Aymara - The Book of Jubilees

1JAQTHAPI

1UkatisraelitanakaxEgiptomarkatmistxapxännayrïr marapanxa,kimsïrphaxsinxa,tunkasuxtanurunak saraqataruw[2450AnnoMundi]DiosaxMoisesarakham säna:‘Nayanukarmakhatxamqullupataru,ukatnayaxpä qalatablanakchurapxäma,kamachimpi,kamachimpi, qillqkta,ukhamatjupanakaryatichañataki’.

2MoisesaxDiosanqulluparmakhatxäna,Tatitunjach'a kankañapaxSinaíqullunqhiparäna,mäqinayaxsuxtauruw ch'amakt'ayäna

3PaqallqüriurustiqinayataypitwaMoisesarjawsäna, Tatitunjach'akankañapaxqullupatatmäninanakhaskir ninaruñtatawuñstäna

4Moisesaxpusitunkauru,pusitunkaarumawQullunkäna, Diosaxnayrapachanakwayatichäna,kunapachatix kamachimpi,arst'äwimpixjaljatätapa

5UkatJupajjakhamsänwa:‘Akaqollunparlkäuka arunakjja,chuymamarchuymchʼalljjtayasim,ukatmä librorqellqtʼam,ukhamatwawanakapajjuñjapjjañapataki, kunjämsanayajjjupanakarjanapanukuwaykti,kunajan walinaktïjichhürojjSinaíqollunnayampijumampi uttʼayawayktaukaarustʼäwipʼakintasa

6Uqhämuqhamawpasanicunapachatejjtakeucanacajj jupanacarpurinkaniucapachajja,jupanacajjnayajjjupat sipanjukʼampchekapätajyatipjjaniwa,taqe taripäwinakapansa,taqeluratanakapansa,nayajjcheqpach jupanakampïtajyatipjjaniwa.

7Jichhürojjjumapachpawqellqtʼasim,kawkïrarunaktï nayajjsisktaukanakjja,nayajjyattwajupanakan kutkatasirïpjjatapsa,qalachuymanïpjjatapsayattwa,kawkïr oraqtïnayraawkinakaparu,Abrahamar,Isaacaru,Jacobor juramentolurapktaukaoraqerirpkasa,akhamsasa: ‘Wawamarojjlechempimiskʼimpijawqʼiroraqechuräjja’ sasa

8Manq'asipxani,sist'asipxani,yaqhadiosanakaruw kutt'apxani,(diosas)jupanakaruxjaniwkuna t'aqhisiñanakatqhispiykaspati,ukatakaqhanañchäwix ist'atäniwajupanakcontramäqhanañcht'añatakiKunatix jupanakaxtaqikamachinakaxarmasipxaniwa,(janukax) taqikuntixnayaxjupanakarsisktxa,ukatjupanakaxjan judiöpkiukanakararktasawsarnaqapxani,q'añu luräwinakapsa,p'inqachawinakapsa,diosanakaparus yupaychapxani,ukatjupanakatakixmäjucha,t'aqhisiña, t'aqhisiña,mäsipitaukhamuñacht'ayapxani

9Waljaniwjiwarapxani,katuntatäpxarakiniwa, uñisirinakanamparaparuwkatuntatäpxarakini,nayan kamachinakaxsa,kamachinakaxsa,arust'äwijan fiestanakajsa,sábadourunakajsa,qullanchiqaxsa,jupanak taypinqullanchata,tabernáculo,qullanutajsa,ukauraqinak taypinnayatakixqullanchata,ukanakapanukupxataplayku sutixaxukapatxankiwa,ukat(ukanjakañapataki).

10Ukatstijach'auraqinaksa,arboledanaksa,k'achacht'at idolonaksalurapxani,ukatsapamayniwyupaychapxani, ukhamatpantjasipxañapataki,wawanakaparussaxranakar sacrificiotloqtapxani,chuymapanjanwaliluratanakaparu 11Jupanakarqhanañchirinakkhithä,jupanakcontra yatiyañataki,ukampisjupanakaxjaniwist'apkaniti, qhanañchirinakarusjiwayapxarakïwa,kamachi thaqhirinakarusarknaqapxani,taqikunsachhaqtayapxani, mayjt'ayapxani,ukhamatjanwalinaklurañataki

12Ajanuxjupanakatimantaskä,janjudiöpkisukanakan amparaparuwkatuyä,katuntañataki,manq'antañataki, manq'antañataki,uraqtaypitapanukurakï,janjudiöpkis ukanakataypiruwch'iqiyarakï.

13Jupanakastitaqikamachinakaxsa,mandamientonakajsa, taqitaripäwinakajsaarmasxapxaniwa,machaqphaxsinaka, sábadourunaka,fiestanaka,jubileonaka,ordenanzanak uñtasa.

14Ukqhipatsti,taqichuymampi,taqialmapampi,taqi chʼamapampiwjanjudiöpkisukanakatnayarkuttʼanipxani, nayastitaqijanjudiöpkisukanakattantachtʼä,ukatnayar thaqapxita,ukhamatjupanakampjikthaptañataki, kunapachatïtaqichuymampi,taqialmapampithaqhapkitu ukhaxa

15Jupanakaruxaskikankañampisumankañuñacht'ayarakï, chiqakankañalinakapaqarakï,taqichuymajampi,taqi almajampi,jupanakastimäbendicionakïpxaniwa,janiwmä maldicionatakïpkaniti,p'iqipäpxaniwa,janiw chuymapäpkaniti.

16Jupanaktaypinwaqullanutajlurarakï,jupanakamp chikawjakaskä,jupanakanDiosapäskäwa,jupanakaxchiqa kankañansa,chiqakankañansamarkajäpxarakiniwa.

17Nayastijaniwjaytanukkäti,janirakiwjaytkäsa;Naya TatituDiosapätwa’sasa

18UkatMoisesaxajanuparquntʼasisawmayisïna,akham sasa:‘DiosaxTatitu,markamarusherenciamsajan apanukumti,chuymapanpantjasiwipansarnaqapxañapataki, uñisirinakapanamparaparjankatuyañataki,janjudiöpkis ukanakanamparaparjankatuyañataki,janjupanakar apnaqañapataki,Jumacontrajucharpuriyañapataki’sasa 19Tatitu,khuyapayasiñamaxmarkamarjach'araptatäpan, jupanacarmächiqapajayuluram,janirakBeliarajayupax jupanakarapnaqpanti,Jumannayraqatamanjupanakar juchañchañataki,ukhamaraktaqichiqathakinakatsipitar jaquntañataki,ukhamatnayraqatamanjiwarapxañapataki 20Ukampisjupanakajjmarkamawa,herenciamasa,jumajj jachʼachʼamamampiegipcionakanamparapat aptʼasiwaytajja,qʼomachuymampi,qollanajayumpi lurapjjam,jichhatuksarojjjanwiñaykamawjuchanakapar katuntatäpjjañapäkiti’sasa.

21TatitojjMoisesarsänwa:‘Nayajjyattwajupanakanjan waliluratanakapa,amuyunakapasa,qalachuymanïpjjatapa, janirakiwistʼapkaniti,juchapsa,awkinakapanjuchap arsuñkama

22Ukqhipatsti,taqichiqachuymampi,taqi(jupanakan) chuymapampi,taqi(jupanakan)ajayupampixNayaruw kuttʼanipxani,ukatnayaxchuymanakapannayrañikʼutapsa, jathanakapanchuymapannayrañikʼutapsa circuncidarakïwa,jupanakarmäqullanajayulurarakï,ukat qʼumachä,ukhamatukaurutwiñayatakjannayat jithiqtapxañapataki

23JupanakastiNayaru,taqikamachinakajarus lip'katasipxani,mandamientonakajsaphuqhapxarakiniwa, nayastiAwkipärakïwa,wawanakaxäpxarakiniwa

24UkattaqiniwjakkirDiosanwawanakapsatäpxani,sapa angelasa,sapaajayusayatipxaniwa,jïsa,yatipxaniwa akanakaxNayanwawanakajätapxa,nayastijupanakan Awkipätwachiqakankañampi,chiqakankañansa, jupanakarmunasitajasa

25Jumapachpawtaqiakaarunakakaqullunarsüma, nayrïrkuti,qhipïrarunakqillqtʼasim,ukaarunakxa

kamachirjama,qhanañchäwinsa,semananakansa,Jubileo urunakansawiñayatakiwphuqasini’sasa.

26Ucatstiangelarsänwa:Moisesatakqillqt'am,luratäñap qalltatapa,nayansantuariojjajjwiñayatakjupanactaypin luratäñapcama.

27Tatitustitaqininnayraqatapanuñstani,taqiniwyatipxani IsraelanDiosapaxa,JacobunwawanakapanAwkipätxa, wiñayatakiwSiónqullunReyïtaxa.UkatSión,Jerusalén markaxqullanäniwa’sasa

28Israelancampamentopnayraqatansaraskänauka angelaxLeyukanjaljanakapantablanakapapthapïna, kunapachatïalaxpachasa,akauraqismachaqar tukuyatäkaniukaurutpacha,jubileonakansemananakapan qhanañchäwipa,sapamaranakaparjama,jubileonakan jakhüwiparjama,[machaq]lurañurutpacha,alaxpachasa, akauraqismachaqartukuyatäniukattaqiluratanakapax alaxpachanch’amaparjama,ukhamaraktaqiakauraqin luratanakaparjama,TatitunqullanutapaxJerusalénmarkan Siónqullunluratäñapkama,ukattaqpachqhananakax machaqartukuyatäñapkama,qullañataki,sumankañataki, ukhamarakbendicionanakchurañatakitaqiIsraelan ajllitanakapataki,ukhamarakukhamatukaurutpachtaqi akauraqinurunakkama

2JAQTHAPI

1UkxankirangelaxTatitunaruparjamawMoisesarparläna: TatitunaruparjamawMoisesarsäna:Taqiluratanakapan taqpachsarnaqäwipqillqt'am,kunjämtixsuxtaurunakan TatitDiosaxtaqiluratanakapsa,taqiluratanakapsa tukuyäna,ukatpaqallqüriuruxsábadourunphuqäna,taqi pachatakiwqullanchatäna,ukattaqiluratanakapatakixmä chimpuwutt'ayäna

2Nayrïruruxalaxpachanakluratayna,alaxpacharusa, uraqirusa,umarusa,taqiajayunaksa,jupanayraqatan luqtapkiukaajayunaksa-jach'aangelanakaru,qullanäñ angelanakaru,ukhamarakangelanakaru[ninaajayumpi, angelanakapampi]thayanakanajayupampi,ukhamarak qinayanakanajayupanangelanakaparu,ch'amakan ajayupampi,chhijchhimpi,granizompi,thayach'amakampi, angelanakampiarunaka,qhixuqhixu,llijulliju,ukhamarak thaya,junt’uajayunakanangelanakapa,juyphipacha, primavera,jallupacha,jallupachanukhamaraktaqi luratanakapanajayunakapatalaxpachanukhamarakuraqin utjkiukaajayunakapan,(Jupawlurawayi)ch’amaka, ch’amaka,jayp’u<ukataruma>,ukatqhana,qhantati,uru, ukanakxchuymapanyatiñapampiwwakicht’awayi

3Ukxarustiluräwinakapuñjapxta,jach'añchapxarakta,taqi luratanakapatnayraqatapanjach'añchapxarakta;nayrïrurux paqallqjachʼaluräwinakwaluräna

4Ukatpayïruruxumataypinxfirmamentoluratayna,ukat ukauruxumaxjaljtataynawa-chikataxalaxpacharuw sarawayxataynaukatchikatxfirmamento(ukax)chika taypinxtaqpachuraqipatxaruwsarawayxataynaUkat ukakiwpayïrurux(Diosax)lurasïna

5Kimsïrurusti,Umanakaxtaqpachuraqitmächiqar pasañapataki,wañauraqixuñstañapatakisasawsäna.

6UmanakaxkunjamtïJupaxsiskänukhamarjamaw lurapxäna,ukatakauraqitmächiqaruwjaltxapxäna,ukat wañauraqiwuñstäna.

7Ukatukauruxjupanakatakixtaqiqutanakluräna,sapa maynitantachasiñutanakaparjama,ukhamaraktaqpach jawiranaka,ukhamarakumatantachawinakaqullunakan ukhamaraktaqpachuraqin,ukhamaraktaqpachqutanaka, ukhamaraktaqich’uxñach’uxñanaka,ukhamarakjatha yapuchatanaka,ukhamaraktaqich’uxñanaka,achuyiri quqanaka,quqaquqanaka,ukhamarakEdénhuerta,Edén markanukhamaraktaqiniquqanakaxkastaparjama.

8UkapusijachʼaluräwinakwaDiosajjkimsïrurunluräna UkatpusiuruxInti,phaxsi,warawaranakluräna,ukat alaxpachanch’amaparuwuñstayäna,taqiakauraqir qhant’ayañataki,uruyarumaapnaqañapataki,ukatqhana ch’amakatjaljañataki.

9DiosaxIntixakaUraqinmäjach'achimpunïñapatakiw utt'ayäna,urunakataki,sábadourunakataki,phaxsinakataki, fiestanakataki,maranakataki,sábadomaranakataki, jubileonakataki,taqimaranakataki

10Ch'amakatqhanaruwjaljaraki,sumajakañataki, ukhamattaqikunatixakauraqinch'allt'asipki,jiltaski ukanaka

11PusïruruwukakimsakastalurataynaUkatphisqhïr uruxjach’ajach’aqutamonstruonakumamanqhan luratayna,kunatixukanakxnayrïrjañchinyänakapaw amparapampluratayna,challwanaka,taqikunatixuma taypinsarnaqkiukanaka,ukhamaraktaqikunatixt’ijtki ukanaka,jamach’inakaukattaqikastaukanaka

12Ucatstiintejjjupanacapatjjaruwmistüna,suma jakañataqui,uqhamaractaqekunatïakaoraqenutjki ukanakatsipansa,taqekunanakatïoraqetmistuskiukanakat sipansa,achurqoqanakatsipansa,taqejañchinakatsipansa 13UkakimsakastaJupawphisqhïrurunluräna.Ukatsuxta urustiakauraqintaqiuywanaka,taqiuywanaka,taqi kunatixakauraqinsarnaqkiukanakluräna

14Taqiukanaktukuyatatstijaqiruwluräna,mächachampi mäwarmimpiwjupanakaruxluräna,ukatstitaqikunatix akauraqinutjkiukanakxaru,lamarqutanakarusa,taqi kunatixjalnaqkiukanakarusa,uywanakarusa, uywanakarusa,taqiakauraqinsarnaqirinakarusa,taqiaka uraqinakarusa,taqiukanakapnaqañchuräna

15Suxtauruwukapusikastaluräna.Ukattaqpachaxpä tunkakastawutjäna

16Ukatstisuxtauruwtaqiluräwinakaptukuyäna-taqi kunatixalaxpachansa,akauraqinsa,lamarqutanakansa, ch'amakansa,qhanansa,ch'amakansa,taqikunanakasutji

17Ukatstimäjachʼaseñalchurarakistu,mäarunjja,sábado uru,sojjtaurutrabajiñasataki,ukampispaqallqürojjtaqe irnaqäwitphoqañasataki

18Taqiangelanakasa,qullanäñangelanakasa,akapäjach'a tama-Jupawsamarañuruxalaxpachansa,akauraqinsa Jupampchiksarnaqañasatakixjawst'istu

19UkatJupajjakhamsapjjetäna:‘Uñtapjjam,nayajjtaqe markanakatmämarkaruwjaljta,jupanakastisábadouru amtapjjani,nayajjmarkajäkaspasukhamqollanäpjjarakïwa, bendicirakïwa;kunjamtïnayajjsábadouruqollanar tukuyktaukatnayapachpatakisqollanar(ukham)lurkta, ukhamarakiwjupanakarbendicirakï,jupanakajj markajäpjjaniwa,nayastijupanakanDiosapäjjarakïwa. 20Taqikuntixuñjktaukanakatxa,Jacobun wawanakaparuxajlliwaytwa,jilïryuqaxjamawqillqta,ukat wiñaywiñayatakiwnayatakixqullanäxarakta;Nayasti

sábadourunyaticharakï,ukhamatsábadourujantaqekuna lurañanakjaytapjjañapataki’sasa.

21Uqhämarakiwmächimpuluräna,ukarjamawpaqallqüri uruxnanakampchikasábadouruamtapxañapa, manqʼañatakisaumañatakisa,ukatkhititixtaqikunslurki ukarbendiciñataki,kunjamtïjupaxbendiciwaykiukat qullanäkiukhamarjama,taqimarkanakatsipansamäsapa jaqiru,ukatjiwasampichikasamarañuruimapxañapataki.

22Jupajjmandamientonakapjjamäsumaqʼapkirsuma qʼapkirqollqeruwtukuyäna

23AdanatpachJacobkamaxpätunkapayan p'iqinchirinakawutjäna,paqallqüriurukamawpätunka payanirnaqäwinakaxlurasïna.akaxbendicitawa, qullanarakiwa;nayrïrixbendicita,qullanarakiwa;ukataka maynixukamaynimpchikawqullanäñataki,bendicionanak katuqañatakisluqtaraki.

24Ukatsti(Jacobchachampirwawanakapampix)sapüruw sapürunjambendicionanakkatuqapxañapäna, qullananakäpxañapataki,kunjamtïjupaxpaqallqürurux sábadouruqullanchawaykatayna,bendicirakïnaukhama

25Jupawalaxpachampi,akapachampi,taqikuntixlurkäna ukanakxasuxtaurunakluräna,Diosaxpaqallquuruxqullan tukuyäna,taqiluratanakapatakiukatwajupalaykux mayïna,khititixukatuqitkunalurañanaklurkiukax jiwañapawa,ukatkhititixq’añuchkiukaxchiqpachapuniw jiwañapa

26Ukatpïisraelitanakaruxakauruxq'añuchapxañapatak mayïta,ukauruxqullanäñapataki,jankunalurañanaksa lurapxañapataki,janirakiwq'añuchapxañapäkiti,kunjämtix taqiurunakatsipanjuk'ampqullanäkiukhama

27Khititixq'añuchaniukaxchiqpachapuniwjiwani, khititixukaluräwinaklurkiukaxwiñayatakiwjiwani, ukhamatisraelitanakaxakaurutwiñaywiñay amtapxañapataki,janirakukauraqitsaphintatäpxañapataki. Ukauruxqullanuruwa,mäbendicionawa

28Khititixukauruphuqki,ukatsábadouruntaqi lurañanakapatjark'aqkiukaxa,qullanäxaniwa,taqi urunakanbendicitäniwa,jiwasanakjama

29Jichhaurunkamachinakisraelitanakaryatiyapxam, samarañuruxsamarañuruphuqhapxañapataki,janirakiw pantjasïwipanapanukupxañapataki(ukat)janirakiwkuna lurañasukatuqitjanwalïkiuklurañaxwakiskiti, jupanakanmunañaparjamlurañaxa,ukatjanirakiw manqʼañatakisa,umañatakisakunalurañanaksa wakichtʼañapäkiti,ukat(janiwwalikïskiti)umaapsuñasa, janukaxpunkunakapatkunaqʼipinakapaniñasajanukax apsuñsa,ukaqʼipinakxajaniwjupanakpachatak wakichtʼapkataynati,suxtaurujakañutanakapansa.

30Ukauruxjaniwutatutarusmantanipkaniti,janirakiw apsupkaniti;Jubileourutsipansa,ukauruxjuk'amp qullanawa,bendicitarakiwa;ucaurunjja,alajjpachan sábadouruphoqapjjta,janïrkhitijañchinsaakaoraqen sábadouruphoqapjjañapyatiyatäkipanjja

31TaqikunLuriristibendicirakïnwa,ukampisjaniwtaqi markanakarusa,yaqhamarkanakarusa,sábadouru amtañatakixqullanäkänti,janukastiIsraelsaparukiw q'umachäna.

32TaqikunLuriristiakaururuwbendiciwayi,ukaurux bendicionataki,qullanäñapataki,taqiurunakatsipansa jachʼañchatäñapatakiwlurawayi.

33Ukakamachimpi,arst'äwinakampixisraelitanakarux wiñayatakiwmäkamachirjamchuratäna.

3JAQTHAPI

1PayïrsemanansuxtaurunaksaraqataruwDiosan aruparjamaxAdanaruxtaqiuywanakapanipxta,taqi uywanaka,taqijamach'inaka,taqikunatixakauraqin sarnaqkiukanaka,taqikunatixumataypinsarnaqki ukanaka,kunaymankasta,uñnaqanakaparjama:nayrïrurux uywanakapanipxtapayïruruxawakanakxa;kimsïriuruxa jamach’inaka;Pusïruruxtaqikunatixakauraqinsarnaqki ukanaka;ukatstiphisqhïruruxumataypinsarnaqki ukanaka

2Adanastitaqeniruwsutinakapatsutipuchäna,sutipasti sutipuñtʼayarakïna.

3Ukaphesqaurunakanjja,Adanajjtaqeukanakuñjäna, chachawarmi,akaoraqenutjkiukakasta,ukampis sapakïskänwa,janiwkhitiyanapisjupatakjikjjatkänti.

4Tatitojjsapjjetuwa:‘Janiwwalïkitichachansapakïñapa, jupatakmäyanapirilurapjjañäni’sasa

5UcatTatituDiosasajjmäjachʼaiktʼayäna,jupastiikiyäna, ukatwarmitakejjcostillanakapatmäcostillaapthapïna,uka costillajjcostillanakapatjja,warminqalltatapawa,uka lantistijañchiruwsaytʼayäna,ukatwarmiruwsaytʼayäna.

6UkatAdanaruxikiñatsartayänaukatsartasaxsuxtauruw sartasïna,ukatjuparuwirpäna,ukatuñtʼarakïnwa,ukat akhamsänwa:‘Jichhaxakaxchʼakhanakajanchʼakhapawa, jañchijatjañchijarakiwa;jupasti[nayan]warmijasatäniwa; chachapatapsutätaplayku’sasa

7Ukatwachachawarmixmayakïpxani,ukatwamä chachaxawkiparutaykaparujaytanukuni,ukatsti warmipampimayachasipxani,ukatmäsapajañchikïpxani 8NayrïrsemananjjaAdanajjlurasïna,costillapawarmipasa:payïrsemananjjajuparuwuñachtʼayäna, ukatwamächachajjpaqallqurunakqʼañuchatäñapa,mä warmirojjpäkutipaqallquru.

9Adanaxpusitunkauruwkawkhantïluratäkänukauraqin sarnaqäna,ukatEdénhuertaruwyapuchañataki, uywañatakiirpapxta,ukampiswarmiparuxllätunktunk uruwirpanipxäna,ukaqhipatstiEdénhuertaruwmantäna 10Ukatwaalajjpachankirtablanakanjja,wawanïkiuka warmitjja,akhamsiwa:‘Chachawawachasiukhajja, paqallquruwqʼañuchatäñapa,nayrïrsemananjja,kimsa tunkakimsanuruwqʼomachasiñatakwilapanqheparani, janirakiwkunaqollanyänakarusllamktʼañapäkiti, janirakiwqollanutarmantañapäkiti,ukaurunak phoqañapkamakamachi)chachawawaruuñtasita.

11Warmiwawaxpäsemanawq'añuchatäñapa,nayrïrpä semananakaparjama,suxtatunkasuxtaniuruwilampi q'umachatäñapataki,llätunktunkaurunakkamaw q'añuchatäni’sasa.

12Ukallätunktunkaurunaktukuyatatsti,Edénhuertaruw irpapxta,ukahuertaxtaqiakauraqitsipanjuk'amp qullanawa,ukanayruntatquqanakaxqullanawa 13Ukhamasti,khititixmächachajanukaxmäwarmi wawanïkiukaxkamachirjamawutt'ayasïna:janiwkuna qullanyänakarusllamkt'añapakiti,janirakiwqullan chiqarusmantañapakiti,ukaurunakaxchachajanukax warmiwawaxphuqhasiñapataki.

14AkaxIsraelmarkatakqillqatänwa,taqiurunak phuqhapxañapataki.

15Nayrïrsemananjja,[1-7AM]Adanampiesposapampejj paqallqmarawEdénhuertanyapuchasipkäna, uñjapjjarakïna,juparojjtrabajochurapjjarakta,taqekunatï yapuchañatakwakiskiuklurañapatakiwyatichapjjarakta

16Ukatsti(huerta)yapuchasïna,qʼalajanisinïkchïnsa, janiwyatkänti,janirakiwpʼinqaskänti,jamachʼinakatsa, uywanakatsa,uywanakatsajardinarjarkʼaqäna,ukatsti achunakapsaapthapisinmanqʼäna,ukatqhipharkiryänaksa jupataki,warmipatakismaysarapanukurakïnwa[kunatï uñjaskänaukapanukurakïnwa]

17Ukapaqallqmaratukuyatatsti,paqallqmaraw tukuyxäna,[8AM]ukatpayïrphaxsinxa,tunkapaqallqu uru(phaxsi)urunxa,katarixwarmirjak'achasisin jak'achasisinkatarixwarmiruxsänwa:‘¿Diosaxjumarux akhamsasma:‘Janiwhuertantaqpachquqanakat manq'apxätati?’sasa

18Ukatakhamsarakïnwa:‘Huertanutjkiukaqoqanakan achunakapatjja,Diosajjsapjjetuwa:‘Manqʼapjjam’sasa ukampishuertanchikataypinkirquqanachupatxaDiosax sapxistuwa:“Janiwukaquqanachupatmanq'apkätati, janirakiwllamkt'apkätati,janjiwapxañamataki’”sasa

19Kataristiwarmiruxsänwa:‘Janiwchiqpachapun jiwkätati,Diosaxyatiwa,kunaurutixukaquqan manq'apkätaukauruxnayranakamaxjist'aratäniwa, diosanakaruñtatawuñjasipxäta,askimpijanwalimpi uñt'apxarakïta’sasa.

20Warmistiukaquqansumauñnaqapuñjäna,suma achupaxmanq'añatakiswalisumarakïnwa,ukatstiukaquqa apthapisinmanq'äna.

21Ukawarmixnayrïrkutixhigolaphinakampi p'inqachasiñapimt'asinxAdanaruwmanq'añchuräna, nayranakapasjist'aratäxänwa,jupaxq'alajanisinïtap uñjäna

22Ukatstihigolaphinakaptasinsawuyäna,ukatmä delantallurarakïna,ukat,p'inqachäwipimt'äna.

23Diosaxkatariruwñanqhachäna,wiñayatakiwuka katarixcolerasïna

24Ukawarmistiwalicoleratänwa,katarinaruparist'asa, manq'asitaplaykuukatJupajjakhamsänwa: ‘Llakinakamsa,tʼaqhesiñanakamsawalpunjiljjattayarakï, llakisiñampiwwawanïyäta,chachamaruwkuttʼjjäta,jupaw jumarapnaqarakïtam’sasa

25UkatAdanarakhamsarakïnwa:‘Warmimanarupar istʼatamat,kawkïrquqatjanmanqʼañamatakisisksmauka quqanachupatmanqʼantatamlayku,uraqixmaldecitäpan, chʼaphinakampi,chʼaphinakampi,chʼaphinakampi, chʼaphinakampi,ukatstitʼantʼamxaajanumanchʼuñumpiw manqʼantäta,ukatkuttʼañkamawtʼantʼammanqʼäta uraqpacharu,kawkhantixjumaxapsutäktaukauraqiru; jumastiakaoraqekïtawa,akaoraqeruwkuttʼarakïta’sasa.

26Jupanakatakixñik'utch'akhanakluratayna,isimp isthapt'ayasa,EdénHuertatkhithatayna

27AdanajjHuertatmistunkänaukaurujja,mäsuma qʼapkirqollqempiwmäofrenda,incienso,galbano,estacte, sumaqʼapkirqollanakchurarakïna,alwajjintijalsunjja, pʼinqachasiñapimtʼkänaukaurutpachwa

28Ukauruxtaqiuywanakanlakapasa,uywanakana, jamach'inakanlakapaxjist'antatäxänwa,sarnaqirjaqinakan lakapaxjist'antatäxänwa,taqiniwjanparlxapxänti

29EdénhuertatstiEdénhuertanutjkänaukajañchinak khithäna,taqijañchinakaxkunaymankasta, uñnaqanakaparjamawjupanakatakluratchiqanakar chʼiqiyatäpxäna.

30Adansaparukiwpʼinqachasiñapimtʼañatakchuräna, taqeanimalanakatsa,uywanakatsa

31Ukatwaalajjpachankirtablanakanjja,Leyintaripäwip yatipirinakarojjpʼeqtʼasiñapimtʼapjjañapa,janjudiöpkis ukanakajjjanimtʼasiñapatakiwsiski

32Pusïrphajjsinmachaqphajjsejjpurinkänaukhajja,Adán chachampiesposapampejjEdénhuertatmistupjjäna,ukatsti Eldaoraqenwajakapjjäna,kawkhantïluratäpkänauka oraqenjja.

33AdanastiwarmiparuxEvasutimpiwsutichäna

34NayrïrJubileourukamastijaniwmäyuqall wawanïpkänti,[8AM]ukaqhipatstijupawuñt'äna.

35UkatstiEdénhuertanyatichapkänaukhamarjamawuka oraqyapuchäna

4JAQTHAPI

1Ukatkimsïrsemananpayïrjubileon[64-70AM]Cain chacharuwususïna,pusiuru[71-77AM]Abelwawaruw ususïna,phisqhïruru[78-84AM]Âwânphuchhaparuw ususïna.

2Ukatkimsïrjubileonnayrïr(mara)[99-105AM],Cainax Abelarjiwayäna,kunatix(Diosax)Abelansacrificiop katuqäna,ukatCainanwaxt’äwipjaniwkatuqkänti.

3Jesusastipampanjiwayäna,wilapastioraqetalaxpachar arnaqasïna

4TatitustiCainaruxAbellaykuxtuqinuqäna,jupar jiwayataplayku

5Alaxpachankirtablanakanxaakhamqillqatänwa: ‘Maldecitawa,khititixjaqimasiparsallqjañapa,taqi uñjirinakasaistʼirinakapassapxpan:‘Ukhamäpan’sasa ukatkhititixuñjkiukatjanyatiykiukaxmayniruñtasit maldecitäpan’sasa.

6UkatwaDiosTatitusannayraqataparjutktanukhajj alajjpachansa,akapachansa,qhanansa,chʼamakansa,taqe cheqansakunajuchanaktïluraskiukanakyatiyapjjta.

7AdanampiwarmipampistipusisemanawAbelat jachapxäna,[99-127AM]ukatphisqhïrsemananpusimara [130AM]kusisipxäna,Adanaxwarmiparuwwasitat uñtʼäna,ukatmäyuqallwawawawachasïna,ukatstiSet sutimpiwsutichäna;kunattixakhamsänwa:‘DIOSAX Abellantiwpayïrjathaakauraqinuttʼayistu’sasa.Cainajj juparjiwayänwa’sasa

8Ukatsuxtasemanan[134-40AM]Azûrâphuchhaparuw yuritayna

9Cainaxkullakaparuwwarmipäñapatakcasarasïna,ukat pusimaratukuyaruwEnocwawachasitayna[190-196AM] Ukatphisqhïrjubileonayrïrsemanannayrïrmarapanxa, [197AM]utanakawakauraqinlurasïna,ukatCainaxmä markalurarakïna,ukatEnocyuqapansutipampiw suticharakïna

10AdanastiEvawarmiparuwuñtʼäna,jupastillätunka yoqallwawanïrakïnwa.

11Ukatphisqhïrsemananphisqhïrjubileo[225-31AM] SetchachaxAzûrâkullakaparuxwarmipäñapatakiw irpxaruwayäna,ukatpusir(suxtasemanan)[235AM]Enós wawaparuwyuritayna

12JupastiTatitunsutipakaoraqenartʼasiñqalltäna 13Kimsïrsemananpaqallqürijubileourunxa[309-15AM] EnóschachaxNôâmkullakaparuxwarmipäñapatakiw jaqichasïna,ukatphisqhïrsemanankimsïrmaranmäyuqall wawawawachasïna,ukatstiKenansutimpiwsutichäna.

14Ukatllätunkjubileotukuyatat[325,386-3992AM] KenánkullakaxMûalêlêthkullakaparux warmipäñapatakiwirpxaruwayäna,ukatjupaxmäyuqall wawaruwyuritayna,llätunkjubileourunxa,nayrïr semananxa,akasemanankimsïrmarana,[395AM]ukat jupaxMahalalelsutimpiwsutichäna

15Tunkaurujubileourunpayïrsemanan[449-55AM] MahalalelchachaxDinaHwarmiparuwcasarasïna,jupasti Baraquielawkipanjilapanphuchapänwa,ukatkimsïr semananxamäyuqallwawawawachasïna,suxtamarani, [461AM]ukatJaredsutimpiwsutichäna,kunattixTatitun angelanakapaxakauraqiruwsaraqanïna,khitinakatix Jaqenakanwawanakaparyatichañataki,ukhamarakaka uraqintaripäwi,chiqaparsarnaqañlurapxañapataki, uñjirinakasasawsutichapxi

16Ukattunkamayanjubileo[512-18AM]Jaredchachax mäwarmimpiwjaqichasïna,jupaxBarakasatänwa,jupax Râsûjâlsatawkipanjilapanphuchapänwa,akajubileopusi semananxa,[522AM]ukatphisqhïrsemananxa,pusimara jubileourunxa,mäyuqallwawawawachasïnaEnoc.

