimanduʼáiÑandejárarehanopensái Ñandejáraoipytyvõhaguechupeñorairõme,haoipeʼa haguechupehaitavayguakuérapeÁfricarréipógui,ha katuoguatagueteriKitimraʼykuérahaEsaúraʼykuéra iñañávarapére,oservihaguaambuetupãnguéra ijoykeʼykuéraEsaúraʼykuéraomboʼevaʼekuechupe; upévareoje'e:Iñañávaguiosẽtembiapovai.

6HaZefooisãmbyhyopaKitimraʼykuéraári,hakatu ndoikuaáiÑandejáraoipeʼavaʼekuechupehaopa itavayguakuérapeÁfricarréipógui;haumiñorairõhára ÁfrikaguandouvéimaKitim-peosakeahaguã jepiveguáicha,oikuaáguihikuáiZefopu'akaoinupãva'ekue chupekuéraopavavekysepuku,upéichaAngeasokyhyje ZefónElifazra'ýgui,haKitimñemoñarekuéraguiopaára pukukue

7Upetiémpope,Zefóoujeývoñorairõgui,haohechávo mbaʼéichapaipuʼakaentéroumihénteÁfricapehaojuka chupekuérañorairõhápekysepukurembeʼýpe,upémarõ ZefooñemoñeʼẽKitímñemoñarendiveohohagua EgíptopeoñorairõhaguaJacobraʼykuérandivehaFaraón rréideEgiptondive

8Sofóohenduomanómahagueumikuimbaʼeipuʼakapáva EgiptoguahaJoséhaiñermanokuéraJacobraʼykuéra omanómahague,haenteroveitaʼyrakuéraIsraelguaopyta Egíptope

9UpéiZefoopensaohooñorairõhendivekuérahaEgipto tuichakuejaveve,ovengahaguãiñermanokuéraEsaú ra'ykuérarehe,Joséiñermanokuérandivehaopavave EgiptoojukavaekueCanaánretãme,ohojaveoñotỹ JacóbpeHebrónpe.

10SofónomondomaranduháraBedadra'y,Edomruvicha guasuhaopavaveiñermanoEsaúñemoñarerendápe.

11¿NdereʼéipikonapeñorairõmoʼãihaperréideÁfrica ndive,pórkehaʼeoĩpenekompromísope?péinaápe añorairõhendivehaainupãchupehaopaitavayguakuérape.

12KoʼágaupévareadesidiañorairõtahaEgiptohaJacob raʼykuérandiveoĩvaupépe,haañevengátachuguikuéra José,ijoykeʼykuérahaypykuéraojapovaʼekuéreñanderehe CanaánretãmeohórõguareoñotỹitúvapeHebrónpe

13Koʼágapeẽpejuséramocherendápechepytyvõhagua añorairõhaguahendivekuérahaEgiptokóntrape,upéicharõ rovengátaoreermanokuérakáusare

14EsaúraʼykuéraohenduZefóheʼivaʼekue,haEsaú raʼykuéraoñembyaty,peteĩpuévlotuichaitereíva,haoho oipytyvõZefóhaKitimraʼykuérapeoñorairõhagua

15UpéiZefoomondoopaumiorientalñemoñarehaopa Ismaelñemoñarekuérapeko'ãichaguañe'ẽ,haoñembyaty hikuáihaoipytyvõZefónhaKitimra'ykuérapeñorairõme Egiptorehe.

16Opakoʼãrréi,rréideEdomhaumiéstegua,Ismael ñemoñare,harréiSefóndeKitím,osẽhebrónpeha omoĩmbaiteijehérsito.

17Hapekampaméntoipohýieterei,ipukukuetresdía jeguata,peteĩpuévlohetaitereiyvykuʼíichayguasu rembeʼýpendaikatúivaojeipapa.

18Haenterovekoʼãrréihaijehérsitooguejyhaoñorairõ opaEgiptokóntrape,haoñemoĩoñondivepaPatrósñúme

19HaenteroveEgiptoohendumbaʼéichapaomombeʼu hikuái,haoñembyatyaveihikuái,300milkuimbaʼerupi

20UmikuimbaʼeEgiptoguaomondoaveiumiisraelíta oĩvapeupetiémpopeGosénretãme,ouhagua hendápekuéraohohaguaoñorairõkoʼãrréindive

21Umikuimbaʼeisraelítaoñembyaty150kuimbaʼerupi, haohohikuáioñorairõhaguaoipytyvõumiegiptoguápe.

22HaumikuimbaʼeIsraelguahaEgiptoguaosẽ,amo trescientosmilkuimbaʼehacientocincuentakuimbaʼerupi, haohohikuáikoʼãrréigotyooñorairõhagua,haoñemoĩ hikuáiGosénretãokaháreguivePatrosrovái

23UmiegipciondogueroviáiIsraelndiveohotaha hendivekuéraikampaméntopeoñondiveoñorairõhagua, pórkeenteroveumiegipcioheʼi:“Ikatuhínaumiisraelíta ñanemoĩtaEsaúhaIsmaelñemoñarepópe,pórkehaʼekuéra haʼeiñermanokuéra”.

24Haenteroveegipcioheʼiumiisraelítape:“Pepyta koʼápeoñondivepa,harohotaroñorairõEsaúhaIsmael raʼykuérandive,hakoʼãrréiipuʼakáramoorerehe, upéicharõpejupaitehiʼarikuérahaorepytyvõ,haIsrael raʼykuéraojapoupéicha.

25UpéiZefo,Elifazra'y,Esaúra'y,rréideQuitím,Hadad, Bedadra'y,rréideEdom,entéroikampaménto,enterove ñemoñarekuarahyresẽgotyogua,haIsmaelñemoñare, hetayvyku'íicha,oñemoĩoñondivePatrosñúme Tacpanchesrovái

26UpépeBalaam,Beor,sirioraʼy,oĩvaʼekueZefón kampaméntope,pórkehaʼeouQuitimraʼykuérandivepe gérrape,haBalaamningopeteĩkuimbaʼe oñemombaʼeguasuetereívaZefóhaiñirũnguérarenondépe.

27Sofóhe'iBalaampe:Eñeha'ãkenaoréve,roikuaa haguãmávapaipu'akatapeñorairõme,oretérãumiegipcio

28UpémarõBalaamopuʼãhaoñehaʼãpeartede adivinación,haikatupyryoikuaahaguaupéva,péro oñemondýihaoñehundipetembiapoipópe

29Haoñehaʼãjeyhakatundohupytýi,haBalaam odesesperahaohejahanomohuʼãi,kóvaoúgui Ñandejáragui,ikatuhaguáichahoʼaZefónha itavayguakuérapeIsraelraʼykuérapópe,ojeroviavaʼekue Ñandejárare,ijypykuéraJárare,iñorairõme.

30UpéiZefóhaHadadomoĩijehérsitooñorairõhagua,ha enteroveegipcioohohaʼeño30000kuimbaʼerupi,hani peteĩisraelítanoĩrihendivekuéra

31HaenteroveegipciooñorairõkoʼãrréindivePatrosha Tacpanchesrovái,hapeñorairõivaietereiumiegipcio kóntrape

32Upeñorairõmeumirréiimbaretevékuriegipciokuéragui,haupeárapeho'a180kuimba'eEgipto-yguarupi, haamotreintakuimba'emburuvichaguasuñorairõhára,ha opavavekuimba'eEgiptoguaokañyumirréirenondégui, upéichaEsaúhaIsmaelñemoñareomuñaumiegipcio-pe, osegioinupãchupekuérapetendaoĩhámeIsraelñemoñare kampaménto

33HaenteroveegipcioosapukáiIsraelñemoñarekuérape hahe'i:--Pya'eorévehaorepytyvõhaoresalvaEsaú, IsmaelhaKitimñemoñarepoguýgui

34HaumiciencincuentakuimbaʼeIsraelñemoñarepegua oñaniiñemohendaháguikoʼãrréikampaméntope,ha IsraelguaosapukáiÑandejáraItupãmeosalvahagua chupekuéra.

35HaJehováohenduIsrael-pe,haÑandejáraomeʼẽipópe entéroumirréikuimbaʼépe,haIsraelguaoñorairõkoʼãrréi ndive,haIsraelguaojukacuatromilrupiumirréi kuimbaʼépe

36HaÑandejáraomombotuichañemondýiumirréi kampaméntope,haupévareokyhyjeIsrael ñemoñarekuéragui

37HaopaumirréiehérsitookañyIsraelñemoñare renondéguihaIsraelñemoñareomuñachupekuéraosegi oinupãchupekuéraCusretãrembeʼypeve

38Israelñemoñareojukachupekuératapéredos

39EgiptoguaohechávoIsraelguaoñorairõhasa'ikuimba'e ndiveumirréindive,hapeñorairõivaietereihahesekuéra

40Enteroveegipciookyhyjetereihekovéguipeñorairõ mbareterupi,haenteroveEgiptookañy,kádaunookañy umiehérsitooñemoĩvagui,haokañyhikuáitapére,haoheja hikuáiumiisrraelítapeoñorairõhagua

41Israelñemoñareoinupãvaietereiumirréikuimbaʼépe, hahaʼekuéraoujeychuguikuéraomosẽrirechupekuéra Cúsrembeʼýpe.

42HaenteroveIsraeloikuaapembaʼeojapovaʼekue hesekuéraumikuimbaʼeEgiptogua,okañyhague chuguikuérañorairõhápehaohejahaguechupekuéra oñorairõhaguahaʼeño.

43Upémarõumiisraelitaombaʼapoaveiiñarandu,haumi israelitaoujeývoñorairõgui,otopahikuáiunoskuánto egipciopepetapérehaojukachupekuéraupépe

44Haojukaajachupekuéra,heʼichupekuérakoʼãñeʼẽ 45Mbaʼérepikopehooreapytéguihaorereja,haʼégui mbovymitavayguakuéra,roñorairõhaguakoʼãrréi orekóvarehetatavayguakuéraoreinupãhagua,ikatu haguáichapesalvapeneánga?

46Oĩumiisraelítaojojuhúvaretapére,haʼekuéraoñeʼẽ ojupe:“Einupã,ejuka,pórkehaʼeismaélitatérãedomíta térãQuitimñemoñare,haoñemboʼyhikuáihiʼárihaojuka chupe,haoikuaahikuáihaʼehapeteĩegipcio”.

47Umiisraelítaojapokoʼãmbaʼeiñaranduhápeumi egipciokóntrape,pórkehaʼekuéraohejareichupekuéra ñorairõhápehaokañychuguikuéra

48Israelñemoñareojukarapéreumikuimba'eEgipto guápe,200kuimba'erupi

49HaenterovekuimbaʼeEgiptoguaohechambaʼevai Israelguaojapovaʼekuehesekuéra,upévareenterove EgiptookyhyjetereiIsraelraʼykuéragui,ohecháguihikuái ipuʼakaguasu,hanipeteĩkuimbaʼendoʼái.

50Upémarõenteroveisraelitaohojeyvyʼápeohokuévo Gosénpe,haumihembývaEgiptopeohojeykádauno hendaguépe.

MOAKÃHA65rehegua

1Haojehuko'ãmba'erire,opavaveFaraónconsejero, EgiptoruvichaguasuhaopavaveEgiptomyakãhára oñembyatyhaourréirenondépehaoñesũyvýpe,ha oguapyhikuáihenondépe

2UmikonséhohaansiánoEgiptoguaoñeʼẽperréipe:

3PéinaápeIsrael-guatavayguakuératuichaveha ipuʼakaveñandehegui,handereikuaaopambaʼevai ojapovaʼekueñanderehetapérerojevýrõguareñorairõhágui

4Harehechámaaveiipuʼakaimbaretéva,kopuʼakaoúgui chupekuéraguarãitúvakuéragui,pórkembovymikuimbaʼe oñemboʼypeteĩtavayguakuérahetaitévareyvykuʼíicha,ha oinupãchupekuérakysepukurembeʼýpe,haijeheguini peteĩndoʼái,upéichahetavérirehikuáiupérõohundipaite vaʼerãmoʼãchupekuéra

5Koʼágaemombeʼuorévembaʼéparojapótahesekuéra, mbeguekatúperohundipevechupekuéraoreapytégui,ani haguahetaitereímaoréveupetetãme

6Israelñemoñarekuéraoñembohetavéramoupetetãme, oikótachuguikuérapeteĩmbaʼeojokóvañandéveguarã,ha oikóramooimeraẽñorairõ,haʼekuéraimbaretetuichaitéva reheveoñemoirũtañaneenemígondive,haoñorairõta ñanendive,ñanehundipetetãguihaohomombyrychugui

7UpémarõperréiombohováiumiansiánoEgiptoguaha heʼichupekuéra:“KóvahínapeplanoñemoñeʼẽvaIsrael kóntrape,handorosẽmoʼãichugui

8PéinaápepetetãmeoĩPitónhaRaméses,tavaguasu noñemombaretéivañorairõrã,oikotevẽpeẽhaore romopuʼã,haromombarete

9Koʼágapeẽaveipehohapejapoiñaranduhendivekuéra hapemombeʼupeteĩñeʼẽEgiptohaGosénpeperréi heʼiháicha

10OpavavepeẽEgiptogua,Gosén,Patroshaopavave oikóvaipype!perréiheʼiñandéveñamopuʼãhaguaPitón haRaméses,hañamombaretehaguachupekuérañorairõrã; pendeapytépeopaEgiptopegua,Israelñemoñarehaopa távapeoikóva,omopu'ãsévaorendive,peteĩteĩome'ẽta chupehepykueárahaárarréiomandaháicha;upévarepeho raẽhapejapoiñarandu,hapeñembyatyhapejuPitónha Raméses-pepemopu'ãhaguã

11Pemopuʼãajapemopuʼãaja,kádadíapemombeʼu koʼãichaguaEgíptotuichakuére,perréiomandaháicha.

12Unoskuántoisraelítaouvoveomopuʼãhaguanendive, pemeʼẽvaʼerãchupekuérahepykuekádadíaunoskuánto díaaja

13Haomopuʼãrirehikuáipenendiveimbaʼerepyáraha áraguarã,peñemomombyrychuguikuéraárahaárapeteĩ teĩñemiháme,haupéipepuʼãtahaoikótachuguikuéra hembiaporuvichahaofisiál,hapehejátachupekuéraupe rireomopuʼãhaguaojehepymeʼẽʼỹre,haombotovéramo hikuái,upéipemboligachupekuéraopapenepuʼakareheve omopuʼãhagua

14Hapejapóramopéichaiporãtaoréveromombareteore yvyIsraelraʼykuérakóntrape,pórkeikaneʼõguipeógaha petraváho,Israelraʼykuéraoguejyvéta,pórkepeipeʼáta chupekuérahembirekóguiárahaára

15HaenteroveumiancianoEgiptoguaohenduperréi konsého,hapekonséhohaʼeteiporãvachupekuéraha Faraónrembiguáikuérarenondépe,haopaEgiptoresa renondépe,haojapohikuáiperréiheʼiháicha

16Opaumitembiguáiohomombyryperréigui,ha omombeʼuhikuáiEgiptotuichakuejaveve,Tacpanchesha Gosénpe,haumisiudaoĩvapeEgíptojerére

17RehechámambaʼépaojapoorereheEsaúhaIsmael raʼykuéra,haʼekuéraouoñorairõorekóntrapeha orehundise

18Koʼágaperréiheʼioréveromombaretévopetetã, romopuʼãhaguaumisiudaPitónhaRaméses,ha romombaretehaguachupekuérañorairõrã,oujeýramoore kóntrape.

19OimeraẽpendeapytéguiEgiptohaIsraelguaoútava omopuʼãhaguaorendive,perréiomeʼẽtachupeopaga kádadía,haʼeomandaháichañandéve.

20EgiptohaopaIsraelguaohendúvoopamba'ehe'iva'ekue Faraónrembiguáikuéra,ouegipciohaIsraelguaomopu'ã haguãFaraónrembiguái,PitónhaRamésesndive,hakatu nipeteĩLevíra'yndoúiiñermanokuérandiveomopu'ã haguã

21HaenteroveFaraónrembiguáihaimburuvichakuéraou ñepyrũrãñembotavýpeomopuʼãhaguaopaIsraelndive ombaʼapóvakádadía,haiñepyrũmeomeʼẽhikuáiIsraélpe imbaʼeopagávakádadía.

22FaraónrembiguáikuéraomopuʼãentéroIsraelndive,ha ombaʼapohikuáiIsraelndiveunmesaja

23Haopakuévopemes,enteroveFaraónsiervokuéra oñepyrũojeikañyhámeumiisraelítaguikádadía

24UpetiémpopeIsraelosegiombaʼapo,péroupéiorresivi hikuáipembaʼeopagávakádadía,pórkeupérõoĩgueteri umikuimbaʼeEgiptoguaojapóvapetraváhoIsraelndive upévareegipcio-kuéraomeʼẽIsraélpehepykueupeárape, ikatuhaguáichahaʼekuéra,umiegipcioiñirũnguéra ombaʼapóva,ojagarraaveipembaʼeojehepymeʼẽva hembiapokuére

25Oparireunáñohacuatromése,enteroveegipcioojei Israelraʼykuéragui,haupéicharupiumiisraelítaopyta haʼeñoombaʼapohaguapetraváhope

26Haopaegipcio-kuéraojeirireIsraelñemoñarekuéragui ojevyhaoikochuguikuéraoporojopyhaoisãmbyhýva hesekuéra,haoĩijapytepekuéraoñemboʼývaIsrael raʼykuéraáritembiaporuvicharamo,ohupytyhagua chuguikuéraopambaʼeomeʼẽvachupekuéraombaʼapo hagua.

27Haegipcio-kuéraojapopéichaárahaáraIsrael ñemoñarekuérape,ombohasaasyhaguãhembiapokuérape.

28HaenteroveIsraelguaombaʼapohaʼeñoitepetraváhope, haumiegiptoguanomeʼẽimbaʼeveichaguapagoumi israelítapeupeguive.

29HaoĩrõguarekuimbaʼeIsraelguanombaʼaposéiva noñemeʼẽirupichupekuérapesuéldo,upérõumiojeruréva haFaraónrembiguáikuéraombohasaasychupekuéraha oinupãchupekuéraoinupãpohýi,haombojevychupekuéra mbaretépe,ombaʼapohaguaijoykeʼykuérandive;péicha ojapoopaegipcio-kuéraIsraelñemoñarekuérapeopaára pukukue

30HaenteroveIsraelguaokyhyjetereiumiegipcioguiko mbaʼépe,haenteroveIsraelguaohojeyhaombaʼapo haʼeñoojepagaʼỹre

31HaIsraelñemoñareomopuʼãPitónhaRaméses,haopa Israelguaojapopetembiapo,oĩojapoladrillo,haoĩ omopuʼãva,haIsraelraʼykuéraomopuʼãhaomombarete opaEgiptoretãhaimurallakuéra,haIsraelraʼykuéra ombaʼapohetaáñore,oguahẽmeveáraÑandejára imanduʼahaoguenohẽchupekuéraEgiptogui

32Levíñemoñarekatunomba'apóiomba'apohaguã iñermanokuéraIsraelguandive,iñepyrũguiveosẽpeve hikuáiEgiptogui

33EnteroveLevíñemoñareoikuaaporãumiegipcioheʼi hagueopakoʼãmbaʼeñembotavyreheveumiisrraelítape, upévareLevíraʼykuérandojejokóiombaʼapohagua iñermanokuérandi.

34HaumiegipcionoñatendéiojapohaguaLeví raʼykuérapeombaʼapohaguauperire,iñepyrũmenoĩri haguéreijoykeʼykuérandi,upévareumiegipciooheja chupekuérahaʼeño

35HaumikuimbaʼeEgiptoguapoosegivaʼekueipohýi umiisraelítakóntrape,haumiegiptoojapoijetuʼuporãumi israelítape

36HaumiegipcioombopochyIsraelñemoñarerekove tembiapopohýireheve,morterohaladrillo-pe,haavei opaichaguatembiapokokuépe

37IsraelñemoñareombohéraMelolrréiEgipto-pegua “Meror,Egiptoruvichaguasu”,pórkehi’árapeumiegipcio ombopochyopaichaguatembiaporupive

38Haopatembiapoegipcio-kuéraomombaʼapohaguépe Israelraʼykuérape,ojerurembaretehikuái,ikatuhaguáicha ombohasaasyIsraelñemoñarekuérape,hakatuombohasa asyvévochupekuéra,hetavehaokakuaaohóvo,haegipciokuéraoñembyasyIsraelraʼykuérape.

MOAKÃHA66rehegua

1UpetiémpopeogovernahendaguépeHadad,Bedadraʼy, rréideEdom,haSamlá,Mesrekágua,éstegotyoguaretãme

2Pe13áñoogovernahaguépeFaraónrréideEgipto,18 áñoogovernahaguépeumiisrraelíta18áñoogoverna haguépeumiisraelítaEgíptope

3Hahaʼeoisãmbyhyrire,oguenohẽijehérsitoohohagua oñorairõElifazraʼyZefónhaKitimñemoñarendive, oñorairõhaguérehikuáiÁfricaruvichaguasuAngeasndive, haohundipaitehikuáiijehérsito

4Pérohaʼenoñorairõihendive,pórkeEsaúraʼykuéra ojokochupe,haheʼichupe:“Haʼeningoiñermáno, upévareSamláohenduEsaúñemoñareñeʼẽ,haojevy

entéroijehérsitoreheveEdomretãme,handoikóioñorairõ Zefóndive,Elifazraʼy”.

5EgiptoruvichaguasuFaraónohendukomba'ehahe'i: “EdomruvichaguasuSamláodesidioñorairõtaQuitím ñemoñarendive,hauperireoútaoñorairõEgiptondive”.

6Haumiegipcioohendúvokomba'e,ombohetavehikuái tembiapoIsraelra'ykuérape,anihaguãIsraelguaojapo hesekuéraojapohaguéichahesekuérañorairõmeEsaú ñemoñarendiveHadadárape

7Upémarõumiegipcioheʼiumiisraelítape:“Pyaʼeha pejapopenerembiapo,hapemohuʼãpenerembiapoha pemombaretepeyvy,anihaguapendeermanokuéraEsaú raʼyouoñorairõorekóntrape,pórkependekáusareoúta orekóntrape

8HaIsraelñemoñareojapoEgiptokuimbaʼekuéra rembiapoárahaára,haumiegipcioombohasaasyIsrael raʼykuérapeomboguejyhaguachupekuéraupetetãme

9PéroumiegipcioombohetavévoombaʼapoIsrael ñemoñarekuérare,upéichaaveiIsraelraʼykuéra oñembohetavehaoñembohetave,haopaEgiptohenyhẽ Israelñemoñarekuéragui

10HacienveinticincoáñoIsraeloguejyhagueEgipto-pe, opavaveegipcioohechanosẽporãihaikonséhoIsraelrehe, hakatuokakuaahaokakuaaohóvo,haEgiptoretãha GosénretãhenyhẽIsraelñemoñarekuéragui.

11UpémarõenteroveumiansiánoEgiptoguahaumi iñarandúvaouperréirenondépehaoñesũhenondépeha oguapyhenondépe.

12Egiptoruvichaguasuhaiñarandúvahe'imburuvicha guasúpe:Mburuvichaguasutoikoveopaáraguarãnde reñemoñeʼẽorévepekonséhoIsraelray-kuérarehe,ha rojapohesekuéraperréiheʼiháicha

13Hakatupembaʼapooñembohetaveháichaupéicha oñembohetavehaokakuaahikuáiupetetãme,hapéinaápe petetãtuichakuehenyhẽchuguikuéra

14Koʼágaoreruvichahamburuvichaguasu,opaEgipto resaoĩndereheremeʼẽhaguachupekuérakonséhone arandúpe,ikatuhaguáichaipuʼakahikuáiIsraelrehe ohundihaguachupekuéra,térãomboguejyhagua chupekuéraupetetãgui;hamburuvichaguasuombohovái chupekuéra:Peme'ẽpeẽmeconsejokomba'éperoikuaa haguãmba'éparojapótahesekuéra

15Peteĩofisiál,peteĩvaumirréiconsejero,héravaJob, Mesopotamiagua,Uzretãme,heʼirréipe:

16Ogustáramoperréi,tohenduhembiguáikonséhoha mburuvichaguasuhe'ichupe:Eñe'ẽ.

17Joboñe'ẽrréi,mburuvichaguasuhaEgiptoruvicha guasurenondépe.

18Péinaápeperréiconsejohaʼeoñemoñeʼẽvaʼekueyma Israelraʼykuérarembiaporehe,iporãiterei,haanipeipeʼa opaáraguarãumiombaʼapóvagui

19Péroupévahínapekonséhoikatuhaguáichapemomichĩ chupekuéra,iporãramoperréiombohasaasychupekuéra 20Péinaápeareguivémarokyhyjémañorairõgui,haroʼe: Israelhiʼavoveupetetãme,ñanemosẽtahikuáiupetetãgui oikóramopeteĩñorairõ

21Ogustáramoperréi,tosẽpeteĩdekrétomburuvicha guasúpe,hatojehaiumiléiEgiptopendojepeʼamoʼãivape: kádamitãonasevaʼekueisraelítagui,toñeñohẽhuguy yvýpe.

22Hapejapóvopéicha,opaIsraelraʼykuimbaʼeomanóta vove,opátañorairõkuérambaʼevai;perréitojapoupéicha hatomondoopavaveparterahebrea-pehaomanda chupekuérakomba’épetojuka;upéichaupemba'e ombovy'amburuvichaguasuhamburuvichakuérape,ha mburuvichaguasuojapoJobhe'ihaguéicha

23Uperireperréiomondooñehenóihaguaumipartera evréape,peteĩvahéraSefra,hapeótrohéraPuá.

24Umiparteraouperréirenondépehaoñemboʼy henondépe

25Upémarõperréiheʼichupekuéra:“Pejapovovepartera umikuñaevréapehapehecháramochupekuérapetaburete ári,haʼéramopeteĩtaʼýra,upéicharõpejukavaʼerãchupe, pérohaʼéramopeteĩtajýra,upéicharõhaʼeoikovéta”

26Pérondapejapomoʼãiramokombaʼe,chepohapypáta tatápehakompletoitependeróga.

27HakatuumiparteraokyhyjeTupãguihanohendúipe rréideEgiptoniiñe’ẽ,haumikuñahebreaimembyjavepe partera-peita’ýratérãtajýra,upéicharõpeparteraojapo opamba’eoñeikotevẽvapemitãrehehaohejaoikove; péichaojapoumiparteraopaárapukukue

28Upéioñemombeʼuperréipekombaʼe,hahaʼeomondo ohenóiumiparterapehaheʼichupekuéra:“¿Mbaʼérepiko pejapokombaʼehapesalvaumimitãmeoikovéva?”

29Umiparteraombohováihaoñe'ẽoñondiverréi renondépe

30Aníkeperréioimoʼãumikuñaevréaojoguahaumi kuñaegipcia-pe,entéroIsraelraʼykuérahesãi,hapepartera oguahẽmboyvechupekuéraimemby,haorekatune rembiguái,hetaárandoguerúioreárinipeteĩkuñahebrea, pórkeenteroveumikuñahebreahaʼeparteraimbaʼéva.

31HaFaraónohenduiñeʼẽhaogueroviachupekuérako mbaʼére,haumiparteraohomombyryperréigui,ha Ñandejáraotrataporãchupekuéra,hatavayguakuéraheta haoñembotuichave

MOAKÃHA67rehegua

1EgiptoretãmeoĩvaʼekuepeteĩkuimbaʼeLevíñemoñare, héravaAmram,Quehatraʼy,Levíraʼy,Israelraʼy.

2Kokuimba'eohohembireko,héravaJoquebed,itúva reindyLevírajy,ha'eoguereko126áño,haha'eou hendápe.

3Pekuñahyeguasuhaimembypeteĩtajýra,haombohéra chupeMíriam,pórkeupérõumiegipcioombopochyIsrael raʼykuérape.

4Hahyeguasujeyhaimembypeteĩmitãkuimbaʼeha ombohérachupeAarón,hyeguasuaja,Faraónoñepyrũgui oñohẽIsraelraʼykuérakuimbaʼeruguy

5UpetiémpopeomanoSofó,Elifazraʼy,Esaúraʼy,rréide Kitím,haogovernahendaguépeJaneas

6SofónoisãmbyhyhaguecincuentaáñoKitimñemoñare, haomanohaoñeñotỹchupetávaNabnápe,Quitimretãme

7UperireoisãmbyhyJaneas,peteĩkuimbaʼeipuʼakapáva Kitimñemoñarehahaʼeogovernacincuentaáño

8OmanorireperréideKitim,Balaam,Beorraʼy,okañy Quitímretãgui,haohoEgiptopeFaraónrréideEgipto rendápe

9Faraónoguerohorychupe,ohendúguiiñaranduha,ha ome'ẽchupejopóihaomoĩchupeconsejeroramo,ha ombotuichavechupe

10BalaamoikoEgiptope,oñemomba'eguasúvoopavave mburuvichaguasuruvichakuérandive,haumikaraiguasu omomba'eguasuchupe,opavaveoipotaitereíguioaprende iñarandu.

