MOAKÃHA 1.1 1 Umi ermáno, umi judío oĩva Jerusalén ha Judéape, oipota umi ermáno, umi hudío oĩva Egípto tuichakuére, hesãi ha pyʼaguapy. 2 Tupã toporiahuvereko penendive, ha penemanduʼa pe konvénio ojapovaʼekue Abrahán, Isaac ha Jacob ndive, hembiguái jeroviaha; 3 Ha pemeʼẽ peẽme pene korasõ peservi hag̃ua chupe, ha pejapo hag̃ua hembipota, pyʼaguasu porã ha apytuʼũ oipotaitéva reheve; 4 Ha peipeʼa pene korasõ hembiapoukapy ha hembiapoukapykuérape, ha pemondo peẽme pyʼaguapy. 5 Ha pehendu pene ñemboʼe, ha peime peteĩcha penendive, ha ani arakaʼeve pendereja pe jehasa asy jave. 6 Ha koʼág̃a roime koʼápe roñemboʼévo penderehe. 7 Demetrio oisãmbyhy haguépe, cien áño setenta y nueve aja, ore judío rohai peẽme pe jehasa asy ivaieterei jave oréve umi áñope, Jasón ha iñirũnguéra opuʼã guive pe yvy ha rréino marangatúgui. 8 Ohapy pe veranda ha oñohẽ tuguy inosénte, upéi roñembo'e Ñandejárape ha oñehendu oréve. roikuave'ẽ avei mymbajuka ha arína porã, ha romyendy umi lámpara ha romoĩ mbujape. 9 Ha koʼág̃a pehecha pejapoha tavernákulo arete pe mes Casleu-pe. 10 Áño cien 88-pe, umi hénte oĩva Jerusalénpe, Judéape, pe konséhope, ha Judaspe, omomaitei ha hesãi Aristóbolope, rréi Toloméo jára, haʼe vaʼekue umi saserdóte unhído ñemoñare umi judío oĩva Egiptope. 11 Tupã ñanemosãsógui tuicha peligro-gui, roagradese chupe, roñorairõ haguéicha peteĩ rréi ndive. 12 Haʼe omosẽ umi oñorairõvape pe siuda marangatu ryepýpe. 13 Pe líder og̃uahẽrõ guare Pérsiape, ha umi ehérsito haʼetévaicha ipuʼakaʼỹvape, ojejuka chupekuéra Nanea témplope, Nanea saserdóte ombotavy rupi chupekuéra. 14 Antíoco omendaserõguáicha hese, ou pe lugárpe ha iñamigokuéra oĩva hendive, orresivi hag̃ua pláta peteĩ dote rérape. 15 Umi saserdóte Naneagua osẽ rire, haʼe oike rire peteĩ grúpo michĩvape pe témplope, + Antíoco oike riremínte omboty hikuái pe témplo. 16 Oipeʼávo peteĩ okẽ oĩva pe téchogui, oity hikuái ita peteĩ arasunuicha, ha oity pe kapitánpe, oikytĩ chupekuéra, oipeʼa chuguikuéra iñakã ha omombo umi oĩvape okápe. 17 Toñemomba'eguasu ñande Tupã opa mba'épe, ome'ẽva'ekue umi iñañávape. 18 Upévare koʼág̃a roñehaʼãramo jepe roñongatu pe témplo ñemopotĩ, pe mes Casleu ára veinte y cinco-pe, roimoʼã tekotevẽha rohechauka peẽme upéva, ikatu hag̃uáicha peẽ avei peñongatu, pe fiésta de los tavernáculos ha de pe tata, oñeme’ẽva’ekue ñandéve Neemias oikuave’ẽrõ guare sacrificio, upe rire omopu’ãma tupao ha altar. 19 Ñande tuakuéra ypykuépe ojegueraha rire Pérsiape, umi saserdóte upérõ ojerovia vaʼekue Ñandejárare, ojagarra pe altár tata kañyháme, ha oñomi peteĩ yvykua
ypeʼỹme, ha upépe oñongatu porã, ha upévare ndoikuaái pe lugár opavave kuimba’e. 20 Heta áño rire, Tupã oguerohory rire, Neemias, ombou rupi Persia ruvicha guasu, omondo umi saserdóte ñemoñare, omokañy vaʼekue tatápe ; 21 Upéi heʼi chupekuéra tomopuʼã ha togueru; ha oñemoĩvo umi mymbajuka, Neemias omanda pa’ikuérape tohypýi pe yvyra ha umi mba’e oñemoĩva hi’ári y reheve. 22 Ojapopa rire upéva, ha og̃uahẽ pe ára omimbi hag̃ua pe kuarahy, yma oñeñomivaʼekue pe arai apytépe, omyendy tata guasu ha enterove oñesorprende. 23 Ha umi saserdóte ojapo peteĩ ñemboʼe pe sakrifísio hoʼu aja, che haʼe, mokõive sacerdote, ha opa hembýva, Jonatán oñepyrũvo, ha umi hembýva ombohovái, Neemias ojapo haguéicha. 24 Ha pe ñemboʼe oiko péicha; Ñandejára, Tupã Ñandejára, opa mba'e Apohare, nde kyhyje ha imbaretéva, hekojojáva, ha poriahuvereko, ha Mburuvicha guasu peteĩnte ha ipy'aporãva. 25 Nde añoite reme'ẽva opa mba'e, nde añoite hekojojáva, ipu'akapáva ha opa ára g̃uarã, nde reipe'áva Israel-pe opa jehasa asygui, ha reiporavo vaekue ituvakuéra ypykuépe ha remomarangatu chupekuéra. 26 Erresivi pe sakrifísio ne puévlo Israel kompletoitépe g̃uarã, ha eñongatu nde párte ha emomarangatu. 27 Embyaty umi isarambipáva ñandehegui, emosãso umi oservívape tetãnguéra apytépe, emaña umi ojedespresia ha oñembohorývare, ha toikuaa tetãnguéra nde haʼeha ore Tupã. 28 Pekastiga umi ñandejopývape, ha orgulloso pejapo ñande ivaíva. 29 Eñotỹ jey ne retãyguakuéra nde tenda marangatúpe, Moisés heʼi haguéicha. 30 Ha umi saserdóte opurahéi salmo omeʼẽ hag̃ua aguyje. 31 Opa rire pe sakrifísio, Neemias omanda oñeñohẽ hag̃ua pe y ojehejáva umi ita guasu ári. 32 Ojejapopa rire upéva, omyendy tatatĩ, ha pe tesape omimbipáva pe altárgui ohundipa. 33 Upémarõ ojekuaávo ko mbaʼe, ojeʼe pe rréi de Persiape, pe lugár umi saserdóte ojegueraha vaʼekue omokañy haguépe pe tata, ojekuaa hague y, ha Neemias omopotĩ hague umi sakrifísio. 34 Upéi pe rréi omboty pe lugár imarangatu, ohusga rire ko mbaʼe. 35 Ha pe rréi ogueraha heta jopói, ha omeʼẽ upéva umi haʼe ombovyʼasévape. 36 Ha Neemias ombohéra ko mbaʼe Neftar, haʼéva heʼiháicha, peteĩ ñemopotĩ: ha katu heta kuimbaʼe ohenói Nefi. MOAKÃHA 2 rehegua 1 Ojejuhu avei umi kuatiañeʼẽme, Jeremy pe proféta omanda hague umi ojegueraha vaʼekuépe oipeʼa hag̃ua pe tata, ojeʼe haguéicha. 2 Ha mbaʼéichapa pe proféta, omeʼẽ rire chupekuéra pe léi, omanda chupekuéra ani hag̃ua hesarái Ñandejára
rembiapoukapykuéragui, ha ani hag̃ua ojavy iñakãme, ohechávo pláta ha óro raʼanga, iadornokuéra ndive. 3 Ha ambue ñeʼẽ peichagua reheve oñemoñeʼẽ chupekuéra, ani hag̃ua pe léi ojei ikorasõgui. 4 Oĩ avei upe kuatiañeʼẽme voi, pe proféta, Ñandejára oadverti rire, omanda hague pe tavernákulo ha pe árkape oho hag̃ua hendive, oho aja pe montáñape, ojupihápe Moisés, ha ohecha Ñandejára patrimonio. 5 Jeremy og̃uahẽvo upépe, ojuhu peteĩ itakua yvykua, omoĩhápe pe tavernákulo, pe árka ha pe altár de insiénso, ha upéicha omboty pe okẽ. 6 Oĩ umi ohóva hapykuéri ou omarkávo pe tape, ha katu ndojuhúi. 7 Jeremy ohechakuaávo upéva, ojahéi chupekuéra ha he'i: “Upe tenda katu ndojekuaái va'erã Tupã ombyaty jey peve itavayguakuérape ha oiporiahuvereko haguã chupekuéra”. 8 Upéi Ñandejára ohechaukáta chupekuéra koʼã mbaʼe, ha ojehechaukáta Ñandejára rekomimbipa, ha pe arai avei, ojehechauka haguéicha Moisés poguýpe, ha Salomón oipotarõguáicha oñesantifika pe lugár oñemombaʼeguasúva. 9 Oje'e avei, ha'e iñarandu rupi oikuave'ẽ sacrificio dedicación ha omohu'ã haguã templo. 10 Moisés oñembo'e haguéicha Ñandejárape, pe tata oguejy yvágagui ha ohapypa umi mymbajuka. 11 Upémarõ Moisés heʼi: —Pe ofrénda ojeʼu vaʼekue pekádore, ohundipa. 12 Upémarõ Salomón omantene umi ocho día. 13 Umi mbaʼe peteĩchagua oñemombeʼu avei Neemias kuatiañeʼẽ ha ikomentariokuérape; ha mbaʼéichapa haʼe omoñepyrũvo peteĩ biblioteca ombyaty umi rréi, ha profetakuéra, ha David rembiapokue, ha umi rréi kuatiañeʼẽ umi don marangatu rehegua. 14 Upéicha avei Judas ombyaty opa umi mbaʼe okañýva ñande gérra rupi, ha opyta ñanendive. 15 Upévare peikotevẽramo, pemondo peteĩvape ogueru haguã peẽme. 16 Upérõ rogueromanduʼa potaitéma pe ñemopotĩ, rohai peẽme, ha pejapo porãta, peñongatúramo umi ára. 17 Rohaʼarõ avei, pe Tupã, osalva vaʼekue opa itavayguakuérape, ha omeʼẽ vaʼekue chupekuéra peteĩ erénsia, pe rréino, pe sacerdocio ha pe santuário. 18 Ha'e opromete haguéicha Léipe, pya'e ore poriahuvereko ha orembyatýta opa tetã yvága guýgui pe tenda marangatúpe. 19 Judas Macabeo ha ijoyke'y kuéra, Tupao guasu ñemopotĩ ha altár ñemopotĩ. 20 Ha oñorairõ Antíoco Epifanes ha itaʼýra Eupator kóntrape. 21 Ha umi techaukaha ou vaekue yvágagui umi kuimba'eichaguápe omomba'eguasúvo chupekuéra judaísmo rehe. 22 Ha orrekupera jey pe témplo herakuãitéva oparupiete ko yvy ape ári, ha omosãso pe siuda, ha omoañete umi léi oguejyvaʼekue, Ñandejára imbaʼeporã chupekuéra. 23 Opa koʼã mbaʼe, haʼe hína Jasón Cirenegua omombeʼúvo cinco lívrope, ñañehaʼãta ñamombyky peteĩ volúmenpe.
24 Ohechágui pe número infinito, ha pe dificultad ojuhúva hikuái omañase umi mombe'upy pe tembiasakue rehegua, opaichagua mba'ére. 25 Roñatende porã kuri umi omoñeʼẽséva ovyʼa hag̃ua, ha umi oñekomprometeséva imanduʼa hag̃ua, ikatu hag̃uáicha ideprovécho entéro umi ipópe oúva. 26 Upévare oréve ĝuarã, rojagarráva ore ári ko tembiapo hasýva ñemombyky rehegua, ndaha’éikuri ndahasýiva, ha katu peteĩ mba’e sudor ha jesareko; 27 Ndahasýiháicha pe ombosakoʼíva karu guasu, ha ohekáva ambue tapichápe ideprovécho: upéicharõ jepe heta tapichápe ombovyʼa hag̃ua, vyʼápe jajapóta ko mbaʼe vai tuichaitereíva; 28 Ohejávo autor-pe pe manejo exacto opa particular rehegua, ha omba’apo osegi haĝua umi regla peteĩ abreviatura rehegua. 29 Pe óga pyahu apoha guasu oñangarekovaʼerãháicha pe óga kompletoitére. ha katu pe oñekomprometéva omoĩ ha ombojegua haguã, ohekava'erã umi mba'e iporãva ombojegua haguã. 30 Oñembo'y haguã opa mba'e rehe, ha ojesareko umi mba'e rehe, ha oikuaase haguã en particular, ha'e pe ohai ypy va'ekue pe tembiasakue. 31 Haʼe ningo jaipuru mbykymi, ha ani hag̃ua ñañehaʼãmbaite pe traváhogui, oñemeʼẽ vaʼerã pe omombykysévape. 32 Ko’ápe upéicharõ ñañepyrũta pe mombe’upy: ñamoĩvévo péichante pe oje’eva’ekuére, ha’eha peteĩ mba’e tavy jajapo peteĩ prólogo ipukúva, ha mbyky pe tembiasakue voi. MOAKÃHA 3 rehegua 1 Ha pe siuda marangatúpe ojeiko pyʼaguapýpe, ha oñekumpli porãitereíma umi léi, saserdóte guasu Onias ojerovia rupi Ñandejárare, ha ndochaʼéi rupi umi mbaʼe aña rehe. 2 Ojehu umi rréi voi jepe omombaʼe upe tenda, ha omombaʼeguasu pe témplo ijopói iporãvéva reheve; 3 Upéicha rupi Seleuco Asiaygua umi viru ohupytývagui oguerahapaite umi mbaʼe ojepagáva umi sakrifísio servísiope. 4 Péro peteĩ Simón Benjamín trívugui, haʼe vaʼekue governadór pe témplope, oñorairõ pe saserdóte prinsipál ndive sarambikuére pe siudápe. 5 Ndaikatúigui ipu'aka Onias rehe, ogueraha chupe Apolonio Traseas ra'y rendápe, ha'éva upérõ Celosíria ha Fenicia gobernador. 6 Ha omombeʼu chupe pe tesóro oĩva Jerusalénpe henyhẽha hetaiterei plátagui, upéicha rupi hetaiterei ipirapire, ndoikóiva umi sakrifísio kuéntore, ha ikatuha ojegueru opa mbaʼe rréi pópe po. 7 Apolonio og̃uahẽvo mburuvicha guasu rendápe ha omombeʼu rire chupe pe pláta oñemombeʼu vaʼekue chupe, pe rréi oiporavo Heliodorope, ha omondo chupe peteĩ tembiapoukapy ogueru hag̃ua chupe pe pláta ojeʼe vaʼekue. 8 Upémarõ upepete Heliodoro ojagarra ijeho; peteĩ kolór guýpe ovisita hag̃ua umi siuda Celosíria ha Fenicia, péro añetehápe okumpli hag̃ua pe rréi rembipota.