17Jupawakaoraqenyurirjaqinaktaypinnayrïrixa,qillqañ yatiqiri,yatiñanaka,yatiñanaka,alaxpachan chimpunakapsamälibronphaxsinakapjamawqillqt'äna, ukhamatjaqinakaxsapaphaxsinakanpachanakap yatipxañapataki

18Jupawnayraqatmäarst'äwqillqäna,ukatstijaqin wawanakaparuxakauraqinwawanakaptaypinyatiyäna, ukatjubileosemananakuñt'ayarakïna,ukatmaranakan urunakuñt'ayarakïna,phaxsinakarusuñt'ayarakïna,sábado urunakarusuñt'ayarakïna

19Kunatixutjkäna,kunanakasutjkaniukxamävisionanwa uñjäna,kunjämtixjaqinwawanakaparuxtaripañurukamaw paskaniukhamataqikunsauñjäna,amuyt'arakïna,ukatsti arst'äwipqillqäna,ukatstitaqijaqinwawanakapataki, wawanakapatakisukaarunakakauraqirucharakïna.

20Tunkapayanjubileourunxa,[582-88]paqallqu semananxa,mäwarmimpiwjaqichasïna,jupastiEdna satänwa,jupaxDanelchachanphuchapänwa,awkipan jilapanphuchapänwa,ukatsuxtamarawakasemananxa [587AM]mäyuqallwawawawachasïna,jupasti Matusalénasasawsutichäna.

21JupajjDiosanangelanakapampchikawukasojjta maranakanjakasïna,jupanakastitaqekunatïakaoraqen utjki,alajjpachansautjkiukanakuñachtʼayapjjäna,Intin apnaqäwipsa,jupajjtaqekunwaqellqäna

22Ucatstiuñjirinakaruwqhanañchäna,jupanakajj jaqenakanphuchanakapampchikawjuchachasipjjäna. kunatixjupanakaxmayacht’asiñqalltapxäna, q’añuchatäñataki,jaqinakanphuchhanakapampi,ukatEnoc chachaxtaqiniruw(jupanakat)qhanañchäna

23Ucatstijakenwawanacataypitapatäna,ucatstijachʼa jachʼatukuñampi,jachʼañchäwimpEdénhuertaruw irpapjjta,ucatuñjapjjam,jupajjakapachan juchañchatäñapsa,taripatäñapsa,jakenwawanakapantaqe janwaliluräwinakapsaqillqäna.

24Ukalaykusti(Diosax)UmajalsuumaxtaqpachEdén uraqiruwpuriyäna;Ucanstimäunañchawuñt'ayatäna, ukhamaraktaqijaqinwawanakapcontraarsuñapataki, juchañchatäñurukamawtaqiluratanakapuñt'ayañapataki.

25Ukatstiqullanutaninciensopphichhantarakïna,Tatitun nayraqatapanwalisumaq'apkirq'apkirqullanaka 26Tatituxakauraqinpusichiqanakaniwa,EdénHuerta, Intijalsutuqinkirqullu,ukatakaqullunjichhürunakan jakasktaxa,Sinaíqullu,Siónqullu(ukaqullunakax) machaqluratanakanqullanatuñjatäniwa,ukhamataka uraqiqullanäñapatakiukatuqiwakauraqixtaqi (juchanakapat)ukatqʼañukankañapatsaqullanatäxani, akapachangeneracionanakapakama.

27Tunkapusinijubileourunxa,Matusalénaxmä warmimpiwjaqichasïna,jupastiEdnasatänwa,jupasti Azrialchachanphuchapänwa,jupaxawkipanjilapan phuchapänwa,kimsïrsemananxa,akasemanannayrïr marapanxa,[701-7AM]mäyuqallwawawawachasïna, Lamecsutimpiwsuticharakïna.

28Tunkaphisqhanjubileourunxa,kimsïrsemananxa Lamecchachaxmäwarmimpiwjaqichasïna,ukawarmisti Betenossatänwa,jupastiBaraquiilchachanphuchapänwa, awkipanjilapanphuchapänwa,ukasemananstimäyuqall wawawawachasïna,jupastiNoésutimpiwsutichäna, akhamsasa:‘Akaxllakisiñajataki,taqiluratanakajataki, Tatituxmaldecituraqitchuymachtʼitu’sasa

29Tunkallätunkanijubileourutukuyatatsti,suxtamara paqallqusemananxa,Adanaxjiwxänwa,taqiyuqanakapasti luraturaqiruwimtʼapxäna,ukatjupawnayrïruraqir imtʼatäxäna

30Juparustipaqallqtunkamarawwaranqmaratpist'äna. kunatixwaranqamaraxmäuruxalaxpachan qhanañchäwiparjamawaukatukatwayatiñquqat qillqatänxa:‘Kunaurutixukaquqatmanq’apkätaukaurux jiwapxätawa’Ukalaykuwjupaxakaurunmaranakapjan tukuykänti;kunattixukapachanwajiwxäna

31Jubileourutukuyatatsti,ukapachpamaranwaCain chacharuxjiwayapxäna;kunatixutapaxjupar jaquntatäxänwaukatjupaxutaptaypinjiwxäna,ukat qalanakampjiwayatawuñjasïna;Abelaruxmäqalampiw jiwayatayna,mäqalampiwaskitaripäwinjiwayatäna 32Ukatwaalaxpachankirtablanakanuttʼayatäna:Maynix jaqimasiparjiwaykiukainstrumentompiwjiwayatäni. kunjämtixusuchjawaykiukhamarjamawjupanakarux uñjapxarakini’sasa

33Pätunkaphisqhani[1205AM]jubileourunxaNoé chachaxmäwarmimpiwjaqichasïna,sutipax‘Emzârâ, Râkê’êlphuchhapa,awkipanjilapanphuchapänwa, phisqhïrsemanan[1207AM],kimsïrmarastiSem wawachasitayna,phisqhïrmara[1209]AM]jupaxHam wawaruwyuritayna,ukatnayrïrmaraxsuxtasemanan [1212AM]Jafetwawaruwyuritayna.

5JAQTHAPI

1Kunapachatixjaqinwawanakapaxakauraqinwaljaptañ qalltapxäna,phuchhanakapasyuripxäna,Diosan angelanakapaxakajubileomaranmämarauñjapxäna, uñch'ukiñatakixwalisumapunïnwaucatjupanacajjtaqe khitinakarutïajllipkänaukanakatwawarminak

casarasipjjäna,jupanacarojjyoqallwawanïpjjänwa,jachʼa jaqenakäpjjänwa.

2Ukatstijanwalilurañanakaxakauraqinjilxattawayxäna ukattaqijañchinakaxthakipq'añuchapxäna,jaqinakjama, uywanaka,uywanaka,jamach'inakasa,taqikunatixaka uraqinsarnaqapkiukanakasa-taqiniwthakinakapsa, kamachinakapsaq'añuchapxäna,ukatmaynitmaynikamaw manq'antañqalltapxäna,ukatjanwalilurañanakaxaka uraqinjilxattawayxäna,taqijaqinakanamuyunakapan (ukax)ukhamjanwalixsapüruwjilxattawayi

3UcatDiosajjakaorakeuñnaqtʼasinjja,qʼañuchatätap uñjäna,taqejañchinjaqenakasjanwalinaklurapjjäna,taqe khitinakatïakaoraqenkapkiukanakasjupanayraqatan kunaymanjanwalinakwalurapjjarakïna

4Ucatstisänwa:“Jaqerusa,taqejañchinakarustukjarakïwa, kawkïroraqtïlurawaykiukaoraqenjja.

5NoéchachastiTatitunnayraqatapankhuyapayasiñap jikxatäna

6Uraqirkhitankänaukaangelanakaruxwalpuncolerasïna, ukattaqiapnaqäwipatsaphitpachapsuñapatakiwkamachi churäna,ukatakauraqimanqharuwchinuntapxañajatakiw mayïna,ukatuñjapxam,jupanaktaypinchinuntat uñjasipxam,ukatyaqhachatäpxiwa

7Yuqanakaparuxnayraqatapatmäkamachiwmistunïna, espadampijawq'jatäpxañapataki,alaxpachmanqhat jaqunukutapxañapataki

8UkatJupajjakhamsänwa:‘Ajayujjajjjaniwsapakuti jaqenutjkaniti;Jupanakastijañchinïpxiwa,patakpätunka maranakaniwa’

9Ukatstiespadapjupanaktaypirkhitäna,sapamaynijaqi masiparjiwayapxañapataki,jupanakkamastijiwayañ qalltapxäna,taqiniwespadampiliwxatasinakauraqit tʼunjatäpxañapkama

10Ucatawkinacapajj(tʼunjatäpjjatapa)yatjjatatäpjjänwa, ucaqhepatstiwiñayatakiwakaoraqmanqhan chinuntatäpjjäna,jachʼajuchañchatäñurukama, kunapachatïTatitunnayraqatapanthakinakapsa, luräwinakapsaqʼaltukjapkiukanakartaripatäñapkama

11Ucatjupajjtaqeniruwkawkhantïjakapkänaukanakat tʼunjäna,janiwkhitisjupanakatqheparkänti,juparojjjaniw taqejanwaliluräwinakaparjamtaripkänti

12Taqiluratanakapatakixmämachaqchiqaparuw tukuyäna,ukhamatjanwiñayataktaqiluratanakapanjuchar purt'asipxañapataki,janukastisapamayniwaski jaqinakäpxañapataki

13Taqinintaripäwipaxalaxpachankirtablanakanchiqapar uñjatawutt'ayata,qillqatäxiwa-janukax(juchañchäwi) taqikhitinakatixsarapxañapatakiwakicht'atthakhit sarxapkiukanakaru;janitixukansarnaqapkanixa,taripäwix taqiluratanakataki,taqikastatakiqillqatäxiwa

14Alaxpachansa,akauraqinsa,qhanansa,ch'amakansa, Seolukansa,manqhansa,ch'amakachiqansa(janiw juchañchatäkiti)janiwkunasutjkiti;ukattaqi taripäwinakapaxordenat,qillqat,grabadoukhamawa 15TaqikunatJupawtaripini,jach'ajaqinakaruxjach'a kankañaparjama,jisk'ajaqirusjisk'akankañaparjama,sapa mayniruthakiparjama.

16Jupajjjaniwkhitirus(maynin)uñjkaniti,janirakiw khititïchuräwinakkatoqkaniti,sapamaynirujuchañchañaw sischiukhajja,maynitïakaoraqenutjkiukanakchuraspa ukhajja,janiwkunachuräwinakarusnijaqerus(maynin)

uñjkaniti,janirakiwamparapansakunskatoqkaniti, kunattejjjupajjcheqaparjuezawa.

17Israelanwawanakapatjja,mäarunjjaakhamqellqatawa: “Jupatejjcheqaparsarnaqasinjuparkuttʼapjjaniukhajja, Jupajjtaqejuchanakapwapampachani,taqejuchanakapsa perdonarakiniwa”sasa

18Qellqatatuttʼayatarakiwa,sapamaramäkutikiwtaqe juchanakapatjitheqtirinakarojjkhuyaptʼayasini.

19JanïrUmaJuiciojanïrpurinkipansarnaqäwinakapsa, amuyunakapsaqʼañuchapkänaukanakatjja,janiwkhitinsa katoqatäkänti,janukastiNoésapakiwkatoqatäjjäna kunattixjupanjaqipaxyuqanakaplaykukatuqatäna, jupanakarux(Diosax)jupalaykuxumajalsuumat qhispiyäna;Chuymapaxtaqithakhinakapanchiqapar uñjatäna,kunjämtixjupatsiskataynaukhamarjama, janirakiwkunatïjupatakutt'ayatäkänukatjithiqtkänti.

20Tatituxtaqikunatixakauraqinutjkiukanakt'unjäsasaw säna,jaqinakaru,uywanakaru,uywanakaru,jamach'inakaru, akauraqinsarnaqirjaqinakarusa.UkatstiNoéchacharuw mäarcalurañapatakmayïna,ukhamatumajalsut qhespiyañataki

21Noéchachaxarcaluräna,kunjamtïsiskänukhamarjama, pätunkapaqallqunjubileourunxa,phisqhïrmaranphisqhïr semanan(nayrïrphaxsinmachaqphaxsina)[1307AM] ukaxmäjuk’apachanakanwa.

22Ukatstisuxta(1308AM]payïrphaxsi,payïrphaxsin machaqphaxsi,tunkasuxtanurukamawmantäna;Jupasti, taqikuntixjuparapanipkayätanukanakxa,tunkapaqallqun jayp'uruxanqatjist'antayäna

23Tatituxalaxpachanpaqallqumajalsupunkunakap jist'aräna,jach'amanqhaphuch'unakanlakanakap jist'ararakïna,paqallqlaka

24Umajalsupunkunakaxpusitunkauru,pusitunka arumawalaxpachatumaxwarantañqalltäna,manqhankir phuch'unakaxumawjalsuwayxäna,uraqpachanumamp phuqhantatuñjasiñkama

25Umajjoraqjjaruwjiljjattäna:Umajjtunkapheskani metronaktaqejachʼaqollunakatjiljjattäna,Arcajjoraqet jiljjattäna,umapatjjarojjsarawayjjänwa

26Umastiphesqaphajjsi-patakpheskatunkauruwaka oraqjjarpurïna

27Ucaarcajjsarasinjja,Lubarsatqollupataruw samartʼäna,ukaqollujjAraratsatqollunakatmaynïriwa.

28Ukat(machaqphajjsinjja)pusiphajjsinjja,jachʼa manqhankirumaphuchʼunakajjjistʼantatäjjänwa, alajjpachanumajalsupunkunakapasjarkʼantatäjjänwa; Paqallquphaxsinmachaqphaxsisti,akauraqinmanqha ch'amakantaqpachlakanakapaxjist'aratäxänwa,umax manqhamanqharuwsaraqañqalltäna

29Tunkaphajjsinmachaqphajjsinjja,qollunakan pʼeqenakapawuñjasïna,nayrïrphajjsinmachaqphajjsinjja, akaoraqejjuñjasirakïnwa.

30Umanakaxphisqhïrsemananpaqallqmara[1309AM] uraqitchhaqtawayxäna,tunkapaqallqunuruxpayïr phaxsinxuraqixwañt'xänwa

31Pätunkapaqallqunurunaksaraqataruwarcajist'aräna, ukatstiuywanaka,uywanaka,jamach'inaka,taqikuna sarnaqiryänakkhithäna

6JAQTHAPI

1Kimsïrphajjsinmachaqphajjsinjja,Arcatmistusawuka qollunmäaltarlurayäna.

2Uraqlaykupampachañwaluräna,mäcabritoaptasin wilapampiwtaqiakauraqinjuchanakapatpampachäna. taqekunatïukanutjkänaukanakajjtʼunjatäjjänwa,Noé chachampichikaarcankirjaqenakatsipansa

3Ukalik'ialtararuwuchäna,ukatstimävaca,mäcabrito, mäoveja,mäcabrito,mäjuk'a,mätortuga,mäpaloman yuqallwawapapthapïna,ukatstimänakt'atsacrificioaltar patxarucharakïna,ukatstimäwilañchawaceitempi ch'allt'atwarxatäna,ukatstivinompi,inciensompiwtaqi kunarch'allt'änasartasipxam,Tatitunnayraqatapan katuqatäpxam.

4Tatituxsumaq'aphirmukt'ayäna,ukatmäarust'äwiw jupampluräna,janmayampumaxakauraqit'unjañapataki; uraqpachanjathapachasa,yapuapthapiñurunakax janipuniwtukuskaniti;thaya,junt’u,ukatjallupacha, juyphipacha,ukaturusarumasjaniwmayjt’ayañapäkiti, janirakiwwiñayatakisjaytañapäkiti.

5‘Jumanakasti,akaoraqenjilxattapxam,waljanipxarakim, mäbendicionäpxarakimJumanakaraxsarañamsa,jumar axsarañamsa,taqikunatixakauraqinutjkiukatqutanutjki ukanakaruwch'amañchä

6Nayastijumanacarojjtaqeuywanaca,taqechʼiwinïqui ucanaca,taqekunatïakaoraqensarnaqkiukanak churapjjsma,umataypinkirchawllanaka,taqekunsa manqʼañatakejjchurapjjsmach'uxñaqullanakjama,taqi kunsmanq'añchurapxta.

7Janchi,jakañampi,wilampi,janiwmanq'apkätatitaqe jañchinjakañapajjwilapankiwa,ukhamatjakañanakamat wilamajjjanmayitäñapataki.Sapajaqinamparapanwa,taqi (uywanakan)amparapanwajaqinwilapmayirakï

8Khititejjjaqenwilapjaqempiwarjjatkiukajja,wilapaw wartatäni,DiosaruñtasitawJupajjjaqertukuyäna.

9Jumanakastijilxattapxam,akauraqinwaljaptapxam’sasa “

11Ucatwajupajjsistamjja,akaphajjsinjja,mä juramentompiisraelitanakampiwqollunmäarustʼäwi luräta,ukatTatitojjjupanakampwiñayataklurkänauka arustʼäwintaqearunaklayku,wilampwarjjatañamataki.

12Akaqhanañchäwixjumanakatqillqatäxiwa,sapüru phuqapxañamataki,ukhamatjankunaurusuywanakan wilapsa,jamach'inakanwilapsa,jamach'inakanwilapsa, uywanakanwilapsajanmanq'apxañamataki,ukatkhititix uywanakanwilapsa,uywanakanwilapsa,janukax jamach'inakanwilapsaakaUraqinmanq'kchixa,jupampi wawanakapampixukauraqitsaphitapsutäpxani

13Jumastiisraelitanakaruxwilajanmanq'apxamti, ukhamatsutinakapasa,wawanakapasaTatituDiosasa nayraqatansapüruuñstañapataki

14Ukakamachixjaniwmäuruxtukuskiti,wiñayatakiw ukakamachixutji.Jupanakastiwiñaykamawuk phuqapxani,ukhamataltarnayraqatanwilampijumanak laykuxachikt'asipxañapatakisapauru,alwapachasa, jayp’upachasa,Tatitunnayraqatapanwiñayatakiwjuman laykupampachatäñthaqhapxani,ukhamatjansaphitpach chhaqtayatäpxañapataki.

15UkatNoéchacharusayoqanakaparusmäseñalchuräna, ukhamatjanmayampakaoraqenumajjjutjjaniñapataki

16Jupaxarcopqinayaruwuchatayna,wiñayarust'äwin chimpupataki,ukhamatakauraqinjanmayampumax jutañapataki,ukhamatakauraqintaqiurunakt'unjañataki

17Ukatwaalaxpachankirtablanakanqillqatäski:sapamara mäkutiakaphaxsinmäkutisemananakamtapxañapataki, ukhamatarustʼäwipmachaqartukuyañataki

18Taqiakaphunchhäwixalaxpachanlurasïna,Noé chachanurunakapakama-pätunkasuxtanijubileoukat phisqasemanamaranaka[1309-1659AM]:ukatNoé chachampiyuqanakapampixpaqallqjubileoukatmä semanamarawamtapxäna,Noéchachanjiwañapkama, Noéchachanjiwatapatyuqanakapaxjiwarapxäna, Abrahamanurunakakama.ukatstiwilamanq’apxi.

19UcampisAbrahanajjucjjaist'änwa,Isaacampi, Jacobampi,wawanacapampejjjumanacawucjjaamtapjjäna, ucaurunacastiisraelitanacajjarmasipjjaraquïnwa, jumanacajjakaqollunmachaqamtapcañcama

20Ukatstiisraelitanakaruxakaphunchhäwamtapxam,taqi wawanakapanmäkamachiamtapxañapataki.

21Ukafiestajjsemananakanfiestapawa,nayrïrachunak katoqañfiestawa,akafiestajjpäkastawa,päkastawa

22NayajjnayrïrLeylibronqellqtʼaskta,kunatejjjumatak qellqawayktaukalibronjja,maratmäuruwamtañama,ukat sacrificionakapsaqhanañcharaksma,ukhamat israelitanakajjamtapjjañapataki,ukatakaphajjsinjja,sapa marawmäuruamtapjjañapäna

23Nayrïrphaxsinmachaqphaxsi,pusiphaxsimachaq phaxsi,paqallquphaxsinmachaqphaxsi,tunkaphaxsi machaqphaxsi,urunakaxpusijaljaruwamtasiUkanakax qillqatäxiwaukatwiñayatakmäqhanañchäwjam utt’ayatarakiwa.

24Noéchachastiwiñayatakiwukafiestanakutt'ayäna, ukhamatjuparamtañataki

25Nayrïrphajjsinmachaqphajjsinjja,jupatakejjmäarca lurañapatakiwjawsapjjäna,uka(urojj)oraqejjwañtʼjjänwa, ukatstiarcajistʼarasaworaquñjäna

26Pusïrphajjsinmachaqphajjsinjja,manqhamanqha manqhankirlakanakajjjistʼantatäjjänwaPaqallquphajjsin machaqphajjsinjja,oraqenmanqhachʼamakan lakanakapawjistʼarasïna,umajjukamanqharuwsaraqanïna.

27Tunkaphajjsinmachaqphajjsinjja,qollunakan pʼeqenakapawuñjasïna,Noéchachastiwalkusisïna

28Ucalaycuwjupanacarojjwiñayatakamtañatak fiestanakjamuttʼayäna,ukhamatwajupanakajjuttʼayatäpjje

29Alaxpachankirtablanakaruchapxäna,sapamaynix tunkakimsansemananïpxänwa.maynitmaynikama(pasa) jupanakanamtañataki,nayrïritpayïrkama,ukatpayïrit kimsïrkama,kimsïritpusirkama.

30Kamachinurunakapaxpäphisqatunka semananakanïniwa,ukat(ukanakax)maratukuykamaw tukuyaniUkhamatwaalaxpachankirtablanakangrabata ukatordenata.

31Janiwmämaratakisjanukaxmaratmararus(aka kamachi)janyäqañaxutjkiti

32Ukatisraelitanakaruxkamachimakajakthapitarjam maranakphuqhapxañapataki-kimsapataksuxtatunk pusiniurunak,ukat(ukanakax)mäphuqhatmarawtukuni, ukatjupanakaxjaniwpachapurunakapatsa,fiestanakapatsa ch'axwapkaniti;Taqekunasjupanakanarsutaparjamaw t'unjatäni,janirakiwkunaurusjaytanukupkaniti,janirakiw kunajach'aphunchhäwirusch'axwapkaniti

33Ukampisjupanakaxjanyäqapkaniukatkamachiparjam janphuqhapkaniukhaxa,taqipachanakapmayjt’ayapxani ukatmaranakaxaka(orden)ukanxjaqunukutaw uñjasipxani,[ukatstipachanakmayjt’ayapxani,maranakax jaqunukutawuñjasipxani]ukatordenanzanakapsajaniw yäqapkaniti

34Taqiisraelitanakaxarmasipxaniwa,janirakiw maranakanthakipjikxatapkaniti,machaqphaxsinaka, pachanaka,sábadourunakarmasipxaniwa

35Nayajjyattwa,jichhatuksarojjyatiyarakïmawa,janiw nayanamtajäkiti;kunatixlibrox(k’ari)nayannayrax qillqatänwa,alaxpachantablanakanstiurunakjaljañax utt’ayatawa,ukhamatarust’äwinfiestanakapat armasipxañapataki,janjudiöpkisukanakan fiestanakaparjam sarnaqapxañapataki, pantjasitanakaparjama,janyatiñanakapatsa.

36Kunatixchiqpachapuniwphaxsuñakipapxani-kunjams (ukax)pachanakmayjt’ayiukatmaratmararuwtunka urunakjank’akmantani.

37Ukatwamaranakaxpurinini,kunapachatixjupanakax (ordenar)janwalt'ayapxani,mäaxt'at(uru)yatiyañuru,mä q'añuurustimäjach'auru,ukattaqiurunakp'inqachapxani, qullanuruxq'añuurumpi,q'añuuruxqullanurumpi; Phaxsinakatsa,sábadourunakasa,fiestanakatsa, jubileonakatsapantjasipxaniwa”sasa.

38Ukatwanayajjjupanakaryatiyañamatakmayista, qhanañcharaksmakunatixjiwatatqhiparuxwawanakamax (jupanakarux)janwalt’ayapxani,ukhamatjaniwmarax kimsapataksuxtatunkpusiniurukïkaniti,ukatwamachaq phaxsinaka,pachanaka,samarañurunaka,fiestanakata pantjasipxani,ukattaqikastawilanaktaqikastaaychampi manq’apxani

7JAQTHAPI

1Ukatpaqallqsemanannayrïrmaran[1317AM],aka jubileourunxa,Noéchachaxuvayapunakayruntäna, kawkïrqulluntixarcaxsamarkänaukaqulluruwyapuchäna, Lubarsutini,Araratqullunakatmaynïri,ukatpusimara [1320AM]achunakachuyapxäna,ukatjupaxachunakap uñjäna,ukatakamaraxpaqallqphaxsinapthapirakïna 2Ukatstivinolurasawmäphukhuruchatayna,ukat phisqhïrmarakama,[1321AM]nayrïrurukama,nayrïr phaxsinmachaqphaxsikama

3Ukajach'aphunchhäwiurustiwalikusisitawTatitur luqtasïna,mävacaqallumpi,mäurquovejampi,paqallq ovejanakampi,sapamaynimämarani,mäcabritompi, ukhamatjupapachpatakiukhamarakyuqanakapatakijucha pampachañataki

4Ukxarustinayraqataxcabritowakichayäna,ukatstimä juk'awilapstialtararucharakïna,ukatstitaqpachlik'inak altararucharakïna,kawkhantïnakt'ayatsacrificioluqtkäna ukaaltarpatxarucharakïna,vaca,urquoveja,ovejanaka, ukatstitaqpachaychanakapaltarpatxarucharakïna

5Ukxarustitaqiwaxt'äwinakapaceitempich'uqt'atauchäna, ukatstivinompiwaltararnayraqatlurt'atninarch'allt'äna, ukataltarpatxaruwinciensoucharakïna,ukatstimäsuma q'apkirq'apkirq'apkirq'apkirqullampiwmakhatarakïna, ukaxTatituDiosapanwaliaskiwa

6Jupastiwawanakapampixwalikusisitawukavinot umapxäna

7Jayp'uruwpurintäna,ukatsticarpaparmantäna, machantatikt'asisinikirïna.

8CamchachastiNoéawkiparq'alajanisinuñjäna,ukatsti mistusawpäjilanakaparyatiyäna.

9UkatstiSemchachaxisiaptasinJafetjupampchikaw sartasipxäna,ukaisiamparanakaparuchasisinqhipäxar kutt'asaxawkipanp'inqachäwipimt'apxäna,ajanunakapas qhipäxaruñtatänwa.

10Noéchachajjikiñatsartasinjja,sullkayoqapajjtaqe kuntïjuparlurkataynaukyatïna,ukatwayoqapar maldecïna,akhamsasa:‘Canaánmaldecitäpan;jilanakapan esclavopäniwa’sasa

11UkatstiSemchacharuwbendicïna,akhamsarakïnwa: ‘SemchachanTatitDiosapajjjachʼañchatäpan,Canaán chachastijupanesclavopäniwa’sasa

12DiosaxJafetmarkaruwjach'aptayani,DiosaxSem markanjakañutapanjakani,Canaánmarkaxjupan esclavopäniwa’sasa

13Camchachastiawkipansullkayuqaparmaldecatap yatïna,wawaparmaldecatapatchuymust'ayasïnwa Awkipatsajaljtawayxäna,Cus,Mizraín,Put,Canaánsat yuqanakapampi.

14Ukatstimämarkalurayäna,Neelatama'ukwarmipan sutipampiwsuticharakïna

15Jafetchachajjukuñjasajjjilapatwaenvidiasjjäna,jupajj ukhamarakiwmämarkalurayäna,warmipansutipampiw sutichäna‘Adatanesa’sasa

16SemchachastiNoéawkipampchikawjakasïna,jupasti qullupataruwawkipanjak'apanmämarkautt'ayäna, jupastiSedequetelebabwarmipansutipampiw suticharakïna.

17AkakimsamarkanakaxLubarqullujak'ankiwa; Sedeqetelebabukaxintijalsutuqinqullunayraqatankiwa; ukatNa'eltama'ukukaxsurtuqinkiwa;'Adatan'essesinti jalanttuqiru

18Semchachanwawanacapastiakanakawa:Elam,Asur, Arpacsad-uka(yuqa)umajalsutpämaraqhipatyuritaynaLud,Aram

19Jafetchachanwawanakapa:Gomer,Magog,Madai, Javan,Tubal,Mesec,Tiras,jupanakastiNoéchachan wawanakapawa

20Ukatpätunkllatunkanijubileo[1324-1372AM]Noé chachaxyuqanakapanwawanakaparuxordenanzanaka, kamachinaka,ukhamaraktaqitaripäwinakuñt’ayañ qalltäna,ukatyuqanakaparuwiwxt’änachiqapar sarnaqapxañapataki,ukhamarakjanchipanp’inqachäwip imt’apxañapataki,ukhamarakLuririparjach’añchañataki, ukhamarakawkitaykaparjach’añchañataki,jaqi masinakaparmunasiñataki,ukatalmanakapxaq'añujucha lurañata,q'añulurañanakatsa,taqijanwalilurañanakatsa jark'aqapxam

21UkakimsatuqitwaUmaJuicioxakaUraqirpurintäna, mäarunxa,wachuqjuchaluräwinakaplayku,uñjirinakan kamachinakaparjanyäqasa,jaqinphuchhanakap arknaqasawq'añujuchalurapxäna,taqikuntixajllipkän ukanakatwarminakcasarasipxäna

22Jupanakastinefidimyuqallwawanakyuripxäna,taqiniw jankikpakïpkänti,maynitmaynikamawmanq'antasipxäna, Jach'ajaqinakaxnefilosatjaqiruwjiwayapxäna,nefilosat jaqinakaxEljosatjaqiru,Eljosatjaqinakarjiwayapxäna.

23Sapamayniwjanwalilurañatakaljasipxäna,waljawila wartañataki,ukatakauraqixñanqhalurañamp phuqhantatänwa

24Ukaqhipatsti,animalanakampi,jamach'inakampi,taqi akauraqinsarnaqirinakampi,sarnaqirjaqinakampiw juchachasipxäna

25UcatTatitojjtaqeakaoraqett'unjänaluratanakapanjan waliluratapat,akaoraqtaypinwilawartataplaykustitaqi kunst’unjäna

26‘Ukatqhiparxapxtwa,nayasa,jumanaka,yuqanakaja, taqikunatixnanakampchikaarcarmantapkänaukanaka, ukatnayaxuñjtwaluratanakamnayraqatajanuñjta, jumanakaxjaniwchiqaparsarnaqapktati,t'unjañthakin sarnaqañqalltapxtaxa,maynitmaynikamaw t'aqanuqtapxtaxa,maynitmaynikamawenvidiasipxtaxa, ukat(ukhamarakiw)wawanakaxsapamaynix jilanakapampjansumsarnaqapktati

27Nayajjuñjtwa,uñjapjjamsaxranacajjjumanacaru, wawanakamarojj(jupanakan)sallqjañqalltapjjäna,jichhajj jumanacalaycuwajjsarta,nayanjiwatajatqhepatjja, jumanacajjjakenwilapakaorakewarjjatapjjäta, jumanacajjukhamarakiwakaoraqettukjatäpjjäta. 28Khititixjaqinwilapwartki,khititixjañchinwilap manq'kiukaxtaqiniwakauraqittukjatäni

29Janirakiwkhitiswilamanq'iri,jaqinwilapakauraqir warxatasinqhiparkaniti,janirakiwkhitisalaxpachan jakasirijathapasa,wawanakapasqhiparxaniti Sepulturaruwsarapxani,juchañchatäñchiqaruwsaraqani, manqhach'amakaruwtaqiniwmäjach'ajiwañampi apanukupxani

30Taqiwilatwilaxjaniwuñjaskaniti,kunaurutix uywanaksa,uywanakarusa,kunanakatïakauraqin jalnaqirinakarusjiwayapkätaukaurunakaxutjani,ukataka uraqinwartatanakimt'asawalmanakamarmäsumaluräwi lurapxäta

31Jumanakaxjaniwkhititixwilampmanq'kiukar uñtasitäpkätati,janukastiamuyasipxam,ukhamatjankhitis wilanayraqatanmanq'añapataki,wilaimt'asipxam, ukhamatjumanakaru,wawanakamar,taqijañchinakamp chikayatiyañajataki.