11HapeáñocienytreintaIsraeloguejyhagueEgiptope, Faraónoñanduiképeoguapyhaitrónorréipe,haohupihesa haohechapeteĩkaraitujaoñemboʼývahenondépe,hape ijedámavapópeoĩescama,umieskalaoiporúvaumi komersiánte

12Hapekaraitujaojagarrapebalanzahaomosaingo Faraónrenondépe

13HapekaraitujaojagarraentéroumiansiánoEgiptogua, entéroumikaraiguasuhaumikuimbaʼeguasúpe,ha oñapytĩchupekuérahaomoĩpeteĩbalanza-pe

14Haojagarrapeteĩkambykambyhaomoĩpeótro balanza-pe,hapemitãʼiipoderosoopambaʼére.

15HaFaraónoñemondýikovisiónkyhyjépe,mbaʼérepa pekavaraʼiipuʼakaopambaʼére,haFaraónopáyhaohecha haʼehapeteĩsueño.

16Faraónopuʼãpyharevepytehaohenóihembiguái kuérapehaomombeʼuchupekuérapeiképe,haumi kuimbaʼeokyhyjeterei.

17Upémarõperréiheʼienteroveiñarandúvape: “Einterpretapeẽmepeképeahechavaʼekue,ikatu haguáichaaikuaaupéva”.

18Beorra'yBalaamombohováirréipehahe'ichupe: Kóvande'iséiambuemba'e,ndaha'éirõpeteĩmba'evaiete oútavaEgiptoreheko'ãárapahápe.

19Israélpeonasevaʼerãpeteĩmitãkuimbaʼeohundítava kompletoiteEgíptopehaumioikóvapeupépe,ha oguenohẽtaumiisrraelítapeEgíptoguiipombaretereheve.

20Koʼága,orréi,eñekonsentrakombaʼére,ikatu haguáicharehundiIsraelraʼykuéraesperanzahaohaʼarõva hikuái,oikomboyvekombaʼevaiEgiptokóntrape.

21UpémarõperréiheʼiBalaampe:“¿Mbaʼépajajapóta Israélpe?”katuetepeteĩmanerarireñepyrũrãroconseja hesekuérahandaikatúiipu’akahesekuéra.

22Koʼágapemeʼẽaveipeẽmekonséhohesekuéra,ikatu haguáicharopuʼakahesekuéra

23Balaamombohováirréipe:“Emondokoʼágaehenói mokõinekonséhope,hajahechátambaʼépaheʼihikuáiko mbaʼérehaupéinerembiguáioñeʼẽta”

24Upémarõperréiomondoohenóimokõikonséhope, Reuel,madianitahaJob,uzita,hahaʼekuéraoguahẽ oguapyperréirenondépe

25Upémarõperréiheʼichupekuéra:“Peẽpehendu mokõivévapeképeahechavaʼekuehambaʼépaheʼise upéva.koʼágaupévarepemeʼẽkonséhohapeikuaaha pehechambaʼépaojejapótaIsraelraʼykuérare,ikatu haguáichaipuʼakahesekuéra,iñañaosẽmboyveñanderehe 26UpémarõReuelpemadianitaheʼiperréipehaheʼi:“Pe rréitoikove,perréitoikoveopaáraguarã”.

27Iporãramoperréi,tojehekýiumievréoguihaoheja chupekuéra,haanioipysoipohesekuéra

28KoʼãvahaʼéguiumiÑandejáraoiporavovaʼekueára ymaguarépe,haoipyhyvaʼekueiñerresitoramoopa tetãnguérayvyariguaharréiyvyariguaapytégui;hamáva pikooipysoipohesekuérakastigo’ỹre,Tupãnoñevengáiva chuguikuéra?

29AñetehápereikuaaAbrahánohojaveEgíptope,Faraón, Egiptoruvichaguasuymaguare,ohechahaguehembireko

Sarahaomendachupehembirekorã,Abrahánheʼihaguére: “Haʼechereindy,okyhyjégui,anihaguaumikuimbaʼe Egiptoguaojukachupehembirekokáusare”

30EgiptoruvichaguasuojagarrávoSara,Tupãojuka chupehahogayguakuérapemba'asypohýireheve,ome'ẽ jeypeveAbrahánhembirekoSara,upéiokuera

31UmifilistéoruvichaguasuAbimélec,geraríta, ÑandejáraokastigaAbrahánrembirekoSararehe,ojokóvo kádaryeryepyguivepeteĩkuimbaʼeguivemymbapeve

32IjáraoguahẽvoAbimelecrendápepyhareiképeha omondýichupeomoĩjeyhaguaAbrahánpeSara,haʼe ojagarravaʼekue,haupéiojekastigaenteroveGerarguápe Sarakáusare,haAbrahánoñemboʼeIjárapehesekuéra,ha ojerureasychupehaomonguerachupekuéra

33Abimélecokyhyjeopamba'evaiojehúvaheseha hetãyguakuérare,haohojeyhembirekoAbrahánSara rendápehaome'ẽchupehetajopói

34HaʼeojapoaveiIsaacreheomosẽrõguarechupe Gerargui,haÑandejáraojapoheseumimbaʼehechapyrãva, upévareopaumiyrapeoĩvaGerarpeipiru,haumi yvyramátahiʼávanosẽi

35Abimélec,Gerargua,hapeteĩiñamígoAhuzathaPicol, ijehérsitoruvicha,ohopevehendápehaoñesũhaoñesũ henondépeyvýpe

36Haojerurechupehikuiojerureasyhaguahesekura,ha haeoemboeandejrapehesekura,haandejraojerurechupe haomonguerachupekura

37Jacob,pekuimba'ellanura,ojesalvaaveiintegridad rupiveiñermánoEsaúpógui,haLabánpesirioisyryvy pógui,ohekava'ekuechupejejukaupéichaaveiopa Canaánruvichaguasukuérapóguioñembyatyva’ekuehese haita’yrakuérapeohundihaĝuachupekuéra,haÑandejára oipe’achupekuéraipógui,ojerehikuáihi’arikuéraha oinupãchupekuéra,mávapikooipysora’eipohi’arikuéra hesekuéramba’eve’ỹre?

38KatueteFaraónypykue,nderuru,omopu'ãJoséra'y Jacobra'ýpeopavavemburuvichakuéraEgiptopeguaári, ohechávoiñaranduha,iñarandurupiosalvaopaumi oikóvapeupetetãmeñembyahýigui

39UperireheʼiJacobhaitaʼyrakuérapeoguejyhagua Egíptope,ikatuhaguáichaojesalvapeñembyahýigui EgiptohaGosénterritóriope

40Koʼágahaʼetéramoiporãvanderesarenondépe, anivémarehundiIsraelraʼykuérape,pérondahaʼéiramone rembipotaoikohaguahikuáiEgíptope,emondo chupekuérakoʼágui,ohohaguahikuáiCanaánretãme,pe yvyijypykuéraoikohaguépe

41FaraónohendúvoJetrohe'ívaipochyetereihendive,ha opu'ãotĩguiperréirenondégui,haohoMadiánpe,ijyvy,ha oguerahahendiveJoséyvyra

42UpémarõperréiheʼiJobpeuzítape:“¿MbaʼépaereJob hambaʼépaereevréope?”.

43UpémarõJobheʼiperréipe:“Opaumioikóvakotetãme oĩndepoguýpe,perréitojapoiporãháicha”

44UpémarõperréiheʼiBalaampe:“Mbaʼépaere,Balaam, ereneñeʼẽrohenduhagua?”

45UpémarõBalaamheʼiperréipe:“Opambaʼeperréi okonsejavaʼekuéguiumievréokóntrapeoñemeʼẽta chupekuéra,haperréindaikatumoʼãiipuʼakahesekuéra mbaʼeveichavérõ”.

46Repensáramoremboguejytahachupekuérapetatarendy hendývarupive,ndaikatumoʼãirepuʼakahesekuéra,katuete ItupãomosãsóguiitúvaAbrahánpeUr,umicaldeopegua hareimoʼãramorehunditahachupekuérakysepukureheve, katueteitúvaIsaacojepeʼachugui,haoñemoĩhendaguépe peteĩovechamácho

47Hatembiapopohýihambareterehevereimoʼãramo remboguejyhaguachupekuéra,nerepuʼãmoʼãijepekóvape, itúvaJacoboservíguiLabánpeopaichaguatembiapo pohýipe,haoñakãrapuʼã

48Koʼágaupévare,ORréi,ehenducheñeʼẽ,kóvahaʼégui pekonséhooñemoñeʼẽvahesekuéra,upévarupiverepuʼãta hesekuéra,haanihaguarejei.

49Oipotaramoperréitomandaopaitaʼyrakuéraheñóitava koáraguive,toñemomboýpe,kóvarupiveikatúgui remokãhéra,nipeteĩvaijapytepekuéra,niitúvakuéragui, noñehaʼãiguipéicha

50UperireperréiohenduBalaamheʼivaʼekue,haupe mbaʼeombovyʼaperréihaumimburuvichakuérape,hape rréiojapoBalaamheʼihaguéicha

51Upémarõperréiheʼioñemoherakuãhaguapeteĩléiha ojejapohaguapeteĩléiEgiptotuichakuejaveve,haheʼi: “Opavavemitãhebréoheñóivakoʼágaguiveoñemombo vaʼerãýpe”

52UpémarõFaraónohenóihembiguáikuérapehaheʼi: “PehokoʼágapehekaGosénretãmeoĩhámeIsrael ñemoñare,hapehechakádataʼýrahebréoguiheñóiva toñemomboperríope,pérokádatajýrapepehejaoikove.

53Israelñemoñareohendúvokomba'eFaraónhe'iva'ekue omombohaguãimembykuimba'ekuérapeysyryguasúpe,oĩ umitavayguaojeipe'ávahembirekóguihaambuekatu ojepytasóvahesekuéra

54Haupeáraguive,oguahẽvopeimembyáraumikuña Israelguaopytavaʼekueiménandive,ohohikuáiñúme imembyhaguaupépe,haoguenohẽhikuáiñúme,haoheja imembykuérapeñúmehaohojeyhógape

55HaÑandejáraohuravaʼekueijypykuérape ombohetavetahachupekuéra,omondopeteĩhiʼángel oservívayvágapeojohéihaguapeteĩteĩmitãme,ojohéiha ojahoʼihaguachupehaomoĩhaguaipópemokõiitahũva peteĩvaguioisuʼukambyhaambuévaguieíra,hahaʼeojapo iñakãragueokakuaahaguaijyvapeve,ikatuhaguáicha ojejahoʼi;okonsolahaojejagarrahaĝuahese, oiporiahuverekorupihese

56HaTupãoiporiahuverekóvochupekuéraha ombohetavesechupekuéraupeyvyapeári,haʼeomanda ijyvyorresivihaguachupekuéraoñeñongatuhaguaipype okakuaapapeve,uperirepeyvyoipeʼaijuruhaovóta chupekuérahaosẽhikuáipetavaguasúguipekaʼavo yvýpeguáicha,hakapiʼipekaʼaguýpe,hapeteĩteĩohojey hikuáihogayguakuérapehatoitúvarógape,haopyta hendivekuéra.

57Haumimitãisraelítaoĩvaʼekuekoyvyapeáriumi kaʼavoñúmeguáicha,Ñandejáraimbaʼeporãrupi chupekuéra

58Haenteroveegipcioohechávokombaʼe,kádaunoosẽ ikokuépeijúgodetórohaaradoreheve,haoaradohikuái peteĩoaradoháichapeyvyoñemitỹjave

59Haoaradojavehikuáindaikatúiojapombaʼeveivaíva umiisraelítaraʼykuérape,upévarepepuévlo oñembohetavehaoñembotuichaveohóvo

60Faraónomandakádadíaumiofisiálpeohohagua Gosénpeohekahaguaumimitãisraelítape.

61Haohekahaojuhúvohikuáipeteĩ,oipeʼambaretépeisy jyvagui,haomomboysyryguasúpe,hakatupemitã kuñámeohejahikuáiisyndive;péichaojapoumiegipcio umiisraelítareopaárapukukue

MOAKÃHA68rehegua

1UpejaveTupãespírituoĩAmramrajyMiriamári,Aarón reindy,hahaʼeosẽoprofetisapeógare,heʼívo:“Péina koʼágaonasetañandévepeteĩmitãkuimbaʼecheruhache sygui,hahaʼeosalvátaIsraélpeEgiptopoguýgui”.

2HaAmramohendúvoimembykuñañeʼẽ,ohoha oguerahajeyhembirekópehógape,omosẽrirechupeupe javeFaraónomandajaveopamitãkuimbaʼeJacobrogagua toñemomboýpe

3UpémarõAmramojagarrahembirekoJoquebédpe,tres áñoomosẽrirechupe,hahaʼeouhendápehahaʼe hyeguasu

4Haopakuévosietemesesimembyguiveimembypeteĩ taʼýra,haopaógahenyhẽtuichatesapekuarahyhajasy resapeichaomimbijavehikuái

5Hapekuñaohechávopemitãiporãhaiporãhaojehecha, omokañytresméseajapeteĩkotyhyepypeguápe.

6Upetiémpopeumiegipciooñemoĩpeteĩñeʼẽmeohundi haguaentéroumievréooĩvapeupépe

7UmikuñaegipcioohoGosénpeoĩhámeumiisraelíta,ha oguerahaimitãnguéraijyvaári,imembykuérandaikatúiva gueterioñeʼẽ

8Haumiárape,Israelñemoñarekuñakuéraimembykuévo, peteĩteĩkuñaomokañyitaʼýraegipcio-kuérarenondégui, anihaguaumiegipciooikuaaimemby,haanihaguaohundi chupekuéraupetetãgui.

9UmikuñaegipciooguahẽGosénpehaitaʼyrakuéra ndaikatúivaoñeʼẽoñemoĩijyvaári,hapeteĩkuñaegipcio oikejavepeteĩkuñaevréarógapeimembyoñepyrũhasẽ.

10Haosapukáijavepemitãoĩvapekotyhyepypegua ombohováichupe,umikuñaegipcioohoomombeʼuupéva Faraónrógape.

11Faraónomondoimburuvichakuérapeojagarrahaguã umimitãmehaojukahaguãchupekuérapéichaojapoumi egipcioumikuñahebreareheopaárapukukue.

12Upetiémpope,tresméserupiJocabedomokañyrire itaʼýrape,ojekuaapembaʼeFaraónrógape

13Hapekuñapyaʼeoipeʼaitaʼýrapeoumboyveumi ofisiál,haojagarrachupepeteĩárkadekaʼa,haojohéipype pemitãme,haomoĩumipoyvipeperríorembeʼýpe.

14HaiñermánaMíriamoñemboʼymombyryoikuaahagua mbaʼépaojejapótahesehambaʼépaoikótaumimbaʼe heʼívagui

15UpejaveÑandejáraomondopeteĩarahakuvaieteEgipto retãme,ohapypaitévayvypóraro’okuarahyichaijerére,ha tuichaombohasaasyumiegipcio-pe

16Haenteroveumiegipciooguejyojebañahaguaperríope, okaipaiterupihoʼo

17FaraónrajyBatíaohoaveiojebañaperríope,hakueterei rupi,hakuñataĩkuéraoguataperríorembeʼýpe,haentéro kuñaEgiptoguaavei

18Batíaomañaperríogotyo,haohechapeárkaoĩvapey ári,haomondohembiguáipeogueruhagua

19Oipe'ahaohechapemitã,haohechapemitãhasẽha oiporiahuverekochupe,hahe'i:“Kóvahínapeteĩmitã evréoapytégui”

20HaenterovekuñaEgiptoguaoguatávaperríorembeʼýre, omokambúsechupe,pérohaʼenokambúi,pórkekombaʼe ouÑandejáragui,ikatuhaguáichaomoĩjeyisyryépe

21UpetiémpopeiñermánaMíriamoĩumikuñaegipcio apytépeperríorembeʼýpe,haohechávokombaʼehaheʼi Faraónrajype:“¿Ahátapikoaguerupeteĩkuñaevréa imembykuñáme,ikatuhaguáichaomokambundévepe mitã?”

22Faraónrajyhe'ichupe:Tereho,hapekuñataĩoho ohenóipemitãsýpe.

23Faraónrajyhe'iJoquebédpe:Eguerahakomitãha eme'uchéve,hacheapagátandévenerepykue,mokõipláta pehẽngueárahaára.hapekuñaoguerahapemitãha omokambu

24Ohasávodosáño,pemitãokakuaapámarõ,ogueraha chupeFaraónrajyrendápe,hahaʼeitaʼýraicha,ha ombohérachupeMoisés,haʼeheʼígui:“Aguenohẽhaguére chupepeýgui”

25UpéiitúvaAmramombohérachupeChabar,haʼeheʼi haguére:“Ojeheʼavaʼekuehembirekohaʼeomboyke vaʼekuéndi”

26IsyJocabedombohéraJekutiel:“Aha'arõguichupepe Ipu'akapávape,haÑandejáraome'ẽjeychupecherendápe”

27HaiñermánaMíriamombohérachupeJered,pórkehaʼe oguejyhapykuériperríopeoikuaahaguambaʼépaoikóta.

28IñermánoAarónombohérachupeAbiZanuc,haheʼi: “Cheruohejachesýpehaohojeyhendápe”

29AmramtúvaQuehatombohéraAbigdor,ha'erupiTupã omyatyrõguiJacobrógaro'y,ndaikatuvéimaomombo imembykuimba'eýpe

30PeenferméraohenóichupeAbiSocó,hahe'ichupe: “Itavernákulopeokañytresmésepukukue,Camñemoñare kuérakáusare”

31HaenteroveIsraelombohéraSemaías,Netanelraʼy, heʼíguihikuái:“HaʼetiémpopeÑandejáraohendu haʼekuéraosapukáihaosalvachupekuéraumi oporombohasaasývagui”.

32MoisésoĩFaraónrógape,ha'eBatía,Faraónrajy, ita'ýraicha,haMoisésokakuaamburuvichaguasura'ykuéra apytépe.

MOAKÃHA69rehegua

1Edomrréiomanoumiárape,dieciochoáñooisãmbyhy haguépe,haoñeñotỹchupeitupaoomopuʼãvaʼekuépeijupe guarã,mburuvichaguasurógaramoEdomretãme

2EsaúñemoñareomondohikuáiPétorpe,opytávaysyry rembe'ýpe,haupéguioguenohẽpeteĩmitãrusuhesaporãha iporãva,héravaSaúl,haomoĩchuperréiramoSamlá rendaguépe

3SaúloisãmbyhyopaEsaúñemoñareEdomretãme cuarentaáñopukukue

4FaraónrréiEgiptoguaohechávonosẽporãihapekonsého BalaamheʼivaʼekueIsraelraʼykuérapeguarã,péro haʼekuérahiʼangagueteri,hetahaoñembohetaveEgípto tuichakuejaveve

5UpetiémpopeFaraónheʼitoñemombeʼuhaguaEgípto tuichakuéreumiisraelítape:“Avavenomomichĩmoʼãi mbaʼevekádadíaombaʼapovaʼekuégui”

6Hapekuimbaʼeojejuhútavaofaltahahembiapoárahaára, tahaʼemorterotérãladrillo-pe,upéioñemoĩvaʼerãitaʼýra imitãvévahendaguépe

7HaEgiptorembiapoimbareteIsraelñemoñarekuéraári upeárape,hapéinaápepeteĩladrilloofaltáramooimeraẽ kuimbaʼerembiapoárahaára,egipcio-kuéraoipeʼa mbaretépeimembykuimbaʼeimitãvévapeisýgui,haomoĩ chupepeógapepeladrillorendaguépeitúvaohejavaʼekue ofalta

8HaumikuimbaʼeEgiptoguaojapoupéichaopaárahaára, opaárapukukue

9UpetiémpopekatuLevíñemoñarenombaʼapói iñermanokuéraisraelítandive,iñepyrũmbyguive,pórke Levíñemoñareoikuaámambaʼeichaitépaiñaranduumi egipciohaʼekuéraoipuruypyvaʼekueumiisrraelítandive

MOAKÃHA70rehegua

1MbohapyhaáñoMoisésonaseguive,Faraónoguapyhína kuripeteĩkaruguasúpe,oguapyjaverréinaAlparanith ijakatúapehaBatíaijasugotyo,hamitãkaria'yMoisés oñenoijyvaári,haBalaamBeorra'ymokõiita'ýrandive, haopavavemburuvichaguasurréinoguaoguapymesaári rréirenondépe

2Hapemitãkariaʼyoipysoipoperréiakãári,haoipeʼape korónaperréiakãguihaomoĩiñakãári

3Haperréihamburuvichakuéraohechávopetembiapope mitãkariaʼyojapovaʼekue,perréihamburuvichakuéra okyhyjeterei,hapeteĩkuimbaʼehapichápeohechauka oñemondýiha

4Upémarõperréiheʼiumiprínsipeoĩvapehenondépe mesápe:“¿Mbaʼépapejehambaʼépapeje,peẽ prínsipekuéra,kombaʼére,hambaʼépaojehusgátape mitãkariaʼykombaʼére?”.

5UpérõBalaam,Beorra'y,pepajeapoha,ombohovái mburuvichaguasuhamburuvichakuérarenondépe,hahe'i: “Cheruvichahamburuvichaguasu,nemandu'ákeko'ágãpe sueñorehe,hetaárarire,hanerembiguáiomyesakãva ndéve

6Koʼágakoʼágakóvahaʼepeteĩmitãhebreoraʼykuéragui, ipypeoĩTupãespíritu,haanicheruvicharréioimoʼãko mitãrusuojapohaguekombaʼeoikuaaʼỹre

7Haʼeningopeteĩmitãkariaʼyhebreo,haiñaranduha aranduoĩhendive,jepehaʼeimitãgueteri,haiñarandu rupiveojapoupévahaoiporavoijeheEgiptorréino.

8Pórkepéichaenteroveevréoombotavyumirréihaumi mburuvichaguasúpe,ojapoopakoʼãmbaʼeiñaranduhápe, ikatuhaguáichaoryrýiumirréikoyvyapeáriha ikuimbaʼekuéra.

9AñetehápereikuaaitúvaAbrahánojapohaguepéicha, ombotavyvaʼekueNimrodrréideBabel,haAbimelecrréi deGerarehérsitope,hahaʼeoguerekohagueijeheHet raʼykuéraretãhaopaCanaánrréino

10OguejyEgíptopehaheʼihembirekoSararehe:“Haʼe hínacheermána,ombotavyhaguaEgíptoharréipe”

11ItaʼýraIsaacojapoaveiupéichaohojaveGerárpeha oikoupépe,haimbareteipuʼakaAbimelecrréidefilisteo ehérsitoári

12Haʼeopensaaveiopyrũtahaumifilistéorréinope,heʼívo hembirekoRebecahaʼehaiñermána.

13Jacobotraisionaaveiiñermánope,haoipeʼachugui ideréchoypykuehaovendesichupe.

14UpémarõhaʼeohoPadán-ArampeisyrykeʼyLabán rógape,haiñarandurupiohupytychuguiitajýra, hymbakuérahaopambaʼeimbaʼéva,haokañyhaohojey Canaánretãmeitúvarendápe.

15ItaʼyrakuéraovendeiñermánoJosé,ohovaʼekue Egíptopehaoikochuguitembiguái,haoñemoĩchupe kárselpe12áñoaja

16PeFaraónymaguareoisuʼupeveiképe,haoipeʼapeve chupepekárselgui,haomombaʼeguasuchupeentéroumi prínsipeEgiptopeguaári,ointerpretahaguérechupeiképe

17HaTupãojapojaveñembyahýiupetetãtuichakue javeve,ohenóihaogueruitúvahaopavaveijoyke'ykuérape, haitúvarogayguakuérape,haomantenechupekuéramba'e repyharecompensa'ỹre,haojoguaumiegipcio-pe tembiguáiramo.

18Koʼágaupévarecheruvichaguasupéinaápekomitã opuʼãhendaguépeEgipto-pe,ojapohagua hembiapokuéraichahaomboykehaguaoparréi,prínsipeha huésndive

19Ogustáramoperréi,koʼágañañohẽhuguyyvýpe,ani haguahaʼeokakuaahaoipeʼandepóguipegoviérno,hape Egiptoñehaʼarõoñehundihaʼeogovernarire

20UpémarõBalaamheʼiperréipe:“Jahenoikamína enterovehuésEgiptoguahaumiiñarandúvape,ha jaikuaamikomitãkariaʼýpeoútapapeerehaguéicha,ha upéijajukátachupe”

21Faraónomondohaohenóiopavavekuimbaʼe iñarandúvaEgíptopehahaʼekuéraouperréirenondépe,ha ouijapytepekuérapeteĩÑandejáraánhel,hahaʼeojogua peteĩkuimbaʼeiñarandúvaEgiptope.

22Upémarõperréiheʼiumiiñarandúvape:“Añetehápe pehendumbaʼépaojapokomitãkariaʼyevréooĩvaógape, hapéichaBalaamohusgakombaʼére”.

23Koʼágapehusgapeẽaveihapehechambaʼépaodevéva pemitãkariaʼýpepembaʼeojapovaʼekuére

24Hapeánhel,haʼetévaichaFaraóniñarandúva, ombohováikóicha,enteroveumikuimbaʼeiñarandúva Egiptoguarenondépe,haperréihamburuvichakuéra renondépe.

25Ogustáramoperréitomondokuimbaʼekuérape oguerúvahenondépepeteĩitaónixhapeteĩtatakua,ha omoĩtapemitãrenondépe,hapemitãoipysoramoipoha ojagarráramopeitaónix,upéicharõjaikuaátaiñarandu rehevepemitãrusuojapopaitehagueopambaʼe ojapovaʼekue,hajajukavaʼerãchupe

26Hakatuoipysóramoipopekarvónári,upéicharõ jaikuaátandahaʼeihajekuaápeojapohaguekombaʼe,ha oikovéta.

27Hapembaʼehaʼeteiporãvaperréihaumiprínsiperesa renondépe,upévareperréiojapoÑandejáraángel heʼiháicha

28Upéiperréiomandaojegueruhaguapeitaónixhape karvónhaoñemoĩMoisésrenondépe.

29Haomoĩhikuáipemitãkariaʼýpehenondépe,hape mitãkariaʼyoñehaʼãoipysoipopeónixitapeve,hakatu Ñandejáraánhelojagarraipohaomoĩpekarvónári,hape karvónoñembogueipópe,hahaʼeohupihaomoĩijurúpe,

haohapyijurupehẽnguehaiñeʼẽpehẽngue,haipohýi ijurúpehañe’ẽ.

30Haperréihamburuvichakuéraohechávoupéva,oikuaa hikuáiMoisésndojapóihagueiñaranduoipeʼávopekoróna perréiakãgui.

31Upémarõperréihaumiprínsipendojukáipemitãme, upévareMoisésopytaFaraónrógapeokakuaaohóvoha Jehováoĩhendive.

32Hapemitãkariaʼyoĩajarréirógape,ijaomorotĩha okakuaarréiraʼykuéraapytépe

33Moisésokakuaaparireperréirógape,FaraónrajyBatía oimoʼãchupepeteĩtaʼýraicha,haenteroveFaraón rogayguaomombaʼeguasuchupe,haenterovekuimbaʼe Egiptoguaokyhyjechugui

34HaárahaáraohohaoguahẽGosenretãme,oĩháme ijoykeʼykuéraIsraelraʼykuéra,haMoisésohecha chupekuéraárahaáraipytuhẽpohýihaombaʼapopohýi

35UpémarõMoisésoporanduchupekuéra:Mba'érepiko árahaáraojejapopeẽmekotembiapo?

36Ha'ekuéraomombe'uchupeopamba'eojehúva hesekuéra,haopamba'eFaraónomoĩva'ekuehesekuéra onasemboyve.

37UpéiomombeʼuchupehikuáiopambaʼeBalaam,Beor raʼyokonsejavaʼekuehesekuéra,hambaʼépahaʼe okonsejavaʼekueaveiojukahaguachupeoipeʼarire iñakãguiperréikoróna

38MoisésohendúvokoʼãmbaʼeipochyBalaamrehe,ha ojukasechupe,haárahaáraoñemoĩhese.