9 Ha og̃uahẽvo Jerusalén-pe, ha ojeguerohory chupe tekoporãme pe sumo sacerdote upe tavaguasúpe, haʼe omombeʼu chupe mbaʼe iñarandupa oñemeʼẽ pe plátagui, ha omombeʼu mbaʼérepa ou, ha oporandu añete piko koʼã mbaʼe. 10 Upémarõ pe saserdóte guasu omombeʼu chupe oĩha koʼãichagua pláta oñeñongatu hag̃ua umi viúda ha imembyʼỹvape. 11 Peteĩ kuimba'e Tobías ra'y Hircano mba'e, peteĩ kuimba'e oñemomba'eguasúva, ha ndaha'éi pe Simón iñañáva omombe'u vai haguéicha. 12 Ha ndaikatumoʼãiha ojejapo hesekuéra koʼãichagua mbaʼevai, ojapovaʼekue upe lugár imarangatúpe, ha pe témplo ñemomarangatu ha imarangatuʼỹvape, oñemombaʼeguasúva opa yvóra ári. 13 Heliódoro katu, pe rréi omanda rupi chupe, heʼi: “Opaichavérõ ojegueraha vaʼerãha pe rréi ryrúpe”. 14 Upémarõ pe ára ha'e omoĩva'ekuépe oike omohenda haguã ko mba'e. 15 Ha umi saserdóte katu, oñesũ altar renondépe ijao sacerdote-kuéra reheve, ohenói yvágape pe omoĩvape peteĩ léi umi mbaʼe haʼe oñangarekóvare, ikatu hag̃uáicha oñeñongatu porã umi omeʼẽvaʼekue chupekuéra oñeñongatu hag̃ua. 16 Upérõ pe saserdóte guasu omaña vaʼekue hova rehe, upéva oporokutu vaʼerãmoʼã ikorasõ, pórke hova ha ikolór okambia omombeʼu mbaʼéichapa hasy hyepýpe. 17 Pe kuimbaʼe ojerégui kyhyje ha okyhyjégui hete rehe, ha umi omañávape chupe ojekuaa mbaʼeichaitépa ombyasy koʼág̃a ikorasõme. 18 Ótro katu osẽ odipara hógagui ojerure asy umi héntepe, pórke pe lugár haʼete voi ojedespresia vaʼekue. 19 Ha umi kuña oñemonde ao vosa reheve ijyva guýpe, hetaiterei oĩ umi kállere, ha umi kuñataĩ oñeñangarekóva odipara, oĩ umi okẽ gotyo, ha oĩ umi murálla gotyo, ha ambue katu omaña umi ventána rupi. 20 Ha opavave ojokóva ipo yvága gotyo, ojerure asy. 21 Upérõ oiporiahuvereko vaʼerãmoʼã peteĩ kuimbaʼe ohechávo hoʼaha ohóvo umi hénte opaichagua, ha pe saserdóte guasu okyhyjetereiha. 22 Upémarõ ohenói hikuái Ñandejára Ipuʼakapávape omantene hag̃ua umi mbaʼe ojejapo vaʼekue jerovia reheve, umi ojapovaʼekuépe g̃uarã. 23 Upéicharõ jepe, Heliodoro ojapo pe ojeʼe vaʼekue. 24 Upépe oĩ aja oñangarekóva pe tesoro jerére, espíritu Jára ha opa pokatu ruvicha, ojapo peteĩ aparisión tuichaitereíva, upéicha rupi opavave oñemombaʼeguasúva oiketaha hendive, oñemondýi Ñandejára puʼakare. ha oñedesmaia, ha okyhyjeterei. 25 Ojehechágui chupekuéra peteĩ kavaju oguerekóva peteĩ kavaju arigua ivaietereíva hiʼári, ha oñembojegua peteĩ ao iporãitereíva reheve, ha oñani hatã, ha oinupã Heliodoro-pe ipy renondépe, ha haʼete ku pe oguapýva kavaju ári oguerekóva arnés completo itaju. 26 Avei ojehechauka henondépe ambue mokõi mitãrusu, imbarete porãva, iporãiterei ha ijao porã, oñembo'ýva ijykére mokõive ijykére. ha oinupã meme chupe, ha heta oinupã chupe.
27 Heliodoro ho'a sapy'a yvýpe, ha iñypytũeterei ojere hese, ha umi hendive oĩva katu ohupi chupe ha omoinge chupe peteĩ mba'yrúpe. 28 Péicha ha’e, nda’aréi oúva peteĩ tren tuicháva reheve ha opa iguardia ndive pe dicho tesoro-pe, ogueraha hikuái, ndaikatúigui oipytyvõ ijehe hi’armakuéra reheve: ha hesakã porã ohechakuaa hikuái Ñandejára pu’aka. 29 Tupã po rupive oñemombo ha oñeno iñe'ẽ'ỹre, opa esperanza jeikove'ỹre. 30 Haʼekuéra katu omombaʼeguasu Ñandejárape, pe milágro rupive omombaʼe vaʼekue hendaguépe. upe mboyvemi henyhẽva kyhyje ha jepy’apýgui, ojehechauka jave Ñandejára Ipu’akapáva, henyhẽ vy’a ha vy’águi. 31 Upe riremínte oĩ Heliodoro amigokuéra oñemboʼe Onias-pe, ohenói hag̃ua pe Ijyvatevévape omeʼẽ hag̃ua chupe hekove, haʼekuéra oñeno omeʼẽ hag̃ua pe espíritu. 32 Upémarõ pe saserdóte guasu oimoʼã ani hag̃ua pe rréi oimoʼã umi hudío otraisiona hague Heliodoro rehe, ha oikuaveʼẽ peteĩ sakrifísio hesãi hag̃ua pe kuimbaʼépe. 33 Pe saserdóte guasu ojapo aja peteĩ expiasiõ, umi mitãkariaʼy ijao vaʼekue voi, oñemboʼy Heliodoro ykére ha heʼi: “Emeʼẽ tuicha aguyje pe saserdóte guasu Oniaspe, pórke Ñandejára omeʼẽ ndéve jeikove. 34 Ha rehechávo reñeinupã hague yvágagui, emombeʼu opa yvypórape Tupã puʼaka ipuʼakapáva. Ha he'i rire hikuái ko'ã ñe'ẽ, ndojehecháivéima hikuái. 35 Upémarõ Heliodoro, oikuaveʼẽ rire sakrifísio Ñandejárape, ha ojapo rire iñeʼẽmeʼẽ tuicháva pe osalva vaʼekuépe hekove, ha omomaitei rire Oniaspe, ohojey ijehérsito ndive rréi rendápe. 36 Upéi otestifika opa yvypórape Tupã guasu rembiapo, ohechavaʼekue hesa rupive. 37 Ha pe rréi Heliodoro, ikatu hag̃uáicha oñemondo jey Jerusalénpe. 38 Reguerekóramo ne enemigo térã netraidor, emondo chupe upépe, ha reguerohorýta chupe oñeinupã porãvo, okañýramo hekove reheve. oĩ peteĩ Ñandejára pu’aka especial. 39 Pe oikóva yvágape oñangarekógui upe tendáre ha odefende. ha oinupã ha ohundi umi oúvape ojapo vai. 40 Ha umi mba'e Heliodoro rehegua, ha pe tesoro ñeñongatu rehegua, ho'a péicha. MOAKÃHA 4 rehegua 1 Ko Simón koʼág̃a, roñeʼẽmavaʼekue hese, haʼégui peteĩ traisionéro pe pláta ha hetãme, ojahéi Onias-pe, haʼete ku omondýiva Heliodoro-pe, ha haʼe vaʼekue koʼã mbaʼe vai apoha. 2 Péicha haʼe ipyʼaguasu ohenói chupe traidor, omerese porã vaʼekue pe siuda, ha omanda vaʼekue hetãme voi, ha ikyreʼỹeterei umi léi rehe. 3 Haʼekuéra ndochaʼemoʼãi ha ojuka peteĩva Simón grúpo rupive. 4 Onias ohechávo ipeligrosoha ko ñorairõ, ha Apolonio ha'égui Celosíria ha Fenicia gobernador, ipochy ha ombohetave Simón ivaíva.
5 Ha'e oho rréi rendápe, ndaha'éi oakusa haguã hetãyguakuérape, oheka haguã opavave iporãva, taha'e público ha privado. 6 Haʼe ohechágui ndaikatuiha pe estado osegi kirirĩháme, ha Simón oheja itavy, pe rréi nomaʼẽiramo upéva. 7 Seleuco omano rire, Antíoco, hérava Epifanes, ojagarra rire pe rréino, Jasón, Onias ryvy, omba'apo kañyháme ha'e haguã saserdóte guasu. 8 Oprometévo rréipe ojerure asy trescientos sesenta talento de pláta ha ambue viru ochenta talento. 9 Upéva ykére, opromete oasignataha cien cincuentave, ikatúramo oguerekóramo licencia omoĩ haĝua chupe peteĩ tenda ojapo haĝua ejercicio, ha ombokatupyry haĝua mitãrusukuérape umi tetã ambuegua moda-pe, ha ohai haĝua chupekuéra Jerusalén-gua por la Antioquiaygua réra. 10 Pe rréi omeʼẽ rire ipópe pe goviérno, pyaʼe voi ogueru hetãme griégoicha. 11 Ha oipeʼa umi priviléhio mburuvicha guasu oñemeʼẽvaʼekue umi hudíope, Juan, Eupolemo túva rupive, haʼe oho vaʼekue embajador Rómape oñomoirũ ha oipytyvõ hag̃ua chupekuéra. ha oity umi sãmbyhyguasu omoirũva léi he'iháicha, omopu'ã jepokuaa pyahu léi rehe. 12 Haʼe vyʼápe omopuʼã pe tórre guýpe peteĩ lugár ojejapo hag̃ua ehersísio, ha omoĩ ipoguýpe umi mitãrusu ruvichakuérape ha omonde chupekuéra peteĩ sombrero. 13 Koʼág̃a péicha haʼe vaʼekue umi griégo moda ijyvatevéva, ha umi tekokuéra pagano-kuéra jepokuaa, Jasón, upe iñañáva iñañáva, ha ndahaʼéiva saserdóte guasu; 14 Umi saserdóte ndoguerekoiha pyʼaguasu oservivévo pe altar-pe, ha katu odespresia pe témplo, ha ohejareívo umi sakrifísio, pyaʼe opartisipa pe asignación ilegal-gui pe ejercicio rendaguépe, pe juego de Disco ohenói rire chupekuéra; 15 Noñemoĩri umi ituakuéra ypykuépe omombaʼeguasúva, síno oguerohoryve umi griégo rekomimbipa. 16 Upévare ou hiʼarikuéra heta mbaʼe vai, haʼekuéra oguerekógui chupekuéra iñenemigo ha iñevengáva, haʼekuéra osegíva ijepokuaa kyreʼỹme, ha ojoguase chupekuéra opa mbaʼépe. 17 Ndaha'éi niko mba'e ivaíva jajapo haguã Tupã léi rehe, ha ára oúvape katu omombe'úta ko'ã mba'e. 18 Pe káda áño ojegueroviáva ojejapo vaʼekue Tirope, pe rréi oĩ jave upépe. 19 Ko Jasón ipyʼaporã’ỹva omondo mensajero especial Jerusaléngui, haʼéva antioquio, ogueraha hag̃ua trescientos drácma de pláta Hércules sakrifísiope, umi ogueraháva jepe oimoʼã iporãha nomeʼẽi pe sakrifísio, ndahaʼéigui okonvenivéva, síno haʼe reservado ambue cargo-pe guarã. 20 Ko viru upérõ, pe omondovaʼekuére, oñenombra Hércules sakrifísiope g̃uarã; ha katu umi ogueraháva rupi, ojeporu ojejapo haguã gallia. 21 Oñemondórõ guare Egíptope Apolonio, Menesteo raʼy, oñekorona hag̃ua rréi Tolomeo Filométorpe, Antíoco ontende porã ndoikói porãiha chupe
hembiapokuére, ha upéi og̃uahẽ Jopepe ha upégui Jerusalénpe : 1 . 22 Upépe Jasón ha tavaguasu oguerohory chupe, ha ogueraha chupe tataindy ha sapukái tuicha reheve. 23 Mbohapy áño haguépe Jasón omondo Menelaúpe, Simón rykeʼy jaʼe vaʼekue, ogueraha hag̃ua pe pláta pe rréipe ha oñatende hag̃ua chupe umi mbaʼe tekotevẽvare. 24 Ha katu ojegueru rire chupe pe rréi renondépe, omombaʼeguasu rire chupe ipuʼaka gloriosa rehe, ohupyty pe sacerdocio ijupe g̃uarã, oikuaveʼẽvo hetave Jasóngui trescientos talento de pláta. 25 Upémarõ ou pe rréi mandato reheve, ndoguerúi mbaʼeve omereséva pe sumo sacerdocio, síno oreko peteĩ tirano ipyʼahatãva pochy, ha peteĩ mymba kaʼaguy pochy. 26 Upémarõ Jasón, omoapañuãi vaʼekue iñermánope voi, ótro omoapañuãi chupe, okañy amoníta retãme. 27 Upémarõ Menelao ohupyty pe mburuvicha guasu, péro pe pláta opromete vaʼekue pe rréipe, ndojapói mbaʼeve iporãva, ojeruréramo jepe Sóstratis pe mburuvicha pe kastíllope. 28 Haʼe ningo oñembyaty umi kostúmbre. Upévare mokõivéva oñehenói mburuvicha guasu renondépe. 29 Koʼág̃a Menelao oheja hendaguépe ijoykeʼy Lisimacope saserdótepe; ha Sóstrato oheja Crátes, ha'éva gobernador chiprio-kuéra. 30 Ojapo aja koʼã mbaʼe, Tarso ha Malósgua opuʼã opuʼã, pórke oñemeʼẽ chupekuéra pe rréi hembireko, hérava Antíoco. 31 Upéi pe rréi pyaʼeterei ou ombopyʼaguapy hag̃ua umi mbaʼe, ha oheja Andrónico, peteĩ kuimbaʼe ipoderósova, haʼe ogoverna hag̃ua. 32 Menelao oimo'ãgui ohupytymaha ára, omonda témplogui unos kuánto mba'yru órogui, ha ome'ẽ Andrónico-pe, ha unos kuánto ovende Tiro ha umi táva ijerére. 33 Onias oikuaávo mba'épa he'ise, ojahéi chupe ha oho peteĩ tenda marangatúpe Dafnépe, opytáva Antioquía rembe'ýpe. 34 Upévare Menelao ojagarrávo Andrónico-pe, oñembo'e chupe omoinge haguã Onias ipópe. ha'e okonvensévo upéva, ha oguahẽvo Onias rendápe ñembotavýpe, ome'ẽ chupe ipo akatúa ñe'ẽme; ha oimoʼãramo jepe chupe, haʼe okonvense chupe osẽ hag̃ua pe santuáriogui. 35 Upévare ndahaʼéi umi hudío añónte, heta ótro tetãygua avei ipochy ha oñembyasyeterei ojejuka haguére hekopeʼỹ pe kuimbaʼépe. 36 Pe rréi og̃uahẽ jeývo umi lugár oĩvagui Cilicia jerére, umi hudío oĩva pe siudápe, ha unos kuánto griego ndochaʼéiva avei ko mbaʼére, oñembohory ojejuka haguére Oniaspe mbaʼérepa. 37 Upévare Antíoco ombyasy ipyʼaite guive, ha oiporiahuvereko ha hasẽ, pe omanóva heko porã ha ipyʼaguapýgui. 38 Ha ipochýgui, pyaʼe oipeʼa Andrónico ipire morotĩva, ha oikytĩ ijao, ha ogueraha chupe tavaguasu tuichakue javeve upe lugárpe voi, ojapo haguépe Tupã Ñandejárare Onias rehe, upépe ojuka pe oporojukáva
oñemaldesi vaʼekuépe. Péicha Ñandejára ombojopói chupe ikastígo, omerese haguéicha. 39 Koʼág̃a Lisimaco ojapo rire heta sacrilegio upe távape Menelao omoneĩ rupi, ha hiʼa oñemyasãi oparupiete, umi hénte oñembyaty Lisimaco rehe, ojeguerahapáma heta mbaʼyru óroguigua. 40 Upémarõ tavayguakuéra común opuʼãvo, ha henyhẽ pochýgui, Lisimaco oarma tres mil kuimbaʼe rupi, ha oñepyrũ raẽ oikuaveʼẽ violénsia; peteĩ Aurano ha’évo tendota, peteĩ kuimba’e mombyry ohóva heta áñore, ha ndaha’éi michĩvéva tavy. 41 Upémarõ haʼekuéra ohechávo Lisimaco oñehaʼãha, oĩ ijapytepekuéra ojagarráva ita, oĩ ojagarráva yvytimbo, ha ambue katu ojagarráva po yvytimbo, oĩva upe rire, oitypaite oñondive Lisimaco ári ha umi oñemoĩva hiʼári. 42 Péicha heta ijapytepekuéra oinupã, ha oĩ oinupãva yvýpe, ha opavave omboliga okañy haguã, ha katu pe tupao mondaha voi, ojuka chupe tesoro ykére. 43 Upémarõ koʼã mbaʼére ojeakusa Menelao kóntrape. 44 Pe rréi og̃uahẽvo Tirope, mbohapy kuimbaʼe oñemondovaʼekue pe senádogui odesidi henondépe. 45 Péro Menelao, koʼág̃a oñekondenávo, opromete Doriménes raʼýpe Toleméope omeʼẽtaha chupe heta pláta, ombopyʼaguapyséramo pe rréipe. 46 Upémarõ Tolomeo ogueraha pe rréipe peteĩ galeríape, haʼete voi ohupi hag̃ua pe yvytu, haʼe opensa ótra kósare. 47 Upéicha rupi omosãso Menelao-pe umi acusacióngui, haʼe jepe haʼe káusare opa mbaʼe vai: ha umi kuimbaʼe mboriahu, omombeʼúrire hikuái ikáusa, heẽ, escita-kuéra renondépe, ojehusga vaʼerãmoʼã inosénte, chupekuéra haʼe okondena omano hag̃ua . 48 Péicha umi osegíva upe mbaʼe tavaguasu rehehápe, ha tavayguakuérape g̃uarã, ha umi mbaʼyru marangatu rehehápe, pyaʼe ohasa asy castigo hekopeʼỹva. 49 Upévare umi Tirogua jepe, ndochaʼéi upe tembiapo vai rehe, oñeñotỹ chupekuéra ñemombaʼépe. 50 Ha upéicha umi ipuʼakapáva poriahu rupi Menelao opyta gueteri autorida-pe, oñembohetavévo ivaívape, ha haʼégui peteĩ traidor tuicháva tavayguakuérape g̃uarã. MOAKÃHA 5 rehegua 1 Upe tiémpope Antíoco ombosakoʼi mokõiha viáhe Egíptope. 2 Ha upéi ojehu, opa tavaguasu rupi, haimete cuarenta día aja, ojehecha umi kavaju arigua oñani yvate, ao óroguigua, ha armado lanza reheve, peteĩ soldádo atyicha, 3 Ha kavaju arigua ñorairõhára oñemoĩva, ojojuhúva ha oñani ojuehe, oryrýi escudo, ha hetaiterei pico, ha oguenohẽ kyse puku, ha omombo dardo, ha adorno de oro omimbipáva, ha arnés opaichagua. 4 Upévare opavave oñembo'e upe jehechauka ojere haguã iporãvape. 5 Koʼág̃a osẽvo peteĩ ñeʼẽ japu, Antíoco omanómarõguáicha, Jasón ogueraha por lo menos mil kuimbaʼépe, ha sapyʼaitépe ojapo peteĩ ataque upe tavaguasúre; ha umi oĩva umi murálla ári, ha ipahápe ojejagarra pe táva, Menelao okañy pe kastíllope.