32Janiwalmaxjañchinmanq'antatäñapäkiti,ukhamat wilamax,ukaxjakañamawa,jankhitijañchitixakauraqir warxatkiukanakanamparapanmayiñapataki.

33Akaoraqejjjaniwqʼomachatäkaniti,wilawartatatjja kunattix(ukaki)khititixwartawaykiukanwilapampiwaka uraqixq’umachatäni.

34Jichhasti,wawanakaxa,ist'apxam:taripäwimpi,chiqa kankañampilurapxam,inastaqiakauraqinchiqapar yapuchapxañamataki,ukatjach'akankañapaxDiosax nayraqatanjach'araptatäpan,jupawumajalsuumat qhispiyitu

35Jumanakaxsarapxätawa,jumanakatakiwmarkanaka lurapxäta,ukamarkanakanxtaqikunaachunaksa ayruntapxäta,ukatjuk'ampirustaqiachuyiriquqanak ayruntapxäta

36Kimsamarawtaqikunatixmanq'atäkiukanachupaxjan apthapiskaniti,pusimaratstiachupaxqullanjamuñjatäniwa [nayrïrachunakluqtapxarakini],Alaxpachampi, akapachampi,taqikunsalurirjach'aDiosnayraqatan katuqatäniwa.Nayrïrvinompiaceitempi(kunjamatix) nayrïrachunakxaTatitunaltarapanwaljaluqtapxpan,

khititixkatuqki,ukatkunatïqhiparkiukaxTatitunutapan luqtirinakapaxaltarkatuqiraltarnayraqatanmanq’apxpan (uka)

37Phisqhïrmaratjja,antutapjjäta,ukhamatcheqapar sarnaqasa,cheqaparantutapjjañamataki,ukhamatcheqapar sarnaqapjjäta,taqekunatïyapuchapktaukanakajj sumäpjjaniwa

38Enoc,awkimanawkipaxMatusalényuqaparu, MatusalénLamecyuqaparu,Lamecchachaxtaqikuntix nayraawkinakapansapkänaukanakyatiyawayitu 39Wawanakajja,nayajjmämandamientochurapjjäma, kunjämtejjEnocchachajjwawaparnayrïrjubileonakan siskänaukhama:jakaskasajjpaqallqöriwawaparu,yoqapan yoqanakaparojjjiwañapkamawewjjtʼäna’sasa

8JAQTHAPI

1Pätunkallätunkanijubileourunxa,nayrïrsemananxa, [1373AM]qalltasemananxa,Arpacsadchachaxmä warmimpiwjaqichasïna,jupastiRasuéjasatänwa,jupax Susanphuchapänwa,Elamchachanphuchapänwa,uka semananxakimsïrmararuwmäyuqallwawawawachasïna, [1375AM]ukatCainamsutimpiwsutichäna

2Yuqapaxjilsuwayxänwa,awkipaxqillqañyatichäna,ukat mämarkathaqhiriwsaräna.

3Ukatstimäqillqatjikxatäna,ukaqillqatnayra (generacionanakax)qalapatxaruwk’uchirt’apxäna,ukat kunatïukanutjkänaukullart’äna,ukatukaqillqat qillqt’änaukatukalaykuxjuchacharakïnwa;kunattix uñjirinakanyatichäwipawutjäna,ukarjamawintimpi, phaxsimpi,warawaranakampi,alaxpachantaqi chimpunakapanuñachtʼäwinakapuñjapxirïna

4Jupastiqillqäna,janiwukatuqitkunsarskänti;Noé chachampiparlañajjsaräna,janukalaykucolerasiñapataki. 5Kimsatunkajubileourunxa,[1429AM]payïr semananxa,nayrïrmaratxa,mäwarmimpiwjaqichasïna, ukawarmistiMelcasatänwa,jupastiMadaisatchachan phuchapänwa,Jafetchachanwawapänwa,pusimara[1432 AM]mäyuqallwawawyurïna,ukatstiSelásutimpiw suticharakïna.Jupajjakhamsänwa:‘Cheqpachapuniw nayajjkhitanitäjja’sasa

6[Pusïrmarawyuritayna],Selaxjilsusinxmäwarmimpiw jaqichasïna,sutipaxMu'acsatänwa,jupaxKesedawkipan jilapanphuchapänwa,kimsatunkatunkamayanijubileo urunxa,phisqhïrsemananxa,nayrïrmara[1499AM] 7Ukatphisqhïrmara[1503AM]mäyuqallwawa wawachasïna,ukatjupaxEbersutimpiwsutichäna,ukat jupaxmäwarmimpiwjaqichasïna,jupasti‘Azûrâdsatänwa, Nebrodchachanphuchapawa,kimsatunkpayanjubileo urunxa,paqallqusemananxa,kimsïrmarakama[1564AM] ukaxmäjuk’apachanakanwa

8Ukatsuxtamara[1567AM]wawaxyuritayna,jupasti Pelegsutimpiwsutichatayna;KunapachatixNoéchachan wawanakapaxnaskkänaukaurunakaxakauraqiruwjaljañ qalltapxäna,ukatwaPélegsutimpsutichapxäna

9Ukatstijupanakkamawjamasatjaljasipxäna,ukatstiNoé chacharuwyatiyapxäna.

10Kimsatunkkimsanjubileoqalltan[1569AM]uraqix kimsaruwjaljasipxäna,Sem,Cam,Jafet,sapamaynin herenciaparjama,nayrïrsemanannayrïrmarapanxa, khithatäpktaukapachaxjupanakampchikäskänwa

11Ukatstiwawanakaparjawsasawjuparjak'achasisin wawanakapampixjak'achasipxäna,ukatstikimsa yuqanakaparkatuntapxañapänwa,ukatstiNoéawkipan amparanakapluqxatasinqillqatapsupxäna.

12UkatqillqatanxSemchachansuertepjamchikauraqiw mistuni,ukauraqixjupatakisyuqanakapatakiswiñay maranakatakiwherenciapjamkatuqañapa,Rafaqullu chikatpacha,Tinajawirumalakat,ukatintijalanttuqiruw akajawirtaypirsaraski,ukatukajawiraxumaruw puriñkamawjilxattaskimanqhach’amaka,ukatakajawirax mistuukatumapMe’atqutaruwwarxati,ukatakajawirax jach’aqutaruwjalluTaqikunatixalaytoqenutjki ukanakaxJafetankiwa,taqikunatixaynachtuqinutjki ukanakaxSemukankiwa

13UkatKarasomarkarpuriñkamawjilxattaski:akaxlaxra manqhankiwa,ukaxsurtuqiruñtatawa.

14Jach'aqutathiyaruwpuriraki,chiqachiqaruwsaraski, intijalanttuqirpuriñkama

15Ukatakachiqataynachtuqiruxjachʼaqutanlakaptuqir muytasinxa,umathiyankirjachʼaqutanlakaparuwmuyunti, ukatintijalanttuqirux‘Afrasatjawirkamawpuriraki,ukat Gihónjawirumaruwpuriñkamawsaraski,ukatGihónumat aynachtuqiruxakajawirthiyaruwpuriraki

16Intijalsutuqiruwjilxattaski,Edénhuertarpuriñkama, surtoqeru,[surtoqeru],Edénuraqitintijalsutoqetsa,inti jalsutoqetsa,Intijalsutuqiruwsaraski,Rafasatqullutinti jalsutuqirpuriñkama,ukatTinajawirlakapkamaw saraqani.

17Semchachataki,yuqanakapatakisukawakt'äwixsorteo tuqiwmistüna,wiñayatakiwukauraqixwiñayatak katuntatäñapa.

18Noéchachastiwalkusisïna,Semchachataki, yoqanakapatakisukaqollqechuratapatjja,profecíaarunak lakapamparskänaukanaksaamtasirakïnwa.kunattix akhamsänwa:‘SemmarkanTatitDiosapax jachʼañchatäpan,TatituxSemmarkanjakañapataki’sasa 19Edénhuertaxqullanutapa,Tatitunjakañutapa,Sinaí qulluxwasarchiqanchikataypipa,Siónqullu-akauraqin ombligochikataypipawa,ukyatïna:ukakimsaxqullan chiqanakaruñtatluratäpxänwa.

20UkatstidiosanakanDiosaparuwjach'añchäna,jupaw Tatitunarunakaplakaparuchatayna,Tatituruswiñayatakiw jach'añchäna.

21Ucatstiyatjjänwa,mäbendicionampi,mä bendicionampiwSemchachampiru,yokanakapampejj wiñayatakjutapjjatapyatïna-taqpachEdénorakesa,Wila Lamarqotantaqeoraqepatsa,Intijalsutoqenkirtaqe oraqesa,Indiamarkasa,WilaLamarqotansa,uka qollunakansa,Basánoraqensa,taqpachLíbanooraqesa, Caftursatislanakarusa,Sanirsatqollunakarusa‘Amana, alaytuqinkirAsurqullunaka,Elam,Asur,Babel,Susan, Maedaiqullunaka,Araratqullunaka,lamarqutathiyankir taqpachuraqinaka,Asurqullunakatalaytuqiru,mä bendicionanjach’auraqi,taqikunatixukanutjkiukanakax walisumawa

22UkatCamchachaxpayïrchiqawmistüna,Gihónjawir khurkataraynachtuqirJardinkupituqiru,ukataynach tuqiruxjilxatiukattaqpachninaqullunakarpuriñkama, ukatintijalanttuqirux‘Atelqutaruwpuri,intijalanttuqir puriñkamawMa’ukqutarpuriñkama-uka(quta)ukaruw taqikunatixjant’unjatäkiukaxsaraqani

23Ukatstialaytoqeruwsaraski,Gadirsatcheqan muyunakapkama,ukatstijachʼaqotanumapkamawsaraski, Gihónjawirjakʼachasiñapkama

24UcatacaorakejjCam-atakmistunquiucaorakejja,jupa pachpataqui,yokanacapataquiwiñayataqui,wiñayataqui wiñayataqui

25JafetmarkaxTinajawirkhurkatarkimsïrchiqaw mistüna,umaxmistkiukachiqatalaytuqiru,ukatintijalsu tuqiruxtaqpachGoguraqiruwpuri,ukatintijalsutuqinkir taqpachuraqiruwpuriraki

26Ukatalaytuqiruxalaytuqiruwjilxati,ukatQelt qullunakaruxalaytuqiruwjilxati,ukatMa’ukqutatuqiruw jilxati,ukatGadirmarkatintijalsutuqiruxqutanumax utjkiukachiqakamawsaraski

27UkatFaramarkatintijalanttuqirjak’achasiñapkama ukat‘Aferaguksarkutt’añkama,ukatintijalsutuqirux Me’atqutanumakamawjilxattaski

28UkatxTinajawirthiyaruwintijalsutuqirpuri,umax Rafaqullutuqirjak’achasiñapkama,ukatalaytuqir muyuntañkama

29Akaoraqejja,Jafetchachatakisa,yoqanakapatakisa, jupapachpata,yoqanakapatakisawiñayatakutjañapänwa. phisqajach'aislanaka,alaytuqinxmäjach'auraqi

30Ucampisthaya,Camuraqixjunt'ukiwa,Semuraqix janiwjunt'ukiti,janirakiwthayasutjkiti,janukasti thayampijunt'umpiwmistu

9JAQTHAPI

1Camchachastiwawanakaparjaljtawayxänwa,nayrïr uraqistiintijalsutuqiruxCusmarkaruwmistüna,intijalant tuqirustiMizraínmarkaruwpurirakïna,intijalanttuqirusti Putmarkaruwpurirakïna,intijalanttuqirustiCanaán markaruwpurirakïna.

2Semchachastiyuqanakaparjaljarakïnwa,ukatnayrïr chiqaxCamchachataki,yuqanakapatakiwmistunïna, Tigrisjawiratintijalsutuqirjak'achasiñapkama,India uraqimpi,WilaLamarqutampi,Dedánuraqimpi,Mebri, Elaqullunaka,Susánuraqimpi,Farnacjawirampi,Tina jawirampi.

3Asurmarkatakixpayïrchiqawmistüna:Asururaqi, Nínive,Sinar,Indiamarkanqurpachasiñapkama

4Arpacsadmarkaxkimsïrchiqawmistüna,Éufrates jawiratintijalsutuqinkirCaldeosuraqintaqpachuraqipa, WilaLamarqutathiyankirtaqpachwasarpampankiruma, Egiptotuqiruñtatlamarqutanlakapjak'ankirtaqpachuraqi, Líbano,SanirukatAmanauraqinaka,Éufratesjawir thiyakama.

5Arammarkatakixpusichiqawmistüna,Mesopotamia uraqi,TigrisjawirampiÉufratesjawirampichika,Caldeas jawiratalaytoqenkirAsurqullunakamp‘Ararauraqimpi

6Ludmarkatakixphisqhïruraqiwmistunïna,Asur qullunaka,taqiukaqullunakaxJach'aQutarpuriñkama, Asurjilapanintijalsutuqirpuriñkama

7Jafetchachastiwawanacaparuwherenciaplakirïna

8Nayrïrt'aqaxGomermarkaruwintijalsutuqirpurinïna, alaytoqetTinajawirkama.ukatstialaytoqenjja,Magog markatakiwalaytoqenkirtaqecheqanakajjmistunïna, Meatsatqotakama

9Madaichachastipäjilanakapanintijalanttoqet islanakkama,islanakthiyakamawjuparkatuntañatak mistüna

10Javánmarkatakixpusit'aqawmistüna,sapaislanaka, ukhamarakLudqulluthiyankirislanaka.

11Tubalmarkatakixphisqhïrt'aqawmistüna,ukaarunxa, Ludqutathiyatuqirjak'achasi,payïrarukama

12Mesecchachastisuxtat'aqawmistu,kimsïrarut juk'ampi,Gadirmarkatintijalsutuqirjak'achasiñapkama

13Tirasmarkatakixpaqallquchiqawmistunïna,quta taypinpusijach'aislanakaxHamuraqiruwpuri[ukat KamaturiislanakaxsorteotuqiwmistunipxänaArpacsad chachanwawanakaparherenciapjamkatuqañataki].

14UkhamatwaNoéchachanyoqanakapajjNoéawkipan nayraqatapanyoqanakaparjaljasipjjäna,jupastitaqeniruw mäjuramentompichintʼäna,khitinakatïsuertepatjan(jupar) qollqekatuntañmunapkiukanakarmaldecañataki 15Taqeniwsapjjäna:‘Ukhamäpan;ukhamarakiw' jupanakpachatakiukhamarakwawanakapatakiswiñayatak wiñayatakwawanakapataki,taripañurukama,ukaurunwa TatitDiosaxjupanakaruxmäespadampi,ninampitaripkani, taqijanwaliñanqhaluratanakapatjuchañchañataki, ukampiwakauraqixjuchampi,q'añulurañampi,q'añu lurañampi,juchampiphuqhantapxi

10JAQTHAPI

1Jubileourunkimsïrsemananjja,qʼañusajjranakawNoé chachanwawanakaparpantjasiyañqalltapjjäna,jupanakar janwalinaklurasajjtʼunjapjjarakïna

2NoéchachanwawanakapaxNoéawkipanukarpuripxäna, ukatstisaxranakanjanwalinakapanipxatapatyatiyapxäna

3JupajjTatituDiosapanmayisisajjakhamsänwa:‘Taqe jaqenakanajayunakapanDiosapawnayatkhuyaptʼayasi. Nayaru,wawanakajarusUmajalsuumatqhispiyista, janirakiwnayarust'unjkistati,kunjamtïjumaxt'unjkista ukhama;Jumankhuyapayasiñamaxnayatakixwali jach'awa,Jach'akhuyapayasiñamaxalmajatakixwali jach'awa;Khuyapayasiñamaxwawanakaxarjach'ar aptatäpan,Janwaliajayunakaxjupanakarapnaqapxpan. Uraqitjantukjapxañapataki

4Ucampisjumajjnayaru,yokanakajarusbendicita,uca orakejjjiljjatapjjañasataqui,waljaptañasataqui.

5Jumastiyatisktawakunjamsauñjirinakamaxa,uka ajayunakanawkinakapaxnayanurunakajanlurapxäna, ukatstiukaajayunakaxcarcelarjist'antapxam, juchañchatäpkiukachiqankatxarupxam,janukastiDiosax luqtirimanwawanakaparuxt'unjapxamti.Ukanakaxjan walijaqinakawa,t'unjañatakiwluratäpxi

6Jakirinakanajayunakapxajanapnaqapxpanti;kunattix JumasapakiwjupanakxarapnaqasmaJichhatuksarojjjan wiñayatakiwaskijaqenwawanakaparchʼamanïpjjañapäkiti’ sasa

7TatituDiosasastitaqinirukatuntapxañajatakiwmayïna

8UkatajayunakanpʼeqtʼiripajjMastêmâsatänwa,jupajj akhamsänwa:‘Tatay,Luriri,yaqhepajjnayannayraqatajan qheparapjjpan,nayanarunakajistʼapjjpan,taqekuntïsiskä uklurapjjpan;cunalaycutejjyaqhepanakatejjjannayatak jaytatäpjjanijja,janiwnayajjjakenyokanacarojj munañajjanchʼamapphoqañpuedcäti;Ukanakax q'añuchañataki,nayantaripäwijnayraqatan

pantjasiyañataki,jaqinwawanakapanjanwali luratanakapaxjach'awa’sasa.

9Jupajjakhamsänwa:Jupanakattunkatʼaqajjjupan nayraqatapanqheparapjjpan,llätunkatʼaqaw juchañchatäñataksaraqani’sasa.

10NanakasatmayniruwNoéchachartaqiqullanakap yatichapxañajatakmayïna;cunalaycutejjJupajjyatïnwa, jupanacajjjaniwchekaparjamsarnaqapjjañapäquiti, janirakiwchekalurañanchʼajjwapjjañapsayatcänti

11Taqiarunakaparjamawlurapxta:taqijanwali ñanqhanakaruxjuchañchañchiqanchint'apxta,ukattunka t'aqaruwjaytapxta,akauraqinSupayannayraqatapan ist'asipxañapataki.

12UkatNoéchacharojjkunaqollanakatïakaoraqenutjki ukaqollanakampiqollaspaukqhanañchapjjarakta

13Noéchachajjtaqekunwamälibrorqellqäna,kunjamtï nanakajjtaqekastaqollanaktoqetyatichapktaukhama UkhamatwajanwaliajayunakaxNoéchachanyuqanakapar (chuymusuchjañat)jark’atapxäna.

14UcatstitaqekuntïqellqkänaukanakjjaSemjilïr yoqaparuwchuränaJuparojjtaqeyoqanakapatsipansa juparojjwalmunasïna.

15Noéchachastinayraawkinakapampchikawjiwxäna, ukatstiAraraturaqinLubarqulluruwimt'apxäna

16Niyallätunkpatakaphisqatunkamarawtukuyäna, tunkallätunkanijubileo,päsemanaphisqamara[1659 AM]ukaxmäjuk’apachanakanwa

17Akaoraqenjakaskänaukhajja,Enocchachatsipansa jukʼampsumajaqënwaEnocchachancargopaxakapachan jakirwawanakaparyatiyañatakiwutt'ayatänxa,ukhamat taqikunanaktixmirïwinakatmirïkänukanakyatiyañapataki, taripäwiurukama

18Kimsatunkakimsaqallqunjubileourunxa,payïr semananxa,Pélegchachaxmäwarmimpiwjaqichasïna, ukawarmistiLomnasatänwa,jupaxSinaarchachan phuchapänwa,ukawarmistimäyuqallwawawawachasïna, akasemananpusimarapanwa,Reusutimpiwsuticharakïna. kunattixakhamsänwa:‘Jaqinakanwawanakapaxjanwali amtampiwjanwalirtukupxi,jupanakatakixmämarka,mä torrelurañawSinaruraqin’sasa.

19AraraturaqitintijalsutuqiruxSinarmarkaruw sarxapxänaJupanurunakapanstimarkasa,torresa lurapxäna,akhamsasa:‘Sarapxam,ukampiwalaxpachar makhatapxañäni’sasa

20Ukatstiutalurañqalltapxäna,pusisemanansti ladrillonakninampiwlurapxäna,ukaladrillonakaxqalaruw tukuyapxäna,ukaladrillompixcementatluratlaq'axqutat misturasfaltoukhamarakSinaruraqinumaphuch'unakat mistu

21Ukatstilurapxäna:pusitunkakimsanimara[1645-1688 AM]lurapxäna;anchopax203ladrillonakänwa,ukat alturapax(mäladrillo)mäladrillotkimsïrïnwa;alturapax 5433metrosukat2palmerasukhanïnwa,ukat(mäpirqax) tunkakimsaniestados(ukatmaynikimsatunkaestados) ukhanïnwa

22UcatTatituDiosasajjsapjjetuwa:Uñtapjjam,jupanacajj mäsapamarcawa,ucat(ukjja)lurañkalltapjje,jichhasti janiwkunasjupanacarjarkʼatäkanitiSarapxam, saraqapxañäni,arunakaparp'inqachapxañäni,ukhamat maynitmaynikamarsutanakapjanamuyapxañapataki,

markanakaru,markanakarch'iqintatäpxañapataki,ukat taripañurukamaxjaniwmäamtaxutjxaniti’sasa.

23Tatituxsaraqanïna,nanakaxjupampchikaw saraqanipxta,kawkïrmarkatixjaqinwawanakapaxlurapki ukatorreuñjiri.

24Jupajjarunakappʼinqachäna,janiwmaynitmaynikam parlatapsumamuyjjapjjänti,ukapachajjmarka,torre lurañsajaytjjapjjäna.

25UkatwaSinaroraqejjBabelsatäjje,Tatitojjjaqenakan taqearunakapwamayjtʼayäna,ukacheqatjjasapamayniw markanakaparchʼeqtʼasipjjäna,sapamayniwaruparjama, markaparjama

26Tatitustimäjach'athayathayt'anisintorreukart'unjäna, ukatstiAsurukatBabiloniataypinkänwa,Sinaruraqinxa, ukat‘T'unjaña’sasawsutichapxäna

27Nayrïrmaranpusisemanan[1688AM]qalltanjja,pusi tunkapusinijubileourunwaSinaroraqetchʼiyjatäpjjäna

28Camchachampiyoqanakapampejja,kawkïroraqetï jupajjjakañapäkänaukaoraqeruwsarjjapjjäna,ukaoraqejj surtoqenkiroraqeruwkatoqäna

29CanaánmarkaxEgiptojawirkamawLíbanouraqixwali sumauñjäna,janiwintijalanttuqir(mäarunxa)qutatuqir mantkänti,ukatLíbanouraqinjakasïna,intijalsutuqiru, intijalanttuqiruJordánjawirthiyatpacha,qutathiyatpacha

30UkatCam,awkipasa,Cus,Mizraimjilanakapampis juparuxsapxarakïnwa:‘Janjumankkiukauraqin qamasirïtaxa,janirakiwsuertempixnanakarkatuntapkituti, janukhamluramti.kunatixjumatixukhamlurasmaxa, jumampyuqanakamampixuraqiruwliwxatasipxäta,ukat (mä)maldecitäpxätawa;Jumanakaxmarkacontra sayt'asisawjakasipxtaxa,markacontrasayt'asisaw wawanakamaxt'unjatäpxani,wiñayatakiwsaphitpach tukjatäpxäta”sasa

31Semchachanjakañutapanjanjakasipjjamti;Sem chachampiru,yoqanakapampejjjupanakansuertepatwa jutäna”sasa

32Jumajjmaldecatätawa,Noéchachantaqewawanakapat sipansamaldecitätawa,ukamaldicionampiwqollantaripiri nayraqatansa,Noéawkisannayraqatapanmäjuramentompi chintʼasipjjta’sasa.

33UkampisJesusaxjaniwjupanakarist'känti,Hamat markatEgiptomarkarmantañkamawLíbanouraqin jakasïna,yuqanakapampijichhürkama.

34UkatukauraqixCanaánsutimpuñt'atawa

35Jafetyuqanakapampixqutathiyaruwsarapxäna,ukat Madaimarkaxqutauraqiuñjäna,janiwjuparux kusisiykänti,ukatjupaxCam,Asur,Arpacsad,warmipan jilapatmä(chiqap)achikt'asïna,ukatMediauraqinjakasïna, warmipanjilapanjak'apanjichhürkama

36Jupajjjakañutaparu,yoqanakapanjakañutaparus “Madai”sutimpiwsutichäna

11JAQTHAPI

1Kimsatunkphisqhanjubileourunxa,kimsïrsemananxa, nayrïrmara[1681AM]Reúchachaxmäwarmimpiw jaqichasïna,sutipax‘Ôrâ,KesedchachanÛryuqapan phuchapänwa,ukatjupaxmäyuqallwawaruwyuritayna, ukatjupaxSêrôhsutimpiwsutichäna,akasemananpaqallq marawakajubileophaxsinxa.[1687AM]ukat juk’ampinaka

2Noéchachanyuqanakapaxmaynitmaynikamawnuwasiñ qalltapxäna,katuntatuñjasipxäna,jiwayasipxarakïna,jaqin wilapakauraqirwarxatapxäna,wilamanq’apxäna,ukat ch’amanmarkanaka,pirqanaksa,torrenaksa,sapamayni (qalltapxäna)markatsipanjach’araptañqalltapxäna,ukat reinonakanqalltawinakaputt’ayañqalltapxäna,ukat jaqinakampnuwasiñqalltapxäna,markacontra,marka contra,markacontramarkarcontra,ukattaqiniw (qalltapxäna)janwaliluraña,ukatarmaskatuqaña,ukat wawanakaparnuwasiñyatichaña,ukatmarkanakakatuntañ qalltapxäna,ukatchachawarmiesclavonakaljañ qalltapxäna

3Ukatsti‘ÛrsatKesedchachanyokapawCaldea markankirArasatmarkauttʼayäna,ukamarkajjjupan sutiparu,awkipansutipampiwsutichänaUkat jupanakatakixchullutluratdiosanakaruwyupaychapxäna, sapamayniwidoloruxyupaychapxäna,ukachullutlurat idolonakaru,ukatqʼañuuñnaqanakaukatqʼañu simulacranaklurañqalltapxäna,ukatjanwaliajayunakax (jupanakarux)yanaptʼapxäna,sallqjapxäna,juchar puriñatakisa,qʼañuluräwinakarusa

4UkatMastêmâpríncipextaqiukanaklurañatakiw ch’amachasïna,ukatyaqhaajayunakkhithäna,amparapar uchatäpkänaukanakaru,kunaymanjanwalinaklurañataki, juchanaklurañataki,kunaymanjuchanaklurañataki,jan walinaklurañataki,t’unjañataki,ukatakauraqirwila wartañataki

5UkatwaSérôhsatsutimpsutichäna:“Serug,sapamayniw kunaymanjuchanaka,juchalurañanaklurirsarapxäna

6UkatstijilïrjaqejjUrsatCaldeamarkanwajakasïna, warmipantaykapanawkipjakʼanwajakasïna, idolonakaruwyupaychäna,ukatkimsatunkasuxtani jubileourunxa,phisqhïrsemananmäwarmimpiw jaqichasïna,[1744AM],Melcasatänwa,jupaxKaber chachanphuchapänwa,awkipanphuchapänwajila 7UkawarmistiNahorsatchacharuwwawachasïna,uka semanannayrïrmarapanjja,CaldeonkirUrmarkanwa jilsuwayjjäna,awkipajjcaldeonakanyatjjatatanakapwa yatichäna,alajjpachanseñalanakaparjama

8Kimsatunkpaqallqunijubileourunxa,suxtasemananxa, nayrïrmarax[1800AM]mäwarmimpiwjaqichasïna, sutipax‘Ijaska,CaldeomarkankirNestagchachan phuchapawa’.

9UkawarmistiakasemananpaqallqmarapanwaTérar wawachasïna[1806AM]ukaxmäjuk’apachanakanwa 10UkatMastêmâpríncipexcuervos,jamach'inakkhithäna, ukauraqinyapuchatjathamanq'antapxañapataki,ukhamat oraqt'unjañataki,jaqinwawanakapanirnaqawinakap lunthatañatakiJanïrjathayapuchkasaxcuervonakax(uka) uraqitapthapipxirïna

11UkatwajuparojjTérasutimpuchäna,kunattejj cuervonakasjamachʼinakasjanwaliruwtukuyapjjäna, jathanakapsamanqʼantapjjarakïnwa

12Ukatjamach'inakanlaykuxmaranakaxjanwawanïñ qalltäna,quqanakantaqiachunakapsaquqanakat manq'antapxäna

13Ukatakakimsatunkallätunkanijubileourunxa,nayrïr maranpayïrsemananxa,[1870AM]Taréchachaxmä warmimpiwjaqichasïna,sutipax‘Ednasatänwa,jupax ‘Abramchachanphuchapänwa,awkipankullakapan phuchapawa’Ukatakasemananpaqallqmarapan[1876

AM]mäyuqallwawawawachasïna,ukatjupaxAbram sutimpiwsutichäna,taykapanawkipsutimpi; 14Jupajjjanïrphuchapajjmäyoqallwawaususkäna ukhawjiwjjäna.

15Ukatwawaxakauraqinpantjasitanakapamuyañ qalltäna,taqiniwk’uchirt’atuñacht’äwinakampi,q’añunak qhipatsachhaqtapxäna,awkipaxqillqañyatichäna,ukatpä semananïnwa,[1890AM]ukatawkipatjaljtasïna,ukhamat jupampchikaidolonakarjanyupaychañataki

16UkatstitaqikunLuririruwmayisiñqalltäna,ukhamat jaqinwawanakapanpantjasitanakapatqhispiyañapataki,jan q'añuluräwinakampi,q'añuluräwinakampijan pantjasiñapataki.

17Uraqirjathayapuchañpachaxpurinxänwa,taqiniw jathanakapcuervonakatjark'aqañataksarapxäna,Abram chachastisarapkänukanakampchikawsarapxäna,uka wawaxtunkapusinimaraniwaynäxänwa

18Ukatstimäqinayawcuervonakjathamanqʼantañatak purinïna,Abramchachajjjanïroraqerpuripkipan jupanakampjikisiñatakiwtʼijtäna,ukatjanïroraqer puripkipanwajathamanqʼantañatakarnaqasïna,ukat akhamsänwa:‘Jansaraqapjjamti,kawkirutïjutapktauka cheqarkuttʼapjjam’sasa

19Ukaurustipaqallqtunkakutiwcuervonakan qinayanakaparkuttʼayäna,Abramchachanjakaskänauka oraqenkircuervonakatjjajaniwmäsapacuervosukan jakapkänti

20Taqikhitinakatixjupampchikäpkänukanakaxtaqpach uraqinjuparjach'atarnaqasiruñjapxäna,taqpach cuervonakaxqhipäxarkutt'anxapxäna,ukatstiCaldeo uraqinsutipaxjach'aruwtukuwayxäna.

21Jichhamaraxtaqiniwyapuchañmunapkänukanakax juparjak'achasipxäna,jupastijupanakampchikaw sapuchañpachaxtukusiñapkamaxsaräna.

22Ukatphisqhïrsemanannayrïrmarapan[1891AM] Abramchachaxvacanakatakyänakluririnakaruwyatichäna, jupanakaxlawatluratyänakaruwyatichäna,ukatjupanakax mävasolurapxäna,aradoukanmarcoparuñtata,jathanak uchañataki,ukatjathaxukatjathaxaradoukan chikanchiriparuwjaquntatäna,ukaturaqiruwimantatäxäna, ukatjaniwaxsarapkänticuervosukanaka 23Ukhamatwa(vasonak)taqpacharadonakan marconakaparlurapxäna,ukattaqiuraqiruwyapuchapxäna, yapuchapxäna,kunjämtixAbramchachaxsiskän ukhamarjama,janiwjamach'inakaruxaxsarxapxänti 12JAQTHAPI

1Suxtasemanan,paqallqmara,[1904AM]Abram chachaxTaréawkiparuxsänwa:‘¡Awki!’sasa

2Jupastisarakïnwa:‘Wawaxa,akanktwa’sasaJupasti sarakïnwa: ‘Kunjayanaptʼasa,kunaaskinakasutjistuukaidolonakar yupaychktaukadiosanakatxa, ¿Ukanayraqatansti¿jumaxqunqurt'asirïtati?

3Jupanakanjjajaniwkunaajayusutjkiti

Jupanakajjamutuuñnaqanakäpjjewa,chuymar engañjirirakiwa

Janiwjupanakaryupaychañamäkiti:

4AlaxpachankirDiosaryupaychapxam, Khitisjallusa,chʼamakasaakauraqirupuriyi

Ukatakauraqintaqikunsaluraraki, Ukattaqikunsaaruparjamlurawayi, Ukattaqijakañaxnayraqatapatjuti

5¿Kunatsajanajayunïkiukanakyupaychapxtasti?

Kunatixjupanakax(jaqinakan)amparapanluratawa, Ukatamparanakamarapt'asipxtaxa, Jumanakaxjaniwjupanakatyanapkapktati, Ukampisluririnakatakejjwalipʼinqachañawa. Jupanakaryupaychirinakaruxchuymapan pantjasiyañapawa

Janiwjupanakaryupaychañamäkiti’sasa

6Awkipaxjuparuxsänwa:Nayaxyattwa,wawaxa, ukampis¿jupanaknayraqatanluqtapkituukamarkampixa, ¿kunlurañaxasti?