39HaBalaamokyhyjeMoisésgui,hahaʼemokõiitaʼýra ndiveopuʼãhaosẽEgíptogui,haokañyhikuáihaomeʼẽ hiʼángahaombohasaCúsretãmeKikianuspe,perréide Cus

40Moisésoĩajaperréirógapeosẽhaoikejave,Ñandejára oguerohorychupeFaraón,hembiguáikuérarenondépe,ha enteroveEgiptoguaresarenondépe,haohayhuetereihikuái Moiséspe

41HaoguahẽpeáraMoisésohohagueGosénpeohecha iñermanokuérape,ohechaIsraelraʼykuérapeimbaʼepohýi haombaʼapopohýijave,haMoisésoñembyasyhesekuéra

42MoisésohojeyEgiptopehaoguahẽFaraónrógape,ha ohorréirenondépe,haMoisésoñesũrréirenondépe

43HaMoisésheʼiFaraónpe:Ajerurendévecheruvicha, ajuahekahaguandeheguipeteĩmbaʼemichĩmi,ani rembojerecherovanandi;Faraónhe'ichupe:Eñe'ẽ

44Moiséshe'iFaraónpe:Tome'ẽnerembiguáikuérape umiIsraelguaoĩvaGosénpe,peteĩáraopytu'uhaguãupépe hembiapokuégui

45UpémarõperréiombohováiMoiséspehaheʼi:“Péina amopuʼãnderovakombaʼépeameʼẽhaguanembaʼe rejeruréva”

46FaraónomandaoñemoherakuãhaguãEgiptohaGosén tuichakuejaveve.

47Peẽme,enteroveIsraelñemoñare,péichaheʼiperréi, seisdíaajapejapovaʼerãpenerembiapohapembaʼapo, péropesietedíapepepytuʼuvaʼerã,haanipejaporaẽ mbaʼeveichaguatembiapo,péichapejapovaʼerãopaára, omandahaguéichaperréihaMoisés,Batíaraʼy.

48Moisésovyʼakombaʼeperréiomeʼẽvarechupe,ha enteroveIsraelguaojapoMoisésheʼihaguéicha chupekuéra.

49PórkekombaʼeouÑandejáraguiIsraelraʼykuérape, Ñandejáraoñepyrũguiimanduʼaumiisraelítareosalva haguachupekuéraituvakuérarehehápe

50ÑandejáraoĩMoisésndivehaherakuãguasuEgipto tuichakuejaveve.

51HaMoiséstuichamba'eopaegipciohaopaIsrael ñemoñarerenondépe,ohekávoiporãvaipuévloIsrael-pe guarãhahe'iñe'ẽpy'aguapýpehesekuérarréipe.

MOAKÃHA71rehegua

1HaMoisésorekórõguaredieciochoáño,ohechaseitúva haisýpehaohohendápekuéraGosénpe,haMoisés oguahẽvoGosénpe,oguahẽpelugárIsraelñemoñare ombaʼapohápe,haohechambaʼepohýiorekóva,haohecha peteĩegipciooinupãhapeteĩijoykeʼyhebreo-pe.

2PekuimbaʼeoñembyepotivaʼekueohechávoMoiséspe oñanihendápeojerurehaguachupepytyvõ,pórkepe kuimbaʼeMoiséspeoñemombaʼeguasuetereiFaraónrógape, haheʼichupe:“Cheruvichachepytyvõ,koegipcioouche rógapepyharekue,chejokuahaoucherembirekorendápe cherenondépe,hakoʼágaohekaoipeʼacherekove”.

3Moisésohendúvokomba'evai,ipochypeegipciorehe, haojereápehaambuegotyo,haohechávondaiporiha avaveupépe,oinupãpeegipcio-pehaomokañychupe yvyku'ípe,haoipe'apeevréopepeoinupãvaguichupe

4Peevréoohohógape,haMoisésohojeyhógape,haoho jeyrréirógape.

5Hapekuimbaʼeohojeývohógape,oimoʼãomboyketaha hembirekópe,naiporãiguiJacobrógape,oimeraẽkuimbaʼe ouhembirekorendápeoñemongyʼarire.

6Pekuñakaraiohoomombeʼuiñermanokuérape,hape kuñaermanokuéraojukasechupe,hahaʼeokañyhógapeha okañy.

7PesegundodíapeMoisésohoijoykeʼykuérarendápe,ha ohechamokõikuimbaʼeojodiskutiha,haheʼipeiñañávape: “¿Mbaʼérepikoreinupãnderapichápe?”.

8Upémarõhaʼeheʼichupe:“¿Mávapikonemoĩ mburuvichahaoporohusgahagua?”¿reimo'ãpikochejuka haguãrejukahaguéichaEgiptoguápe?Moisésokyhyjeha he'i:Añetehápepikoojekuaapemba'e?

9Faraónohendukombaʼe,haomandaojejukahagua Moiséspe,upévareÑandejáraomondohiʼánhelpe,hahaʼe ojehechaukaFaraónpepeteĩguárdiaruvichajoguaha

10Ñandejáraánheloipeʼapekysepukupeguárdiaruvicha pógui,haoipeʼahendiveiñakã,pórkepeguárdiaruvicha joguahaMoiséspe

11ÑandejáraánhelojagarraMoiséspoakatúaguiha oguenohẽchupeEgiptoguihaomoĩchupeEgiptorembeʼy okaháre,cuarentadíape

12IñermánoAarónañoiteopytaEgiptoretãme,ha oprofetisaIsraelguápe.

13PéichaheʼiÑandejárapendeypykuéraJára:“Pemombo peteĩteĩumimbaʼeoporombojeguarúvahesarenondépe, haanipeñemongyʼaumitaʼangaEgiptoguápe”

14UpetiémpopeumiisraelítaopuʼãhanohendúiAarónpe 15Haandejraoimoʼãohunditahachupekuéra, ndahaʼéiramoÑandejáraimanduʼapekonvénio ojapovaʼekuéreAbrahán,IsaachaJacobndive

16UpetiémpopeFaraónosegiipohýiIsraelraʼykuérape, haoitypahaombohasaasychupekuéraÑandejáraomondo peveiñeʼẽhaohechakuaachupekuéra

MOAKÃHA72rehegua

1HaumiárapeoikopeteĩñorairõguasuCusñemoñareha kuarahyresẽguahaAramñemoñareapytépe,haopuʼã hikuáiCusrréireheoĩvaipópe

2UpémarõKikianusmburuvichaguasuCusguaosẽopa Cusraʼykuérandive,peteĩtavayguakuérahetaiterei yvykuʼíicha,haohooñorairõAramhakuarahyresẽgua raʼykuérandive,omoĩhaguachupekuéraipoguýpe.

3HaKikianusosẽvo,ohejaBalaampepajeapoha,mokõi itaʼýrandive,oñangarekohaguapesiudare,haumihénte ijyvatevévapeupetetãme.

4UpémarõKikianusohoAramhakuarahyresẽgua raʼykuérape,haoñorairõhendivekuérahaoinupã chupekuéra,haopavavehoʼaheridoKikianusha itavayguakuérarenondépe

5Hahetaijapytepekuéraoguerahaprisionéroramohaomoĩ chupekuéraipoguýpeñepyrũrãicha,haoñemoĩijyvyári oipeʼahaguachuguikuéraimpuestojepiveguáicha

6HaBalaam,Beorra'y,Cusruvichaguasuohejávochupe oñangarekohaguapetávarehaumimboriahutavaguasúpe, opu'ãhaoñemoñe'ẽumitetãyguandiveopu'ãhaguãrréi Kikianusrehe,anihaguãohejaoikepetávapeouvove hógape.

7Haumitavayguakuéraupetetãyguaohenduchupe,ha ohurachupehaomoĩchuperréiramo,hamokõiitaʼýrape umiehérsitoruvicharã.

8Upémarõopuʼãhikuáihaomopuʼãpesiudamurállaumi mokõieskínape,haomopuʼãhikuáipeteĩóga imbaretetereíva.

9Hapetercereskínapeojoʼohikuáiyvykuaipapapyʼỹva, pesiudahapeysyrymbytépe,ojerévaCusretãtuichakue javeve,haoitypahikuáipeysyryy.

10Pecuartoeskínapeombyatyhikuáihetaitereimbói,umi encantohaencantorupive,haomombaretepesiudaha oikoupépe,haavavendosẽinindoikéihenondépe.

11HaKikianusoñorairõAramhakuarahyresẽgua raʼykuérandivehahaʼeomoĩchupekuéraipoguýpeyma guaréicha,haomeʼẽchupehikuáiitributojepiveguáicha,ha haʼeohohaohojeyhetãme

12HaKikianus,Cusruvichaguasuoñembojávo itavaguasúpehaopahendiveñorairõháraruvichakuéra, ohupihikuáihesahaohechapetávakorapyoñemopuʼãha tuichayvate,upévareumikuimbaʼeoñemondýikombaʼére.

13Haʼekuéraheʼiojupe:“Ohecháguiroñembotapykueha, ñorairõme,haokyhyjetereiorehegui,upévareojapohikuái kombaʼehaomopuʼãpesiudamurállahaomombarete chupekuéraanihaguaouumirréiCanaánpeoñorairõhagua hendivekuéra

14Upémarõperréihaumiehérsitooñembojapesiuda rokẽmehaomañayvatehaohecha,oñembotypaitepesiuda rokẽ,haosapukáiumicentinelapehaheʼi:“Peipeʼaoréve roikehaguapesiudápe”.

15PéroumicentinelandoipeʼáichupekuéraBalaampe pajeapoha,rréi,omandarupichupekuéra,ndohejái chupekuéraoikesiudápe.

16Upémarõomopuʼãhikuáipeteĩñorairõhendivekuéra távarokẽrovái,hahoʼaupeárapecientreintakuimbaʼe ehérsitoguiKikianus-pe

17Haambueárapeosegihikuáioñorairõhaoñorairõ hikuáiysyryrembeʼýpe;oñeha’ãohasahakatundaikatúi, upévareoĩijapytepekuéraohypýivaumiyvykuápeha omanóva

18Upémarõperréiomandachupekuéraoikytĩhagua yvyramátaojapohaguaumibalsa,ikatuhaguáichaohasa hikuáihendápekuéra,haojapohikuáiupéicha

19Haoguahẽvohikuáiumizanjarendaguépe,peyojere molinokuérarupi,ha200kuimbaʼeoĩvadiezbalsaári oñembohypa.

20Hambohapyhaárapeouhikuáioñorairõpembói oĩháme,hakatundaikatúioñembojaupépe,umimbói ojukáguichuguikuéraciensetentakuimbaʼe,ha ndoñorairõvéimahikuáiCúsndive,haomongorahikuái Cúspenueveáñopukukue,avavendosẽinioike 21Upetiémpopepeñorairõhapemongodooñorairõjave Cúskóntrape,MoisésokañyEgíptoguiFaraónpoguýguiha ojukasechupeojukahaguérepeegipciope

22Moisésoguereko18áñookañýrõguareEgíptogui Faraónrenondépe,haokañyhaokañyKikianus kampaméntope,upérõomongoravaʼekueCúspe 23MoisésopytanueveáñorréideCusKikianus kampaméntope,haMoisésosẽhaoikehendivekuéra 24Haperréihamburuvichakuérahaopakuimbaʼe oñorairõvaohayhuMoiséspe,haʼetuichahaiderecho, ijyvatepeteĩleónnoble-icha,hovakuarahyicha,ha imbaretepeteĩleónicha,hahaʼeningoconsejeroperréipe 25Haopakuévonueveary,Kikianus-peojejagarrapeteĩ mbaʼasyoporojukáva,haimbaʼasyipuʼakahese,haomano árasietehápe

26Upémarõisiervokuéraoembalsamohaoguerahachupe haoñotỹchupepesiudarokẽrovái,nórtegotyoEgiptogui 27Haomopuʼãhikuáihiʼáripeteĩógaimbaretévaha ijyvatetereíva,haiguypeomoĩhikuáiitaguasu.

28Haperréiescribakuéraohaiumiitaáriopaipuʼakairrei Kikianus,haopañorairõhaʼeoñorairõvaʼekue,péinaápe ojehaiupépekoárape.

29KoʼágaomanorireKikianusrréideCus,tuicha ombopyʼaroryikuimbaʼehaisoldádokuérapepeñorairõ rupi.

30Upémarõhaʼekuéraheʼiojupe:“Emombeʼuoréve mbaʼéparojapovaʼerãkoʼága,pórkeroikopedesiértope9 áñomombyryorerógagui”.

31Ja’éramoñañorairõtahapesiudandivehetañande apytépeho’átaheridotérãomanóta,hajapytáramoko’ápe pesitio-peñamanótaavei

32KoʼáganikoenteroverréiAramguahaumiraʼy kuarahyresẽguaohendútañanderréiomanómahague,ha sapyʼaitépeñandeatakatapeteĩmaneraenemigo-pe,ha oñorairõtañanendivehandohejátanipeteĩhembývañande apytégui

33Koʼágajahañamoĩpeteĩrréioréve,hajapytákenape siudápeoñemeʼẽmeveñandévepesiuda

34Haoiporavosehikuáiupeárapepeteĩkuimbaʼerréirã Kikianusehérsitoapytégui,handojuhúimbaʼeve oiporavóvahikuáiMoisésichaoisãmbyhyhagua hiʼarikuéra.

35Hapyaʼehaoipeʼapeteĩteĩijaohaomomboyvýpe,ha ojapohikuáipeteĩmontóntuichávahaomoĩhiʼári Moiséspe

36Upéiopuʼãhikuáiomboputrompétahaosapukái henondépehaheʼi:“Toikoveperréi,toikoveperréi!”.

37Haopavavetavayguahakaraiguasuohurachupe ome'ẽtahachupehembirekorãrréinaAdonias,cusita, Kikianorembireko,haomoĩhikuáiMoisésruvichaguasu ramoupeárape

38UpeárapeenteroveCusguaheʼi:“Opavaveomeʼẽ vaʼerãpeteĩmbaʼeMoiséspeimbaʼévagui”

39Haoipysohikuáipeteĩsábanapemontónári,hakáda unoomomboipypepeteĩmbaʼeorekóvagui,peteĩvapeteĩ apykaórohaambuemonéda

40AveiCusraʼykuéraomomboMoiséspepemontónári, itaónix,bdelio,pérlahamármol,aveiplátahaóro hetaiterei

41Moisésojagarrapaiteumiplátahaóro,umimbaʼyru,ha umiitabdelliohaónixomeʼẽvaʼekuechupeentéroCus ñemoñare,haomoĩimbaʼerepyapytépe

42UpeárapeMoisésoisãmbyhyCusñemoñare,Cus ruvichaguasuKikianusrendaguépe.

MOAKÃHA73rehegua

1Pe55áñoogovernahaguépeFaraónrréideEgipto,upéva hínapeáñociencincuentaysieteumiisraelítaoguejy haguépeEgíptope,MoisésogovernaCúspe.

2Moisésoguerekoveintisieteáñooñepyrũrõguare ogovernaCúspe,hacuarentaáñoogoverna

3HaÑandejáraomeʼẽMoiséspemborayhuhaimbaʼeporã opaCusraʼykuérarenondépe,haCusraʼykuéra ohayhuetereichupe,upévareÑandejárahayvyporakuéra oguerohoryetereiMoiséspe.

4Ha7díaoisãmbyhyhaguépe,opavaveCusñemoñare oñembyatyhaouMoisésrenondépehaoñesũchupeyvýpe

5Haenteroveumimitãoñeʼẽoñondiveperréirenondépe haheʼi:“Emeʼẽorévekonséhorohechahaguambaʼépa ojejapótakosiudáre”

6Ojapómanueveáñoromongorahaguepesiudajerére,ha ndorohecháioreraʼykuérahaorerembirekokuérape

7Upémarõperréiheʼichupekuéra:“Pehendúramoche ñeʼẽopambaʼehaʼétavapeẽme,upéicharõJehováomeʼẽta orepópepesiudahaorepoguýpe”

8Ñañorairõramohendivekuérapeñorairõymaguaréicha jaguerekovaʼekuehendivekuéraKikianusomanomboyve, hetañandeapytépeja’átaheridoymaguaréicha

9Koʼágaupévarepéinaápekonséhopeẽmeguarãko mbaʼépe;pehendúramocheñe’ẽ,upéicharõpetáva oñeme’ẽtaorepópe

10Upémarõenteroveehérsitoheʼiperréipe:“Opambaʼe oreruvichaomandavaʼerãrojapóta”.

11Moiséshe'ichupekuéra:Pehasahapemombe'upeteĩ ñe'ẽpekampaméntotuichakuejaveveopatetãyguápe

12Péichaheʼiperréi:“Terehokaʼaguýpehaegueru nendiveumicigüeñaraʼy,kádaunopeteĩmitãipópe”

13Oimeraẽomboykévaperréiñeʼẽ,ndoguerúivaimemby, omanóta,haperréiojagarrátaopambaʼeimbaʼéva

14Haregueruvoveumívaoĩtandepoguýpe,remongakuaa vaʼerãchupekuéraokakuaapeve,haremboʼétachupekuéra ovevehagua,haʼeháichaumiguyraraʼy

15UpémarõenteroveCusñemoñareohenduMoisésheʼi vaʼekue,haopuʼãhikuáiomombeʼupekampaménto tuichakuére

16Peẽmeĝuarã,opavaveCusra’ykuéra,perréiordenha’e, pehooñondivepaka’aguýpe,hapejagarraupépeumi cigüeñara’ypeteĩteĩimembyipópe,hapegueruhógape 17Haoimeraẽoviolávaperréiórdenomanóta,haperréi ojagarrátaopambaʼeimbaʼéva.

18Haopavavetavayguakuéraojapoupéicha,haosẽhikuái kaʼaguýpehaojupihikuáiabetoyvyramátarehaojagarra, peteĩteĩpeteĩmitãʼiipópe,opaumicigüeñaraʼy,ha ogueruchupekuéradesiértopehaomongakuaachupekuéra perréiomandarupi,haomboʼechupekuéraotyryryhagua, ojoguávaumihalcónraʼýpe

19Haoñemongakuaarireumicigüeñaraʼy,perréiomanda chupekuéraiñembyahýihaguatresdíaaja,haenterove tavayguakuéraojapoupéicha

20Hambohapyhaárape,perréiheʼichupekuéra, peñemombaretehaoikochuguikuérakuimbaʼe ipyʼaguasúva,hapemondepeteĩteĩhiʼárihiʼarmadaha iñapytuʼũikysepuku,hapejupipeteĩteĩikavajuáriha pejagarrapeteĩteĩipópeicigüeñaraʼy.

21Hañapuʼãtahañañorairõtapetavaguasundivepelugár oĩhámeumimbói;haopatavayguakuéraojapoperréi omandahaguéicha.

22Upémarõkádaunoojagarraimembyipópe,haoho hikuái,haoguahẽvombóirendaguépe,perréiheʼi chupekuéra:“Pemondopeteĩteĩicigüeñambóiári”.

23Haomondohikuáipeteĩteĩicigüeñaraʼyperréi omandaháicha,haumicigüeñaraʼyoñaniumimbóiáriha hoʼupaitechupekuérahaohundichupekuéraupelugárgui.

24Haperréihatavayguakuéraohechávoopaumimbói oñehundihaupetendápe,opatavayguakuéraomoĩpeteĩ sapukáituicháva.

25Haoñembojahikuáihaoñorairõpesiudandiveha ojagarrahaipoguýpe,haoikehikuáipesiudápe

26Upeárapeomanomilcienkuimba'etavayguakuéraupe távape,opavaveoikóvaupetávape,hakatuumi tavayguakuéraomongorávanipeteĩnomanói

27UpémarõenteroveCusraʼykuéraohokádaunohógape, hembirekohaitaʼyrakuérarendápehaentéroimbaʼekuéra rendápe

28PepajeapohaBalaamohechávoojejagarrahapesiuda, oipeʼapeokẽhamokõiitaʼýrahaochoiñermánondive okañyhaohojeyEgíptoperréiFaraóndeEgiptorendápe 29Haʼekuérahínaumipajeapohahapajeapohaoñeñeʼẽha pelívrodelaLéipe,oñemboʼyMoiséskóntrape,Jehováou javeEgíptopeumimbaʼevai.

30UpémarõMoisésojagarrapesiudaiñarandurupi,ha umiCusraʼyomoĩchupepetrónopeKikianusrréideCus rendaguépe

31Omoĩhikuáiiñakãáripekorónarréi,haomeʼẽchupe hembirekorãAdonias,perréinacusita,Kikianusrembireko 32MoisésokyhyjeTupãTupãItuvakuéraJáragui,handoúi hendápe,handojerevéihese

33Moisésimandu'amba'éichapaAbrahánohura hembiguáiEliezer-pehahe'ichupe:“Anireguerahapeteĩ kuñaCanaánrajykuéraapytéguichera'yIsaacrehehápe” 34AveiIsaacojapovaʼekueJacobokañýrõguare iñermánogui,heʼírõguarechupe:“AniremendaCanaán

rajykuéraapytéguihareñemoĩpeteĩñeʼẽmenipeteĩva ndive”.

35ÑandejárañandeTupãomeʼẽguiHamNoéraʼýpe,ha itaʼyrakuérahaopaiñemoñarekuérape,tembiguáiramo SemhaJafetraʼykuérape,haiñemoñarekuérapeguarã haʼekuérariretembiguáiramo,tapiaiteguarã

36UpévareMoisésnombojereiikorasõnihesaKikianus rembirekorehe,haʼeogovernaajaCusári.

37HaMoisésokyhyjeÑandejáraItupãguihekovepukukue aja,haMoisésoguataÑandejárarenondépeañeteguápe, opaikorasõhahi’ángareheve,ndojevýitapeporãgui hekovepukukueaja;ndohejáipetapeniderechani izquierdagotyo,Abraham,IsaachaJacoboguatahaguépe.

38HaMoisésimbareteCusñemoñarerréinope,ha oisãmbyhyCusraʼykuérapeiñarandujepiveguáicha,ha Moisésoñakãrapuʼãirréinope.

39HaupérõAramhakuarahyresẽguaraʼykuéraohendu omanómahagueKikianoCusruvichaguasu,upévareAram hakuarahyresẽguaraʼykuéraopuʼãCusreheumiárape.

40MoisésombyatyopaCusñemoñare,peteĩtetã ipu'akaitereíva,treintamilkuimba'erupi,haosẽoñorairõ Aramhakuarahyresẽgotyoguandive.

41Hañepyrũrãohohikuáikuarahyresẽguaraʼykuéra rendápe,haumikuarahyresẽguaohendúvopemarandu, ohoohuguaitĩchupekuérahaoñorairõhendivekuéra.

42Hapeñorairõijetuʼuumikuarahyresẽguaraʼykuéra ndive,upévareÑandejáraomeʼẽMoiséspópeopa kuarahyresẽguaraʼykuérape,ha300kuimbaʼerupihoʼa ojejuka

43Haenteroveraʼykuérakuarahyresẽgotyoguaojereha ojerejey,upévareMoiséshaCusraʼykuéraohohapykuéri haomoĩipoguýpehaomoĩpeteĩimpuéstohesekuéra, ojepokuaaháicha

44UpémarõMoiséshaentéroumihéntehendiveohasa upéguiAramretãmeoñorairõhagua

45HaAramtavayguakuéraohoaveiohuguaitĩchupekuéra, haoñorairõhikuáihendivekuéra,haÑandejáraomeʼẽ chupekuéraMoiséspópe,hahetaAramkuimbaʼekuéra hoʼaherido

46HaAramaveioñemoĩipoguýpeMoiséshaCus tavayguakuéra,haomeʼẽaveiimústojepiveguáicha

47MoisésomoĩAramhakuarahyresẽgotyoguaCus ñemoñarepoguýpe,haMoiséshaopatavayguakuéraoĩva hendive,ojereCúsretãme

48MoisésoñemombareteCusñemoñarerréinope,ha Ñandejáraoĩhendive,haopavaveCusñemoñareokyhyje chugui

MOAKÃHA74rehegua

1UmiáñopahápeomanoSaúlrréideEdom,haogoverna hendaguépeBaalCanán,Acborraʼy.

2Peáño16MoisésogovernahaguépeCus,Baal-Canan, Acborraʼy,ogovernaEdomretãme38áñopukukue

3HaʼetiémpopeMoabopuʼãEdompodérkóntrape,pórke Hadad,Bedadraʼy,+oikoguiveEdompoguýpe,haoinupã chupekuérahaMadiánpe,haomoĩMoabpoguýpeEdom poguýpe

4HaBaal-Canan,Acborra'yoisãmbyhyrireEdom, opavaveMoabñemoñareomboykeEdom-gui.

5UpeárapeomanoÁfrikaruvichaguasuAngeas,haita'ýra Azdrubaloisãmbyhyhendaguépe.

6HaumiárapeomanoJaneasrréiKitimñemoñare,ha oñotỹchupehikuáiitupaohaʼeomopuʼãvaʼekueijupe guarãCanopiañúmeoikohagua,haLatinooisãmbyhy hendaguépe

7PeveintidósáñoogovernahaguépeMoisésCus raʼykuérare,LatinoogovernaQuitímraʼykuérarecuarenta ycincoáño

8Haomopuʼãaveiijupeguarãpeteĩtórretuichaha ipuʼakapáva,haomopuʼãipypepeteĩtémploiporãitereíva oikohagua,omotenondehaguaigoviérno,ojepokuaaháicha 9Peterceráñoogovernahaguépeomombeʼupeteĩ proklamasiónentéroumikuimbaʼeikatupyrývape,ha ojapohetavárkochupeguarã

10HaLatinusombyatyopaijehérsito,haouhikuái várkope,haoikeupépeoñorairõAzdrubalAngeasraʼy ndive,Áfrikaruvichaguasu,haouhikuáiÁfricapeha oñorairõAzdrubalhaijehérsitondive.

11HaLatinusipuʼakaAzdrubalrehe,haLatinusoipeʼa Azdrubal-guipeyguasuitúvaogueruvaʼekueKitím raʼykuéragui,ojagarrávoJaníaspeUzírajyhembirekorã, upévareLatinooitypeysyrypuente,haoinupãvaieterei Azdrubalehérsitokompletoitépe

12HaumikuimbaʼeimbaretehembývaAzdrubal-pe oñemombarete,haikorasõhenyhẽenvidia-gui,haoñorairõ hikuáiñemanondive,haoñemoĩjeyñorairõmelatinorréi deKitimndive.

13HapeñorairõivaietereiopavavekuimbaʼeÁfrica-gua ári,haopavavehoʼaheridoLatinohaitavayguakuéra renondépe,haAzdrubalrréihoʼaaveiupeñorairõme.

14HarréiAzdrubaloguerekopeteĩtajýraiporãitereíva, héravaUspezena,haopavavekuimba’eÁfrica-gua ombojeguaijaokuérareha’eojogua,iporãitereiha iporãitereirupi

15HaumikuimbaʼeLatinoguaohechaUshpezena, Azdrubalrajy,haomombaʼeguasuchupelatinorréipe.

16HaLatinohe'iojegueruhaguãchupehendápe,haLatino ojagarraUspezenahembirekorã,haha'eojerejeyQuitím gotyo.

17HaomanorireAzdrubalAngeasra’y,Latinusojere jeývohetãmeñorairõgui,opavaveÁfrica-peoikóvaopu’ã haojagarraAnibalAngeasra’ýpe,Azdrubalryvy imitãvéva,haomoĩchuguirréihendaguépeijoyke’yykére opaitetetãÁfrica-pe

18Hahaʼeoisãmbyhyvove,haʼeodesidiohoKitim-pe oñorairõhaguaKitimraʼykuérandive,ovengahagua ijoykeʼyAzdrubal,haÁfricapeoikóvakáusare,haojapo upéicha

19Haojapohetavárko,haoikeupépeijehérsito kompletoitendive,haohoKitímpe

20UpémarõAnibaloñorairõQuitimraʼykuérandive,ha QuitimraʼykuérahoʼaheridoAnibalhaijehérsito renondépe,haAnibalovengaiñermánokáusare

21AnibalosegioñorairõdieciochoáñopukukueKitim ñemoñarendive,haAnibaloikoQuitimretãmehaoñemoĩ upépehetatiémpore.

22AnibalojukavaietereiQuitimraʼykuérape,haojuka umikuimbaʼeguasuhamburuvichakuérape,haumi tavayguahembývaguiojukaochentamilkuimbaʼerupi.

23Haopakuévoárahaáño,AnibalohojeyhetãÁfrica-pe, haoisãmbyhyporãijoykeʼyAzdrubalrendaguépe.