6 Ha katu Jasón ojuka iciudadano-kuérape poriahuvereko’ỹre, nopensáigui ohupyty haĝua chupekuéra ára hetãmegua ha’étaha peteĩ ára vy’a’ỹvéva chupe ĝuarã; ha katu oimo’ãvo ha’ekuéra ha’e hague iñenemigo, ha ndaha’éi hetãygua, ha’e ipu’akava’ekue. 7 Ha katu opa koʼã mbaʼére haʼe ndohupytýi pe principado, ha katu ipahápe oñemotĩ pe traisión recompensa rehe, ha okañy jey amonita-kuéra retãme. 8 Ipahápe haʼe ou jey vyʼaʼỹme, ojeakusa chupe Aretas, árabe ruvicha guasu renondépe, okañy távagui ótro távape, opersegi opavave yvypóragui, ndaijaʼéi hese ohejáva léi, ha ojeguereko chupe peteĩ enemigo abierta ramo hetã ha hetãyguakuéra, oñemosẽ Egipto-pe. 9 Péicha pe omosẽ vaʼekue hetápe hetãgui, omano peteĩ tetã iñambuehápe, ojeretira Lacedemonio rendápe, ha opensa upépe otopa hag̃ua pytyvõ ipehẽnguekuéra káusare. 10 Ha pe omosẽ vaʼekue heta noñeñotỹivape, ndoguerekói mbaʼeveichagua ñembyasy hese, ni peteĩ sepultúra ituvakuéra ndive. 11 Ko mba'e ojehúva og̃uahẽvo pe rréi áutope, oimo'ã Judea opu'ãha, ha osẽvo Egíptogui ipochy pochy reheve, ojagarra pe siuda. 12 Ha omanda umi ñorairõhárape ani hag̃ua oiporiahuve umi ojotopávape, ha ojuka hag̃ua umi ojupívape umi óga ári. 13 Péicha ojejuka imitãva ha ijedámavape, ojejuka kuimbaʼe, kuña ha mitãme, ojejuka vírgen ha mitã mimi. 14 Ha oñehundi mbohapy ára pukukue aja ocenta mil, umíva apytégui ojejuka cuarenta mil pe ñorairõme; ha ndaha’éi sa’ive oñevendéva ojejukágui. 15 Upéicharõ jepe haʼe noñekontentái ko mbaʼére, ha katu oñembotuicha oikeha pe témplo imarangatuvévape opa ko yvy ape ári; Menelao, upe otraisionáva léikuérape, ha hetãme voi, ha’évo sãmbyhyhára: 16 Ha ojagarrávo umi mbaʼyru sagrádo ipo kyʼa reheve, ha ipo kyʼa reheve oity umi mbaʼe odedika vaʼekue ótro rréi ombotuichave hag̃ua pe lugár oñembotuichave ha oñemombaʼeguasu ha oñemombaʼeguasu hag̃ua. 17 Ha oñemombaʼeguasueterei Antíoco iñakãme, haʼe nopensái Ñandejára ipochyha sapyʼami umi oikóva upe tavaguasúpe angaipakuérare, ha upévare hesa noĩri upe tendáre. 18 Ymave noñembojeguáirire hikuái heta angaipápe, ko kuimbaʼe, ou riremínte, pyaʼe oñeinupã, ha oñemomombyry iñemombaʼeguasúgui, Heliodoro-icha, pe rréi Seleuco omondovaʼekue ohecha hag̃ua pe tesoro. 19 Upéicharõ jepe, Ñandejára ndoiporavói pe tavayguakuérape upe lugár rehehápe, síno pe lugár mombyry oĩva pe tavayguakuéra rehehápe. 20 Ha upévare pe tenda voi, oparticipavaʼekue hendivekuéra umi mbaʼe vai ojehúva tetãme, oñemombeʼu upe rire umi mbaʼeporã oñemondovaʼekuépe Ñandejáragui: ha ojehejarei haguéicha pe Ipuʼakapáva pochýpe, upéicha jey, pe Ñandejára tuichaitéva oñembojoajúvo, oñemoĩ opa mba’e ñemomba’eguasu reheve. 21 Upémarõ Antíoco oguenohẽ rire pe témplogui mil ochocientos talento, pyaʼe oho Antioquíape,
oñemombaʼeguasúvo ojapo hag̃ua pe yvy ojeguata hag̃ua, ha pe mar ojehasa hag̃ua yvýrupi. 22 Oheja mburuvicha kuérape ombopochy haguã tetãme: Jerusalénpe Felipe, hetãme guarã ha'e Frigia ha heko ivaivéva pe omoĩvagui chupe upépe. 23 Ha Garizimpe Andrónico. ha hi’arive, Menelao, ivaivéva opavave ambuégui, ogueraha ipo pohýi tetãyguakuéra ári, oguerekóva iñakã vai hetãyguakuéra judío rehe. 24 Omondo avei Apolonio ruvicha guasu ombojeguarúvape veinti. 25 Haʼe ou Jerusalénpe, haʼe oĩramoguáicha pyʼaguapýpe, ndogueropuʼakái pytuʼuha ára sagrádo peve, ojagarrávo umi hudíope oñongatúvo ára sagrádo, omanda ikuimbaʼekuérape oarma hag̃ua. 26 Ha upéicha ojuka opavave oho vaʼekuépe pytuʼuha vyʼarã, ha oñani pe siuda rupi árma reheve ojuka hetaiterei héntepe. 27 Judas Macabeo katu ambue nueve ndive, térã upérupi, ojere pe desiértope, ha oiko umi montáñape mymbakuéra rekoháicha, ikompañía ndive, okaru meme ka'avo rehe, ani haguã oparticipa pe mba'e ky'a. MOAKÃHA 6 rehegua 1 Nda'aréi upe rire, mburuvicha guasu omondo peteĩ karai tuja Atenasgua omboliga haguã umi judíope ojei haguã itúva ypykue rembiapoukapygui, ha ani haguã oiko Tupã léi he'iháicha. 2 Ha omongyʼa avei Jerusalén témplo, ha ombohéra Júpiter Olimpio témplo; ha upéva Garizim-pe, Júpitergui pe Defensor de extraños, oipotaháicha hikuái pe oikóva upe tendápe. 3 Ko mba'e vai oúvo ha'e peteĩ mba'e vai ha ivaieterei pe tavayguakuérape. 4 Pe témplo henyhẽgui sarambi ha vyʼarãgui umi gentil, haʼekuéra ovyʼa umi kuña rekovai ndive, ha ojogueraha kuñanguéra ndive umi lugár sagrádo jerére, ha upéva ári ogueru umi mbaʼe ndojehejáiva. 5 Pe altár henyhẽ avei umi mbaʼe kyʼágui, pe léi ombotovéva. 6 Ndaikatúi vaʼekue peteĩ kuimbaʼe okumpli sábado térã ayuno yma guare, térã heʼi haʼeha hudío. 7 Ha pe rréi onase ára jave káda mes ojegueru chupekuéra jejopy vai rupive hoʼu hag̃ua umi sakrifísiogui; ha ojejapo rire Baco ayuno, umi hudío ojeobliga oho haĝua procesión-pe Baco-pe, ogueraháva hiedra. 8 Toloméo heʼi rupi peteĩ léi umi hudío kóntrape umi siuda oĩvape ijykére oĩvape umi tetã ambueguápe, haʼekuéra ojapo hag̃ua avei umi sakrifísio. 9 Ha umi ndojaposéiva gentil-kuéra rekovépe, ojejuka vaʼerã. Upéicharõ ikatu kuri peteĩ kuimbaʼe ohecha pe miseria koʼag̃agua. 10 Ojegueru niko mokõi kuña osirkunsidáva imembykuérape. Ha'e kuéra ogueraha rire abierta pe táva jerére, umi mitã'i oñapytĩvo ijyva ári, oity chupekuéra iñakã ári pe murállagui. 11 Ha ambuekuéra, oñani vaʼekue oñondive itakua hiʼag̃uívape, oñongatu hag̃ua pytuʼuha ára ñemiháme,
Felipe ojuhúvo, enterove ojehapy oñondive, ojapo haguére ikonsiénsia oipytyvõ hag̃ua ijehe pe ára imarangatuvévape g̃uarã. 12 Koʼág̃a ajerure umi omoñeʼẽvape ko kuatiañeʼẽ, ani hag̃ua oñedesanima koʼã mbaʼe vai rehe, ha katu tohusga umi castigo ndahaʼeiha ñehundirã, ha katu peteĩ kastigorã ñane retãme. 13 Haʼégui peteĩ techaukaha imbaʼeporã tuichaitévare, umi mbaʼe vai apoha ndohasáiramo are, ha katu pyaʼe ojekastiga. 14 Ndaha'éi ambue tetãnguéra ndive, Ñandejára ipasiénsia reheve okastiga, og̃uahẽ meve hembiapovaikuéra henyhẽ meve, upéicha ha'e ojapo ñandéve. 15 Ha'e og̃uahẽvo pe angaipa ru'ãme, upe rire ha'e ovenga ñanderehe. 16 Ha upévare araka'eve ndoipe'ái ñandehegui iporiahuvereko, ha okastiga ramo jepe jehasa asy reheve, araka'eve ndohejái itavayguakuérape. 17 Ha katu ko mbaʼe roñeʼẽvaʼekue toiko peteĩ advertenciarã ñandéve g̃uarã. Ha koʼág̃a jajúta pe mbaʼe ojedeclarávape mbovymi ñeʼẽme. 18 Eleazar, peteĩva umi mboʼehára leipegua iñimportantevéva, peteĩ kuimbaʼe ijedámava ha hova porã, ojejopy chupe oipeʼa hag̃ua ijuru ha hoʼu hag̃ua kure roʼo. 19 Ha'e katu oiporavo omano gloria, oiko rangue peichagua mba'e pochy reheve, oescupi ha ou ijeheguiete ombohasa asy. 20 Ha'e kuéra ou haguãicha, umi odesidíva ojedestaca ko'ã mba'e rehe, ndohejáiva ohayhu tekove. 21 Ha katu umi oñangarekóva upe karu guasu aña rehe, pe oikuaáva yma guarégui pe kuimbaʼe ndive, ogueraha chupe peteĩ hendápe, ojerure chupe ogueru hag̃ua soʼo hembiʼurãgui, ojehejaháicha chupe oipuru ha ojapo haʼerõguáicha hoʼu pe soʼo ojepeʼáva pe sakrifísio omandavaʼekuégui pe rréi; 22 Péicha ojapóvo chupe ojesalva ñemanógui, ha ojeguerohory chupe kuéra iñamígo yma guarégui. 23 Ha katu oñepyrũ ohesaʼỹijo iñaranduhápe, ha oikoháicha ijeda, ha hiʼára ymaguare iporãitéva, ha iñakã morotĩ ñemombaʼe, ou haguépe, ha iñehekomboʼe hekopetevéva imitã guive, térã jaʼe porãsérõ pe léi marangatu ojapovaʼekue ha Tupã ome'ẽva'ekue, upévare ha'e ombohovái ha oipota pya'e chupekuéra omondo haguã chupe sepultúrape. 24 Ndoikóigui ñande eda, heʼi haʼe, ni mbaʼevéicharõ ñañembojegua, upéva rupive heta mitãrusu ikatu oimoʼã Eleazar, orekógui cuarenta áño ha diez áño, koʼág̃a oho hague peteĩ rrelihión extraño-pe; 25 Ha upéicha haʼekuéra che hovamokõi rupi, ha oikoséva sapyʼami ha sapyʼami, oñembotavyvaʼerã cherehe, ha ahupyty peteĩ mancha che tuja, ha ajapo chugui peteĩ mbaʼe ombojeguarúva. 26 Koʼág̃a peve ajesalvátaramo jepe yvypóra kastígogui, ndaikatumoʼãi pe Ipuʼakapáva poguýgui, ni aikovéva ni omanóva. 27 Upévare koʼág̃a, kuimbaʼéicha amoambuévo ko tekove, ahechaukáta peteĩ che eda ojeruréva.
