Bambara - 2nd Esdras

SABABU 1 1 Kira Esdrasi ka kitabu filanan, Sarayi denkɛ, Azariya denkɛ, Hɛlkiyasi denkɛ, Sadamiyasi denkɛ, Sadok denkɛ, Akitɔb denkɛ. 2 Akiyasi denkɛ, Finɛsi denkɛ, Heli denkɛ, Amariyasi denkɛ, Aziye denkɛ, Marimoti denkɛ, Arna denkɛ, Oziyasi denkɛ, Borit denkɛ, Abisei denkɛ , Finɛsi denkɛ, Eleazar denkɛ . 3 Aron denkɛ bɔra Levi bɔnsɔn na. O min tun jɔnyalen don Mɛdi jamana la, Pɛrɛsiw ka masakɛ Artisɛrikɛsi ka masaya waati la. 4 Matigi ka kuma nana ne ma. 5 I ka taa ka u ka jurumu kɛwalew jira ne ka mɔgɔw la, u ka juguya ko minnu kɛra ne kama, i ka olu jira u denw na. walisa u ka o fɔ u denw denw ye. 6 Katuguni u bɛnbaw ka jurumuw cayara u la. 7 Ne yɛrɛ tɛ ne ye u labɔ Misira jamana na jɔnya so kɔnɔ wa? Nka u ye ne dimi, ka ne ka laadilikanw mafiɲɛya. 8 I ka i kunsigi bɔ ka kojugu bɛɛ fili u kan, katuguni u ma ne ka sariya labato, nka o ye jama murutilenw ye. 9 Ne ye ɲumanya caman kɛ minnu na, ne na olu muɲu fo tuma jumɛn? 10 Ne ye masakɛ caman halaki u kosɔn. Ne ye Faraon n'a ka baarakɛlaw ni a ka sebaaya bɛɛ gosi. 11 Ne ye siyaw bɛɛ halaki u ɲɛ kɔrɔ, kɔrɔn fɛ, ne ye mara fila mɔgɔw jɛnsɛn, hali Tirus ni Sidɔn, ka u juguw bɛɛ faga. 12 I ka kuma u fɛ ko: «Matigi ko ten. 13 Ne ye aw bila ka tɛmɛ kɔgɔji fɛ, ka tɛmɛsira belebeleba di aw ma fɔlɔ. Ne ye Musa di aw ma ka kɛ kuntigi ye, ka Aron di aw ma ka kɛ sarakalasebaa ye. 14 Ne ye yeelen bɔ aw la tasumamugu dɔ kɔnɔ, ne ye kabakobaw kɛ aw cɛma. O bɛɛ n'a ta, aw ɲinɛna ne kɔ, Matigi ko ten.» 15 Sebaayabɛɛtigi Matigi b'a fɔ nin cogo la ko: «Kɔnɔw kɛra taamasyɛn ye aw bolo. Ne ye fanibuguw di aw ma aw lakanani kama. 16 Aw ma se sɔrɔ ne tɔgɔ la aw juguw halakili kosɔn, nka aw bɛ ŋunuŋunu fo ka na se bi ma. 17 Ne ye nafa minnu lase aw ma, olu bɛ min? kɔngɔ ni minnɔgɔ tun bɛ aw la kungokolon kɔnɔ tuma min na, yala aw ma kule ne ma wa? 18 U y'a fɔ ko: «Mun y'a to i nana ni an ye kungokolon kɔnɔ walisa k'an faga?» a tun ka fisa an ma ka baara kɛ Misirakaw ye, ka tɛmɛn ka sa kungokolon in kɔnɔ. 19 O tuma la, ne hinɛ donna aw ka dusukasi la, ka manɛ di aw ma aw ka dumuni kɛ. Aw ye mɛlɛkɛw ka dumuni kɛ ten.» 20 Minnɔgɔ tun bɛ aw la tuma min na, yala ne ma farakurun tigɛ ka ji bɔ ka aw fa wa? funteni de kosɔn ne ye aw datugu ni jiribuluw ye.

21 Ne ye jamana nafama tila aw cɛma, ne ye Kanankaw ni Ferezikaw ni Filisitikaw gɛn ka bɔ aw ɲɛ kɔrɔ. Matigi ko ten. 22 Matigi Sebaayabɛɛtigi b'a fɔ nin cogo la: «Kɔrɔnkolon kɔnɔ, Amɔrikaw ka baji la, minnɔgɔ tun bɛ aw la, ka ne tɔgɔ tiɲɛ. 23 Ne ma tasuma di aw ma aw ka Ala tɔgɔjugu fɔli kosɔn, nka ne ye jiri dɔ fili ji la ka baji diya. 24 Yakuba, ne na mun kɛ i la? e, Juda, i tun t'a fɛ ka ne kan minɛ. 25 Aw ye ne bila, ne fana na aw bila. ni aw b'a fɛ ne ka nɛɛma kɛ aw ye tuma min na, ne tɛna makari aw la.» nɔɔrɔ jumɛn; Mɔgɔ minnu bɛ na ka bɔ kɔrɔn fɛ, olu filɛ. 39 Ne na olu di u ma ka kɛ kuntigiw ye, olu ye Ibrahima ni Isaka ni Yakuba ni Oseyasi ni Amɔsi ni Mikeya ni Joɛl ni Abdiyasi ni Jonasi ye. 40 Nahumu ni Abakuki ni Sofoni ni Ageus ni Zakari ani Malaki, olu fana bɛ wele ko Matigi ka mɛlɛkɛ. SABABU 2NAN 1 Matigi ko: «Ne ye nin jama bɔ jɔnya la, ka ne ka ci fɔ u ye kiraw ka jɔn cɛw fɛ. U tun t'a fɛ ka olu lamɛn, nka u ye ne ka laadilikanw mafiɲɛya. 2 Denba min ye u bange, o y'a fɔ u ye ko: «Aw denw, aw ka taa. katuguni ne ye muso cɛ salen ye, ne bilalen bɛ. 3 Ne ye aw lamɔ ni ɲagali ye. Nka ne bɔnɛna aw la ni dusukasi ni gɛlɛya ye, katuguni aw ye jurumu kɛ Matigi aw ka Ala ɲɛ kɔrɔ ka ko jugu kɛ a ɲɛ kɔrɔ. 4 Nka ne na mun kɛ aw la sisan? Ne ye muso cɛ salen ye, ne denw, taa aw ka sira fɛ, ka makari deli Matigi fɛ. 5 Ne kɔni, ne fa, ne b'i wele ka kɛ seere ye nin denw ba ko la, min ma sɔn ka ne ka layidu labato. 6 I ka u lafili, ka u ba lase fɛn minɛta ma, walisa u bɔnsɔn kana sɔrɔ. 7 U ka jɛnsɛn siyaw cɛma, u tɔgɔw ka bɔ dugukolo kan, katuguni u ye ne ka layidu mafiɲɛya. 8 Bɔnɛ bɛ i ye, Assur, e min bɛ tilenbaliya dogo i kɔnɔ! Mɔgɔ juguw, ne ye min kɛ Sodɔmu ni Gomɔrɛ la, aw hakili ka to o la. 9 Minnu ka jamana bɛ bɔgɔdaga ni buguri kurukuruw ye. 10 Matigi y'a fɔ Esdrasi ye nin cogo la ko: «A fɔ ne ka mɔgɔw ye ko ne na Jerusalɛm masaya di u ma, ne tun b'a fɛ ka min di Israɛl ma.» 11 Ne na u nɔɔrɔ fana ta ne fɛ ka fanibugu banbaliw di ninnu ma, ne tun ye minnu labɛn u ye. 12 Ɲɛnamaya jiri na kɛ u fɛ ka kɛ tulu duman ye. U tɛna baara kɛ, u tɛna sɛgɛn. 13 Aw ka taa, aw na o sɔrɔ. 14 A' ye sankolo ni dugukolo ta ka kɛ seereya ye. katuguni ne ye juguya kari ka tila ka koɲumanw da, katuguni ne ɲɛnama don, Matigi ko ten.»

15 Ba, i ka i denw minɛ ka u lamɔ ni nisɔndiya ye, ka u senw jɔ i n'a fɔ jɔlan. 16 Ne na mɔgɔ salenw lakunun ka bɔ u sigiyɔrɔw la ka u labɔ kaburuw kɔnɔ, katuguni ne ye ne tɔgɔ dɔn Israɛl. 17 Denmisɛnw ba, i kana siran, katuguni ne de ye i ɲɛnatɔmɔ, Matigi ko ten. 18 Ne na ne ka baaraden Esay ni Jeremi ci ka kɛɲɛ ni u ka laadilikan ye, ka jiri tan ni fila labɛn i ye. 19 Nɔnɔ ni mɔni bɛ woyo jibolisira caman na, ani kulu barikama wolonwula, rosow ni liliw falen bɛ minnu kan, ne bɛna i denw fa ɲagali la. 20 Aw ka tilennenya kɛ muso cɛ salen ye, ka kiri tigɛ faantanw kan, ka fɛn di faantanw ma, ka yatɔw lafasa, ka fini don. 21 I ka mɔgɔ karilenw ni barikantanw kɛnɛya, i kana senkelen ŋɛɲɛ kɛ ka maloya, ka fiyentɔw lafasa, ka fiyentɔ ka na ne ɲɛ na. 22 I ka mɔgɔkɔrɔbaw ni denmisɛnw mara i ka kogow kɔnɔ. 23 I mana mɔgɔ salenw sɔrɔ yɔrɔ o yɔrɔ, i ka u ta k'u su don, ne na jɔyɔrɔ fɔlɔ di i ma ne lakununni waati la.» 24 Ne ka mɔgɔw, i ka to i la ka i lafiɲɛ, katuguni i ka dususuma bɛ na hali bi. 25 I den ladonbaga ɲuman. u senw sabati. 26 Ne ye jɔn minnu di i ma, u si tɛna halaki. katuguni ne na u ɲini i hakɛ cɛma.» 27 I kana sɛgɛn, katuguni ni tɔɔrɔ ni gɛlɛya don sera, mɔgɔ wɛrɛw na kasi ka dusukasi, nka i na ɲagali ka fɛn caman sɔrɔ. 28 Siyaw na keleya i la, nka u tɛna se ka foyi kɛ i kama, Matigi ko ten. 29 Ne bolow na i datugu, walisa i denw kana jahanama ye. 30 E ba, i ka nisɔndiya ni i denw ye. katuguni ne na i kisi, Matigi ko ten.» 31 I hakili to i den sunɔgɔlenw na, katuguni ne na u labɔ dugukolo fanw fɛ ka makari u la. 32 I ka i denw minɛ fo ne ka na makari u la, katuguni ne ka kɔlɔnw bɛ woyo, ne ka nɛɛma tɛna ban. 33 Ne Ɛsidrasi ye Matigi ka ci sɔrɔ Orɛbu kulu kan ko ne ka taa Israɛl. Nka ne sera u ma tuma min na, u ye ne mafiɲɛya, ka Matigi ka ci fɔlen mafiɲɛya. 34 O de kosɔn ne b'a fɔ aw ye ko siyaw, aw minnu bɛ mɛnni kɛ ka faamuyali sɔrɔ, aw ka sagagɛnna makɔnɔ, a na lafiɲɛ banbali di aw ma. Katuguni a surunyalen don, o min bɛna na diɲɛ laban na.» 35 A' ye aw labɛn masaya sara kama, katuguni yeelen banbali na yeelen bɔ aw kan fo abada. 36 Aw ka boli nin diɲɛ dulonnen ɲɛ, ka aw nɔɔrɔ nisɔndiya sɔrɔ, ne bɛ ne Kisibaa seereya kɛnɛ kan. 37 Nilifɛn min dira aw ma, aw ka o minɛ, ka ɲagali ka barika da Ala ye min ye aw bila ka taa sankolo masaya la.

38 Wuli ka jɔ ka taamashyɛn siri Matigi ka seli la, olu hakɛ filɛ. 39 U bɔra diɲɛ sumaya la. 26 Ni aw mana ne wele tuma o tuma, ne tɛna aw lamɛn, katuguni aw ye aw bolow nɔgɔ joli la, aw senw bɛ teliya ka mɔgɔ faga. 27 Aw ma ne bila i n'a fɔ aw yɛrɛw, Matigi ko ten. 28 Sebaayabɛɛtigi Matigi ko: «Ne ma aw deli i n'a fɔ a denkɛw fa, i ko a denmusow ba ani denmusow ladonbaga. 29 Aw tun b'a fɛ ka kɛ ne ka mɔgɔw ye, ne ka kɛ aw ka Ala ye. ko aw b'a fɛ ka kɛ ne denw ye, ne ka kɛ aw fa ye?» 30 Ne ye aw lajɛ ɲɔgɔn fɛ i ko sogo bɛ a kɔnɔw lajɛ a kamanw kɔrɔ cogo min na. Ne na aw gɛn ka bɔ ne ɲɛda la. 31 Ni aw ye saraka di ne ma tuma min na, ne na ne ɲɛsin aw ma, katuguni ne ye aw ka seliw ni aw ka kalo kuraw ni aw ka bolokoliw bila. 32 Ne ye ne ka jɔn kiraw ci aw ma, aw ye minnu minɛ ka u faga, ka u suw tigɛtigɛ, ne bɛna olu joli ɲini aw bolo, Matigi ko ten.» 33 Sebaayabɛɛtigi Matigi b'a fɔ nin cogo la ko: «I ka so lakolon don, ne na aw gɛn ka bɔ kɛnɛma i n'a fɔ fiɲɛ bɛ bɔgɔ bɔ cogo min na.» 34 Aw denw tɛna den sɔrɔ. Katuguni u ye ne ka ci fɔlen mafiɲɛya, ka kojugu kɛ ne ɲɛ kɔrɔ.» 35 Ne na aw ka sow di jama nata ma. Minnu ma ne ko mɛn fɔlɔ, u na da ne la. Ne ma taamashyɛn si jira minnu na, o bɛɛ n'a ta, ne ye ci fɔ u ye cogo min na, u na o kɛ.» 36 U ma kira si ye, o bɛɛ n'a ta, u na u hakili jigin u ka jurumuw la ka sɔn u ma. 37 Ne bɛ mɔgɔ nataw ka nɛɛma seereya kɛ, u denmisɛnninw bɛ nisɔndiya ɲagali la. 38 Sisan, balimakɛ, a filɛ U ye Matigi ka fini nɔɔrɔmaw sɔrɔ. 40 Siyɔn, i ka i jate minɛ ka i ka fini jɛmanw datugu, minnu ye Matigi ka sariya dafa. 41 I tun b'a fɛ ka minnu sɔrɔ, i ka denw hakɛ dafara. 42 Ne Ɛsidrasi ye jamaba dɔ ye Siyɔn kulu kan, ne ma se ka minnu jate, u bɛɛ ye Matigi tanu ni dɔnkiliw ye. 43 Kamalennin dɔ tun bɛ u cɛma, a janya tun ka bon ni tɔw bɛɛ ye, a ye masafugulan don u kelen-kelen bɛɛ kun na, ka kɔrɔta ka tɛmɛ tɔw bɛɛ kan. min kabakoyara kosɛbɛ. 44 Ne ye mɛlɛkɛ ɲininka ko: «Matigi, ninnu ye mun ye?» 45 A y'a jaabi k'a fɔ ne ye ko: «Minnu ye fini sataw don, ka fini sabali don, ka Ala tɔgɔ fɔ. 46 Ne y'a fɔ mɛlɛkɛ ye ko: «Kamalennin jumɛn bɛ masafugulan don u la ka bolokɔnincininw di u ma?»

47 A y'a jaabi k'a fɔ ne ye ko: «O ye Ala Denkɛ ye, u ye min fɔ diɲɛ kɔnɔ.» O kɔ, ne y'a daminɛ ka mɔgɔw tanu kosɛbɛ, minnu jɔlen tun bɛ Matigi tɔgɔ kosɔn. 48 Mɛlɛkɛ y'a fɔ ne ye ko: «Taa ka taa a fɔ ne ka mɔgɔw ye i ye Matigi i ka Ala ka kabakoba minnu ye.» SABABU 3NAN 1 Dugu tiɲɛnen kɔ san bisabanan na, ne tun bɛ Babilonɛ, ne hakili ɲagamina ne ka dilan kan, ne hakili jiginna ne dusukun na. 2 Katuguni ne ye Siyɔn dugu tiɲɛnen ye, ani Babilonɛ sigibagaw ka nafolo. 3 Ne hakili dusu tiɲɛna kosɛbɛ fo ne y'a daminɛ ka siran kumaw fɔ Kɔrɔtalenba ye. 4 Matigi, min bɛ kuntigiya kuntigiya, i ye kuma fɔ a daminɛ na, tuma min na i ye dugukolo turu, i yɛrɛ kelen na, ka ci fɔ jama ye. 5 A ye farikolo dɔ di Hadama ma, ni tɛ min na, o min tun ye i bolow ka baara ye, ka ɲɛnamaya ninakili don a kɔnɔ, ka ɲɛnamaya kɛ i ɲɛ kɔrɔ. 6 I bɛ taa n'a ye alijɛnɛ kɔnɔ, i kininbolo tun ye min turu, sani dugukolo ka bɔ. 7 I ye ci di a ma ko a ka i ka sira kanu. 8 Jama bɛɛ tun bɛ taama u yɛrɛ sago la, ka kabakow kɛ i ɲɛ kɔrɔ, ka i ka ci fɔlenw mafiɲɛya. 9 Waati tɛmɛnen kɔ, i ye sanjiba lase diɲɛ sigibagaw ma, ka u halaki. 10 U kelen-kelen bɛɛ la, saya kɛra Hadama la cogo min na, sanjiba fana nana o mɔgɔw la ten. 11 O bɛɛ n'a ta, i ye olu dɔ to yen, o tɔgɔ ye Nuhun ni a ka somɔgɔw ye. 12 Dugukolo kan sigibaaw y'a daminɛ ka caya, ka den caman sɔrɔ u fɛ, ka kɛ jamaba ye, u y'a daminɛ kokura ka Ala ɲɛsiranbaliw kɛ ka tɛmɛ fɔlɔw kan. 13 U ka ɲɛnamaya kɛ cogo jugu la i ɲɛ kɔrɔ, i ye cɛ dɔ sugandi u cɛma, o tɔgɔ ko Ibrahima. 14 I ye ale kanu, i ye i sago jira ale kelenpe de la. 15 A ye layidu banbali ta a fɛ, ka layidu ta a ye ko i tɛna a bɔnsɔn bila abada. 16 I ye Isaka di a ma, i ye Yakuba ni Esawu di Isaka fana ma. Yakuba ta fan fɛ, i y'a sugandi ka kɛ Esawu ye. 17 I ye a bɔnsɔn bila ka bɔ Misira tuma min na, i nana n'u ye Sinayi kulu la. 18 I ye sankolow biri, ka dugukolo jɔ, ka diɲɛ bɛɛ lamaga, ka dugukolo dunbaw yɛrɛyɛrɛ, ka o waati mɔgɔw lafili. 19 I nɔɔrɔ tɛmɛna da naani fɛ, tasuma ni dugukolo yɛrɛyɛrɛ ni fiɲɛ ni nɛnɛ. I ka sariya di Yakuba bɔnsɔn ma, ka timinandiya di Israɛl bɔnsɔn ma.» 20 O bɛɛ n'a ta, i ma dusukun jugu bɔ u la, walisa i ka sariya ka den u la.