MOAKÃHA75rehegua

1Upetiémpope,180áñoumiisraelítaoguejyhaguépe Egíptope,osẽEgíptogui30000kuimbaʼeipyʼaguasúva, 30.000kuimbaʼeipyʼaguasúva,haʼévaentéroJosé ñemoñare,JoséraʼyEfraínñemoñare

2HaʼekuéraheʼiopamahapetiémpoÑandejára omoĩvaʼekueIsraelraʼykuérapeyma,haʼeheʼivaʼekue Abrahánpe

3Hakoʼãkuimbaʼeoñapytĩ,hakádaunoomoĩikysepuku ijykére,hakádaunohiʼárihiʼári,haojeroviaimbaretére,ha osẽhikuáioñondiveEgíptoguiipombaretereheve

4Pérondoguerúihikuáimbaʼeveichaguatembiʼupetapére, plátahaóroañoite,nimbujapeupeárapeguarãndoguerúi ipópe,oimoʼãguiohupytytahahiʼupyojehepymeʼẽhagua umifilistéogui,handahaʼéiramoojagarrátambaretépe.

5Hakoʼãkuimbaʼeipuʼakahaipyʼaguasúva,peteĩ kuimbaʼeikatuomuñamilhamokõiikatuoitydiezmil-pe, upévareojeroviahikuáiimbaretehaohooñondive haʼekuéraicha

6HaohohikuáiGatretãgotyo,haoguejyhikuáihaojuhu umiovecharerekuaGatguaomongaruhaGatñemoñare rymbakuéra

7Hahaʼekuéraheʼiumiovecharerekuape:“Pemeʼẽoréve umiovechaapytéguiropagahagua,rokaruhagua,pórke oreñembyahýi,pórkekoʼágandoroʼúimbuja”

8Upémarõumiovecharerekuaheʼi:“¿Oreovechatérãore vakapikoromeʼẽtavapeẽmepepagáramojepe?”.upévare Efraínraʼykuéraoñembojaojagarrahaguachupekuéra mbaretépe

9UmiovecharerekuaGatguaosapukáihesekuéra ohenduhamombyryguiveosapukái,upévareopavave Gatguaosẽhendápekuéra

10GatñemoñareohechávoEfraínñemoñarekuéra rembiapovai,ojevyhaombyatyhikuáiGat ñemoñarekuérape,haomondepeteĩteĩhi'armadahaosẽ Efraínñemoñarerendápeñorairõrã.

11HaoñorairõhendivekuéraGatñúme,hapeñorairõ ivaieterei,hahetaitereiojukahikuáiojueheupeárape

12Pesegundodíape,Gatñemoñareomondoopaumisiuda defilistéope,haheʼichupekuéra:

13Pejuorerendápehaorepytyvõ,roinupãhaguaEfraín raʼykuérapeosẽvaʼekueEgiptoguiojagarrahaguaore rymbakuéra,haoñorairõhaguaorendivembaʼérepa

14Efraínraʼykuéraikaneʼõmaiñembyahýihayʼuhéigui, pórketresdíandoʼúikuripanHa40000kuimba'eosẽumi filistéotávaguioipytyvõhaguãGat-yguápe

15Ko'ãkuimba'eoñorairõEfraínñemoñarendive,ha Ñandejáraome'ẽEfraínñemoñarefilistéopópe.

16HaojukahikuáiopaEfraínñemoñare,opavave osẽvaʼekueEgiptogui,avavendopytáidiezkuimbaʼeokañy vaʼekuepeñeʼẽmeʼẽgui

17KombaʼevaioúguiÑandejáraguiEfraínraʼykuéra kóntrape,haʼekuérandojapóiguiÑandejárañeʼẽosẽvo Egiptogui,oguahẽmboyvepetiémpoÑandejára omoĩvaʼekueIsrael-peyma

18Filisteo-kuéraapytéguiaveiomanohetaiterei,veintemil kuimbaʼerupi,haijoykeʼykuéraoguerahachupekuéraha oñotỹchupekuéraitávape

19UmiEfraínñemoñareojejukavaʼekueopytahetaáraha hetaáñoreGatñúme,hanoñeñotỹichupekuéra,hapeñu henyhẽkuimbaʼekuérakanguégui

20UmikuimbaʼeokañyvaʼekuepeñorairõguiouEgíptope haomombeʼuentéroisraelítapeopambaʼeojehúva hesekuéra

21ItúvaEfraínoñembyasyhesekuérahetaára,ha iñermanokuéraouokonsolahaguãchupe

22Hahaeouhembirekorendpehahaeimembypeteĩta'ýra, haombohéraBeriah,ha'eombyasyhaguérehógape.

MOAKÃHA76rehegua

1HaMoisés,AmramraʼyhaʼegueterirréiCusretãmeumi árape,hahaʼeoñakãrapuʼãirréinope,haomotenondeCus raʼykuérarréitekojojápe,tekojojahatekojojápe.

2HaopavaveCusñemoñareohayhuMoiséspeopaáraha'e oisãmbyhyajahesekuéra,haopavaveoikóvaCusretãme okyhyjetereichugui.

3CuarentaáñoMoisésoisãmbyhyhaguépeCus,Moisés oguapyhínakurimburuvichaguasutrónope,rréina Adoniasoĩajahenondépe,haopavavekaraiguasuoguapy ijerére

4UpémarõperréinaAdoníasheʼiperréihaumiprínsipe renondépe:“¿Mbaʼepikopeẽpejapovaʼekueheta tiémpore,peẽCusraʼy?”

5AñetehápepeikuaacuarentaáñoogovernahagueCúspe, noñembojáihaguecherehe,handoservírihagueumidios Cusraʼykuérape

6Koʼágakatupehendu,peẽCusraʼykuéra,haanivémako kuimbaʼeoisãmbyhypendeárindahaʼéiramoguáichañande retégui

7PéinaápecheraʼyMenacrusokakuaapáma,toisãmbyhy pendeári,iporãvéguipeẽmepeservipenderuvicharaʼýpe, peserviranguepeteĩextranhérope,Egiptorréirembiguái 8HaopavavetavayguahakaraiguasuCusñemoñaregua ohenduumiñe'ẽrréinaAdoniashe'iva'ekueijapysápe.

9Haopavavetavayguakuéraoñembosako’ika’arupeve,ha pyhareveopu’ãhikuáipyharevehaomoĩrréiramo Menacrus,Kikianusra’ýpe.

10HaopaCusraʼykuéraokyhyjeoipysohaguaipoMoisés rehe,ÑandejáraoĩguiMoisésndive,haCusraʼykuéra imanduʼapejuramentoohuravaʼekuéreMoiséspe,upévare ndojapóihesembaʼeveivaíva

11CusñemoñarekatuomeʼẽhetarregáloMoiséspeha omondochupechuguikuératuicharregálo

12UpémarõMoisésosẽCusretãgui,haohohógapeha ndoikóioisãmbyhyCus,haMoisésoguerekosesentayseis áñoosẽrõguareCusretãgui,pembaʼeoúguiÑandejáragui, oguahẽguipetiémpohaʼeomoĩvaʼekueyma,oguenohẽ haguaIsrael-peHamñemoñarejehasaʼasýgui

13UpémarõMoisésohoMadiánpe,okyhyjéguiohojey haguaEgíptopeFaraónkáusare,haohooguapypeteĩ ykuápeMadiánpe.

14HaumisietemadianitaReuelrajyosẽoñangarekoitúva ovechakuérare

15Upéioguahẽhikuáipeykuápehaoguenohẽyomboyʼu haguaitúvaovechakuéra

16UpémarõumiovecharerekuaMadiánguaouomosẽ chupekuéra,haMoisésopuʼãoipytyvõchupekuéraha omboyʼuovechakuéra

17UpéiouhikuáihógapeitúvaReuelrendápeha omombeʼuchupembaʼépaojapoMoiséshesekuéra.

18Haʼekuéraheʼi:“Peteĩkuimbaʼeegipcioorepeʼaumi ovecharerekuapoguýgui,haʼeombyatyyoréveguarãha omboyʼuovechakuéra”.

19UpémarõReuelheʼiitajýrape:“¿Hamoõpikooĩ?” mba'érepikopehejapekuimba'épe?

20UpémarõReuelohenóichupehaogueruchupehógape, haokaruhendivembujape

21UpémarõMoisésomombeʼuReuelpeokañyhague EgíptoguihaogovernahaguecuarentaáñoCúspe,haupéi oipeʼahaguechuguipegoviérno,haomondochupe pyʼaguapýperregáloharregáloreheve.

22ReuelohendúvoMoiséshe'iva'ekue,Reuelhe'i ipy'apýpe:“Amoĩtakokuimba'épepeógakárselpe,ha upévarupiveamoingoporãtaCusra'ykuérape,ha'e okañýguichuguikuéra”

23Upéioguerahachupehikuáikárselpe,haMoisésoĩ kárselpe10áño,haMoisésoĩajapekárselpe,Zipora, Reuelrajyoiporiahuverekochupe,haomantenechupe mbujapehaýpeopaára

24HaenteroveIsraelguaoĩgueteriEgiptoretãmeoservi Egiptokuérapeopaichaguatembiapopohýipe,haEgiptopo osegiipohýiIsraelñemoñarekuérareumiárape

25UpejaveÑandejáraoinupãFaraónrréideEgipto-pe,ha ombohasaasylepraasyipyguiveiñakãraguepeveIsrael ra'ykuérapeotratavaihaguérekomba'asyupejave ÑandejáraguiFaraónrréideEgiptoári.

26ÑandejáraohendúguiitavayguakuéraIsraelñemoñare ñemboʼe,haosapukáihikuáioguahẽchupeombaʼapo pohýihaguére.

27Ipochygueterindojevýichuguikuéra,haFaraónpo ojepysogueteriIsraelñemoñarekuérarehe,haFaraón omohatãijajúraÑandejárarenondépe,haombotuichave ijugoIsraelñemoñarekuéraári,haombopochy hekovekuéraopaichaguatembiapopohýireheve

28ÑandejáraombohasarirepembaʼasyvaiFaraónrréide Egiptope,ojerureumiiñarandúvahapajeapohakuérape omonguerahaguachupe

29Umiiñarandúvahapajeapohahe'ichupe:Oñemoĩ ramomitã'iruguyumiherida-pe,okuerataha

30Faraónohenduchupekuéra,haomondo iministrokuérapeGosénpeIsraelñemoñarerendápe oguerahahaguãimembykuérape

31Faraónministrokuéraohohaoipeʼambaretépeisy jyvaguiIsraelraʼykuérape,haárahaáraogueru chupekuéraFaraónrendápe,peteĩmitãkádadía,haumi doktórojukachupekuérahaomoĩchupekuérapeplágape péichaojapohikuáiopaára.

32Faraónojukavaekuetrescientossetentaycincomitã

33PéroJehovánohendúiumidoktórrréideEgiptope,ha pembaʼasyvaiosegiohóvo

34HaFaraóndiezáñoohasaasyupembaʼasy,koʼágapeve FaraónikorasõipyʼahatãveIsraelraʼykuérare.

35HaopakuévodiezáñoÑandejáraosegiombohasaasy Faraónpeumimbaʼasyohundívape

36HaÑandejáraoinupãchupepeteĩtumorvaihambaʼasy ipyʼápe,haupembaʼasyoñehundivaieterei

37UpejaveumimokõiministroFaraónouGosénretãgui, oĩhámeentéroisraelita,haohoFaraónrógapehaheʼi chupe:“Rohechaumiisraelítaikangyhaombaʼapoha noñatendéihembiapokuére”.

38Faraónohendúvoiministrokuérañeʼẽ,ipochyeterei Israelraʼykuérare,tuichaombyasychupehetehasýgui

39Hahaʼeheʼi:“KoʼágaIsraelguaoikuaámache cherasyha,ojerehaoñembohoryorerehe,koʼágaejagarra chekárrochekárro,haahaGosénpehaahecháta mbaʼéichapaoñembohorychereheumiisraelítaupévare hembiguaikuéraoipuruchupeguarãpekárro

40Haojagarrahikuáihaomoĩchupekavajuári, ndaikatúiguiojupiijehegui;

41Upéioguerahahendive10kavajuariguaha10kavaju arigua,ohoIsraelguarendápeGosénpe

42OguahẽvohikuáiEgiptorembeʼýpe,perréikavaju ohasapeteĩlugárijyvykuʼívape,oĩvapeparraltyyvykuápe, korapymokõiveládo,peyvyijyvykuʼívahaijyvykuʼívaoĩ ótroládo.

43Haumikavajuoñanipyaʼeupelugárpehaojopyojuehe, haumiótrokavajuopresionaperréikavaju

44Haperréikavajuhoʼapellanuraijyvatévapeperréi ojupiajahiʼári,hahoʼávopekárroojereperréirovaáriha pekavajuoñenoperréiári,haperréiosapukái,hoʼo hasyetereígui.

45Haperréiroʼoojepeʼachugui,haikangueoñembyaiha ndaikatúiojupi,kombaʼeoúguichupeguarãÑandejáragui, ÑandejáraohendúguiitavayguakuéraIsraelraʼykuéra sapukáihaijehasaʼasy

46Isiervokuéraoguerahachupeijyvaárisaʼisaʼi,ha oguerahajeychupeEgíptope,haumikavajuariguaoĩva hendiveoujeyaveiEgíptope

47Omoĩchupehikuáihupápe,haperréioikuaa omanombaitemaha,upévarehembirekorréinaAparanithou haosapukáirréirenondépe,haperréihasẽtuichahendive 48Upeárapeouopavaveimbaʼeruvichahahembiguái kuérahaohechaperréipeupejehasaasyjave,hahasẽ tuichahendive

49Haperréiruvichakuérahaenteroveikonsehérokuéra oñemoñeʼẽperréipeoisãmbyhyhaguapeteĩvahendaguépe upetetãme,haʼeoiporavótavaitaʼýraapytégui

50Haperréioguerekombohapyta'ýrahamokõitajýra, hembirekorréinaAparanith,ha'eaveirréihembireko ra'ykuéra

51Hakoʼãvahéra,petaʼýraypykueOtri,mokõiha Adikam,hambohapyhaMorión,haiñermanakuéra,pe tuichavévaBatíahaambueAcuziréra

52HaOtriperréiraʼyypykuehaʼepeteĩidiota,ipyaʼeha pyaʼeomombeʼu

53HaAdikamningopeteĩkuimbaʼeiñaranduha iñarandúvahaoikuaaopambaʼeEgiptoarandu,péro iñaranduʼỹva,hoʼohũhambykyeterei;ijyvatepeteĩmétro.

54HaperréiohechávoitaʼýraAdikamiñaranduha iñaranduhaopambaʼépe,perréiodesidihaʼehaguarréi hendaguépeomanorire

55UpéiomendahembirekorãGedudá,Abilotrajy,haha'e oguerekodiezáño,haimembyirundymitãkuimba'e.

56Uperireohoomendambohapyhembirekohaimemby ochota'ýrahambohapytajýra

57Hapesarambituichaipu’akaperréiári,haho’ohyakuã peteĩte’õnguero’oichaojeityva’ekueñúrearahakujave, kuarahyhakuaja

58Haperréiohechávoimbaʼasytuichaoñemombareteha hiʼári,omandaojegueruhaguachupeitaʼýraAdikam,ha omoĩchupehikuáirréiramoupetetãrehendaguépe

59Opariretresáño,perréiomano,oñemotĩ,oñemotĩha oñembohorýgui,hahembiguáikuéraoguerahachupeha oñotỹchupeumirréiEgiptosepultúrape,oĩvaZoán Mizraimpe

60Pérohaʼekuéranomombasáijepiumirréindive,pórke hoʼoikyrỹi,handaikatúioñembojaoembalsamohagua chupehyakuãvairupi,upévarepyaʼevoioñotỹchupe.

61KombaʼevaioúguiÑandejáraguichupe,Ñandejára omyengoviahaguérechupembaʼevaipembaʼevai ojapovaʼekuérehiʼárapeIsraelrehe.

62Haomanokyhyjehaotĩgui,haita'ýraAdikam oisãmbyhyhendaguépe

MOAKÃHA77rehegua

1Adicamoguereko20áñooisãmbyhyjaveEgipto,ha'e oisãmbyhycuatroáño

2PedoscientosseisáñoIsraelohohaguépeEgíptope, AdikamogovernaEgíptope,pérohaʼeosegiogoverna Egíptopehetatiémpore,ituvakuéraosegihaguéicha ogoverna

3ItúvaMeloloisãmbyhykurinoventaycuatroáño Egíptope,pérohaʼehasyhaomanodiezáño,pórkehaʼe iñañaÑandejárarenondépe

4HaenteroveegipcioombohéraAdicamFaraón,ituakuéra ypykueréraicha,ojepokuaaháichahikuáiEgíptope

5HaopavaveFaraóniñarandúvaombohéraAdicamAhuz, mbykymioñembohéraAhuzEgiptoñe'ẽme.

6HaAdikamivaieterei,hahaʼepeteĩmétrohapeteĩ ijyvykuʼihaorekopeteĩbarbatuichávaohupytývaipy ruguápe.

7FaraónoguapyitúvatrónopeogovernahaguaEgíptope, haiñarandurupioisãmbyhyEgiptogoviérno

8Hahaʼeoisãmbyhyajaohasaitúvahaoparréi mboyveguakuéraiñañávape,haombohetaveijúgoIsrael raʼykuéraári

9HaohohembiguáikuérandiveGosénpeIsraelñemoñare rendápe,haomombaretetembiapohi'arikuérahahe'i chupekuéra:Pemohu'ãpenerembiapo,árahaára,haani pehejapendepoipiro'yorerembiapoguikoáraguive pejapohaguéichacheruárapukukue

10HaomoĩumiofisiálIsraelguaapytégui,hakoʼãofisiál áriomoĩhembiguáiapytéguiumioisãmbyhýva

11Árahaáraomoĩhiʼarikuérapeteĩmedidadeladrillo ojapohaguaupenúmero,haojerejeyhaohoEgíptope

12UpetiémpopeumiFaraónomoakãvaomandaumi israelítapeheʼiháichaFaraónheʼiháicha 13Péichahe'iFaraón:Pejapopenderembiapokádadíaha pemohu'ãpenerembiapohapeme'ẽpemedidadeladrillo árahaáraanipemomichĩmba’eve

14Haojehútapeẽmeofaltáramopendeladrilloárahaára, amoĩtapenemembykuéramichĩvahendaguépe

15UmimbaʼeomoakãvaEgíptoojapoupéichaumi tiémpopeFaraónheʼihaguéichachupekuéra.

16Haojejuhúramojepembaʼeveichaguadeficienciaumi Israelraʼykuéraomedihápeumiladrilloárahaára,umi FaraónrembiaporuvichakuéraohoIsraelraʼykuéra rembirekorendápehaoguerahaumimitãmimiIsrael raʼyguáguipenúmerodeladrilloofaltávape,oipeʼa mbaretépeisyjyvagui,haomoĩpeedifísiopeumiladrillo rendaguépe;

17Itúvahaisykuéraosapukáiajahesekuérahahasẽ ohendúvoimembykuérañeʼẽhasẽvapeedifísiomurállape 18UmioisãmbyhývaipuʼakaIsraélpe,haumiisrraelíta omoĩitaʼyrakuérapepeedifísiope,upéicharupipeteĩ kuimbaʼeomoĩitaʼýrapepemurállapehaomoĩhiʼári mortero,hahasẽajahesehahesayosyryimembyári.

19Egiptoruvichakuéraojapoupéichahetaárapukukue umimitãIsraelguarehe,haavavendoiporiahuverekoini ndoiporiahuverekóiIsraelra'ykuérape.

20Haopaumimitãojejukavaʼekueupeógapehaʼe doscientossetenta,oĩomopuʼãvaʼekuehiʼáriumiladrillo ohejavaʼekueituvakuérarendaguépe,haoĩ oguenohẽvaʼekuehikuáiomanóvapeógagui

21HapetembiapooñemeʼẽvaʼekueIsraelraʼykuérape Adikamtiémpope,ijetuʼuvéntemaitúvatiémpope.

22UmiIsraelguaosuspiraárahaárahembiapopohýigui, he'íguihikuáiijupe:Faraónomanóvo,ita'ýraopu'ãtaha ombovevýitaorerembiapo!

23Hakatuombohetavehikuáipetembiapoipahaguévape tenondeguágui,haIsraelraʼykuéraosuspiraupévareheha osapukáiojupiTupãmeombaʼapohaguére.

24HaTupãohenduIsraelraʼykuérañeʼẽhasapukái,umi árape,haTupãimanduʼahesekuérakonvénioojapovaʼekue Abrahán,IsaachaJacobndive.

25HaTupãohechamba'epohýiIsraelñemoñarekuérape, hahembiapopohýiumiárape,haodesidiosalva chupekuéra.

26UpetiémpopeMoisés,Amramraʼy,oĩgueterikárselpe, Reuelmadianitarógape,haZipora,Reuelrajy,omantene chupetembiʼuñemihámeárahaára.

27Moisésopyta10áñopekárselpe,oĩvaReuelrógape

28Oparirediezáño,Faraónoisãmbyhyhaguepeteĩha Egipto,itúvarendaguépe.

29Ziporahe'iitúvaReuel-pe:Avavenoporandúitérã ohekapekuimba'eevréope,reñapytĩvaekueka'irãime ko'ágã10áñopukukue.

30Koʼága,iporãramonderesarenondépe,romondo rohechahaguaoikovépatérãpaomanóma,péroitúva ndoikuaáihaʼeoapojahaguechupe.

31UpéiitúvaReuelheʼichupe:“¿Oĩpikoraʼepeteĩ kuimbaʼeoñembotypeteĩkárselpeokaruʼỹre10áño pukukuehaoikovehagua?”

32UperireZiporahe'iitúvape:Añeteháperehenduumi hebreoJáratuichahaivaietereiha,haojapohachupekuéra mba'ehechapyrãvaopaára.

33HaʼeosalvavaʼekueAbrahánpeUr,umi caldéopeguágui,haIsaacpeitúakysepukupoguýgui,ha JacobpeJehováánhelgui,oñorairõvaʼekuehendiveJabúc ysyryrembeʼýpe

34Aveikokuimbaʼendiveojapohetambaʼe,haʼeosalva chupeperríoEgiptopehaFaraónkysepukugui,haCus raʼykuéragui,upéichaaveiikatuomosãsochupe ñembyahýiguihaomoingove.

35Ha'etekuiporãvaReuelresarenondépe,haojapoitajýra he'iháicha,haomondopekárselpeoikuaahaguãmba'épa oikoMoisésgui

36Haohecha,hapéinaápepekuimbaʼeMoisésoikoha hínapekárselpe,oñemboʼyipyári,omombaʼeguasúvoha oñemboʼeijypykuéraJárape

37UpémarõReuelomandaMoiséspeoguenohẽhaguape kárselgui,upévarehaʼekuéraoafeitachupehahaʼe okambiaijaokárselpehahoʼumbujape

38UperireMoisésohoReuelyvotytyoĩvapeóga rapykuéri,haupépeoñemboʼeÑandejáraIjárape,haʼe ojapovaʼekuechupeumimbaʼehechapyrãva

39Haoemboeajahaeomañahovape,hapéinaápepeteĩ zafiroyvyraoñemoĩyvýpe,oñeñotỹvayvotytymbytépe

40Haoñembojapeyvyrarehehaomaña,hapéinaápe ojehaihiʼáriÑandejáraTupãipuʼakapávaréra,ojehaiha oñemoakãrapuʼãpeyvyraári

41Haomoñeʼẽhaoipysoipohaoipeʼapeteĩyvyramáta kaʼaguýpeguáichapekaʼaguýpe,hapeyvyraoĩipópe.

42HakóvahaʼepeyvyraojejapohaguépeopañandeTupã rembiapo,haʼeojaporireyvágahayvy,haopaumíva ehérsito,yguasu,ysyryhaopapirakuéra.

43HaÑandejáraomosẽrireAdánpehardíndeEdéngui, ojagarrapeyvyraipópehaohoomopuʼãpeyvyojepeʼa haguéguichupe.

44PeyvyraoguejyNoérendápehaoñemeʼẽSemha iñemoñarekuérape,oguahẽmeveAbrahánevréopópe

45AbrahánomeʼẽrireitaʼýraIsaacpeopambaʼeorekóva, omeʼẽaveichupekoyvyra

46HaJacobodipararirePadán-Arampe,ojagarraipópe,ha oujeývoitúvarendápendohejáihapykuéri.

47OguejyjaveEgíptopeojagarraipópehaomeʼẽJosépe, peteĩpárteiñermanokuéragui,Jacoboipeʼahaguére mbaretépeiñermánoEsaúgui.

48Joséomanorire,umikaraiguasuEgiptoguaoikeJosé rógape,hapeyvyraoikeReuelmadianitapópe,haosẽvo Egiptoguiojagarraipópehaoñotỹijardineríape.

49HaenteroveumikuimbaʼeipuʼakapávaKinitapegua oñehaʼãoipeʼapepárteoñehaʼãjaveoguerahaitajýra Ziporape,pérondohupytýimbaʼeve.

50UpémarõupeyvyraopytaoñeñotỹReuelhardínpe, oguahẽmeveumiorekóvaderéchohaojagarra

51ReuelohechávopeyvyraoĩvaMoiséspópe, oñesorprendehaomeʼẽchupeimembykuñaZipora hembirekorã

MOAKÃHA78rehegua

1UpejaveomanoBaalCanán,Acborra'y,Edomruvicha guasu,haoñeñotỹhógapeEdomretãme

2OmanorireEsaúñemoñareomondoEdomretãmeha ojagarraupéguipeteĩkuimbaʼeoĩvaEdompe,hérava Hadad,haomoĩchuperréiramoBaal-Canán,rréi rendaguépe

3HadadoisãmbyhyEdomñemoñare48áñopukukue

4HahaʼeoisãmbyhývoodesidioñorairõtahaMoab raʼykuérandive,omoĩhaguachupekuéraEsaúraʼykuéra poguýpeymaguaréicha,hakatundaikatúi,Moabraʼykuéra ohendúguikombaʼe,haopuʼãhapyaʼeoiporavohikuái peteĩrréihiʼarikuéraijoykeʼykuéraapytégui.

5Haupéiombyatyhikuáipeteĩtavayguakuératuicháva,ha omondoijoykeʼykuérapeammónraʼykuérapeoipytyvõ haguachupekuéraoñorairõhaguaEdomrréiHadadndive 6HadadohenduMoabñemoñareojapovaekue, okyhyjetereichuguikuéra,handojejokóioñorairõhendive kuéra

7Upetiémpope,Moisés,Amramraʼy,Madiánpe,omenda Zipora,Reuelmadianitarajy.

8HaZiporaoguataJacobrajykuérarapére,ha'endaha'éi mba'eveteSara,Rebeca,RaquelhaLearekojojágui

9Siporahyeguasuhaimembypeteĩmitãkuimbaʼeha ombohérachupeGuersón,heʼígui:“Cheningopeteĩ extranhéroaimevaʼekueótrotetãme.ha'ekatu noñesirkunsidáiipirera'y,suegroReuelomandarupi

10Upéihyeguasujeyhaimembypeteĩmitãkuimbaʼe,péro osirkunsidaipirehaombohéraEliezer,pórkeMoisésheʼi: “CherukuéraJárachepytyvõhachepeʼaFaraónkysepuku poguýgui”

11UpeárapeFaraónrréiEgiptoguatuichaombohetave Israelñemoñarerembiapo,haosegiipohýiijugoIsrael ñemoñareári

12UpéiheʼipeteĩproklamasiónEgíptopehaheʼi:“Ani pemeʼẽvekaʼaumihéntepeojapohagualadríllo,toho ombyatykapiʼiotopaháicha”

13Aveipeladrillomombeʼupyojapótavatomeʼẽhikuái kádadía,haaniomboguejymbaʼevechuguikuéra, haʼekuérandojapóiguimbaʼeve

14Israelñemoñareohenduupéva,haoñembyasyha opukavyhikuái,haosapukáihikuáiÑandejárapehi'ánga ikyrỹihaguére

15ÑandejáraohenduIsraelñemoñaresapukái,haohecha mbaʼéichapaumiegipcioombohasaasychupekuéra

16Haandejraoenvidiaitavayguahaijyvy,haohenduiñee, haodesidioguenohtachupekuraEgiptojehasaasygui,ome ehaguachupekuraCanaanretimbaeramo

MOAKÃHA79rehegua

1UpeárapeMoisésomongaruhínakuriSuégroReuel, madianitaovechakuéra,Sindesiertomboypýri,haipópe peyvyraoipeʼavaʼekueisuégrogui

2Haojehupeteĩárapeteĩkavararaʼyokañypeovecha atýgui,haMoisésomuñachupehaoguahẽTupãyvytýpe Horebpeve

3OguahẽvoHoreb-pe,Ñandejáraojehechaukachupe ka’aguýpe,haojuhupeka’avohendytatareheve,hape tatandoguerekóipu’akapeka’avoáriohundihaĝua

4HaMoiséstuichaoñemondýikoohechávare,upévarepe kaʼavonoñehundíri,haoñembojaohechahaguakombaʼe ipuʼakapáva,haÑandejáraohenóiMoiséspetatakuáguiha omandachupeoguejyhaguaEgipto-pe,FaraónrréiEgiptopeguarendápe,omondohaguaIsraelraʼykuérape hembiguáigui

5ÑandejáraheʼiMoiséspe:“TerehojeyEgíptope, omanómaguiumikuimbaʼeohekavaʼekuenderekove,ha ereFaraónpeomondohaguaisraelítapehetãgui”

6Ñandejáraohechaukachupeojapohaguamilágroha milágroEgíptopeFaraónhaumioĩvaipoguýpe,ikatu haguáichaogueroviahikuáiÑandejáraombouhaguechupe

7Moisésohenduopamba'eÑandejárahe'iva'ekuechupe, haohojeyisuégrorendápehaomombe'uchupeupemba'e, haReuelhe'ichupe:Terehopy'aguapýpe

8UpémarõMoisésopuʼãohohaguaEgíptope,haogueraha hembirekohaitaʼyrakuérape,hahaʼeoĩpeteĩposádapepe tapére,haoguejypeteĩÑandejáraánhelhaohekambaʼe oikótavahese

9Hahaʼeojukasechupeitaʼýraypykuekáusare, noñesirkunsidáihaguérechupe,haomboykepe kompromísoÑandejáraojapovaʼekueAbrahánndive

10Moisésohendúguiisuégroñeʼẽheʼivaʼekuechupe,ani haguaosirkunsidaitaʼýraypykuépe,upévarenosirkunsidai chupe.