28 Ha peheja peteĩ ejemplo notable umi imitãvape omano haĝua voluntariamente ha py’aguasúpe umi léi honorable ha imarangatúvare. He'i rire ko'ã mba'e, pya'e oho pe jehasa asy rendápe. 29 Umi ogueraháva chupe omoambue haĝua pe voluntad porã ogueraha chupe michĩmi mboyve ñembohorýpe, umi discurso oje’eva’ekue osẽgui, oimo’ãháicha, peteĩ apytu’ũ desesperado-gui. 30 Ha'e ramo omano mo'ãma oinupã ha he'i: “Ñandejára ohechakuaa pe mba'ekuaa marangatu, ikatu ramo jepe añemosãso ñemanógui, ko'ágã agueropu'aka mba'asy vaiete che retépe añeinupã haguére”. : ha katu che ánga avy'a porã ahasa haguã ko'ã mba'e, akyhyjégui chugui. 31 Ha péicha omano ko kuimbaʼe, ohejávo iñemano peteĩ pyʼaguasu noble techapyrãramo, ha peteĩ tekoporã manduʼarã, ndahaʼéi mitãrusukuérape añónte, ha katu opa hetãme g̃uarã. MOAKÃHA 7 rehegua 1 Ojehu avei, ojejagarra siete joykeʼy isy ndive, ha pe rréi omboliga pe léipe oproba hag̃ua ryguasu roʼo, ha ojejopy chupekuéra mbaʼe vai ha látigo reheve. 2 Peteĩva umi oñeʼẽ raẽ vaʼekue heʼi: “¿Mbaʼépa rejerure térã reaprende orehegui?”. ñaimema ñamano haguã, jajapo rangue ñande rukuéra léi. 3 Upémarõ pe rréi ipochyeterei, omanda oñembohyku hag̃ua umi sartén ha kárro. 4 Upepete haku rire, he'i oikytĩ haguã pe oñe'ẽva raẽ ñe'ẽ ha oikytĩ haguã hete pehẽngue paha, oma'ẽvo ijoyke'ykuéra hembýva ha isy. 5 Ha'e gui ha'e kuery ikuaipa, he'i oikove aja gueteri ojegueru haguã tatápe ha tombojy pe mba'yrúpe ambue sy ndive omano haguã kuimba'e, he'ívo péicha, 6 Tupã Ñandejára omaña ñanderehe, ha añetehápe ñanembopyʼaguapy, Moisés opurahéi haguéicha, omombeʼu vaʼekue chupekuéra hova renondépe, heʼívo: “Haʼe okonsola vaʼerã hembiguáikuérape”. 7 Upémarõ pe peteĩha omanómarõ ko'ã número rire, ogueru mokõiha ojapo haguã chupe peteĩ ryguasu rupi'a, ha oipe'a rire iñakãrague pire iñakãrague reheve, oporandu chupe: “Rekastiga mboyve rekastiga mboyve”. opa nde rete pehẽngue? 8 Ha'e katu ombohovái iñe'ẽ tee ha he'i: —Nahániri. 9 Ha opyrũvo ipahaitépe, heʼi: “Nde pochyicha oreguenohẽ ko tekove koʼag̃aguágui, péro pe Rréi ko yvy ape ári oremopuʼãta, omanóva léikuérare, oikove hag̃ua opaveʼỹvape”. 10 Ha'e rire pe mbohapyha ojapo peteĩ ñembohory, ha ojejerurévo chupe, oguenohẽ iñe'ẽ, ha upe derecho pya'e, oipyso ipo. 11 Ha he'i py'aguasúpe: —Ko'ãva areko yvágagui. ha hembiapoukapykuérare amboyke chupekuéra; ha chugui ahaʼarõ arresivi jey chupekuéra. 12 Ha pe rréi ha umi oĩva hendive, oñesorprende pe mitãrusu ipyʼaguasu haguére, pórke haʼe ndohechái mbaʼeve umi mbaʼe hasýva. 13 Ko kuimbaʼe omanómarõ avei, upéicha avei ombohasa asy ha oikytĩ hikuái pe irundyhápe.
14 Upémarõ haʼe omano potaitéma heʼi: “Iporã ningo rejuka yvyporakuérare, rehaʼarõ Ñandejára reipota omoingove jey ndéve. 15 Upe rire ogueru hikuái pe quinto-pe ha oikytĩ chupe. 16 Upémarõ Jesús omaña mburuvicha guasu rendápe ha he'i: —Nde reguereko pokatu yvypóra ári, reñembyai, rejapo reipotáva. upéicharõ jepe ani peimo’ã ñane retã ojehejareiha Tupãgui; 17 Ha katu epyta sapyʼami, ha ehecha ipuʼaka guasu, mbaʼéichapa haʼe ndembohasa asýta ha ne ñemoñarekuérape. 18 Ha'e rire avei ogueru hikuái pe sexto, ha omano potaitéma he'i: —Ani peñembotavy mba'érepa. 19 Ha katu ani reimo'ã nde reñorãirõ haguã Tupã ndive, rekañy haguã ojekastiga'ỹre. 20 Ha katu pe sy hechapyrãva opa mbaʼe ári, ha omerese manduʼa porã: ohechávo siete itaʼýrape ojejuka hague peteĩ díape, haʼe imemby pyʼaguasu porãme, pe esperanza orekóvare Ñandejárare. 21 Heẽ, haʼe oñemoñeʼẽ peteĩ teĩme iñeʼẽme, henyhẽva espíritu pyʼaguasúgui; ha omomýivo kuña remiandu peteĩ tyekue kuimba'e reheve, he'i chupekuéra. 22 Ndaikatúi amombeʼu mbaʼéichapa peju che retepýpe, che nameʼẽigui peẽme pytu ni tekove, ha ndahaʼéi che ajapo vaʼekue peteĩ teĩ pende rete; 23 Ha katu katuete pe mundo Apohare, omoheñóiva yvypóra generación, ha ojuhúva opa mbaʼe ñepyrũ, avei iporiahuvereko rupive omeʼẽjeýta peẽme pytu ha tekove, koʼág̃a peẽ napepensáiháicha pendejehe hembiapokuérare’. mba'érepa. 24 Koʼág̃a Antíoco, oimoʼãgui ijehe ojedespresiaha, ha oimoʼã haʼeha peteĩ ñeʼẽ oñembohorýva, pe imitãvéva oikove aja gueteri, ndahaʼéi oñemokyreʼỹnteva chupe iñeʼẽ rupive, síno avei oasegura chupe juramento rupive, ojapotaha chugui peteĩ ipirapire hetáva ha ovyʼáva kuimbaʼe, ojere ramo itúvakuéra léigui; ha avei oguerahataha chupe iñamígoramo, ha ojeroviataha hese umi mbaʼépe. 25 Ha katu pe mitãrusu mbaʼeveichavérõ nohenduséirõ guare chupe, pe rréi ohenói isýpe, ha oñemoñeʼẽ chupe oñemoñeʼẽ hag̃ua pe mitãrusúpe osalva hag̃ua hekove. 26 Ha haʼe oñemokyreʼỹ rire chupe heta ñeʼẽ rupive, haʼe opromete chupe oñemoñeʼẽtaha itaʼýrape. 27 Ha katu ha’e oñesũ henondépe, opuka pe tirano ipy’ahatãva odesprecia haĝua, oñe’ẽ iñe’ẽ tetãme péicha; O che ra’y, che poriahuvereko nde imembyva’ekue nueve mese che ryepýpe, ha ome’ẽva’ekue ndéve peichagua mbohapy ary, ha nemongaru, ha nemongakuaa ko eda peve, ha agueropu’akava’ekue tekombo’e jehasa’asy. 28 Ajerure ndéve, che raʼy, emaña yvága ha yvy, ha opa mbaʼe oĩva ipype, ha ehecha Ñandejára ojapohague chupekuéra umi mbaʼe ndahaʼéivagui; ha upéicha avei yvypóra ojejapo. 29 Ani rekyhyje ko ombohasa asývagui, ha katu, remereségui nde joykeʼykuérape, ejagarra ne ñemano che rorresivi jey hag̃ua poriahuverekópe nde joykeʼykuéra ndive. 30 Haʼe heʼi aja gueteri koʼã mbaʼe, pe mitãrusu heʼi: “¿Mávapepa pehaʼarõ?”. Che ndajapomo'ãi mburuvicha
guasu rembiapoukapy, ha katu ajapóta pe tembiapoukapy Moisés rupive ome'ẽva'ekue ñande ru kuéra ypykuépe. 31 Ha nde, rejapo vaʼekue opa mbaʼe vai hebreo-kuéra rehe, nandekañymoʼãi Tupã pógui. 32 Ñande ningo jahasa asy ñande angaipa rupi. 33 Ha jepeve pe Ñandejára oikovéva ipochy sapyʼami orendive ore kastigo ha orekorrehi haguére, upéicharõ jepe haʼe oĩ jeýta peteĩme hembiguaikuéra ndive. 34 Ha nde katu, Tupã Ñandejára jerovia’ỹva, ha opa ambue iñañáva apytégui, ani reñemopu’ã mba’eve’ỹre, ni reñemomba’eguasu ñeha’arõ’ỹre, rehupívo nde po Tupã rembiguáikuéra rehe. 35 Nde ne'ĩra gueteri rejehekýi Tupã Ipu'akapáva huísiogui, ohecháva opa mba'e. 36 Ore joyke'y kuéra, ko'ágã ohasa'asýva mbykymi, omanóma Tupã ñe'ẽme'ẽ jeikove opave'ỹva guýpe, ha nde katu, Tupã huísio rupive, rehupytýta castigo hekopete ne orgullo rehe. 37 Ha katu che, che joykeʼykuéraicha, aikuaveʼẽ che rete ha che rekove ore rukuéra léi rehehápe, ajerure Ñandejárape pyaʼe oiporiahuvereko hag̃ua ñane retãme; ha nde jehasa’asy ha mba’e’asy rupive emombe’u, ha’e añoite ha’eha Tupã; 38 Ha che ha che joykeʼykuérape opa hag̃ua pe Ipuʼakapáva pochy, ojegueru vaʼekue hekoitépe ñane retã ári. 39 Pe rréi ipochýgui, ombohasa ivaivéva chupe opa ambuégui, ha ojagarra vaieterei oñembohory haguére hese. 40 Upémarõ ko kuimbaʼe omano ikyʼaʼỹre, ha ojeroviapaite Ñandejárare. 41 Ipahápe umi ta'ýra rire omano pe sy. 42 Tomeʼẽ koʼág̃a koʼág̃a oñeñeʼẽ hag̃ua umi karuete ojejapóva taʼanga tupãnguéra rehe, ha umi jehasaʼasy ijetuʼúvare. MOAKÃHA 8 rehegua 1 Upémarõ Judas Macabeo ha iñirũnguéra oho ñemiháme umi puévlope ha ohenói ipehẽnguekuérape, ha ogueraha chupekuéra 6 mil kuimbaʼe rupi. 2 Ha ohenói hikuái Ñandejárape, haʼe omaña hag̃ua umi tavayguakuéra opyrũvaʼekuére opavavégui; ha avei oiporiahuvereko pe témplo oñemongyʼavaʼekue kuimbaʼekuéra itupãʼỹvagui; 3 Ha haʼe oiporiahuverekotaha pe tavaguasu, oñembyai vaieterei, ha oĩmava ojejapo hag̃ua yvýre jepe; ha pehendu pe tuguy osapukáiva chupe. 4 Ha penemanduʼáke pe jejuka vai umi mitãʼi ndojapóiva mbaʼeve ivaívare, ha umi ñeʼẽ vai ojejapóva hérare; ha ohechaukataha imbojeguaru umi iñañávare. 5 Macabeo oñomoirũ rire chupe, umi tetã ambuegua ndaipu'akái chupe. 6 Upévare haʼe ou oikuaaʼỹre, ohapy umi táva ha tavaguasu, ha oike ipópe umi lugár hetavéva, ha ipuʼaka ha okañy saʼieterei iñenemigokuérape. 7 Ha katu especialmente oaprovecha pe pyhare ko’ãichagua intento privado-pe ĝuarã, upéicha rupi pe yva imarangatu rehegua oñemyasãi oparupiete.
8 Upémarõ Felipe ohechávo ko kuimbaʼe saʼi ha saʼive ohóvo ohóvo, ha osegiha ohóvo hendive umi mbaʼe, oskrivi Toleméope, pe governadór Celosíria ha Feniciagua, omeʼẽve hag̃ua pytyvõ pe rréi mbaʼépe. 9 Upéi oiporavóvo Nicanor Patróclo raʼýpe, peteĩva iñamígo espesiál, omondo chupe no menos de veinte mil opa tetã oĩvagui ipoguýpe, omosẽ hag̃ua opa umi hudío ñemoñare; ha hendive oñemoirũ avei Gorgias-pe peteĩ capitán, oguerekóva tuicha experiencia ñorairõ rehegua. 10 Upémarõ Nicanor oñekompromete oganataha hetaiterei pláta umi hudío ojegueraha vaʼekuégui prisionéroramo, ha opaga vaʼerã pe impuésto de dos mil talento, pe rréi opaga vaʼerã umi rrománope. 11 Upévare pyaʼe omondo umi táva oĩvape yguasu rembeʼýpe, omoherakuãvo peteĩ ñemuha umi hudío ojegueraha vaʼekuépe, ha oprometévo orekotaha hikuái cuarenta y diez tete peteĩ talento rehe, nohaʼarõigui pe venganza oútava hapykuéri Tupã Ipuʼakapávagui. 12 Oñemombeʼu rire Judas-pe Nicanor outaha, ha omombeʼu umi oĩvape hendive pe ehérsito og̃uahẽmaha. 13 Umi okyhyjéva ha ndojeroviapáiva Ñandejára hustísiare, okañy ha oho. 14 Ambue katu ovende opa mba'e hembýva, ha ojerure Ñandejárape osalva haguã chupekuéra, ovendéva Nicanor iñañáva oñembyaty mboyve hikuái. 15 Ha ndahaʼéirire haʼekuéra rehehápe, upéicharõ jepe umi konvénio ojapovaʼekue ituvakuéra ndive, ha héra marangatu ha gloriosa rehehápe, oñehenói haguépe chupekuéra. 16 Upémarõ Macabeo ohenói itavayguakuérape seis mil número peve, ha oñemoñeʼẽ chupekuéra ani hag̃ua okyhyje pe enemígogui, ni ani hag̃ua okyhyje pe aty guasu tetãnguéragui, ou vaíva hesekuéra; ha katu oñorairõ haguã kuimba'e, . 17 Ha omoĩ hag̃ua hesa renondépe pe mbaʼe vai ojapovaʼekue hekopeʼỹ pe lugár imarangatúvare, ha pe tavaguasu jeporu vai, ha upévagui ojapo hikuái peteĩ ñembohory, ha avei oipeʼa hag̃ua ijypykuéra sãmbyhy. 18 Haʼekuéra, heʼi, ojerovia hiʼarmakuérare ha ipyʼaguasu rehe; ha katu ñande jerovia oĩ pe Ipu’akapávare ikatúva oity mokõivévape umi oúva ñande rehe, ha avei opa mundo-pe. 19 Hiʼarive omombeʼu chupekuéra mbaʼe pytyvõpa otopa ypykuéra ypykue, ha mbaʼéichapa oñemosãso chupekuéra, Senaquerib poguýpe omanórõ guare cien cincuenta mil. 20 Ha omombeʼu chupekuéra pe ñorairõ oiko vaʼekue Babiloniape umi Gálata ndive, mbaʼéichapa og̃uahẽ hikuái ocho mil kuimbaʼénte pe negósiope, 4 mil macedonio ndive, ha umi macedonio oñemondýigui, umi ocho mil ohundi cien 20.000 pytyvõ oguerekógui hikuái yvágagui, ha upéicha ohupyty tuicha botín. 21 Péicha haʼe ombopyʼaguasu rire chupekuéra koʼã ñeʼẽ rupive, ha oĩma omano hag̃ua pe léi ha tetã rehehápe, ombojaʼo ijehérsito irundy hendápe; 22 Ha oñomoirũ ijoykeʼykuéra ndive, káda grúpo ruvichakuéra, Simón, José ha Jonatán ndive, omeʼẽvo peteĩteĩ quincecientos kuimbaʼe.