21 Hadama fɔlɔ min dusukun jugu tun bɛ a la, o ye sariya tiɲɛ, ka se sɔrɔ a kan. Mɔgɔ minnu bangera a fɛ, olu bɛɛ ka kɛ ten.» 22 O cogo la, barikantanya kɛra kudayi. ani sariya (fana) min bɛ jamanadenw dusukun na ni juguya jugu ye; O cogo la, mɔgɔ ɲumanw taara, juguman tora yen. 23 O waati tɛmɛna, sanw tɛmɛna. 24 I y'a fɔ a ye ko a ka dugu jɔ i tɔgɔ la, ka wusulan ni saraka bɔ i ye o kɔnɔ. 25 O kɛra san caman kɔnɔ tuma min na, dugu kɔnɔmɔgɔw y'i bila. 26 Hadama ni a bɔnsɔn bɛɛ y'a kɛ cogo min na fɛn bɛɛ la. 27 O cogo la, i ye i ka dugu di i juguw bolo. 28 O tuma na fɛ, yala u ka kɛwalew ka fisa ni Babilonɛ sigibagaw ye, walisa u ka se ka Siyɔn mara wa? 29 Ne sera yen tuma min na, ne ye Alaɲɛsiranbaliw ye minnu jate tɛ se ka fɔ, ne ni ye kojugukɛla caman ye nin san bisaba kɔnɔ tulo, fo ne dusukun dɛsɛra ne la. 30 Ne y'a ye ko i ye jurumu kɛ cogo min na, ka mɔgɔ juguw kisi cogo min na, ka i ka mɔgɔw halaki, ka i juguw tanga, k'a sɔrɔ i ma o jira. 31 Ne hakili tɛ nin sira tora cogo min na: Babilonɛkaw ka fisa ni Siyɔn ta ye wa? 32 Yala jamana wɛrɛ bɛ yen min b'i dɔn Israɛl kɔfɛ wa? Sisan jumɛnw dara i ka layiduw la i ko Yakuba? 33 O bɛɛ n'a ta, u ka sara tɛ ye, u ka baara tɛ den foyi sɔrɔ, katuguni ne ye yan ni yan siyaw cɛma, ne y'a ye ko u bɛ woyo nafolo la, nka u tɛ miiri i ka ci fɔlenw na. 34 I ka an ka juguya jateminɛ sisan balansi la, ani diɲɛ sigibagaw fana ta. I tɔgɔ tɛna sɔrɔ yɔrɔ si la ni Israɛl tɛ.» 35 Dugukolo kan sigibagaw ma jurumu kɛ i ɲɛ kɔrɔ tuma jumɛn? Mɔgɔ jumɛnw ye i ka ci fɔlenw mara ten? 36 I na a ye ko Israɛl tɔgɔ ye i ka ci fɔlenw mara. nka kafiriw tɛ. SABABU 4nan 1 Mɛlɛkɛ min cilen bɛ ne fɛ, o tɔgɔ ko Uriɛl, o ye ne jaabi. 2 A y'a fɔ ko: «I dusukun taara yɔrɔ jan nin diɲɛ kɔnɔ, i b'a fɛ ka Kɔrɔtalenba ka sira faamu wa?» 3 Ne y'a fɔ ko: «Ɔwɔ, ne matigi.» A ye ne jaabi ko: «Ne cilen don ka sira saba jira i la, ka bɔɲɔgɔnko saba jira i ɲɛ na. 4 Ni i bɛ se ka ne jira o la, i b'a fɛ ka sira min ye, ne na o jira i la fana, ka dusukun jugu bɔra yɔrɔ min na, ne na o jira i la. 5 Ne y'a fɔ ko: «Ne matigi, a fɔ.» O kɔ, a y'a fɔ ne ye ko: «Taa ka tasuma girinya jate ne ye, wala ka fiɲɛ fiyɛli suman, wala ka ne wele kokura don tɛmɛnen.» 6 Ne y'a jaabi k'a fɔ ko: «Mɔgɔ jumɛn bɛ se ka o kɛ walisa i ka o ko suguw deli ne fɛ?»

7 A y'a fɔ ne ye ko: «Ni ne y'i ɲininka ko sigiyɔrɔbaw bɛ kɔgɔji cɛmancɛ la cogo min na, walima jibolisira joli bɛ ji dunba daminɛ na, walima jibolisira joli bɛ sankolo sanfɛ, walima jibolisira minnu bɛ bɔ.» alijɛnɛ: 8 N'a sɔrɔ i b'a fɔ ne ye ko: «Ne ma jigin jahanama kɔnɔ abada, ne ma yɛlɛn sankolo la abada.» 9 O bɛɛ n'a ta sisan, ne ye tasuma ni fiɲɛ dɔrɔn de ɲini i fɛ, ani i tɛmɛna don min na, ani fɛn minnu tɛ se ka faran ka bɔ minnu na, nka i tɛ se ka jaabi foyi di ne ma o ko la. 10 A y'a fɔ ne ye fana ko: «I yɛrɛ ka kow ni minnu kɔrɔla i fɛ, i tɛ se k'o dɔn. 11 O tuma na fɛ, i ka minɛn ka kan ka se ka Kɔrɔtalenba ka sira faamu cogo di, ani diɲɛ tiɲɛnen sisan kɛnɛma, walisa ka tiɲɛni min bɛ ye ne ɲɛ na, o faamu? 12 O tuma la ne y'a fɔ a ye ko: «A ka fisa ni an ma kɛ yen fewu, ka tɛmɛn an ka ɲɛnamaya kɛ juguya la, ka tɔɔrɔ, k'a sɔrɔ an kana o dɔn.» 13 A ye ne jaabi ko: «Ne taara kungo dɔ kɔnɔ kɛnɛba dɔ la, jiriw ye ɲɔgɔn sɔrɔ. 14 U y'a fɔ ko: «A' ye na an ka taa kɔgɔji kɛlɛ walisa a ka taa an ɲɛ, ka kungo wɛrɛw kɛ an ye.» 15 Kɔgɔji sanjiba fana y'a fɔ o cogo kelen na k'a fɔ ko: «An ka wuli ka taa kɛnɛba kungow kolo, walisa an ka jamana wɛrɛ kɛ an ye yen.» 16 O yiri miirili kɛra fu, katuguni tasuma nana a jeni. 17 Kɔgɔji sanjiba miirili fana kɛra foyi ye, katuguni cɛncɛn wulila ka u bali. 18 Ni i tun ye kiri tigɛ nin mɔgɔ fila cɛ sisan, i tun na jɔn jalaki daminɛ? I b'a fɛ ka jɔn jalaki? 19 Ne y'a jaabi k'a fɔ ko: «Tiɲɛ na, u fila bɛɛ ye hakilintanya ye, katuguni dugukolo dira kungo ma, kɔgɔji fana y'a jɔyɔrɔ sɔrɔ ka a ka sanjiba muɲu.» 20 O kɔ, a ye ne jaabi ko: «I ye kiri tilennen di, nka mun na i tɛ kiri tigɛ i yɛrɛ fana kan?» 21 Dugukolo dira kungo ma cogo min na, kɔgɔji dira a ka sanjiba ma cogo min na, o cogo kelen na, dugukolo kan sigibagaw tɛ se ka foyi faamu ni dugukolo kan fɛn tɛ minnu bɛ sankolo sanfɛla sanfɛ. 22 Ne y'a jaabi ko: «Matigi, ne b'i deli, a to ne ka faamuyali sɔrɔ. 23 Ne hakili tun t'a fɛ ka fɛn kɔrɔtalenw dɔn, nka fɛn minnu bɛ tɛmɛ an fɛ don o don, o de y'a to Israɛl bilala ka kɛ maloya ye siyaw ma, ani i ye jama minnu kanu, olu dira mun de kosɔn ka taa siyaw ma minnu tɛ Ala ɲɛsiran, ani mun na an bɛnbaw ka sariya tiɲɛna, ani layidu sɛbɛnnenw tɛ foyi kɛ. 24 An bɛ tɛmɛn diɲɛ kɔnɔ i ko binkɛnɛw, an ka ɲɛnamaya ye kabako ni siran ye, an man kan ka makari sɔrɔ. 25 An welelen tɔgɔ min fɛ, a na mun kɛ o tɔgɔ la? Ne ye o kow deli. 26 A ye ne jaabi ko: «Ni i bɛ ka ɲinini kɛ ka taa a fɛ, i na kabakoya ka taa a fɛ. katuguni diɲɛ bɛ teliya ka tɛmɛn.

27 Layidu tara mɔgɔ tilennenw ye waati nataw la, u tɛ se ka olu faamu, katuguni nin diɲɛ falen bɛ tilenbaliya ni barikantanya la. 28 Nka o ko la ngs i ye ne ɲininka, ne na o fɔ i ye. sabu juguya danna, nka a halakili ma se fɔlɔ. 29 Ni fɛn dannen ma wuli, ni kojugu danna yɔrɔ ma tɛmɛn, o tuma na, fɛn dannen tɛ se ka na. 30 Kisɛ jugu suman danna Hadama dusukun na kabini fɔlɔfɔlɔ. A bɛna den joli bɔ hali bi fo ŋɛɲɛ waati ka se?» 31 I ka miiri i yɛrɛ la sisan, kisɛ jugu suman ye juguya denba lase cogo min na. 32 Tulo minnu jate tɛ se ka fɔ, ni olu tigɛra tuma min na, u bɛna duguma yɔrɔ joli fa? 33 Ne y'a jaabi ko: «Nin kow bɛna kɛ cogo di ani tuma jumɛn?» mun de kosɔn an ka sanw ka dɔgɔ ani u ka jugu? 34 A ye ne jaabi ko: «I kana teliya ka tɛmɛ Kɔrɔtalenba kan, katuguni i ka kɔrɔtɔli ye fu ye ka tɛmɛ a kan, katuguni i ye fɛn caman tɛmɛn.» 35 Mɔgɔ tilennenw fana ma ɲininkali kɛ o kow la u ka so kɔnɔ k'a fɔ ko: «Ne na jigi da nin cogo la fo tuma jumɛn?» an ka sara duguma den bɛ na tuma jumɛn? 36 O kow la, mɛlɛkɛba Uriɛl ye u jaabi k'a fɔ u ye ko: «Hali ni kisɛ hakɛ falen don aw la, katuguni a ye diɲɛ pese balansi la.» 37 A ye waatiw suman ni sumanikɛlan ye. A ye waatiw jate ka kɛɲɛ ni jate ye. a tɛ u lamaga, a tɛ u lamaga, fo sumanikɛlan kofɔlen ka dafa. 38 Ne y'a jaabi k'a fɔ ko: «Matigi min bɛ kuntigiya kɛ, an bɛɛ falen bɛ Ala ɲɛsiranbali la.» 39 Anw kosɔn, a bɛ se ka kɛ ko mɔgɔ tilennenw ka duguma dawolo tɛ fa, dugukolo kan sigibagaw ka jurumuw kosɔn. 40 A y'a fɔ ne ye ko: «Taa muso kɔnɔma dɔ fɛ k'a ɲininka a ka kalo kɔnɔntɔn dafa tuma min na, ni a kɔnɔbara bɛ se ka bange to a kɔnɔ tuguni.» 41 O kɔ, ne y'a fɔ ko: «Ayi, Matigi, o tɛ se.» A y'a fɔ ne ye ko: «Kaburu kɔnɔ, mɔgɔw ka sow bɛ i ko muso kɔnɔbara. 42 I ko muso min bɛ jiginni kɛ, o bɛ teliya ka kisi jiginni wajibiya ma cogo min na. 43 Kabini fɔlɔ, i b'a fɛ ka min ye, o na jira i la.» 44 Ne y'a jaabi k'a fɔ ko: «Ni ne ye nɛɛma sɔrɔ i ɲɛ kɔrɔ, ni a bɛ se ka kɛ, ni ne bɛ se ka kɛ, o de kosɔn. 45 O tuma na fɛ, a' y'a jira ne la ni ko caman bɛna kɛ ka tɛmɛn ko tɛmɛnenw kan, walima ko tɛmɛnenw ka ca ni nataw ye. 46 Fɛn min tɛmɛna, ne bɛ o dɔn, nka min bɛna kɛ, ne tɛ o dɔn. 47 A y'a fɔ ne ye ko: «Yɛlɛma i kinin fɛ, ne na o bɔɲɔgɔnko ɲɛfɔ i ye.» 48 O la, ne jɔlen tora ka a ye, foro funteniman dɔ tɛmɛna ne ɲɛfɛ.

49 O kɔ, sankaba dɔ tɛmɛna ne ɲɛkɔrɔ, ka sanjiba lase ni fɔɲɔba ye. sanjiba tɛmɛna tuma min na, jikuruw tora yɔrɔ kelen na. 50 A y'a fɔ ne ye ko: «I ka miiri i yɛrɛ la. i n' a fɔ sanji ka ca ni jikuruw ye cogo min na , tasuma ka bon ni sisi ye cogo min na ; nka jikuruw ni sisi bɛ to kɔfɛ : o la, hakɛ min tɛmɛna, o tɛmɛna o kan. 51 O kɔ, ne ye Ala deli k'a fɔ ko: «Ne bɛ se ka ɲɛnamaya kɛ fo ka se o waati ma wa?» wala mun na kɛ o donw na? 52 A ye ne jaabi k'a fɔ ko: «I bɛ ne ɲininka taamasyɛn minnu na, ne bɛ se k'olu dɔw fɔ i ye. katuguni ne t'o dɔn.» SABABU 5NAN 1 O bɛɛ n'a ta, taamasyɛnw natɔ, donw na na, dugukolo kan sigibagaw na caman minɛ, tiɲɛ sira na dogo, jamana na kɛ dannaba ye. 2 Tilenbaliya na bonya ka tɛmɛ i ɲɛ bɛ min kan sisan, wala i ye min mɛn kabini tuma jan. 3 I b'a ye ko jamana min ju bɔra sisan, i na o yɔrɔ tiɲɛnen ye yɔrɔnin kelen. 4 Nka ni Kɔrɔtalenba y'a to i ka ɲɛnamaya kɛ, i na a ye burufiyɛ sabanan kɔfɛ ko tile na barika bɔ kokura su fɛ, kalo na yeelen bɔ siɲɛ saba tile fɛ. 5 Joli na bɔ jiri la, kabakurun na a kan bɔ, jama na jɔrɔ. 6 U tɛ min makɔnɔ dugukolo kan, kɔnɔw na u boli ɲɔgɔn fɛ, hali ale na kuntigiya kɛ. 7 Sodɔmu baji na jɛgɛw gɛn ka mankan bɔ su fɛ, mɔgɔ caman ma o mankan dɔn, nka u bɛɛ na o kumakan mɛn. 8 Yɛlɛma na kɛ yɔrɔ caman fana na, tasuma na bila ka bɔ tuma caman na, kungosogow na u sigiyɔrɔ yɛlɛma, koli musow na waraba bange. 9 Kɔgɔji na sɔrɔ dumuni duman na, teriw bɛɛ na ɲɔgɔn halaki. o tuma na, hakili na dogo, ka faamuyali bɔ a ka gundo so kɔnɔ. 10 U na ɲini mɔgɔ caman fɛ, nka u tɛna sɔrɔ. 11 Jamana dɔ fana na dɔ wɛrɛ ɲininka k'a fɔ ko: Tilennenya min bɛ mɔgɔ kɛ mɔgɔ tilennen ye, o taara t hrough e fɛ? A na a fɔ ko: «Ayi.» 12 Mɔgɔw na jigiya sɔrɔ o waati kelen na, nka foyi tɛna sɔrɔ, u na baara kɛ, nka u ka siraw tɛna ɲɛ. 13 Ne ye o taamashyɛn suguw jira i la. Ni i b'a fɛ ka delili kɛ ko kura, ka kasi i ko sisan, ka sun don donw la, i na fɛn belebelebaw mɛn.» 14 O kɔ, ne kununna, siranba donna ne farikolo bɛɛ la, ne hakili ɲagamina fo a sɛgɛnna. 15 Mɛlɛkɛ min nana kuma ne fɛ, o ye ne minɛ ka ne dusu saalo ka ne jɔ ne sen kan. 16 Su filanan na, jama kuntigi Salatiɛl nana ne fɛ k'a fɔ ko: «I tun bɛ min?» Mun na i ɲɛda ka gɛlɛn ten? 17 I m'a dɔn ko Israɛl bilala i bolo u ka jɔnya jamana kɔnɔ wa?