11UpémarõZiporaohechaÑandejáraánhelohekaha Moiséskóntrape,hahaʼeoikuaakombaʼenoñesirkunsidái haguéreitaʼýraGuersónpe.

12Ziporapya'eoipe'aumiitahaimbeasývaoĩvaupépe,ha osirkunsidaita'ýrapehaoipe'aiménahaita'ýrape Ñandejáraánhelpógui.

13UpeárapeAarón,Amramraʼy,Moisésermáno,oguata hínakuriEgíptope

14UpelugárpeÑandejáraojehechaukachupe,haheʼi chupe:“TerehoMoisésrendápepedesiértope,hahaʼeoho ojotopachupeÑandejáramontáñape,hahaʼeohetũchupe”

15AarónohupihesahaohechaMoisésrembirekoZipora haimembykuérape,haoporanduMoiséspe:“¿Mávapiko koʼãvandéveguarã?”

16Moiséshe'ichupe:Ha'ekuéranikocherembirekoha chera'ykuéra,Tupãome'ẽva'ekuechéveMadiánpehaupe mba'eombopy'arasyAarónpepekuñahaita'yrakuérarehe 17Aarónhe'iMoiséspe:Emondopekuñaha ita'yrakuérapeohohaguãitúvarógape,haMoisésohendu Aarónhe'iva'ekuehaojapoupéicha

18Siporaohojeyimembykuérandive,haohohikuáiReuel rógape,haopytaupépeoguahẽmeveáraÑandejáraovisita hetãyguakuérapehaoguenohẽchupekuéraEgiptogui Faraónpoguýgui.

19MoiséshaAarónoguahẽEgiptopeIsraelñemoñare rendápe,haomombeʼuchupekuéraopambaʼeÑandejára heʼíva,haumihénteovyʼaiterei.

20UperireMoiséshaAarónopuʼãpyhareve,haoho Faraónrógape,haoguerahaipópeÑandejárayvyra 21Haoguahẽvohikuáiperréirokẽme,mokõileónraʼy oñeñapytĩupépeumitembiporudeiérroreheve,haavave ndosẽinindoikéihenondégui,ndahaʼéiramoumirréi omandavaʼekueouhagua,oujaveumipajeapohaha oguenohẽumileónpeumiincantasiónrupive,hapéva ogueruchupekuérarréirendápe.

22HaMoiséspyaʼeohupipeyvyraumileónári,haopoi chupekuéra,haMoiséshaAarónoikeperréirógape 23Umileónouaveihendivekuéravyʼápe,hahaʼekuéra ohohapykuérihaovyʼapeteĩjaguaovyʼaháichaipatrón reheoujaveñúgui

24Faraónohechávokombaʼeoñemondýi,haokyhyjeterei omombeʼúvo,haʼekuéraojoguaÑandejáraraʼykuérape 25Faraónhe'iMoiséspe:Mba'epikorejerure?Ha'e kuérahe'ichupe:“TupãHebréoJáraorembounerendápe ro'ehaguã:Emondocheretãyguakuéracherembiguái haguã”

26Faraónohendúvoiñe'ẽokyhyjetereihenondépe,hahe'i chupekuéra:Tapehokoárapehapejujeycherendápe ko'ẽrõ,haojapohikuáimburuvichaguasuhe'ihaguéicha 27OhorirehikuáiFaraónomondoohenóiBalaampaje apohahaita'ýraJanneshaJambres,haopavavepajeapoha, pajeapohahaconsejerorréimba'évape,haopavaveou oguapyrréirenondépe

28UperireperréiomombeʼupaitechupekuéraMoisésha iñermánoAarónheʼivaʼekuechupe,haumipajeapoha heʼiperréipe:“¿Mbaʼéichapikoumikuimbaʼeoune rendápeumileónoĩvarepeokẽme?”

29Upémarõperréiheʼi:“Ohupíguiivastónumileónrehe haopoichuguikuéra,haoucherendápe,haumileónovyʼa aveihesekuérapeteĩjaguaovyʼaháichaojotopávoijára ndive”

30HaBalaam,Beorra'y,pepajeapoha,ombohováirréipe: Ko'ãvandaha'éiambuepajeapohañandeichaguáva 31Koʼágakatuehenóichupekuéra,hatouchupekuéraha roñehaʼãtachupekuéra,haperréiojapoupéicha.

32Ko'ẽmbotávoFaraónohenóiMoiséshaAarónpeoho haguãrréirendápe,haojagarrahikuáiTupãvastónhaoho rréirendápehaoñe'ẽchupe.

33PéichaheʼiÑandejárahebréoJára:“Embouche puévlopetoservichéve”

34Upémarõperréiheʼichupekuéra:“¿Péromávapiko pendegueroviátapeẽhaʼehaÑandejáramensahéroha pejuhacherendápehaʼeomandarupi?”

35Koʼágaejapopeteĩmbaʼehechapyrãvatérãmilágroko mbaʼépe,haupéiojegueroviátaumiñeʼẽerevaʼekue

36UpéiAarónpyaʼeomombopevastónipóguiFaraónha isiervokuérarenondépe,hapevastónoikochuguipeteĩ mbói

37Haumipajeapohaohechaupévahaoityhikuáipeteĩteĩ ivastónyvýpehaoikochuguikuérambói.

38HapembóiAarónvastónreheguaohupiiñakãhaoipeʼa ijuruotragávoumipajeapohavastón

39PepajeapohaBalaamheʼi:“Ymaiteguiveningopeteĩ mbóiotragávohapichakuérapehaumimbaʼeoikovéva hoʼupaojupe”

40Koʼágaupévareemoĩjeypeteĩvastónpeiñepyrũrãicha, haoreromoĩjeýtaaveiorevastóniñepyrũrãicha,hane vastónotragáramoorevastón,upéicharõroikuaátaTupã espírituoĩhandepype,handahaʼéiramo,ndehaʼepeteĩ artesánonteoreichagua

41HaAarónpyaʼehaoipysoipohaojagarrapembóijyva haoikochuguipeteĩvastónipópe,haumipajeapohaojapo upéichaaveiivastónpe,haojejagarrahikuái,peteĩteĩ kuimbaʼembóijyvagui,haoikochuguikuérayvyra ñepyrũrãicha

42Haoñemoĩjeývohikuáivástape,Aarónvastónotragáma umivastón

43Perréiohechávokombaʼe,omandaojegueruhaguape lívrooñeʼẽvaumirréideEgiptore,haogueruhikuáipe lívroderegistro,umirréiEgiptopeguacrónica,ojehaihápe entéroumitaʼangaoĩvaEgiptope,pórkeoimoʼãhikuái otopatahaupépeJehováréra,pérondojuhúiupéva

44Faraónhe'iMoiséshaAarónpe:NdajuhúipendeJára réraojehaívakokuatiañe'ẽme,handaikuaáihéra

45Umikonséhohaiñarandúvaheʼiperréipe:“Rohendu umievréoJárahaʼehaumiiñarandúvaraʼy,haʼehaumirréi ymaguareraʼy”

46UpémarõFaraónojereMoiséshaAarónrendápehaheʼi chupekuéra:“ChendaikuaáiJehovápepeẽpemombeʼu vaʼekue,hanamondóiaveiipuévlope”

47Ha'ekuérahe'imburuvichaguasúpe:“ÑandejáraTupã Járahéra,haha'eomoherakuãoreárihéraoreypykuéraára guive,haoremondohe'ihaguã:TerehoFaraónrendápe haerechupe:Emondocheretãyguakuérapetomomba'apo chéve.

48Koʼágaoremondo,roguatahaguatresdíapedesiértope, haupéperojukachupesakrifísio,pórkeroguejyguive Egíptopehaʼendoipeʼáiorepóguinipeteĩofrénda ojehapýva,niofréndatérãsakrifísio,haneremondóiramo orepochyipochýtanderehe,hahaʼeoinupãtaEgíptope tahaʼepembaʼasytérãpeplágarehevekysegi

49Faraónhe'ichupekuéra:Pemombe'uchéveko'ágã ipu'akahaipu'aka.hahe'ichupehikuái:Ha'eojapoyvága hayvy,yguasuhaopapira,ha'eojapotesape,omoheñói pytũmby,okyyvyárihaomboy'u,haomopu'ãka'avoha kapi'i,omoheñóiyvypórahamymbahamymbaka'aguýpe, guyrayvágahapirayguasúpe,haijururupiveoikoveha omano

50Añetehápehaʼendeapovaʼekuendesyryepýpe,ha omoĩndepypepepytutekoverehegua,hanemongakuaaha nemoĩEgiptomburuvichaguasuapykaári,haoipeʼáta ndeheguineapytuʼũhaneánga,handejevýtapeyvýpe reguerahahaguégui

51Uperireperréiipochyhaoporanduchupekuéra:“Péro mávapaumiTupãtetãnguéraapytépeikatuojapoupéva?”. cheysyrychemba'e,haajapochejehegui

52Haʼeomosẽchupekuérachuguikuéra,haheʼiivaive haguaumimbaʼeombaʼapovaʼekueIsraélpekuehehayma guarégui

53MoiséshaAarónosẽperréirenondégui,haohecha hikuáiumiisraelítaoĩvaiha,pórkeumimbaʼeomoakãva ipohýietereihembiapo

54UpémarõMoisésohojeyÑandejárarendápehaheʼi: Mbaʼérepikoretratavainepuévlope?ajuguiveañe'ẽ haguãFaraón-pemba'épacherembou,ha'eoipuruvaieterei Israelñemoñarekuérape

55ÑandejáraheʼiMoiséspe:“PéinarehechátaFaraón omondotahaIsraelraʼykuérapehetãgui”

56MoiséshaAarónoikoEgiptopeiñermanokuéra Israelguaapytépe.

57IsraelñemoñarekatuEgiptoguaombopochyhekove, tembiapopohýiomoĩvahesekuéra

MOAKÃHA80rehegua

1Haopariremokõiáño,ÑandejáraomondojeyMoiséspe FaraónrendápeoguenohẽhaguaIsraelñemoñarekuérape, haomondohaguachupekuéraEgiptoretãgui

2MoisésohohaoguahẽFaraónrógape,haheʼichupe Ñandejáraombouvaʼekuechupeñeʼẽ,hakatuFaraón nohendúiÑandejárañeʼẽ,haÑandejáraomopuʼãipuʼaka EgíptopeFaraónhaipoguýpeoĩvare,haÑandejáraoinupã Faraónhaitavayguakuérapembaʼasytuichaitereívaha ivaietereívape.

3ÑandejáraomondoAarónporupivehaomoambue Egiptoyruguy,opaysyryhaysyryreheve

4Peteĩegipciooúrõguarehoyʼuhaoguenohẽy,omaña imbaʼyrúpe,hapéinaápeopapeyoñekonvertituguýpe.ha oúvohoyʼukópaguipeyoĩvapekópapeguioikotuguy

5Hapeteĩkuñaomasárõguareimaláhaokosinaumi hiʼupy,haʼekuéraojoguatuguýgui.

6UpéiÑandejáraomondojeyhaomoĩmbaiteyguiryguasu rupiʼa,haenterovesapooikeegipciokuérarógape

7Haumiegipciohoyʼujave,ipyʼahenyhẽsapoguiha ojerokyhikuáiipyʼápeojerokyháicharríope

8Haopayhoyʼuhayokosinavaʼekueoñekonvertisapope,aveioñenojaveitupápesudorñemongakuaasapo

9Opakoʼãmbaʼejepe,Ñandejárapochyndojevýi chuguikuéra,haipooipysoopaegipciokuérakóntrape oinupãhaguachupekuéraopambaʼasypohýireheve

10Upéiomondohaoinupãijyvykuʼiryguasurupiʼa,ha umiryguasuEgiptopeijyvatedosmétroyvýre.

11Hetaitereiaveiumiryguasurupiʼa,yvypórahamymba roʼópe,entéroumioikóvapeEgiptope,Ñandejáraomondo aveiperréiharréinaári,haombyasyetereiEgíptopeumi ryguasurupiʼa

12Upéicharõjepe,Ñandejárapochyndojevýi,haipo ojepysogueteriEgiptoári.

13ÑandejáraomondoEgíptopeopaichaguamymba ñupegua,haohundipaiteEgíptope,yvypóra,mymba, yvyramátahaopambaʼeoĩvaEgiptope.

14HaÑandejáraomondombóitatatĩ,escorpión,ryguasu, comadreja,sapo,haambuekuérandiveotyryrývayvytimbo 15Yvyra,ryguasu,ryguasu,ryguasuharyguasurupiʼa, kádaunooñakãrapuʼãheʼiháicha

16OguahẽEgíptopeentéromymbaotyryrývahaipepoʼỹva, haombopochyetereiumiegipciope.

17Haumiegiptoguaresahaapysápeoikeumiryguasuha ryguasurupiʼa

18Hapehornetouhiʼarikuérahaomosẽchupekuéra,ha osẽchuguikuéraikotýpe,hahaʼeomuñachupekuéra

19Umiegipciookañývomymbakuérare,ombotyhokẽ hapykuéri,haÑandejáraomandapeSulanuthoĩva yguasúpeojupihaohohaguãEgipto-pe

20Haʼeoguerekoipopuku,ipukúvadiezmétropeteĩ kuimbaʼemétrogui.

21Upéiohoumitéchoárihaoipeʼaumivigahapisoha oikytĩ,haoipysoipopeógapehaoipeʼapecerradurahape perro,haoipeʼaumiógaoĩvaEgiptope.

22UperireoikeEgiptorógapehetaitereimymba,haumi mymbaatyohundiumiegipciope,haombyasyeterei chupekuéra.

23Upéicharõjepe,Ñandejárapochyndojevýiegipciokuéragui,haipoojepysogueterihesekuéra.

24Ñandejáraomondopembaʼasy,hapembaʼasyojeipyso Egíptope,kavajuhavúrro,kaméllo,vakatóro,ovechaha yvypórape

25Umiegipcioopuʼãvopyhareveoguerahahagua hymbakuérakaruhápe,otopahymbakuéraomanóva

26UmiEgiptoguahymbakuéraguiopytapeteĩnteumikáda diezgui,haumivakaIsraélmbaʼévaguiGosénpenipeteĩ nomanói

27UpéiÑandejáraomondopeteĩmbaʼasyhendývaumi egipcioroʼópe,haupévaoipeʼachuguikuéraipire,ha upévaguioikopeteĩpicazónvaieteenteroveegipciope,ipy guiveiñakãraguepeve.

28Hahetakuruho'oho'o,ho'oombyaipapeveoñembyai haoñembyaipeve.

29Upéicharõjepe,Ñandejárapochyndojevýi,haipo ojepysogueteriopaEgiptoári.

30Haandejraomondopeteamandáuipohyietereíva, oinupãvaiparralkuérahaomopẽhiʼávayvyramátaha ombopiroʼychupekuérahoʼapevehiʼarikuéra

31Aveiopakaʼavohovyisekohaomano,pórkepeteĩtatatĩ oñembojeheʼávaoguejypeamandáuapytépe,upévarepe amandáuhapetataohundipaiteopambaʼe

32Aveiumikuimbaʼehaanimálojetopavaʼekueótroládo omanotatahaamandáugui,haenteroveumileónraʼy ikaneʼõma.

33ÑandejáraomondohaogueruEgíptopehetaitereituku: Chasel,Salom,CargolhaChagole,kádaunoumituku,ha hoʼupaitepeamandáuhembýva.

34Upéiumiegipcioovyʼaumitukumbore,hoʼúramojepe umimbaʼeoprodusívapeñúme,haojagarrahetahaojuky hikuáihoʼuhagua.

35HaÑandejáraombojerepeteĩyvytuhatãyguasu oipeʼávaopaumituku,jepeumiojejukyvaʼekue,haoity chupekuéraMarRojo-pe;nipeteĩlangostandopytáiEgipto rembeʼýpe

36ÑandejáraomondoiñypytũEgíptoári,tresdíapukukue EgiptohaPatrósretãiñypytũ,hapeteĩkuimbaʼendohechái ipoohupívoijurugotyo

37UpetiémpopeomanohetaisraelítaopuʼãvaJehová kóntrapehanohendúivaMoiséshaAarónpe,ha ndogueroviáiÑandejáraombouhaguechupekuéra

38Hamávapaheʼivaʼekue:“NdorosẽmoʼãiEgíptogui,ani haguaromanoñembyahýiguipeteĩdesiértonandiháme,ha nohendúivaMoisésñeʼẽ”

39HaJehováombohasaasychupekuératresdía pytũmbýpe,haumiisrraelítaoñotỹchupekuéraumi tiémpope,umiegipciondoikuaáinindovyʼáihesekuéra

40Egíptopeiñypytũetereitresdíaaja,haoimeraẽ oñemboʼývapytũmbýpe,opytahendaguépe,hape oguapývaopytaoguapy,hapeoñenóvaosegioñeno upéicha,hapeoguatávaopytaoguapyyvýpeupelugárpe hapévaojehuopaEgiptoguápe,ohasapevepytũmby.

41Ohasámaumiárapytũmbýpe,haÑandejáraomondo MoiséshaAarónpeIsraelñemoñarerendápehahe'i: “Pemomba'eguasupendePáskuahapejapopendePascua, péinaápeajupyharembytépeopaegipcioapytépe,ha ainupãtaopavaveita'yraypykuépe,peteĩkuimba'era'y ypykueguivepeteĩmymbara'yypykuepeve,haahecha vovependePascua,ahasátapendeári

42HaIsraelñemoñareojapoopambaʼeÑandejáraheʼi haguéichaMoiséshaAarónpe,péichaojapohikuáiupe pyharépe

43Pyharepyte,ÑandejáraosẽEgiptombytépe,haojuka opaumiEgiptoraʼyypykuépe,yvypóraraʼyypykueguive mymbaraʼyypykuepeve

44UpéiFaraónopuʼãpyharekue,haʼehaenterove hembiguáikuérahaenteroveegipcio,haupepyharépe osapukáiEgiptotuichakuére,ndaipóriguipeteĩóga ndaipórihápepeteĩteʼongue.

45AveiumiEgíptoraʼyypykueraʼanga,haʼévaumi murállapehógape,oñehundihahoʼayvýpe

46UpepyharépeumijaguaEgiptoguaohupiumiitaʼýra ypykueomanóvahaoñotỹvaʼekuehógapejepe,ha oguerahaumiegipciorenondépehaomombohenondépe

47Haenteroveegipcioohechakombaʼevaiojehúva sapyʼahesekuéra,haenteroveegipcioosapukáihatã.

48UpepyharépeentéroumifamíliaEgiptoguahasẽ,káda unoitaʼýrahaimembykuñáre,haʼeraʼeypykue,ha mombyryguiveoñehendupesarambioikóvaEgiptope.

49UpepyharépeBatía,Faraónrajy,ohoperréindive ohekahaguaMoiséshaAarónpehógape,haojuhu chupekuérahógape,okaru,hoyʼuhaovyʼahikuáiopa Israelndive

50Batíahe'iMoiséspe:Kóvapikopejopóimba'eporã ajapovaekuenderehe,nemongakuaahanemopu'ãvaha reguerukomba'evaichehacherurógaári?

51Moiséshe'ichupe:AñetehápeÑandejáraogueru Egiptoáridiezmba'evai¿oñembyatýpandévemba'evai peteĩvagui?¿ndepikopeteĩvaumívaapytégui?hahe'i: Nahániri.

52Moiséshe'ichupe:Nderamojependesyra'yypykue, neremanomo'ãi,hamba'eveivaívandohupytýindéve Egiptombytépe.

53Haheʼi:“Mbaʼembaʼeporãpachéveguarãahechávope rréi,cheermánohaenterovehogayguahaumihénteoĩva ipoguýpekombaʼevai,umiitaʼyraypykueomanóva enteroveEgiptoraʼyypykuendive?”

54UpémarõMoiséshe'ichupe:Añetehápeneryvy, hogagua,haumitetãoĩvaEgiptopegua,nohendúi Ñandejárañe'ẽ,upévareouhi'arikuérakomba'evai

55FaraónrréiEgiptoguaoñembojaMoiséshaAarónha unoskuántoisraelítaoĩvahendivekuéraupelugárpe,ha oñemboʼechupekuéra:

56Pepuʼãhapejagarrapendejoykeʼykuérape,opa Israelguaoĩvaupetetãme,ijovechahahymba,haopa imbaʼekuérandive,ndohejamoʼãimbaʼeve,peñemboʼe vaʼerãchereheÑandejárapendeJárapeañoite

57Moiséshe'iFaraónpe:Péinandesyra'yypykueramo jepe,anirekyhyje,neremanomo'ãigui,Ñandejárahe'ígui reikovehaguã,ohechaukahaguãndéveipu'akaguasuha ipoojepysóvambarete.

58Faraónheʼioñemondohaguaumiisraelítape,ha enteroveegipciooñemombareteomondohaguachupekuéra, pórkehaʼekuéraheʼi:“Opavaveroñehundíta”.

59Haenteroveegipcioomondoumiisrraelítape,heta mbaʼeporãreheve,ovecha,vakahambaʼehepyetereíva reheve,ÑandejáraohurahaguéichahaʼehañandeRu Abrahán

60Upémarõumiisraelítaosẽpyharekue,haumiegipcio oúvohendápekuéraoguenohẽhaguachupekuéra,heʼi chupekuéra:“¿Orepikomondaha,rosẽhaguapyharekue?”

61Israelñemoñareojerureumiegipcio-pemba'yrudepláta, mba'yruórohaao,haIsraelñemoñareoipe'aumiegipcio.

62Moiséspya'eopu'ãhaohoEgiptorríope,haupégui oguenohẽJoséataúdhaoguerahahendive

63UmiIsraelguaogueruaveiitúvaataúdhakádaunoitúva ataúd MOAKÃHA81rehegua

1IsraelñemoñareohoRamésesguiveSucotpeve,60000 kuimba'erupioguata,umimitãmichĩhahembirekokuéra ári

2Ohoaveihendivekuérahetaovechahavaka,hetavaka.

3Israelñemoñare,oikóvaEgiptoretãmeomba'apopohýi, 200áñopukukue

4Haopariredoscientosdiezáño,Ñandejáraoguenohẽ IsraelraʼykuérapeEgiptoguiipombaretereheve.

5IsraelñemoñareohoEgipto,GosénhaRamésesgui,ha oñemoĩSucot-pe,15díapeprimermes-pe

6UmiegipciooñotỹimembyypykuépeÑandejáraojuka vaʼekue,haenteroveegipciooñotỹtresdíaajaumiojuka vaʼekuépe.

7IsraelñemoñareosẽSucotguihaoñemoĩikampaménto Etompe,pedesiértopahápe

8Hapetercerdíaumiegipciooñotỹrireitaʼyraypykuépe, hetakuimbaʼeopuʼãEgíptoguihaohoIsraelrapykuérioho jeyhaguachupekuéraEgíptope,pórkeoñearrepentihikuái omondohaguéreumiisrraelítapehembiguáigui.

9Peteĩkuimbaʼeheʼihapichápe:“AñetehápeMoisésha AarónoñeʼẽFaraónpehaheʼi:“Rohatatresdíadesiértope harojapótasakrifísioÑandejárañandeJárape”.

10Koʼágaupévareñapuʼãpyharevepytehajaguerahajey chupekuéra,haoikótahaʼekuéraoujeýramoñanendive Egiptopeijárarendápe,upéicharõjaikuaátaoĩhajerovia hesekuéra,pérondojevymoʼãiramo,upéicharõñañorairõta hendivekuéra,hajajapojeýtachupekuératuichapuʼakaha pombaretereheve.

11Ko'ẽmbotávoopaFaraónmburuvichakuéraopu'ã,ha hendivekuéra70000kuimba'erupi,haosẽhikuái Egiptoguiupeárape,haoguahẽpelugároĩhámeIsrael ñemoñare

12HaopavaveegipcioohechahaohechaMoisés,Aarónha opaIsraelguaoguapyhaPi-hahirotrenondépe,okaruha hoy'uhaogueromandu'aÑandejáraarete

13Haenteroveegipcioheʼiumiisraelítape:“Añetehápe peẽpeje:‘Rohótatresdíadesiértopeharojapótasakrifísio oreJárapeharojujeýta”

14Koʼágakoárapeohasáma5díapehohague,¿mbaʼére pikondapejevýipendepatrónrendápe?

15UpémarõMoiséshaAarónombohováichupekuéra: “ÑandejárañandeJáraotestifikahaguéreorendive:‘Peẽ ndapejevymoʼãvéimaEgíptope,sínoroñemeʼẽtapeteĩyvy osyryhápekambyhaeíra,ÑandejárañandeJáraohura haguéichañandeypykuérapeomeʼẽtahañandéve”

16UmikaraiguasuEgiptoguaohechávoIsraelgua nohendúihachupekuéra,ohojeyhaguãEgipto-pe, oñeñapytĩhikuáioñorairõhaguãIsraelndive.

17HaÑandejáraomombareteIsraelñemoñarekorasõ egipcio-kuéraári,oinupãmbaretechupekuéra,hañorairõ ivaietereiegipcio-kuéraári,haopaegipciookañyIsrael ñemoñarerenondégui,hetaijapytepekuéraomanóguiIsrael porupive

18FaraónmburuvichakuéraohoEgiptopehahe'iFaraónpe: Israelra'ykuéraodiparahandojevymo'ãvéimaEgipto-pe, hapéichaoñe'ẽñandéveMoiséshaAarón

19HaFaraónohendukombaʼe,haikorasõhaikorasõopa ijyvyguávaojereIsraelrehe,haoñearrepentihikuái omondohagueIsrael-pe;haopavaveegipciooñemoñe'ẽ Faraón-peomuñahaguãIsraelñemoñarekuérapeoujey haguãimba'epohýipe

20Upémarõkádaunooporanduiñermánope:“¿Mbaʼe pikorojaporomondohaguéreIsraélpeoreesklávogui?”.

21HaJehováomombareteenteroveegipcioikorasõ omoirũhaguaumiisrraelítape,pórkeJehováoityseumi egipciopeMarRojope.

22Faraónopuʼãhaojagarraikarro,haomandaenterove egipciopeoñembyatyhagua,nipeteĩkuimbaʼendopytái umimitãhaumikuña.