23 Avei omoĩ Eleazar-pe olee hag̃ua pe lívro sagrádo, ha omeʼẽ rire chupekuéra ko ñeʼẽ: “Ñandejára pytyvõ”. ha’e voi omotenondévo peteĩha banda, 24 Ha pe Ipuʼakapáva pytyvõ rupive ojuka hikuái nueve mil iñenemigokuérape, ha oinupã ha omokangy hetave Nicanor ehérsitope, ha upéicha okañy opavavépe; 25 Ha ogueraha ipirapire oúva ojogua haguã chupe kuéra, ha omoirũ chupekuéra mombyry. 26 Haʼégui peteĩ ára pytuʼuha mboyve, ha upévare ndopersegivéima chupekuéra. 27 Upémarõ ombyatypa rire hikuái hiʼarmada, ha omondapa iñenemigokuérape, oñembopyʼaguasu hikuái pytuʼuha rupi, omeʼẽvo ñemomorã ha aguyje tuichaitereíva Ñandejárape, oñongatúva chupekuéra upe ára peve, haʼéva pe poriahuvereko oñepyrũva ojedestila hiʼarikuéra. 28 Pytu'uha ára rire, ome'ẽ rire hikuái umi mba'e ojegueru va'ekue chuguikuéra peteĩ mba'e umi imba'e'ỹva, umi viúda ha tyre'ỹme, umi hembýva omboja'o hikuái ojuehe ha hembiguáikuérape. 29 Ojapo rire upéva, ha ojapo rire hikuái peteĩ ñemboʼe, ojerure hikuái Ñandejára iporiahuverekóvape toñemoĩ porã jey hembiguáikuérandi opa ára g̃uarã. 30 Hiʼarive umi oĩvagui Timoteo ha Baquides ndive, oñorairõvaʼekue hendivekuéra, ojuka hikuái veinte mil ári, ha pyaʼeterei ohupyty umi lugár ijyvate ha imbaretéva, ha ombojaʼo ojuehe heta mbaʼe ojegueru vaʼekue, ha ojapo umi ikyʼáva, tyreʼỹ, viúda, heẽ, . ha umi ijedámava avei, ojoja umi mbaʼe ojegueru vaʼekuépe ijehe. 31 Ha ombyatypa rire hikuái hiʼarmakuéra, oñongatupaite chupekuéra umi lugár oĩ porãvape, ha umi mbaʼe ojegueru vaʼekue Jerusalénpe hembýva. 32 Haʼekuéra ojuka avei Filarquespe, upe persóna aña oĩva Timoteo ndive, ha heta hendáicha ombopochy vaʼekue umi hudíope. 33 Avei upe jave ojapo jave hikuái arete victoria-rã hetãme ohapy hikuái Calistenes-pe, omyendýva tata okẽ marangatúre, okañýva peteĩ óga michĩme; ha upéicha ohupyty peteĩ jopói ojotopáva hembiapovaikuére. 34 Pe Nicanor ipyʼaporãvéva, oguerúva mil komersiánte ojogua hag̃ua umi hudíope. 35 Haʼe oguejy Ñandejára pytyvõ rupive, haʼe omeʼẽ saʼive cuenta hesekuéra; ha omosẽvo ijao hechapyrãva, ha omosãsóvo ikompañía, ou peteĩ tembiguái okañývaicha pe yvy mbytére Antioquíape tuichaiterei oñemotĩvo, ijehérsito oñehundígui. 36 Péicha haʼe, ojagarráva hiʼári ojapo porã hag̃ua umi rrománope itributo prisionéro rupive Jerusalénpe, omombeʼu tetã ambuére, umi hudío orekoha Ñandejára oñorairõ hag̃ua hesekuéra, ha upévare ndaikatumoʼãiha ojeperhudika chupekuéra, osegígui hikuái umi léi ome’ẽ chupekuéra. MOAKÃHA 9 rehegua 1 Upe tiémpope Antíoco ou Pérsia retãgui 2 Haʼe oike haguére pe siuda héravape Persépolis, ha oho omonda pe témplo ha ojoko pe siuda. hiʼári pe atyguasu oñani oñedefende hag̃ua hiʼarmakuéra reheve
okañy chupekuéra; ha upéicha ojehu, Antíoco oñemokañývo umi oikóvagui ou jey ñemotĩ reheve. 3 Oguahẽvo Ecbatánpe, oñemombe'u chupe mba'épa ojehu Nicanor ha Timoteo rehe. 4 Upéi oñembohye pochýgui. haʼe oimoʼã ovenga hag̃ua umi hudíope pe ñemotĩ ojapovaʼekue hese umi omokañy vaʼekue chupe. Upévare he'i ikarrorápe omaneha haguã ndopytu'úi ha omondo haguã tape, Tupã oporohusgáva ko'ágã hapykuéri. Ha'e niko he'i va'ekue yvýre péicha: “Oguahẽtaha Jerusalénpe ha ojapo chugui judío kuéra oñeñotỹha. 5 Ha katu Ñandejára Ipuʼakapáva, Isreal Tupã, oinupã chupe peteĩ mbaʼasy oñepohanoʼỹva ha ojehechaʼỹvape: térã heʼi riremínte koʼã ñeʼẽ, ou hiʼári peteĩ mbaʼasy ipyʼaite guive, ha umi hyepypegua jehasaʼasy vaiete; 6 Ha upéva hekojojavéva, ha'e ombohasa asy haguére ambue kuimba'e rye heta jehasa asy ha iñextraño reheve. 7 Ha katu mbaʼevete ndopytái oñembotuichágui, ha katu henyhẽ gueteri orgullo-gui, ombopu tata ipochýpe judíokuéra rehe, ha omanda pyaʼe hag̃ua pe jeguata: ha katu ojehu hoʼa ikarrogui, ojegueraha mbarete ; upéicha rupi ho'a vaieterei, opa hete pehẽngue hasyeterei. 8 Ha péicha pe oimoʼãvaʼekue michĩmi omandataha pe yguasu olakuérape, (oñemombaʼeguasueterei yvypóra rekovégui) ha opesa umi yvyty yvate peteĩ balanza-pe, koʼág̃a ojepoi yvýpe, ha ojegueraha peteĩ kavaju ryru , ohechaukávo opa Tupã pu’aka ojehechaukáva. 9 Upémarõ umi kururu opuʼã ko kuimbaʼe aña retepýgui, ha oiko aja ñembyasy ha hasýpe, hoʼa hoʼa hoʼa, ha hyakuã kyʼa ombopyʼarory opa ijehérsitope g̃uarã. 10 Ha pe kuimbaʼe, oimoʼãvaʼekue michĩmi mboyve ikatuha ohupyty umi mbyjakuéra yvagapegua, avave ndaikatúi oaguanta ogueraha hag̃ua hyakuã vaieterei. 11 Koʼápe upévare, ojejopykuévo, oñepyrũ oheja pe ijorgullo tuicháva, ha oĝuahẽ oikuaa haĝua ijehe Tupã mbaʼasy rupive, hasy ohóvo káda sapyʼa. 12 Ha haʼe voi ndaikatúirõ guare ogueropuʼaka hyakuã porã, heʼi koʼã ñeʼẽ: “Iporã ñañemoĩ Ñandejára poguýpe, ha peteĩ kuimbaʼe omanóva nopensaiete ijehe haʼérire Tupã”. 13 Ko tapicha iñañáva opromete avei Ñandejárape, haʼe koʼág̃a ndoiporiahuverekomoʼãvéima chupe, heʼívo péicha. 14 Haʼe omosãso hag̃ua pe siuda marangatu (haʼe oho pyaʼe voi omoĩ hag̃ua pe yvýre, ha ojapo chugui peteĩ lugár oñeñotỹha. 15 Ha umi judío rehe, haʼe ohusgáva nomereseiha oñeñotỹ, síno oñemosẽ imembykuéra ndive hoʼu hag̃ua umi guyra ha mymba kaʼaguy, haʼe omoĩta chupekuéra peteĩchapa umi Atenas retãygua ndive. 16 Ha pe témplo marangatu, haʼe omondávaʼekue mboyve, ombojegua jopói iporãvape, ha omoĩjey heta mbaʼe sagrádope, ha umi mbaʼe ohupytývagui opaga umi sakrifísio. 17 Heẽ, ha upéva avei oikóta chugui peteĩ judío ijehegui, ha ohasáta opa yvóra ojeiko haguépe, ha omombeʼu Tupã puʼaka. 18 Péro opa koʼã mbaʼére ndopamoʼãi ijehasa asy, Tupã Ñandejára ohusga hekojojáva oúgui chupe, upévare haʼe
oskrivi umi hudíope pe kuatiañeʼẽ oskrivi vaʼekue, ha oskrivi vaʼekue peteĩ ñemboʼe. 19 Antíoco, mburuvicha guasu ha mburuvicha guasu, umi hudío iporãvape oipota vy'a, hesãi ha tekoporã. 20 Peẽ ha pene raʼykuéra peiko porãramo, ha penembaʼe porãramo, aagradesetereíma Ñandejárape, aguerekógui che esperanza yvágape. 21 Che katu chekangy, ndaha'éiramo chemandu'a porã va'erãmo'ã nde ñemomba'eguasu ha ne rembipota porã reju jeývo Pérsiagui, ha ojegueraha peteĩ mba'asy vai reheve, aimo'ã tekotevẽha añangareko opavave seguridad rehe. 22 Ndajeroviái che salud rehe, ha katu areko tuicha esperanza akañy haguã ko mba'asýgui. 23 Ha katu apensávo upéva che ru jepe, upe jave ogueraha peteĩ ehérsito umi tetã yvate gotyo. omoĩ peteĩ sucesor, . 24 Oimérõ peteĩ mba'e ho'ava'ekue oimo'ãva'ekue, térã oñemombe'u ramo mba'e ivaietereíva, umi tetãygua oikuaágui mávapepa ojeheja pe estado, noñemondýi. 25 Jey, apensávo mbaʼéichapa umi príncipe haʼéva che rréino rembeʼy ha vecino ohaʼarõha oportunida, ha ohaʼarõ mbaʼépa oikóta. Che ra'y Antíoco-pe amoĩ mburuvicha guasu ramo, heta jey amoĩ ha amomba'eguasúva heta pende apytépe, ajupírõ guare umi tetã yvateguápe. Chupe ahai kóicha. 26 Upévare añemboʼe ha ajerure peẽme penemanduʼa hag̃ua umi mbaʼe porã ajapovaʼekuére penderehe en general, ha en especial, ha opa kuimbaʼe ijeroviaha gueteri chéve ha che raʼýpe. 27 Che aikuaa porã haʼe ontende porãramo che akã, omeʼẽtaha umi mbaʼe peipotávape. 28 Péicha pe oporojukáva ha ojahéi vaíva ohasa asy, ojerure asyháicha ambue kuimba'épe, upéicha omano peteĩ tetã iñambue'ỹvape yvyty ári. 29 Felipe, oñemongakuaava'ekue hendive, ogueraha hetekue, okyhyjégui Antíoco ra'ýgui oho Egipto-pe Tolomeo Filométor rendápe. MOAKÃHA 10 rehegua 1 Macabeo ha iñirũnguéra, Ñandejára oisãmbyhývo chupekuéra, orrekupera jey pe témplo ha pe siuda. 2 Ha katu umi altar umi tetã ambuegua omopuʼãvaʼekue tape abierta-pe, ha avei umi capilla, oity hikuái. 3 Omopotĩ rire pe témplo ojapo hikuái ótro altar, ha oinupã ita oguenohẽ chuguikuéra tata, ha ojapo sakrifísio dos áño rire, ha omoĩ insiénso, tesape ha pan ojehechauka hag̃ua. 4 Ojapopa rire upéva, oñesũ hikuái ha ojerure Ñandejárape ani hag̃ua oike hikuái koʼãichagua jepyʼapýpe; ha katu opekavéramo hikuái hese, haʼe voi okastiga hag̃ua chupekuéra poriahuvereko reheve, ha ani hag̃ua oñemeʼẽ chupekuéra umi tetã ojahéiva ha ibarbaro-pe. 5 Koʼág̃a pe ára umi extranhéro omongyʼa haguépe pe témplo, upe díape voi oñemopotĩ jey, pe ára veinte y cinco upe méspe voi, haʼéva Casleu. 6 Haʼekuéra ojapo umi ocho día vyʼápe, ojapoháicha umi tavernákulo arete, imanduʼávo nda’aréi ojapo hague
hikuái pe fiésta umi tavernákulo rehegua, ojere jave hikuái umi montáña ha itakuápe mymbaicha. 7 Upévare ogueraha hikuái hakã, hakã porã ha palméra, ha opurahéi salmo pe omeʼẽ vaʼekuépe chupekuéra osẽ porã hag̃ua hendaguépe. 8 Haʼekuéra heʼi avei peteĩ léi ha peteĩ léi peteĩchagua rupive: “Káda áño umi hudío kompletoite osegi hag̃ua umi ára”. 9 Ha péicha opa Antioco, hérava Epifanes. 10 Koʼág̃a ñamombeʼúta Antíoco Eupador rembiapokue, haʼéva ko kuimbaʼe aña raʼy, ombyatývo mbykymi umi mbaʼe vai oikovaʼekue umi ñorairõme. 11 Upémarõ og̃uahẽvo pe koróna rendápe, omoĩ peteĩ Lisiaspe oñatende hag̃ua igovernasiónpe, ha omoĩ chupe governadór prinsipálramo Celosíria ha Feniciape. 12 Ptolemeo, hérava Macrón, oiporavógui ojapo porãve hag̃ua hustísia umi hudíope umi mbaʼe vai ojejapo vaʼekuére hesekuéra, oñehaʼã osegi oĩ pyʼaguapýpe hendivekuéra. 13 Upémarõ oakusávo pe rréi angirũnguéra Eutor renondépe, ha ohenói traidor opa ñe'ẽme osẽ haguére Chipre-gui, Filómetor ome'ẽ haguére chupe, ha oho Antíoco Epifanes-pe, ha ohechávo noĩriha tenda oñemomba'eguasúvape, ha'e oñedesanimaiterei , oñevenena hague ha omano hague. 14 Péro Górgias ogovernávo umi lugár oĩháme, okontrata soldádope ha oñorairõ meme umi hudíondi. 15 Upémarõ umi Idumeo-gua, oike rire ipópe umi tenda hetavéva, oñongatúvo umi hudíope, ha orresivi umi oñemosẽvaʼekuépe Jerusaléngui, oho omongaru ñorairõme. 16 Upémarõ umi oĩva Macabeo ndive ojerure asy ha ojerure Tupãme haʼe oipytyvõ hag̃ua chupekuéra. ha upéicha oñani hikuái mbaretépe umi Idumeokuéra tenda mbarete ári, 17 Ha oinupã mbaretévo chupekuéra, ogana hikuái umi lugár, ha ojoko opa umi oñorairõvape pe murálla ári, ha ojuka opa hoʼáva ipópe, ha ojuka no menos de veinte mil. 18 Oĩ rupi, ndohasáiva nueve mil, okañy oñondive mokõi kastíllo imbaretetereívape, oguerekóva opaichagua mbaʼe iporãva omantene hag̃ua pe siégo. 19 Macabeo oheja Simón ha José, Zaqueo ha avei umi oĩvape hendive, ha oho umi lugár oikotevẽvévape ipytyvõ. 20 Umi oĩva Simón ndive, ojegueraha vaʼekue imbaʼerechakuére, umi oĩva pe kastíllope okonvense chupekuéra plátare, ha ogueraha 70.000 drácm ha okañy chuguikuéra unos kuánto. 21 Ha katu oñemombeʼúvo Macabeope mbaʼépa oiko, ohenói tavayguakuéra sãmbyhyhárape, ha oakusa umi kuimbaʼépe, ovende hague ijoykeʼykuérape plátare, ha omosãso hague iñenemigokuérape oñorairõ hag̃ua hendivekuéra. 22 Upémarõ ojuka umi ojejuhúvape otraisionaha, ha pyaʼe voi ojagarra umi mokõi kastíllo. 23 Ha osẽ porãgui hiʼarmakuéra reheve opa mbaʼe ojagarrávape ipópe, ojuka umi mokõi lugárpe mas de veinte mil tapichápe.