18 O tuma na fɛ, aw ka nbuuru dun, aw kana an bila, i ko sagagɛnna min b'a ka saga to waraba juguw bolo. 19 Ne y'a fɔ a ye ko: «I ka siraw bɔ ne la, i kana gɛrɛ ne la.» A ye ne ka kuma mɛn, a taara ne fɛ. 20 O cogo la, ne ye tile wolonwula kɛ sunɔgɔ la ka kasi, i ko mɛlɛkɛ Uriɛl y'a fɔ ne ye cogo min na. 21 Tile wolonwula tɛmɛnen kɔ, ne dusukunw ye ne dusu tiɲɛ kosɛbɛ. 22 O kɔ, ne ni ye faamuyali hakili sɔrɔ kokura, ne ye kuma daminɛ ni Kɔrɔtalenba ye ko kura. 23 U y'a fɔ ko: «Matigi min bɛ kuntigiya kɛ, dugukolo kan jiriw bɛɛ ni a jiriw bɛɛ la, i ye ɛrɛzɛnsun kelen de sugandi i ye. 24 I ye dingɛ kelen sugandi diɲɛ jamanaw bɛɛ la. 25 I ye baji kelen fa kɔgɔji kɔnɔna bɛɛ la. 26 Kɔnɔw bɛɛ la, i ye tuganin kelen tɔgɔ da i la. 27 I ye jamana kelen sɔrɔ jamaba bɛɛ cɛma, i ye sariya dɔ di o jama ma, i ye min kanu. 28 Sisan, Matigi, mun na i ye nin jamana kelen in di mɔgɔ caman ma? I ye tɔw labɛn jirisun kelen de kan, mun na i ye i ka jamana kelenpe jɛnsɛn mɔgɔ caman cɛma? 29 Minnu ye i ka layiduw sɔsɔ, nka u ma da i ka layiduw la, olu ye u sennatan. 30 Ni i tun bɛ i ka mɔgɔw kɔniya kosɛbɛ, o bɛɛ n'a ta, i ka kan k'u ɲangi ni i yɛrɛ bolo ye. 31 Ne ye nin kumaw fɔ tuma min na, mɛlɛkɛ min nana ne fɛ su fɛ, o cilen bɛ ne fɛ. 32 U y'a fɔ ne ye ko: «I ka ne lamɛn, ne na i kalan. Ne bɛ min fɔ, i ka o lamɛn, ne bɛna dɔ fara o kan.» 33 Ne y'a fɔ ko: «Ne Matigi, i ka kuma.» O kɔ, a y'a fɔ ne ye ko: «I hakili ɲagamina kosɛbɛ Israɛl kosɔn. 34 Ne y'a fɔ ko: «Ayi, Matigi, nka ne kumana dusukasiba de la, katuguni ne kunkolo bɛ ne tɔɔrɔ waati o waati, k'a sɔrɔ ne bɛ baara kɛ ka Kɔrɔtalenba ka sira faamu, ka a ka kiritigɛ yɔrɔ dɔ ɲini.» 35 A y'a fɔ ne ye ko: «I tɛ se.» Ne ko: «Mun na, Matigi? Ne wolola mun de la o tuma na? Mun na ne ba kɔnɔ tun tɛ ne kaburu ye o waati la, walisa ne tun tɛna Yakuba ka sɛgɛn ni Israɛl ka sɛgɛnba ye? 36 A y'a fɔ ne ye ko: «Fɛn minnu ma na fɔlɔ, i ka olu jate ne ye, ka nɔgɔ jɛnsɛnnenw lajɛ ne la, ka falenfɛn jalenw kɛ ne ye kokura. 37 Yɔrɔ minnu datugulen don, olu da ne la, ka fiɲɛ minnu datugulen don u kɔnɔ, olu labɔ ne la, i ka kumakan ja jira ne la. 38 Ne y'a fɔ ko: «Matigi min bɛ kuntigiya kɛ, jɔn bɛ se ka nin kow dɔn, ni min tɛ sigiyɔrɔ sɔrɔ mɔgɔw fɛ?» 39 Ne kɔni tɛ hakilitigi ye. 40 A y'a fɔ ne ye ko: «Ne ye nin ko minnu fɔ, i tɛ se ka olu si kɛ cogo min na, o cogo kelen na, i tɛ se ka ne ka kiri ko dɔn, wala laban na, ne ye kanuya min layidu ta ne ka mɔgɔw ye.»

41 Ne y'a fɔ ko: «Matigi, i gɛrɛla mɔgɔ minnu na fo ka se laban ma. 42 A y'a fɔ ne ye ko: «Ne na ne ka kiri suma ni bololanɛgɛ ye.» 43 Ne y'a jaabi k'a fɔ ko: «Mɔgɔ minnu dabɔra ka kɛ sisan, ani minnu bɛna na, yala i tɛ se ka olu kɛ o yɔrɔnin bɛɛ la wa? walisa i ka i ka kiri jira joona wa? 44 A ye ne jaabi k'a fɔ ko: «Denfɛn tɛ se ka teliya ka tɛmɛ a dabɔbaa kan. Diɲɛ fana kana u minɛ o yɔrɔnin bɛɛ la, minnu bɛna da u kɔnɔ. 45 Ne y'a fɔ i ko i y'a fɔ i ka jɔnkɛ ye cogo min na, ko e min bɛ ɲɛnamaya di bɛɛ ma, i ye ɲɛnamaya di o danfɛn ma o yɔrɔnin bɛɛ la, ani danfɛn fana y'a bange sisan aw ka kɛ yen o yɔrɔnin bɛɛ. 46 A y'a fɔ ne ye ko: «Muso kɔnɔbara ɲininka k'a fɔ a ye ko: «Ni i bɛ denw bange, mun na i tɛ den sɔrɔ ɲɔgɔn fɛ, fɔ ɲɔgɔn kɔ?» O de kosɔn aw ka a deli a ka den tan bange n siɲɛ kelen. 47 Ne y'a fɔ ko: «A tɛ se, nka a ka kan ka o kɛ waati jan kɔnɔ.» 48 O kɔ, Yesu y'a fɔ ne ye ko: «Ne ye dugukolo kɔnɔbara di mɔgɔ minnu danna a kɔnɔ u ka waati la.» 49 I ko denmisɛnnin tɛ se ka mɔgɔkɔrɔbaw ta fɛnw bange cogo min na, ne ye diɲɛ min da, ne ye o kɛ ten. 50 Ne ye ɲininkali kɛ k'a fɔ ko: «I ye sira di ne ma sisan, ne na kuma i ɲɛ kɔrɔ. 51 A ye ne jaabi ko: «Muso min bɛ den bange, o ɲininka, a na o fɔ i ye.» 52 A fɔ a ye ko: «I ye mɔgɔ minnu bange sisan, mun na u bɛ i ko fɔlɔw, nka u bonya ka dɔgɔ?» 53 A na i jaabi ko: «Mɔgɔ minnu bangera denmisɛnya fanga la, olu bɛ cogo kelen na, minnu bangera kɔrɔya waati la, ni kɔnɔbara bɛ ban, o tɛ cogo wɛrɛ la.» 54 O de y'a to i k'a filɛ fana ko i bonya ka dɔgɔ ni i ɲɛfɛmɔgɔw ye. 55 Minnu bɛ na aw nɔfɛ, olu fana ka dɔgɔ ni aw ye, i n'a fɔ danfɛn minnu bɛ kɔrɔya daminɛ sisan, ka tɛmɛn denmisɛnya fanga kan. 56 Ne y'a fɔ ko: «Matigi, ne b'i deli, ni ne ye nɛɛma sɔrɔ i ɲɛ na, i bɛ taa bɔ i ka danfɛnw na, i ka baaraden jira.» SABABU 6NAN 1 A y'a fɔ ne ye ko: «Dugukolo dabɔra tuma min na, diɲɛ dancɛw ka jɔ, wala fiɲɛw ka fiyɛ tuma o tuma. 2 Sani a ka sanpɛrɛn ka yeelen bɔ, wala alijɛnɛ jusigilanw ka sigi. 3 Sani o falenfɛn cɛɲiw ka ye, wala fanga lamagatɔw ka sabati, sani mɛlɛkɛ jamaba jatebaliya ka lajɛ ɲɔgɔn fɛ. 4 Walima tuma bɛɛ fiɲɛ kɔrɔtalen tun bɛ kɔrɔta, sani sankolo sumanikɛlanw tɔgɔ ma fɔ, walima Siyɔn ka siminiw tun ka suma tuma bɛɛ.

5 Sani sisan sanw tun bɛ ɲini, wala sisan jurumuw ka fɛnkurabɔw tun ma wuli, sani u ka taamashyɛn kɛ, minnu ye dannaya lajɛ ka kɛ nafolo ye. 6 O kɔ, ne ye o kow jateminɛ, u bɛɛ dabɔra ne kelen barika la, mɔgɔ wɛrɛ fɛ. 7 Ne y'a jaabi ko: «Waatiw farali bɛna kɛ mun ye?» Wala fɔlɔw laban ni o kɔfɛta daminɛ na kɛ tuma jumɛn?» 8 A y'a fɔ ne ye ko: «K'a ta Ibrahima la ka na se Isaka ma, Yakuba ni Esawu bangera tuma min na, Yakuba bolo ye Esawu senkɔni minɛ fɔlɔ.» 9 Esawu ye diɲɛ laban ye, Yakuba ye diɲɛ laban ye. 10 Mɔgɔ bolo bɛ a senkɔni ni a bolo cɛ. 11 Ne y'a jaabi ko: «Matigi min bɛ kuntigiya la, ni ne ye nɛɛma sɔrɔ i ɲɛ kɔrɔ. 12 Ne b'i deli ko i ye i ka taamashyɛn laban jira i ka jɔnkɛ la, i ye min niyɔrɔ jira ne la laban su fɛ. 13 A y'a fɔ ne ye ko: «I jɔ i sen kan ka mankanba dɔ mɛn.» 14 A na kɛ i n'a fɔ lamaga belebeleba. Nka i jɔlen bɛ yɔrɔ min na, o tɛna lamaga.» 15 O de kosɔn ni a bɛ kuma tuma min na, aw kana siran, katuguni kuma bɛ bɔ laban na, dugukolo jusigilan fana faamuyara. 16 Ani mun na? Katuguni o kumaw bɛ yɛrɛyɛrɛ ani u bɛ lamaga. 17 Ne y'o mɛn tuma min na, ne wulila ka jɔ ne senw kan ka lamɛnni kɛ, kumakan dɔ bɔra, a mankan tun bɛ i ko ji caman mankan. 18 U y'a fɔ ko: «A filɛ, donw bɛ na, ne na surunya ka taa bɔ dugukolo kan sigibagaw ye. 19 A bɛna a daminɛ ka ɲininkali kɛ u la, mɔgɔ minnu ye u tɔɔrɔ tilenbaliya la ni u ka tilenbaliya ye, ani Siyɔn ka tɔɔrɔ na dafa tuma min na. 20 Ni diɲɛ min bɛna tunun ka ban, o tuma na, ne na nin taamasiyɛnw jira. 21 Denmisɛn minnu si bɛ san kelen bɔ, olu na kuma ni u kan ye, muso minnu kɔnɔma don, olu na den kalo saba walima kalo naani bange waati tɛmɛnen na, u na ɲɛnamaya ka kunun. 22 O yɔrɔnin bɛɛ la, jiri dannayɔrɔw na kɛ i n'a fɔ dan tɛ minnu na, fɛnmarayɔrɔw falen bɛ yɔrɔ lankolon sɔrɔ yɔrɔnin kelen. 23 burufiyɛkan na mankan bɔ, ni mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ y'a mɛn, u na siran yɔrɔnin kelen. 24 O waati la, teriw na ɲɔgɔn kɛlɛ i ko juguw, dugukolo na jɔ ni siran ye a kɔnɔmɔgɔw fɛ, jibolisiraw na jɔ, lɛrɛ saba kɔnɔ, u tɛna boli. 25 Ne ye fɛn minnu fɔ i ye, mɔgɔ o mɔgɔ tora o bɛɛ la, o na kisi ka ne ka kisili ni i ka diɲɛ laban ye. 26 Mɔgɔ minnu sɔnna, olu na o ye, minnu ma saya nɛnɛ kabini u bange waati. 27 Juguya na ban, nanbara na ban.

28 Dannaya na ɲɛ, toli na se sɔrɔ, tiɲɛ min bɛ yen kabini tuma jan, a ma den, o na fɔ. 29 A kumana ne fɛ tuma min na, a filɛ, ne jɔlen bɛ min ɲɛkɔrɔ, ne ye o filɛ dɔɔni dɔɔni. 30 A ye nin kumaw fɔ ne ye. Ne nana su nata waati jira i la.» 31 Ni i ye delili kɛ ka tɛmɛn fɔlɔ kan, ka sunɔgɔ tile wolonwula la, ne na fɛn caman fɔ i ye tile fɛ ka tɛmɛ ne ye minnu mɛn. 32 I kan bɛ mɛn Kɔrɔtalenba ɲɛkɔrɔ, katuguni Sebaayabɛɛtigi ye i ka tilennenya ye, a ye i ka saniya fana ye, i ye min sɔrɔ kabini i denmisɛnman. 33 O de y'a to a ye ne ci ka nin kow bɛɛ jira i la k'a fɔ i ye ko: «I dusu saalo, i kana siran.» 34 I kana kɔrɔtɔ waati tɛmɛnenw na, ka miiri fuw la, walisa i kana teliya ka bɔ waati labanw na. 35 O kɔfɛ, ne kasila ko kura, ka sunɔgɔ tile wolonwula o cogo kelen na, walisa a ye dɔgɔkun saba minnu fɔ ne ye, ne ka olu dafa. 36 Su seeginnan na, ne dusu tiɲɛna kokura, ne ye kuma daminɛ Kɔrɔtalenba ɲɛkɔrɔ. 37 Katuguni tasuma donna ne ni la kosɛbɛ, ne ni tɔɔrɔla. 38 Ne y'a fɔ ko: Matigi, i ye kuma fɔ kabini danfɛnw daminɛ don fɔlɔ. Sankolo ni dugukolo ka da. I ka kuma kɛra baara dafalen ye. 39 O tuma la, Ni tun bɛ yen, dibi ni makun tun bɛ fan bɛɛ fɛ. hadamaden kan mankan tun ma dabɔ fɔlɔ . 40 O tuma la, i y'a fɔ ko yeelen ɲuman dɔ ka bɔ i ka nafolo la, walisa i ka baara ka bɔ kɛnɛ kan. 41 O tile filanan na, i ye sankolo ni dila k'a fɔ ko a ka tila ka tila ji cɛ, walisa a yɔrɔ kelen ka wuli, tɔ kelen ka to duguma. 42 Tile sabanan don na, i ye ci fɔ ko ji ka lajɛ dugukolo tila wolonwulanan na, i ye tila wɔɔrɔ ja k'u mara, walisa Elohim ye minnu sɛnɛ ka sɛnɛ, olu dɔw ka baara kɛ i ye. 43 I ka kuma fɔra dɔrɔn, baara kɛra ka ban. 44 O yɔrɔnin bɛɛ la, jiriden camanba ni jate tɛ se ka fɔ, ka diya caman ni fɛn caman diyabɔ, ani falenfɛn minnu ɲɛ tɛ Changé, ani kasa duman kasa. 45 Tile naaninan na, i y'a fɔ ko tile ka yeelen bɔ, kalo ka yeelen bɔ, dolow ka kɛ cogo la. 46 A ye baara di u ma ko u ka baara kɛ hadamaden ye. 47 Tile duurunan don na, i y'a fɔ a tila wolonwulanan ye, ji lajɛra yɔrɔ min na, ko a ka na ni fɛn ɲɛnamaw ye, kɔnɔw ni jɛgɛw. 48 Ji bobo ni ɲɛnamaya tɛ min na, o ye fɛn ɲɛnamaw bɔ Ala ka ci fɔlen kosɔn, walisa mɔgɔw bɛɛ ka i ka kabako kɛwalew tanu. 49 I ye danfɛn ɲɛnama fila sigi sen kan, i ye kelen wele ko Henɔki, ka tɔ kelen wele ko Leviatan. 50 A ye kelen ni tɔ kelen fara ɲɔgɔn kan, katuguni a tila wolonwulanan, n'o ye ji lajɛyɔrɔ ye, o tun tɛ se ka u fila bɛɛ minɛ.

51 I ye yɔrɔ kelen di Henɔki ma, o yɔrɔ min jalen don tile sabanan na, walisa a ka sigi o yɔrɔ kelen na, kulu ba kelen bɛ o yɔrɔ la. 52 Nka i ye tila wolonwulanan di Leviatan ma. I b'a fɛ ka min dun, ani waati min na, i y'o mara. 53 Tile wɔɔrɔnan na, i ye ci fɔ dugukolo ma ko a ka baganw ni baganw ani fɛnɲɛnamaw bange i ɲɛ. 54 O kɔ, Hadama fana, i ye min kɛ i ka danfɛnw bɛɛ kuntigi ye. 55 Ne ye nin bɛɛ fɔ i ɲɛ kɔrɔ, Matigi, katuguni i ye diɲɛ da an kosɔn 56 Jama tɔw fana bɔra Hadama fɛ, i y'a fɔ ko u tɛ foyi ye, ni u bɛ i ko daji. 57 Sisan, Matigi, a filɛ, siya minnu tɔgɔ tun bɛ fɔ ko foyi tɛ, olu y'a daminɛ ka kɛ an kuntigiw ye, ka an dun. 58 I ye i den fɔlɔ minnu wele i denkɛ kelenpe ani i kanubaga timinandiyalen anw, anw de donna u bolo. 59 Ni diɲɛ dabɔra anw kosɔn sisan, mun na an tɛ ciyɛn sɔrɔ ni diɲɛ ye? O bɛna muɲu fo waati jumɛn ? SABABU 7nan 1 Ne ye nin kumaw fɔ ka ban tuma min na, mɛlɛkɛ min cilen tun bɛ ne fɛ suw fɛ ka kɔn o ɲɛ, o cilen bɛ ne fɛ. 2 A y'a fɔ ne ye ko: «Esdrasi, wuli ka ne nana kuma minnu fɔ i ye, i ka olu lamɛn.» 3 Ne y'a fɔ ko: «N ka Ala, i ka kuma.» A y'a fɔ ne ye ko: «Kɔgɔji sigilen bɛ yɔrɔ jan na, walisa a ka dun ka bonya.» 4 Nka a dondaw tun ka surun, u tun bɛ i ko baji. 5 Jɔn tun bɛ se ka taa kɔgɔji la k'a lajɛ ka a mara? ni a ma tɛmɛ yɔrɔ surun fɛ , a tun bɛ se ka don yɔrɔ jan kɔnɔ cogo di ? 6 Fɛn wɛrɛ fana bɛ yen. Dugu jɔra ka sigi foro belebeleba dɔ kan, a falen bɛ fɛn ɲumanw bɛɛ la. 7 A dondaw ka dɔgɔ, a bilalen bɛ yɔrɔ la min bɛ se ka bin, i n'a fɔ tasuma bɛ a kininbolo fɛ, ji jugu bɛ a kinin fɛ. 8 sira kelenpe de bɛ u fila ni ɲɔgɔn cɛ, hali tasuma ni ji cɛ, a ka dɔgɔ fo o tun bɛ se ka kɛ ne cɛ bɛ taa yen yɔrɔnin kelen. 9 Ni nin dugu in tun dira mɔgɔ ma sisan ka kɛ ciyɛn ye, ni a tɛna tɛmɛ farati min bilalen bɛ a ɲɛ abada, a bɛna o ciyɛn sɔrɔ cogo di? 10 Ne y'a fɔ ko: «Matigi.» A y'a fɔ ne ye ko: «Israɛl ka niyɔrɔ fana bɛ ten.» 11 Katuguni ne ye diɲɛ da olu kosɔn. 12 O tuma la, nin diɲɛ dondaw tun ka surun, u falen bɛ dusukasi ni tɔɔrɔ la. 13 Duniɲa kɔrɔba dondaw tun ka bon, u tun sigilen bɛ, u tun bɛ den sabali lase. "