7Nayatejjcheqyatiyäukhajja,jiwayapjjetaniwa;almapax jupanakaryupaychañataki,jach'añchañatakiwch'amanchasi.

8Wawa,amuktʼasim,janjiwayapjjañapataki’sasaUca arunakstipanijilanakaparuwparläna,jupanakajjjupatak colerasisawamuktʼjjäna.

9Pusitunkajubileourunxa,payïrsemananxa,paqallqu maratukuyatatxa,Abramchachaxmäwarmimpiw jaqichasïna,jupastiSaraisatänwa,awkipanphuchapänwa, warmipastiwarmipäxänwa

10UkatHaránjilapaxkimsïrsemanankimsïrmarapanwa jaqichasïna,[1928AM]ukatpaqallqmararuwmäyuqall wawawawachasïna,[1932AM]ukatLotsutimpiw sutichäna

11Nahorjilapajjmäwarmimpiwcasarasïna.

12Abramchachansuxtatunkamaranjakkänaukhaxa,mä arunxa,pusisemananxa,pusimaranïkänaukhaxa,[1936 AM]Abramchachaxarumawsartasïna,ukatidolonakan utapphichhantarakïna,ukatutanutjkänaukanak phichhantarakïna,janiwkhitisukyatkänti

13Ukatstiarumpachawsartasisindiosanakaparninataypit qhispiyañthaqhapxäna

14Haránchachajjjankʼakiwjupanakarqhespiyäna, ukampisninajjnakhantatänwa,ukatninampiw nakhantayäna,ukatstiCaldeamarkankirUrsatcheqanwa Taréawkipnayraqatanjiwjjäna

15UkatTaréchachaxCaldeouraqinkirUrmarkat yuqanakapampixLíbanouraqiru,Canaánuraqiruwsarxäna, Haránuraqinjakasïna,AbramchachastipäsemanawHarán markanTaréawkipampijakasïna.

16Ukatsuxtasemananxa,phisqhïrmaratxa,[1951AM] Abramchachaxpaqallquphaxsinmachaqphaxsin arumpachawqunt’asitayna,jayp’utalwakama warawaranakuñch’ukiñataki,ukhamatjallupachatmarax kunjamänisaukuñjañataki,ukatsapakiwqunt’asis uñch’ukiskäna

17Ucatstimäaruwchuymaparpurïna,jupastisänwa:Taqe warawaranacanmarcanacapasa,phajjsinintepasa,Tatitun amparapankiwa.¿Kunatsa(jupanakar)thaqhaskta?

18Jupatixmunchixa,alwa,jayp'ujallupuriyi; UkatJupatixmunchixa,jark'iwa, Taqikunasjupanamparapankiwa’sasa

19UkaarumastiDiosaruwmayisïna,akhamsasa: ‘Diosaxa,AltuPataDiosaxa,JumasapakiwDiosaxätaxa, UkatJumaru,apnaqäwimarusajlliwaytwa UkatJumawtaqikunsalurtaxa, Ukattaqikunatixamparamanluratäkiukanaka.

20Jaqenakanamuyunakaparapnaqirñanqhaajayunakan amparapatqhespiyata.

Ucatjanjumatjitheqtayapjjpan,Diosajja Ukatwiñayatakiwnayarusa,wawanakajarus chʼamañchtʼäta

Ukhamatjichhatukatwiñayatakjanchhaqtañäni’sasa

21Jupastisarakïnwa:‘¿CaldeomarkankirUrmarkar kuttʼjjäti,jupanakarkuttʼañajataki,¿akacheqan qheparañajäpachati?Jumannayraqatamanchiqathakix uywatamanamparapanwjilxattayi,ukhamat(ukax) phuqhañapataki,ukatnayaxjanchuymajansallqjatapan sarnaqañapataki,Diosaja’

22Jupajjparlañtukuyjjäna,mayisiñapsatukuyjjänwa,naya toqewTatitunarupajjjuparapayanitäna,akhamsasa: ‘Markamatsa,wilamasinakamatsa,awkimanutapatsa sarjjtam,kawkïroraqtïnayajjuñachtʼaykämaukaoraqeru, nayajjmäjachʼawaljamarkaruwtukuyäma’sasa 23Nayastibendicipxäma

Nayastisutimjach'aruwtukuyä, Ucatstiakaoraqenbendicitätawa

Jumampiwtaqifamilianakaxbendicitäpxani

Ukatkhitinakatïjumarbendicipkätamukanakarojj bendicirakïwa

Ukatjumarñanqhachirinakaruñanqhachapxam

24Nayajjjumataki,yoqamataki,yoqamanyoqapataki,taqe wawanakamatakisDiosäskäwa,janajjsarapjjamti,jichhat uksarojjakaoraqentaqewawanakapajjnayajj Diosamakïtwa’sasa.

25UcatTatituDiosajjsänwa:‘Lakapjistʼarapjjam, jinchupsajistʼarasipjjam,ukhamatistʼañapataki,lakapampi parltʼañapataki,kunaarutïuñstkiukaarumpi’;kunatix (Babelmarka)t'unjatäkänukaurutpachtaqijaqinakan lakapatchhaqtawayxäna

26Lakapsa,jinchupsa,lakapsajist'ararakta,ukatstiHebreo aruttaqiluratanakanarupampparlañqalltawayta

27Ukatstinayraawkinakapanlibronakapapthapïna,uka libronakaxhebreoarutqillqatänwa,ukatstiqillqäna,ukat jichhatuksaruxyatxatañqalltäna,ukatnayaxjuparux yatiyaraktwakunatixjupaxjaniw(amuytʼirjamäkänti),ukat jupaxsuxtajalluphaxsinakanwayatxatäna.

28Ukatsuxtasemananpaqallqürimararuw[1953AM] awkiparparläna,ukatHaránmarkatCanaánoraqer sarañatakiwsarxani,ukanuñjiriukatkuttʼaniñapataki.

29Taréawkipaxjuparuxsänwa:Sumankañampisarapxam: WiñayDiosaxthakimchiqañchpan

UkatTatitux[(jumampïpan)taqijanwalinakat jark'aqarakim, Jumaruñjirinakannayraqatapankhuyapayasiña, khuyapayasiña,khuyapayasiñachurapxam Jaqenwawanakapatjanmaynisjumarjanwalilurañatak ch'amanïpan; Sumankañampisarapxam.

30Jumatixmäsumauraqiuñjsta,ukanjakañataki,sartasim, nayarirpapxita,HaránjilamanLotyuqaparuwjumamp chikirpapxita,Tatituxjumampïpan

31Nahorjilamaxnayampchikawsarxam,jumampchikaw sumankañampkutt'anxäta,taqiniwjumampchikasarxapxä’ sasa

13JAQTHAPI

1AbramchachastiHaránmarkatsarxäna,ukatstiSarai warmiparu,HaránjilapanLotyuqapampixCanaán uraqiruwirpxaruwayäna,ukatstiAsurmarkarpurisax Siquemmarkaruwsaräna,ukatstimäjach'aencinasatquqa jak'anjakasïna.

2Ukuñjasasti,Hamatmarkarmantañatqalltasa,jach'a encinaquqakamawuraqixwalisumapunïna

3Tatituxjuparuxsänwa:‘Akauraqixjumaru, wawanakamaruwchurä’sasa

4Ukanstimäaltarlurayäna,ukanjjaTatituruwnakt'ayat sacrificioloqtäna,juparuñstkänauka

5UkatstiukachiqatqulluruwsarxänaIntijalanta tuqiruxaBetel,IntijalsutuqirustiAimarka,ukanwacarpa sayt'ayasïna

6Uraqixwalijach'a,sumauñnaqt'anïnwa,taqikunawukan jiltatäna-uvas,higos,granadas,encinas,ilexes,terebintos, aceitesquqanaka,cedros,ciprés,dátilesquqanaka,taqi pampankirquqanaka,ukatqullunakanumaxutjarakïna

7UkatstiTatituruwjach'añchäna,jupastiCaldeauraqinkir Urmarkatirpsusinakaoraqerirpäna

8Nayrïrmara,paqallqsemananjja,nayrïrphajjsinmachaq phajjsinjja,1954AM]ukaqollunmäaltarlurayäna,ukatsti Tatitunsutipartʼasïna:‘Juma,wiñayDiosajja,Diosajjawa’ sasa

9AltarpatjjanTatiturnaktʼatsacrificioloqtäna,ukhamat jupampchikäñapataki,jakäwiptukuykamjanjaytañapataki 10Ukachiqatsarxasaxaynachtuqirsarawayxäna,Hebrón markaruwpurinïna,Hebrónmarkaxukapachanluratänwa, ukatpämarawukanjakasïna,ukat(ukachiqat)surtuqinkir uraqiruwsaräna,Bealotmarkaruwsaräna,ukatukauraqin mach'apachawutjäna.

11AbramchachastikimsamarawEgiptomarkarsaräna, ukatphisqamarawEgiptomarkanjakasïna,janïrwarmipax jupatjithiqtatäkänukapachana.

12Ukatiemponjja,EgiptomarkanTanaissatmarkaw Hebrónmarkatpaqallqmaraqhepatlurasïna

13FaraonaxAbramchachanSaraiwarmiparkatuntasinxa, TatituxFaraonarusutaparusjach'at'aqhisiñanakampiw t'aqhisiyäna,AbramchachanSaraiwarmiplayku

14Abramchachajjovejanaka,vaca,asnonaka,caballonaka, camellonaka,esclavonaka,sirvientanaka,qollqempi, qorimpi,waljayänakanïtaplaykojjwalijachʼajachʼa tukurïnwa.UkatLotjilapanyuqapasti,qamirïnwa.

15FaraonaxAbramchachanSaraiwarmiparuwkutt'ayäna, ukatstiEgiptouraqitkhithäna,ukatstikawkhantïqalltan carpasayt'aykänaukachiqaruwsarxäna,altarchiqaru,inti jalsutuqinAimarka,intijalanttuqinBetel,ukatTatitu Diosaparuwjach'añchäna,jupastisumakiwkutt'ayäna.

16Pusitunkamayanijubileourunxa,nayrïrsemanan kimsïrmarapanwa,[1963AM]akachiqarkuttʼxäna, ukatstimänaktʼatsacrificioluqtäna,ukatstiTatitunsutip artʼasisawakhamsäna:‘Juma,jachʼaDiosaxwiñayatakiw Diosaxäta’sasa

17Akasemananpusimara[1964AM]Lotchachajjjupat jaljtawayjjänwa,LotchachastiSodomamarkanwajakasïna, Sodomamarkankirinakajjwalijuchararanakäpjjänwa

18Jilapanwawapajjjupatjaljtataplaykojjchuymapanwal llakisiyänaJupajjjaniwwawanïkänti

19Lotchachajjkatuntatäjjänaukamaranjja,Lotchachajj jupatjitheqtatäjjänaukaqhepatjja,akasemananpusi marawAbramchacharojjsäna:‘Kawkhantïjakasktauka

cheqatalaytoqeru,aynachtoqeru,intijalantatoqeru,inti jalsutoqeru.

20Kawkïroraqtïuñjktaukwiñayatakiwjumarusa, wawanakamaruschurarakïma,wawamarusqutach'allar uñtatawtukuyä,mäjaqixakauraqinlaq'anakjakt'kchisa, wawanakamaxjaniwjakt'atäkaniti

21Sayt'asim,(uraqitaypin)saram,jach'auraqinjach'a uraqinakaparu,taqiukanakuñjam;Wawanakamaruwchurä’ sasaAbramchachastiHebrónmarkaruwsaräna,ukan jakasïna

22JichhamarastiElammarkanQuedorlaomerreyipa, SinarmarkanAmrafelreyimpi,SelasarmarkanArioc reyimpi,Tergalmarkanreyipampi,Gomorramarkan reyiparuwjiwayapxäna,Sodomamarkankirreyisti jaltxapxänwa,ukatwaljaniwSidimvallenusuchjat uñjasipxäna,ukaxSaltLamarqutajak'ankiwa.

23UkatstiSodoma,Adan,Zeboimsatchacharuw katuntapxäna,ukatLotsatAbramjilapanyuqaparusa,taqi yänakapsakatuntapxäna,ukatDanmarkaruwsarapxäna.

24MäqhispitaxAbramjilatanyuqaparkatuntataw uñjasïna,ukat(Abramax)utankiryanapirinakaparuw armanakchuratayna...

25Abramchachatakisa,wawanakapatakis,nayrïr achunakattunkamayatʼaqawTatiturchurasïna,ukat Tatitojjwiñayatakiwmäordenanjamuttʼayäna,Jupa nayraqatanservipkänaukasacerdotenakar churapjjañapataki,wiñayatakukaachunak katoqapjjañapataki.

26Akakamachixjaniwmäuruxtukuskiti;kunatixJupaw wiñayatakutt'ayäna,wiñayatakiwTatiturchurapxañapataki, taqijathat,vinot,aceitet,wakat,uwijanakattunkamaynïr churapxañapataki

27Ukatstisacerdotenakaparuwchuräna,Jupan nayraqatapankusisitamanqʼapxañapataki,umapxañapataki.

28Sodomamarkankirreyejjjuparjakʼachasisin nayraqatapanaltʼasisawakhamsäna:‘AbramTatitu, kawkïralmanakatïqhespiyktaukanakchurita,ukayänakajj jumankpan’sasa

29Abramchachajjakhamsänwa:‘Abramarojjjachʼa jachʼatukurDiosaruwamparanakajaytaskta,mähilotmä zapatopʼeqtʼañkama,ukhamatjumanutjkiukanakjan aptʼasiñapataki,janjumajj‘Abramarojjqamiriptaytwa’ sasma’sasa.janukastikuntixwaynanakanmanq’apkän ukaki,ukatnayampchiksarapkiukachachanakan chikatapa-Aner,Eschol,ukatMamreUkanakaw jupanakanwaktʼäwipkatoqapjjani’sasa.

14JAQTHAPI

1Ukanakqhepatjja,akasemananpusimarapanjja,kimsïr phajjsinmachaqphajjsinjja,TatitunarupawAbramchachar samkanpurintäna,akhamsasa:‘Abram,janajjsarayasim; Nayajjjumararjjatirïtwa,premiomajjwalijachʼäniwa’sasa

2Ukatakhamsarakïnwa:‘Tatay,Tatay,¿kunsachuristam, janwawanïsajjakatsaraskäyätwa,ukatMaseqsatwarmin wawapajjDammasekEliezersatänwa,jupawherencia katoqjjani,nayarojjjaniwjathachurkistati’sasa.

3Ukatakhamsarakïnwa:‘Aka(jaqix)janiwherenciam katuqkätamti,janukastichuymamatmistuni;jupawjuman herederomäni’sasa.

4Ukatstiyaqhachiqarirpsusawakhamsäna:‘Alaxpacha tuqiruñtamukatwarawaranakjaktʼam,jumatixjaktʼasksta ukhaxa’sasa

5Ukatstialaxpacharuñtäna,ukatstiwarawaranakuñjäna. UkatJupajjakhamsänwa:‘Wawanakamajjukhamarakiw utjani’sasa

6JupastiTatituriyawsäna,jupastiaskituñt'atäxänwa

7Ukatakhamsarakïnwa:‘NayaTatituwcaldeomarkankir Urmarkatirpsum,ukhamatcananeonakanoraqewiñayatak katuntañamatakiNayastijumatakis,jumatqhiparjutir wawanakamatakisDiosäxäwa’sasa

8Ukatakhamsarakïnwa:‘Tatay,Tatay,¿kunatsa yatjjaristjjaherenciakatoqañajja?’sasa.

9Ukatakhamsarakïnwa:‘Kimsamaranimävaquilla, kimsamaranimäcabrito,mäovejakimsamarani,mä tortuga,mäpalomaaptapxita’sasa.

10Taqeukanakaptʼasisinjja,HebrónjakʼankirMamrésat qollunjakasïna

11Ukanstimäaltarlurayäna,ukatstitaqiukanaksacrificio loqtarakïnawilapaltararwarxatasinchikataypin t'aqanuqäna,maynitmaynikamawimt'äna;ukampis jamach'inakaxjaniwjaljapkänti.

12Ukatstijamach'inakawjamach'inakarsaraqanïna, Abramchachastijamach'inakarjaqunuqäna,janiw jamach'inakanllamkt'añapmunkänti.

13Intijalantkänaukhajja,Abramchachajjwalkusisiyäna, ukatsti¡ukham!mäaxsarkañjach’ach’amakawjuparux purintäna,ukatAbramchacharuxakhamsasawsapxäna: ‘Chiqpachapuniwyatim,wawanakamaxyaqhamarkankir jaqinakäpxani,mäuraqin(mäarunxa)janjupanakanki, ukatesclavoruwtukuyapxani,ukatpusipatakmaraw t’aqhisiyapxani’sasa

14Kawkïrmarkartixesclavotuñjatäñmunapkiuka markaruwnayaxtaripä,ukaqhipatstiwaljayänakampiw ukachiqatmistunipxani

15Jumastisumakiwnayraawkinakamanukarsaräta, ukatstisumachuymanïxasaximt'atäxätawa.

16Pusïrwawanakanjja,akaruwkuttʼapjjaniamorreonakan juchapajjjanïrawphoqaskiti’sasa

17Ukatstiikitsartasisinsartxäna,Intixjalantxänwa.ucatsti mäninanakhantayäna,ucatuñjapjjam!mähornox chhullunkhayatänwa,ukatmäninaninawukachiqanaka taypinpasawayxäna.

18UkaurustiTatituxAbramampmäpactoluräna,akham sasa:‘Wawanakamaruwakauraqichurapxäma,Egipto jawiratjachʼajawirakama,Éufratesjawirakama, cenitanakaru,cenitanakaru,cadmonitanakaru, ferezitanakaru,refaínjaqinakaru,facoretanakaru, heveonakaru,amorreonakaru,cananeonakaru, girgaseonakaru,ukat’sasajebuseojaqinakawa

19Ukauruxpasawayxänwa,Abramchachastit'ant'anaka, jamach'inaka,frutawaxt'anaka,umañwaxt'anaka,nina nakhantayäna

20UkauruxAbramampmäarust'äwirpuripxta,kunjämtix akaphaxsinNoéchachampiarust'apkayätaukhamaAbram chachastiwiñayatakiwukajach'aphunchhäwi, wakichäwinakmachaqartukuyäna.

21Abramchachastiwalkusisïna,Saraiwarmiparuwtaqi ukanakyatiyänaucatjupajjjathautjañapiyawsäna, ucampisjupajjjaniwwawanïcänti.

22UkatSaraikullakajjAbramchachaparuwewjjtʼäna, akhamsasa:‘EgiptonkirAgarwarminukarmantam,inas nayajjjupampiwawanakjiltaychisma’sasa

23AbramchachajjSaraiwarmipanarupistʼasajjakham sänwa:‘Ukhamluram’sasa.SaraiwarmistiEgipto markankirAgarwarmiparuwkatuyäna,ukatstiAbram chachaparuwkatuyänawarmipäñapataki

24Ukatstijuparmantasinxa,usurïxasaxmäyuqall wawaruwyuritayna,jupastiIsmaelsutimpiwsutichäna,aka semananphisqhïrmarapan[1965AM];Ucatstillätunk tunkasuxtanmarawAbramchachanjakatapajjutjäna

15JAQTHAPI

1Ukatakajubileopusisemananphisqhïrmaran[1979AM] kimsïrphaxsinxa,chikaphaxsinxa,Abramchachaxgrano apthapiñannayrïrachunakapanfiestapamtasïna

2Altarpatxaruwmachaqwaxt'äwinakTatiturwaxt'äna, ukaachunakatnayrïrachunakxa,mävaquillampi,mä cabritompi,mäovejampialtarpatxaru,Tatitur nakt'ayañatakifrutawaxt'anaka,umañwaxt'anakaaltar patxaruwinciensompiluqtäna.

3TatitojjAbramchacharuwuñstäna,akhamsasa:‘Nayajj taqechʼamaniDiosätwa;nayannayraqatajanwaliaskit uñjasipxam,janpantjasirïpxamsasa.

4Nayampijumampchikaarustʼäwijlurarakï,ukatsti walpunjiltayarakïma’sasa

5UcatAbramchachajjliwjjatasïna,Diosajjjupamp parltʼasisawsäna

6‘Uñtapjjam,nayanordenajjjumampïskiwa, Jumastiwaljamarkanakanawkipätawa.

7JanirakiwsutimaxAbramsatäxaniti UcampisjichhatuksarojjwiñayatakiwsutimajjAbraham satäni”sasa.

Waljamarkanakanawkiparuwtukuysma

8Nayastiwalijach'aruwtukuyäma, Ucatnayastijumarojjmarkanakaruwtukuyäma, Ukatreyinakaxjumatmistunipxani

9Nayampijumampi,jumatqhipatjutirwawanakamampi, wiñayarust'äwitakarust'äwixutt'ayarakï,jumataki,jumat qhipawawanakamatakisDiosäñajataki

10<Ukatstinayastijumarusa,jumatqhipatjutir wawanakamarusa>kawkïruraqitixjumaxyaqhamarkan jakasktaukchurarakïma,Canaánuraqi,ukhamatwiñayatak ukauraqikatuqañamataki,nayastijupanakanDiosapäxä’ sasa.

11TatitojjAbrahamarojjakhamsänwa:‘Jumasti,nayan arustʼäwijphoqasim,jumasaqhepatjutirwawanakamasa, sapamaynichachanakcircuncisiónlurapjjam,nayra ñikʼutanakamsacircuncidasipjjam,ukhamatwanayampi jumampiwiñayarustʼäwipuñachtʼayapjjäta’sasa

12Ukatllätunkurunaksaraqataruwukawawarux circuncisiónlurapxäta,sapamaynichachanakaru,sapa maynichachanakaru,utanyurirjaqiru,janukaxyaqha markankirjaqitqullqimpalasipkäta,khitirutixjan wawanakamatjutkiukajaqiru

13Utanyurkiukajja,circuncidatäniwa,qollqempialaskta ukanakasticircuncidatäniwa,nayanarustʼäwijasti jumanakanjañchimanutjani,wiñaywaktʼayañataki

14Jancircuncidatchachajjllätunkaurunjan circuncidatäkaniukhajja,ukajaqejjmarkapatapaqatäniwa, arustʼäwijpʼakintataplayku’sasa

15DiosajjAbrahamarojjsänwa:‘Saraiwarmimastijaniw Saraisatäjjaniti,janukastiSarasatäniwa’sasa.

16Nayastibendicirakïwa,jupatmäyoqallwawachuräma, bendicirakïwa,jupastimämarkaruwtukuni,ukatstiyaqha markanakanreyinakapawjupatmistuni’sasa.

17UkxarustiAbrahanaxqunqurt'asisawkusisita, chuymapanakhamsäna:‘¿Patakmaranimäyuqallwawax yurispa,llätunktunkamaraniSaraxwawachaspa?’sasa

18AbrahanajjDiosarojjsänwa:‘¡Ismaelchachajjjumat nayrajjjakaskaspa!’sasa.

19Diosastisarakïnwa:‘Jïsa,Sarastimäyuqallwawaw yuripxätam,ukatstiIsaacsutimpiwsutichapxäta,nayasti jupampiwmäarustʼäwixwiñayatakmäarustʼäwiuttʼayä, ukaarustʼäwistiwiñayarustʼäwiwa,jupatqhiparkir wawanakapataki

20Ismaelchacharustiist'apxsmawa,juparbendicipxäma, jach'aptayarakï,juparwalpunjiltayarakï,tunkapayan jilïrinakaruwyurini,nayastimäjach'amarkaruw tukuyarakï.

21Ucampisnayanarust'äwijjajjIsaacampiwucharakï, juparojjSarajjwawanïñapänwa,akaurunacajja,qhipüru maranjja’sasa.

22Jupampejjjaniwparlañmunjjänti,DiosajjAbrahamat sarjjänwa

23AbrahamaxkunjamtïDiosaxsiskänukhamarjamaw luräna,Ismaelyuqapampiru,utapanyurirjaqinakampiru, qullqipampialasirjaqinakampiru,sapachacharuwutapan irpxaruwayäna.

24Ukapachpaurusti,Abrahamaxcircuncidatäxänwa, utapankirjaqinakasa,<utanyurirjaqinakas>,yaqha markankirjaqinwawanakapatqullqimpalasirjaqinakas jupampchikawcircuncidatäpxäna

25Akakamachixwiñayatakiwtaqiwawanakatakiwa, janirakiwcircuncisiónuruxutjkiti,llätunkurutmäurus janiwapanukuñasutjkitikunattixwiñaywakichäwiwa, alaxpachankirtablanakanuttʼayataukatqillqatäki

26Khitinakatixllätunkurunjancircuncidatäpkiukanakax janiwTatituxAbrahamamparust'äwinwawanakapäkiti,jan ukastit'unjatäkiukawawanakankiwajanirakiwkuna chimpunakasutjkiti,Tatitunkiwa,janukasti(jupax amtatawa)t'unjatäñapataki,akauraqitjiwayatäñapataki, ukatakauraqitsaphitapsutäñapataki,kunatixjupaxTatit Diosasanarust'äwipp'akintawayi.

27Taqiangelanakasa,qullanäñangelanakasa,luratäpkäna ukaurutpachukhamluratäpxiwa,ukaangelanakan nayraqatapansa,qullanäñangelanakannayraqatapansa Israelmarkaruwqullantukuyi,Jupampchikäpxañapataki, qullanangelanakapampïpxañapataki

28Israelitanakarustiakaarust'äwinchimpupwiñay wakt'äwipjamphuqhapxpan,ukhamatjansaphitpach apaqatäpkaniti

29Ukakamachixmäarust'äwitakutt'ayatawa,taqi israelitanaktaypinwiñayatakphuqhapxañapataki

30Ismaelchachampiru,yuqanakapampi,jilanakapampiru, Esaúchachampiru,janiwTatituxjuparjakʼachaskänti, janiwAbrahamanwawanakapätaplaykuxjupanakar ajllkänti,jupanakaruñtʼataplayku,janukastiIsrael markaruwmarkapäpxañapatakajllïna

31Jupastiq'umachäna,taqijaqinwawanakaptaypit apthapïna;kunatixwaljamarkanaka,waljamarkanakaw utji,taqiniwJupankapxi,ukattaqikunatsipansa ajayunakaruwch’amañchi,jupanakarJupatjithiqtayañataki.

32UkampisIsraelmarkaruxjaniwkhitiangelarusni ajayurusuttʼaykiti,Jupasapakiwjupanakanapnaqiripaxa, ukatJupawjupanakarjarkʼaqaniukatangelanakapan amparapansa,ajayunakapanamparapansa,taqi chʼamanakapanamparapansamayirakiniwa,ukhamat jupanakarjarkʼaqañatakiukatbendiciñataki,ukat jupanakaxJupankapxañapatakiukatjichhatuksarux wiñayatakjupanakankapxañapataki

33Jichhastiyatiyapxsmawa,israelitanakaxjaniwaka kamachirjamphuqhapkaniti,janirakiwwawanakaparux taqiakakamachirjamcircuncidapkaniti;circuncidat jañchipanxa,wawanakapanukacircuncidacionapxa jaytxapxaniwa,taqiniwBeliarchachanwawanakaparux yurïwiparjamaxjancircuncidatjaytxapxani

34Tatitustiisraelitanakaruxwalpuncolerasini.kunatix jupanakaxarust'äwipapanukupxi,arupatjithiqtapxi,ukat colerasipxi,jisk'achapxi,akakamachinordenanzapjan phuqhatapatxa;Jupanakajjjanjudiöpkiukajaqenakjamaw janchinakaparuñjapjje,ukhamatukaoraqet jaqsutäpjjañapatakiUkatjaniwjukʼamppampachäwisa, pampachasiñasutjxaniti[ukhamatpampachasiñasa, pampachasiñasutjañapataki]taqiukawiñay pantjasitanakatxa

16JAQTHAPI

1Pusïrphajjsinmachaqphajjsinjja,Mamrésatqollu jakʼanwaAbrahamaruñstapjjta,jupampiwparltʼapjjayäta, Sarawarmipanmäyoqallwawapchuratäniwasasawjupar yatiyapjjta.

2Saraxlarusitaynawa,Abrahamampiukaarunakparlatap ist'asaxewjjt'apxaraktwa,ukatajjsarasawlarusïna,uka arunaklaykustijaniwlaruskänti.

3Ukatstiyuqapansutipyatiyapxaraktwa,sutipax alaxpachankirtablanakanuttʼayatukhamarakqillqatäki ukhama(mäarunxa)Isaac, 4Ukat(ukax)kunapachatïmähorasarkuttʼapkayäta ukhaxa,mäyuqallwawarusurïspawa

5Ukaphajjsinjja,TatitojjSodoma,Gomorra,Zeboim, Jordánjawirankirtaqecheqanakaruwtaripäwipphoqäna, ninampi,azufrempiwphichhantarakïna,jichhürkamaw tukjarakïna,kunjämtejj[lo]nayajjjumarojjtaqe luratanakapyatiyapjjsma,jupanakajjjanwali jaqenakäpjjewa,juchararanakäpjjewa,jupanakpachpaw qʼañuchasipjje,janchipansaqʼañujuchalurapjjarakiaka uraqinq'añunakutjatapa

6UkhamarakiwDiosaxSodomitanakanjanwali luratanakaparjamjuchañchani.

7UcampisLotsatchacharuwqhespiyapjjta;Diosax Abrahanatamtasisawt'unjatäñtaypitkhithäna

8JupastiphuchhanakapampixakaUraqinjuchanak lurapxäna,AdanaxjakkänaukhatpachawjanakaUraqin utjkänti.Ukajaqejjphuchanakapampchikawikiskäna.

9Ukatsti,alaxpachankirtablanakantaqiwawanakapat apsutäñapataki,saphitapsuñapataki,Sodomamarkan taripäwipjamjupanakarjuchañchañapataki,juchañchatäñ uruxakaoraqenjanirakiwukajaqinwawapjaytañapataki

10Ukaphajjsinjja,AbrahanajjHebrónmarkatsarjjäna, ukatstiCades,Súrsatcheqanjja,Gerarsatqollunakanwa jakasïna

11Phisqaphaxschikatanisti,ukachiqatsarxasax Juramentophuch'ujak'anjakxäna.

12Sojjtaphajjsichikaphajjsirojja,TatitojjSararuw visittʼäna,kunjamtïsiskänaukhamarjamawTatituxusurïna 13Kimsïrphaxsinxa,TatituxAbrahamarparlkänauka phaxsinmäyuqallwawawawachasïna,ukaurusti,nayrïr achunakapthapiñfiestanIsaacaxyuritayna

14Abrahamaxllätunkurunyuqaparuwcircuncisiónluräna, jupawnayrïrarust'äwirjamcircuncidatäna

15Pusïrsemanansuxtamaratsti,Abrahamanukarpuripxta, Juramentophuch'uruwpuripxta,ukatstijuparuwuñstapxta [kunjämtixSararuxsapkäyätukawarminukarkutt'apxam, ukatjupaxmäyuqallwawarusurïspawa.

16Paqallqphajjsiruwkuttʼjjapjjta,ukatstiSarawarmiruw nayraqatusurïtapjikjjatapjjta]ukatbendicipjjayätwa, kunanakatïjupatamtatäkiukanakyatiyapjjarakta,suxta yoqallwawanïñapkamajanjiwañapataki,janïrjiwkasajj (jupanakar)uñjañapataki;ukampis(ukax)Isaactuqiw sutipasa,wawanakapasasutipuñt'ayatäñapa.

17Wawanakapantaqpachwawanakapaxjanjudiöpkiuka jaqinakäpxañapataki;UcampisIsaacanwawanacapatjja mayniwqollanwawanacapartucjjani,janjudiöpkis ukanakampchikastijaniwjakt'atäñapäquiti

18JupajjAlajjpachankirDiosantʼaqapäñapänwa,taqe wawanakapastiDiosanamparaparuwpurtʼasipjjäna, ukhamatTatiturmämarka(Jupan)taqemarkanakat sipansa,märeino,sacerdotenaka,qollanmarkar tukuñapataki.

19Ukatstisarapxayätwa,Sararuwtaqikuntïjupar yatiyapktaukyatiyapxta,panpachaniwwalkusisipxäna 20UkanstimäaltarlurayänaTatitutaki,khititixjupar katuykäna,khititixjuparyaqhachkänaukauraqin kusisiykäna,ukatakaphaxsinxpaqallquruwmäkusisiñ fiestaluräna,Juramentophuch'unlurataltarjak'an.

21Ukafiestanjjajupatakisservirinakapatakiscabinanak lurayäna,jupawnayrïrkutiakaoraqencarpanakanfiestap amtasïna.