24 Upe rire Timoteo, umi hudío ipuʼaka vaʼekue hese, ombyaty rire hetaiterei ehérsito extranhéro, ha kavaju Asiagui mbovymínte, ou haʼete voi ojagarraséva umi hudíope. 25 Oñembojávo Jesús, Macabeo ndive ojere oñembo'e haguã Tupãme, ohypýi yvy iñakã ári ha oñapytĩ ao vosa reheve. 26 Ha hoʼa pe altar ruguápe, ha ojerure chupe toiporiahuvereko chupekuéra, ha toiko iñenemigokuérape, ha iñenemigokuérape iñenemigokuérape, pe léi heʼiháicha. 27 Oñembo'e rire ojagarra hikuái hi'arma ha oho mombyryve pe távagui, ha oñemoaguĩvo iñenemigokuérare, opyta ha'eño. 28 Kuarahy osẽ pyahúva, ojoaju hikuái mokõivévape. peteĩ parte oguerekóva oñondive ivirtud ndive irrefugio avei Ñandejárape peteĩ promesa-rã ijexito ha ivictoria rehegua: ambue lado ojapo ipochy tendota iñorairõme 29 Pe ñorairõ imbaretevévo, yvágagui ojehechauka cinco kuimba'e iporãva kavaju ári, freno de óro reheve, ha mokõi ijapytepekuéra omoakã umi judíope. 30 Ha ojagarra Macabeo ijapytépe kuéra ha ojahoʼi chupe árma káda ládo ha oñangareko hese, péro odispara flécha ha aratiri umi enemígo kóntrape. 31 Ha ojejuka veinti.500 ha seiscientos kavaju arigua. 32 Timoteo katu odipara peteĩ lugár imbaretetereívape, hérava Gawra, ha upépe ogoverna Quereas. 33 Umi oĩva Macabeo ndive katu pyʼaguasúpe omongora pe fuérsa 4 día aja. 34 Ha umi oĩva hyepýpe, ojerovia pe tenda imbaretére, ojahéi vaieterei, ha heʼi ñeʼẽ aña. 35 Upevére, pe quinto día ñepyrũme, veinte mitãrusu Macabeo irũnguéra, ipochy pochýgui umi ñeʼẽ vai rehe, ojapi pe murálla kuimbaʼéicha, ha ipyʼaguasueterei ojuka opa umi ojotopávape. 36 Ambue katu ojupívo hapykuéri, hembiapo heta aja umi oĩvare hyepýpe, ohapy umi tórre ha hendýva tata ohapy oikovéva umi otakývape. ha ambuekuéra oipeʼa umi okẽ, ha orresivi rire pe ehérsito hembývape, ojagarra pe táva. 37 Upéi ojuka Timoteo, okañýva peteĩ yvykuápe, ha iñermáno Quereas, Apolofanes ndive. 38 Ojapopa rire upéva, haʼekuéra omombaʼeguasu Ñandejárape salmo ha aguyje rupive, haʼe ojapo vaʼekue heta mbaʼe Israel rehehápe, ha omeʼẽ chupekuéra ipuʼaka hag̃ua. MOAKÃHA 11 rehegua 1 Nda’aréi upe rire, Lisias pe rréi oñangarekóva ha iprimo, omaneháva avei umi mba’e, ndovy’aiterei umi mba’e ojejapóvare. 2 Ombyatývo 8.000 tapicha rupi opavave kavaju arigua ndive, ou judío kuéra rehe, ha oimo'ã ojapo haguã upe távagui oiko haguã umi tetã ambuegua. 3 Ha ogana haguã Tupaópe, umi ambue capilla tetã ambueguápeguáicha, ha ovende haguã sacerdote guasu káda áño.
4 Mbaʼeveichavérõ nopensái Ñandejára puʼaka, síno oñembotuicha umi mil soldádo yvýre, ha miles de kavaju arigua ha 80 elefánte. 5 Upémarõ haʼe og̃uahẽ Judéape ha oñemoag̃ui Betsurape, haʼéva peteĩ puévlo imbaretéva, péro mombyry Jerusaléngui 5 kilómetrorupi, ha omongora vaieterei upépe. 6 Umi oĩva Macabeo ndive ohendúvo haʼe omongoraha umi sérro, haʼekuéra ha enterove puévlo ojaheʼo ha hesay ojerure Ñandejárape tombou peteĩ ánhel iporãva osalva hag̃ua Israélpe. 7 Upémarõ Macabeo voi ojagarra raẽ árma, oñemoñeʼẽvo pe ótrope haʼekuéra oapeligrataha hendive oipytyvõ hag̃ua iñermanokuérape. 8 Haʼekuéra oĩ aja Jerusalénpe, ojekuaa henondépe kavaju ári peteĩ ijao morotĩva, ombotyryrýva hiʼarmádo de óro. 9 Upéi haʼekuéra omombaʼeguasu pe Tupã poriahuverekópe enterove oñondive, ha ipyʼaguasu, upévare oĩma hikuái preparádo ndahaʼéi oñorairõ hag̃uánte yvypórandi, síno la majoría umi mymba ipyʼahatãva ndive, ha oinupã hag̃ua umi murálla de iérro. 10 Péicha ha'ekuéra oguata tenonde gotyo hi'armada reheve, yvágagui oipytyvôva, Ñandejára oiporiahuverekógui chupekuéra 11 Ha oñorairõvo iñenemigokuérape leónicha, ojuka hikuái once mil soldádo yvýre ha 1600 kavaju arigua, ha okañy enterovépe. 12 Heta ijapytepekuéra ojeherida rupi avei okañy opívo; ha Lisias voi okañy ñemotĩme, ha upéicha okañy. 13 Ha'e ha'e peteĩ kuimba'e iñaranduva, omombo ijehe umi mba'e vai oguerekova'ekue, ha oimo'ã ndaikatumo'ãiha ipu'aka umi hebreo rehe, Tupã Ipu'akapáva oipytyvõ haguére chupekuéra, omondo hendápe kuéra. 14 Ha okonvense chupekuéra omoneĩ hag̃ua opa condición razonable, ha opromete okonvensetaha pe rréipe tekotevẽha haʼe chupekuéra angirũ. 15 Upémarõ Macabeo omoneĩ opa mbaʼe Lisias oipotáva, ha oñatende porã opa mbaʼe porãre. ha opa mbaʼe Macabeo ohaivaʼekue Lisiaspe umi hudíore, pe rréi omeʼẽ. 16 Lisias guive ojehaiva'ekue kuatiañe'ẽ umi judíope: Lisias omomaitei umi judío retãyguakuérape. 17 Juan ha Absalón, nde rembou vaʼekue, omeʼẽ chéve pe kuatiañeʼẽ ojesuskrivi vaʼekue, ha ojerure ojejapo hag̃ua umi mbaʼe oĩva ipype. 18 Upévare umi mbaʼe oĩ vaʼekue oñemombeʼu hag̃ua pe rréipe, amombeʼu upéva, ha haʼe omeʼẽmbaite ikatuháicha. 19 Ha upéicharõ peñongatúramo peẽme leal pe estadope, koʼágui rire avei añehaʼãta haʼe peteĩ medio penembaʼeporã hag̃ua. 20 Péro umi mbaʼe iñimportantevévare, añeʼẽta penendive. 21 Peiko porã. Áño cien y ocho y cuarenta, ára cuatro y veinte jasy Dioscorinthius. 22 Pe rréi kuatiañeʼẽme oĩ koʼã ñeʼẽ: Rréi Antíoco omomaitei iñermáno Lisiaspe.
23 Ñande ru ojetradusi guive tupãnguérape, ore rembipota niko umi oĩva ñande rréinope oiko kirirĩháme, káda uno ikatu hag̃uáicha oñatende hembiapokuére. 24 Roikuaa avei umi judío nomoneĩriha ore ru, ojegueru haguã umi gentil jepokuaaháicha, ha katu omantene hekoha tee oikove léi tee rapykuéri. 25 Upévare ore apytuʼũ haʼe, ko tetã oĩtaha pyʼaguapýpe, ha rodesidi romoĩjey chupekuéra itupao, oiko hag̃ua hikuái ijypykuéra jepokuaa heʼiháicha. 26 Upévare rejapo porãta remondóramo chupekuéra, ha emeʼẽ chupekuéra pyʼaguapy, oñemoañete vove hikuái ñane apytuʼũme, ikatu hag̃uáicha ipyʼaguapy porã, ha tapiaite oho vyʼápe hembiapokuérape. 27 Pe rréi kuatiañeʼẽ ohaivaʼekue umi hudío retãme, péicha: Mburuvicha guasu Antíoco omomaitei pe konséhope ha umi hudío hembývape. 28 Peho porã ramo, ore roguereko ore rembipota; ñande rekove porã avei. 29 Menelao heʼi oréve, peẽ peipotaha peho jey pende rógape ha pejaposeha pene rembiapo. 30 Upévare umi ohótava oiko porãta Xanthicus ára treinta peve. 31 Ha umi judío oiporúta hiʼupy ha léi imbaʼéva, yma guaréicha; ha ni peteĩva ijapytepekuéra mbaʼeveichagua tape ndojemolestamoʼãi umi mbaʼe ojejapóvare oikuaaʼỹre. 32 Che amondo avei Menelaope penembopy'aguapy haguã. 33 Peiko porã. Áño cien cuarenta y ocho-pe, ha ára quince jasy Xanthicus-pe. 34 Umi rrománo omondo avei chupekuéra peteĩ kuatiañeʼẽ oguerekóva koʼã ñeʼẽ: Quinto Memio ha Tito Manlio, umi rrománo embajador, omondo maitei umi hudío tavayguakuérape. 35 Opa mba'e ome'ẽva rréi primo Lisias, ore rovy'a avei. 36 Ha'e oimo'ã vaekue oñeñe'ẽha mburuvicha guasúpe, peẽ pemombe'u rire, pemondo pya'e peteĩvape, romombe'u haguã iporãha peẽme, ko'ágã roho hína Antioquíape. 37 Upévare, emondo pyaʼe peteĩvape, roikuaa hag̃ua mbaʼépa repensa. 38 Despedida rehegua. Ko ary cien ocho cuarenta, ára quince jasy Xanthicus-pe. MOAKÃHA 12 rehegua 1 Ojejapopa rire koʼã konvénio, Lisias oho mburuvicha guasu rendápe, ha umi hudío oñemitỹ. 2 Péro umi governadór oĩva heta lugárpe apytégui, Timoteo ha Apolonio, Geneo raʼy, avei Jeronimo, Demófon, ha umíva ykére Nicanor pe governadór de Chipre ndohejái chupekuéra okirirĩ ha oiko pyʼaguapýpe. 3 Umi kuimbaʼe Jopegua ojapo avei peichagua tembiapo Ñandejárape, oñemboʼe umi hudío oikóvape ijapytepekuéra oho hag̃ua hembireko ha imembykuéra ndive umi várko oprepara vaʼekuépe, haʼete ku ndojaposéiva mbaʼeve. 4 Haʼekuéra oasepta pe siudápe heʼiháicha, oikoseha pyʼaguapýpe ha ndoimoʼãi mbaʼeve.