23HaenteroveegipcioosẽFaraónndiveomuñahagua Israelñemoñarekuérape,haEgiptokampaméntotuichaha ipohýiva,diezcientosmilkuimbaʼerupi

24Kokampaméntokompletoiteohohaomuñaumi israelítapeoguerujeyhaguachupekuéraEgíptope,ha oguahẽchupekuéraikampaméntoMarRojorembeʼýpe

25Israelñemoñareohupihesa,haohechaopavaveegipcio omoirũhachupekuéra,haIsraelñemoñaretuichaokyhyje chuguikuéra,haIsraelñemoñareosapukáiÑandejárape

26Haumiegipciokáusare,umiisraelítaoñembojaʼo cuatrogrúpope,haodividihikuáihemiandu,okyhyjégui hikuáiumiegipciogui,haMoisésoñeʼẽpeteĩteĩme

27PeprimeradivisiónhaʼeRubén,SimeónhaIsacar raʼykuéra,haodesidihikuáiopoipemárpe, okyhyjetereíguihikuáiumiegipciogui

28UpémarõMoisésheʼichupekuéra:Anipekyhyje, pepytahapehechambaʼéichapaJehováosalvátakoárape peẽmeguarã

29PesegundagrúpohaʼevaʼekueZabulón,Benjamínha Neftalíñemoñare,haodesidiohojeyEgíptopeumiegipcio ndive

30UpémarõMoisésheʼichupekuéra:“Anipekyhyje, pehechaháichakoʼágaumiegipciope, ndapehechamoʼãvéimachupekuéraopaáraguarã”

31PeterceragrúpohaʼevaʼekueJudáhaJoséñemoñare, haodesidiohoojotopaumiegipciondiveoñorairõhagua hendivekuéra

32UpémarõMoisésheʼichupekuéra:“Peñemboʼypende rendaguépe,Jehováoñorairõtapenderehehápe,ha pekirirĩta”

33PecuartadivisiónhaʼeLeví,GadhaAserñemoñare,ha haʼekuéraodesidiohoumiegipcioapytépeombopyʼarory haguachupekuéra,haMoisésheʼichupekuéra:“Pepyta pendelugárpehaanipekyhyje,pehenóinteJehovápe pendesalvahaguaipógui”.

34UperireMoisésopuʼãumihénteapytéguihaoñemboʼe Ñandejárapehaheʼi:

35OÑandejáraTupãyvytuichakue,esalvakoʼágane tavayguakuérareguenohẽvaʼekueEgipto-gui,haani toñemombaʼeguasuegipcio-kuéraipuʼakahapuʼaka haʼehaimbaʼe

36UpémarõÑandejáraheʼiMoiséspe:Mbaʼérepiko resapukáichéve?ereIsraelñemoñarekuérapeohotaha hikuái,haeipysondevastónyguasuárihaemboja'o,ha Israelñemoñareohasátaupérupi

37Moisésojapoupéicha,haohupiivastónyguasuáriha omboja'o

38Peymarpeguaoñembojaʼodocehendápe,haIsraelgua ohasayvýre,sapatureheve,peteĩkuimbaʼeohasaháicha peteĩtapeoñembosakoʼívarupi

39ÑandejáraohechaukaIsraelra'ykuérapeumimba'e hechapyrãvaojapova'ekueEgiptohayguasúpeMoisésha Aarónporupive

40Israelñemoñareoikévoyguasúpe,egipcio-kuéraou hapykuéri,hayguasuyguasuoñepyrũjeyhi’arikuéra,ha opavaveohypýipeýpe,hanipeteĩkuimba’endopytái Faraón-pe,ome’ẽvaaguyjeÑandejárapehaojeroviávahese, upévareÑandejárandojapóichupeomanohaguãupejave egipcio-kuérandive

41Ñandejáraomandapeteĩánhelpeoipeʼahaguachupe umiegipcioapytégui,hahaʼeomombochupeNínive retãmehahaʼeogovernahetatiémpore

42HaupeárapeÑandejáraosalvaIsraélpeEgipto poguýgui,haopaIsraelguaohechaegipcio-kuéra omanomaha,haohechahikuáiÑandejárapoguasu,umi mbaʼeojapovaʼekuéreEgiptohayguasúpe.

43UpémarõMoiséshaIsraelñemoñareopurahéiko purahéiÑandejárape,peáraJehováoityhaguépeumi egipciohenondépe.

44HaenteroveIsraelopurahéioñondivepahahe'i:“Che apurahéitaÑandejárapeha'etuichaoñemomba'eguasúgui, ha'eomomboyguasúpepekavajuhaijuehegua.péinaápe ojehaiTupãléikuatiañeʼẽme

45UperireumiisraelítaohoohóvohaoñemoĩMarápe,ha ÑandejáraomeʼẽIsraelraʼykuérapeumiléihahuísioupe lugárpeMarápe,haJehováomandaumiisraelítapeoguata haguaopahapehaoservihaguachupe

46OhohikuáiMaraguivehaoguahẽElimpe,haElim-pe oĩ12yvuhasetentadátilyvyramáta,haumimitãoñemoĩ upépeyrembeʼýpe

47OhohikuáiElimguivehaoguahẽSindesiértope,15 díape,pesegundoméspeosẽrireEgíptogui

48UpetiémpopeJehováomeʼẽpemanáumiisraelítape hoʼuhagua,haJehováokyyvágaguitembiʼuárahaáraumi israelítapeguarã

49Israelñemoñareho'umanácuarentaáñopukukue,opa áraoĩajadesiértope,oguahẽmeveCanaánpeoipyhyhaguã.

50HaosẽhikuáiSindesiértoguihaoñemoĩikampaménto Alúspe

51UpéiosẽhikuáiAlúsguihaoñemoĩikampaménto Refidímpe

52IsraelñemoñareoĩjaveRefidímpe,Amalec,Elifazra'y, Esaúra'y,Zeforyvy,oñorairõIsraelndive.

53Ogueruhendiveochocientosmilkuimba'e,pajehapaje apoha,haoñembosako'ioñorairõhaguãIsraelndive Refidim-pe.

54HaʼekuéraoñorairõtuichahaivaietereívaIsrael kóntrape,haÑandejáraomeʼẽAmalekha itavayguakuérapeMoiséshaIsraelñemoñarepópe,ha Josué,Nunraʼy,efratita,Moisésrembiguáipópe

55Israelñemoñareojukaamalechaitavayguakuérapekyse pukureheve,hakatupeñorairõivaietereiIsrael ra'ykuérape

56ÑandejáraheʼiMoiséspe:“Ehaikombaʼenemanduʼa haguapeteĩlívrope,haemoĩJosué,Nunraʼy,nerembiguái pópe,haereIsraelguápe:‘ReguahẽvoveCanaánpe, remboguepaitétaumiAmalekmanduʼayvágaguýgui”

57Moisésojapoupéicha,haojagarrapekuatiañe'ẽhaohai hi'áriko'ãñe'ẽ

58Nemandu'ákeAmalecojapova'ekuéretapéreresẽrõ guareEgiptogui

59Haʼeningoojotopanendivetapérehaoinupãnde rapykuépe,umiikangývapenderapykuérinekangyha nekaneʼõjave

60UpévareoikótaÑandejárandeTupãomeʼẽvovendéve pytuʼuopaneenemigokuéraguioĩvaijeréreupetetãme ÑandejárandeJáraomeʼẽvandéveerénsiarã,reguereko hagua,remboguetahaAmalekmanduʼayvágaguýgui,ani nderesaráichugui.

61HaperréioiporiahuverekótavaAmalek-pe,térã imanduʼáretérãiñemoñarekuérare,péinaápeajeruréta chugui,haaikytĩtachupeitavayguakuéraapytégui.

62HaMoisésohaiopakoʼãmbaʼepeteĩlívrope,ha omandaumiisraelítapeorrespetahaguaopakoʼãmbaʼe

MOAKÃHA82rehegua

1IsraelñemoñareosẽRefidímguihaoñemoĩSinaí desiértope,petercermésosẽrireEgíptogui

2UpejaveouReuelmadianita,Moiséssuegro,itajýra Ziporahamokõiita'ýrandive,ohendúguiumimba'e hechapyrãvaJehováojapova'ekueIsraelrehe,ha'eoipe'a haguechupekuéraEgiptopoguýgui.

3ReueloguahẽMoisésrendápepedesiértopehaʼeopyta haguépe,oĩhámeÑandejáramontáña

4Moisésohoohuguaitĩisuégropetuicha ñemombaʼeguasúpe,haenteroveIsraeloĩhendive

5Reuelhaitaʼyrakuéraopytahetadíaumiisraelítaapytépe, haupeáraguiveReueloikuaaÑandejárape.

6PetercerméspeumiisraelitaosẽguiveEgíptogui,peseis díape,ÑandejáraomeʼẽIsraélpeumimandamiéntooĩvape sérroSinaípe.

7OpaIsraelguaohenduopako'ãtembiapoukapy,haopa Israelovy'aitereiÑandejárandiveupeárape

8ÑandejárarekomimbipaopytayvytySinaíári,haohenói Moiséspe,haMoisésoupeteĩaraimbytépehaojupiyvyty ári

9Moisésopytapeyvytyáricuarentaárahacuarenta pyhare;ndoʼúimbujapehandoyʼúiy,haÑandejára omboʼechupeumiléihahuísiopeomboʼehaguaIsrael raʼykuérape.

10HaÑandejáraohaiumitembiapoukapyhaʼe omandavaʼekueIsraelraʼykuérapemokõiitatávlaári, omeʼẽvaʼekueMoiséspeomandahaguaIsraelraʼykuérape. 11Haopakuévocuarentadíahacuarentapyhare, ÑandejáraoñeʼẽparireMoiséspesérroSinaípe,Ñandejára omeʼẽMoiséspeumiitaládo,ojehaívaÑandejárakuãme. 12IsraelguaohechávoMoisésndoguejyvéimahape sérrogui,oñembyatyhikuáiAarónjerérehaheʼi:“Ko kuimbaʼeMoiséspekatundoroikuaáimbaʼépaoiko chugui”

13Koʼágaepuʼã,ejapoorévepeteĩtupãohótavaore renonderã,anihaguaremano

14HaAarónokyhyjeitereitavayguakuéragui,haomanda chupekuéraogueruhaĝuachupeórohaojapochuguipeteĩ vakara’yñemongu’etavayguakuérapeĝuarã.

15UpéiÑandejáraheʼiMoiséspe,oguejymboyvepe sérrogui:“Eguejy,neretãguareguenohẽvaʼekueEgíptogui oñehundipaite”

16Haʼekuéraojapoijupepeteĩvakaraʼyoñemonguʼéva,ha oñesũhenondépe,koʼágachereja,ahundihagua chupekuérayvýgui,haʼekuéraningopeteĩpuévloijajúra hatãva

17HaMoisésojerureÑandejárarovape,haoñemboʼe Ñandejárapetavayguakuérarepevakaraʼyojapovaʼekuére,

haupéioguejypesérroguihaipópeoĩumimokõiitatávla, Ñandejáraomeʼẽvaʼekuechupeomandahagua israelitakuérape

18Moisésoñembojávopekampaméntopehaohechávope vakaraʼypepuévloojapovaʼekue,ipochyhaomopẽumi távlaoĩvapesérroguýpe

19UpémarõMoisésoguahẽpekampaméntopehaojagarra pevakaraʼyhaohapytatápe,haoitychuguiyvytimboporã, haomosarambipeyárihaomeʼẽhoyʼuhaguaumi isrraelítape

20Haomanoumitavayguakuéraguiojuehekysepukurupi tresmilkuimbaʼerupiojapovaʼekuepevakaraʼy 21Ko'ẽmbotávoMoiséshe'itavayguakuérape:Ahasáta Ñandejárarendápe,ikatuajapoexpiaciónpendeangaipa pejapova'ekuéreÑandejárape

22MoisésohojeyÑandejárarendápe,haopytaÑandejára ndivecuarentadíahacuarentapyhare

23HaumicuarentaáraajaMoisésojerureasyÑandejárape Israelñemoñarerérape,haÑandejáraohenduMoisés ñemboʼe,haÑandejáraojerureasychupeIsraelrérape

24UpémarõÑandejáraheʼiMoiséspeoikytĩhaguamokõi italáminahaogueruhaguaÑandejárarendápe,haʼe oskrivítaheseumidiezmandamiénto

25KoʼágaMoisésojapoupéicha,hahaʼeoguejyhaoikytĩ umimokõitávlahaojupiyvytySinaípeÑandejárarendápe, haÑandejáraohaiumimandamiéntoumitávlaári

26MoisésopytagueteriÑandejárandivecuarentadíaha cuarentapyhare,haÑandejáraheʼichupeumiléihahuísio omeʼẽhaguaIsraélpe

27HaÑandejáraomandachupeomombaʼévoIsrael raʼykuérapeojapohaguahikuáipeteĩlugármarangatu Ñandejárapeguarã,héraopytuʼuhaguaipype,ha Ñandejáraohechaukachupepesantuáriojoguahahaopa mbaʼyrukuéraicha.

28Oparireumicuarentadía,Moisésoguejypesérroguiha umimokõitávlaoĩipópe

29HaMoisésouIsraelñemoñarerendápehaheʼi chupekuéraopaÑandejárañeʼẽ,haomboʼechupekuéraléi, estatutohahuísioÑandejáraomboʼevaʼekuechupe

30HaMoisésomombeʼuumiisraelítapeÑandejárañeʼẽ, ojejapohaguachupepeteĩlugársagrádooikohaguaumi israelítaapytépe

31UmihénteovyʼaitereiopambaʼeporãÑandejára heʼivaʼekuérechupekuéra,Moisésrupive,haheʼihikuái: “RojapótaopambaʼeÑandejáraheʼivaʼekuendéve”

32Hapetavayguakuéraopuʼãpeteĩkuimbaʼéichahaojapo ofréndaipojeraitereívaÑandejárasantuáriope,hakádauno ogueruÑandejáraofréndapesantuáriorembiaporã,haopa iservísiopeguarã

33HaenteroveIsraelguaogueruóro,plátahavrónse,ha opambaʼeoservívapeSantuáriopeguarã

34Haopaumikuimbaʼeiñarandúvaojepraktikavaʼekue tembiapoouhaojapoÑandejárasantuario,opaÑandejára omandahaguéicha,kádaunopetembiapoojejapohaguépe; haopakuimbaʼeiñarandúvaikorasõmeojapopesantuário, haimueblehaopatembiporuserviciomarangatúpeguarã, ÑandejáraheʼihaguéichaMoiséspe.

35Upéi5mésepahápeojejapopetavernákulosantuário, haumiisraelítaojapoopambaʼeÑandejáraheʼivaʼekue Moiséspe.

36HaogueruhikuáiMoiséspepesantuariohaopambaʼe imbaʼéva.perepresentaciónÑandejára ohechaukavaʼekuéichaMoiséspe,upéichaaveiojapoIsrael raʼykuéra.

37HaMoisésohechaupetembiapo,hapéinaápeojapo hikuáiÑandejáraomandahaguéichachupe,upéicha Moisésohovasachupekuéra

MOAKÃHA83rehegua

1Hamesdoce-pe,áraveintitrésmes-pe,Moisésojagarra Aarónhaitaʼyrakuérape,haomondechupekuéraijaokuéra, haonohẽchupekuérahaojapohesekuéraÑandejáraheʼi haguéichachupe,haMoisésogueruopaofréndaÑandejára omandavaʼekuechupeupeárape

2UperireMoisésojagarraAarónhaitaʼyrakuérapehaheʼi chupekuéra:“Sietedíapepytátapetavernákulorokẽme, pórkepéichaojeʼechéve”

3AarónhaitaʼyrakuéraojapoopambaʼeÑandejáraheʼi vaʼekuechupekuéraMoisésrupive,haopyta7díape tavernákulorokẽme

4Hapeochodíape,primerdíapeprimermespe,pe segundoáñopeumiisraelitaosẽrireEgíptogui,Moisés omopuʼãpesantuário,haMoisésomoĩmbaiteumimueble oĩvapetavernákulopehaentéroumimuebleoĩvape santuáriope,haojapopaiteJehováomandavaʼekuechupe

5UpémarõMoisésohenóiAarónhaitaʼyrakuérape,ha haʼekuéraoguerupeofréndaojehapývahapeofrénda pekádopeguarãhaIsraelraʼykuérapeguarã,Ñandejáraheʼi haguéichaMoiséspe

6UpeárapeumimokõiAarónraʼy,NadabhaAbihú, ojagarratataiñextrañohaogueruÑandejárarenondépe nomandáivaʼekuechupekuéra,haosẽtataÑandejára renondépehaohundichupekuéra,haomanohikuái Ñandejárarenondépeupeárape

7UpéipedíaMoisésomopuʼãmbarirepelugársagrádo, umiprínsipeIsraelguaoñepyrũogueruumiofréndaJehová renondépeoñededikahaguapealtár

8Ogueruhikuáiofréndakádaprínsipepeteĩdíapeguarã, peteĩprínsipekádadía12díaaja.

9Opaumiofréndaoguerúvahikuái,kádaunohiʼárape, peteĩmbaʼyrudeplátaorekóva130grámo,peteĩmbaʼyru deplátaorekóva70grámo,hamokõivévahenyhẽarína porãgui,oñembojeheʼávaaséitereheveoñekuaveʼẽhagua hiʼupyrã

10Peteĩkuchara,opesa10grámodeóro,henyhẽva insiénsogui

11Peteĩtóroraʼy,peteĩovechamáchohapeteĩovecharaʼy orekóvapeteĩáñooñekuaveʼẽhagua

12Peteĩkavararaʼyoñekuaveʼẽhaguapekádore

13Oñemeʼẽaveisakrifísiodepaz,mokõitóro,5ovecha mácho,5kavaramáchoha5ovecharaʼyorekóvaunáño.

14PéichaojapoumidoceprínsipeIsraelguaárahaára, kádaunohiʼárape

15Hauperire,pemesára13hápe,MoisésomandaIsrael raʼykuérapeojapohaguapePáskua

16IsraelñemoñareojapopePáskuaitiempoitépe,14díade lames-pe,ÑandejáraheʼihaguéichaMoiséspe,upéicha aveiojapoumiisraelíta

17Hapesegundomespe,peprimerdíape,Ñandejáraoñeʼẽ Moiséspe

18EipapaentérokuimbaʼeIsraelguaakã20áñohayvateve, ndehaneermánoAarónhaumi12mburuvichaIsraelgua.

19Moisésojapoupéicha,haAarónouumidoce mburuvichaIsraelguandive,haoipapahikuáiIsrael ñemoñarekuérapeSinaídesiértope.

20Israelñemoñare,ituvakuérarogaguarupi,20áñoguive, 603000,5cientoscincuenta

21LevíñemoñarekatunoñeipapapáiiñermanokuéraIsrael ñemoñareapytépe

22Umikuimba'eIsraelguaorekóvaunmeshahetave, 22000,doscientossetentaytres

23Levíñemoñare22000kuimbaʼeorekóvaunmesguive

24UperireMoisésomoĩumisaserdótehalevítapekáda unooservihaguapetavernákulosantuáriope,Jehováheʼi haguéichaMoiséspe

25Pemes20díape,pearaiojepeʼapetavernákulogui.

26UpejaveIsraelñemoñareosegioviahaSinaídesiértogui, haohohikuáimbohapyárapukukue,hapearaiopytu'u Parandesiertoári.upépeÑandejárapochyhendyIsrael rehe,ombopochýguihikuáiÑandejárapeojerurévochupe tembi'u,ho'uhaguã

27Ñandejáraohenduiñeʼẽhaomeʼẽchupekuératembiʼu hoʼuvaʼekuepeteĩmésaja

28HakatuuperireÑandejárapochyhendyhesekuéra,ha oinupãchupekuérapeteĩjejukaguasureheve,haoñeñotỹ chupekuéraupépeupetendápe

29IsraelguaombohéraupelugárKebrótHatava,pórke upépeoñotỹumihénteoipotaitereívasoʼo.

30UpéiosẽhikuáiKebrótHataváguihaoñemoĩHazerotpe, opytávaParandesiértope

31IsraelñemoñareoĩajaHazerot-pe,Ñandejáraipochy MíriamreheMoiséskáusare,hahaʼeilépra,morotĩ nieveicha

32Haʼeopyta7díapekampaméntookaháre,ojerresivijey pevechupeiléprarire

33UperireumiisraelítaosẽHazerótgui,haoñemoĩParan desiértopahápe.

34UpetiémpopeJehováheʼiMoiséspeomondohagua12 kuimbaʼeisraelítagui,peteĩkuimbaʼepeteĩtrívupe,oho haguaohesaʼỹijoCanaánretã.

35Moisésomondoumidocekuimbaʼépe,hahaʼekuéraou Canaánpeohekahaohesaʼỹijohaguaupépe,haohesaʼỹijo hikuáipeyvydesiértoguiveSindesiértoguiveRecóbpeve, peguahẽvoCamótpe

36HaopakuévocuarentadíaoguahẽhikuáiMoisésha Aarónrendápehaomombeʼuchupehikuáiikorasõme oĩháicha,haumikuimbaʼeapytéguiumikuimbaʼe omombeʼupeteĩmaranduvaiIsraelraʼykuérape,peyvy ohesaʼỹijovaʼekuére,heʼívo:“IporãvejahajeyEgíptope jaharanguekotetãme,peteĩyvyohundívaumioikóvape upépe”

37PéroJosué,Nunraʼy,haCaleb,Jefunéraʼy,haʼévaumi ohesaʼỹijóvakoyvy,heʼi:“Iporãitereipeyvy”

38Ñandejáraovyʼáramoñanderehe,upéicharõ ñandeguerútakotetãmehaomeʼẽtañandéve,pórkehaʼe hínapeteĩyvyosyryhápekambyhaeíra

39HakatuIsraelñemoñarenohendúichupekuéra,ha ohenduhikuáiumikuimbaʼeñeʼẽ,oguerúvapeteĩmarandu vaiupetetãrehegua

40ÑandejáraohenduIsraelguañe'ẽmbeguehaipochyha ohurahe'ívo

41Katuetenipeteĩkuimbaʼekohenerasióniñañávagui ndohechamoʼãipeyvyorekóvaveinteáñohahetave, ndahaʼéiramoCaleb,JefunéraʼyhaJosué,Nunraʼy 42Hakatukatuetekoñemoñareañaoñehundítako taveʼỹme,haitaʼyrakuéraoútaupetetãmehaoguerekóta hikuái;upvareandejrapochyhendyIsraelrehe,ha omonguechupekuratave'pecuarentaarypukukueopapeve upeñemoñareaña,ndosegíriguihikuáiÑandejárape.

43HaumitavayguakuéraoikoareParandesiértope,ha upéiohohikuáipedesiértopeMarRojorapére

MOAKÃHA84rehegua

1UpetiémpopeCoré,Jetzerraʼy,Quehatraʼy,Levíraʼy, ojagarrahetakuimbaʼeisraelítape,haopuʼãhikuái oñorairõMoiséshaAarónndivehapekongregasión kompletoiténdi

2Ñandejáraipochyhendivekuéra,hapeyvyoipeʼaijuru haomokõchupekuéra,hogakuérahaopambaʼeimbaʼéva, haopakuimbaʼeCorémbaʼéva

3HauperireTupãombojeretavayguakuérapeyvytySeir rapéreare.

4UpetiémpopeÑandejáraheʼiMoiséspe:“Anireñorairõ Esaúñemoñarendive,nameʼẽmoʼãindévembaʼeve haʼekuérambaʼéva,pórkechepórkeameʼẽpesérroSeír erénsiaramoEsaúpe”

5UpévareEsaúñemoñareoñorairõSeirñemoñarendive yma,haÑandejáraomeʼẽSeirraʼykuérapeEsaúñemoñare pópe,haohundichupekuérahenondégui,haEsaú raʼykuéraoikohendaguépekoʼagaitepeve

6UpévareJehováheʼiumiisraelítape:“Anipeñorairõ pendeermanokuéraEsaúñemoñarendive,pórkembaʼeve ndahaʼéipendembaʼeijyvýpe,péroikatupejogua chuguikuérahiʼupyplátarehapeʼu,hapejogua chuguikuérayplátarehapeʼu

7HaIsraelñemoñareojapoÑandejáraheʼiháicha

8Umiisraelítaojerepedesiértore,hetatiémporeojerepe sérroSinaírapére,handopokóiEsaúñemoñarekuérare,ha opytahikuáiupedistrítope19áñopukukue

9UpetiémpopeomanolatínrréiQuitímñemoñaregua, cuarentaycincoáñoogovernahaguépe,haupévahína14 áñoIsraelguaosẽrireEgíptogui

10Haoñotỹchupehikuáihendaguépehaʼeomopuʼã vaʼekuechupeguarãQuitímretãme,haAbimnás oisãmbyhyhendaguépetreintayochoáñopukukue

11UpetiémpopeumiisraelitaohasaEsaúñemoñare rembeʼýre,oparire19áño,haohasahikuáiMoabdesiérto rapére.

12ÑandejáraheʼiMoiséspe:“AniremongoraMoábpeha anireñorairõhendivekuéra,nameʼẽmoʼãindévembaʼeve ijyvykuéragui

13IsraelñemoñareohasaMoabdesiertorapére19áño pukukue,hanoñorairõihendivekuéra

14Ha36áñoIsraelguaohohaguépeEgiptoguiÑandejára oinupãSehón,amorréoruvichaguasukorasõ,haoñorairõ haosẽoñorairõMoabñemoñarendive

15UpémarõSehónomondomensahérorendápeBeór, Janeasraʼy,Balaamraʼy,konséhodeEgiptorréipe,ha itaʼýraBalaampe,omaldesihaguaMoábpe,ikatu haguáichaoñemeʼẽSehónpópe.

16UmimensahéroohohaogueruBeor,Janeasraʼy,ha Balaamitaʼýra,Petorgui,Mesopotamiape,upéichaBeorha BalaamitaʼýraoguahẽtávaSihónpehaomaldesihikuái MoábpehairréipeSihónrréideamorréorenondépe.

17UpémarõSihónosẽijehérsitokompletoitendive,haoho Moabpehaoñorairõhendivekuéra,haomoĩipoguýpe chupekuéra,haJehováomeʼẽchupekuéraipópe,haSihón ojukarréideMoabpe.

18SihónojagarrapaiteumisiudaoĩvaMoabpeñorairõhápe oipe'aaveichuguikuéraHesbón,Hesbónha'éguipeteĩtáva Moab-pegua,haSihónomoĩHesbón-peimburuvichakuéra haimba'eruvichakuérape,haHesbónha'eSihónmba'eumi árape.

19UpévareumioñeʼẽvaehémploBeorhaitaʼýraBalaam heʼikoʼãmbaʼe:“PejuHesbónpe,pesiudadeSihón oñemopuʼãtahaoñemopyendapáta”.

20¡AichejárangandéveMoab!peẽpekañy,peẽKemós retãygua!péinaápeojehaiTupãléikuatiañeʼẽári

21HaSihónipuʼakarireMoábrehe,omoĩguárdiaumi távaoipeʼavaʼekuépeMoabgui,hahetaitereiMoab ñemoñarehoʼañorairõmeSihónpópe,hahaʼeojagarra hetaitereichupekuéra,itaʼýrahatajýra,haojuka mburuvichaguasúpeupévareSihónojerejeyijyvyteépe

22UpéiSihónomeʼẽhetarregálodeplátahaóroBeórha itaʼýraBalaampe,haomosẽchupekuéra,haohohikuái Mesopotamiapehógapehahetãme

23Upetiémpopeenteroveisraelítaohasapedesiértode Moabrapégui,haojevyhaojereEdomdesiértore.

24UpémarõpekongregasiónkompletoiteoguahẽSin desiértope,peprimermésdecuarentaáñope,osẽrire hikuáiEgíptogui,haumiisraelítaoikoupépeCadéspe,pe desiértodeSinpe,haupépeomanoMíriamhaupépe oñeñotỹchupe

25UpejaveMoisésomondomensahérorréiHadadde Edomrendápehaheʼichupe:“PéichaheʼineermánoIsrael: Tahasandeyvýre,ndorohasamoʼãikokuetérãparralty, ndoroyʼumoʼãipeykuay.jaguatamburuvichaguasurapére.

26Edomhe'ichupe:Nderehasamo'ãicheretãrupi,ha EdomohoojotopaIsraelra'ykuérapepeteĩtetãipu'akapáva ndive.

27Esaúraʼykuérandohejaséiumiisraelítaohasaijyvyrupi, upévareumiisrraelítaoñemomombyrychuguikuéraha noñorairõihendivekuéra.

28UpemboyveJehováomandavaʼekueIsraelraʼykuérape: ‘AnipeñorairõEsaúñemoñarendive,upévareumiisraelíta oñemomombyrychuguikuérahanoñorairõihendivekuéra.

29UpémarõumiisraelítaosẽCadésgui,haenteroveumi hénteoguahẽsérroHórpe.