22Ukapaqallqurunakanjja,sapauruwaltararmänaktʼat wajjtʼaTatiturapanïna,pävaca,päoveja,paqallqoveja, mäcabrito,ukhamatjuchatpampachañataki.

23Yuspagarañatakixpaqallqurquoveja,paqallquvaca, paqallquoveja,paqallqucabra,achuwaxt'anaka, umañanakwaxt'anakchurapxarakim.Altarpatxaruw taqpachlik'inakapphichhantarakïna,Tatiturajllitwaxt'äwi, sumaq'apkirq'apkirq'aphini.

24Alwatjayp'ukamastisumaq'apkirq'añunak phichhantarakïna,incienso,galbano,pila,nárdo,mirra, sumaq'apkirq'apkirqullanaka,isitaqiukapaqallqux jupaxluqtatayna,ch’uqimpch’uñumpch’uñuntata,mä khuskhaki(ukat)q’uma

25Ukatstipaqallquruwakafiestaluräna,taqi chuymapampi,taqialmapampi,utapankirinakampikusisita, janiwkhitisjupampchikayaqhamarkankirjaqisutjkänti, janirakiwkhitisjancircuncidatjaqisutjkänti.

26UcatstiDiosaruwbendicïna,jupajjgeneracionapan luräna,jupajjmunañaparjamawluräna;Jupajjyatïnwa, amuyarakïnwa,jupatjjawiñaygeneracionatakejjcheqapar

kankañalijjsartani,jupatjjamäqollanjathajjutjani, ukhamatkhititïtaqekunlurawaykiukaruñtasitäñapataki.

27Jupastibendicirakïnwa,kusisirakïnwa,ukafiestarux Tatitunphunchhäwipasasawsutichäna,ukajach'ajach'a tukuñDiosaxwalikusiskañänwa.

28Ukatstiwiñayatakiwjuparbendicipjjayäta,jupatqhepat jutirtaqewawanakaparusakaoraqenjja,wiñayatakiw bendicipjjayäta,kunattejjjupajjakafiestahorasaparuw amtäna,alajjpachankirtablanakanqhanañchataparjama

29Ukatpïalaxpachankirtablanakanisraelitanakar uñt'ayaski,paqallquru,paqallquru,TabernáculoFiesta kusisiñampiamtapxañapataki,Tatitunnayraqatapanwali askituñjatäñapataki-mäkamachiwiñayatakiw generacionanakapansapamara

30Ukatakixjaniwurunakaxtukuskiti;Israelmarkatakix wiñayatakiwamtatäxi,ukauruamtañataki,jach'autanakan jakasipxañapataki,p'iqinakaparcoronanak uchapxañapataki,laphinakanramanaka,jawirtaypitsauce achunakapthapipxañapataki.

31Abrahamaxpalmeraquqanakanramanakapsa,suma quqanakanachunakapsaapthapïna,sapauruwalwax paqallqkutiramanakampialtarmuytasinDiosapar jach'añchäna,yuspagararakïnataqikunatkusisita

17JAQTHAPI

1Phisqasemanannayrïrmaranjja,Isaacajjakajubileourun ñuñutapsutäjjänwa,[1982AM]Abrahamajjkimsïr phajjsinmäjachʼamanqʼäwiluräna,Isaacyoqapajjñuñut apsutäkänaukauru

2EgiptomarkankirAgarchachanIsmaelyuqapawjupan lantiAbrahánawkipannayraqatapanutjäna,Abrahamax walikusisitawDiosaryupaychäna,wawanakaparuñjasa, janirakiwjanwawanijiwataplayku.

3Lotchachajjjupatjitheqtkänaukaurunparlkänauka arunakamtasïna,Tatitojjakaoraqenjathachuritaplaykuw kusisirakïna,jupajjtaqekunLuririrojjtaqelakapampiw bendicirakïna

4SarastiIsmaelarthuqtʼiruñjäna,thuqtʼaskiruñjäna, Abrahanajjwalikusisitawkusisiskiruñjäna,ukatstiIsmael chachatenvidiasisawAbrahanarsäna:‘Akaesclavo warmiru,yoqaparusjaqunukum;kunattixakaesclavo warminwawapaxjaniwIsaacwawajampixherencia katuqkaniti’sasa

5Ukajanwalt'äwixAbrahamatakixwalillakkañänwa, uywatapampi,yuqapampi,jupanakarjaqunukuñapataki.

6DiosajjAbrahamarojjsänwa:‘Janllakisimti,wawatsa, esclavowarmitsa.taqikuntixSaraxsisktamukanakatxa, arunakaparist'asim,ukat(ukanakluram);Isaacansutimsa, wawanakamasasutimuñt'ayatäniwa”sasa

7Ukampisakaesclavowarminyoqaparuwmäjachʼa markartukuyä,jupajjjumatjutiriwa’sasa.

8Abrahamaxwalialwatsartasïna,ukatstit'ant'ampi,mä waruumampiaptasinxa,Agarampiru,wawampiru amparanakaparuwuchasïna,ukatstikhithäna

9UkatstiBeersebawasaranwasarxäna,ukaphuch'unumax tukusxänwa,wawaxumatpharjatawuñjasïna,janiwsarañ puedkänti,ukatliwxatasïna

10Taykapaxmäolivoquqamanqharjaquntäna,ukatstimä arcoch'akhajak'aruwqunt'ayasïna.Jupajj‘janiwwawajan jiwatapuñjjjäti’sasawsäna,qontʼatäkasajjjachäna

11Diosanmäangelapajjqullanjaqinakatmaynïriw juparuxsäna:‘Agar,¿kunatsajachtaxa?Sartamwawar aptasinamparamatkatxarum;Diosaxarupist'iwa,wawarus uñjaraki’sasa.

12Ukatstinayranakapjist'arasawmäumaphuch'uuñjäna, ukatsarasinboteparumampphuqhantayäna,ukatwawapar umañapatakchuräna,ukatsartasisinxParánwasartuqir sarxäna.

13Wawaxjiltasinxarqueroruwtuküna,Diosaxjupamp chikäskänwa,taykapasEgiptonkirphuchhanaktaypitmä warmimpiwjaqichasïna

14Ucawarmejjmäyoqallwawawawachasïna,jupasti Nebaiotsatsutimpiwsäna.Jupajjakhamsänwa:‘Tatitojj nayajakʼankänwa,juparjawskayätaukhajja’sasa

15Paqallqsemananjja,nayrïrmaranjja,[2003AM]nayrïr phajjsinjja,tunkapayanphajjsinjja,alajjpachanwa Abrahamatistʼasïna,jupajjtaqekuntïjuparsiskänaukanak cheqaparjamsarnaqäna,Tatiturmunasitapa,taqe tʼaqesiñanakansaDiosartaqechuymaservirïnwa.

16UkatMastêmâpríncipexjutasinxDiosnayraqatan sänwa:‘AbrahanaxIsaacyuqaparuwmunasi,taqikunat sipansajupampiwkusisi.altarpatxannakt'ayatwaxt'äwjam luqtañapatakiwmayïta,ukatjumaxuñjarakïtawaaka kamachiphuqhañapataki,ukatjumaxyatisktawataqi kunatixyant'ktaukanakanchiqachuymanïtapa.

17TatituxyatïnwaAbrahamantaqit'aqhisiñanakapan chiqachuymanïtapa;kunatixJupaxmarkaptuqiwyant'äna, mach'apachampiwyant'äna,reyinakanqamir kankañapampiwyant'äna,warmiptuqiwwasitatyant'äna, kunapachatix(jupat)ch'iyjatäna,ukatcircuncisióntuqiw yant'äna;JuparustiIsmael,Agarwarminuywatapampiw yant'äna,kunapachatixjupanakarkhitkänaukhaxa

18TaqekuntïJuparyantʼkänaukanakanjja,Diosar confiyatawjikjjatasïna,almapasjaniwpaciencianïkänti, janirakiwjankʼakkunslurkäntiJupastichiqa chuymanïnwa,Tatiturmunasirirakïnwa

18JAQTHAPI

1Diosastijuparuxsänwa:‘Abraham,Abraham’;Jupasti sarakïnwa:“Akanktwa”sasa

2Jupastisarakïnwa:“Isaacsatmunatyoqamarirpasisin jachʼaoraqersaram,ukatstikawkïrqollutïnayajj uñachtʼaykämaukaqollunakatmaynïrloqtam”sasa

3Ukatstiwalialwatsartasinasnoparsillatuchasïna,ukat päwaynampiru,Isaacyuqapampiru,nakt'ayatsacrificio lawanakch'iyjapxäna,ukatkimsïruruwukachiqarsaräna, ukatjayachiqatuñjäna.

4Umaphuchʼuruwpurisajjwaynanakaparojjsäna:‘Akan asnompiqheparapjjam,nayampwaynampejj(ukham) sarapjjä,Diosaryupaychapjjäukhajja,jumanakanukar kuttʼapjjäma’’sasa.

5Nakt'ayatwaxt'atlawaaptasinstiIsaacyuqaparuwuchäna, ukatstinina,cuchilloapt'asisinpanpachaniwukachiqar sarapxäna

6Isaacajjawkiparuwsäna:‘Awki’sasaukatjupaxakham sänwa:‘Akanktwawawaxa’sasa.Ukatstisarakïnwa: ‘Uñtapxamnina,cuchillo,lawa;ucampis,¿kawkinkis nakt'ayatwaxt'äwitakovejasti,awki?’sasa

7Ukatakhamsarakïnwa:‘Wawa,Diosajjmäoveja naktʼayañatakiwwaktʼayani’sasa.UcatstiDiosanqollup jak'achasïna

8Ukatstimäaltarlurayäna,ukatstilawanakaltarar ucharakïna,ukatstiIsaacyuqaparuwchint'äna,ukatstialtar patxankirlawapatxaruwucharakïna,ukatsticuchillo apt'asiñapatakiwamparapluqtäna,ukhamatIsaacyuqapar jiwayañataki.

9Nayajjjupanayraqatansaytʼasiyäta,ukatMastêmâ príncipenayraqatansaytʼasiyäta,ukatTatitojjakham sänwa:‘Janiwukawaynaramparapluqtañapatak maytʼamti,janirakiwkunslurañapatakmaytʼamti,Tatitur ajjsaratapuñachtʼayawayta’sasa.

10Ukatwaalajjpachatjuparjawsayäta,akhamsasa: ‘Abraham,Abraham’sasaukatwalimulljatawakhamsäna: ‘Uñtapxam,(akanktwa)’sasa.

11Ukatnayastiakhamsasawsista:‘Janiwukawaynar amparamluqxamti,janirakiwkunslurkätati;jichhasti Tatiturajjsartamwauñachtʼayawayta,nayrïryoqamarojj janiwnayatjarkʼktati’sasa

12UkatstiMastêmâp'iqinchirixp'inqachatäxänwa; Abrahamaxnayranakapjach'atuñch'ukiskäna,ukatmä urquovejakatjatätapuñjänaWaxranakapataptasin Abrahamaxsaräna,ukatstiovejaaptasinwawaplantix nakt'atwaxt'äwitluqtäna.

13UkatAbrahamaxukachiqarux‘Tatituwuñji’sasaw sutichäna,ukhamatwaTatituxuñjkiukaqullunsapxaraki: ukaxSiónqullusatawa.

14TatituxalaxpachatpayïrkutimpiwAbrahamarsutip jawsäna,Tatitunsutipxarujupampparltʼañasataki 15Ukatakhamsarakïnwa:‘Nayapachpawjuramentolurta, Tatitojjsiwa:‘Jumajjukhamlurtajja,munatyoqamarojj janiwnayatjarkʼktati,bendicionampibendicisma,jukʼamp jiljjattasajjwaljawawanakamjiltayarakïma’’sasa. Alaxpachwarawaranakjama,Qutathiyankirch'allanakjama Wawanakamastiuñisirinakapanmarkanakapkatuqapxani 16Wawanakamampixtaqimarkanakawbendicitäpxani; Nayanarujaruistʼatamatjja,taqekuntïsisksmaukanakanjja, nayartaqechuymaservitamwauñachtʼayarakta:Sumakiw sarjjäta’sasa.

17Abrahamaxwaynanakaparuwsaräna,jupanakax sartasisinxBeersebamarkaruwsarapxäna,Abrahamax [2010AM]Juramentophuch'ujak'anjakasïna.

18Ukafiestastisapamarawpaqallqurukusisiñampi amtasïna,ukatpaqallqurunaksaraqatarussumankañamp kuttʼankänaukarjamawTatitunfiestapasasawsutichäna. 19Ukakipkarakiwalaxpachankirtablanakan israelitanakatsa,wawanakapatsaqillqatäxi,paqallquruw akafiestankusisiñampiamtapxañapa

19JAQTHAPI

1Pusitunkapayanjubileourunnayrïrsemanannayrïr maranjja,AbrahamajjHebrón*************** ukastiKiriat-Arbasatcheqanwapäsemananjakasïna

2Jubileourunkimsïrsemanannayrïrmarapanjja,Sara warminjakañapäjjänwa,Hebrónmarkanwajiwjjäna.

3Abrahamaxjupatjachirsaräna,imt'añataki,ukatsti yant'apxta,ajayupaxpaciencianïpachati,lakapan arunakapatjancoleratäpachati;ucatstijupajj pacienciampiwjikjjatasïna,janiwchuymustʼayascänti

4JupajjpacienciampiwHetmarkankirjaqenakampparläna, ukhamatjiwatanakarimtʼañapatakmächeq churapjjañapataki

5Tatitustitaqiuñjirinakannayraqatapankhuyapayasiñap churäna,Hetchachanwawanakaparuxllamp'u chuymampiwachikt'asïna,Mamrésatchiqankirpäp'iyan uraqipstipusipatakqullqitchurapxäna

6Jupanakastiakhamsasawachikt'asipxäna:Inakiw churapxäma;ukampisjaniwinach’usatamparanakapat apsuñmunkänti,kunattixukachiqanqullqipchuräna, qullqiptaqpachchurarakïna,ukatpäkutiwjupanakan nayraqatapanqunqurt’asïna,ukatukaqhipatstipäp’iyaruw jiwatanakaparuximt’äna.

7Saranjakañurunakapaxpatakpätunkapaqallquni maranakawa,mäarunxa,päjubileo,pusisemana,mämara 8Abrahanarojjtunkakutiyantʼatwajuchañchatäna,jupajj Diosarjanjitheqtiri,paciencianïkaspasukhamwa jikjjatasïna

9Ukaoraqenyatiyatapatjja,janiwmäarusarskänti, Diosajjnayaruukatjupatqhepatjutirwawanakapar churarakïwasasinsiskänaukatoqetjja,jiwatanakar imtʼañatakejjmächeqwaachiktʼasïna;Diosan amigopäkaspasukhamwaalajjpachankirtablanakan qellqatäjjäna

10PusïrmarastiIsaacyuqapatakiwmäwarmicasarasïna, Rebecasatänwa[2020AM][Betuelchachanphuchapa, Nahorchachanyuqapa,Abrahamanjilapa]Labánchachan kullakapa,Betuelchachanphuchapa.Betuelchachasti Melcasatchachanyokapänwa,jupastiNahorchachan warmipänwa,jupastiAbrahamanjilapänwa

11Abrahamaxkimsïrwarmimpiwjaqichasxäna,uka warmistiCeturasatänwa,utapanyanapirinakapan phuchhanakaptaypinxa,AgarsatwarmixjanïrSarat nayrawjiwxäna.Ukatstisuxtayuqallwawanakaw yuritayna:Zimram,Jocsan,Medán,Madián,Isbac,Súa,pä semanan

12Suxtasemananpayïrmaratukuyatatxa,Rebecaxpä yuqallwawanïxänwa,JacobumpiEsaúmpi

13Ukat[2046AM]Jacobuxsumachuymanïnwa,chiqapar sarnaqirjaqirakïnwa,Esaústiwaliqhurujaqirakïnwa, pampankirjaqi,ñik'utanïnwa,Jacobuxcarpanakanjakasïna 14Waynanakaxjilxattapxäna,Jacobuxqillqañyatiqarakïna; ucampisEsaúchachajjjaniwyateqcänti,jupajjpampan jaqënwa,uywakaturijaqënwa,nuwasiñyateqäna,taqe luratanakapaswaliqhurupunïnwa

15AbrahamaxJacoburmunasïnwa,IsaacastiEsaú chacharuwmunasïna

16AbrahánchachastiEsaúchachanluratanakapuñjäna, ukatstiJacobchachansutipasa,wawanakapasasutip uñt'ayatäñapyatïnaukatRebecaruwjawsäna,Jacobot kamachichurarakïna,kunattixjupaxyatïnwa,jupax(jan ukax)JacoburEsaúchachatsipanjukʼampmunasitapxa.

17Ucatjupajjsäna:Phuchajja,Jacobyokajjaruñjam, jupawnayalantiakaorakenutjani,Jaqenacan wawanacapanmäbendicionataqui,Semchachantaqpach wawanacapanjach'akankañapataqui

18Nayajjyattwa,Tatitojjjuparajllïtapa,jupapachpa oraqenkirtaqemarkanakatsipansa

19IsaacwawaxaxJacobutsipansjuk'ampEsauruwmunasi, ukampisnayaxuñjtwajumaxchiqpachapuniJacobur munasitama

20Juparkhuyapayasiñamaruxjuk'ampyapxatam, munasiñampiwjuparuñch'ukiñama;Jichhatuksarojjaka oraqenjja,akaoraqenmäbendicionapäniwa

21Amparanakamaxch'amanïpan,Jacobyuqamampix chuymamaxkusisipxpan;Juparuxtaqiwawanakajatsipan juk'ampmunastwaJupajjwiñayatakiwbendicitäni, Jathapastioraqpacharuwphoqantani

22Maynitixakauraqinlaq'anakjakthapispaukhaxa,jupan wawanakapasjakthapipxarakiniwa

23TaqibendicionanaktixTatituxnayaru,wawanakajarus bendiciskituukaxJacobunwawanakapampixwiñayatakiw utjani

24Jupanwawanakapansutijastijach'añchatäniwa,Sem, Noab,Enoc,Mahalalel,Enós,Set,Adánnayra awkinakajansutipa

25Ukanakaxalaxpachancimientonakapuchañatakiw yanapt'ani,Uraqirch'amañchañataki,alaxpachanutjkiuka qhananakmachaqartukuyañataki

26RebecataykapannayraqatapanJacoboruwjawsäna, jamp'att'asa,bendicirakïnwa

27‘Jacob,munatwawaxa,juparalmajaxmunaski,Diosax alaxpachatbendicipxpan,kunabendicionanaktix Adanampiru,Enocampiru,Noémpiru,Semchachampiru bendicipkätam;taqikunanaktixyatiykitu,taqikuntixnayar churañarsuwaykituukanakxa,jumarusa,wawanakamarus wiñayatakchʼamaktʼaypan,alaxpachanurunakaparjama

28MastêmâAjayunakaxjaniwjumarapnaqapkaniti, janirakiwwawanakamarusapnaqapkaniti,Tatitut jithiqtañataki,jupaxjichhatuksaruxwiñayatakiw Diosamaxa

29TatitDiosaxjumatakis,jumatakisjilïryuqamataki, markatakisawkipäpan

30Wawa,sumankañampisarañamawa’sasaUkat panpachaniwAbrahamatmayakiwsarxapxäna.

31RebecastiJacoburuxwalpunmunasïna,taqi chuymapampi,taqialmapampi,Esaúchachatsipansa ucampisIsaacajjJacobutsipansaEsaúchacharuwwal munasïna

20JAQTHAPI

5Ukatstijach'ajach'ajaqinakaruxtaripäwipsa, sodomitanakantaripäwipatsayatiyäna,kunjämtix jupanakaxjanwaliluräwinakaplaykujuchañchatäpkäna, q'añujuchaluräwinakaplayku,q'añuluräwinakaplayku, q'añuluräwinakatmaynitmaynikamt'unjatäpxataplayku

6‘Janwaliqʼañujuchalurañanakatsa,qʼañulurañanakatsa, juchanqʼañulurañanakatsajarkʼaqasipxam,ukhamat sutisaruxmämaldicionartukuyapxañamataki,taqi jakäwimanmäjukʼaistʼasirïpxañamataki,taqe yuqanakamarusespadampijiwayatäpxañamataki,Sodoma ukhammaldecatäpxañamataki,ukattaqpachqhipharkir jaqinakax Gomorra markankirinakjam maldecitäpxañamataki

7Wawanaka,achikt'asipxsmawa,alaxpachankirDiosar munasipxam,taqikamachinakaparjamsarnaqapxam Janirakiwidolonakaparjamsarnaqañamäkiti,janirakiw q'añuluräwinakaparjamsarnaqañamäkiti.

8JanirakijumanakatakejjdiosanaklurapjjamtiJupanakajj inamayakïpjjewa,janirakiwmäajayujjjupanaktaypin utjkiti;Kunatixjupanakax(jaqinakan)amparapanluratawa, Ukattaqikhitinakatixjupanakaratinisipkiukanakaxjaniw kunarusatinisipkiti

9Janiwjupanakarluqtapxamti,janirakiwyupaychapxamti, janukastijach'aDiosaryupaychapxam,Jupar yupaychapxarakim,ajanuparsuyt'apxam,Jupanayraqatan chiqaparsarnaqapxam,chiqaparsarnaqapxam,Jupan kusisipxañamataki,khuyapayasiñapchurapxañamataki, alwajayp'ujallupurintayapxañamataki,Taqi lurawinakamsabendicipxañamataki,kuntixakauraqin lurapktaukanakxa,bendicipxañamatakit'ant'ampiumampi, Uraqimanachunakaparu,uraqimanachunakaparu, vacanakamar,ovejanakamanbendicipxam”sasa.

10Jumanakaxakauraqinmäbendicionapäpxätawa,taqi markanakawjumanakarmunapxätam,wawanakamarux nayansutixarbendicipxätam,nayjambendicitäpxañapataki.

11UkatstiIsmaelchacharu,yoqanakaparu,Ceturachachan yoqanakaparuwregalonakchuräna,ukatstiIsaacyuqapat khithäna,taqikunsaIsaacyuqaparuwchuräna.

12Ismaelchachampi,yoqanakapampi,Ceturasatchachan yoqanakapampi,ParánmarkatBabiloniamarkar mantañkama,Intijalsutoqenkirwasaruñtatoraqen jakasipjjäna

13Jupanakastimaynitmaynikamawch'axwapxäna,árabe, ismaelitasutini.

21JAQTHAPI

1Jubileopaqallqusemanansuxtamarapanxa,Abrahamax Isaacyuqaparuwjawsäna,ukat[2057(2050?)AM]juparux akhamsasawsäna:‘Nayaxchuymankipstatäxtwa,janiw jiwañajuruxyatkti,ukaturunakaxphuqt'atäxtwa’sasa 2Ukatuñjapxam,patakapaqallqtunkaphisqhani maranïxtwa,taqijakañurunakaxTatitutamtawayta,ukat taqichuymajampiwmunañapphuqhañthaqhawayta, ukhamaraktaqithakinakapanchiqaparsarnaqañ thaqharakta

1Pusitunkapayanjubileourunxa,paqallqusemanan nayrïrmarapanxa,AbrahamaxIsmael,[2052(2045?)AM] tunkapayanyuqanakaparu,Isaacampi,päyuqanakapampi, Keturawarminsuxtayoqanakaparu,yuqanakaparujawsäna 2UcatjupanacarojjTatitunthaquipuñjapjjamsasaw jupanacarojjmayïna;ukhamatchiqapar sarnaqapxañapataki,sapamaynijaqimasipar munasipxañapataki,ukhamaraktaqijaqinaktaypinukham lurapxañapataki;Ukhamatsapamaynixakauraqin taripañampi,chiqaparuñjañampisarnaqapxañapataki 3Ukhamatwawanakaparcircuncisiónlurapxañapataki, kunjämtixDiosaxjupanakamparust'awaykistuukarjama, jankupiampararu,ch'iqatuqiru,taqithakinakat jithiqtapxañapataki;ukatstitaqiwachuqjucha lurañanakatsa,qʼañulurañanakatsajarkʼaqasiñasawa,[ukat qʼañujuchalurañanaksa,qʼañulurañanaksajithiqtañasawa]. 4Kawkïrwarmisjanukaxmäsirvientasjumanaktaypin wachuqajuchalurchixa,ninampiwphichhantapxam, janirakjupampwachuqajuchalurapxpanti,nayranakaparu, chuymaparjamaCanaánmarkankirphuchhanakatjan casarasipjjamti;Canaánjathaxuraqitapsutäxaniwa.

3Almajaxidolonakaruwuñisi,<jupanakarluqtirinakarux jisk'acharaktwa,chuymaxsaajayujaruschuraraktwa> khititixnayarlurkituukanmunañapphuqhañajataki

4JupawjakkirDiosaxa,qullanawa,chiqachuymanirakiwa, taqikunatsipansachiqaparuñjatawa,janiwkhitijaqirus katuqañasutjkiti,janirakiwchuräwinakkatuqañasutjkiti; Diosaxchiqapawa,taqikhitinakatixkamachinakap p'akintapki,arust'äwiparjisk'achapkiukanakarux taripañapawa

5Ukatjumaxwawaxa,kamachinacapsa, ordenanzanakapasa,taripäwinakapsaphuqam,janirakiw ajjtaskañaparusa,kʼuchirtʼatidolonakarusa,chʼamaktʼat idolonakjamsarnaqañamäkiti

6Janiwanimalanakanwilapsa,vacanakapatsa,ni alajjpachant'ijtirjamach'inakanwilapsa manq'apxañamäkiti.

7Jumatixmäjaqirsumankthapiñwaxt'äwjam jiwayapxätaxa,jiwayapxäta,wilapaltararwarxatapxäta, altararwaxt'atwilañchäwintaqpachlik'inakapassuma jak'umpi,aceitempich'allt'atmanq'awaxt'ampi,umañ waxt'äwimpi-taqpachmayakiwnakt'ayatsacrificioaltarar warantapxäta;ukaxTatitunnayraqatapanmämuxsa q'aphiniwa

8Yuspagarañsacrificioloqtañataklik'inakxaaltarpatxan utjkiukaninaruwluqtäta,purakapanutjkiukalik'i, ñik'utapanutjkiukalik'i,päriñonanakanutjkiukalik'i, lomonaka,jiphillanaka,riñonanakampchika

9TaqiukanakxaTatitunsumaq'apkirsumaq'apkirqullan luqtapxam,t'ant'awaxt'ampi,umañwaxt'ampi,mäsuma q'aphini,Tatiturwaxt'att'ant'ampi

10Ukaurusa,payïrurusa,manq'amanq'apxam,payïrurux janintixmanq'añkamawjalantpan,kimsïrurustijanirakiw kunasqhiparañapakitikunatixjaniwaskïkiti[kunatix janiwaskikiti]ukatjanmanq'antatäpan,taqikhitinakatix ukamanq'amanq'apkiukanakaxjupanakpachawjuch apanipxani;uqhamawnayajjnayraawquinacan libronacapan,Enocchachanarunacapan,Noéchachan arunacapankellkatatjikjjatta

11Taqiwaxt'anakamaruwch'uqich'allt'äta,Tatitun nayraqatapantaqiwaxt'anakamanjanpist'pan.

12Ukatsacrificionakanlawanakatxa,amuyasipxam,jan altarlurañatakixyaqhalawanakapanipxañamataki:ciprés, bahía,almendra,abeto,pino,cedro,savin,higo,olivo, mirra,laurel,aspalathus

13Ukakastalawanakaxsacrificiomanqhanaltarpatxan uchatäpxänwa,uñnaqapatyant'atäpkiukanaka,ukatjaniw kunach'iyjatajanukaxch'amakalawanakuchapxañapäkiti, janukasti)qala,q'uma,jankunajuchani,mäsuma,machaq jiltawi;ukatjannayralawanakuchapxamti,[kunatix qʼaphipaxtukusxiwa]kunattixjaniwnayrjaxqʼapkir qʼapkirqullaxutjxiti.

14Akakastalawanakatsipansa,janiwyaqhalawanakax utjkaspati(altarpatxaru),kunaq'aphinq'aphipax ch'iqintatawa,q'aphinthujsapaxjaniwalaxpachar makhatkiti.

15Wawaxay,akakamachirjamphuqasim,taqi luratanakamanchiqaparsarnaqañamataki

16Sapakutiwjanchimanq'umachasiñama,janïraltarar waxt'ayañatakjak'achaskkasaxumampiwjariqasiñama, janïraltarjak'achaskasaxamparanakamsakayunakamsa jariqasipxamsacrificioluqtañtukuyxätaukkhasti, amparanakamsa,kayunakamsamayampjariqasipxam”sasa 17Janipuniwwilaxjutapxamti,niisinakxarusa;Wawaxay, wilatjark'aqasim,walpunamuyasim;laq’ampich’uqt’aña

18Janiwkunawilasmanq'apxañamäkiti,ukawilax almawa;janirakiwkunawilasmanq'añasäkiti.

19Jaqinwilaplaykuxjaniwkunawaxt'äwinaksa katuqapxañamäkiti,janjuchañchatäsa,jan juchañchatäñapataki.kunattixwilawartatawakauraqix jucharpuriyi,ukatjaniwakauraqixjaqinwilapat qʼumachatäkaspati,janukastikhititixwartaskiukan wilapampiwqʼumachatäspa.

20Jaqinwilaplaykuxjaniwmäregalosa,märegalosa katuqañamäkiti,wilatwilaxjumarkatuqatäñamataki Jupawaskinakararxati,taqijanwalinakat jark'aqasiñamataki,taqikastajiwañatqhispiyañamataki 21Wawaxay,uñjtwa,jaqinwawanakapantaqi luratanakapaxjuchawa,ñanqhaluräwinakawa,taqi luratanakapasq'añuwa,ajjtaskañawa,q'añuchatawa,janiw kunaaskilurañasutjkiti.

22Amuyasipxam,janjupanakanthakinakapan sarnaqañamataki,thakinakapansarnaqañamataki,Jach'a Diosnayraqatanjiwañarpuriñkamajucharpuriñamataki. Janukhamäkanixa,jumatajanupimantasipxätam,ukatsti juchalurañanakamanamparaparuwkuttʼayapxätam,Uraqit saphitapsupxätam,ukhamarakiwalaxpachmanqhat wawanakamaruxchhaqtayapxätam,ukatsutimasa, wawanakamasaakauraqitchhaqtxani

23Taqiluratanakapatjithiqtapxam,taqiq'añu luräwinakapsajithiqtapxam,Alt'atDiosankamachiparjam sarnaqapxam,munañaplurapxam,taqikunanchiqapar sarnaqapxam.

24Jupawtaqiluratanakamanxabendicipxätam,taqiaka oraqpachanxa,akauraqintaqiwawanakaparu,suma kankañalinaksartayapxätam,ukatsutijasa,sutimasa alaxpachamanqhanxajaniwwiñayatakarmatäkaniti 25Wawaxay,sumankañampisaramAltʼatDiosajja, Diosajja,Diosamasa,munañapphoqañatak chʼamañchtʼpan,ukatwiñayatakiwtaqewawanakamaru ukatwawanakamanjiltʼirinakamarojjwiñayatak bendicippan,taqecheqaparbendicionanakampi,ukhamat taqeakaoraqenmäbendicionäñamataki’sasa

26Jupastikusisitmistuwayxäna

22JAQTHAPI

1Pusitunkapusinijubileourunnayrïrsemananxa,payïr mara,mäarunxa,Abrahamaxjiwxänukamaranwa, IsaacampiIsmaelampixJuramentophuch'utpurinipxäna, semananakanfiestapamtañataki-mäarunxa,nayrïr achunakapthapiñfiestaamtañataki,Abrahanawkiparu, ukatAbrahamaxpäyuqanakapanjutapxataplaykux kusisipxarakïnwa

2IsaacaxBeersebamarkanxwaljayänakanïtaynawa, Isaacaxyänakapuñjirsarañyatirakïnwa,awkipanukar kutt'añyatirakïnwa.