5 Judas ohendúvo ko mbaʼe vai ojejapóva hetãyguakuérare, omanda umi oĩvape hendive ombosakoʼi hag̃ua chupekuéra. 6 Ohenóivo Tupã Juez hekojojávape, ou umi ijoykeʼykuéra ojuka vaʼekuépe, ha ohapy pe refugio pyharekue, ha omyendy tata umi várkope, ha ojuka umi okañývape upépe. 7 Oñembotývo pe puévlo, haʼe oho tapykue gotyo, haʼete ku ou jeýtava oipeʼapaite umi siuda de Jopepe. 8 Ohendúvo umi jamnita oipotaha ojapo umi judío oikóva ijapytepekuéra. 9 Pyhare ou avei umi jamnita ári, ha omyendy tata pe refugio ha pe marina-pe, ha upéicha ojehecha pe tata resape Jerusalénpe, opytáva doscientos cuarenta kilómetro. 10 Upégui oho rire hikuái nueve kilómetro Timoteo gotyo, ndohasái 5.000 kuimbaʼe oguatáva ha 500 kavaju arigua árabe. 11 Upémarõ oiko peteĩ ñorairõ ivaietereíva; ha katu Judas ykére Ñandejára pytyvõ rupive ohupyty pe victoria; upéicha umi Nómada Arabia-gua, ipu’akávo, ojerure Judas-pe py’aguapy, oprometévo ome’ẽtaha chupe vaka, ha ombovy’ataha chupe ambue hendáicha. 12 Upémarõ Judas oimo'ã añetehápe ideprovechotaha hikuái heta mba'épe, ome'ẽ chupekuéra py'aguapy. 13 Oho avei ojapo peteĩ puente peteĩ táva imbaretévape, oñembotýva korapy muro reheve, ha oikohápe tapichakuéra opaichagua tetãygua; ha héra Caspis. 14 Ha katu umi oĩva hyepýpe ojeroviaiterei umi muro mbarete ha tembiʼu omeʼẽvare, upévare oñekomporta vai umi oĩvare Judas ndive, ojahéi ha otaky, ha heʼi umi ñeʼẽ noñeʼẽivaʼerã. 15 Upévare Judas ikompañerokuéra ndive, ohenóivo pe mundo ruvicha guasu, oityva'ekue Jericó ovecha mácho térã motor ñorairõrã ÿre Josué tiémpope, oityvyro mbarete umi murálla. 16 Ha ojagarra pe tavaguasu Tupã rembipota rupi, ha ojapo jejuka oñemombeʼuʼỹva, upéicha rupi peteĩ lágo ipukúva mokõi kilómetro hiʼag̃uíva ijykére, henyhẽvo, ojehecha osyryha tuguýgui. 17 Upéi osẽ hikuái 7cientos cincuenta metro, ha og̃uahẽ Characa-pe umi judío hérava Tubieni rendápe. 18 Timoteo katu ndojuhúi chupe hikuái umi tendáre, ha'e omondo mboyve mba'eve, oheja upégui peteĩ guarnición imbaretetereíva. 19 Dositeo ha Sósipater, Macabeo ruvichakuéra apytépe, osẽ ojuka umi Timoteo ohejava'ekue pe fortaleza-pe, 10.000 kuimba'e ári. 20 Macabeo oñatende ijehérsito káda grúpope, ha omoĩ chupekuéra umi grúpo ári, ha oho Timoteo kóntrape, haʼe oreko vaʼekue 120.000 kuimbaʼe oguatáva ha 2.500 kavaju arigua. 21 Timoteo oikuaávo Judas ouha, omondo umi kuña ha mitã ha ambue mba'e'oka peteĩ mbarete hérava Carnionpe, ijetu'úgui pe táva ojejoko haguã, ha ndahasyiete ojeju haguã, opa umi tenda ijyvyku'i rupi . 22 Péro oúrõ guare Judas pe primer grúpo, umi enemígo okyhyje ha okyhyjégui pe ohecháva opa mbaʼe, okañy, peteĩva odipara ko tapére, ambue katu upégui, ha heta
vése oñelastima chupekuéra kuimbaʼekuéragui voi, ha ojekutu ikyse puku akãme. 23 Judas ikyreʼỹeterei avei omuña chupekuéra, ojuka umi iñañávape, ha umíva apytégui ojuka treinta mil kuimbaʼe rupi. 24 Hi'arive Timoteo ho'a Dositeo ha Sósipater pópe, ha'e ojerure asy chupekuéra oheja haguã chupe hekove reheve, oguerekógui heta judío tuvakuéra ha unos kuánto joyke'y chupe omano meve, ndojehecháiva’erã. 25 Upémarõ oasegura rire chupekuéra heta ñeʼẽ rupive omoĩjeytaha chupekuéra mbaʼeve ivaívaʼỹre, pe ñeʼẽmeʼẽme heʼiháicha, oheja chupekuéra oho ijoykeʼykuérape osalva hag̃ua. 26 Upémarõ Macabeo oho Carnión ha Atargatis témplo peve, ha upépe ojuka 5.000 persónape. 27 Ha okañy ha ohundi rire chupekuéra, Judas ombohasa umi ehérsito Efrón gotyo, peteĩ táva imbaretéva, Lisias oikohápe, ha hetaiterei tetã opaichagua, ha umi mitãrusu imbaretéva oñangareko umi murállare ha odefende mbarete chupekuéra avei tuicha oñeme’ẽkuri motor ha dardo-kuéra rehegua. 28 Judas ha iñirũnguéra ohenói rire Tupã Ipu'akapávape, ipu'aka rupive omboja'o iñenemigokuéra mbarete, ogana pe siuda ha ojuka 25.000 umi oĩvape hyepýpe. 29 Upégui oho hikuái Escitópolispe, opytáva 600 kilómetro Jerusaléngui. 30 Ha katu umi judío oikóva upépe otestifika rire umi escitopolita otrataha chupekuéra mborayhúpe, ha ojerure asy chupekuéra ijehasa asy jave. 31 Haʼekuéra oagradese chupekuéra, ha ojerure chupekuéra iñamígo gueteri, ha upéicha og̃uahẽ Jerusalénpe, hiʼag̃uíma pe arete de semána. 32 Opa rire pe arete hérava Pentecostés, oho hikuái Idumea ruvicha Gorgias rehe. 33 Haʼekuéra osẽ tres mil kuimbaʼe yvýre ha 400 kavaju arigua reheve. 34 Ha ojehu oñorairõ jave oñondive mbovymi judíope ojejuka. 35 Upe jave, Dositeo, Bacenor atygua, kavaju ári, ha kuimba'e imbaretéva, oĩ gueteri Górgias ári, ha ojagarrávo ijao oguenohẽ chupe mbaretépe. ha ojagarrase rire oikovéva upe kuimbaʼe oñemaldesi vaʼekuépe, peteĩ kavaju arigua Traciagua oúva hiʼári oinupã chugui ijyva, upéicha rupi Gorgias okañy Marisa rendápe. 36 Umi oĩva Górgias ndive oñorairõ puku ha ikaneʼõ rire, Judas ohenói Ñandejárape ohechauka hag̃ua haʼeha ipytyvõhára ha omoakãva chupekuéra ñorairõme. 37 Ha upéva haʼe oñepyrũ iñeʼẽtépe, ha opurahéi salmo hatãme, ha ojapura Gorgias kuimbaʼekuérare oikuaaʼỹre, ha okañy chupekuéra. 38 Upémarõ Judas ombyaty ijehérsito ha og̃uahẽ táva Odolámpe, ha og̃uahẽvo pe séptimo día, oñemopotĩ hikuái, ojepokuaaháicha, ha ojapo pe sábado. 39 Pe ára oúvape, ojeporuháicha, Judas ha iñirũnguéra ou ohupi umi ojejukáva retekue, ha oñotỹ chupekuéra ipehẽnguekuéra ndive ituvakuéra sepultúrape. 40 Opa umi ojejukáva ao guýpe ojuhu hikuái umi mbaʼe oñekonsagráva umi jamnita taʼangakuérape g̃uarã, ha
upéva oproivi umi hudíope pe léi rupive. Upéi opavave ohecha upéva haʼeha pe mbaʼérepa ojejuka chupekuéra. 41 Upémarõ opavave omomba'eguasúvo Ñandejárape, pe hués hekojojáva, oipe'ava'ekue umi mba'e kañymby. 42 Oñemeʼẽ oñemboʼe hag̃ua, ha ojerure asy chupe pe angaipa ojejapovaʼekue oñemboguepaite hag̃ua manduʼágui. Avei, upe karai guasu Judas oñemoñe'ẽ tavayguakuérape ojejoko haguã angaipágui, ohechávo hesa renondépe umi mba'e ojehúva umi ojejukava'ekue angaipa rehe. 43 Ojapo rire peteĩ aty guasu dos mil drácm de pláta, omondo Jerusalénpe oikuaveʼẽ hag̃ua peteĩ ofrénda pekádore, ha upéva ojapo porãiterei ha hekoitépe, pórke haʼe imanduʼa pe rresurreksiónre. 44 Haʼe noimoʼãirire opuʼã jeytaha umi ojejuka vaʼekue, ndahaʼéi vaʼerãmoʼã oñemboʼe umi omanóvare. 45 Ha avei ohechakuaágui oĩha tuicha mborayhu oñeñongatúva umi omanóvape g̃uarã tupãme, haʼe peteĩ pensamiénto imarangatúva ha iporãva. Upémarõ ha'e omoingo porã umi omanóva rehe, ojesalva haguã angaipágui. MOAKÃHA 13 rehegua 1 Áño cien cuarenta y nueve-pe oñemombe'u Judas-pe, Antíoco Eupador ouha Judéape tuicha poder reheve. 2 Ha hendive Lisias oñangarekóva hese, ha oisãmbyhýva hembiapokuéra, peteĩva ijapytepekuéra peteĩ poder griegagua, cien mil, ha kavaju arigua cinco gancho-kuéra rehegua. 3 Menelao avei oñemoirũ hendivekuéra, ha tuicha oñembotavy omokyreʼỹ Antíocope, ndahaʼéi oñeñangareko hag̃ua pe tetãre, síno oimoʼãgui ojejapo hague chugui gobernador. 4 Ha katu pe rréikuéra Rréi omomýi Antíoco apytuʼũ ko mbaʼe vai apohare, ha Lisias omombeʼu pe rréipe ko kuimbaʼe haʼeha pe mbaʼe vai apoha, upévare pe rréi omanda ojegueru hag̃ua chupe Bereape, ha ojuka hag̃ua chupe, pe manera oĩ upe tendápe. 5 Koʼág̃a upe lugárpe oĩ peteĩ tórre ijyvatéva cincuenta métro, henyhẽva tanimbugui, ha oreko peteĩ tembiporu ijyvyraʼỹva, opa ijykére oñemoĩva tanimbu ryepýpe. 6 Ha oimeraẽva oñekondenáva sacrilegio rehe, térã ojapovaʼekue oimeraẽ ambue delito ivaietereíva, upépe opavave kuimbaʼe oity chupe omano meve. 7 Peichagua ñemano ojehu pe kuimbaʼe aña omano, ndorekóigui ni peteĩ ñeñotỹ yvýpe; ha upéva hekojojavéva: 8 Haʼe ojapo rupi heta angaipa pe altar rehe, tata ha tanimbu imarangatúva, haʼe orresivi iñemano tanimbupe. 9 Koʼág̃a pe rréi ou peteĩ mbaʼe vai ha oñemombaʼeguasúva reheve, ojapo ivaive hag̃ua umi hudíope, ojejapo vaʼekuégui itúva tiémpope. 10 Upe mbaʼe Judas ohechakuaávo, heʼi umi héntepe ohenói hag̃ua Ñandejárape pyhare ha ára, oiméramo arakaʼeve ótra tiémpo, haʼe oipytyvõtaha avei chupekuéra, haʼe oĩrõ guare pe léigui, hetãgui. ha Tupao marangatúgui.
11 Ha ndohejamoʼãi umi tavayguakuéra, koʼág̃a jepe oñembopiroʼyʼimi vaʼekue, oñemoĩ umi tetã otakýva poguýpe. 12 Upémarõ opavave ojapo rire upéva oñondive, ha ojerure asy Ñandejára poriahuverekópe hasẽ ha oajuna, ha oñeno yvýpe tres día pukukue, Judas, oñemoñeʼẽ rire chupekuéra, heʼi chupekuéra oĩ hag̃ua preparádo. 13 Upéi Judas, oĩgui mombyry umi ansiáno ndive, odesidi, pe rréi ehérsito oike mboyve Judéape ha ojagarra pe siuda, oho hag̃ua oñorairõ pe mbaʼe Ñandejára pytyvõ rupive. 14 Upémarõ omeʼẽ rire opa mbaʼe yvóra Apoharépe, ha oñemoñeʼẽ rire isoldádokuérape oñorairõ hag̃ua kuimbaʼépe, omano meve, umi léi, pe témplo, pe siuda, pe tetã ha pe komunida rehehápe, haʼe oñemoĩ Modin ykére: 15 Ha ome'ẽ rire ñe'ẽ ñeñangarekópe umi oĩvape ijerére: “Pe victoria ha'e Tupãgui. mitãrusu ipy’aguasuvéva ha ijeporavovéva ndive oike pyharekue rréi rógape, ha ojuka pe kampaméntope irundy mil kuimba’e rupi, ha umi elefánte ruvicha, opa oĩva hi’ári ndive. 16 Ha ipahápe omyenyhẽ hikuái pe kampaménto kyhyje ha sarambikuégui, ha oho porãiterei. 17 Péva ojejapo ára pytũmbýpe, oipytyvõgui chupe Ñandejára protección. 18 Pe rréi ohechakuaa rire umi hudío kuimbaʼe rekoha, ha oho ojagarra umi lugár ipoguýpe. 19 Upéi oguata Betsura gotyo, ha'éva hudío kuéra imbarete, ha'e katu okañy, okañy ha okañy ikuimba'ekuéragui. 20 Judas omombeʼu vaʼekue umi oĩvape ipype umi mbaʼe tekotevẽva. 21 Péro Rodoco, oĩva umi judío ehérsitope, omombeʼu umi iñenemigokuérape umi mbaʼe sekréto. upévare ojeheka chupe, ha ohupytypa rire chupe hikuái, omoinge chupe hikuái kaʼirãime. 22 Pe rréi otrata hendivekuéra Betsumi mokõiha jey, omeʼẽ ipo, ojagarra ipo, oho, oñorairõ Judas ndive, ipuʼaka hesekuéra. 23 Ohendu Felipe, opytáva Antioquíape, opyrũmbaiteha, oñemondýi, ojerure asy umi hudíope, oñemoĩ ha ohura opa mbaʼe peteĩchaguápe, oñemoĩha hendivekuéra ha oikuaveʼẽ sakrifísio, omombaʼeguasuha pe témplo ha otrata porã chupekuéra upe tenda, . 24 Ha Macabeo oguerohory porã, omoĩ chupe mburuvicha guasu Tolomeo guive Gerréno pegua peve. 25 Oguahẽ Tolomeope, umi hénte upépe oñembyasy umi konvénio rehe. Ha'e kuéra niko oityvyro hikuái, omboyke haguã ikonvénio. 26 Lisias ojupi pe huéspe, heʼi ikatuháicha odefende hag̃ua pe káso, okonvense, ombopyʼaguapy, ombohasa asy chupekuéra, oho jey Antioquíape. Péicha oho opoko mburuvicha guasu ou ha oho. MOAKÃHA 14 rehegua 1 Mbohapy áño rire Judas-pe oñemombe'u Demetrio, Seleuco ra'y, oike hague Trípolis refugio rembe'ýre, tuicha poder ha marina reheve.