30UpetiémpopeJehováheʼiMoiséspe:“Ereneermáno Aarónpehaʼeomanotahaupépe,pórkendoumoʼãipeyvy ameʼẽvaʼekuépeisraelítape”

31HaAarónojupi,Ñandejáraomandaháicha,yvytyHorpe,cuarentaáñope,quintomes-pe,primerdíadelames-pe

32Aarónoguereko123áñoomanórõguaresérroHórpe

MOAKÃHA85rehegua

1HarréiArad,cananeo,oikóvasurgotyo,ohenduumi isrraelítaouhaumiespíarapére,haomohendaijehérsito oñorairõhaguaumiisrraelítakóntrape.

2HaIsraelguaokyhyjetereichugui,oguerekóguipeteĩ ehérsitotuichahaipohýiva,upévareIsraelñemoñare odesidiohojeyEgipto-pe

3IsraelñemoñareojeretresdíasrupiMaseratBeniJaacón peve,okyhyjetereirupihikuáirréiArad-gui.

4Haumiisraelítandohosevéihendaguépe,upévareopyta 30díaBeniJaakónpe

5LevíñemoñareohechávoIsraelñemoñare ndojevymo'ãiha,oenvidiaÑandejárarehehápe,haopu'ã oñorairõumiisraelítaiñermanokuérandive,ojuka chuguikuérapeteĩteteguasu,haomboligachupekuéra ojerejeyhaguãhendaguépe,yvytyHor

6Haoujeývohikuái,rréiAradomohendagueteri ijehérsitooñorairõhaguaumiisrraelítakóntrape

7Israelome'ẽiñe'ẽme'ẽhahe'i:“Reme'ẽramochepópeko puévlo,ahundipaitétaitávakuéra”.

8ÑandejáraohenduIsraelñeʼẽ,haomeʼẽipópeumi cananeope,haohundipaitechupekuérahaitávakuéra,ha ombohéraupelugárHormá.

9IsraelñemoñareosẽsérroHórguihaoñemoĩObótpe,ha osẽAbótguihaoñemoĩIje-abarimpe,Moabrembeʼýpe 10IsraelñemoñareomondoMoábpehahe'i:“Jahasa ko'ágãnderetãrupiorerendaguépe,hakatuMoab ñemoñarendohejáiIsraelñemoñareohasaijyvy,Moab ñemoñareokyhyjetereianihaguãIsraelñemoñareojapo hesekuéra,amorréoruvichaguasuSihónojapohaguéicha hesekuéra

11UpévareMoabndohejáiumiisrraelítaohasaijyvyrupi, haJehováomandaumiisraelítape:“AnioñorairõMoab kóntrape,upévareumiisraelítaosẽMoábgui”

12IsraelñemoñareohoMoabrembe'ýgui,haoguahẽ Arnónrembe'ýre,Moabrembe'y,Moabhaamorréo mbytépe,haoñemoĩhikuáiSihónrembe'ýpe,amorréorréi, Cedemótdesiértope.

13Israelñemoñareomondomaranduháraamorréoruvicha guasuSihónrendápe

14Jahasanderetãrupi,ndorojeremoʼãikokuépeni parraltýpe,rohasátaperréirapérerohasapevenerembeʼy, péroSihónndohejamoʼãiohasaumiisraelíta

15UpémarõSihónombyatykompletoiteumiamorréopeha ohodesiértopeojotopahaguaumiisraelítape,haoñorairõ IsraelkóntrapeJahazpe

16HaÑandejáraomeʼẽumiamorréoruvichaguasu Sihónpeumiisraelítapópe,haIsraelojukakysepuku rupiveopaSihónpuévlopehaovengaMoabmbaʼére

17IsraelñemoñareoipyhySihónretãAramguiveJabuc peve,Amónñemoñarepeve,haojagarrapaiteumimba'e ojegueruvaekueumitávagui.

18Israelojagarrapaitekoʼãsiuda,haIsraeloikoopaumi amorréosiudápe

19HaopaIsraelguaodesidioñorairõtaammónñemoñare ndive,ojagarrahaguaaveiijyvy.

20UpémarõJehováheʼiumiisraelítape:“Anipemongora ammónraʼykuérape,haanipemopuʼãñorairõ hendivekuéra,pórkenameʼẽmoʼãipeẽmembaʼeve ijyvykuéragui,haumiisraelítaohenduÑandejárañeʼẽ,ha noñorairõiammónndive.

21UperireumiisraelitaojerehaohoBasánrapéreOgrréi deBasánretãme,haOgrréideBasánosẽoñorairõumi israelítape,haorekohendivehetakuimbaʼeipyʼaguasúva, hapeteĩehérsitoimbaretetereívaumiamorréogui

22OgrréideBasánipoderosoiterei,péroitaʼýraNaarón ipoderosoiterei,imbaretevéntemachugui.

23UpéiOghe'iikorasõme:Ko'ágãIsraelkampaménto tuichakueohupimbohapyparsa,ko'ágãainupãta chupekuérapeteĩjeýpekysepukutérãlánsa'ỹre.

24UpéiOgojupiyvytyJahaz-pehaoipe'achuguipeteĩita guasu,ipukúvambohapyparsa,haomoĩiñakãáriha odesidioityIsraelñemoñarekampaméntoári,oinupã haguãopaisraelítapeupeitareheve

25UpéiÑandejáraremimbououhaoinupãpeitaOgakãre, hapeitahoʼaOgakãre,Óghoʼahagueyvýpepeita ipohýiguiijajúrare

26UpetiémpopeJehováheʼiumiisraelítape:“Ani pekyhyjechugui,cheameʼẽmapendepópechupeha enteroveipuévlohaijyvykompletoite,hapejapovaʼerã hesepejapohaguéichaSihónrehe”.

27UpémarõMoisésohohendápesaʼiisraelítandive,ha Moisésoinupãógpepeteĩyvyraipysãmehaojukachupe

28UperireumiisraelitaomuñaÓgñemoñarehaenterove ipuévlope,haoinupãhaohundichupekuérandaiporivéima pevehembýva

29UperireMoisésomondounoskuántoisraelítapeohecha haguaJaazer,pórkeJaazerhaʼepeteĩsiudaherakuãitereíva 30UmiespíaohoJazerpehaohesaʼỹijoupépe,haumi espíaojeroviaÑandejárare,haoñorairõhikuáiumi kuimbaʼeJaazerguandive

31KoʼãkuimbaʼeojagarraJaazerhaipuévlokuéra,ha Jehováomeʼẽchupekuéraipópe,haomosẽhikuáiumi amorréooĩvapeupépe

32Israelguaojagarraumimokõirréiamorréoretã,60siuda oĩvaJordánrembeʼýpe,ArnónysyryguiveyvytyHermán peve

33IsraelñemoñareohohaoguahẽMoabñugotyo,opytáva Jordánrembe'ýpe,Jericórembe'ýpe.

34MoabñemoñareohenduopambaʼevaiIsraelguaojapo vaʼekueumimokõirréiamorréorehe,SihónhaÓgrehe, upévareentéroumikuimbaʼeMoabguaokyhyjeetereiumi israelítagui

35Moabmyakãhárahe'i:Péinaápeumimokõiamorréo rréi,SihónhaOg,ipoderosovévaoparréiyvyapeárigui, ndaikatúioñemoĩIsraelñemoñarerehe,¿mba'éichapiko ñañembo'ýtahenondépe?

36Añetehápeomondoorévepeteĩmarandukoʼágamboyve rohasahaguaoreretãrupihapekuéra,handorohejái chupekuéra,koʼágaojerétaoreáriikysepukupohýireheve haorehundíta;haMoaboñeñanduvaiIsraelñemoñare kuérarupi,haokyhyjeetereihikuáichuguikuéra,ha oñemoñeʼẽoñondivepambaʼépaojejapótaIsrael ñemoñarekuérare

37UpetiémpopeumiansiánoMoabguaodesidihaojagarra peteĩkuimbaʼehéravaBalac,moabitaZiporraʼy,haomoĩ chuperréiramoupérõ,haBalaciñarandueterei.

38Moabruvichakuéraopu'ãhaomondoMadiánñemoñare rendápeoñemoĩporãhaguãhendivekuéra,pórkeumiárape MoabhaMadiánoñorairõhaoñorairõguasu,ha'erréi Hadad,Bedadra'y,rréideEdomáraguive,haojuka MadiánpeMoabñúme,ko'ãárapeve.

39MoabñemoñareomondohikuáiMadiánñemoñare rendápehaoñemoĩporãhendivekuéra,haumianciano MadiánguaouMoabretãmeoñemoĩporãhaguaMadián ñemoñarerehe

40HaumiansiánoMoabguaokonsejaumiansiáno Madiánguandivembaʼépaojapovaʼerãosalvahagua hekoveIsraélgui

41HaenteroveMoabñemoñareheʼiumiansiáno Madiánpe:“Koʼágaumiisraelitaoisuʼuopambaʼeoĩva ñandejerére,petórooisuʼuháichakapiʼiñúme,pórke péichaojapohikuáiumimokõirréiamorréoimbaretevéva ñandehegui”.

42UpémarõumiansiánoMadiánguaheʼiMoábpe: “RohendukuriSihónrréideamorréooñorairõrõguare penderehe,ipuʼakarõguarependerehehaojagarrapende yvy,omondohagueBeórpe,JaneasraʼyhaBalaam itaʼýrapeMesopotamiagui,hahaʼekuéraouhapenemaldesi. upévareSihónpoipuʼakapenderehe,haʼeojagarrapende retã

43KoʼágapeẽmepemondoaveiitaʼýraBalaamrendápe, pórkehaʼeopytagueteriijyvýpe,hapemeʼẽchupe imbaʼerepy,ikatuhaguáichaouomaldesientéroumihénte pekyhyjévape.UpémarõMoabruvichakuéraohenduko mba'e,haoguerohoryomondoBalaamBeorra'ýpe

44UpémarõBalac,Siporraʼy,rréideMoab,omondo mensahéroBalaamrendápehaheʼi:

45PéinaápeoĩpeteĩtavayguakuéraosẽvaEgipto-gui, péinaápeojahoʼihikuáiyvyapeári,haopytahikuáiche ári.

46Koʼágaupévareejuemaldesikotavayguakuérape cherehehápe,haʼekuéraipuʼakaitereíguichéveguarã,ikatu cheipuʼakaañorairõhaguahendivekuéra,haamosẽ chupekuéra,ahendúguiojehovasahaperehovasáva,hape remaldesivaʼekueoñemaldesiha

47UpémarõBalacrembijokuáiohoBalaamrendápeha ogueruBalaamomaldesihaguapepuévlopeoñorairõ haguaMoábkóntrape

48UpémarõBalaamohoBalácrendápeomaldesihagua Israélpe,haJehováheʼiBalaámpe:“Aniremaldesiko puévlope,pórkeojehovasa”

49HaBalacojerureBalaam-peárahaáraomaldesihaguã Israel-pe,hakatuBalaamnohendúiBalac-peÑandejára ñe'ẽhe'iva'ekueBalaam-pe

50BalacohechávoBalaamndojaposeihahembipota,opuʼã haohohógape,haBalaamohojeyaveiijyvýpehaoho upéguiMadiánpe

51IsraelñemoñareohoMoabñuguivehaoñemoĩJordán rembe'ýreBet-jesimotguiveAbel-Sitimpeve,Moabñu pahápe

52IsraelñemoñareopytarireSitímñúme,oñepyrũ oporomoakãratĩMoabrajykuérandive

53UmiisraelítaoñembojaMoábrendápe,haumiMoab omopuʼãhogahaIsraelguakampaméntorovái

54Moabraʼykuéraokyhyjeumiisraelítagui,haumiMoab raʼyoguerahaentéroitajýrapehahembirekokuéraiporãva haiporãva,haomondechupekuéraóro,plátahaao hepyetereíva

55Moabraʼykuéraoguapyumikuñámehogarokẽme, ikatuhaguáichaumiisraelitaohechachupekuérahaojere hesekuérahaanioñorairõMoabndive

56HaenteroveMoabñemoñareojapokombaʼeIsrael ñemoñarerehe,hakádakuimbaʼeomoĩhembirekoha itajýrapehógarokẽme,haenteroveIsraelguaohecha mbaʼépaojapoMoabraʼykuéra,haIsraelguaojereMoab

rajykuérarendápehaoipotaitereichupekuéra,haoho hikuáihendápekuéra.

57HaojehupeteĩhebreooguahẽvoMoabtendarokẽme,ha ohechávopeteĩMoabrajyhaojerurechupeikorasõme,ha oñeʼẽhendivepetendarokẽmepehaʼeoipotáva,oñeʼẽaja hikuáioñondivepaumikuimbaʼepetendaguaosẽtaha oñeʼẽhebreo-pekoʼãñeʼẽicha;

58Añetehápepeikuaaorehaʼehajoykeʼy,opavavehaʼeha LotñemoñarehaijoykeʼyAbrahánñemoñare,mbaʼére pikoupéicharõndapepytamoʼãiorendive,hambaʼérepiko ndapeʼumoʼãiorembujapehaoresacrificio?

59Moabñemoñareojopyparirechupeiñeʼẽre,ha ombotavyrirechupeiñeʼẽporãrupive,oguapychupe hikuáipeógakárpapehaokosinahaojaposakrifísio hesehápe,hahaʼehoʼuumisakrifísiohahiʼupy

60Upémarõomeʼẽhikuáichupevínohahaʼehoyʼuha okaʼu,haomoĩhenondépepeteĩkuñataĩporã,hahaʼeojapo hendiveoipotaháicha,ndoikuaáiguimbaʼépaojapo,hoyʼu haguéichahetavíno.

61PéichaMoabñemoñareojapoIsrael-peupetendápe, Sitímñúme,haÑandejáraipochyIsraelrehekomba'ére, haomondoijapytepekuéramba'asy,haomanoisraelíta apytégui24000kuimba'e

62Simeónñemoñareapytépeoĩpeteĩkuimbaʼehérava Zimrí,haʼévaSaluraʼy,haoñembojoajupemadianita Cosbíndive,haʼévaZúrrajy,rréideMadián,entéro israelitarenondépe

63HaFinías,Elazerra'y,pa'iAarónra'y,ohechakomba'e vaiZimriojapova'ekue,haojagarrapeteĩlánsahaopu'ãha ohohapykuéri,oinupãmokõivévapehaojukachupekuéra, hapemba'asyopaIsraelñemoñare.

MOAKÃHA86rehegua

1Upejavepemba'asy,Ñandejárahe'iMoiséshapa'i Aarónra'yElazer-pe

2EipapaumiomoakãvaentéroIsraelñemoñare,orekóva 20áñohayvateve,entéroumiosẽvaʼekueehérsitope

3MoiséshaElazeroipapaIsraelñemoñarekuéra hogayguakuérandive,haopaIsraelgua700.000, 700000000000

4Levíñemoñare,orekóvaunmeshayvateve,23000,ha umívaapytépendaipórinipeteĩkuimbaʼeMoiséshaAarón oipapavaʼekueSinaídesiértope

5Ñandejáraheʼímakurichupekuéraomanotahadesiértope, upévareenteroveomanohikuái,hanipeteĩvandopytái chuguikuéra,ndahaʼéiramoCaleb,JefunéraʼyhaJosué, haʼévaNunraʼy.

6UperireaeÑandejárahe'iMoiséspe:“EreIsrael ñemoñarekuérapetovengaMadiánreheijoyke'ykuéra Israelñemoñarekáusare”

7Moisésojapoupéicha,haIsraelñemoñareoiporavo ijapyteguikuéra12000kuimba'e,1000kuimba'epeteĩ trívupe,haohohikuáiMadiánpe

8IsraelñemoñareoñorairõMadiánndive,haojukahikuái kádakuimba'épe,aveiumicincomburuvichaMadián pegua,haBalaamBeorra'ýpeojukakysepukureheve.

9IsraelñemoñareoguerahaprisioneroramoMadián rembirekokuérape,imembykuérahahymbakuérandive,ha opamba'eimba'éva.

10Ojagarrapaiteumimbaʼeojegueruvaʼekueha ojagarrapaiteumimbaʼeoipyhýva,haoguerahaMoisésha ElázerpeMoabñugotyo

11UpéiMoiséshaElazerhaentéroumiprínsipe kongregasiónpeguaohoohuguaitĩchupekuéravyʼápe. 12Haombojaʼopaitehikuáiumimbaʼeojegueruvaʼekue Madiángui,haIsraelraʼykuéraoñevengaMadiánrehe ijoykeʼykuéraIsraelñemoñarekáusare.

MOAKÃHA87rehegua

1UpejaveÑandejárahe'iMoiséspe:“Opapotaitémande ára,ejagarraJosué,Nunra'y,nerembiguáipehaemoĩ chupetavernákulope,hacheamandátachupe,haMoisés ojapoupéicha

2Ñandejáraojehechaukapetavernákulopepeteĩarai pilárpe,hapearaipilároñemboʼypetavernákulorokẽme 3ÑandejáraomandaJosué,Nunraʼýpe,haheʼichupe: “Embaretehanepyʼaguasu,pórkendereguerútaIsrael raʼykuérapepeyvýpeahuravaʼekueameʼẽtahachupekuéra, hacheaimétanendive

4Moiséshe'iJosuépe:Embaretehanepy'aguasu,nde remoĩtaIsraelra'ykuérapekoyvy,haÑandejáraoĩta nendive,ndohejamo'ãinderehenindehejamo'ãi,ani rekyhyjehareñedesanima.

5UpémarõMoisésohenóientéroisraelítapehaheʼi chupekuéra:“PeẽpehechaopambaʼeporãJehovápende Járaojapovaʼekuependerehehápepedesiértope”.

6Koʼágakatupekumpliopakoʼãléiheʼívahapeguata ÑandejárapendeJárarapére,anipejevypetapeÑandejára heʼivaʼekuéguipeẽme,tahaʼependeakatúatérãijasu gotyo

7HaMoisésomboʼeIsraelraʼykuérapeumiléi,huísioha léiojapohaguaupetetãmeÑandejáraheʼihaguéichachupe.

8HaomboʼechupekuéraÑandejárarapeha hembiapoukapykuéra;péinaápeojehaihikuáiTupãléi kuatiañeʼẽárihaʼeomeʼẽvaʼekueIsraelraʼykuérape Moisésporupive

9Moisésomandaparireumiisraelítape,haÑandejáraheʼi chupe:“EjupipesérroAbarimpehaemanoupépe,ha eñembyatynepuévlopeoñembyatyhaguéichaneermáno Aarónpe”

10UpéiMoisésojupiÑandejáraomandahaguéichachupe, haomanoupépeMoabretãmeÑandejáraomandaháicha, cuarentaáñopeumiisraelítaosẽvaʼekueEgiptogui 11IsraelñemoñarehasẽMoisésreheMoabñúme30ára pukukue,haopaárahasẽhañembyasyMoisésrehe

MOAKÃHA88rehegua

1Moisésomanorire,Ñandejárahe'iJosué,Nunra'ýpe

2EpuʼãhaehasaJordánpeyvyameʼẽvaʼekueIsrael raʼykuérape,haemoĩtaIsraelñemoñarekuérapeupeyvy

3Opatendaopyrũtahapendepyjyvaha’étapendemba’e, LíbanodesiertoguiveysyryguasuPeratpeve,ha’étapende rembe’y

4Avavenopuʼãmoʼãinendiveopanderekovepukukue; cheaimehaguéichaMoisésndive,upéichaaveiaiméta nendive,eñehaʼãmbaitehachepyʼaguasuporãnterekumpli haguaopaléiMoisésomandavaʼekuendéve,anirejevy

tapéguiniakatúatérãijasugotyo,ikatuhaguáicha reñakãrapuʼãopambaʼerejapóvape.

5JosuéheʼiIsraelguápe:“Pehasapekampaméntopeha pemandapepuévlope,haheʼi:‘Pepreparapeẽmeguarã tembiʼu,pórketresdíahaguépepehasátaJordánpejagarra haguapeyvy”

6Israelñemoñaremburuvichakuéraojapoupéicha,ha omandahikuáitavayguakuérapehaojapopaiteJosuéheʼi vaʼekue

7JosuéomondomokõikuimbaʼeohechahaguaJericóyvy, haumikuimbaʼeohoohechaJericó

8Ohasávo7díahaʼekuéraoguahẽJosuérendápepe kampaméntopehaheʼichupe:“Ñandejáraomeʼẽmaore pópekoyvytuichakue,haumioikóvaupépeokyhyjeore káusare”

9Uperire,Josuéopu'ãpyharevehaopaIsraelguahendive, ohohikuáiSitímgui,JosuéhaopaIsraelguaohasaJordán JosuéoguerekoochentaydosáñoohasávoJordánIsrael ndive.

10PepuévloojupiJordánguipeprimermesára10hápe,ha oñemoĩikampaméntoGuilgálpe,opytávaJericóeskínaéste gotyo.

11IsraelñemoñareojapopePáskuaGuilgálpe,Jericó ñúme,pemes14hápe,heʼiháichaMoisésLéipe

12UpetiémpopeopapemanápePáskuakoʼẽmbotávo,ha ndaiporivéimamanáIsraelraʼykuérapeguarã,hahoʼu hikuáiumimbaʼeojejapóvaCanaánpe

13JericóoñembotypaiteIsraelñemoñarerehe,avave ndosẽinindoikéi

14Pesegundomespe,peprimerdíadelmespe,Ñandejára heʼiJosuépe:“EpuʼãhaameʼẽmandepópeJericóenterove tavayguakuérandivehaopapeneñorairõháraojerepe tavaguasúre,peteĩjeykádadía,péichapejapovaʼerãseis díaaja.

15Haumisaserdóteombopútatrompéta,hapehenduvove petrompétaryapu,enterovetavayguakuéraosapukáituicha, pesiudamurállahoʼahagua.opavavetavayguakuéraohóta peteĩteĩiñe’ẽrendúvarehe

16Josuéojapoopamba'eÑandejárahe'ihaguéichachupe

17Hapesietedíapeojerehikuái7vésepesiudáre,haumi saserdóteomboputrompéta

18Peséptimorondape,Josuéheʼipepuévlope:“Pesapukái, Jehováomeʼẽmañandepópepesiudakompletoite”.

19Pesiudahaopambaʼeoĩvapypeañoite,Jehovápeguarã oñemaldesivaʼerã,hapeñatendevaʼerãpembaʼe oñemaldesivaʼekuégui,anihaguapeñemaldesiIsrael kampaméntopehapemoapañuãichupe

20Hakatuopapláta,óro,vrónsehaiérrooñekonsagráta Ñandejárapeguarã,oikétaÑandejáratesórope

21Haumihénteomboputrompétahaosapukáituicha,ha hoʼaJericomurálla,haenterovetavayguaojupi,kádauno ohohenondépe,haojagarrapaitepesiudahaohundipaite opambaʼeoĩvaipype,kuimbaʼehakuña,imitãva,tóro, ovechahavúrro,kysepukureheve

22Haohapyhikuáitatápetavaguasutuichakue;umi mbaʼyruplátahaóroguigua,vrónsehaiérroguiañoite, omoĩhikuáiÑandejáratesórope.

23UpetiémpopeJosuéohura:“Toñemaldesipekuimbaʼe omopuʼãvaJericóhaʼeomoĩtaiñemopyendaitaʼýra ypykuépe,haitaʼýraimitãvévapeomoĩtaumiokẽ.

24UpémarõAcán,Carmíraʼy,Zabdíraʼy,Zérahraʼy, Judáraʼy,otraisionapembaʼeoñemaldesivaʼekue,ha oipeʼapembaʼeoñemaldesivaʼekuehaomokañypeóga kárpape,haÑandejáraipochyIsraelkóntrape.

25UperireIsraelñemoñareoujeývoJericóohapyrire, Josuéomondokuimba'ekuérapeohechahaguãaveiAiha oñorairõhaguãhese

26UmikuimbaʼeohoohechaAi,haojevyhaheʼi:“Anipe puévloohonendiveAipe,3000kuimbaʼénteohoojukape siudápe,pórkeumikuimbaʼembovymínte”

27Josuéojapoupéicha,haohohendivetres

28HapeñorairõivaietereiIsraelkóntrape,haumi kuimbaʼeAiguaojuka36kuimbaʼeisraelítape,haumi israelítaokañyumikuimbaʼeAiguarenondégui

29Josuéohechávokomba'e,omondoroijaohaoñesũ yvýpeÑandejárarenondépe,ha'e,Israelancianokuéra ndive,haomoĩhikuáiyvytimboiñakãári

30Josuéhe'i:Mba'érepikoÑandejárarembohasako puévlopeJordánmboypýri?mba'épaha'étaumiisraelíta ojererireiñenemigokuérare?

31Koʼága,opavavecananeo,oikóvaupetetãme,ohendúta kombaʼe,haorejerérehaoikytĩtaoreréra.

32Ñandejárahe'iJosuépe:Mba'érepikoreñesũnderova ári?epu'ã,eguejy,Israelguakuéraopekahaguérehaoipe'a pemba'eoñemaldeciva'ekue;Ndaikomo’ãvéima hendivekuéranohundíriramohikuáipemba’eoñemaldeci va’ekueijapytepekuéragui

33UpéiJosuéopuʼãombyatypepuévlope,haoguerupe UrimÑandejáraheʼiháicha,haojejagarraJudáñemoñare, haojejagarraAcán,Carmíraʼy

34Josuéhe'iAcánpe:“Emombe'uchévechera'y,mba'épa rejapo,haAcánhe'i:“Ahechaumimba'eojegueraha va'ekueapytépepeteĩaoporãSinarha200grámodepláta, hapeteĩkuñadeórocincuentagrámoipohýiva. Aipotaitereichupekuérahaajagarrachupekuéra,hapéina ápeopavaveoñeñomiyvýpepetendambytépe

35UpémarõJosuéomondokuimbaʼeoipeʼahagua chupekuéraAcántémplogui,haoguerahachupekuéra Josuérendápe

36JosuéojagarraAcánhakoʼãtembiporu,itaʼýraha itajýrahaentérombaʼeimbaʼéva,haoguerahaAcorñúme

37UpépeJosuéohapychupekuératatápe,haenterove isrraelítaojapiitápeAcánpe,haomopuʼãhiʼáripeteĩita ryru,upévarehaʼeohenóiupelugárpeAcorñu,upévare Jehováipochy,haupéiJosuéoguahẽpesiudápeha oñorairõhendive.

38ÑandejáraheʼiJosuépe:“Anirekyhyjehaanirekyhyje, ameʼẽmandepópeAi,rréihaipuévlo,harejapohaguéicha hesekuéraJericóharréirehe,harejagarravaʼerãumi mbaʼeojegueruvaʼekuechuguihahymbakuéranteomoĩ peteĩemboscadapetávapeguarãhapykuéri

39UpémarõJosuéojapoÑandejáraheʼihaguéicha,ha oiporavo30000kuimbaʼeipyʼaguasúvaumiñorairõhára apytégui,haomondochupekuérahaoñemoĩemboscada-pe pesiudápe

40Haomandachupekuéra:“Orerechávorokañýta henondépekuéraiñaranduhahaʼekuéraoremuña, upéicharõpepuʼãtapeemboscada-guihapejagarrapesiuda, hahaʼekuéraojapoupéicha”

41UpémarõJosuéoñorairõ,haumikuimbaʼepesiudygua osẽIsraelgotyo,ndoikuaáiguioñenohachupekuéra oñorairõhapesiudarapykuéri

42Josuéhaenteroveisrraelítaikaneʼõguaʼu,haokañy hikuáipedesiértorapéreiñaranduhápe.

43UmikuimbaʼeAiguaombyatyentéroumihénteoĩvape pesiudápeomuñahaguaumiisrraelítape,hahaʼekuéraosẽ haoñemomombyrypesiudágui,nipeteĩvandopytái,ha ohejapesiudaojepeʼahaomuñaumiisrraelítape

44Haumioñenóvaemboscada-peopuʼãhendaguágui,ha pyaʼeoupesiudápehaojagarrahaomyendytata,haumi kuimbaʼeAiguaojerejey,hapéinaápepesiudatatatĩ ojupívayvágape,handoguerekóimbaʼéichapaojerehikuái nipeteĩtapetérãambuépe

45HaenteroveumikuimbaʼeAiguaoĩvaʼekueIsraél mbytépe,oĩótroládohaoĩótroládo,haoinupãchupekuéra hanipeteĩvandopytái

46UperireumiisraelitaoguerahaoikovévarréideAi Melóspe,haoguerahachupeJosuérendápe,haJosué oñapytĩchupepeteĩyvyramátarehaomano

47Umiisraelítaohojeypesiudápeohapyparire,haojuka espádapeentéroumioĩvapeipype.

48UmikuimbaʼeAiguahoʼavaʼekue,kuimbaʼehakuña, 12000umivakahamba'eojegueruvaekueupetávagui añoiteoguerahaijehe,Ñandejárahe'ihaguéichaJosuépe.