3UkaurunakanstiIsmaelaxawkiparuñjiriwjutäna, panpachaniwtantachasipxäna,Isaacaxnakt'ayatsacrificio loqtasawHebrónmarkanawkipanaltaraparluqtäna 4Yuspagarañwaxt'aluqtäna,Ismaeljilapannayraqatapan mäjach'ajach'aphunchhäwilurarakïna,Rebecastimachaq t'ant'anakluräna,ukatstiJacobyuqaparuwchuräna,uka uraqinnayrïrachunakapatAbrahamawkiparirpañapataki, ukhamatjanïrjiwkasaxtaqikunLuririrmanq'añapataki ukatbendiciñapataki

5Isaacasti,JacobunamparapampiwAbrahamarmäsuma yuspärañwaxt'äwiapayäna,manq'añapataki,umañapataki. 6Manq'asaumañasa,jach'ajach'atukuriDiosaruw jach'añchäna,jupawalaxpachampi,akapachampiluratayna, jupawakauraqintaqilik'iyänakluratayna,jaqin wawanakaparchuraraki,ukhamatmanq'asin umapxañapataki,Luririparbendicipxañapataki

7‘JichhastiDiosaxa,jumaruwyuspagarsma,jumaw jichhüruñjayista,nayaxpatakkimsatunkaphisqhan maranïtwa,chuymankipstatjaqïtwa,waljaurunakaw phuqtʼata,taqeurunakajastinayatakixsumankañänwa 8Uñisirinakanespadapajjjaniwnayaratipjkituti,kunatï nayarusawawanakajarusachurkistaukanakjja,jichhakama. 9Diosaxay,khuyapayasiñamasa,sumankañamasa, luqtirimaru,wawanakapanwawanakaparu,jumatakixmä ajllitmarkartukupxañapataki,akauraqinkirtaqi markanakatherenciapäpxañapataki,jichhatuksaruxaka uraqinjakañurunakkama,taqipachakama’

10UkatJacoburjawsasawakhamsäna:‘Jacobwawaja, taqeninDiosapajjbendicitam,chʼamañchtʼarakïtamwa cheqaparsarnaqañatakisa,munañapsaJupannayraqatapan lurapjjañamataki,jumarusawawanakamarusaajllipjjätam, ukhamatJupanmunañaparjamajjmämarkar tukupjjañamataki’sasa

11Jacobyuqaxa,jak'achasisinjamp'att'ita’sasa. Jakʼachasisinjampʼattʼasajjakhamsänwa:‘Jacob yoqajarusjachʼañchatäpan,Diosantaqewawanakaparus jachʼañchatäpan.Ukatyaqhipyuqanakamaruxtaqiaka uraqitaypinqullanäñapataki;Markanakaxjumar luqtapxpan,Taqimarkanakastiwawanakaman nayraqatapanqunqurt'asipxpan.

12Jaqinaknayraqatanch'amanïpxam,Setchachantaqpach wawanakaparuxmunañanïpxamUcapachaw sarnaqäwinakamasa,yuqanakamansarnaqatamasachiqapar uñjatäni,ukhamatjupanakaxqullanmarkartukupxani” sasa

13Jach'aDiosaxtaqibendicionanakchurpan,Noé, Adanampirbendiciwaykitu;Jathamanqullanp'iqipan wiñayataksamart'apxpan

14Jupastiq'umachpantaqijanwaliluräwinakatsa,q'añu lurañanakatsa,taqijuchanakamatpampachatäñamataki; ukanakjanyatkasawlurtaxaUkatJupawch'amañcht'am, Ukatbendicipxpan.Ucatstijumajjakaoraqpachherencia katoqäta,

15Ukatjumamparust'äwipmachaqartukuypanUkhamat jumatakixmämarkartukuñamataki,taqipachan herenciapäñapataki,Jumatakisukhamarak wawanakamatakischiqakankañanDiosäñapataki,taqiaka uraqinjakañapataki

16Jacobyuqaxa,arunakaxatamtasim,Abrahamawkiman kamachinakapphuqham:Jaqichasimmarkanakatjithiqtam, janjupanakampchikamanq'amti,janirakiw luratanakaparjamsarnaqamti,janirakiwjupanakamp chikt'atäñamäkitiLuräwinakapajjqʼañuwa,Taqe thakinakapajjqʼañuchatawa,ajjtaskañawa,qʼañurakiwa

17Jiwatanakarsacrificionakluqtapxi,ñanqha ajayunakaruwyupaychapxi,sepulturanakpatxaruw manq'apxi,taqiluratanakapaxinamayakiwa,janirakiw inamayakïkiti

18Jupanakajjjaniwamuyañatakejjchuymanïpkiti, janirakiwnayranakapajjkuntïlurapkiukuñjapkiti,ukat

kunjamsamälawatpantjasipjje:‘JumawDiosajja’sasa,mä qalarusakhamsapjjewa:‘JumawTatitujjajja,nayan qhespiyirijarakïtawa’sasa[Ukatjupanakaxjaniw chuymanïpkiti].

19Jumasti,Jacobyoqaxa,AltuPataDiosaw yanapt'apxätam,alaxpachDiosaxjumarbendicipxpan, q'añuluräwinakapatsa,taqipantjasitanakapatsa jithiqtapxätam.

20Jacobyoqaxa,Canaánmarkankirimillwawanakatmä warmimpicasarasiñatamuyasim;Taqiwawanakapaxaka uraqitapsutäñapawa

21Canaánchachanjuchaluratapatjja,Canaánchachajj pantjasïnwa,taqewawanakapasaakaoraqettʼunjatäniwa, ukatstijaniwkhitisjupatmistkiukanakajjtaripäwiurun qhespiyatäkaniti

22Taqeidolonakaryupaychirinakarusa,qʼañu luririnakarusa

a)Jakirinakanuraqipanxajaniwajupanakatakixa suyt’awixautjkaniti;

b)Uraqinxajaniwjupanakatamtasiñaxutjkaniti;

c)JupanakastiSeolmarkaruwsaraqani

d)Juchañchatäpkiukachiqaruwsarapxani.

KunjämtixSodomamarkankirinakaxakauraqit apaqatäpkänxa,ukhamarakiwtaqiidolonakar yupaychirinakaxapaqatäpxani.

23Jacobyuqaxa,janaxsaramti,janaxsaramti,Abrahaman yuqapa:Jach'aDiosaxt'unjatäñatjark'aqpan,taqijanwali thakinakatqhispiyapxpan.

24Akautaxnayatakiwlurawayta,ukhamatakauraqin sutixuñstayañataki,[ukaxjumaru,wawanakamar wiñayatakchuratawa],Abrahamanutapasatäniwa. wiñayatakiwjumaru,wawanakamarchuratäxi;Jumawutaj sayt'ayäta,sutixsawiñayatakiwDiosnayraqatansayt'ayäta, wawanakamasasutimasaakaoraqenwiñayatakïniwa’sasa.

25Jupajjjaniwcamandañmunjjänti,janirakiwbendiskänti 26Panpachaniwmäikiñanikipxäna,JacobuxAbraham awkipanamparapanikirïna,jupaxpaqallqkutiw jamp'att'äna,munasitapas,chuymapasjupatwalkusisiyäna 27Jupajjtaqechuymawbendicïnaukatakhamsänwa: ‘JachʼaDiosajja,taqekunanDiosapa,taqekunLuriri, jupawCaldeamarkankirUrmarkatirpsuwayitu,ukhamat akaoraqwiñayherenciatkatoqañajataki,mäqollanjatha uttʼayañajataki,wiñayatakjachʼañchatäñapawa’sasa.

28UkatJacoboruxbendicisawakhamsäna:‘Wawaxa, khitirutixtaqichuymajampi,munasiñajampikusisitaxa, khuyapayasiñamasa,khuyapayasiñamasajuparusa, wawanakaparusawiñayatakjachʼaraptatäpan’sasa 29Ucatjanjaytanukumti,janirakiwjichhatpachwiñay urunacarojjinamayaquimti,nayranakamajjjuparusa, wawanacaparusjistʼaratäpan,juparimañamataqui, bendicañamataqui,herenciamaquiwmämarcaruñtat qʼomachañamataki; 30Jichhatuksarojjwiñayurunakkamawtaqe bendicionanakamampibendiciñama,ukatstimachaq arustʼäwimsa,khuyapayasiñamsamachaqartukuyam, jupampiukatwawanakapampejjtaqekunatïkusisiñamäki ukarjamawakaoraqentaqewawanakamarojjmachaqar tukuyam’sasa

23JAQTHAPI

1Jacobunpäamparapampiwnayranakaparuchasïna, ukatstidiosanakanDiosaparuwjach'añchäna,ukatsti ajanuparch'uqt'asisawkayunakapluqxatäna,wiñayikit ikirïna,ukatawkinakapanjak'apantantacht'asipxäna.

2TaqeukanaksaJacobuxamparapanikiskäna,janiw Abrahánawkipanawkipanjiwatapyatkänti

3Jacobuxikitsartasinxuñjäna,Abrahamaxhieloruñtat thayt'atawuñjäna,jupaxakhamsänwa:‘Awki,awki’. ukampisjaniwkhitisparlkänti,jupastijiwatapyatïna

4JupajjamparapatsartasintʼijusawRebecataykapar yatiyäna;RebecastiarumawIsaacanukarsaräna,ukatsti yatiyäna;Jacobustijupanakampchikawsarapxäna,mä lamparapasamparaparapt'ata,mantasinstiAbrahamarjiwat ikiskirjikxatapxäna

5Isaacajjawkipanajanupuñkatasisinjachtʼasisaw jampʼattʼäna.

6UkaarunakxaAbrahamanutapanwaist'asïna,Ismael yuqapaxsartasinAbrahamawkipanukarsaräna,Abraham awkipatjachäna,Abrahamantaqpachutapatsajachäna.

7Isaac,Ismaelyuqanakapaxpäp'iyaruwimt'apxäna,Sara warmipanjak'apan,ukatpusitunkauruwjupatjachapxäna, utapankirinaka,Isaac,Ismael,taqpachyuqanakapampi, CeturamarkantaqpachwawanakapampiAbrahamat jachañurunakaxtukusxänwa

8Kimsajubileo,pusisemana,patakpaqallqtunka phisqhanimarawjakäna

9Nayraawkinakapanjakañurunakapaxtunkallätunkani jubileourunakawutjäna.UmaJuicioqhipatstitunka llätunkanijubileonakatjuk'ampikiwjilxattañqalltapxäna, jubileonakastijuk'aptañqalltapxäna,jank'akiw chuymankipstañqalltapxäna,kunaymant'aqhisiñanakampi, janwalisarnaqäwinakapampi,Abrahanatsipansa 10AbrahanajjTatitunnayraqatapantaqeluratanakapanjja, sumajaqënwa,jakañapkamajjcheqaparsarnaqañansawali kusisitänwaucatuñjapjjam,jupajjjaniwpusijubileo jakenacapphoccänti,cunapachatejjñankhaluräwilayku chuymankipstatäjjäna,ucaurunacapampphoqhantatäcän ucapacha

11Jichhapachatjach'ataripäwurukamaxtaqiwawanakax jank'akiwchuymankipstapxani,janïrpäjubileo tukuykasaxa,ukatyatiñanakapaxchuymankipstatäpxatap laykuxjaytanukupxaniUraqpachantaqiyatiñanakapax chhaqtxani].

12Ukaurunakanjja,mäjaqetïmäjubileochikatani maranïchejja,jupatakhamsapjjarakiniwa:‘Jachʼatiempow jakaski,jukʼamptiempojjtʼaqhesiña,llakisiña, tʼaqhesiñawa,janiwsumankañasutjkiti 13Janwalt'äwinakaxjanwalt'awinakaruwpuri, t'aqhisiñanaka,t'aqhisiñanaka,t'aqhisiñanaka,janwali yatiyäwinaka,usunaka,usunaka,ukhamjanwali taripäwinaka,maynitmaynikama,ch'uqi,thaya,hielo, calentura,thaya,t'aqhisiña,mach'a,jiwaña,espada, katuntatäña,taqikunakunaymanjanwalinakaukat llakinaka’sasa

14Taqeakanakastiakaoraqenjuchañchirñanqha wawanakaruwjutapjjani,jupanakanluratanakapajjqʼañu luräwinakawa,wachuqajuchalurañanaka,qʼañu lurañanaka,qʼañuluräwinakawa

15Ukatxasapxarakiniwa:‘Achachilaawkinakan urunakapaxwalja(mäjuk’a),waranqamarakama,ukat walisumarakïnwa;ukampisuñjapxam,jakañurunakaxa,

maynitixwaljajakaschixa,kimsatunkamaranaka,tunka maranaka,ch'amanïchiukhaxa,pusitunkamaranaka,uka janwalinaka,ukatakañanqhajaqinakanurunakapanxa janiwsumankañaxutjkaniti’sasa.

16Ucageneracionanjja,yoqanacajjawquinacaparu, jilïrinacaparujuchapata,jancheqpachluräwipata,lakapan arunacapata,jachʼajanwaliluräwinakatsajuchañchapjjani, TatitojjjupanakampJupampchikaarustʼäwip apanukupjjatapatjja,taqecamachinakaparu, ordenanzanakapsa,taqeleyinakapsaphoqapjjañapataki, phoqapjjañapataki,jankupiampararusa,chʼeqa amparaparusa,jansarkasa

17Taqinipuniwjanwalinaklurapxi,sapamayniwjan walinakarsupxi,taqiluratanakapasq'añu,q'añu,t'unjañawa

18Uñtapxam,akauraqixtaqiluratanakapatt'unjatäniwa, janirakiwuvasjathaxutjkaniti,janirakiwaceitesutjkaniti; luratanakapaxjaniyawsäwinïtaplayku,taqiniw jiwarapxani,uywanaka,uywanaka,jamach'inaka,lamar qutanchawllanaka,jaqinwawanakaplayku.

19Jupanakastimaynitmaynikamawch'axwapxani,wayn tawaqunakaxjilïrjaqinakampi,jilïrinakaxwayn tawaqunakampi,pisinkirinakampi,pisinkirinakampi,jach'a jaqinakampi,limosnamayisirinakaxjilïrinakampi, kamachimpi,arust'äwimpimandamientonaka,arust'äwi, fiestanaka,phaxsi,sábado,jubileo,taqitaripäwinak armasxapxi

20Ukatsti<arconakampi,>espadanakampi,nuwasiñampiw sayt'asipxani,thakhinkutt'ayañataki;ucampisjaniw kutt'anipkaniti,akaoraqerwaljawilawartasiñapkama, maynitmaynikama

21Khitinakatixqhispipkiukanakaxjaniwñanqha lurañanakapataskithakirukutt'apkaniti,janukastitaqiniw sallqjañataki,qamirkankañarjach'añchasipxani,sapa mayniwtaqikunatixjaqimasipanutjkiukanakapt'asipxani, ukatjach'asutipuñt'ayasipxani,ukampisjaniw chiqpachapuniti,janirakiwchiqakankañampis q'añuchatäpkaniti,ukatqullanchiqanakarux q'añuchasipxani,q'añuchatapampi,q'añuchatapamp q'añuchatapampi

22Tatitutxaakageneracionanluratanakaparuxmäjachʼa mutuyäwiwpurini,jupastiespadaru,taripäwiru, katuntatäñapataki,lunthatatäñapataki,manqʼantatäñapataki 23Jupanakastijupanakaruxsartayaniwjanjuchararanakaru, jupanakaxjaniwkhuyapt'ayasipkiti,janirakiw khuyapt'ayasipkiti,janirakiwkhitinjaqirusrespetapkaniti, janirakiwjilïrinakarusa,waynanakarusa,janirakiwkhitin jaqirusrespetapkaniti,kunatixjupanakaxjuk'ampjanwali jaqinakawa,janwalinaklurañatakisch'amanïpxiwa,taqi jaqinwawanakapatsipansaIsraelmarkaruxjanwalinak lurapxani,Jacobuxjanwalinaklurapxani,Uraqiruxwalja wilawartatawuñjasipxani,janirakiwkhitisapthapiskaniti, janirakiwkhitisimt'añatakisutjkaniti.

24Ukaurunakanstijach'atart'asipxani,jawsapxarakini, mayisipxaniwajuchararanakanamparapat qhispiyatäpxañapataki,janjudiöpkiukanakanamparapat qhispiyatäpxañapatakiUkampisjaniwkhitis qhispiyatäkaniti.

25Wawanakanp'iqinakapaxch'iyarñik'utanjanq'u ñik'utanïniwa,Kimsasemananiwawaxpatakmaranijaqir uñtatawuñstani,jach'ajach'atukuñapast'aqhisiñampi t'aqhisiyawimpit'unjatawuñjasini

26Ukaurunakanstiwawanakaxkamachinakyatxatañ qalltapxani,Kamachinakthaqhañqalltapxani,Chiqathakin kutt'anipxarakiniwa

27Ukajaqenwawanakaptaypinjja,urunakajjwalpun jiljjattaniukatjiljjattani,waranqmarajakʼachasiñapkama. Ukat(nayra)maratsipansajukʼampmaranakaruw urunakajjjakthapita

28Janiwjilïrjaqejjutjkaniti,janirakiwkhitis<janiw> urunakapatsatisfacti,Taqeniw(mä)wawanaka,wayn tawaqonakäpjjani

29Taqpachurunakapajjsumankañampikusisiñampiw jakapjjani,janiwSupayasutjkaniti,janirakiwkhitisñanqha tʼunjirisutjkaniti.Taqiurunakapaxbendicionanak katuqañataki,qullatäñurunakäniwa

30UkürustiTatituxyanapirinakapark'umaraptayani, jupanakaxsartasipxani,walisumankañuñjapxani, uñisirinakaparuxalisnukupxarakiniwaUkataskijaqinakax uñjapxaniwa,yuspagarapxarakiniwa,wiñayatakiw kusisipxani,uñisirinakaparuxtaqitaripäwinakapsa,taqi ñanqhachawinakapsauñjapxarakiniwa

31Ch'akhanakapaxakauraqinsamarañapawa, ajayunakapaxwalkusisipxani,Tatituwtaripañphuqhi, patakwaranqjaqinakarkhuyapt'ayasi,taqijupar munasirinakaruskhuyapt'ayasiraki,ukyatipxarakiniwa

32Jumasti,Moisesa,akaarunakqillqt'am;kunattixukham qillqatawa,ukatalaxpachankirtablanakanwa(jupanakxa) qillqtʼapxi,wiñayatakwiñayatakyatiyañataki

24JAQTHAPI

1Abrahamanjiwatapatsti,TatituxIsaacyuqaparuw bendicïna,Hebrónmarkatsartasinsti,paqallqmarawaka jubileokimsïrsemanan[2073AM]nayrïrmaraxVisión Puchunjakasïna.

2Pusïrsemanannayrïrmarapanjja,machʼaworaqen qalltäna,[2080AM]

3Jacobuxlentejach'uqich'uqich'uñuyäna,Esaústimanq'at awtjatawpampatjutänaUkatJacobjilaparuxakham sänwa:‘Akawilamanq’achurita’sasaUkatJacobux juparuxsänwa:‘[primogenitura,aka]nayrïrderechom aljapxitaukatnayaxt’ant’achurapxäma,ukatakalenteja manq’atmäjuk’achurapxäma’sasa

4Esaúchachajjchuymapanakhamsänwa:‘Jiwaskäwa; ¿Kunaaskisnayatakixakanayraderechoxutji?

5‘UkatstiJacobuxakhamsänwa:‘Nayawchursma’sasa UkatJacobuxakhamsänwa:‘Jichhüruwjuramentolurta’ sasa,ukatjuramentolurarakïna

6JacobuxEsaújilaparuwt'ant'a,manq'achuräna,ukatsti manq'añkamawmanq'äna,Esaúchachastijilïrkankañap jisk'acharakïnwaukatwaEsaúchachansutipaxEdom satäxäna,Jacobuxnayrawakt'äwiplaykuchurkänauka wilamanq'alayku.

7Jacobuxjilïrirpiriruwtuküna,Esaúchachastijach'a kankañapatapaqatäxänwa

8Uraqpachanmach'axpurintäna,ukatIsaacaxaka semananpayïrmarapanEgiptomarkarsarxäna,ukatsti FilisteonakanreyipanukarsaränaGerar,Abimelec markaru

9Tatitustijuparuñstasawsäna:‘JanEgiptomarkar saraqamti.kawkïroraqtïnayajjyatiykämaukamarkan

jakasipjjam,akaoraqenjakasipjjam,nayajjjumampïskäwa, bendiciskäma”sasa.

10Jumaru,wawanakamaruwtaqiakauraqichurä, Abrahamawkimarujuramentolurataxphuqharakïwa, alaxpachanwarawaranakjamawwawanakamarux waljaptayarakï,ukatstitaqiakauraqichurarakïma

11Jathamampiwakauraqintaqpachmarkanakax bendicitäpxani,awkimaxnayanarujaruwist'äna,nayan kamachinakaxsa,kamachinakaxsa,kamachinakaxsa, ordenanzanakajsa,arust'äwijarusphuqäna;jichhaxarujaru ist'apxam,akauraqinjakapxam’sasa

12KimsasemanawGelarmarkanjakasïna

13Abimelecchachajjjupatakhamsasawmayïna,[20802101AM]ukattaqekunatïjupanutjkänaukanakjja,akham sasawsäna:‘Khititejjjuparllamktʼanijanukajjkunatï jupanutjkiukajjjiwañapawa’sasa.

14Isaacajjfilisteonaktaypinwalichʼamanïjjänwa,walja yänakanïnwa,vacanaka,ovejanaka,camellonaka,asnonaka, mäjachʼauta.

15Filisteonakanoraqenyapuchasawpatakpatak yapuchäna,Isaacastiwalijach'aruwtuküna,filisteonakasti jupatenvidiasipxäna.

16AbrahamanyanapirinakapajjAbrahamanjakkänaukhajj taqephuchʼunakallsupkänaukanakjja,filisteonakaw Abrahamanjiwatapatjarkʼaqapjjäna,oraqempiw phoqantapjjäna

17AbimelecreyejjIsaacarojjsänwa:‘Jiwasatsarjjam, jumajjnayatsipanjukʼampchʼamanïtawa’,Isaacajjpaqallq semanannayrïrmaranwaukacheqatsarjjäna,ukatGerar vallenakanwajakasïna

18Umaphuch'unakstiwasitatallsupxäna,kawkïruma phuch'unaktixAbrahamawkipanuywatanakapax allsusipkäna,filisteonakaxAbrahamawkipanjiwatapat jist'antapxäna,ukatstiAbrahamawkipansutip uñt'ayarakïna

19Isaacanyanapirinakapaxvalletaypinmäphuju allsupxäna,ukatstijakañumajikxatapxäna,Gerar awatirinakaxIsaacanawatirinakapampixch'axwapxäna, akhamsasa:‘Umaxjiwasankiwa’ukatIsaacaxuka phuch’urux‘Perversidad’sasawsutichäna,kunatix jupanakaxnanakampchikajanwalinaklurapxäna 20Payïrphuch'uallsupxäna,ukaphuch'utakiw ch'axwapxäna,ukaphuch'urux‘Uñisiña’sutimpiw sutichapxänaUkatukachiqatsartasinxayaqhaphuchʼu allsupxäna,ukatjaniwchʼaxwapkänti,ukatukachiqarux ‘Cuarto’sasawsutichäna,ukatIsaacaxakhamsänwa: ‘JichhaxTatituwmächiqachurapxitu,ukauraqin jilxattawayxaraktwa’sasa.

21Ukatstipusitunkapusinijubileophaxsinnayrïr semanannayrïrmarapanxa,Juramentophuch'uruwsaräna 22Ukaarumajja,nayrïrphajjsinmachaqphajjsinjja, Tatituwjuparuñstäna,akhamsasa:‘NayajjAbraham awkimanDiosapätwajanaxsaramti,nayasti jumampïsktwa,bendicipxäma,wawanakamarusakauraqin laq'aruñtatawjilxattayapxäma,Abrahamuywataxlayku’’ sasa

23Ukanstimäaltarlurayäna,ukaaltarstiAbraham awkipawnayraqatluräna,ukatstiTatitunsutipwajawsäna, ukatstiAbrahamawkipanDiosaparuwsacrificioloqtäna 24Mäphuch'uallsusinstijakañumajikxatapxäna.

25Isaacanyanapirinakapaxyaqhaphuchʼuallsusinxa janiwumajikxatapkänti,ukatIsaacaruxjaniwuma jikxatapktisasawsapxäna,ukatIsaacaxakhamsänwa: ‘Jichhüruwfilisteonakarjuramentolurta,akatuqit yatiyapxitu’sasa.

26UkachiqaruxJuramentophuch'usutimpiwsutichäna UkanstiAbimelec,Ahuzatamigoparu,FicolprefectoJan ukaxejercitoparuwjuramentoluräna.

27Isaacajjukaurojjyatïnawa,jupanakajjjupanakamp sumankthapiñatakjuramentoluräna

28UkauruxIsaacaxfilisteonakaruwñanqhachäna,akham sasa:‘Filisteonakaxmaldecitäpxpan,taqimarkanakataypin colerasiñampi,colerasiñampi;Diosaxjupanakarux sawkasiñjama,maldiciónukhamarakcolerasiña,colerasiñ yärtukuypanjuchararanakanamparanakapanjanjudiöpki ukanakanamparanakaparuukhamarakKitimukanakan amparanakaparu

29Khititejjuñisirinakanespadapatqhespiykaniukajja, cheqaparsarnaqermarkajjalajjpachamanqhattaripäwin saphitpachqhespiypanCunalaycutejjjupanacaw wawanacajjanuñisiripäpjjani,uñisiripäpjjaraquiuca orakenjja.

30Janirakiwkhitisjupanakatqhiparkaniti,janirakiwkhitis taripañuruxqhispiyatäkanitiTukjañatakisa,saphitpach chhaqtayañatakisa,akauraqitjaqunukuñatakisa, filisteonakantaqpachjathapaw(reservado),Ukatjaniwuka caftorimanakatakixmäsutisnimäjathasakauraqin qhiparxaniti.

31Alaxpacharmakhatkchixa,Uraqitsaraqatäni,akauraqin ch'amanïskchixa,ukachiqataynacht'ayatäniwa,markanaka taypinimantatäkchisa,ukachiqatsaphitpachapaqatäniwa. Sepulturarsaraqasaxa,Ukxarustijuchañchäwipaxwali jach'apuniwa,ukanstijaniwsumankañutjkaniti

32Jupatixkatuntatsarxanixa,Jiwañthaqirinakan amparapampiwthakinjiwayapxani,janirakiwsutipasni wawanakapasakauraqinqhiparkanitiWiñay ñanqhachäwiruwsarxani’sasa.

33Ukhamawalaxpachankirtablanakanjupatqillqatäski ukatgrabatäski,taripäwiurunjuparlurañapataki,ukhamat akauraqitsaphitpachapsutäñapataki.

25JAQTHAPI

1Ukatakasemananpayïrmarapanakajubileourunxa, RebecaxJacobyuqaparuwjawsäna,ukatakhamsasaw säna:‘Wawaxa,janCanaánimillwawanakat jaqichasiñamäkiti,Esaújilamampi,jupastiCanaánimill wawanakapatpäwarmimpiwjaqichasïna,jupanakaxtaqi qʼañuluratanakapampiwalmajaruxchuymustʼayituqʼañu juchalurañasa,munañanïñasa,janiwjupanakampi cheqaparsarnaqañasutjkiti,kunattejj(luräwinakapajj)jan waliwa.

2Naya,wawaxa,walpunmunassma,chuymajampi, munasiñajampixsapahorawbendicipxsma

3Jichhasti,wawaxa,arupist'asim,taykamanmunañapsa luram,janiwakauraqinphuchhanakapatcasarasiñamäkiti, janukastiawkijanutaparu,awkijanwilamasinakaparukiw jaqichasiñamaAwkixanutapatmäwarmircasarasïta,ukat AltuPataDiosawbendicipxätam,wawanakamastiaski jaqinakäpxani,qullanjathakïpxarakiniwa’sasa.

4UkxarustiJacobuxRebecataykaparuwparläna,akham sasa:‘Añtapxamtayka,llätunksemananïxtwa,janirakiw khitiwarmirusuñtʼktinillamktʼkti,janirakiwkhitimpis casarasiñatakcasarasiñatakcasaraskti,janirakiwCanaán markankirphuchanakapatjaqichasiñsaamtaskti’sasa.

5Tayka,Abrahamawkisanarunakapamtastwa,jupaw Canaánmarkankirphuchhanakatjancasarasiñajatak mayïna,janukastiawkijanutapanwawanakapat ukhamarakwilamasinakajatmäwarmicasarasiñajatakiw säna

6Nayajjnayrawistʼta,Labánjilamanphuchhanakapajj nasïna,jupanaktaypitmäwarmicasarasiñatakchuym ustʼayarakta.

7Ucatuclaycuwnayajjajayujanimtʼasiyäta,janjucha lurañatsa,janukajjtaqethakinakajanqʼañuchatäñatakisa, jakäwijanjja;Munañanakaparu,wachuqjuchalurañanak tuqitxa,Abrahamawkixawwaljakamachinakchuritu 8Taqikuntïsiskituukhasa,akapätunkapayanmaraw jilajaxnayampchʼaxwaski,ukatsapakutiwnayamp parltʼitu,akhamsasa:‘Jilaxa,päwarmijatmäkullakampi jaqichasiñama’;ukampisnayaxjaniwkunjamtïjupaxlurki ukhamarjamlurañmunkti.

9Tayka,jumanayraqatanjuramentolurta,jakañurunakax janiwCanaánmarkankirphuchhanakapatmäwarmir casarasxäti,janirakiwjilaxjamjanwalinaklurkäti.

10Tayma,janaxsaramti;janpächasimti,munañam lurarakï,chiqaparusarnaqarakï,janirakiwwiñayatak thakhinakajq'altukjkäti’sasa.

11Ukxarusti,alaxpachtuqiraytasisawamparanakap luqxatäna,lakapjist'arasinsti,Alaxpachampi,akapachampi lurirDiosaruwjach'añchäna,jupastiyuspagaräna, jach'añcharakïna

12Ukatakhamsarakïnwa:‘TatituDiosajjjachʼañchatäpan, qollansutipaswiñaywiñayatakjachʼañchatäpan,jupaw Jacobchacharqʼomayoqalläñapataki,qollanjathat churarakitujupastiJumankiwa,jupanwawanakapax wiñayatakiwwiñayatakutjani.

13Tatay,juparbendicim,lakajjaruwaskikankañ bendicionanakchurañama,ukhamatjuparbendiciñajataki’ sasa.

14Ukürusti,askikankañajayulakaparpurinkänaukhaxa, Jacobunp'iqiparuwpanpachaamparanakapluqxatäna

15Jumastijach'añchatätawa,askikankañanTatitu,wiñay wiñayDiosa,Jupawtaqijaqitsipanjuk'ampbendicipxätam JumaruxWawaxa,chiqaparsarnaqañthakichurpan, Jathamaruxchiqaparuñjañuñacht'aypan.

16Jakäwimanyuqanakamarwaljaptaypan,Maranqawqha phajjsinakasutjiukarjamawsartapjjañapa.Ukat wawanakapaxalaxpachwarawaranakatsipanjuk'amp jach'aptapxpan,Lamarqutanlaq'atsipansjuk'amp jakhüwipaxutjpan

17UkatjupanakaruxakasumauraqichurapxpankunjamtixjupaxsiskänukhamarjamawAbrahamar ukhamarakjupatqhiparkirwawanakaparchurapxämaUkatwiñayatakmäyänakapjamkatxarupxpan

18Wawaxa,jakañajanbendicitwawanakaruñjiri (nayaskäma),Ukattaqiwawanakamaxmäbendicita,qullan jathakïpxpan

19Ukatkunjamtïjumaxtaykamanajayuparuxjakäwipan chʼamañchtʼktaxa,Jumaryurirwarminpurakapaxakham

bendicitamxa,[Munasiñajasa],chuchujasbendicipxtam ukatlakajasa,lakajaswaljachʼañchtamxa.

20Uraqpacharjilt'am,jilt'am,Jathamaxwiñayatakiw alaxpachan,akapachankusisiñapanjanjuchanipxpan; Jathamaxkusisipxpan,Jach'asumankañuruxsumankañ utjpan

21Sutimampi,wawanakamampixwiñayatak wiñayatakïpan,Jach'aDiosaxjupanakanDiosapäpan,aski kankañDiosaxjupanakampchikajakpan,jupanaktuqiw qullanutapaxwiñayatakluratäpan

22Khititejjbendicipktamukajjjachʼañchatäpan,taqe jaqenakaskʼarinakmaldecapjjtamjja,maldecitäpan’sasa 23Jamp'att'asastisänwa:‘AkapachanTatitupaxjumar munaspanKunjamtïtaykamanchuymapasa,munasiñapas jumatkusisipxätamukatbendicipxarakïtam’sasaUkat bendicionanakchurañsajaniwmunjjänti.

26JAQTHAPI

1Ukatakasemananpaqallqmarapanjja,IsaacajjEsaújilïr Yoqaparjawsasawakhamsäna:‘Nayajj[2114AM] wawaja,nayranakajajjchʼamaktʼatawa,janiwjiwañajuru yatkti

2Jichhajjcazaarmanakamaptʼasim,arcomampi,ukat pamparmistum,ukatstikatjapjjeta(venison),wawaja,ukat sumamanqʼalurapjjeta,kunjamtïalmajjajjmunkiukhama, ukatstiapanipjjammanqʼañamataki,ukhamatjanïr jiwkasajjalmajajjbendiciñamataki’sasa.