15 O de y'a to mun na i bɛ i yɛrɛ jɔrɔ k'a masɔrɔ i ye mɔgɔ tolilen dɔrɔn de ye? Mun na i bɛ lamaga, k'a sɔrɔ i bɛ sa dɔrɔn? 16 Mun na i ma nin ko nataw jateminɛ i hakili la ka tɛmɛn fɛn nataw kan? 17 Ne y'a jaabi k'a fɔ ko: «Matigi min bɛ kuntigiya ta, i y'a sigi i ka sariya kɔnɔ ko mɔgɔ tilennenw ka o kow ciyɛn ta, nka Ala ɲɛsiranbaliw ka halaki.» 18 O bɛɛ n'a ta, mɔgɔ tilennenw na tɔɔrɔ ko gɛlɛnw na, ka jigiyaba sɔrɔ, katuguni minnu ye kojugu kɛ, olu ye ko gɛlɛnw tɔɔrɔ, nka u tɛna fɛn caman ye. 19 A y'a fɔ ne ye. Kiiritigɛla si tɛ yen ka tɛmɛ Ala kan, ani mɔgɔ si tɛ se ka faamuyali sɔrɔ ka tɛmɛ Kɔrɔtalenba kan. 20 Mɔgɔ caman bɛ halaki nin ɲɛnamaya kɔnɔ, katuguni Elohim ka sariya min bilalen bɛ u ɲɛ, u bɛ o mafiɲɛya. 21 Elohim ye ci gɛlɛn di mɔgɔ minnu nana, u ka kan ka min kɛ walisa u ka ɲɛnamaya kɛ i ko u nana cogo min na, ani u ka kan ka min labato walisa u kana ɲangi. 22 O bɛɛ n'a ta, u ma a kan minɛ. Nka a kumana a kama, ka miiri fuw la. 23 U y'u yɛrɛ lafili u ka kɛwale juguw fɛ. A y'a fɔ Kɔrɔtalenba ko la ko ale tɛ yen. A ma a ka siraw dɔn. 24 Nka u ye a ka sariya mafiɲɛya, ka ban a ka layidu talenw na. U ma kantigiya kɛ a ka sariyaw la, u ma a ka kɛwalew kɛ. 25 O de kosɔn, Ɛsidrasi, katuguni fɛn lankolonw ye fɛn lankolonw ye, fɛn dafalenw ye fɛn dafalenw ye. 26 A filɛ, waati na se, ne ye taamasyɛn minnu fɔ i ye, olu na kɛ, kɔɲɔmuso na bɔ kɛnɛ kan, muso min bɔra dugukolo kan sisan, o na ye. 27 Mɔgɔ o mɔgɔ kisilen don kojugu ko fɔlenw ma, o na ne ka kabakow ye. 28 Ne denkɛ Yesu na jira a fɛ mɔgɔw fɛ, minnu tora, olu na ɲagali san kɛmɛ naani kɔnɔ. 29 O sanw kɔfɛ, ne denkɛ Krisita na sa, ani ɲɛnamaya bɛ mɔgɔ minnu bɛɛ la. 30 Diɲɛ na yɛlɛma ka kɛ makun kɔrɔ ye tile wolonwula, i n'a fɔ a kɛra cogo min na kiritigɛ fɔlɔw la. 31 Tile wolonwula tɛmɛnen kɔ, diɲɛ min ma kunun, o na kunun, min tolilen don, o na sa 32 Dugukolo na sunɔgɔlenw lasegin a kɔnɔ, buguri fana na sigi u makuntɔw la, ani gundo yɔrɔw na mɔgɔ minnu bilalen bɛ u bolo, olu kisi. 33 Kɔrɔtalenba na jira kiritigɛ sigilan kan, tɔɔrɔ na ban, muɲuli jan na ban. 34 Nka kiri dɔrɔn de na to, tiɲɛ na jɔ, dannaya na barika bonya. 35 Baara na tugu o kɔ, sara na jira, kɛwale ɲumanw na kɛ fanga ye, kɛwale juguw tɛna kɛ sariya ye. 36 O kɔ, ne y'a fɔ ko: «Iburahima ye delili kɛ fɔlɔ Sodomɛkaw kosɔn, Musa fana ye jurumu kɛ kungokolon kɔnɔ faw kosɔn.

37 Yesu tugura o kɔ Israɛl kama Akan ka waati la. 38 Samuyɛli ni Dawuda tun ye halakili kɛ, Solomani fana tun bɛna taa yɔrɔ senuma la. 39 Sanji ye minnu sɔrɔ, olu ye Heliyasi di u ma. ani mɔgɔ salenw kosɔn, walisa a ka ɲɛnamaya. 40 Ezekiya kɛra jama ye Sankerib ka waati la. 41 O cogo la sisan, k'a masɔrɔ toli cayara, juguya cayara, mɔgɔ tilennenw ye Ala ɲɛsiranbaliw deli. 42 A ye ne jaabi k'a fɔ ko: «Nin ɲɛnamaya laban tɛ, nɔɔrɔ caman bɛ to yɔrɔ min na. o de kosɔn u ye delili kɛ barikantanw ye. 43 Nka halakili don na kɛ nin waati laban ye, ani saya don nata daminɛ don. 44 Kɔlɔsili bɛ ban, kantigiya tɛ tigɛ, tilennenya bonyalen don, tiɲɛ bɛ falen. 45 O tuma na fɛ, mɔgɔ si tɛna se ka mɔgɔ halakilen kisi, ka se sɔrɔbaa degun. 46 Ne y'a jaabi ko: «Nin ye ne ka kuma fɔlɔ ni laban ye, ko a tun ka fisa ne ma dugukolo di Hadama ma.» 47 Nafa jumɛn bɛ mɔgɔw bolo sisan nin waati in na, ka ɲɛnamaya kɛ gɛlɛya kɔnɔ, ka ɲangili makɔnɔ saya kɔfɛ? 48 E Hadama, i ye mun kɛ? Hali ni e de ye jurumu kɛ, i kelen ma bin, nka an bɛɛ binna i fɛ. 49 Nafa jumɛn bɛ an bolo, ni layidu tara an ye ko waati min tɛ sas an ye baara minnu kɛ , minnu bɛ na ni saya ye ? 50 Jigiya banbali layidu tara an ye, k'a sɔrɔ an yɛrɛw ka jugu kosɛbɛ, an kɛra fu ye wa? 51 Kɛnɛya ni lafiya sigiyɔrɔw bilalen bɛ an ye, k'a sɔrɔ an ye ɲɛnamaya kɛ cogo jugu la wa? 52 Kɔrɔtalenba nɔɔrɔ bɛ mara walisa ka ɲɛnamaya kɛ ni hakilijagabɔ ye, k'a sɔrɔ an taamana sira juguw bɛɛ la? 53 Alijɛnɛ dɔ ka jira, a den bɛ to badaa, lakana ni fura bɛ min kɔnɔ, k'a masɔrɔ an tɛna don a kɔnɔ wa? 54 (Katuguni an taamana yɔrɔw la minnu man di.) 55 Minnu ye u yɛrɛ tanga u ma, olu ɲɛda na yeelen bɔ dolow sanfɛ, k'a sɔrɔ an ɲɛda na kɛ nɛrɛ ye ka tɛmɛ dibi kan? 56 Ka an to ɲɛnamaya la ka tilenbaliya kɛ, an tun t'a miiri ko an ka kan ka tɔɔrɔ o kosɔn saya kɔfɛ. 57 O kɔ, a ye ne jaabi k'a fɔ ko: «Mɔgɔ min bangera dugukolo kan, o na kɛlɛ cogoya filɛ nin ye. 58 Ni se sɔrɔ a kan, a na tɔɔrɔ i ko i y'a fɔ cogo min na. 59 Musa ye ɲɛnamaya min fɔ jama ye k'a to ɲɛnamaya la, o ye nin ye, k'a fɔ ko: «I ka ɲɛnamaya sugandi walisa i ka ɲɛnamaya.» 60 O bɛɛ n'a ta, u ma da Yesu la, wala kira minnu tun bɛ a kɔfɛ, wala ne minnu kumana u fɛ. 61 O gɛlɛya tɛna kɛ u halakili la, i n'a fɔ ɲagali bɛna kɛ mɔgɔ minnu lasun ka taa kisili la. 62 Ne y'a jaabi ko: «Matigi, ne b'a dɔn ko Kɔrɔtalenba welera makaritigi, katuguni a bɛ makari mɔgɔ minnu ma na diɲɛ kɔnɔ fɔlɔ.

63 Minnu y'u kɔdon a ka sariya la. 64 A bɛ muɲuli kɛ ka jurumu kɛbagaw muɲu i ko a ka danfɛnw. 65 A ka kan ka fɛn caman di, katuguni a mago bɛ yɔrɔ min na, a labɛnnen don ka di. 66 A ka hinɛba b'a la, katuguni a bɛ makari ka caya ka taa a fɛ mɔgɔ minnu bɛ yen, ani minnu tɛmɛna, ani minnu nataw fana. 67 Ni a ma a ka makari caya, diɲɛ tun tɛna to a la ciyɛn tabagaw fɛ. 68 A ye yafa kɛ. Ni a ma o kɛ a ka ɲumanya kosɔn, walisa tilenbaliya kɛbagaw ka nɔgɔya u la, mɔgɔw tilayɔrɔ ba tan tɛna to ɲɛnamaya la. 69 Ka kɛ kiritigɛla ye, ni a ma yafa mɔgɔ minnu kɛnɛyara ni a ka kuma ye, ka sɔsɔli caman ban. 70 Laala, mɔgɔ damadɔw ka kan ka to jamaba jatebaliya la. SABABU 8NAN 1 A y'a jaabi ko: «Kɔrɔtalenba ye nin diɲɛ da mɔgɔ caman ye, nka diɲɛ nata dabɔra mɔgɔ caman ye.» 2 Ne na o bɔɲɔgɔnko dɔ fɔ i ye, Esdrasi. Ni i ye dugukolo ɲininka tuma min na, a na a fɔ i ye ko a bɛ bɔgɔdaga caman di, nka sanu bɛ bɔ buguri dɔɔnin na. 3 Dala caman bɛ yen, nka mɔgɔ damadɔw de na kisi. 4 Ne y'a jaabi ko: «Ne ni, i ka hakilitigiya munumunu.» 5 I sɔnna ka tulo da, ka kiraya kɛ, katuguni yɔrɔ tɛ i bolo tun ka ɲɛnamaya dɔrɔn. 6 Matigi, ni i ma i ka jɔn to an ka delili kɛ i ɲɛ kɔrɔ, ka kisɛ di an ma an dusukun na, ka ladamu di an ma an ka faamuyali la, walisa den ka bɔ o la. Mɔgɔ tiɲɛnen, mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ na ɲɛnamaya cogo di? 7 I kelenpe de bɛ yen, an bɛɛ ye i bolo baara kelen ye, i ko i y'a fɔ cogo min na. 8 Ni farikolo dabɔra ba kɔnɔ, ni i ye farikolo yɔrɔw di a ma, i ka danfɛnw bɛ mara tasuma ni ji la, kalo kɔnɔntɔn bɛ i ka danfɛnw muɲu. 9 Nka min bɛ mara ani min maralen bɛ, o na mara. 10 K'a masɔrɔ i ye ci fɔ ka bɔ farikolo yɔrɔw la, o kɔrɔ ye ko ka bɔ sinw na, ka nɔnɔ di, o min ye sinw den ye. 11 O cogo la fɛn dilannen ka balo waati dɔ kɔnɔ, fo i k'a bila i ka makari la. 12 I ye a lamɔ ni i ka tilennenya ye, ka a ladon i ka sariya la, ka a ladilan ni i ka kiritigɛ ye. 13 I na a faga i ko i ka danfɛn, ka a ɲɛnamaya i ko i ka baara. 14 O de y'a to ni i ye mɔgɔ min dabɔ ni baaraba ye, o ka nɔgɔn ka i sigi i ka ci fɔlen fɛ, walisa fɛn min dabɔra, o ka mara. 15 Sisan, Matigi, ne na kuma. ka maga mɔgɔ la caman na, e de b'a dɔn kosɛbɛ; Nka i ka maga i ka mɔgɔw la, ne nimisara olu kosɔn.

16 I ka ciyɛn kosɔn, ne bɛ kasi min kosɔn. Isirayɛli fana ye, ne ka gɛlɛn min kosɔn. Yakuba fana kosɔn, ne jɔrɔlen bɛ min kosɔn. 17 O de kosɔn ne na delili daminɛ i ɲɛ kɔrɔ ne yɛrɛ ni u kosɔn. 18 Kiiritigɛla nata ka teliya ko ne ye o mɛn. 19 O de kosɔn i ka ne kan lamɛn ka ne ka kumaw faamu, ne na kuma i ɲɛ kɔrɔ.» Nin ye Esdrasi ka kuma daminɛ ye, sani a ka wuli dɛmɛ, 20 Matigi, e min sigilen bɛ banbali la, i bɛ fɛnw ye ka bɔ sankolo la sankolo la ani sankolo la. 21 A ka masasigilan tɛ se ka jate. min nɔɔrɔ tɛ se ka faamuya; Mɛlɛkɛw ka kɛlɛbolow jɔlen bɛ u ɲɛ kɔrɔ ni yɛrɛyɛrɛli ye. 22 U ka baara bɛ deli fiɲɛ ni tasuma fɛ. Min ka kuma ye tiɲɛ ye, a ka kumaw bɛ to sen na. U ka ci fɔlen barika ka bon, a ka sariya sirannen don. 23 A filɛli bɛ dugukolo dunbaw ja, dimi bɛ kuluw labɔ. Tiɲɛ bɛ o seereya kɛ. 24 I ka i ka jɔnkɛ ka delili lamɛn, i ka i tulo da i ka danfɛnw ka delili la. 25 Ni ne ɲɛnama don, ne na kuma, ni hakili bɛ ne bolo, ne na jaabi di. 26 I kana i ka mɔgɔw ka jurumuw filɛ. Nka minnu bɛ baara kɛ i ye tiɲɛ na.» 27 I kana siya wɛrɛw ka ko juguw jate, nka minnu bɛ i ka seereya mara tɔɔrɔw la, olu nege don. 28 Minnu ye i ɲɛ kɔrɔ, i kana miiri olu la, nka i hakili to olu la. 29 Minnu bɛ balo i ko baganw, i kana kɛ i sago ye ka olu halaki. Nka minnu ye i ka sariya kalan ka jɛya, i ka olu filɛ.» 30 Minnu ka jugu ni baganw ye, i kana dimi olu kɔrɔ. Nka minnu bɛ u jigi da i ka tilennenya ni i nɔɔrɔ kan tuma bɛɛ, i ka olu kanu.» 31 Anw ni an bɛnbaw bɛ sɛgɛn o bana suguw fɛ, nka anw jurumutɔw kosɔn, i na wele makaritigi. 32 Ni i b'a fɛ ka makari an na, i na wele hinɛbaga ye, an minnu tɛ tilennenya kɛwalew kɛ. 33 Mɔgɔ tilennen minnu ka kɛwale ɲuman caman maralen bɛ i bolo, olu na sara sɔrɔ u yɛrɛ ka kɛwalew la. 34 Hadamaden ye mun ye fo i ka diya a ye? Wala bɔnsɔn tolilen ye mun ye, fo i ka dimi a kɔrɔ ten? 35 Tiɲɛ na, mɔgɔ si tɛ u bangebagaw cɛma, nka a ye kojugu kɛ. Dannabaaw cɛma, mɔgɔ si ma kojugu kɛ. 36 Matigi, i ka tilennenya ni i ka ɲumanya na fɔ o de kosɔn, ni i ye makari kɛ mɔgɔ minnu na, minnu dalen tɛ kɛwale ɲumanw na. 37 O kɔ, a ye ne jaabi ko: «I ye kuma dɔw fɔ ka ɲɛ. 38 Tiɲɛ na, mɔgɔ minnu ye jurumu kɛ sani u ka sa, ka kɔn kiri ɲɛ, sani u ka halaki, ne tɛna miiri olu cogoya la.

39 Nka ne na ɲagali mɔgɔ tilennenw ka kɛwalew kosɔn, ne hakili na to u ka taama na, ani u ka kisili ni u ka sara la. 40 Ne y'a fɔ cogo min na sisan, a na kɛ ten. 41 Sɛnɛkɛla bɛ kisɛ caman dan dugukolo kan ka jiri caman turu cogo min na, k'a sɔrɔ fɛn min danna ka ɲɛ a waati la, o tɛ wuli, fɛn dannenw bɛɛ fana tɛ jiri sɔrɔ diɲɛ kɔnɔ; u bɛɛ tɛna kisi.» 42 Ne y'a jaabi ko: «Ni ne ye nɛɛma sɔrɔ, a to ne ka kuma.» 43 I ko sɛnɛkɛla ka kisɛ bɛ halaki cogo min na, ni a ma wuli, ni i ma i ka sanji sɔrɔ a waati la. walima ni sanji nana kojugu, ka a tiɲɛ. 44 Hadamaden min dabɔra i bolo fɛ, a bɛ wele ko i yɛrɛ ja, o fana bɛ halaki, katuguni i bɛ i ko ale de kosɔn, i ye fɛn bɛɛ da, k'a suma ni sɛnɛkɛla ka bɔnsɔn ye. 45 I kana dimi an kɔrɔ, nka i ka hinɛ i ka mɔgɔw la, ka makari i yɛrɛ ka ciyɛn na, katuguni i bɛ makari i ka danfɛnw na. 46 O kɔ, Yesu ye ne jaabi k'a fɔ ko: «Fɛn minnu bɛ yen, olu ye bi ta ye. 47 I ka surun kosɛbɛ walisa i ka se ka ne ka danfɛnw kanu ka tɛmɛ ne kan. 48 O de y'a to i kabakoyara Kɔrɔtalenba ɲɛ kɔrɔ. 49 I ye i yɛrɛ majigin i ko a ka kan ka kɛ cogo min na, k'a sɔrɔ i ma i yɛrɛ jate ko i ka kan ni nɔɔrɔba ye mɔgɔ tilennenw cɛma. 50 Mɔgɔ minnu na sigi diɲɛ kɔnɔ waati laban na, tɔɔrɔba caman na kɛ olu la, katuguni u taamana ni kuncɛbayaba ye. 51 Nka i yɛrɛ ka faamuyali kɛ, ka nɔɔrɔ ɲini i bɔɲɔgɔnkow ye. 52 Katuguni alijɛnɛ dabɔra aw ye, ɲɛnamaya jiri turulen don, waati nata labɛnna, fɛn caman labɛnna, dugu jɔra, lafiɲɛ bɛ sɔn, ɔwɔ, ɲumanya dafalen ni hakilitigiya. 53 Juguya ju sirilen bɛ aw la, barikantanya ni ntumu dogolen bɛ aw la, toli bɛ boli ka taa jahanama na walisa aw ka ɲinɛ u kɔ. 54 Dusukasiw bɛ tɛmɛn, a laban na, sabali nafolo bɛ jira. 55 O de kosɔn, i kana ɲininkali kɛ tugun mɔgɔ halakilenw caya ko la. 56 U ye hɔrɔnya sɔrɔ tuma min na, u ye Kɔrɔtalenba mafiɲɛya, u ye a ka sariya mafiɲɛya, ka a ka siraw bila. 57 U ye a ka mɔgɔ tilennenw sennatan fana. 58 U y'a fɔ u dusukun na ko: «Ala si tɛ yen. ɔwɔ, k'a dɔn ko u ka kan ka sa. 59 Ko fɔlenw na aw minɛ cogo min na, minnɔgɔ ni dimi labɛnnen don u ye ten. 60 Nka minnu dabɔra, olu bɛ o la u dabɔbaa tɔgɔ nɔgɔ, u ma barika da Ala ye min ye ɲɛnamaya labɛn u ye. 61 O de kosɔn ne ka kiritigɛ sera sisan. 62 Ne ma o kow jira mɔgɔw bɛɛ la, fo i ni i bɔɲɔgɔnko mɔgɔ damadɔw. O kɔ, ne y'a jaabi k'a fɔ ko:

63 Matigi, i ye kabako caman jira ne la sisan, i bɛna kabako minnu kɛ waati labanw na, nka waati min na, i ma olu jira ne la. SABABU 9NAN 1 A ye ne jaabi ko: «I ka waati suman ni timinandiya ye. 2 O tuma na fɛ, i na a faamu ko o waati yɛrɛ de don, Kɔrɔtalenba na daminɛ ka taa bɔ diɲɛ ye, a ye min da. 3 O de y'a to dugukolo yɛrɛyɛrɛw ni mankanw na ye diɲɛ kɔnɔ tuma min na. 4 O tuma na fɛ, i na a faamu kosɛbɛ ko Kɔrɔtalenba ye o kow fɔ kabini i ka kɔn donw na kabini fɔlɔfɔlɔ. 5 Fɛn minnu dabɔra diɲɛ kɔnɔ, olu bɛɛ daminɛ ni a laban bɛ i n'a fɔ a laban bɛ ye cogo min na. 6 O cogo la, Kɔrɔtalenba ka waati fana daminɛ jɛlen bɛ kabako ni sebaaya kɛwalew la, a laban bɛ kɛ ni nɔw ni taamasyɛnw ye. 7 Mɔgɔ o mɔgɔ na kisi, ka se ka kisi a ka kɛwalew ni dannaya barika la, aw dara min fɛ. 8 U na kisi farati kofɔlenw ma, ka ne ka kisili ye ne ka jamana kɔnɔ ani ne ka danw kɔnɔ, katuguni ne ye u saniya ne kosɔn kabini fɔlɔfɔlɔ. 9 O tuma la, u na kɛ makari la, minnu ye ne ka siraw tiɲɛ sisan. 10 Mɔgɔ minnu ye nafa sɔrɔ u ka ɲɛnamaya kɔnɔ, nka u ma ne dɔn. 11 Minnu tun bɛ ne ka sariya kɔniya, k'a sɔrɔ u tun bɛ hɔrɔnya la, ni nimisa yɔrɔ dabɔra u ye hali bi, olu ma o faamu, nka u y'a mafiɲɛya. 12 O ɲɔgɔn ka kan k'a dɔn saya kɔfɛ dimi fɛ. 13 O de kosɔn, i kana a dɔn Ala ɲɛsiranbaliw na ɲangi cogo min na ani waati min na, nka i ka ɲininkali kɛ mɔgɔ tilennenw na kisi cogo min na, diɲɛ ye jɔn ta ye, ani diɲɛ dabɔra jɔn de kosɔn. 14 O kɔ, ne y'a jaabi ko: 15 Ne y'a fɔ ka kɔrɔ, sisan ne bɛ kuma, ne bɛna o fɔ kɔfɛ fana, ko mɔgɔ minnu bɛ halaki, olu ka ca ka tɛmɛ mɔgɔ minnu na kisi. 16 I n'a fɔ jikuruba ka bon ni jikuru ye cogo min na. 17 A ye ne jaabi ko: «I n'a fɔ foro bɛ cogo min na, kisɛ fana bɛ ten. i n'a fɔ a falenw bɛ cogo min na, o kulɛriw fana bɛ ten; baarakɛla bɛ cogo min na, baara fana bɛ ten. Sɛnɛkɛla yɛrɛ bɛ cogo min na, a ka sɛnɛ fana bɛ ten. 18 Sisan, ne ye diɲɛ labɛn tuma min na, diɲɛ min ma da fɔlɔ, walisa u ka sigi sisan ɲɛnamaya kɔnɔ, mɔgɔ si ma kuma ne kama. 19 O tuma la, mɔgɔ bɛɛ ye kan minɛ, nka sisan, fɛn minnu dabɔra nin diɲɛ dabɔlen kɔnɔ, olu ka kɛwalew tiɲɛna ni kisɛ banbali ye, ani sariya min tɛ se ka sɛgɛsɛgɛ. 20 O cogo la, ne ye diɲɛ jateminɛ, ka a filɛ, farati donna a kɔnɔ fɛɛrɛ minnu na.

21 Ne y'a ye, ne y'a tanga kosɛbɛ, ka rezɛn ɛrɛzɛn dɔ mara ne ye, ani jamaba dɔ ka jiri. 22 Jama min bangera fu, o ka halaki. Ne ka rezɛn ni ne ka jiri ka mara. katuguni ne ye baara kɛ ka dafa.» 23 O bɛɛ n'a ta, ni i b'a fɛ ka tile wolonwula wɛrɛ dabila, (nka i kana sunɔgɔ olu la. 24 Nka aw ka taa falen foro la, so tɛ jɔ yɔrɔ min na, ka foro falenfɛnw dɔrɔn dun. aw kana sogo nɛnɛ, aw kana diwɛn min, nka aw ka falenfɛnw dɔrɔn dun;) 25 I ka to ka Ala Kɔrɔtalenba deli, o tuma na ne na na kuma i fɛ.» 26 Ne taara foro la min tɔgɔ ye ko Ardati, i ko a y'a fɔ ne ye cogo min na. ne sigilen tun bɛ yen falenfɛnw cɛma, ka foro kɔnɔ binw dun, o sogo kelenw ye ne wasa. 27 Tile wolonwula tɛmɛnen kɔ, ne y'i sigi bin kan, ne dusu tiɲɛna i ko fɔlɔ. 28 Ne ye ne da yɛlɛ ka kuma Kɔrɔtalenba ɲɛkɔrɔ k'a fɔ. 29 Matigi, e min b'i yɛrɛ jira an na, i y'i jira an bɛnbaw la kungokolon kɔnɔ, mɔgɔ si tɛ senna yɔrɔ min na, yɔrɔ la, yɔrɔ la, u bɔra Misira tuma min na. 30 I y'a fɔ ko: «Israɛl, i ka ne lamɛn. Yakuba bɔnsɔn, i ka ne ka kumaw taamasiyɛn.» 31 A filɛ, ne bɛ ne ka sariya dan aw la, a na den kɛ aw la, aw na bonya a la fo abada. 32 Nka an bɛnbaw minnu ye sariya sɔrɔ, olu ma o sariya labato, u ma i ka sariya labato. 33 O bɛɛ n'a ta, mɔgɔ minnu y'a sɔrɔ, olu halakira, katuguni fɛn min danna u kɔnɔ, u ma o mara. 34 A filɛ, ni dugukolo ye kisɛ sɔrɔ, walima ni kɔgɔji ye kurun sɔrɔ, wala ni dumunifɛn walima minfɛn o minɛn, a danna walima a filila min kɔnɔ. 35 Fɛn min danna, walima min filila a kɔnɔ, walima min sɔrɔla, o bɛ halaki, a tɛ to an fɛ. 36 An minnu ye sariya sɔrɔ, an bɛ halaki jurumu barika la 37 O bɛɛ n'a ta, sariya tɛ halaki, nka a bɛ to yen a ka fanga. 38 Ne ye nin kumaw fɔ ne dusukun na tuma min na, ne ye ne ɲɛw lajɛ kɔfɛ, ne ye muso dɔ ye a kinin fɛ, a tun bɛ kasi ka kasi ni kanba ye finiw farala, buguri tun bɛ a kun na. 39 O tuma la, ne tun bɛ ne ka miiriliw la, ka ne kɔsegin a ma. 40 A y'a fɔ a ye ko: «Mun na i bɛ kasi?» mun na i dusu kasira i hakili la ten? 41 A y'a fɔ ne ye ko: «Matigi, ne to ne yɛrɛ ka kasi, ka dɔ fara ne ka dusukasi kan, katuguni ne dusu tiɲɛna kosɛbɛ, ne ye ne majigin kosɛbɛ.» 42 Ne y'a fɔ a ye ko: «Mun bɛ i la?» a fɔ ne ye. 43 A y'a fɔ ne ye ko: «Ne i ka jɔnkɛ tun ye den sɔrɔn ye, den ma sɔrɔ, hali ni ne cɛ ye san bisaba sɔrɔ. 44 O san bisaba kɔnɔ, ne ma foyi wɛrɛ kɛ su ni tile ani lɛrɛ o lɛrɛ, fo ka ne ka delili kɛ Kɔrɔtalenba ye.

45 San bisaba tɛmɛnen kɔ, Elohim ye ne lamɛn i ka jɔnmuso ye, ka ne ka tɔɔrɔ filɛ, ka ne ka tɔɔrɔ jateminɛ, ka denkɛ dɔ di ne ma, ne nisɔndiyara kosɛbɛ o la, ne cɛ fana ni ne sigiɲɔgɔnw bɛɛ fana Sebaayabɛɛtigi ye. 46 Ne y'a balo ni sɛgɛnba ye. 47 A kɔrɔla tuma min na, a sera muso sɔrɔ waati la, ne ye dumuni kɛ. SABABU 10NAN 1 Ne denkɛ donna a ka kɔɲɔso kɔnɔ tuma min na, a binna ka sa. 2 An bɛɛ ye lanpanw ci, ne sigiɲɔgɔnw bɛɛ wulila ka ne dusu saalo. 3 U bɛɛ tora ka ne dusu saalo tuma min na, ne makun fo ka se a dan na. O kɔ, ne wulila su fɛ ka boli ka na yan foro in kɔnɔ, i ko i b'a ye cogo min na.» 4 Ne b'a fɛ sisan ko ne tɛna segin dugu kɔnɔ, nka ne b'a fɛ ka to yan, ka dumuni kɛ, ka minni kɛ, nka ne bɛ to ka kasi ani ka sunɔgɔ fo ne ka saya. 5 Ne tun bɛ miirili minnu kɛ, ne ye olu to yen ka kuma a fɛ ni dimi ye. 6 E muso hakilintan min ka bon ni tɔw bɛɛ ye, i tɛ an ka dusukasi ye wa? 7 An ba Siyɔn falen bɛ gɛlɛya bɛɛ la, a majiginlen don kosɛbɛ, a dusu kasira kosɛbɛ? 8 Sisan, k'a ye ko an bɛɛ bɛ kasi ani ka dusukasi, k'a masɔrɔ an bɛɛ bɛ gɛlɛya la, yala i dusu tiɲɛna denkɛ kelen kosɔn wa? 9 Dugukolo ɲininka, a na a fɔ i ye ko ale de ka kan ka kasi a kan mɔgɔ caman binni kosɔn.» 10 Katuguni mɔgɔw bɛɛ bɔra ale de la fɔlɔ, tɔw bɛɛ na bɔ ale de la, a bɛ se ka fɔ ko u bɛɛ bɛ taama ka taa halakili la. 11 O tuma na fɛ, jɔni na dusukasi ka tɛmɛ muso kan, jamaba bɔnɛnen bɛ min na. E tɛ, min bɛ nimisa ni mɔgɔ kelen tɛ? 12 Nka ni i y'a fɔ ne ye ko: `Ne ka kasi tɛ i ko dugukolo ta, katuguni ne ye ne kɔnɔ den min bange ni dimi ye, ne ye dusukasi min bange, ne bɔnɛna o la. 13 Nka dugukolo tɛ o cogo la, katuguni jamaba minnu tun bɛ a kɔnɔ ka kɛɲɛ ni dugukolo cogoya ye, olu banna i ko a nana cogo min na. 14 O tuma la ne b'a fɔ i ye ko i ye den bange ni baara ye cogo min na. O cogo kelen na, dugukolo fana y'a den, n'o ye hadamaden ye, kabini a daminɛ na, a dabɔbaa ma. 15 Sisan, i ka dusukasi mara i yɛrɛ la, ka ko min kɛra i la, i ka o muɲu ni jagɛlɛya ɲuman ye. 16 Ni i sɔnna Ala ka tilennenya ma, i na i denkɛ minɛ a waati la, ka tanu musow cɛma. 17 I ka taa dugu kɔnɔ ka taa i cɛ fɛ. 18 A y'a fɔ ne ye ko: «Ne tɛna o kɛ, ne tɛna taa dugu kɔnɔ, nka ne na sa yan.»

19 Ne ye kuma wɛrɛ fɔ a ye. 20 Aw kana o kɛ, nka aw ka laadilikan sɔrɔ. ne fɛ: katuguni Siyɔn ka gɛlɛyaw ka ca ni joli ye? Aw ka dusu saalo Jerusalɛm dusukasi ko la. 21 I y'a ye ko an ka yɔrɔ senuma tiɲɛna, an ka sarakabɔlan tiɲɛna, an ka Alabatosoba tiɲɛna. 22 An ka zaburu bilalen bɛ duguma, an ka dɔnkili da tugura, an ka ɲagali labanna, an ka fitinɛlan yeelen fagara, an ka layidu kɛsu tiɲɛna, an ka fɛn senumaw nɔgɔra, ani o tɔgɔ bɛ wele an ma, a bɛ ɲini ka nɔgɔ: an denw bɛ maloya, an ka sarakalasebagaw bɛ jeni, an ka Levitew taara jɔnya la, an ka npogotigininw nɔgɔra, an musow bɛ sɛgɛn. an ka cɛ tilennenw taara, an denmisɛnninw halakira, an ka kamalenninw nana jɔnya la, an ka cɛ barikamaw barika dɔgɔyara; 23 Wa, min ka bon ni bɛɛ ye, Siyɔn taamasiyɛn bɔnɛna a bonya la sisan. Katuguni a donna an kɔniyabagaw bolo.» 24 O de kosɔn, i ka i ka girinyaba yɛrɛyɛrɛ, ka dusukasi caman bɔ yen, walisa Sebaayabɛɛtigi ka hinɛ i la tugun, ani Kɔrɔtalenba na lafiɲɛ ni lafiya di i ma i ka baara la. 25 Ka ne to kuma la n'a ye, a ɲɛda barila ka manamana kosɛbɛ, a ɲɛda bɛ manamana, fo ne siranna a ɲɛ, ka miiri o bɛ se ka kɛ cogo min na. 26 O yɔrɔnin bɛɛ, a ye kulekanba bɔ ni siranba ye, fo dugukolo yɛrɛyɛrɛla muso mankan fɛ. 27 Ne ye a filɛ, muso ma a yɛrɛ jira ne la tun, nka dugu dɔ jɔlen tun bɛ yen, a yɔrɔba y'a yɛrɛ jira ka bɔ jusigilanw na, o tuma la, ne siranna, ka pɛrɛn ni kanba ye. 28 Mɛlɛkɛ Uriɛl min nana ne fɛ fɔlɔ, o bɛ min? katuguni a ye ne bila fɛn caman na, ne laban jiginna ka kɛ toli ye, ne ka delili min bɛ ne kɔrɔfɔ. 29 Ne tun bɛ nin kumaw fɔ tuma min na, a nana ne fɛ ka ne filɛ. 30 Ne dalen bɛ i ko mɔgɔ salen, ne hakili bɔra ne la. 31 Mun bɛ i tɔɔrɔ? Mun na i dusu tiɲɛna ten? Mun na i ka faamuyali ni i dusukun miiriliw bɛ jɔrɔ? 32 Ne y'a fɔ ko: «Katuguni i ye ne bila, nka ne y'a kɛ ka kɛɲɛ ni i ka kuma ye, ne taara foro la, ne y'a ye, nka ne y'a ye hali bi, ne tɛ se ka o fɔ.» 33 A y'a fɔ ne ye ko: «I jɔ cɛya la, ne na i laadi.» 34 O kɔ, ne y'a fɔ ko: «Ne matigi, kuma ne kɔnɔ. aw kana ne bila dɔrɔn, walisa ne ka sa ka ne jigi tigɛ. 35 Ne y'a ye ko ne tun t'a dɔn, ne y'a mɛn ko ne t'a dɔn. 36 Yala ne hakili lafilila wa, wala ne ni bɛ sugo la wa? 37 Sisan ne b'i deli ko i ka nin yelifɛn jira i ka jɔnkɛ la. 38 A ye ne jaabi k'a fɔ ko: «I ka ne lamɛn, ne na i ladɔnniya, k'a fɔ i ye i bɛ siran min na, katuguni Kɔrɔtalenba na gundo caman jira i la.» 39 A y'a ye ko i ka sira tilennen don, katuguni i bɛ dusukasi kɛ tuma bɛɛ i ka mɔgɔw kosɔn, ka kasi kosɛbɛ Siyɔn ko la. 40 I ye yelifɛn min ye kɔsa in na, o kɔrɔ ye nin ye.