49OpaumirréioĩvaJordánoríllape,haumirréi Canaángua,ohendumbaʼevaiIsraelguaojapovaʼekue JericóhaAirehe,haoñembyatyhikuáioñorairõhagua Israelkóntrape

50UmioikóvaGabaónpeañoiteokyhyjetereioñorairõ haguaumiisraelítandiveanihaguaomano,upévare iñaranduhaoguahẽJosuéhaentéroIsraelrendápehaheʼi chupekuéra:“Orerojumombyryguive,upévarekoʼága pejapopeteĩkompromísoorendive”.

51HaumioikóvaGabaónpeohupytypaiteIsrael ñemoñarekuérape,haIsraelraʼykuéraojapopeteĩ kompromísohendivekuéra,haoñemoĩporãhendivekuéra, haumiprínsipeoĩvapekongregasiónpeohurachupekuéra, pérouperireumiisraelítaoikuaahaʼekuérahaʼehavecino haoikohaijapytepekuéra.

52Israelñemoñarekatundojukáichupekuéraohura haguérechupekuéraÑandejárarérape,haoikochuguikuéra yvyraapohahayryru.

53Josuéhe'ichupekuéra:Mba'érepikochembotavy ajapohaguãorerehepéicha?Ha'ekuérahe'ichupe: “Omombe'úguinerembiguáikuérapeopamba'e rejapova'ekueopaamorréoruvichakuérarehe,ha rokyhyjetereiorerekovégui,harojapokomba'e.

54UpeárapeJosuéomoĩchupekuéraoikytĩhaguayvyraha oguenohẽhaguay,haombojaʼochupekuéra tembiguáiramokompletoiteIsraeltrívupe

55JerusalénruvichaguasuAdonisedecohendúvoopa mba'eIsraelguaojapova'ekueJericohaAírehe,omondo HohamrréiHebrónhaPiramrréiJarmútpe,Jafíarréi LaquishaDeberrréideEglónrendápe

56Ejucherendápehachepytyvõ,rojukahaguaumi israelítapehaumioikóvaGabaónpe,oñemoĩporãvaʼekue Israelraʼykuérandi

57Haoñembyatyhikuáihaumi5rréiamorréoojupi kompletoiteikampaméntoreheve,peteĩpuévlo ipuʼakapávahetaitereiyvykuʼíichayguasurembeʼýpe

58OpakoʼãrréioguahẽhaoñemoĩGabaónrenondépe,ha oñepyrũoñorairõumioikóvareGabaónpe,haenteroveumi kuimbaʼeGabaónguaomondoJosuérendápe:“Pyaʼeejupi orerendápehaorepytyvõ,pórkeentéroumiamorréorréi oñembyatyoñorairõhaguaorekóntrape”.

59JosuéhaentéroumihénteoñorairõvaohoGuilgálgui, hasapyʼaitépeJosuéouhendápekuérahaojukahetaiterei koʼã5rréipe.

60HaÑandejáraombotavychupekuéraIsraelra'ykuéra renondépe,ojukachupekuérapeteĩjejukavaieteGabaónpe,haomuñachupekuératapeojupívaBet-Horónpeve Maquedapeve,haokañyhikuáiIsraelñemoñare renondégui.

61Haokañyajahikuái,Ñandejáraombouhiʼarikuéra amandáuyvágagui,hahetaveijapytepekuéraomanóva amandáurupi,Israelñemoñarekuérajejukagui.

62Haumiisraelitaomuñachupekuéra,haoinupãgueteri chupekuératapére,ohohaoinupãchupekuéra

63Haoinupãvohikuái,ka'aruko'ẽmbotaohóvo,haJosué he'iopavavetavayguakuérarenondépe:Kuarahy,eñembo'y GabaónárihajasyAjalónñúme,tetãoñevengapeve iñenemigokuérare.

64ÑandejáraohenduJosuéñe’ẽ,hakuarahyopytayvága mbytépe,haopytaseisytreintamomento,hajasyavei opytahapya’endoguejymo’ãipeteĩárapukukue.

65Handaipóriárapeichagua,upemboyvetérãuperire, Ñandejáraohendupeteĩkuimbaʼeñeʼẽ,Ñandejára oñorairõguiIsraelrehehápe.

MOAKÃHA89rehegua

1UpéiJosuéopurahéikopurahéi,peáraÑandejáraome'ẽ hagueamorréokuérapeJosuéhaIsraelra'ykuérape,hahe'i opaIsraelrenondépe.

2Nderejapombaʼeipuʼakapáva,Ñandejára,rejapo tembiapoguasu;mávapikondeichagua?chejuru opurahéitanderérape.

3Chembaʼeporãhachembarete,chetórreyvate, apurahéitandévepeteĩpurahéipyahu,aguyjereheve apurahéitandéve,ndehaʼechesalvasiõmbarete.

4Opamburuvichaguasuyvyariguanemomba'eguasúta, mburuvichakuérayvyariguaopurahéitandéve,Israel ra'ykuéraovy'átandesalvasiõrehe,opurahéiha omomba'eguasútanepu'aka

5Ndéve,OJára,oreromombeʼu;ro’endeha’ehaoreTupã, ndeha’éguiorerefugiohatorrembareteoreenemigokuéra rehe

6Ndéverosapukáihandorotĩri,ndereherojeroviaha roñemosãso;rosapukáijavendéve,rehenduoreñe’ẽ, remosãsooreángakysepukúgui,rehechaukaorévene gracia,reme’ẽorévenesalvación,rembovy’aorekorasõne mbaretereheve.

7Resẽoresalvasiõrã,ndeporehevererredimine tavayguakuérape;nderembohováiyvágaguindemarangatu, oresalvadiezmiltavayguakuéragui

8Kuarahyhajasyopytayvágape,hareñemboʼyne pochýpeoreopresionávareharemandanehuísio hiʼarikuéra

9Opaumimburuvichaguasuyvyariguaopuʼã,tetãnguéra rréioñembyaty,noñemomýirihikuáinderenondépe,oipota hikuáineñorairõ

10Repuʼãhesekuéranepochýpe,hareguejyhiʼarikuérane pochy;ndepochýperehundichupekuéra,hareikytĩne korasõme

11Tetãnguéraoñehundinepochyreheve,rréinooguejy ndepochyrupi,ndepochyárareinupãrréikuérape.

12Reñohẽhiʼarikuéranepochy,nepochypochyojagarra chupekuéra;nderembojerehiʼarikuérahembiapovai,ha reikytĩchupekuérahembiapovaípe.

13Omyasãihikuáipeteĩñuhã,hoʼahikuáiipype,perred okañývape,ojejagarraipy

14Ndepooĩmapreparádoopaneenemigokuéraheʼívape: “Ikysepukurupivehaʼekuéraoguerekopeyvy,iporupive oikohikuáipesiudápe.remyenyhẽhovakuérañemotĩgui, reguejyhatĩyvýpe,remondýichupekuéranepochýpe,ha rehundichupekuéranepochýpe

15Yvyoryrýihaoryrýindetorméntaryapurupi hiʼarikuéra,nderejokóihiʼángakuérañemanogui,ha remboguejyhekovekuérasepultúrape

16Repersegichupekuérandetormenta-pe,rehundi chupekuérandetormenta-pe,remoambueamaguiamandáu, hoʼahikuáiyvykuapypukúpeanihaguaopuʼã

17Heʼonguekuérahaʼetekubasuraoñemombovaʼekue umikállerembytépe

18Oñehundihaoñehundihikuáinepochýpe,nderesalva netavayguakuérapenembaretereheve.

19Upévareorekorasõovyʼanderehe,oreánga oñemombaʼeguasundesalvasiónpe

20Oreñeʼẽomombeʼútanepuʼaka,ropurahéiha romombaʼeguasútanerembiapohechapyrãva

21Ndeoresalváguioreenemigokuéragui,orepeʼaumi opuʼãvaʼekuéguiorerehe,rehundichupekuéraore renondéguiharemombykychupekuéraorepyguýpe

22PéichaopaneenemigokuéraoñehundítaÑandejára,ha umiiñañávahaʼetétayvytuomonguʼévapaja,hane rehayhúvahaʼetétayvyramátaoñeñotỹvayrembeʼýpe

23UpémarõJosuéhaenteroveisraelítaohojeype kampaméntopeoĩvaGílgálpe,oganarireentéroumirréipe, handopytáinipeteĩhembývachuguikuéra

24Haumicincorréiokañyhaʼeñoyvýrupiñorairõháguiha okañypeteĩitakuápe,haJosuéohekachupekuéra ñorairõhápe,handojuhúichupekuéra

25UperireojeʼeJosuépe:“Ojejuhuumirréihaokañy peteĩitakuápe”.

26UpémarõJosuéheʼi:“Emoĩumikuimbaʼeoĩvape itakuajurugotyo,oñangarekohaguahesekuéra,anihagua ojepeʼahikuái.haIsraelñemoñareojapoupéicha.

27UpémarõJosuéohenóiopaIsraelguápehaheʼiumi ofisiáloñorairõvape:“Pemoĩpendepykoʼãrréiajúrare,ha Josuéheʼi:“PéichaojapótaÑandejáraopapene enemigokuérare”

28UperireJosuéheʼiojukahaguaumirréipehatomombo chupekuérapeitakuápehaomoĩhaguaitaguasupeitakua jurugotyo

29UperireJosuéohoopaumihénteoĩvandihendiveupe árapeMaquedápe,haojukachupekysepukúpe

30Haohundipaiteumiángahaopatavaguasumbaʼéva,ha ojaporréihatavayguakuérareojapohaguéichaJericórehe.

31UpéguiohasaLibnápehaoñorairõhendive,ha Ñandejáraomeʼẽipópe,haJosuéoinupãchupekysepuku reheve,haopahiʼángape,haojapoheseharréipeojapo haguéichaJericórehe

32UpéguiohasaLaquispeoñorairõhaguahendive,ha HoramrréideGazaohooipytyvõumikuimbaʼe Laquisguápe,haJosuéoinupãchupehaipuévlope ndaiporivéimapevechupe.

33JosuéojagarraLáquishaopatavayguakuérape,haojapo heseojapohaguéichaLibnápe

34JosuéohasaupéguiEglónpe,haojagarraupévaavei,ha ojukakysepukurehevehaopatetãyguakuérape.

35UpéguiohasaHebrónpehaoñorairõhendivehaojagarra haohundipaite,haupéguiohojeyopaIsraelndiveDebirpehaoñorairõhendivehaoinupãchupekysepukúpe

36Haohundiopaángaoĩvaipype,ndohejáiavaveopytáva, haojapoheseharréipeojapohaguéichaJericórehe.

37JosuéoitypaiteumiamorréorréipeCadés-Barneaguive Azapeve,hapyaʼevoiojagarrahetã,pórkeJehová oñorairõIsraelrehehápe.

38JosuéhaopavaveIsraelndiveoguahẽpekampaméntope Guilgálpe

39UpetiémpopeJabínrréideCazorohendúvoopambaʼe Josuéojapovaʼekueumiamorréorréirehe,Jabínomondo JobatrréideMadiánpe,haLabánrréideSimrónpe,rréi JefaldeAcsafhaentéroumiamorréorréipe.

40Pya'epejuorerendápehaorepytyvõ,roinupãhaguã Israelra'ykuérape,oumboyveoreárihaojapoorerehe ojapohaguéichaambueamorréorréirehe.

41HaopakoʼãrréiohenduJabín,rréideChazorñeʼẽ,ha osẽhikuáiopaikampaméntondive,diecisieterréi,ha itavayguakuérahetaitereiyvykuʼíichayguasurembeʼýpe, kavajuhakárroinnumerablendive,haouhikuáihaoñemoĩ oñondiveMeromyrembeʼýpe,haoñembyatyhikuái oñorairõhaguaIsraelndive.

42ÑandejáraheʼiJosuépe:“Anirekyhyjechuguikuéra, pórkekoʼẽrõkoʼágarupiameʼẽtachupekuéraenterove ojejukavaʼekuenerenondépe,rembopupuikavajukuéraha rehapytatatápeikarrokuéra”

43Josuéhaopavavekuimba'eñorairõhárandiveousapy'a hesekuérahaoinupãchupekuérahaho'aipópe,Ñandejára ome'ẽguichupekuéraIsraelra'ypópe

44Upémarõumiisraelitaomuñaopakoʼãrréipe ikampaméntoreheve,haoinupãchupekuérandaiporivéi peve,haJosuéojapohesekuéraJehováheʼihaguéicha chupe

45UpetiémpopeJosuéohojeyChazorpehaoinupãchupe kysepukuhaohundikádaángaoĩvaipypehaohapytatápe, haChazorguiveJosuéohoSimrónpehaoinupãha ohundipaite.

46UpéguiohasaAcsafpehaojapoheseojapohaguéicha Simrónrehe.

47UpéguiohasaAdulámpehaoinupãentéroumihénte oĩvapeupépe,haojapoAdulámpeojapohaguéichaAcsaf haSimrónrehe

48Haohasachuguikuéraopaumirréitavaguasuhaʼe oinupãvaʼekuépe,haoinupãopatavayguakuéra hembývapechuguikuérahaohundipaitechupekuéra

49Umiisrraelítaoguerahaimbaʼerepyhahymbakuérante, péroentéroyvypóraoinupãva,ndohejáinipeteĩálma oikove.

50JehováheʼihaguéichaMoiséspeJosuéhaenterove Israélpe,ndofaltáimbaʼeve

51UpémarõJosuéhaentéroumiisraelítaojukaCanaán kompletoiteJehováheʼihaguéichachupekuéra,haojuka entérorréipe,31rréi,haumiisraelitaojagarrapaitehetã

52OĩveumirréinoSihónhaÓgoĩvaJordánrembeʼýpe, Moisésoganavaʼekuehetasiuda,haMoisésomeʼẽumi rubénítahagadítapehaManaséstrívumbytepe

53JosuéoitypaiteumirréioĩvapeJordánrembeʼýre kuarahyreikegotyo,haomeʼẽchupekuéraerénsiaramoumi nuevetrívuhambyteIsraeltrívupe

54CincoáñopukukueJosuéoñorairõkoʼãrréindive,ha omeʼẽumiisraelítapeumisiuda,hapeyvyipyʼaguapy oñorairõguiumiamorréohacananeosiudapukukue

MOAKÃHA90rehegua

1UpetiémpopequintoáñoohasarireJordán,Israelgua opytuʼurireoñorairõguiumicananeondive,upérõoiko ñorairõguasuhaivaietereívaEdomhaQuitimñemoñare apytépe,haQuitimñemoñareoñorairõEdomkóntrape.

2HaAbianusrréiQuitímguaosẽupeáñope,upévahína treintayunáñooisãmbyhyhaguépe,hahendivepeteĩ ehérsitotuichávaumikuimbaʼeipuʼakapávaKitim ñemoñare,haohoSeírpeoñorairõhaguaEsaúñemoñare ndive

3UpéiHadad,rréideEdomohendumbaʼépaomombeʼu, haosẽoñorairõhendivepeteĩpuévlopohýihaimbaretéva ndive,haoñorairõhendiveEdomñúme

4Quitímpoipu'akaEsaúñemoñarerehe,Kitimñemoñare ojuka20000kuimba'eEsaúñemoñare,haopavaveEsaú ñemoñareokañyhenondégui

5Quitímñemoñareomuñachupekuérahaoguahẽhikuái EdomruvichaguasuHadad-pe,haʼeodiparahenondépeha ojagarrachupeoikovéva,haoguerahachupeAbianorréide Kitimrendápe.

6Abianoheʼiojejukahaguachupe,harréideEdomHadad omanocuarentayochoáñoogovernahaguépe

7QuitimñemoñareosegiopersegiEdom-pe,haojuka chupekuérahetajejukarehevehaEdomoñemoĩQuitim ñemoñarepoguýpe

8QuitimñemoñareoisãmbyhyEdom,haEdomoñemoĩ Quitimñemoñarepoguýpehaupeáraguiveoikochugui peteĩrréino

9Haupeguivendaikatuvéimaohupihikuáiiñakã,ha irréinooikopeteĩchaKitimñemoñarendive

10AbianoomoĩumiofisiálEdompe,haenteroveEdom raʼykuéraoñemoĩAbianópoguýpe,haAbianóohojey ijyvyteépe,héravaKitím

11Haoujeývoombopyahuigoviérnohaomopuʼãijupe guarãpeteĩpalásiotuichahaimbaretéva,mburuvicha guasurógarã,haogovernaporãQuitimhaEdomraʼykuéra ári

12Upetiémpope,umiisraelítaomosẽrirekompletoiteumi cananeohaamorréope,Josuéitujahaitujavéma

13ÑandejáraheʼiJosuépe:“Ndeningoitujáma,ningo reñakãrapuʼã,hahetapehẽnguepeyvyopytaimbaʼerã”

14Koʼágaembojaʼokoyvyerénsiaramouminuevetrívu hambyteManaséstrívupe,haJosuéopuʼãhaojapoJehová heʼihaguéichachupe

15Hahaʼeombojaʼopeyvykompletoiteumiisraelita tribukuérapeimbaʼerã,haʼekuéraodividiháicha.

16PéropeLevítrívupehaʼenomeʼẽimbaʼeveichagua erénsia,umiofréndaJehovápeguarãhaʼehínaiñerénsia JehováheʼihaguéichahesekuéraMoisésrupive

17Josuéome'ẽpesérroHebrónCaleb,Jefunéra'ýpe,peteĩ párteiñermanokuéragui,Ñandejárahe'ihaguéichaMoisés rupive

18UpévareHebrónguioikoCalebhaitaʼyrakuérapeguarã koʼagaitepeve.

19UpéiJosuéodividipeyvytuichakuéreenterove israelítape,Jehováheʼihaguéichachupe

20Israelñemoñareome'ẽlevítakuérapeumisiuda imba'évagui,haokaruokahárehymbahaipropiedad, Ñandejárahe'ihaguéichaMoisés-peojapohaguãIsrael ñemoñare,haomboja'ohikuáipeyvysorteorupivetaha'e tuichatérãmichĩva

21Uperireohohikuáiijyvyijykére,haIsraelñemoñare omeʼẽJosué,Nunraʼýpepeteĩerénsiaijapytepekuéra

22Ñandejárañeʼẽrupiveomeʼẽchupehikuáipesiudahaʼe ojeruréva,héravaTimnat-seracoĩvayvytyEfraínpe,ha haʼeomopuʼãpesiudahaoikoupépe

23Koʼãvahínaumierénsia,saserdóteElazerhaJosué, Nunraʼy,haumitrívuypykueomoakãvaisraelítape, Silópe,Jehovárenondépe,petavernákulorokẽme,haoheja hikuáiodividipeyvy

24HaJehováomeʼẽpeyvyumiisraelítape,hahaʼekuéra orekopeyvyÑandejáraheʼihaguéichachupekuéra,ha Ñandejáraohurahaguéichaijypykuérape

25Haandejraomeʼẽisraelita-kuérapepytuʼuopa iñenemigokuéraguiijerére,haavavenopuʼãihesekuéra,ha Ñandejáraomeʼẽopaiñenemigokuérapeipópe,hanipeteĩ mbaʼendoikóiopambaʼeporãÑandejáraheʼivaʼekuégui Israelraʼykuérape,heẽÑandejáraojapoopambaʼe 26JosuéohenóiopaIsraelñemoñarekuérapehaohovasa chupekuérahaomandachupekuéraoservihagua Ñandejárape,haupéihaʼeomondochupekuéra,kádauno ohohikuáiitávape,hakádaunoohoiñerénsiape

27IsraelñemoñareoserviJehovápeJosuéoikoaja pukukue,haJehováomeʼẽchupekuérapytuʼuoparupiete ijerére,haoikohikuáisegúrosiudápe

28Haojehuumiárape,AbianorréiQuitim-guaomano, treintayochoáñooisãmbyhyhaguépe,upévahaʼehínape séptimoáñooisãmbyhyhagueEdomári,haoñotỹchupe hikuáihendaguépehaʼeomopuʼãvaʼekueijupeguarã,ha Latinooisãmbyhyhendaguépecincuentaáño

29Haoisãmbyhyajaoguenohẽpeteĩehérsito,haoho oñorairõumioikóvareBritaniahaKernania-pe,Eliseo Javanraʼyraʼykuérandive,haipuʼakahesekuérahaomoĩ chupekuératributo.

30UpémarõohenduEdomopuʼãhagueKitimpoguýgui, haLatinoohohendápekuéraoinupãhaomoĩipoguýpe,ha omoĩchupekuéraKitimraʼypoguýpe,haEdomguioiko peteĩrréinoKitimraʼykuérandiveopaárapukukue.

31HahetaáñoajandaipórirréiEdom-pe,haigoviérnooĩ Quitimñemoñarehairreindive

32Ha26áñoIsraelguaohasarirepeJordán,upévahína sesentayseisáñoIsraelñemoñareosẽrireEgiptogui,Josué itujáma,itujáma,oguerekómacienochoáñoumiárape.

33UpémarõJosuéohenóiopaIsraelgua,umiiñansiáno, huéshaofisiál,Ñandejáraomeʼẽrireopaisraelítape opytuʼuhaguaopaiñenemigokuéraguiijerére,haJosué heʼiumiansiánoIsraelguahahuéspe:“Péinaápeche

tujáma,chetujáma,hapehechámambaʼépaÑandejára ojapoentérotetãnguérahaʼeomosẽvaʼekuérepende renonderã,pórkeJehováoñorairõvaʼekue”ndéveguarã

34Koʼágaupévarepeñemombaretepeñongatuhapejapo haguaopaMoisésléiñeʼẽ,anihaguapejedesviachugui akatúatérãijasugotyo,haanipejuumitetãopytávaupe tetãmeapytépe;anipemombe'utupãnguéraréra,pejepyta uveiTupãpendeJárarehe,pejapoháichako'ãgapeve.

35UpéiJosuéoguerohoryetereiIsraelra'ykuérapeoservi haguãÑandejárapeopaárapukukue

36Haenteroveumiisrraelítaheʼi:“RoservítaÑandejára ñandeJárapeopaárapukukue,orehaoreraʼykuéra,ore raʼykuérahaoreñemoñare.

37UpeárapeJosuéojapopeteĩkompromísopepuévlondi, haomondoumiisraelítape,hakádaunoohohikuái iñerénsiapehaitávape.

38Haumiárape,Israelñemoñarekuéraoikoporãrõguare itavaguasúpe,oñotỹhikuáiijypykuérañemoñareataúd, haʼekuéraogueruvaʼekueEgiptogui,peteĩteĩitaʼyrakuéra erénsiape,umidoceJacobraʼyoñotỹIsraelraʼykuéra,káda unoitaʼyrakuérapópe

39Koʼãvahéraumisiudaoñeñotỹhaguépehikuáiumi doceJacobraʼykuérape,Israelñemoñareomongakuaáva Egíptogui

40OñotỹhikuáiRubénhaGadpe,Jordánrembeʼýpe, Romíape,Moisésomeʼẽvaʼekueitaʼyrakuérape

41SimeónhaLevípeoñotỹpesiudaMaudaomeʼẽvaʼekue Simeónñemoñarekuérape,hapesiudaokaháreLeví ñemoñarekuérapeguarã

42JudápeoñotỹhikuáitávaBenjamínpe,Belénrovái

43IsacarhaZabulónkanguekueoñotỹhikuáiSidónpe, hoʼavaʼekueitaʼyrakuérapártepe

44DanoñeñotỹitaʼyrakuérasiudapeEstáelpe,haNeftalí haAseroñeñotỹCades-naftalípe,kádaunooñeñotỹ hendaguépeomeʼẽvaʼekueitaʼyrakuérape

45OñotỹhikuáiJosékanguekueSiquempe,peñuJacob ojoguavaʼekueHamor-gui,haoikochuguiJoséerénsia.

46OñotỹhikuáiBenjamín-peJerusalénpe,jebuseorovái, oñeme'ẽva'ekueBenjamínñemoñarekuérapeIsrael ñemoñareoñotỹituvakuérapepeteĩteĩita'ýratávape.

47Opariredosáño,Josué,Nunraʼy,omano115áño,ha JosuéohusgahagueIsrael-pe28áño,haIsraeloservi Jehovápeoikoveajapukukue.

48HaumiambuembaʼeJosuémbaʼévahaoñorairõha iñeʼẽreihaʼeomongavajuvaʼekueIsraélpe,haopambaʼe haʼeomandavaʼekuechupekuéra,haumitávaréraIsrael raʼykuéraoguerekovaʼekuehiʼárape,péinaápeojehai JosuéñeʼẽmeIsraelraʼykuérape,haÑandejárañorairõ kuatiañeʼẽme,MoiséshaJosuéhaIsraelraʼykuérapeohai vaʼekue

49IsraelñemoñareoñotỹJosuépeijyvyrembe'ýpe, Timnat-Serácpe,oñeme'ẽva'ekuechupeyvytyEfraínpe.

50UpeárapeomanoElazer,Aarónra'y,haoñotỹchupe hikuáipeteĩyvytyita'ýraFineasmba'évape, oñeme'ẽva'ekuechupeyvytyEfraínpe

MOAKÃHA91rehegua

1Upetiémpope,Josuéomanorire,umicananeoraʼyoĩ gueteriupetetãme,haumiisrraelítaodesidiomosẽta chupekuéra

2IsraelñemoñareoporanduÑandejárape:“Mávapiko ohótaraẽorerehehápeumicananeorendápeoñorairõ haguãhendivekuéra?”haandejrahe'i:Judáohóta

3JudáraʼykuéraheʼiSimeónpe:“Ejupiorendiveorelorépe, haroñorairõtaumicananeondivehaoreaveirojupíta nendive,ndesortéope,upéichaSimeónraʼykuéraohoJudá raʼykuérandive

4Judáñemoñareohooñorairõumicananeondive,upévare ÑandejáraomeʼẽumicananeopeJudáñemoñarepópe,ha ojukachupekuéraBezecpe,10000kuimbaʼe

5UpéioñorairõhikuáiAdonibézecndiveBezecpe,hahaʼe okañychuguikuéra,hahaʼekuéraomuñachupehaojagarra chupe,haojagarrachupehaoikytĩumiipysãhaipysã guasu

6UpéiAdonibézecheʼi:“Mbohapyrréioikytĩvaʼekue ipysãhaipysãguasu,ombyatysoʼochemesaguýpe,che ajapohaguéicha,upévareÑandejárachemyengovia,ha oguerahachupeJerusalénpehaomanoupépe

7SimeónñemoñareohoJudáñemoñarendive,haojuka hikuáikysepukureheveumicananeo-pe

8ÑandejáraoĩJudáñemoñarendive,hahaʼekuéraoreko pemontáña,haJoséraʼykuéraojupiBetélpe,upévahína Luz,haÑandejáraoĩhendivekuéra

9JoséñemoñareohechaBetel,haumiguárdiaohechapeteĩ kuimbaʼeosẽvapesiudágui,haojagarrachupehaheʼi chupe:“Ehechaukaorévekoʼágapesiudarokẽha rohechaukátandévenembaʼeporã”

10Haupekuimbaʼeohechaukachupekuérapesiudarokẽ, haJoséraʼykuéraouhaoinupãpeTávapekysepuku reheve

11Hapekuimbaʼehogayguakuérandiveomondohikuái, haohohititakuérarendápehaomopuʼãpeteĩsiuda,ha ombohéraLuz,upéichaenteroveisrraelítaoikoitávape,ha Israelraʼykuéraoikoitávape,haumiisraelítaoservi JehovápeJosuétiémpopukukue,haumiansiánoipukúva árapukukueJosuérire,haohechapetembiapoguasu ojapovaʼekueÑandejára,ha'eojapova'ekueIsraelrehehápe. 12UmiansiánoohusgaIsraélpeJosuéomanorire17áño pukukue

13HaopavaveancianooñorairõaveiIsraelñorairõmeumi cananeondivehaÑandejáraomosẽumicananeo-peIsrael ñemoñarerenondégui,omoĩhaguãisraelíta-kuérape hetãme.

14HahaʼeokumpliopañeʼẽheʼivaʼekueAbrahán,Isaac haJacob-pe,hapejuramentoohuravaʼekueomeʼẽtaha chupekuérahaitaʼyrakuérape,Cananeo-kuéraretã.

15HaÑandejáraomeʼẽIsraelraʼykuérapeCanaánretã tuichakue,ohurahaguéichaijypykuérape,haÑandejára omeʼẽchupekuérapytuʼuumioĩvaguiijerére,haIsrael raʼykuéraoikoporãitávape

16ToñemombaʼeguasuÑandejárapeopaáraguarã,amén haamén.

17Peñemombaretehapehejapyʼaguasuenterovepeẽ pejeroviahaÑandejárarePeIpaha