3UkampisRebecajjIsaacarojjEsaúchachampiparlir istʼäna

4Esaúchachastiwalialwatpamparuwsaräna,uywa katuñataki,katjañataki,awkipanutaparirpañataki

5UkatRebecajjJacobyoqaparjawsasinakhamsänwa: ‘IsacaawkimarojjEsaújilamampiparliristʼtwa,akham sasa:“Nayarthaqtʼam,sumamanqʼalurapjjeta,ukatuka manqʼaapanipjjeta”sasa

6JanïrjiwkasaxTatitunnayraqatapanmanq'asin bendicisma"Ukatjichhaxwawa,kuntixnayaxsisksma ukaarunakaxist'am:Ovejanakamarsarasinpäsuma cabritonakapanipxita,ukatstiawkimatakixsumamanq'a lurapxäma,kunjamtïjupaxmunaskiukhama,ukat awkimaruw(uka)awkimarapanipxäta,janïrjiwkasax Tatitunnayraqatapanmanq'añapatakiukat bendicipxañapataki,ukatjumaxinasbendicitächispa’sasa

7UkatJacobuxRebecataykaparuxakhamsänwa:‘Tata, janiwkuntïawkijaxmanqʼañmunkaspa,ukatkusisiyañ munkaspaukjarkʼkäti,mamaja,arunakuñtʼasallamktʼañ munañapsaaxsararaktwa’sasa.

8Jumastiyatisktawanayajjsumajaqëtajja,Esaújilajjajj ñikʼutanïnwa,nayajjjupanayraqatanmäjanwali lurirjamawuñstä,jupajjjansiskituukaluräwilurarakï, jupajjnayatakejjcolerasiniwa,nayajjmämaldición apantani,janiwmäbendicionasutjkaniti’sasa

9UkatRebecataykapaxakhamsänwa:‘Wawa, maldicionamaxnayaruwpuri,arujaruistʼam’sasa

10JacobuxRebecataykapanarupist'äna,ukatstipäsuma lik'icabritonakapthapisintaykaparirpäna,taykapax k'allk'uaychakunjamtïjupaxmunkänukhamarjam lurarakïna

11UkatRebecaxEsaújilïryuqapansumajallupapthapïna, ukajalluxJacobsullkayuqaparuwisimpisthapt'ayasïna,

ukatyuqallwawanakanñik'utapamparanakaparu, kunkapanqhant'atchiqanakaparucharakïna.

12Ukxarustimanq'a,t'ant'awakichataJacobyuqapan amparaparuwchuräna.

13UkatJacobuxawkipanukarmantasinakhamsänwa: ‘Nayaxwawamätwa,kunjamtïjumaxsiskta ukhamarjamawlurta,sartasim,quntʼasim,katjktauka manqʼatmanqʼam,ukhamatalmamaxbendiciñatakïta’sasa.

14UkatIsaacajjyoqaparuwsäna:‘Wawa,¿kunjamarak ukhamjankʼakjikjjattasti?

15‘UkatJacobuxakhamsänwa:‘TatituDiosamaw jikxatitu’sasa

16Isaacajjjuparojjsänwa:“Jakʼachasim,wawajja,Esaú yoqajästajanukajjjanwawajästaukamuyañataki’”sasa

17UkatJacobuxIsaacawkiparjakʼachasisinxa,jupar uñjasaxakhamsänwa:‘ArupaxJacobunarupawa,ukampis amparanakapastiEsaúchachanamparapawa’sasa

18Jupajjjaniwjuparamuykänti,kunattejjalajjpachatjutki ukachʼamapapaqañawwakisïna,Isaacajjjaniwamuykänti, amparanakapajjEsaújilapanñikʼutapjamñikʼutanïnwa, ukatwabendicirakïna

19Ukatakhamsarakïnwa:‘¿Esaúyoqajti?’ukatjupax akhamsänwa:‘Nayaxwawamätwa’,ukatjupaxakham sänwa:‘Wawa,katjktaukamanqʼamanqʼañatakis jakʼachasim,ukhamatalmajaxbendiciñamataki’sasa.

20Juparustijak'achasisinmanq'äna,vinoapanisin umarakïna

21UkatstiIsaacawkipajjakhamsänwa:‘Wawajja, jakʼachasisinjampʼattʼita’sasa

22Jupastijak'achasisinjamp'att'änaUkatisipanthujsap muspharasinxa,bendicisawakhamsäna:‘Uñtapxam, wawajanthujsapaxmä<phuqhat>pampanthujsapjamawa, Tatituxbendiciwayki’sasa

23Tatituxalaxpachch'amaka,uraqinch'amaka,waljatrigo, aceitechurapxpan:Markanakaxjumaryupaychapxpan, markanakaxjumaralt'asipxpan

24Jilanakamarapnaqam,taykamanwawanakapasajumar alt'asipxpanTaqibendicionanaktixTatituxbendiciskitu, Abrahamawkixaruwbendiciwaykitu;Jumaru, wawanakamaruswiñayatakchuratäpan:khititix maldecätamukaxmaldecitäpan,bendicipktamukax bendicitäpan’sasa

25IsaacaxJacobyuqaparbendiciñtukuyxäna,Jacobux Isaacawkipatmistxänaukhaxa,imantasïna,Esaújilapasti uywakatuñatmantanïna

26Ukatstisumakʼallkʼumanqʼalurarakïna,ukatawkipar apanisajjakhamsänwa:‘Awkijajjsartasim,ukatstiventan aychajatmanqʼanta,ukhamatalmamajjbendiciñatakejja’ sasa

27UkatstiIsaacawkipajjakhamsasawjuparsäna: ‘¿Khitïtasa?‘Ukatstiakhamsänwa:‘Nayajjjilïr wawamätwa,Esaúyoqamawa,kunjamtïsiskta ukhamarjamawlurta’sasa

28Isaacajjwalmuspharasinakhamsäna:‘Khititejjuywa katuri,katjaski,nayarapankitu,nayastijanïrjutkasajjtaqe ukanakatmanqʼanta,bendiciraktwa,jupajjwiñayatakiw bendicitäni,taqewawanakapasti’sasa.

29EsaúchachajjIsaacawkipanarunakapistʼasajja,wali jachʼajachʼatwajachʼatarnaqasïna,awkiparuwakham säna:‘Awki,nayarusbendicita’sasa.

30Ukatakhamsarakïnwa:‘Jilamaxsallqjasawjuti, bendicionamaptʼasitam’sasa.Ukatakhamsarakïnwa: ‘JichhajjyattwakunatsaJacobsutipajjsatäpacha,jupajj akapäkutiwnayalantiuttʼayitu,nasïwitäñajderecho aptʼawayitu,jichhajjbendicionajaptʼawayitu’sasa.

31Ukatakhamsarakïnwa:‘¿Janitmäbendicionanayatak imtʼkta,awki?’sasaukatIsaacaxEsaúchacharuxsänwa: ‘Uñtapxam,nayaxjuparuxuywirimaruwtukuyta,taqpach jilanakaparuwuywatapatchurta,waljatrigompi,vinompi, aceitempiwch’amañcht’ta:¿Jichhasti,¿kunsajumatakix lurä,wawaxa?’sasa

32UkatEsaúchachajjIsaacawkiparakhamsänwa: ‘¿Awki,¿mäbendicionakïsmati?Bendicipxita,(janukax) nayarus,tata:‘

33EsaúchachastijachʼatjachänaUkatIsaacaxjupar sarakïnwa:‘Uñtapxam,akauraqinjallutjayankxani,ukat alaxpachatjayaruwalaxpachanch'amakatjayankxani’sasa 34Ukatespadamampiwjakasïta,JilamarluqtätaUkatsti jach'atukuñkama,yugopkunkamatch'allxtayasaxa, jiwañkamawmäjuchaluräta,wawanakamaxalaxpach manqhatapsutäxaniwa’sasa

35Esaúchachajjkunabendicionanaktïawkipajj bendiskänaukuñjasajjJacobchacharuwajjsarayäna,jupajj akhamsänwa:‘Awkijatllakisiñurunakajjjichhajjpurinpan, ukhamatJacobjilajarjiwayañajataki’sasa.

27JAQTHAPI

1EsaújilïryuqapanarunakapaxRebecaruwsamkan yatiyasïna,ukatRebecaxJacobsullkawawaparuw jawsayäna.

2Ukatakhamsarakïnwa:‘Esaújilamajjjumat vengasjjaniwa,ukhamatjumarjiwayañataki’sasa

3Jichhasti,wawaxay,nayarist'asim,sartasim,Laban jilajampi,Haránmarkart'ijtxam,ukatmäqawqhaurunak jupampchikaqhiparam,jilamancolerasiñap apanukuñapkama,ukatcolerasiñapjumatapanukuñapkama, taqiluratanakamatarmasiñapkamaukatstiukachiqat irpapxäma’sasa

4UkatJacobuxakhamsänwa:‘Janiwajjsarkti;jiwayañ munchituukhajja,jiwayarakïwa’sasa

5Ukampiswarmixakhamsänwa:‘Janmäuruxpanpacha yuqanakajatapanukuñajataki’sasa.

6UkatJacobuxRebecataykaparuxakhamsänwa: ‘Uñtapxam,jumaxyatisktawaawkixax chuymankipstatäxiwa,janirakiwuñjkiti,nayranakapax chʼamaktʼatawa,ukatnayatixjuparjaytkäukhaxa,jan walipunïniwa,kunattixjuparjaytanukusaxjumatjayaruw sarxä,awkijasticolerasiniwa,maldecitarakïniwa’sasa Nayajjjaniwsarkäti;kunapachatïkhitanitkituukhakiw nayajjsarä’sasa

7UkatRebecajjJacoburakhamsänwa:‘Nayajj mantasinwajupampparltʼaskä,jupastikhithapjjätamwa’ sasa

8UkatRebecajjmantasinIsaacarojjakhamsänwa:‘Nayajj jakañajuñistwa,Hetchachanpäphuchaplayku,Esaú chachajjjuparcasarasiñatakcasarasïna.Jacobustiaka uraqinkirphuchhanaktaypitmäwarmikatuqchixa,kuna amtampisnayaxjuk'ampjakañmunta,Canaánmarkan phuchanakapaxjanwalijaqinakawa’sasa.

9IsaacajjJacobarjawsasawbendicïna,ewjjtʼasawakham säna:‘Canaánmarkankirphuchhanakatjan casarasiñamäkiti

10SartasinMesopotamiamarkarsaram,Betueltaykaman utaparu,ukatstitaykamanjilapanLabánchachan phuchhanakapatmäwarmimpcasarasim

11Taqich'amanDiosaxbendicipxätam,jilxattayapxätam, waljaptapxätam,ukhamatyaqhamarkanakar tukupxañamataki,Abrahamawkixanbendicionanakap churapxätam,jumarusa,jumatqhipatjutir wawanakamarusa,ukhamatyaqhachasiruraqinakam katuqañamataki,ukatDiosaxAbrahanarchurkiuka uraqinakkatuqañamataki.

12IsaacajjJacobchacharuwkhitäna,jupastiMesopotamia markaruwsaräna,jupastiBetuelsatsiriochachanLabán yokaparuwsaräna,jupastiJacobuntaykapaRebecasat chachanjilapänwa

13JacobuxMesopotamiamarkarsarxänaukaqhipatsti, Rebecawarminajayupaxwawapllakt'asisawjachäna.

14UkatIsaacajjRebecarojjakhamsänwa:‘Kullaka,Jacob yoqajatjanjachamtiJupajjsumankañampiwsaraski, sumankañampiwkuttʼani”sasa.

15Jach'aDiosawtaqijanwalinakatjark'aqani,jupamp chikäskarakiniwakunattixjaniwtaqiurunakapan jaytanukkaniti;

16Nayajjyattwa,kawkirutïsarkaniukathakinakapajjtaqe kunanwasumakëjjani,sumankañampikuttʼaniñapkama, nanakastisumankañanuñjapjjañasataki.

17Kullaka,jupatjanaxsaramti,chiqathakinsarnaqaski, janjuchanijaqiwaJanjachapjjamti’sasa

18IsaacajjJacobyoqaplaykuwRebecarojjchuymachtʼäna, bendicirakïnwa

19UkatJacobuxJuramentophuch'utsarxäna,pusitunk pusinijubileonpayïrsemanannayrïrmarapanHarán markarsarañataki,ukatqullunakanLuzmarkarpurintäna, mäarunxa,Betelmarkaruwpurinïna,akasemanannayrïr phaxsinmachaqphaxsipanxa,[2115AM]ukatjayp'uruw ukachiqarpurinïna,ukatukaarumaxthakhitintijalant tuqirkutt'awayxänakunattixintixjalantxänwa

20Ukacheqankirmäqalaaptasajj<pʼeqepar>qoqa manqharuwuchäna,sapakiwsaraskäna,ukatikisjjänwa 21Ukaarumastisamkasïna,ukatstimäescaleraoraqen sayt'ayatuñjäna,ukaescalerastialaxpacharpuriñkamaw puri,ukatstiTatitunangelanakapawukaescalerar makatasinsaraqanipxäna

22UkatJacoburuxakhamsänwa:‘NayaxAbrahaman Tatitupa,awkiman,IsaacanDiosapätwakawkïruraqitix jumaxikisktaukauraqi,jumarchurarakïma,jumanqhipa wawanakamaruschurarakïma”sasa

23Jathamaxuraqinlaq'aruñtatawjilxattani,intijalant tuqiru,intijalsutuqiru,alaytuqiru,aynachtuqiru,jumampi, wawanakamampixtaqimarkanakatbendicionanak katuqapxäta

24Nayastijumampchikäskä,kawkirutixsarkätauka chiqaru,sumakiwakaoraqerkutt'ayapxäma;Taqekuntï sisksmauklurañkamajja,janiwjaytanukkämati’sasa 25UkatJacobuxikitsartasinxakhamsänwa: ‘ChiqpachansaakachiqaxTatitunutapawa,janiwnayaxuk yatkti’sasaUkatajjsarasawakhamsäna:‘Ajjsarkañaka cheqajjjaniwyaqhakiti,Diosanutapawa,alajjpachan punkuparakiwa’sasa

26Jacobuxwalialwatsartasinxa,p'iqipmanqharuchat qalaaptasinmäpilaruñtatsayt'ayäna,ukatstiaceitempiw ukapatxaruwarxatänaUkachiqaruxBetelsasaw sutichäna.ukampisukacheqansutipajjqalltanjjaLuz satänwa.

27UkatJacobuxmäarsüwiwTatiturarsüna,akhamsasa: ‘Tatitutixnayampchikäskani,akathaknamsarkasaxtʼantʼa, isiuchasiñajatakchuritaspa,ukhamatawkijanutapar sumankañankuttʼaniñataki,ukhamaxTatituxDiosaxäniwa, ukaqalaxakachiqanmächimpunakjamsaytʼayawaykta ukaqalaxaTatitunutapäniwa,taqikuntïchurktaukanakxa naya,tunkamaynïrchuräma,Diosa’sasa

28JAQTHAPI

1Ukatstiintijalsutuqirsaräna,RebecawarminLabán jilaparu,jupampchikawjupampchiksaräna,ukatmä semanawRaquelphuchhapatakluqtäna

2Ukatkimsïrsemanannayrïrmarapan[2122AM]juparux sänwa:‘Warmijarchurita,jupatakixpaqallqmarawjumar luqtawayta’;LabanastiJacoburuxsänwa:‘Warmimarux churäma’sasa.

3Labanastimäjach'aphunchhäwiluräna,ukatLeajilïr phuchaparuwkatuyäna,Jacoburwarmiparukatuyäna,Zilpá uywataparuschurarakïna,mäsirvientapataki.Jacobux janiwyatkänti,Raqueläkaspasukhamamuyäna

4Jupastiukawarminukarmantäna,ukanstiLeasatänwa JacobustiLabanarcolerasisawakhamsäna:‘¿Kunatsa ukhamlurista?¿JanitnayajjRaquelalaykujumar serviraksma,janirakLearlayku?¿Kunatsajanwal luristasti?

5Phuchamarirpatam,nayastisarä;Jumawnayarojjjan walilurtajja’sasaJacobuxRaquelaruxLeatsipanjuk'amp munasïnwa.Leawarminnayranakapajjjan ch'amanïkchïnsa,uñnaqapajjwalisumauñnaqt'anïnwa; ukampisRaquelaxsumanayranïnwa,sumauñnaqtʼaniukat walisumauñnaqtʼanirakïnwa.

6UkatLabanaxJacoburakhamsänwa:‘Janiwmarkasanx ukhamluratäkiti,sullkaruxjilïrjaqitsipanchurañaxa’sasa Ukatuklurañaxjaniwwalïkiti;kunatixalaxpachankir tablanakanutt'ayatawa,qillqatäxiwa,janiwkhitissullka phuchhaparuxjilïrjaqitnayratpachchurañapakiti;ukampis jilïrixa,mayniwnayraqatchuraraki,qhiparustisullka-ukat ukhamluririxalaxpachanjupacontrajuchañchapxi,janiw khitischiqaparuñjkiti,kunatixakalurawixTatitun nayraqatapanjanwaliwa.

7Ukatisraelitanakaruxsapxam,janukham lurapxañapataki.janïrjilïrjaqirchurkasaxsullkarusjan katuntapxpanti,janirakchurapkpansa,waliñanqhapuniwa

8UkatLabanaxJacoburakhamsänwa:‘Akafiestan paqallqurupaxpasañapawa,nayastiRaquelchuräma, ukhamatyaqhapaqallqmaraluqtañamataki,ukhamat ovejanakajaruywañkama’sasa

9Leawarminpaqallqurujach'aphunchhäwipaxtukusxän ukaurusti,LabanaxJacoburuxRaquelaruwkatuyäna, ukhamatyaqhapaqallqmaraluqtañapataki,ukatstiRaquel Bilháwarmiruwkatuyäna,jupastiZilpawarmin kullakapänwa

10UkatRaquelalaykuxpaqallqmarawirnaqäna,Learux inach'usatchuratätaplayku.

11TatitustiLeawarminpurakapjist'aräna,Jacobux usurïxänwa,Jacobuxmäyuqallwawaruwyuritayna, llätunkphaxsittunkapusiniurunaksaraqataruwRubén sutimpsutichatayna,kimsïrsemanannayrïrmarapan. [2122AM]ukaxmäjuk’apachanakanwa.

12UkampisRaquelanpurakapaxjist'antatäxänwa,Tatitux Learuñisitapuñjäna,Raquelanmunasitapsa

13UkatstiJacobuxLeawarminukarmantäna,ukat Jacobuxusurïxänwa,Jacobuxpayïryuqallwawaruw ususiyäna,ukatstiSimeónsutimpiwsutichäna,tunka phaxsitpätunkmayanuru,ukatkimsïrsemanan[2124 AM]ukaxmäjuk’apachanakanwa

14UkatJacobuxwasitatLeanukarmantäna,ukat usurïxäna,ukatkimsïryuqallwawaruwyuritayna,jupasti Levísutimpiwsutichäna,nayrïrphaxsinmachaqphaxsi, akasemanansuxtamarana.[2127AM]ukaxmäjuk’a pachanakanwa

15UkatstiJacobuxmayampiwukawarminukarmantäna, ukatstiusurïxänwa,ukatstipusiyuqallwawaruwususiyäna, ukatstiJudásutimpiwsutichäna,kimsïrphaxsintunka phisqhanurusaraqataru,pusisemanannayrïrmarapan [2129AM]ukaxmäjuk’apachanakanwa.

16TaqiukanaklaykuwRaquelaxLeatenvidiasïna,janiw wawanïkänti,ukatwaJacoburakhamsäna:‘Wawanaka churita’;ukatJacobuxakhamsänwa:‘¿Nayaxpurakaman achunakapatjarkʼxsma?¿Nayajjjumarjaytjjsma?’sasa 17RaquelajjLeajjJacobchachanpusiyoqallwawanïtap uñjasajja,Rubén,Simeón,Leví,Judáchachanpusiyoqall wawanakapuñjasajjakhamsänwa:‘Bilhaesclavajar mantam,jupastiusurïniwa,nayarojjmäyoqallwawanïniwa’ sasa.(Ukatsti(juparux)Bilhawarmiruwwarmipar churäna)

18Jupastiukawarminukarmantasinxa,usurïxänwa,mä yuqallwawaruwususiyäna,ukatstiDansutimpiw sutichäna,suxtaphaxsitllätunkurunaksaraqataru,kimsïr semanansuxtamarapan[2127AM]ukaxmäjuk’a pachanakanwa.

19UkatstiJacobuxmayampmayampBilhamarkaruw mantäna,ukatstiusurïxänwa,Jacobuxyaqhayuqall wawaruwyuritayna,RaquelaxNeptalisutimpiwsutichäna, paqallquphaxsiphisqhauru,pusisemananpayïrmarapan [2130AM]ukaxmäjuk’apachanakanwa

20Leawarmistijanwawanïxatapuñjasaxa,Raquelaruw envidiasïna,ukatstiZilpauywataparusJacobchacharuw katuyäna,ukatstiusurïxänwa,mäyuqallwawaruw yuritayna,llätunkphaxsittunkapayanurunaksaraqataru, pusisemanankimsïrmarapkama[2131AM]ukaxmä juk’apachanakanwa.

21UkatstiJesusaxwasitatjuparmantäna,usurïxasaxpayïr yuqallwawaruwyuritayna,ukatpusisemananphisqhïr marapantunkamayanphaxsitpayïruruxAsersutimpiw sutichäna.[2133AM]ukaxmäjuk’apachanakanwa.

22JacobuxLeawarmiruwmantäna,ukatusurïna,mä yuqallwawaruwyuritayna,ukatIsacarsutimpiw sutichatayna,phisqhïrphaxsinpusiuru,pusisemananpusi mara[2132AM]ukatmäuywaruñjiriruwchuräna

23UkatJacobuxwasitatjupanukarmantäna,usurïxänwa, päwawanïnwa,mäyuqallwawampi,mäimillwawampi, ukatstiZabulonyuqallwawaparuwsutichäna,Dina phuchharustipaqallqüriphaxsinpaqallqüri,pusisemanan

suxtamararuwsutichäna[2134AM]ukaxmäjuk’a pachanakanwa.

24TatitustiRaquelatkhuyapt'ayasisawpurakapjist'arasin usurïna,ukatmäyuqallwawaruwususïna,ukatstiJose sutimpiwsutichäna,pusiphaxsimachaqphaxsi,akapusi semanansuxtamara[2134AM]ukaxmäjuk’a pachanakanwa

25Joseyajjnaskänaukaurunakanjja,JacobojjLabán chacharojjakhamsänwa:‘Warminakajaru,yoqanakajaru churita,Isaacawkijanukarsarañajataki,mäuta lurañajatakiPäphuchamalaykujumarluqtktauka maranaktukuyxtwa,awkijanutaparuwsarxä’sasa

26LabanastiJacoburakhamsänwa:‘Pagomampinayamp chikjakasim,ovejanakajsanayatakmayamppastu, paylläwimaptʼasim’sasa

27Jupanakajjmaynitmaynikamawamtapjjäna,jupajj ovejanakaru,uwijanakaru,chʼiyarchʼiyar,janqʼoñikʼutan yuripkänaukauwijanakarojjqollqepchurañapataki

28Taqiuwijanakaxch'uxñach'ankhanaka,ch'iyarch'iyar ch'iyaruwijanaka,kunaymanchimpuntatuwijanak apsusipxäna,jupanakjamarakiwuwijanak irpxaruwayapxäna,taqiuwijanakaxJacobunkiwa,januñt'at uwijanakastiLabánankiwa

29Jacobunyänakapaxwalpunjilxattawayi,vacanaka, ovejanaka,asnonaka,camellonaka,uywatanaka, sirvientanakasutjarakïnwa

30UkatLabánchachampiwawanakapampixJacobchachat envidiasipxäna,ukatLabanaxovejanakapapt'asïna,ukatsti janwaliamtampiwuñjäna

29JAQTHAPI

1RaquelaxJoseyarwawachasxänaukhaxa,Labanax ovejanakapkhuchhuririwsaräna.Jupatstikimsaurusarañ jayankapxänwa

2JacobuxLabánchachanovejanakapkhuchhuqirsaraskir uñjäna,ukatJacobuxLeampiRaquelampirjawsäna,ukatsti Canaánoraqerjupampchiksarapxañapatakiwjupanakar säna

3Kunjamsasamkantaqekunuñjäna,taqekuntïawkipan utaparkuttʼañapataksiskänaukanaksajupanakaryatiyäna, jupanakastisapjjäna:‘Kawkirutïsarkätaukaruwjumamp chiksarañäni’sasa.

4JacobuxIsaacawkipanDiosaparu,Abrahamawkipan Diosaparuwjach'añchäna,ukatjupaxsartasinx warminakapampwawanakapampiruwqunt'asïna,taqi yänakapapt'asisinjawirmakhatasinxGalaaduraqiruw puripxäna,JacobuxLabananamtapimantasawjan yatiykänti

5Pusïrsemananpaqallqürimaranjja,Jacobojjnayrïr phajjsinjja,pätunkamayanurunaksaraqataruwGalaad toqerukuttʼjjäna.[2135AM]UkatLabánchachax arknaqäna,ukatJacoburuxGalaadqullunkimsïrphaxsin jikxatäna,tunkakimsaqallquphaxsina

6TatituxjaniwJacoburjanwalt'ayañapatakjayskänti; JupajjmäsamkanarumawuñstänaLabanastiJacoburuw parläna.

7UkauruttunkaphisqhanurusaraqataruwJacobuxmä jach'amanq'äwluräna,Labanampitaki,taqijupampchik jutirinakataki,JacobuxukauruxLabánchacharuw juramentoluräna,LabánchachastiJacoboruwjuramento

luräna,janiwmaynisjanwaliamtampiGalaadqullut maynirumakhatañapäkiti.

8Ukxarustimämontónlurayäna,jupastimätestigo uñt'ayañataki.ukatwaukachiqansutipaxakhamsatawa: ‘TestigonakanMontón’,ukamontónsutimpuñt’atawa.

9UcampisjanïrGalaadorakerojjRefaínsatorakesapjjänti kunattixukauraqixRefaínuraqipänwa,ukatRefaínsat jaqinakax(ukanwa)yuripxäna,jachʼajaqinakawtunka, llätunka,llätunkapaqallqumetronakalturanïpxäna

10AmónwawanakanuraqitpachHermónqullukama, reinonakapanqunuñanakapaxakanakawa:Carnaim, Astarot,Edrei,Misur,Beónukanaka

11UcatTatitojjjupanacarojjtʼunjäna,janwali luräwinakaplayku;kunatixjupanakaxwaliq'añu jaqinakäpxänwa,amorreonakaxjupanakanlantiw jakapxäna,ñanqhaluririnaka,juchararjaqinaka, jichhürunakanxjaniwkhitijaqisutjkiti,khititixtaqi juchanakapphuqt'ayawayki,janirakiwakaoraqenjaya pachajakañutjxiti.

12JacobuxLabánmarkaruwkhithäna,ukatsti Mesopotamiamarkaruwsarxäna,ukauraqixIntijalsu tuqinkiwa,JacobuxGalaaduraqiruwkutt'xäna.

13Ukatstillätunkphaxsittunkamayanurunaksaraqataruw JabocjawirpasawayxänaUkaurustiEsaújilapawjupar jak'achasisinjupampsumankthapisxäna,ukatstiSeir uraqiruwsarxäna,ukampisJacobuxcarpanakanwajakasïna 14Jubileophaxsinphisqhïrsemanannayrïrmarapanxa, Jordánjawirmakhatasinxa,Jordánjawirkhurkataruw jakasïna,ukatuwijanakapxajach'aqutatBetsanakama, Dotánmarkakama,Acrabínquqakamawawatiyäna 15UkatstiIsaacawkiparuwtaqiyänakapa,isi, manq'añanaka,manq'añanaka,umañanak,leche, mantequilla,queso,mäqawqhadátilukanakaapayäna 16UkxarustiRebecataykaparuxpusikutiwmaran churarakïna,phaxsinakanyapuchañampi,yapu apthapiñampchika,jallupachampijallupachampi,juyphi pachampijallupachampi,Abrahamantorreparpuriñkama.

17IsaacaxJuramentophuch'utkutt'anxäna,Abraham awkipantorreparmakhatasinxa,Esaúyuqapatyaqhaw ukanjakasïna.

18JacobojjMesopotamiamarkarsarkänaukaurunakanjja, EsaúchachajjMahalatsatchachampiwcasarasïna,jupasti Ismaelchachanphuchapänwa,jupastiawkipan ovejanakaparu,warminakapantaqpachovejanakapwa tantachtʼäna,ukatstiSeírsatqolluruwsarjjäna,ukatIsaaca awkiparusJuramentophuchʼuruwsapakjaytawayäna.

19IsaacaxJuramentophuch'utmistusawHebrón qullunakanAbrahamawkipantorrepanjakasïna.

20UkxarustiJacobuxawkiparu,taykaparutaqikuntix apayankänaukanakapayanitayna,taqikunatixmunapkän ukanakxa,taqichuymapampi,taqialmapampiwJacoburux bendicipxäna.

30JAQTHAPI

1Suxtasemanannayrïrmaran[2143AM]Salem markaruwsaräna,Siquemmarkatintijalsutuqiru,pusi phaxsixsumakiwsaräna

2UkxarustiJacobunDinaphuchaparuwSiquemsat chachanutaparirpxaruwayapxäna,jupastiHamorchachan yuqapawa,heveojaqi,ukamarkanp'iqinchiripa

3Ukatstiawkiparu,jilanakaparuwarmipar katuyañapatakiwachikt'asïna.Jacobusyuqanakapampix SiquemmarkankirjaqinaklaykuxcolerasipxänaDina kullakaparq'añuchapxäna,janwaliamtampiwjupanakar parlapxäna,sallqjapxäna,sallqjapxäna.

4SimeónampiLevímpisti,jansuyt'atawSiquemmarkar puripxäna,ukatstiSiquemmarkankirtaqijaqinakaruw juchañchapxäna,ukanjikxatapkänukanakarusjiwayapxäna, ukampisjaniwmäjaqirusqhiparkänti

5UqhämjanmayampsajichhatuksarojjIsraelanmä phuchapajjqʼañuchatäñapäquiti;Alaxpachantaripäwix jupanakatakutt'ayatawa,ukhamatSiquemitajaqinakar espadampijiwayapxañapataki,Israelmarkar p'inqachapxataplayku

6TatitustiJacobunyoqanakapanamparaparuwkatuyäna, espadampitukjañataki,juchañchañataki,ukhamatIsraelan mävirgenvirgenjanqʼañuchatäñapataki

7UkatkhititixIsraelmarkanphuchhapjanukaxkullakap khitijaqirusjanjudiöpkiukajaqirkatuyañmunchixa, chiqpachapuniwjiwani,qalampk'upjapxarakiniIsrael markaruxp'inqachawayi;Warmixninampphichhantapxani, awkipanutapansutipjisk'achataplayku,Israelmarkat apanukutäñapataki

8Uraqpachanjanjuchanijuchalurirwarmisa,janq'añu lurañasIsraelmarkanutjañapäkiti.Israelmarkax Tatitutakixqullanawa,khititixq'añuchawaykiukax chiqpachapuniwjiwani,qalampiwqalampk'upjapxani

9Ukhamatwaalaxpachankirtablanakanisraelitantaqpach wawanakapatqillqatäxi:khititixqʼañuchkiukax chiqpachapuniwjiwani,qalampk'upjatawuñjasini

10Akakamachixjaniwkunaurustukuskiti,janirakiw pampachasiñasutjkiti,janirakiwkunapampachäwisutjkiti, ukampiskhititixphuchhaparq'añuchawaykiukaxtaqpach Israelmarkataypinsaphitpachq'añuchatäniwa,Moloc chacharwawanakapchuratapata,q'añuchañatakisjanwali luräwinakluratapata

11Jumasti,Moisesa,israelitanakarewjjt'am, phuchhanakapjanyaqhamarkankirinakar churapjjañapataki,janjudiöpkisukaphuchhanakapatsajan irpapjjañapataki,Tatitunnayraqatapanukajjajjtaskañawa. 12UkatwaSiquemitanakajjDinacontralurapjjatapa, Jacobunyoqanakapajjakhamsapjjäna:‘Janiwphuchajarojj jancircuncidatjaqerojjchurapkäti’sasa.Ukajj nanakatakejjjanwalipunïnwa’sasa

13Israelmarkataki,jakirinakataki,janjudiöpkisukanakan phuchhanakaparkatuntirinakatakisa.Israelmarkatakix akaxq'añuwa,ajjtaskañawa

14Israelmarkaxjaniwukaq'añunakatqhispiyatäkaniti,jan judiöpkisukaphuchhanakapatmäwarminïchi,janukaxmä janjudiöpkiukachacharmäphuchhapkatuyaspaukhaxa

15Jupatixjuchañchäwi,t'aqhisiña,ñanqhachasiñax juparuwpurini,jupatixukhamlurkani,janukaxTatitun qullanutaparq'añuchirinakata,janukaxqullansutip q'añuchirinakatnayranakapimantaspaukhaxa,taqpach markawjuchañchatänitaqiukaq'añunakatsa, q'añuchatapatachacha

16Janiwkhitirusrespetatäkaniti[janiwkhitirusyäqañas utjkaniti],janirakiwachunaka,waxt'anaka,nakt'ayat waxt'anaka,lik'inakamparapankatuqatäkaniti,janirakiw muxsaq'apkirq'apkirq'apkirqullanakkatuqañapäkiti.