41 I ye muso dusukasitɔ ye, i y'a daminɛ k'a dusu saalo. 42 Sisan, i tɛ muso bɔɲɔgɔnko ye tun, nka dugu jɔlen y'i jira i la. 43 A y'a sɔrɔ a denkɛ ka saya ko fɔ i ye, o furakɛcogo filɛ nin ye. 44 I ye muso min ye, o ye Siyɔn ye. 45 Ne b'a fɔ i ye ko a ye san bisaba kɛ denntan ye. 46 San bisaba tɛmɛnen kɔ, Solomani ye dugu jɔ ka saraka bɔ. 47 A y'a fɔ i ye ko a y'a balo ni baara ye. 48 Nka a y'a fɔ i ye ko: «Ne denkɛ nana a ka furuso kɔnɔ, a dɛsɛra ka sa.» 49 A filɛ, i y'a bɔɲɔgɔnko ye, k'a masɔrɔ a tun bɛ kasi a denkɛ kosɔn, i y'a daminɛ k'a dusu saalo. 50 Kɔrɔtalenba y'a ye sisan ko i dusu kasira, k'a sɔrɔ i dusu bɛɛ bɛ tɔɔrɔ a kosɔn, o cogo la, a ye a nɔɔrɔ ni a cɛɲa cɛɲi jira i la. 51 O de y'a to ne y'a fɔ i ye ko i ka to foro la, so ma jɔ yɔrɔ min na. 52 Ne tun b'a dɔn ko Ala kɔrɔtalenba na o fɔ i ye. 53 O de y'a to ne y'a fɔ i ye ko i ka taa foro la, boon si jusigilan si tun tɛ yɔrɔ min na. 54 Kɔrɔtalenba bɛ a ka dugu jira yɔrɔ min na, mɔgɔ si ka so tɛ se ka jɔ. 55 O de kosɔn, i kana siran, i dusukun kana siran, nka i ka don ka so cɛɲi ni a bonya ye, i ɲɛ bɛ se ka min ye. 56 O tuma na fɛ, i na mɛnni kɛ i tulo bɛ se ka min faamu. 57 I ye dugawu sɔrɔ ka tɛmɛ mɔgɔ caman kan, i welelen don Kɔrɔtalenba fɛ. ani o cogo kelen na, mɔgɔ damadɔw dɔrɔn de bɛ yen. 58 Sini su fɛ, i na to yan. 59 O cogo la, Kɔrɔtalenba na yelifɛnw jira i la fɛn kɔrɔtalenw ko la, Kɔrɔtalenba bɛna minnu kɛ dugukolo kan sigibagaw ye laban donw na. O la, ne ye sunɔgɔ o su in na ani dɔ wɛrɛ, i n'a fɔ a y'a fɔ ne ye cogo min na. SABABU 11NAN 1 O kɔ, ne ye sugo dɔ ye, wulu dɔ bɔra kɔgɔji la, wuluwulu tan ni fila ni kunkolo saba tun b'a la. 2 Ne y'a ye, a filɛ, a y'a kamanw yɛlɛ dugukolo yɔrɔ bɛɛ kan, fiɲɛ fiɲɛ bɛɛ y'a kan. 3 Ne y'a filɛ, wulu wɛrɛw bɔra a wuluw la. U kɛra wuluwulu misɛnninw ye. 4 Nka a kunkolow tun lafiyalen don, a cɛmancɛ kunkolo tun ka bon ni tɔ kelen ye, o bɛɛ n'a ta, a tolen tun bɛ lafiɲɛ. 5 Ne y'a filɛ, wulu tun bɛ pan ni a kunsigiw ye, ka masaya kɛ dugukolo kan ani a sigibagaw kan. 6 Ne y'a ye ko sankolo jukɔrɔ fɛn bɛɛ kololen bɛ a kɔrɔ, mɔgɔ si ma kuma a kama, danfɛn kelen si ma kuma a kama. 7 Ne y'a ye, wulu wulila a senw kan ka kuma a wuluw fɛ.

8 Aw kana aw ɲɛ jɔ yɔrɔnin kelen, aw kelen kelen bɛɛ ka sunɔgɔ u ka yɔrɔ la, aw ka to aw ɲɛ na. 9 Nka kunkolow ka mara labanw kama. 10 Ne y'a filɛ, kumakan ma bɔ a kun na, nka a bɔra a farikolo cɛmancɛ la. 11 Ne ye a ka wuluwuluw jate, u tun ye 8 ye. 12 Ne y'a filɛ, wulu kelen wulila kinin fɛ, ka masaya kɛ d dugukolo bɛɛ kan; 13 A kɛra masakɛ ye tuma min na, a laban sera, a yɔrɔ ma jira tun. A ye masaya kɛ, ka waati duman kɛ. 14 A kɛra masakɛ ye tuma min na, a laban fana nana i ko fɔlɔ, fo a ma ye tugun. 15 O kɔ, kumakan dɔ nana o yɔrɔ la k'a fɔ a ye ko: 16 E min ye dugukolo kuntigiya kɛ kabini tuma jan, i ka o lamɛn. 17 I kɔfɛ mɔgɔ si tɛna se i ka waati la, wala a tilancɛ. 18 A sabanan wulila ka masaya kɛ i n'a fɔ fɔlɔ, nka a ma na a yɛrɛ jira tugun. 19 A ni tɔw bɛɛ taara ɲɔgɔn kɔ, i n'a fɔ u kelen-kelen bɛɛ kɛra masakɛ ye, ka sɔrɔ u ma u yɛrɛ jira tugun. 20 O kɔ, ne y'a ye, waati tɛmɛnen kɔfɛ, wuluwulu minnu bɛ tugu o kɔ, olu jɔlen bɛ kinin fɛ, walisa u ka se ka mara kɛ. U dɔw ye masaya kɛ, nka waati dɔɔnin kɔnɔ, u ma ye tugun. 21 U dɔw sigira sen kan, nka u ma kuntigiya kɛ. 22 O kɔ, ne ye filɛli kɛ, ka wuluwulu tan ni fila ni wulu fila si ma bɔ tugun. 23 Wolo si tun tɛ wulu fari la tugun, fɔ kunkolo saba lafiɲɛlen ani wulu fitinin wɔɔrɔ. 24 O kɔ, ne y'a ye fana ko wulu misɛnnin fila farala u wɔɔrɔ cɛ, ka to kunkolo kɔrɔ min bɛ kinin fɛ, katuguni u naani tora u nɔ na. 25 O kɔ, ne ye a filɛ, wulu minnu tun bɛ wulu jukɔrɔ, olu tun b'a miiri ko u bɛna u yɛrɛ jɔ ani ka kuntigiya sɔrɔ. 26 O kɔ, ne y'a filɛ, dɔ jɔlen tun bɛ yen, nka a ma mɛn, a ma ye tugun. 27 Filanan bɔra joona ka tɛmɛ fɔlɔ ta kan. 28 O kɔ, ne ye a filɛ, mɔgɔ fila minnu tora, olu fana tun b'a miiri ko u bɛna masaya kɛ. 29 U y'a miiri o cogo la tuma min na, kunkolo minnu tun lafiyalen don, olu dɔ kununna. sabu o tun ka bon ni kunkolo fila tɔw ye. 30 O kɔ, ne y'a ye ko kunkolo fila tɔw farala ɲɔgɔn kan. 31 A filɛ, kunkolo wulila ni a ni a cɛmɔgɔw ye, ka wulu fila dun a kaman kɔrɔ, min tun b'a fɛ ka masaya kɛ. 32 Nka o kunkolo ye dugukolo bɛɛ siran, ka mara kɛ dugukolo kan mɔgɔw bɛɛ kan ni degunba ye. diɲɛ marali tun b'a fɛ ka tɛmɛ wuluw bɛɛ kan minnu tun bɛ yen. 33 O kɔ, ne y'a ye, kunkolo min tun bɛ cɛmancɛ la, o ma bɔ yɔrɔnin kelen i n'a fɔ wuluw. 34 Nka kuntigi fila tora yen, olu fana tun bɛ dugukolo ni a kɔnɔ sigibagaw kunna.

35 O kɔ, ne y'a ye, kunkolo min bɛ kinin fɛ, o ye a numanbolo dun. 36 O kɔ, ne bɛ kumakan dɔ kunna, o y'a fɔ ne ye ko: «I ɲɛ kɔrɔ ka i ɲɛmajɔ i ɲɛ na.» 37 Ne y'a ye, i n'a fɔ waraba mankanba dɔ gɛnna ka bɔ kungo kɔnɔ. 38 I ka lamɛnni kɛ, ne na kuma i fɛ, Kɔrɔtalenba na a fɔ i ye. 39 Ne ye fɛn naani minnu kɛ masakɛ ye ne ka diɲɛ kɔnɔ, walisa u ka waati laban ka se u fɛ, yala e tɛ o ye wa? 40 Naaninan nana ka se sɔrɔ bagan kɔrɔw bɛɛ kan, ka se sɔrɔ diɲɛ kan ni siranba ye, ani dugukolo fan bɛɛ kan ni degun jugu caman ye. A ye waati jan kɛ dugukolo kan ni nanbara ye. 41 Katuguni i ma kiri tigɛ dugukolo kan ni tiɲɛ ye. 42 Katuguni i ye mɔgɔ dususumaninw tɔɔrɔ, i ye hɛrɛtigiw tɔɔrɔ, nkalontigɛlaw kanu, i ye dendenw ka sigiyɔrɔw tiɲɛ, ka mɔgɔ minnu kogow ci, i ma kojugu si kɛ. 43 O de y'a to i ka ko jugu nana Kɔrɔtalenba ma, i ka kuncɛbaya sera Sebaayabɛɛtigi ma. 44 Kɔrɔtalenba fana ye kuncɛbaya waatiw filɛ, a filɛ, u banna, a ka ko haramulenw dafara. 45 O de kosɔn, i kana i yɛrɛ jira tun, i ka wulu, wala i kaman juguw, wala i kunsigi juguw, wala i kunkolo juguw, wala i senkɔniw diminnenw, wala i farikolo fu bɛɛ. 46 Dugukolo bɛɛ ka lafiya ka segin, ka kisi i ka fariyakow ma. SABABU 12NAN 1 Warabilen bɛ ka nin kuma fɔ wulu ye tuma min na, ne y'a ye. 2 A filɛ, kunkolo min tora ani a kaman naani ma ye tugun, u fila taara a fɛ ka masaya kɛ, u ka masaya tun ka dɔgɔ, mankan tun falen don. 3 Ne y'a ye tuma min na, u ma ye tugun, wulu fari bɛɛ jenina fo dugukolo siranna kosɛbɛ. A y'a fɔ ne ni ye ko: 4 A filɛ, i ye nin kɛ ne la, i bɛ Kɔrɔtalenba ka siraw ɲini. 5 O bɛɛ n'a ta, ne sɛgɛnnen don ne hakili la, ne barika dɔgɔyara kosɛbɛ ne hakili la. Fanga dɔɔnin bɛ ne la, siranba kosɔn, ne tɔɔrɔla min fɛ bi su in na. 6 O de kosɔn ne na Kɔrɔtalenba deli sisan ko a ka ne dusu saalo fo a laban. 7 Ne ko: Matigi min be kuntigiya la, ni ne ye nɛɛma sɔrɔ ka kɔn ti ɲɛ na, ni ne jo bɛ i fɛ mɔgɔ caman ɲɛ kɔrɔ, ani ni ne ka delili kɛra i ɲɛ kɔrɔ tiɲɛ na. 8 O tuma na fɛ, i ka ne dusu saalo, ka nin yelifɛn sirannin kɔrɔ ni a danfara jɛlen jira ne la, walisa i ka ne ni dusu saalo kosɛbɛ. 9 I ye ne jate ko ne ka kan ka waati labanw jira ne la. 10 A y'a fɔ ne ye ko: «Nin ye yelifɛn kɔrɔ ye.

11 I ye wulu min ye ka bɔ kɔgɔji la, o ye masaya ye min ye i balimakɛ Daniɛl ka yelifɛn na. 12 Nka o ma ɲɛfɔ a ye, o de kosɔn ne b'a fɔ i ye sisan. 13 A filɛ, donw na na, masaya dɔ na wuli dugukolo kan, a na siran ka tɛmɛ masaya minnu tun bɛ yen ka kɔn a ɲɛ. 14 Masakɛ tan ni fila na masaya kɛ o yɔrɔ kelen na. 15 A filanan na daminɛ ka masaya kɛ, a ka waati ka ca ni mɔgɔ tan ni fila la kelen ye. 16 I ye min ye, wulu tan ni fila bɛ nin jira. 17 I ye kumakan min mɛn, i y'a ye ko a bɛ bɔ kunkolow la, fɔ a bɛ bɔ a farikolo cɛmancɛ la, o kɔrɔ ye nin ye. 18 O masaya waati tɛmɛnen kɔ, kɛlɛbaw na wuli, a na jɔ ni dɛsɛ ye, o bɛɛ n'a ta, a tɛna bin o tuma na, nka a na segin a daminɛ na. 19 K'a sɔrɔ i ye wuluw jukɔrɔla fitini 8 ye minnu nɔrɔlen bɛ a kamanw na, o kɔrɔ ye nin ye. 20 Masakɛ 8 na wuli ale de kɔnɔ, u ka waatiw bɛna dɔgɔya, u si bɛna teliya. 21 U fila na halaki, cɛmancɛ waati bɛ surunya, naani na mara fo u laban ka surunya. 22 I ye kunkolo saba lafiɲɛtɔ ye, o kɔrɔ ye nin ye. 23 A ka laban donw na, Kɔrɔtalenba na masaya saba lawuli, ka fɛn caman kuraya u kɔnɔ, ka dugukolo kuntigiya sɔrɔ u fɛ. 24 Mɔgɔ minnu sigilen bɛ yen, olu fana bɛ degun kosɛbɛ ka tɛmɛ u ɲɛfɛ mɔgɔw bɛɛ kan. 25 Mɔgɔ minnu na a ka juguya kɛ, olu de bɛna a laban laban ban. 26 I y'a ye ko kunkoloba ma jira tun, o b'a jira ko u dɔ na sa a ka dilan kan, nka dimi bɛ a la. 27 Mɔgɔ fila minnu tora, olu na faga ni npan ye. 28 K'a masɔrɔ kelen ka npan na tɔ kelen dun, nka a laban na, a yɛrɛ na bin npan fɛ. 29 I ye wulu fila ye u kamanw kɔrɔ, u bɛ tɛmɛ kunkolo kinin fɛ. 30 O b'a jira ko Kɔrɔtalenba ye minnu mara fo ka se u laban ma, olu de ye nin ye. 31 I ye waraba min ye, a wulila ka bɔ kungo kɔnɔ ka pɛrɛn ka kuma wulu fɛ, k'a kɔrɔfɔ a ka tilenbaliya ko la ni i ye kuma minnu mɛn. 32 Kɔrɔtalenba ye mɔgɔ munnen min mara u ni u ka juguya kosɔn fo a laban na, o ye nin ye. 33 A na u ɲɛnamaw bila a ɲɛ kɔrɔ kiritigɛ waati la, ka u kɔrɔfɔ ka u latilen. 34 Katuguni ne ka jama tɔw kisi ni makari ye, ne ka danyɔrɔw la, a na u ɲagali fo kiritigɛ don nali, ne ye min fɔ i ye kabini fɔlɔfɔlɔ. 35 I ye sugo min ye, o ye nin ye. 36 I kelenpe de sera ka o gundo dɔn min bɛ Kɔrɔtalenba la. 37 I ye fɛn minnu ye, i k'olu bɛɛ sɛbɛn gafe dɔ kɔnɔ k'u dogo.

38 Aw k'u kalan jama hakilitigiw ye, aw bɛ se ka o gundow faamu ka u mara. 39 I yɛrɛ ka tile wolonwula wɛrɛ makɔnɔ yan, walisa k'a jira i la, a diyara Kɔrɔtalenba ye ka fɛn o fɛn fɔ i ye.» O fɔlen, a taara a ka sira fɛ. 40 Mɔgɔw bɛɛ y'a ye tuma min na ko tile wolonwula tɛmɛna, ne ma segin dugu kɔnɔ, u ye u bɛɛ lajɛ ɲɔgɔn fɛ, k'a ta mɔgɔ fitininw na ka taa a bila mɔgɔkɔrɔbaw la, ka na ne ma k'a fɔ ko: 41 An ye mun kɛ i la? An ye kojugu jumɛn kɛ i la, ko i ye an bila ka sigi yan nin yɔrɔ in na?» 42 K'a masɔrɔ kiraw bɛɛ la, i dɔrɔn de tora an na, i n'a fɔ jirisunba dɔ, i n'a fɔ fitinɛ min bɛ dibi la, ani i n'a fɔ dogoyɔrɔ walima kurun min lakananen don sanfiɲɛba ma. 43 Ko jugu minnu nana an ma, yala olu tɛ se wa? 44 Ni i tun ye an bila, a tun ka fisa an ma cogo di, ni an fana tun jenina Siyɔn cɛma? 45 Mɔgɔ minnu sara yen, an man fisa ni olu ye. U kasila ni kanba ye. O kɔ, ne ye u jaabi k'a fɔ u ye ko: 46 Israɛl, i ka dusu saalo ɲuman sɔrɔ. Yakuba ka somɔgɔw, i kana girinya. 47 K'a masɔrɔ Ala kɔrɔtalenba bɛ aw hakili jigin, Sebaayabɛɛtigi ma ɲinɛ aw kɔ kɔrɔbɔli la. 48 Ne kɔni, ne ma aw bila, ne ma bɔ aw la, nka ne nana nin yɔrɔ la, ka Siyɔn tiɲɛ delili kɛ, walisa ne ka makari ɲini aw ka nafolo dɔgɔyali kosɔn ur yɔrɔ senuma. 49 Sisan, aw kelen-kelen bɛɛ ka taa so, o donw kɔfɛ, ne na na aw fɛ. 50 Jama taara dugu kɔnɔ i ko ne y'a fɔ u ye cogo min na. 51 Nka ne tora foro la tile wolonwula, i ko mɛlɛkɛ y'a fɔ ne ye cogo min na. ne tun bɛ foro falenfɛnw dɔrɔn de dun o donw na, ka ne ka binkɛnɛ sogo sɔrɔ. SABABU 13NAN 1 Tile wolonwula tɛmɛnen kɔ, ne ye sugo kɛ su fɛ. 2 Fiɲɛ dɔ wulila ka bɔ kɔgɔji la ka a jikuruw bɛɛ lamaga. 3 Ne y'a ye, o cɛ barika bonyana ni sankolo ba caman ye. 4 Ni o kumakan bɔra a da la tuma o tuma, a kan mɛnbagaw bɛɛ tun bɛ jeni i n'a fɔ dugukolo bɛ tiɲɛ cogo min na ni a bɛ tasuma mɛn. 5 O kɔ, ne y'a ye, cɛ jamaba dɔw lajɛra ka bɔ sankolo fiɲɛ naani na, walisa ka cɛ min bɔra kɔgɔji la, ka o kolo 6 Nka ne y'a ye, a ye kuluba dɔ su don a yɛrɛ ye ka pan ka wuli o kan. 7 Nka ne tun b'a fɛ ka mara walima yɔrɔ ye, kulu tun tigɛlen bɛ yɔrɔ min na, nka ne tun tɛ se. 8 O kɔ, ne y'a ye, mɔgɔ minnu bɛɛ lajɛlen tun bɛ ka a kolo, olu siranna kosɛbɛ, nka u y'u ja gɛlɛya kɛlɛ la. 9 A filɛ jamaba natɔ ka fariyakow ye tuma min na, a ma a bolo kɔrɔta, a ma npan ni kɛlɛkɛminɛn si minɛ.