2 Ojagarráma kuri pe tetã ha ojuka Antíocope, ha Lisias oñangarekóva hese. 3 Koʼág̃a peteĩ Alcimo, haʼe vaʼekue súmo saserdóte, ha oñemongyʼa vaʼekue ipyʼaite guive oñembojeheʼa jave hikuái umi gentil ndive, ohechávo mbaʼeveichavérõ ndaikatumoʼãiha ojesalva, ni ndoikevéima pe altar marangatúpe. 4 Oguahẽ rréi Demetrio rendápe cien cincuenta áño aja, omeʼẽ chupe peteĩ koróna de óro, peteĩ palméra, ha avei umi yvyra rakã ojeporúva témplope, ha upéicha upe árape okirirĩ. 5 Ha'e gui ou rire oportunida omotenonde haguã hembiapo tavy, ha Demetrio ohenói chupe ha oporandúvo chupe mba'éichapa umi judío opyta ha mba'épa oipota hikuái, ombohovái chupe. 6 Umi hudío haʼe ohenóiva asidéano, haʼekuéra omoakãva Judas Macabeo, omongaru ñorairõ ha opuʼã opuʼã, ha ndohejamoʼãi umi hembýva opyta pyʼaguapýpe. 7 Upévare che, che ypykuéra ñemombaʼeguasu, haʼese pe súmo saserdóte, koʼág̃a aju koʼápe. 8 Primero, añetehápe ajepyʼapyʼỹre umi mbaʼe rréi rehegua; ha mokõiha, upévarã jepe añeha’ã che retãyguakuéra mba’eporã: opa ñane retã oĩgui miseria michĩvape pe trato oñe’aconseja’ỹre hesekuéra yma oje’eva’ekue rupive. 9 Upévare, o rréi, reikuaávo opa koʼã mbaʼe, eñangarekóke tetãme, ha ñane retãre, ojejopyva opa ládo, pe poriahuvereko rehechauka pyaʼeháicha opavavépe. 10 Judas oikove aja, ndaikatúi okirirĩ pe estado. 11 Upe riremínte oñeñeʼẽ hese, péro ótro rréi amigokuéra oñemoĩ vai Judas kóntrape, oinsiénsove Demetriope. 12 Upepete ohenói Nicanor-pe, elefante ruvicha, ha omoĩ chupe gobernador ramo Judea-pe, omondo chupe. 13 Omanda chupe ojuka hag̃ua Judas-pe, omosarambi hag̃ua umi oĩvape hendive, ha ojapo hag̃ua Alcímo-pe saserdóte guasu pe témplo guasúpe. 14 Upémarõ umi tetã ambuegua okañy vaʼekue Judéagui Judas poguýgui, ou ovecha aty rupi Nicanorpe, oimoʼãgui iporãtaha chupekuéra umi hudío ivaíva ha ijetuʼuha. 15 Koʼág̃a umi hudío ohendúvo Nicanor ouha, ha umi tetã ambuegua opuʼãha hesekuéra, oity hikuái yvy iñakã ári, ha ojerure asy pe omopyendávape itavayguakuérape tapiaite g̃uarã, ha akóinte oipytyvõva iparte ohechaukávo oĩha . 16 Upémarõ pe kapitán heʼi rupi haʼekuéra osẽ pyaʼe upégui ha oñemoag̃ui hesekuéra táva Desaúpe. 17 Simón, Judas ermáno, oñorairõma Nicanor ndive, péro okirirĩ sapyʼa rupi iñenemigokuéra. 18 Upéicharõ jepe, Nicanor ohendúvo umi kuimbaʼe oikóva Judas ndive, ha ipyʼaguasuha oñorairõ hag̃ua hetãre, noñanimái oñehaʼãmbaite pe mbaʼe kyse puku rupive. 19 Upévare omondo Posidonio, Teodoto ha Matatias-pe, oiko haguã py'aguapýpe. 20 Upémarõ haʼekuéra oñemoñeʼẽ puku rire, ha pe kapitán oikuaaukávo umi héntepe, ha ojekuaa
enterovéva opensa peteĩcha, haʼekuéra omoneĩ umi konvénio. 21 Omoĩ peteĩ ára oñembyaty haguã ha'eño, ha og̃uahẽvo ára, ha oñemoĩ peteĩvape guarã. 22 Ludas omoĩ umi kuimbaʼe armado oĩva preparádo umi lugár okonvenivévape, ani hag̃ua sapyʼaitépe umi enemigo ojapo algún traisión, upévare ojapo hikuái peteĩ aty guasu pyʼaguapýpe. 23 Nicanor opyta Jerusalénpe, ha ndojapói mbaʼeve ivaíva, omondo uvei umi hénte oúvape oñembyatypa hendápe. 24 Ha'e ndoipotái oipe'a Judas-pe, ha'e ohayhúgui pe kuimba'épe ipy'aite guive 25 Oñembo'e avei chupe omenda haguã hembireko ha imemby haguã. 26 Ha katu Alcimo, ohechakuaávo mborayhu oĩva ijapytepekuéra, ha ohesaʼỹijo umi konvénio ojejapo vaʼekue, ou Demetrio rendápe ha heʼi chupe Nicanor ndojapoporãiha pe estado; upévare haʼe oordena kuri Judas-pe, peteĩ traidor irreino-pe, haʼe hag̃ua pe rréi rendaguépe. 27 Upémarõ pe rréi ipochy ha ipochy pe kuimbaʼe iñañavéva oakusávo, oskrivi Nicanor-pe, ohechauka hag̃ua haʼe ndogustaieteha umi konvénio, ha omanda chupe pyaʼe porã omondo hag̃ua Macabeo prisionéroramo Antioquíape. 28 Nicanor ohendúvo upéva, heta oñemotĩ ijehe, ha ogueraha vaieterei omboyke haguã umi artículo oñemoĩva’ekue peteĩ ñe’ẽme, pe kuimba’e ndoguerekói kulpa. 29 Péro ndaipórigui mbaʼeve pe rréi kóntrape, haʼe omaña itiémpore ojapo hag̃ua ko mbaʼe polítika rupive. 30 Jepémo upéicha, Macabeo ohechávo Nicanor oñepyrũha oñembotavy hendive, ha ojerure’asyveha chupe jepiveguágui, ohechakuaávo ko’ãichagua teko asuka ndoúiha iporãva, ombyaty ndaha’éi mbovymi ikuimba’ekuérape, ha ojere Nicanor guive. 31 Pe ótro katu oikuaágui tuicha ojoko hague chupe Judas polítika, oike pe témplo tuicha ha imarangatúvape, ha omanda umi saserdótepe, oikuaveʼẽvape sakrifísio jepiveguáicha, osalva hag̃ua chupe pe kuimbaʼépe. 32 Ha ohura hikuái ndaikatumoʼãiha oikuaa moõpa oĩ pe kuimbaʼe oheka vaʼekue. 33 Haʼe oipyso ipo akatúa pe témplo gotyo ha ohura kóicha: “Peẽ napemosãsóiramo chéve Judas prisionéroramo, amoĩta yvýpe ko Ñandejára témplo ha aitypáta pe altár. ha omopu’ã peteĩ tupao ojehechakuaáva Baco-pe ĝuarã. 34 Koʼã mbaʼe heʼi rire oho. Upérõ pa'i kuéra ohupi ipo yvága gotyo ha ojerure asy pe tapiaite oñangarekóvape hetãre, he'ívo péicha. 35 Nde, opa mbaʼe Jára, nereikotevẽiva mbaʼeve, revyʼa pe témplo nde reikohápe oĩ haguére ore apytépe. 36 Upévare koʼág̃a, O Ñandejára marangatu opa imarangatúva, eñongatu tapiaite ko óga ikyʼaʼỹva, ndaʼaréi oñemopotĩvaʼekue, ha ejoko opa juru hekojojáva. 37 Koʼág̃a oĩkuri Nicanor-pe peteĩ Razis, peteĩva umi anciano Jerusalén-gua, ohayhúva hetãyguakuérape, ha
peteĩ kuimbaʼe ipyʼaporãitereíva, imbaʼeporã haguére oñehenóiva Judío ru. 38 Ymave, noñembojeheʼáirõ guare hikuái gentil-kuéra ndive, ojeakusa chupe judaísmo rehe, ha pyʼaguasúpe oapeligra hete ha hekove opa mbaʼe pohýi reheve umi judío rrelihión rehehápe. 39 Upémarõ Nicanor omombeʼuségui pe ñembohory umi hudíope, omondo 500 kuimbaʼe ñorairõhára ári ojagarra hag̃ua chupe. 40 Haʼe ningo opensa ojagarrávo chupe ojapo hag̃ua heta mbaʼe vai umi hudíope. 41 Koʼág̃a pe atyguasu ojagarrárõ guare pe tórre, ha oike mbarete pe okẽ okapegua, ha heʼi ojegueru hag̃ua tata ohapy hag̃ua, haʼe oĩmarõ ojejagarra hag̃ua opárupi hoʼa ikyse puku ári; 42 Oiporavo rangue omano kuimba'e ramo, oike rangue iñañáva pópe, ojejahéi haguã chupe ambue hendáicha, ndaha'éiramo heñói hague imba'eporãva. 43 Ha katu ofaltávo chupe oinupã pya’e rupi, umi atyguasu oñemongu’e avei umi okẽ ryepýpe, ha’e oñani py’aguasúpe pe muro peve, ha ojeity kuimba’e reheve umi ijyvatevéva apytépe. 44 Ha'e kuéra katu pya'e ome'ẽ jey, ha oñemoĩ peteĩ tenda, ha'e ho'a pe tenda nandi mbytépe. 45 Upevére, oĩ aja gueteri pytu ipype, ipochýgui, opuʼã; ha jepe huguy osẽ y ryruicha, ha ijerída ivai, upéicharõ jepe oñani pe aty guasu apytépe; ha oñembo'y peteĩ ita ijyvyku'íva ári, 46 Huguy koʼág̃a opaitémarõ guare, oipeʼa ipyʼa, ha ojagarrávo mokõive ipópe, omombo pe aty guasu ári, ha ohenói pe tekove ha espíritu Járape omoĩjey hag̃ua chupe umíva, péicha omano. MOAKÃHA 15 rehegua 1 Péro Nicanor ohendúvo Judas ha iñirũnguéra oĩha umi lugár imbaretevévape Samária jerére, ha odesidi mbaʼeveichagua peligroʼỹre oñemoĩ hesekuéra sábado árape. 2 Upevére umi judío ojejopyvaʼekue oho hag̃ua hendive heʼi: “Ani pehundi peẽme, pemombaʼeguasu pe ára, pe ohecháva opa mbaʼe, haʼe omombaʼe marangatu opa ára ári”. 3 Upéi pe imboriahuvéva ipyʼaporãvéva ojerure, oĩpa peteĩ Ipuʼakapáva yvágape, omandavaʼekue oñekumpli hag̃ua pe sábado ára. 4 Ha'e kuéra he'ívo: “Yvágape oĩ peteĩ Ñandejára oikovéva ha ipu'akapáva, ha'e omandava'ekue oñeñongatu haguã ára 7ha. 5 Upémarõ pe ótro heʼi: “Che avei chepuʼaka ko yvy ape ári, ha amanda ajagarra hag̃ua umi árma ha ajapo hag̃ua pe rréi rembiapo”. Upéicharõ jepe ohupyty ani hag̃ua ojejapo hembipota aña. 6 Upévare Nicanor oñemombaʼeguasu ha oñemombaʼeguasueterei rupi, odesidi omoĩ peteĩ monuménto púvliko ohechaukáva ipuʼaka hague Judas ha umi oĩvare hendive. 7 Macabeo katu ojerovia tapiaite Ñandejára oipytyvõtaha chupe.
8 Upévare oñemoñeʼẽ itavayguakuérape ani hag̃ua okyhyje tetãnguéra jejugui hesekuéra, ha katu imanduʼa hag̃ua pe pytyvõ ymave ohupytývare hikuái yvágagui, ha koʼág̃a ohaʼarõ hag̃ua pe victoria ha pytyvõ, oútava chupekuéra pe Ipuʼakapávagui. 9 Ha upéicha okonsola chupekuéra pe léi ha profetakuéragui, ha omoĩvo chupekuéra iñakãme umi ñorairõ oganavaʼekue hikuái yma, haʼe ombovyʼave chupekuéra. 10 Omokyreʼỹ rire chupekuéra, omeʼẽ chupekuéra ikargo, ohechaukávo chupekuéra opa tetãnguéra japu, ha ñeʼẽmeʼẽ ñemboyke. 11 Péicha haʼe oarma peteĩ teĩme, ndahaʼéi ningo oñedefende hag̃ua eskúdo ha lánsa, síno umi ñeʼẽ iporãva ha iporãva reheve, ha hiʼarive omombeʼu chupekuéra peteĩ sueño digno ojeguerovia, haʼete ku añetehápe oikovaʼekue ani michĩmi pevy’a chupekuéra. 12 Ha péva haʼe vaʼekue ijehecha: Onias, haʼevaʼekue sumo sacerdote, peteĩ kuimbaʼe imbaʼeporã ha ivuénova, iñemombaʼeguasúva, ipyʼaporãva, oñeʼẽ porã avei, ha ojapovaʼekue peteĩ mitãgui opa mbaʼe porãme, ohupívo ipo oñembo'e judío rete pukukue rehe. 13 Péicha ojejapóvo, upéicha avei ojekuaa peteĩ kuimbaʼe iñakãrague morotĩva, ha oñemombaʼeguasuetereíva, haʼéva peteĩ mbaʼe hechapyrãva ha iporãitereíva. 14 Upémarõ Onias heʼi: “Kóva ningo ohayhu ermanokuérape, oñemboʼe heta pe puévlo ha pe siuda sagrádare, upéva hína Jeremías, Ñandejára proféta”. 15 Upémarõ Jeremías oipyso ipo akatúa ome'ẽ Judas-pe peteĩ kyse puku óroguigua, ha ome'ẽvo péicha he'i. 16 Ejagarra ko kyse puku marangatu, peteĩ jopói Tupãgui, rembojere vaʼerãha umi nemoirũvape. 17 Péicha oñekonsola porãvo Judas ñeʼẽre, iporãiterei vaʼekue, ha ikatúva omokyreʼỹ chupekuéra pyʼaguasurã, ha omokyreʼỹ umi mitãrusu korasõ, odesidi hikuái nomoĩri ikampaménto, síno pyʼaguasúpe oñemoĩ hiʼarikuéra, ha kuimba’e reheve oñeha’ã haĝua pe asunto conflicto rupive, pe táva ha santuario ha templo oĩgui peligro-pe. 18 Pe oñangarekóva hikuái hembireko, ita'yrakuéra, iñermano ha tavayguakuérare, sa'ive oje'e hesekuéra. 19 Umi oĩva pe siudápe noñatendéi ni michĩmi, opyrũ ñorairõ haguére tetã ambuére. 20 Ha koʼág̃a, opavave omaʼẽrõ guare mbaʼépa haʼéta pe ensayo, ha umi enemigokuéra oñemoag̃uima, ha pe ehérsito oñemoĩ arreglo-pe, ha umi mymbakuéra oñemoĩ porã, ha umi kavaju arigua oñemoĩ ipepo-pe, 21 Macabeo ohechávo pe atyguasu jeju, ha opaichagua armadura ñembosakoʼi, ha mymbakuéra kyhyje, oipyso ipo yvága gotyo, ha ohenói Ñandejára ojapóvape hechapyrãva, oikuaágui pe victoria ndoúiha árma rupive, ha katu ouha jepe Iporãva chupe, ome'ẽ umi omeresévape. 22 Upévare iñemboʼépe heʼi péicha; Ñandejára, rembou ne remimbou Ezequías Judea ruvicha guasu tiémpope, ha rejuka Senaquerib ehérsitope cien 5.5.000. 23 Upévare koʼág̃a avei, O yvága Jára, emondo peteĩ ángel porã ore renonderã kyhyje ha kyhyje reheve chupekuéra;
24 Ha nde po puʼaka rupive tojepyʼapy umi okyhyjéva, oúva ne tavayguakuéra imarangatúvare ojahéi hag̃ua. Ha péicha opa. 25 Upéi Nicanor ha umi oĩva hendive osẽ trompéta ha purahéi reheve. 26 Péro Judas ha iñirũnguéra ojotopa umi enemígope, ojerure ha oñemboʼe. 27 Upémarõ oñorairõvo ipo rupive ha oñembo'e Tupãme ikorasõme, ojuka hikuái treinta y cinco mil kuimba'égui. 28 Koʼág̃a ojejapopa rire pe ñorairõ, ojevy jeývo vyʼápe, oikuaa hikuái Nicanor oñenoha omanóma hague iarnéspe. 29 Upéi haʼekuéra osapukái ha osapukái, ha omombaʼeguasu pe Ipuʼakapávape iñeʼẽtépe. 30 Ha Judas, tapiaite odefendéva tavayguakuéra hete ha iñakãme, ha osegíva imborayhu hetãyguakuéra ndive hekove pukukue aja, omanda oipeʼa hag̃ua Nicanor akã, ha ipo ijyva reheve, ha ogueru chupekuéra Jerusalénpe . 31 Upémarõ Jesús ohenóivo hetãyguakuérape ha omoĩ umi saserdótepe pe altár renondépe, ohenói umi tórrepeguápe. 32 Ha ohechauka chupekuéra Nicanor akã vai, ha upe ñeʼẽ vai po, oñemombaʼeguasúva reheve oipysóva pe Ipuʼakapáva témplo marangatúre. 33 Ha oikytĩ rire upe Nicanor iñañáva ñeʼẽ, omanda tomeʼẽ pedazo-pe umi guyrakuérape, ha toñapytĩ pe recompensa itavy haguére témplo renondépe. 34 Upémarõ káda uno omombaʼeguasu yvága gotyo pe Ñandejára omimbipávape ha heʼi: “Toñemombaʼeguasu pe oñangarekóva hendaguépe ikyʼaʼỹre”. 35 Oñapytĩ avei Nicanor akã pe tórre ári, peteĩ señal ojehecha ha ojehecharamóva opa Ñandejára pytyvõrã. 36 Ha haʼekuéra oordena enterovépe peteĩ dekréto peteĩchagua mbaʼeveichavérõ ani hag̃ua ohasa upe ára solemnidadʼỹre, síno ogueromanduʼa hag̃ua pe ára 13ha pe mes doce-pe, sirio ñeʼẽme hérava Adar, peteĩ ára Mardoqueo ára mboyve. 37 Péicha oiko Nicanor ndive, ha upe guive umi hebreo oguereko ipoguýpe pe siuda. Ha péina ápe amohu'ãta. 38 Ha ajapo porã ramo, ha okonveniháicha pe tembiasakue, haʼe pe aipotavaʼekue, ha katu ipire hũ ha ikyʼáramo, haʼe pe ikatúva ahupyty. 39 Ivaiháicha hoyʼu víno térã y haʼeño; ha pe víno oñembojehe'áva y ndive iporãháicha, ha ombovy'a pe sabor, upéicha avei pe ñe'ẽ oñembojehe'áva porã ombovy'a umi omoñe'ẽva mombe'upy apysa. Ha ko'ápe oikóta ipaha.