10 Nka ne y'a ye dɔrɔn ko a ye ninakiliba ci ka bɔ a da la i n'a fɔ tasuma fiyɛli, ka ninakili tasumaman bɔ a dawolo la, ka tasuma ni fɔɲɔba bɔ a nɛnkun na. 11 U bɛɛ farala ɲɔgɔn kan. tasuma fiyɛli, ninakili tasumaman, ani sanfiɲɛba; jamaba min tun labɛnnen don kɛlɛ kama, a binna ni fariya ye, ka u bɛɛ jeni, fo jama jatebaliya barika la, foyi ma ye, fo buguri ni sisi kasa dɔrɔn . 12 O kɔ, ne y'a ye ko o cɛ jiginna ka bɔ kulu kan ka jamaba wɛrɛ wele min tun bɛ hɛrɛ la. 13 Mɔgɔ caman nana Yesu ma, dɔw nisɔndiyara, dɔw nimisara, dɔw sirilen bɛ, dɔw nana ni saraka bɔlenw ye. 14 I ye o kabakow jira i ka jɔnkɛ la kabini fɔlɔfɔlɔ, ka ne jate ko ne ka kan ka ne ka delili minɛ. 15 I ka nin sugo kɔrɔ jira ne la sisan. 16 Ne bɛ kɔnɔ ta cogo min na ne ka faamuyali la, bɔnɛ bɛ olu ye o donw na, bɔnɛ ka ca ni o donw ye. 17 Minnu ma to, olu tun ka gɛlɛn. 18 Fɛn minnu maralen bɛ laban donw na, ne bɛ olu faamu sisan. 19 O de y'a to u bɛ na faratibaw ni magoɲɛfɛn caman na, i ko nin sugo ninnu b'a fɔ cogo min na. 20 O bɛɛ n'a ta, yala farati bɛ mɔgɔ min na, o ka na o kow la, yala a ka nɔgɔn ka tɛmɛ diɲɛ kɔnɔ i ko sankaba, k'a sɔrɔ a kana kow ye laban donw na. A ye ne jaabi ko: 21 Ne na yelifɛn kɔrɔ jira i la, i ye fɛn min ɲini i fɛ, ne na o da wuli i ye. 22 I ye kuma tolenw ko la, o kɔrɔ ye nin ye. 23 Min bɛna gɛlɛya muɲu o waati la, o y'a yɛrɛ mara. 24 O de kosɔn, aw k'a dɔn ko mɔgɔ minnu tora kɔfɛ, olu ka duba ka bon ni mɔgɔ salenw ye. 25 O yelifɛn kɔrɔ ye nin ye: I ye cɛ dɔ ye min bɛ ka wuli ka bɔ kɔgɔji cɛma. 26 Elohim Kɔrɔtalenba ye waatiba dɔ mara, o min na a yɛrɛ ka danfɛnw kisi. 27 I y'a ye ko fiɲɛba ni tasuma ni sanfiɲɛba bɔra a da la. 28 Npan ni kɛlɛkɛminɛn si tun t'a bolo, nka a girinna ka jama bɛɛ halaki minnu nana a kolo. nin ye kɔrɔfɔ ye : 29 A filɛ, donw bɛ na, Kɔrɔtalenba na daminɛ ka dugukolo kan mɔgɔw kisi. 30 Dugukolo kan sigibagaw na kabakoya. 31 Mɔgɔ kelen na a layidu ta ka kɛlɛ kɛ ni dɔ wɛrɛ ye, dugu kelen na kɛlɛ kɛ ɲɔgɔn fɛ, yɔrɔ kelen na kɛlɛ kɛ ɲɔgɔn fɛ, jamana kelen na kɛlɛ kɛ ɲɔgɔn fɛ. 32 O kow na kɛ waati na, ne ye taamashyɛn minnu jira i la ka kɔrɔ, olu na kɛ, o tuma na, ne Denkɛ na fɔ, i ye min ye i ko cɛ bɛ wuli. 33 Jama bɛɛ y'a kan mɛn tuma min na, mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ na bɔ u yɛrɛ ka jamana na, u ni ɲɔgɔn cɛ kɛlɛ. 34 Jama jatebaliya na lajɛn i ko i y'a ye cogo min na, u b'a fɛ ka na ka se sɔrɔ a kan kɛlɛ fɛ. 35 Nka a na jɔ Siyɔn kulu kuncɛ la.

36 Siyɔn na na, a na a jira mɔgɔw bɛɛ la, a labɛnnen ni a jɔlen. i n'a fɔ i ye kulu jalen ye cogo min na bolo tɛ min na. 37 Siya minnu binna sanfiɲɛba kɔnɔ u ka ɲɛnamaya jugu kosɔn, ne Denkɛ nin na olu kɔrɔfɔ. 38 A na u ka miiri juguw ni u tɔɔrɔli daminɛ u ɲɛ na, minnu bɛ i ko tasuma. 39 I y'a ye ko a ye jamaba hɛrɛma wɛrɛ lajɛ a ye. 40 Olu ye kabila tan ye, minnu taara ni kasodenw ye ka bɔ u yɛrɛ ka jamana na, masakɛ Ose ka waati la, Asiri masakɛ Salmanasar ye minnu bila jɔnya la, a y'u ta ji kan, u donna jamana wɛrɛ la ten . 41 Nka u ye nin laadilikan ta u ni ɲɔgɔn cɛ ko u ka siyaw jama to yen ka taa jamana wɛrɛ la, hadamadenw ma sigi yɔrɔ min na abada. 42 U ka sariyaw labato yen, u ma minnu labato u yɛrɛ ka jamana kɔnɔ abada. 43 U donna Efrate dugu kɔnɔ baji dafɛ yɔrɔ fitininw fɛ. 44 Kɔrɔtalenba ye taamashyɛnw jira u ye, ka sanjiba minɛ fo u ka tɛmɛ. 45 Katuguni siraba tun bɛ o jamana cɛma, o ye san kelen ni tila ye. 46 U tora yen fo ka se waati laban ma. Sisan, u na daminɛ tuma min na, . 47 Kɔrɔtalenba na jibolisiraw jɔ ko kura, walisa u ka tɛmɛ. 48 Nka minnu tora i ka mɔgɔw kɔ, olu ye minnu bɛ sɔrɔ ne ka danw kɔnɔ. 49 Ni a ye siya caman halaki minnu lajɛlen bɛ ɲɔgɔn fɛ, a na a ka jamana tɔw lafasa. 50 O kɔ, a na kabakobaw kɛ u la.» 51 O kɔ, ne y'a fɔ ko: «Matigi min bɛ kuntigiya la, i ka nin jira ne la. 52 A y'a fɔ ne ye ko: «I n'a fɔ i tɛ se ka kɔgɔji dunba kɔnɔ fɛnw ɲini wala k'u dɔn . 53 I ye sugo min ye, i dɔrɔn de bɛ yeelen bɔ yan, o kɔrɔ ye nin ye. 54 I ye i yɛrɛ ka sira bila ka i timinandiya ne ka sariya la k'a ɲini. 55 I ye i ka ɲɛnamaya labɛn hakilitigiya la, ka i ba wele hakilitigiya la. 56 O de kosɔn ne ye Kɔrɔtalenba ka nafolo jira i la. 57 O kɔ, ne taara foro la, ka tanuli ni barika daliba kɛ Kɔrɔtalenba ye, a ka kabakow kosɔn, a ye minnu kɛ waati tɛmɛnenw na. 58 K'a masɔrɔ a bɛ o fɛn kelenw mara, ani fɛn minnu bɛ bin u waatiw la. SABABU 14NAN 1 O tile sabanan na, ne sigilen tun bɛ jirisunba dɔ kɔrɔ, kumakan dɔ bɔra kungo kɔnɔ ka ne kɛlɛ, k'a fɔ ko: «Esdrasi, Esdrasi.»

2 Ne ko: Ne filɛ nin ye, Matigi Ne wulila ka jɔ ne sen kan. 3 A y'a fɔ ne ye ko: «Ne ye ne yɛrɛ jira Musa la kungo kɔnɔ, ka kuma a fɛ tuma min na ne ka mɔgɔw tun bɛ baara kɛ Misira. 4 Ne y'a ci ka ne ka mɔgɔw bila ka bɔ Misira, ka taa n'a ye kulu la, ne y'a minɛ yɔrɔ min na waati jan kɔnɔ. 5 A ye kabako caman fɔ a ye, ka waati ni laban gundo jira a la. A y'a fɔ a ye ko: 6 I na nin kumaw fɔ, i na olu dogo. 7 Sisan ne b'a fɔ i ye ko: 8 Ne ye taamashyɛn minnu jira, ani i ye sugo minnu ye, ani i ye kɔrɔ minnu mɛn, i k'olu mara i dusukun na. 9 I na bɔ mɔgɔ bɛɛ la, kabini sisan, i na to ne Denkɛ ni i bɔɲɔgɔnkow fɛ fo waati ka ban. 10 Katuguni diɲɛ bɔnɛna a ka kamalenninya la, waatiw bɛ daminɛ ka kɔrɔbaya. 11 Katuguni diɲɛ tilalen don tila tan ni fila ye, a tila tan ni tannan tila kelen tɛmɛna kaban. 12 Min bɛ tila tannan tilancɛ kɔfɛ, o bɛ to yen. 13 Sisan, i ka i ka so labɛn ka i ka mɔgɔw kɔrɔfɔ, ka tɔɔrɔla minnu bɛ u la, i ka olu dusu saalo. " 15 I ka miirili minnu ka gɛlɛn i ma kosɛbɛ, i ka olu bila kɛrɛfɛ, ka teliya ka boli nin waatiw ɲɛ. 16 Katuguni kojugu minnu ka bon ni i ye minnu ye, olu bɛna kɛ kɔfɛ. 17 A filɛ diɲɛ na barika dɔgɔya cogo min na kɔrɔbayali fɛ, kojuguw na caya a kɔnɔmɔgɔw kan ka taa a fɛ. 18 K'a masɔrɔ waati bolila yɔrɔ jan, jago bɛ ka gɛlɛya, katuguni i ye yelifɛn min ye, o bɛ teliya sisan. 19 Ne y'a jaabi i ɲɛ kɔrɔ ko: 20 A filɛ, Matigi, ne na taa i ko i y'a fɔ ne ye cogo min na, ka mɔgɔw kɔrɔfɔ minnu bɛ yen. O cogo la, diɲɛ bilala dibi la, a kɔnɔmɔgɔw tɛ yeelen sɔrɔ. 21 I ka sariya jenilen don Ko minnu kɛra i la, mɔgɔ si tɛ o dɔn, wala baara min bɛna daminɛ. 22 Nka ni ne ye nɛɛma sɔrɔ i ɲɛ kɔrɔ, i ka Ni Senu ci ne kɔnɔ, ko minnu kɛra diɲɛ kɔnɔ kabini fɔlɔfɔlɔ, ne na olu sɛbɛn i ka sariya kɔnɔ, walisa mɔgɔw ka i ka sira sɔrɔ min bɛna ɲɛnamaya laban donw na, o bɛ se ka ɲɛnamaya. 23 A ye ne jaabi ko: «Taa ka mɔgɔw lajɛ ɲɔgɔn fɛ k'a fɔ u ye ko u kana i ɲini tile binaani kɔnɔ.» 24 Nka a filɛ, i bɛ kɛsu jiri caman labɛn i ye, ka taa ni Sareya ni Dabriya ni Selemi ni Ekanus ani Asiyɛli ye, olu duuru minnu labɛnnen don ka sɛbɛnni kɛ joona. 25 I ka na yan, ne na faamuyali fitinɛ mana i dusukun na, o tɛna faga fo i bɛna ko minnu sɛbɛn daminɛ, olu ka kɛ. 26 Ni i ye o kɛ tuma min na, i na fɛn dɔw fɔ, i na fɛn dɔw jira hakilitigiw la gundo la. 27 O kɔ, ne bɔra i ko a y'a fɔ cogo min na, ka jama bɛɛ lajɛ ɲɔgɔn fɛ k'a fɔ ko: 28 Israɛl, i ka nin kumaw lamɛn.

29 A daminɛ na, an bɛnbaw tun ye dunanw ye Misira jamana na. 30 U ma ɲɛnamaya sariya min labato, aw fana ye o sariya labato u kɔ. 31 O tuma la, jamana, Siyɔn jamana, tilalen don aw cɛma ni kalata ye, nka aw bɛnbaw ni aw yɛrɛw ye tilenbaliya kɛ, Kɔrɔtalenba ye sira minnu ci aw ma, aw ma olu mara. 32 K'a masɔrɔ Kiiritigɛla tilennen don, a ye fɛn min di aw ma, a ye o ta aw bolo waati tɛmɛnen kɔ. 33 Sisan aw ni aw balimaw bɛ yan. 34 O de y'a to ni aw na aw yɛrɛw ka faamuyali kolo, ka aw dusukunw ladilan, aw na to ɲɛnamaya la ani saya kɔfɛ, aw na makari sɔrɔ. 35 Saya kɔfɛ, kiri na na, an na ɲɛnamaya kɛ tuma min na. 36 O de kosɔn, mɔgɔ si kana na ne fɛ sisan, ka ne ɲini nin tile binaani kɔnɔ. 37 Ne ye o cɛ duuru minɛ i ko a y'a fɔ ne ye cogo min na, ka taa foro la ka to yen. 38 O dugusagwɛ, kumakan dɔ ye ne wele ko: «Esdrasi, i da wuli ka min di i ma.» 39 O kɔ, ne ye ne da yɛlɛ, a ye jifilen falen dɔ se ne ma, o tun falen bɛ i ko ji la, nka a kulɛri tun bɛ i ko tasuma. 40 Ne y'a ta ka min, ne y'a min tuma min na, ne dusukun ye faamuyali fɔ, ka hakilitigiya bonya ne disi la, katuguni ne hakili ye barika don ne hakili la. 41 Ne da wulila, ne ma datugu tun. 42 Kɔrɔtalenba ye faamuyali di o cɛ duuru ma, u ye su fɛ yelifɛn kabakomaw sɛbɛn, u tun tɛ minnu dɔn. 43 Ne kɔni. Ne tun bɛ kuma tile fɛ, ne tun tɛ ne nɛnkun minɛ su fɛ. 44 Tile binaani kɔnɔ, u ye kitabu kɛmɛ fila ni naani sɛbɛn. 45 O tile binaani dafara tuma min na, Kɔrɔtalenba y'a fɔ ko: «I ye sɛbɛn fɔlɔ minnu sɛbɛn, olu fɔ kɛnɛ kan, walisa mɔgɔ minnu ka kan ni mɔgɔ minnu man kan, olu ka o kalan. 46 Nka i ka biwolonwula labanw mara, walisa i k'u don jama cɛma hakilitigiw dɔrɔn de bolo. 47 Hakilitigiya jibɔyɔrɔ, hakilitigiya jibɔyɔrɔ ani dɔnniya baji bɛ olu de kɔnɔ. 48 Ne y'o kɛ. SABABU 15NAN 1 A filɛ, ne na kiraya kuma minnu don i da la, i ka olu fɔ ne ka mɔgɔw tulo la, Matigi ko ten. 2 Aw k'a to u ka sɛbɛn papiye kan, katuguni u ye kantigiw ni tiɲɛtigiw ye. 3 I kana siran miiriliw ɲɛ, minnu bɛ kuma i sɔsɔ, olu ka dannayabaliya kana i tɔɔrɔ. 4 Katuguni kantigibaliw bɛɛ na sa u ka kantigiyabaliya kosɔn.

5 A filɛ, Matigi ko: Ne na tɔɔrɔw lase diɲɛ ma. npan, kɔngɔ, saya, ani halakili. 6 Juguya ye dugukolo bɛɛ nɔgɔ kosɛbɛ. 7 Matigi ko ten. 8 Ne tɛna ne nɛnkun minɛ tun ka ɲɛsin u ka juguya ma, u bɛ min kɛ cogo nɔgɔlen na, ne tɛna u to o kow la, u bɛ u yɛrɛ kɛ cogo jugu la minnu na ka ŋunan dɔrɔn tuma bɛɛ. 9 O de kosɔn, Matigi ko: Siga t'a la, ne na u hakɛ bɔ, ka joli jalakibali bɛɛ minɛ ne ye ka bɔ u cɛma. 10 A filɛ, ne ka mɔgɔw bɛ taa ni u ye i ko sagakulu ka taa fagali la. 11 Nka ne na na n'u ye ni bolo barikama ni bolo kɔrɔtalen ye, ka Misira gosi ni tɔɔrɔw ye i ko fɔlɔ, ka a jamana bɛɛ halaki. 12 Misira na kasi, Elohim bɛna tɔɔrɔ ni ɲangili min lase a ma, o na a jusigilan gosi. 13 Dugukolo sɛnɛbagaw na kasi, k'a masɔrɔ u ka kisɛw na ban fiɲɛba ni sanbɛlɛ ni dolow siranba fɛ. 14 Bɔnɛ bɛ diɲɛ ni a kɔnɔmɔgɔw ye! 15 Katuguni npan ni u halakili surunyara, jama kelen na wuli ka kɛlɛ kɛt dɔ wɛrɛ , npanw b' u bolo . 16 Murutili na kɛ mɔgɔw cɛma, ka ɲɔgɔn minɛ. u tɛna u ka masakɛw ni kuntigiw jate, wa u ka kɛwalew na jɔ u fanga kɔrɔ. 17 Mɔgɔ na nege don ka taa dugu dɔ kɔnɔ, nka a tɛna se. 18 U ka kuncɛbaya kosɔn duguw na jɔrɔ, sow na tiɲɛ, mɔgɔw na siran. 19 Mɔgɔ tɛna makari a mɔgɔɲɔgɔn na, nka a na u ka sow tiɲɛ ni npan ye, ka u ka nafolo tiɲɛ, dumuni dɛsɛ ni tɔɔrɔba kosɔn. 20 A filɛ, Elohim ko: Ne na dugukolo kan masakɛw bɛɛ wele ka na bonya da ne kan, minnu bɛ bɔ tile bɔli la, ka bɔ saheli fɛ, ka bɔ kɔrɔn fɛ, ani Libanus. ka u yɛrɛ wuli ɲɔgɔn kama, ka u ka ko kɛlenw sara. 21 U b'a kɛ ne ka mɔgɔ sugandilenw ye cogo min na bi, ne fana na o cogo kelen kɛ ka u sara u disi la. Matigi Ala ko ten. 22 Ne kininbolo tɛna hinɛ jurumutɔw la, ne ka npan tɛna ban mɔgɔ jalakibaliw joli bɔnna dugukolo kan. 23 Tasuma bɔra a ka diminya la, ka dugukolo jusigilanw ni jurumutɔw jeni, i ko bɔgɔ manamana. 24 Bɔnɛ bɛ olu ye jurumukɛlaw ye, k'a sɔrɔ u tɛ ne ka ci fɔlenw mara! Matigi ko ten. 25 Ne tɛna u hinɛ. 26 Katuguni Matigi bɛ jurumu kɛbaaw bɛɛ dɔn, o de kosɔn a bɛ u don saya ni halakili la. 27 Sisan, tɔɔrɔw nana dugukolo bɛɛ kan, aw na to u kɔnɔ. 28 A filɛ, yelifɛn juguba dɔ y'a ye ka bɔ kɔrɔn fɛ. 29 Arabu salon siyaw na bɔ yen ni wotoro caman ye, u jamaba na ta dugukolo kan i ko fiɲɛ, walisa u mɛnbagaw bɛɛ ka siran ka yɛrɛyɛrɛ.

30 Karmankaw minnu diminnen don fana, olu na bɔ i ko kungosogow, u na na ni fanga belebele ye, ka fara u kan kɛlɛ la, ka Asirikaw ka jamana yɔrɔ dɔ tiɲɛ. 31 O tuma na fɛ, saw na fanga sɔrɔ, u hakili bɛ to u cogoya la. Ni u y'u yɛrɛ kɔsegin, ka jɛkafɔ kɛ ni fangaba ye ka u tɔɔrɔ. 32 O tuma la, o mɔgɔw na jɔrɔ ka joli bɔ, ka u makun u ka sebaaya barika la, ka boli. 33 Juguw na u lamini ka bɔ Asirikaw ka jamana na, ka u dɔw halaki, siran ni siran ni sɔsɔli na kɛ u ka masakɛw cɛ u ka kɛlɛbolow la. 34 Sankaba filɛ ka bɔ kɔrɔn fɛ ani ka bɔ worodugu fɛ ka taa saheli fɛ, u filɛli ka jugu kosɛbɛ, u falen bɛ dimi ni fɔɲɔba la. 35 U na ɲɔgɔn bugɔ, u na dolow camanba gosi dugukolo kan, u yɛrɛw ka dolow. Joli na bɔ npan na fo ka taa a bila kɔnɔbara la. 36 Hadamadenw ka nɔgɔ fo ka se ɲɔgɔmɛ dingɛ ma. 37 Siran ni yɛrɛyɛrɛba na kɛ dugukolo kan, minnu bɛ diminya ye, olu na siran, yɛrɛyɛrɛ na na u kan. 38 O kɔfɛ, fɔɲɔba na ka bɔ saheli fɛ, ka bɔ worodugu fɛ, ka bɔ tilebin fɛ yɔrɔ wɛrɛ la. 39 Fɔɲɔba na wuli ka bɔ kɔrɔn fɛ ka a da wuli. A ye sankaba min lawuli ni diminya ye, ani dolow min ye siran bila kɔrɔn ni tilebin fiɲɛ la, o na halaki. 40 Sankaba belebelebaw ni dolow na wuli ka fa diminya ni dolow la, walisa u ka dugukolo bɛɛ ni a kɔnɔmɔgɔw lasiran. U na dolow jugumanba dɔ bɔn yɔrɔ janw bɛɛ kan. 41 Tasuma ni sanbɛlɛ ni npan wulilenw ani ji caman, walisa forow bɛɛ ka fa, ani bajiw bɛɛ, ni jiba camanba ye. 42 U na dugubaw ni kogow, kuluw ni kuluw, kungo jiriw ni forow binkɛnɛw ni u sɛnɛfɛnw ci. 43 U na taa Babilonɛ, ka a lasiran kosɛbɛ. 44 U na na a lamini k'a lamini, dolow ni diminya bɛɛ na bɔn a kan, o tuma na, buguri ni sisi na wuli sankolo la, a lamini mɔgɔw bɛɛ na kasi. 45 Minnu tora a kɔrɔ, olu na baara kɛ olu ye minnu y'a bila siranya la. 46 E fana, Azi, min ye Babilonɛ jigiya tigi ye. 47 Bɔnɛ ka kɛ i ye, e min ye dɛsɛbagatɔ ye, katuguni i y'i yɛrɛ kɛ a bɔɲɔgɔnko ye. I ye i denmusow masiri jatɔya la, walisa u ka diya i kanubagaw ye, ka waso u la, olu minnu tun b'a fɛ ka jatɔya kɛ i fɛ tuma bɛɛ. 48 Mɔgɔ min koniyalen don a ka kɛwalew ni a ka kow bɛɛ la, i tugura o kɔ. 49 Ne na tɔɔrɔw ci i ma. muso cɛ salen, faantanya, kɔngɔ, npan ani banajugu, ka i ka sow tiɲɛ ni halakili ni saya ye. 50 I ka Sebaaya nɔɔrɔ na ja i ko falenfɛn, funteni min bɛ ci i ma, o bɛna wuli.

51 I na barika dɔgɔya i ko muso faantan min bugɔlen don, i ko muso min ɲangilen don ni joginda ye, fo fangatigiw ni kanubagaw kana se ka o sɔrɔ ve i ye. 52 Matigi ko ten, yala ne tun na kɛ ni keleya ye i kama wa? 53 Ni i tun ma ne ka mɔgɔ ɲɛnatɔmɔlenw faga tuma bɛɛ, k'i bolow gosili kɔrɔta, k'a fɔ u ka mɔgɔ salenw kan, i dɔlɔtɔ tuma min na. 54 I ɲɛda cɛɲa jira wa? 55 I ka jatɔya sara na kɛ i disi la, o de kosɔn i na sara sɔrɔ. 56 I ye ne ka mɔgɔ sugandilenw kɛ cogo min na, Matigi ko ten, Elohim na i kɛ ten, ka i don kojugu la 57 I denw na sa kɔngɔ fɛ, i na bin npan fɛ, i ka duguw na tiɲɛ, i bɛɛ na halaki ni npan ye foro kɔnɔ. 58 Minnu bɛ kuluw kan, olu na sa kɔngɔ fɛ, ka u yɛrɛ sogo dun, ka u yɛrɛ joli min, dumuni kɔngɔ ni ji minnɔgɔ kosɔn. 59 Nisɔndiyabaliw, i na tɛmɛn kɔgɔji fɛ ka tɔɔrɔw sɔrɔ kokura. 60 Tɛmɛn tuma la, u na girin ka taa dugu gansan kan, ka i ka jamana yɔrɔ dɔw halaki, ka i nɔɔrɔ yɔrɔ dɔ tiɲɛ, ka segin Babilonɛ min halakira. 61 I na fili u fɛ i ko bɔgɔbɔgɔ, u na kɛ i ko tasuma. 62 A na i ni i ka duguw ni i ka jamana ni i ka kuluw halaki. i ka kungow bɛɛ ni i ka jiri dennenw bɛɛ na jeni tasuma la.» 63 U na i denw ta ka taa jɔnya la, i ka fɛn min bɛ i bolo, u na o tiɲɛ, ka i ɲɛda cɛɲi tiɲɛ. SABABU 16NAN 1 Bɔnɛ ka kɛ e ye, Babilonɛ ni Azi! Bɔnɛ ka kɛ aw ye, Misira ni Siri! 2 Aw ka aw siri ni bɔrɔ ni kunsigi finiw ye, ka aw denw kasi, ka nimisa. katuguni aw halakili surunyara.» 3 Npan cilen bɛ aw kan, jɔn bɛ se k'a kɔsegin? 4 Tasuma cilen bɛ aw cɛma, jɔn bɛ se k'o faga? 5 Tɔɔrɔw cilen bɛ aw ma, mun bɛ se k'u gɛn? 6 Yala mɔgɔ dɔ bɛ se ka waraba kɔngɔlen gɛn kungo kɔnɔ wa? wala mɔgɔ dɔ bɛ se ka tasuma faga bɔgɔbɔgɔ la, k'a sɔrɔ a y'a daminɛ ka jeni wa? 7 Yala mɔgɔ bɛ se ka bɛlɛkisɛ min ci, o bɛ se ka wuli kokura wa? 8 Matigi barikama bɛ tɔɔrɔw ci ani jɔn bɛ se k'u gɛn? 9 Tasuma na bɔ a ka diminya la, jɔn bɛ se k'a faga? 10 A na sanpɛrɛn ci, jɔn tɛna siran? a na sanpɛrɛn, jɔn tɛna siran? 11 Matigi na bagabaga, jɔn tɛna bugɔ pewu ka kɛ mugu ye a ɲɛ kɔrɔ? 12 Dugukolo ni a jusigilanw bɛ yɛrɛyɛrɛ. Kɔgɔji bɛ wuli ni jikuruw ye ka bɔ duguma, jikuruw ni a jɛgɛw fana bɛ yɛrɛyɛrɛ Matigi ɲɛ kɔrɔ ani a ka sebaaya nɔɔrɔ ɲɛkɔrɔ.

13 K'a masɔrɔ a kininbolo min bɛ bɔgɔdaga kɔrɔta, o barika ka bon, a bɛ a ka bɛlɛkisɛ minnu ci, olu ka gɛlɛn, u tɛna tɛmɛn, ni u daminɛna ka ci diɲɛ fan bɛɛ la. 14 A filɛ, tɔɔrɔw cilen don, u tɛna segin kɔ, fo u ka na dugukolo kan. 15 Tasuma manana, a tɛna faga fo a ka dugukolo jusigilan jeni. 16 I n'a fɔ bɛlɛkisɛ min cilen don bɛlɛkisɛtigi barikama fɛ, o tɛ kɔsegin cogo min na. 17 Bɔnɛ bɛ ne la! bɔnɛ bɛ ne la! jɔn na ne kisi o donw na? 18 Dusukasiw ni dusukasibaw daminɛ don. kɔngɔ ni sayaba daminɛ; kɛlɛw daminɛ, fangatigiw bɛna jɔ siran na; juguya daminɛ don ! ni nin kojuguw nana ne na mun kɛ? 19 A filɛ, kɔngɔ ni tɔɔrɔ, tɔɔrɔ ni tɔɔrɔ cilen don ka kɛ bugɔliw ye walisa u ka ladilan. 20 Nka o kow bɛɛ kosɔn, u tɛna kɔsegin u ka juguya la, wa u tɛna u hakili to bugɔli la tuma bɛɛ. 21 A filɛ, dumunifɛnw na sɔngɔ ka ɲi kosɛbɛ dugukolo kan, fo u na miiri ko u bɛ cogo ɲuman na, hali o waati yɛrɛ la, kojuguw na falen dugukolo kan, npan, kɔngɔ ani ɲagamiba. 22 Dugukolo kan sigibaa caman na halaki kɔngɔ fɛ. tɔ kelen, minnu bɛ kisi kɔngɔ ma, npan na olu halaki.» 23 Suw na fili kɛnɛma i ko nɔgɔ, mɔgɔ si tɛna u dusu saalo, katuguni dugukolo na tiɲɛ, dugubaw na ci. 24 Mɔgɔ si tɛna to ka dugukolo sɛnɛ k'a dan 25 Jiriw na den, jɔn na u lajɛ? 26 Rezɛn na mɔ, jɔn na u senna? K'a masɔrɔ yɔrɔ bɛɛ na kɛ mɔgɔ lakolon ye. 27 O cogo la, mɔgɔ dɔ b'a fɛ ka dɔ wɛrɛ ye, k'a kan mɛn. 28 Dugu kɔnɔ, tan na to yen, foro la fila na dogo foro belebelebaw ni faraw cɛncɛnw na. 29 Oliviye nakɔ bɛ kɛ cogo min na jiri bɛɛ kan, oliviye saba wala naani bɛ to yen. 30 I n'a fɔ rezɛn nakɔ bɛ lajɛ tuma min na, kulu dɔw bɛ to yen minnu bɛ rezɛn nakɔ ɲini ni timinandiya ye. 31 O donw na, mɔgɔ saba wala naani na to yen minnu bɛ u ka sow sɛgɛsɛgɛ ni npan ye. 32 Dugukolo na tiɲɛ, forow na kɔrɔya, a siraw ni a siraw bɛɛ na falen ŋaniw la, katuguni mɔgɔ si tɛna tɛmɛ o yɔrɔ la. 33 Npogotigininw na kasi, kɔɲɔcɛ tɛ u fɛ. musow na kasi, cɛ tɛ u fɛ. U denmusow na kasi, dɛmɛbaga si t'u bolo. 34 Kɛlɛw la, u ka kɔɲɔcɛw na halaki, u cɛw na halaki kɔngɔ fɛ. 35 Matigi ka jɔnw, aw ka o kow lamɛn sisan ka u faamu. 36 Matigi ka kuma filɛ, i ka o minɛ. 37 A filɛ, tɔɔrɔw bɛ ka surunya, u tɛ sɛgɛn. 38 Ni muso kɔnɔma donna a denkɛ la kalo kɔnɔntɔnnan na, dimiba bɛ a kɔnɔbara lamini cogo min na kalo kɔnɔntɔnnan na, dimi minnu bɛ den bange, u tɛ sɛgɛn hali dɔɔnin.

39 O cogo kelen na, tɔɔrɔw tɛna sɛgɛn ka na dugukolo kan, diɲɛ na kasi, dusukasi na na a fan bɛɛ fɛ. 40 Ne ka mɔgɔw, ne ka kuma lamɛn, aw k'aw labɛn aw ka kɛlɛ kama, aw ka kɛ i ko dugukolo kan taamakɛlaw. 41 Fɛn min bɛ feere, o ka kɛ i ko mɔgɔ min bɛ boli. 42 Min bɛ jagofɛnw minɛ, i ko nafa foyi tɛ min na. 43 Min bɛ danni kɛ, i n'a fɔ a tɛ se ka suman tigɛ. 44 Mɔgɔ minnu bɛ furu kɛ, olu bɛ i ko den si tɛna den sɔrɔ cogo min na. Minnu tɛ furu kɛ, olu fana bɛ i ko muso cɛ salenw. 45 O de y'a to baarakɛlaw bɛ baara kɛ fu. 46 Dunanw na u denw tigɛ, ka u ka nafolo tiɲɛ, ka u ka sow ci, ka u denw minɛ jɔnya la, katuguni u na denw sɔrɔ jɔnya ni kɔngɔ la. 47 Minnu bɛ u ka jagofɛnw minɛ ni binkanni ye, olu bɛ u ka duguw ni u ka sow ni u bolofɛnw ani u yɛrɛw masiri ka taa a fɛ. 48 Matigi ko ten.» 49 I n'a fɔ jatɔmuso bɛ keleya muso tilennenya ni jogoɲumanya la cogo min na. 50 Tilennenya na tilenbaliya koniya o cogo la, ni a y'a yɛrɛ lafili, ka a jalaki a ɲɛda la, ni a nana mɔgɔ min bɛ jurumu bɛɛ sɛgɛsɛgɛ ni timinandiya ye dugukolo kan, o lafasa. 51 O de kosɔn aw kana kɛ i n'a fɔ a ka kɛwalew. 52 Tilenbaliya na bɔ dugukolo kan dɔɔnin, tilennenya na masaya kɛ aw cɛma. 53 Jurumukɛla kana a fɔ ko a ma jurumu kɛ, katuguni Elohim na tasumamugu jeni a kun na. 54 A filɛ, Matigi bɛ mɔgɔw ka kɛwalew bɛɛ dɔn, u ka miiriliw, u ka miiriliw ani u dusukunw. 55 U ye kuma fɔ, ko: «Dugukolo ka da.» A dabɔra: Sankolo ka da. A dabɔra. 56 Dolow dabɔra a ka kuma de la, a bɛ u hakɛ dɔn. 57 A bɛ dugukolo juguman ni a nafolomafɛnw sɛgɛsɛgɛ. A ye kɔgɔji ni a kɔnɔfɛnw suman. 58 A ye kɔgɔji datugu ji cɛma, a ye dugukolo dulon ji la ni a ka kuma ye. 59 A bɛ sankolow labɔ i ko bɔgɔdaga. a y'a sigi ji kan. 60 Kungokolon kɔnɔ, a ye jibolisiraw ni kɔw da kuluw kunw kan, walisa sanjiba ka bɔ farakurunbaw la ka jigin ka dugukolo ji bɔ. 61 A ye hadamaden da, k'a dusukun don farikolo cɛma, ka ninakili ni ɲɛnamaya ni faamuyali di a ma. 62 Ɔwɔ ani Sebaayabɛɛtigi Elohim Ni min bɛ fɛn bɛɛ da, ka fɛn dogolenw bɛɛ sɛgɛsɛgɛ dugukolo gundo la. 63 Tiɲɛ na, a bɛ aw ka fɛn dilannenw dɔn, ani aw bɛ miiri min na aw dusukunw na, jurumukɛlaw yɛrɛ, minnu tun b'a fɛ ka u ka jurumu dogo. 64 O de kosɔn Matigi ye aw ka kɛwalew bɛɛ sɛgɛsɛgɛ tigitigi, a na aw bɛɛ maloya.

65 Ni aw ka jurumuw bɔra kɛnɛ kan, aw na maloya mɔgɔw ɲɛ kɔrɔ, aw yɛrɛ ka jurumuw na kɛ aw jalakibagaw ye o don na. 66 Aw na mun kɛ? Aw na aw ka jurumuw dogo cogo di Ala ni a ka mɛlɛkɛw ɲɛ kɔrɔ? 67 A filɛ, Elohim yɛrɛ de ye kiritigɛla ye, aw ka siran a ɲɛ, aw ka aw ka jurumuw bila, ka ɲinɛ aw ka tilenbaliyakow kɔ, aw kana aw sen don u la tun fo abada. 68 A filɛ, jamaba ka diminya jenilen donna aw kan, u na aw dɔw ta ka aw balo, k'a sɔrɔ aw ma baara kɛ, ni fɛnw ye minnu bɛ saraka boliw ye. 69 Minnu sɔnna u ma, olu na tulo geren ani ka u mafiɲɛya, ka u sennatan. 70 Murutiliba na kɛ yɔrɔ bɛɛ la ani dugu nataw la Matigi sirannenbaaw kan. 71 U na kɛ i ko hakilintanw, u tɛna mɔgɔ si tanga, nka u bɛna Matigi ɲɛsiranbagaw tiɲɛ ka u halaki. 72 U na u ka nafolo tiɲɛ ka u ta ka u gɛn ka bɔ u ka so. 73 O tuma la, ne ka ɲɛnatɔmɔlenw na dɔn. U na kɔrɔbɔ i ko sanu tasuma la.» 74 Aw ka lamɛnni kɛ, ne kanulenw, Matigi ko ten. 75 Aw kana siran, aw kana sigasiga. katuguni Ala de ye aw ɲɛminɛbaga ye. 76 Minnu bɛ ne ka ci fɔlenw ni ne ka ci fɔlenw mara, olu ɲɛminɛbaga, Matigi Ala ko:: Aw kana aw ka jurumuw girinya, aw ka tilenbaliyaw kana u yɛrɛ kɔrɔta. 77 Minnu sirilen don ni u ka jurumuw ye, ka u datugu ni u ka ini ye, bɔnɛ ka kɛ olu ye quities i n'a fɔ foro datugulen ni bugunw ye, ani a sira datugulen ni ŋaniw ye, walisa mɔgɔ si kana tɛmɛ ! 78 A bɛ to a ma fini don, a bɛ fili tasuma la walisa a ka jeni.