17Ukatwanayajjakhamsasma:‘Israelitarojjaka arstʼäwejjqhanañchtʼam:kunjamsasiquemitanakajj sarnaqapjjäna,yoqanakapaskunjamsasarnaqapjjänauk uñjam:Jacobunpäyoqanakapanamparapar katuyatäpjjänwa,tʼaqhesiñampiwjiwayapjjäna, cheqapäñapatakiwjupanakajjcheqaparuñjatäpjjäna, cheqaparsarnaqapjjañapatakiwqellqatarakïna

18Levíchachanwawanakapastisacerdotenakjam ajllitäpxänwa,levitanakäpxañapataki,ukhamatnanakjam Tatitunnayraqatapansapürunjamluqtapxañapataki, ukhamatLevíchachampiwawanakapampixwiñayatak bendicitäpxañapatakiJupajjtaqekhitinakatejjIsraelmarka contrasaytʼapkänaukanakarcheqaparsarnaqañataki, taripañataki,mutuyañatakisataqechuymawchʼamachasïna 19UkhamatwaalaxpachankirtablanakanDiosan bendicionapsa,askikankañapsataqininDiosnayraqatan qillqapxatayna

20Ukajaqejjjakkänaukhajjkunatïcheqäkiukanak phoqkänaukamtasipjjtwa.waranqwaranqmarakamaw qillqapxani,juparusti,jupatqhipatjutirwawanakaparusa, alaxpachankirtablanakanqillqatäxiwa,mäamigopa ukhamarakaskijaqituñt'ata.

21Taqiakasarnaqäwinakjumatakiqillqt'askta,ukat israelitanakarsapxañamatakiwmayt'apxsma:janiwjucha lurapxañamäkiti,janirakiwkamachinakp'akintapxañapäkiti, janirakiwarust'äwipp'akintapxañapäkiti,(janukasti)uka arust'äwphuqhapxañapataki,amigonakaparjam qillqantatäpxañapataki.

22Jupanakatixjanwalinaklurapxani,taqituqitqʼañu lurapxaniukhaxa,alaxpachankirtablanakan uñisirinakapjamawqillqantatäpxani,jakañlibrot tʼunjatäpxani,tʼunjatäpkaniukatakauraqitsaphitpach apaqatäpkaniukanakanlibropanqillqantatäpxarakiniwa

23JacobunyoqanakapajjSiquemchacharjiwayapkänauka urujja,mäqellqatawalajjpachanqellqasïna,jupanakajj cheqaparsarnaqapjjatapa,cheqaparsarnaqapjjatapa, juchararanakarkuttʼayapjjatapa,mäbendicionatak qellqatänwa

24UkatstiDinakullakaparSiquemutatirpapxäna,ukatsti taqikunatixSiquemmarkanutjkänaukanakkatuntapxäna, ovejanakaparu,vacanakaparu,asnonakaparu,taqi yänakaparu,taqiovejanakaparu,ukattaqiniruwJacob awkiparirpapxäna.

25Ukatstijupanakaruxjisk'acharakïnwa,markarux espadampijiwayapxataplayku,kunatixjupaxukamarkan jakirinakaruwaxsaräna,cananeonakaru,ferezeonakaru.

26Siquemjak'ankirmarkanakaxTatituruwaxsarapxäna, Jacobunwawanakapararknaqañatakixjaniwsartapkänti. kunattixaxsarañawjupanakaruxpurintäna

31JAQTHAPI

1Ukaphajjsinmachaqphajjsinjja,Jacobojjutapankirtaqe jaqenakaruwparlänaakhamsasawsäna: ‘Qʼomachasipxam,isinaksamayjtʼayasipxam, sartasipxañäniukatBetelarmakhatapxañäni,ukanwaEsaú jilajannayraqatapatjaltxayätaukauruxJuparmäarsüwi arsuwayta,jupawnayampchikäskiukatsumankañanaka uraqiruwirpapxitu,ukatjumanaktaypinkiryaqha diosanaksaapanukupxaraktawa’sasa.

2Ukatstiyaqhadiosanaksa,jinchunakapanutjkäna, kunkanakapanutjkänaukadiosanaksa,RaquelaxLabán awkipatlunthataskänaukaidolonaksajaytxapxäna,uka idolonaksaJacoburkatuyäna.Ukatstiphichhantasin p'akjasint'unjäna,ukatstiSiquemuraqinmäencinasat quqamanqharuwimantarakïna

3Paqallqüriphajjsinmachaqphajjsinjja,Betelarsarjjäna Ukatstiikisipkänaukachiqanmäaltarlurayäna,ukanstimä pilarasayt'ayäna,ukatstiIsaacawkiparuwyatiyäna, sacrificioloqtañataki,Rebecataykaparjutapxañapataki

4UkatIsaacajjakhamsänwa:‘Jacobyoqajajjjutpan,janïr jiwkasajjjuparuñjiri’sasa

5UkatJacobuxIsaacawkiparu,Rebecataykapanukar saräna,Abrahamawkipanutaparuwsaräna,ukatpä yuqaparuwirpäna,Leví,Judá,ukatstiIsaacawkipampi, Rebecataykapampiruwpurirakïna.

6Rebecastiukatorretnayräxaruwmistunïna,Jacobur jamp'att'añataki,qhumantt'añataki‘Jacobyuqamaxjutxi’ sasinistʼasaxa,ajayupaxjaktxänwa;ukatstijamp’att’äna.

7Ukawarmixpäyuqanakaparuñjasaxuñtʼasawakham säna:‘¿Wawaxa,¿akayuqanakamaxa?’sasaukatsti jampʼattʼasawjampʼattʼäna,ukatakhamsasaw bendicirakïna:‘Abrahanchachanwawanakapajjjumanakan jachʼañchatäpjjaniwa,akaoraqenjjamä bendicionapäpjjätawa’sasa.

8JacobuxIsaacaawkipanutaparuwsaräna,kawkhantï ikiskänaukacuartoruwsaräna,ukatpäyuqanakapaw jupampchiksarapxäna,awkipanamparapkatxarusinxa, qunqurt'asisawjamp'att'äna,Jacobunyuqapankunkapat katt'asisawkunkapatjachäna

9ChʼamakajjIsaacchachannayranakapatwamistüna, JacobunLevíukatJudáchachanpanpachayoqanakaparuw uñjäna,ukatakhamsänwa:‘¿Wawa,¿akawawanakamajja? jupanakajjjumaruñtasitäpjjewa’sasa.

10Jupajjcheqpachapuniwwawanakajäpjjesasawjupar säna:‘Cheqpachapuniwjupanakajjnayan wawanakajäpjjatapuñjta’sasa.

11Jupanakastijuparjakʼachasisinjja,jupajjkutikipstasin jampʼattʼasawpanpachanirojjqhumanttʼäna

12Ukatstiprofecíaajayuxlakaparpurintäna,ukatstiLeví chacharuwkupiamparapatkatthapïna,Judámarkarus ch'iqaamparapatkatthapïna

13UkxarustinayraqatLevítuqirkutt'äna,ukatstinayraqat bendiciñqalltäna,akhamsasa:“TaqipachanDiosapa,taqi pachanTatitupa,jumarusawawanakamarustaqipachan bendicipxpan”sasa.

14Tatitojjjumarusa,wawanakamarusjachʼajachʼa kankañampi,jachʼajachʼakankañampichurpan,jumarusa, wawanakamarus,taqejañchitaypita,Jupar jakʼachasiñamataki,juparjakʼachasiñatakejja,jupar jakʼachasiñatakejjsantuariopanservipjjañamataki, nayraqatanangelanakapjama,ukhamarakqollanan angelanakaparjama(Ukham)jupanakjamarakiw wawanakamanjathapaxjach’akankañataki,jach’a kankañataki,qullanäñatakutjani,jupanakaruxtaqi pachakamawjach’aptayañapa

15Jupanakastitaripirinakäpxani,jilïrinakäpxani,Jacobun wawanakapan taqpach wawanakapan jilïrinakapäpxarakiniwaJupanakastiTatitunarupxa chiqaparuwarsupxani,Taqitaripäwinakapsachiqapar uñjapxarakiniUkatjupanakaxJacoburuwthakhinakax

yatiyapxani,Israelmarkaruwthakhinakajyatiyapxani TatitunbendicionapaxlakanakaparuwchuratäniMunat jaqinakantaqpachjathaparbendiciñataki

16TaymamaxLevísutimpiwsutichtamxa,chiqapuniw sutimucharaki.JumastiTatitumpmayachasïta,Jacobun taqpachwawanakapanmasipäma;Mesapaxjumankpan, Jumampiwawanakamampixukamanq'atmanq'apxam; Ucatstimanq'amajjtaqewiñayjakañkamaphoqhatäpan, Manq'añanakamastijantukusjjamti

17Taqikhitinakatixjumaruñisipktamukanakax nayraqatamliwxatasipxpan,taqiuñisirinakamax saphitpachchhaqtayatäpxpan,t'unjatäpxpanKhititix bendicipktamukaxbendicitäpan,maldecitäpantaqi markanakaxmaldecipxätam’sasa

18Judámarkarojjakhamsänwa:‘Tatitojjchʼamchuristam, chʼamsachurpantaqeuñisirinakamartʼunjañataki; Jumampi,mäyuqamampi,Jacobunyoqanakapan p'iqinchirïpxäta;Sutimampi,yuqanakamansutipasa,taqi uraqiru,suyunakarusaraqapan.Ukapachawjanjudiöpkis ukanakajjjumannayraqatamanajjsarapjjani,taqe markanakastikhathatisipjjaniwa”sasa

19JumaruwJacobunyanapañapa,Israelanqhispiyasiñapas jumanutjani

20Kunapachatixaskikankañamanjach'añchañtronon qunt'atäkasinxa,taqimunatwawanakanwawanakapatakix walisumankañawutjaniKhititixbendiciskätamukax jach'añchatäpan,taqikhitinakatixjumaruñisipktam, t'aqhisiyapktam,maldecipktamukanakaxsaphitpach chhaqtayatäpxani,akauraqitt'unjatäpxani, maldecitäpxarakiniwa’sasa

21Kutt'asisinstimayampjamp'att'äna,qhumantt'asisinsti walkusisirakïnaJupajjJacobyokapanyokanakaparojj chekapuniwuñjäna

22UkatstiJesusaxkayunakaptaypitmistusaw qunqurt'asisinqunqurt'asïna,ukatstijupanakaruxbendicïna, ukaarumaxIsaacawkipampchikawukansamart'äna, jupanakastiwalikusisitawmanq'apxäna,umapxäna.

23Jacobunpaniyoqanakaparuwikt'ayäna,maynixkupi amparaparu,maynirusch'iqaamparapanikt'ayäna, ukhamatjupatakixchiqaparuñjatäñapataki.

24UkatJacobuxarumaxawkiparuxtaqikunsyatiyäna, kunjamsaTatituxjupatwalikhuyaptʼayasïna,kunjämtix jupax(juparux)taqithakinakapanaskinakjikxatäna,taqi janwalinakatsajarkʼaqarakïna

25IsaacaxAbrahamawkipanDiosaparuwjach'añchäna, jupaxjaniwkhuyapayasiñapsa,askikankañapsaIsaac uywatapanwawanakapatjithiqtkänti

26AlwatstiJacobuxIsaacawkiparuwyatiyäna,kuntix Tatiturarsuwaykatayna,uñnaqapuñjkatayna,mäaltar luratayna,taqikunaswakicht'atäxiwa,Tatitun nayraqatapansacrificioloqtañataki,kunjamtï arsuwaykataynaukhamarjama,mäasnopatxaru qunt'ayasiñatakiwjutatayna

27IsaacajjJacobyoqaparuwsäna:‘Janiwnayajjjumamp chiksarkiristti;Nayajjchuymankipstatäjjtwa,janiwthak aptʼirjamäktiJichhastipataksuxtatunkaphisqhani maranïtwa;Janiwnayajjviajiñpuedjjtti;mamamar(mä asnupatxaru)sayt'ayañamawa,ukatjumampchika sarañapatakiwjaytañama

28Wawajja,nayajjyattwa,jumajjnayalaycujutta, jichhürojjbendicitäpan,kawkïrurutejjjakkiruñjkista, nayastijumaruñjaraksma,wawajja

29Jumajjsumjakasiñamataki,kuntïarsktauk phoqañamataki;janirakiarsutamsaapanukumti;Jumasti juchañchatätawaarsüwimpi;jichhastijank'akiw phuqhañama,khititixtaqikunlurki,khitirutixarsuwaykta ukaxkusisiypan’sasa.

30UkatRebecarojjsänwa:‘Jacobyoqamampisaram’; RebecastiJacobyokapampchikawsaräna,Deborasti jupampchikawBetelarpuripxäna

31UkatJacobuxkuntïawkipaxLevíukatJudásatpä yuqanakaparbendicipkänaukamtasxänwa,ukat Abrahamampi,IsaacampixnayraawkinakapanDiosaparuw kusisipxäna

32Ukatakhamsarakïnwa:‘Jichhajjyattwawiñay suytʼäwinïtajja,yoqanakajastaqeninDiosnayraqatapan utjatapjja’;uqhämwukapaninituttʼayatäna;ukatsti alaxpachankirtablanakanwiñayqhanañchäwipjamaw qillqapxi,kunjämtixIsaacaxjupanakarbendicïna

32JAQTHAPI

1UkaarumastiBetelanqurpachasïna,Levíchachasti samkasïna,Diosansacerdoteputt'ayapxatapa,juparus wawanakapasawiñayatakiukatstiikitsartasisinTatitur jach'añchäna

2Jacobuxwalialwatsartasïna,akaphaxsintunkapusini urunaksaraqataru,taqijupampchikjutirinakatdiezmo churarakïna,jaqinakata,uywanakata,qurita,taqi vasonakata,isimpi,jïsa,taqiniruwdiezmochuräna.

3UkaurunakanstiRaquelaxBenjamínyuqaparuwusurïna JacobuxwawanakaparjakthapisinxLevixTatitunutaparuw jalxatäna,awkipaxsacerdotetisimpiwisthapiyäna, amparanakaparusphuqhantayarakïnwa

4Akaphajjsintunkaphesqaniurunaksaraqatarojja,altarar irpanïna,tunkapusinivacanaka,pätunkallätunkani ovejanaka,pusitunkallätunkaniovejanaka,paqallqu uwijanaka,pätunkamayanicabritonaka,sacrificioaltar patjjarnaktʼayañataki,ukhamatDiosnayraqatanmäsuma qʼapkirqollqechurañataki

5Ukaofrendapajjtunkatʼaqachurañarsüna,fruta ofrendanakapampi,umañanakofrendanakapampi.

6Ninanakhantasinsti,ninapatxaruwincienso nakhantayäna,yuspärañatakixpävaca,pusiurquoveja, pusioveja,pusicabrito,mämaranipäoveja,päcabrito. uqhämaraquiwpaqallqurusapauruluräna

7Jupastitaqeyoqanakapampi,chachanakapampejjpaqallq uruwukankusisitamanqʼasipkäna,Tatiturbendicionapsa yuspärapjjarakïna,jupawtaqetʼaqhesiñanakapat qhespiyäna,arsüwipasaphoqarakïna

8Taqiq'umauywanakatdiezmochuräna,ukatstinakt'at sacrificiolurarakïna,ukampisq'añuuywanakaxLeví yuqaparuwchuräna(janiw)taqijaqinakanalmap churarakïna

9LevíchachastitunkajilanakapatsipansaJacobawkipan nayraqatapanwaBetelmarkansacerdotetirnaqäna,ukan sacerdotëjjänwa,Jacobojjarsüwipsaarsüna

10Ukatwaalaxpachankirtablanakanuttʼayatäski,diezmo mayampmayampmayampmaytʼasiñatakejja,sapamaraw Tatitunnayraqatapanmanqʼañapa,kawkhantïsutipax

jakañapatakajllitäkiukachiqana,ukakamachirjamax janiwwiñayatakurunakaxtukuskiti.

11Akakamachixqillqatäxiwa,Tatitunnayraqatapanpayïr diezmomanq'añaxsapamaraphuqhasiñapataki,kawkhantï ajllitäkiukachiqana,ukatjaniwkunasakamaratqhipa marakamaxtukuskaniti

12Maranjathaxjathaapthapiñurukamawmanq'antatäni, vinoxvinoumañurukama,aceitexpachaparpuriñkama. 13Taqikunatixqhipharkiukatchuymankipstatanakax q'añutuñt'atäpan,ninampphichhantatäpan,q'añuwa 14Ukhamatqullanchiqanmanq'apxpan,jan chuymankipstañapataki

15Vacanakasa,ovejanakatsadiezmochurapkani ukanakastiTatitutakqullanäniwa,sacerdotenakapankiwa, sapamarawjupanayraqatanmanq'apxanikunattix ukhamatwaalaxpachankirtablanakandiezmochurañ tuqitxaordenataukatgrabata

16Qhepürarumajja,akaphajjsitpätunkapayanuru saraqatarojja,Jacobojjukacheqsaytʼayañwaamtäna, patiojjmäperqampimuyuntayañataki,ukatqollanar tukuyañataki,wiñayatakqollanartukuyañataki,jupataki ukhamarakwawanakapataki.

17Tatitustiarumawjuparuñstäna,ukatstibendicisaw akhamsäna:‘JaniwJacobsatäkaniti,janukastiIsrael sutimpiwsutimuchapxani’sasa.

18Ukatmayampiwjuparsäna:‘NayaTatituw alaxpachampiakapachampilurirïta,nayawjilxattayäma, walpunjilxatayäma,reyinakawjumatmistunipxani, kawkhantïjaqinwawanakapankayuptaktʼkiuka chiqanakaruwtaripapxani’sasa

19Nayawwawanakamaruxalaxpachamanqhankiraka uraqichurarakï,jupanakaxtaqimarkanakaruw munañaparjamtaripapxani,ukaqhipatstiakauraqi katuntasinwiñayatakiwkatuqapxani’sasa.

20Ukatstijupampparlañtukuyxäna,ukatstijupat mistuwayxänaJacobuxalaxpacharmakhatañkamaw uñtäna.

21Ukatstimäarumanmäunañchäwinuñjäna,mäangelaw alaxpachatsaraqanïna,paqallqtablaapt'ata,ukatstiJacobur churäna,ukatstitaqikuntïukanqillqatäkiukyatïna, kunanakatïjuparusawawanakaparusataqipachan pasañapäkänaukyatïna

22Tablanakanqellqattaqeukanakuñachtʼayasajjakham sänwa:‘Janakacheqluramti,janirakiwwiñayqollanutar tukuyamti,janirakiwakanjakasimtikunattixjaniwaka chiqaxutjkiti.Abrahánawkimanutaparsarañamawa, ukatstiIsaacawkimampichikajakañamawa,awkiman jiwañapkama.

23Egiptomarkanwasumankañanjiwäta,akaoraqensti Abrahamampi,Isaacampichikanayraawkinakaman sepulturaparuwjach'atimt'atäpxäta

24Janaxsaramti,kunjämtixjumaxuñjkta,liyt'ktaukhama, taqikunasutjaniukatstitaqikunsakunjamtïuñjktaukat liytʼktaukhamarjamqillqtʼam’sasa

25UkatJacobuxakhamsänwa:‘Tata,¿kunjamaraktaqi kuntïliytʼktaukatuñjktaukanakamtastxa?‘Ukatakham sänwa:‘Taqikunsamtayäma’sasa.

26UkatstiJesusaxjupatjak'achasisinxikiñat sartawayxänwa,taqikuntixliyt'katayna,uñjkataynaukanak amtasxäna,taqikuntixliyt'katayna,uñjkataynaukanak qillqt'arakïna

27Ukatstiyaqhauruwukanamtasïna,ukatukaurux kunjamtïnayraurunakansacrificioloqtkänaukarjamaw sacrificioloqtäna,ukat‘Yaqhaña’sasawsuticharakïna, kunattixjichhüruwyapxatasïnaukatnayraurunakarus ‘Fiesta’sasawsutichäna.

28Ukhamawuñacht'ayasïna,alaxpachankirtablanakan qillqatänwa,ukatwajuparuñacht'ayasïna,ukauru amtañataki,ukatpaqallqurufiestaryapxatañataki.

29Ukarojj‘Yapayasiña’sasawsutichäna,kunattejjuka fiestanurunakapanjja,qhawqhaurunakasqellqatäjjäna ukarjamawqellqasïna

30Akaphajjsinpätunkakimsaniurunaksaraqatarojja, DeboraRebecauywiripajjjiwjjänwa,ukatstimarka manqharuwimtʼapjjäna,ukatstiukacheqarojj‘Debora jawira’sasawsutichäna,ukatstiencinasatqoqarojj ‘Deborajjllakisiñapäkänaukaencina’sasawsutichäna.

31UkatRebecaxutaparkutt'awayxäna,Isaacawkipanukar kutt'asa,Jacobuxamparapampurquovejanaka,uwijanaka, cabritonakapayanitayna,awkipanmunataparjammanq'a wakichañapataki

32Kabratánuraqirpuriñkamawtaykapararknaqäna,ukan jakarakïna.

33Raquelastimäarumawmäyoqallwawawawachasïna, juparusti‘llakisiñanwawaja’sasawsutichänaJupar wawachasisaxt'aqhisitaynawa,ukampisawkipaxBenjamín sutimpiwsutichäna,llätunkphaxsittunkamayanurunak saraqataru,suxtasemanannayrïrurupan[2143AM]ukax mäjuk’apachanakanwa.

34Raquelaxukanjiwxäna,Efraturaqinimt'atäxäna,uka markaxBelénsatawa,JacobuxRaquelansepulturap patxaruwmäpilaraluräna,sepulturappatathakin.

33JAQTHAPI

1JacobuxMagdaladra’efmarkansurtuqirsarxänaUcatsti tunkaphajjsinmachaqphajjsinjja,Isaacawquipanukaruw saräna,jupampiLeawarmipampi.

2RubenastiRaquelanuywatapaBilhasatwarmiruw uñjäna,jupastiawkipanconcubinapänwa,jupastimä jamasatumampjariqasiruñjäna,jupastiwalmunasïna.

3Ukatstiarumanakaximantasxänwa,ukatBilháwarmin utapar[arumanakax]mantasinxa,sapakiwutapanmä ikiñanikiskirjikxatäna.

4Jesusaxjupampchikikiskäna,ukatstiuñjäna,Rubén chachaxjupampchikaikiñanikiskiruñjäna,ukatuka warmixisimpisthapt'asisawkatjäna,ukatstijach'at art'asïna,ukatstiRubénsatapyatirakïna

5Ukawarmixjupatphinq'asisawamparapantutxäna,ukat jupaxjaltxarakïnwa

6Ukawarmixwalpunjachäna,janiwkhitirusyatiykänti

7Jacobojjjuparthaqerkuttʼanisajjakhamsänwa:‘Janiw nayajjjumatakqʼomäkti,jumatqʼañuchatätwa.Rubenax q'añuchawayitu,arumanakaxnayampchikawikiski, ikiskäyätwa,janirakiwjikxatkti,isiapsusinnayamp ikiñapataki’sasa

8JacobuxRubénwarmiruxwalpuncolerasïna,Bilha warmimpikisitapata,awkipanp'iyanakapjanch'uqt'atap layku

9Jacobuxjaniwmayampsjuparjak'achasxänti,Rubén q'añuchataplayku.Khititixawkipanp'iqipch'uqt'kiukax janwalipuniwa,Tatitunnayraqatapanajjtaskañawa

10Ukatwaalaxpachankirtablanakanqillqatäski,mä chachaxjaniwawkipanwarmipampikintasiñapäkiti, janirakiwawkipanisipasjanch'ukuñapäkiti,ukaxq'añuwa 11KawkïrmarkantïDiosajjjupatakajlliskiukamarkanjja, janiwkunaqʼañusutjkaniti.

12Mayampiwqillqataraki:‘Khititixawkipanwarmipampi ikintkiukaxmaldecitäpan,awkipanp'inqachäwip qhanstayxi’;Tatituntaqpachqullananakaxsapxänwa: ‘Ukhamäpan;ukhamäpan’sasa

13JumastiMoisesa,israelitanakaruxakaaruphuqapxam sasinsisma;kunattix(ukax)jiwayañmutuyañawa; uqhamaracq'añuwa,janirakiwwiñayatakjucha pampachañajjutjquiti,ucalurirjaqetpampachañataqui,jan ucastijiwayatäñapa,jiwayatäñapa,qalampk'upjata,Diosan jakenacaptaypitsaphitapsutäñapa

14Israelanjja,khititïukhamlurkiukajja,janiwmäuruaka oraqenjakañapakiti,jupajjajjtaskañawa,qʼañurakiwa 15Jansapxpanti:Rubénchacharuxjakañampi pampachäwimpiwchurasïna,awkipanconcubinapamp ikiskänaukaqhipatxa,chachapasti,Jacobchachapax jakaskakchïnsa

16Ukapachakamaxjaniwkamachinakasa,taripäwisa, kamachistaqinitakphuqhatuñacht'ayatäkänti,janukasti urunakamawuñacht'ayasïna,mäkamachirjama, pachanakata,urunakataki,wiñaywiñaykamachirjama. 17Akakamachixjaniwtukuskaniti,janirakiwjucha pampachañaxutjkiti,janukastipanpachaniwmarkataypin saphitpachchhaqtayatäpxañapa,kunaurutixukakamachi phuqhapkaniukauruxjupanakaruxjiwayapxani

18Jumasti,Moisesa,israelitanakatakiqillqt'am,uqhamarac ukaarunakjamlurapjjañapataki,janjiwañarpuriñkama juchlurapjjañapataki;TatituDiosasastitaripiriwa,janiw jaqinakarrespetkiti,janirakiwchuräwinaksakatuqkiti 19Ukaarust'äwinarunakyatiyapxam,ist'apxañapataki, uñjapxañapataki,jupanakaruñjapxañapataki,jan t'unjatäpxañapataki,janirakiwuraqitsaphitpach apsutäpxañapataki;Diosasanayraqatanakaoraqen luririnakaxmäq'añuluräwinakawa,q'añuchata,q'añuchata, q'añuchata

20Uraqinwachuqjuchalurapkiukanakatsipansa,janiw jukʼampjachʼajuchaxutjkaspatiIsraelmarkaxTatit Diosapatakixqullanmarkawa,herenciakatuqirmarkawa, sacerdotenakani,reyinmarkapawa,(Jupan)yänakapataki; janirakiwukaq'añunakaxqullanmarkataypinuñstkaniti

21Akasuxtasemanankimsïrmaran[2145AM]Jacobux taqpachyuqanakapampixAbrahamanutaparuwsarapxäna, Isaacawkipampi,Rebecataykapanjak'apan

22Jacobunwawanakapansutinakapaxakanakawa:Rubén, Simeón,Leví,Judá,Isacar,Zabulón,Leawarmin wawanakapaRaquelanwawanakapaxJosé,Benjamín satänwa;Bilháchachanwawanacapasti,Dan,Neftalí;Zilpa chachanwawanacapastiGad,Asersatänwa;UcatstiDina satLeasatwarminphuchapänwa,jupastiJacobunsapa phuchapänwa

23JupanakastiIsaacampi,Rebecampiruwalt'asipxäna, jupanakaruñjasaxJacobumpiru,taqpach yuqanakapampiruwbendicipxäna,Isaacastiwalkusisïna, Jacobunwawanakaparuñjasa,sullkayuqaparuñjasa, jupanakarbendicirakïnwa

34JAQTHAPI

1Akapusitunkapusinijubileourunxa,suxtamarana, Jacobuxwawanakaparuxuwijanakapawatipxañapatakiw khitäna,uywatanakaparusjupanakampchikawSiquem pastonakarkhitäna.

2Amorreonakanpaqallqreyinakapastijupanakcontraw tantachasipxäna,jupanakarjiwayañataki,quqanaktaypin imantasipxañapataki,uywanakapkatuntañataki.

3Jacobumpi,Levímpi,Judá,Joseyampisti,Isaac awkipampchikawutankapxänaAjayuxllakitaw jikxatasïna,janiwjuparjaytañjamäkänti,Benjaminax sullkakïskänwa,ukatwaawkipampchikaqhiparäna

4Tafumarkanreyipa,Aresamarkanreyipa,Seragán markanreyipa,Selomarkanreyipa,Gaasmarkanreyipa, Betrónmarkanreyipa,Maanisakirmarkanreyipa,Canaán uraqinquqanakanjakasirtaqiukanakasjutapxäna.

5UkjjaJacoburyatiyapjjäna:‘Amorreonakanreyinakapajj yoqanakamaruwmuyuntapjje,vacanakapsa lunthatapjjaraki’sasa.

6Ukatstikimsayuqanakapampi,awkipantaqpach esclavonakapampi,pachpauywatanakapampi,utapat sartasinxa,suxtawaranqaespadanakapt'atjaqinakampiw jupanakcontrasarapxäna

7Siquemmarkanpastunakapanjiwayäna,jaltxarinakaruw arknaqäna,ukatespadampiwjiwayäna,ukat‘Aresa,Taphu, Saregan,Selo,‘Amanisakir,Ga[ga]’ukanakaruwjiwayäna, ukatvacanakapsakuttʼayarakïnwa

8Jupanakaratipjasinsti,jupanakaruximpuesto payllañapatakmayïna,ukauraqinakapatphisqaachunaka, ukatRobel,Tamnataresukamarkanakaruwsayt'ayäna

9Jupajjsumankañampiwkuttʼanjjäna,jupanakampejj sumankthapisïnwa, jupanakajj jupan yanapirinakapäpjjänwa,yoqanakapampiEgiptomarkar sarapkänaukaurukama.

10Ukatakasemananpaqallqmara[2149AM]Josearux utapatSiquemuraqirjilanakapansumsarnaqatapat yatxatañapatakkhithäna,ukatDotánuraqinjikxatäna.

11Juparojjsallqjasawjuparjiwayañatakmäamtar puripjjäna,ukampismayjtʼasawismaelitaaljirinakaruw aljapjjäna,Egiptomarkaruwirpapjjäna,ukatstiPotifarsat Faraonaneunucoparuwaljapjjäna,jupajjmanqʼa phaytʼirinakanpʼeqtʼiripänwa,jupajjElewmarkan sacerdoterakïnwa.

12Jacobunwawanakapaxmäcabritojiwayapxäna,Josean isipapwilaruwch'allt'apxäna,ukatpaqallquphaxsittunka urunaksaraqataruwJacobawkiparapayapxäna.

13Ukaarumpachawjachäna,jaypʼuwjuparapanipjjäna, ukatjiwatapatllakisiñampiwcalenturarpurïna,ukatakham sänwa:‘JanwalianimalawJosearmanqʼantäna’; utapankirinakasti[ukauruxjupampchikawjachapxäna, jupanakasti]ukauruxjupampchikawllakisipxäna, jachapxarakïna.

14Ukatyuqanakapampiphuchapampiwchuymachtʼañatak sartasipxäna,ukampisjupaxjaniwwawaplayku chuymachtʼañmunkänti

15UkauruxBilhaxJoseanjiwatapist'äna,ukatjupax Cafratefmarkanjakaskäna,ukatDinaphuchhapasJosean jiwatapatjiwxäna

16MäphajjsitwaIsraelmarkarojjkimsallakisiñajj purinïna.UkatRaquelansepulturapjak'anBilháimt'apxäna,

ukhamarakDinarusimt'apxänaphuchaparux,ukan imt’apxäna.

17MämarawJoseyatjachäna,ukampisjaniw jaytanukkänti,‘wawajatjachtʼasisinsepulturarsarañmunta’ sasawsäna.

18Ukatpïisraelitanakatakixwakicht'ata,paqallquphaxsit tunkaurunaksaraqataruwt'aqhisiyasipxañapataki-kuna urutixJoseyatjachañapatakyatiyäwixJacobawkipar purinkäna-ukauruxmäcabritoyuqallwawamp pampachasipxañapataki,paqallqphaxsittunkaurunak saraqataruwmäkuti,maranmäkutijuchanakapat pampachasipxañapatakiJupanakastiawkipanJoseyuqapar munasitapatllakisiyatäpxänwa.

19Jichhüruwutt'ayatäxi,juchanakapat,taqijuchanakapata, taqipantjasitanakapatllakisipxañapataki,ukhamatuka uruxmaranmäkutiq'umachasipxañapataki.

20Joseanjiwatapatsti,Jacobunwawanakapax warminakampcasarasipxänaRubénwarmipansutipax ‘Ada’satawa;Simeónchachanwarmipansutipasti ‘Adlba’a,cananeo;LevíchachanwarmipastiMelca satänwa,jupastiAramchachanphuchhanakapatjutiriwa, Taréchachanwawanakapatjutiri.Judáchachanwarmipan sutipastiBetasuelsatänwa,jupasticananeojaqïnwa;Isacar chachanwarmipansutipastiHezaqasatänwa,Zabulon chachanwarmipansutipastiNi'imánsatänwa;Danchachan warmipansutipasti,‘Egla;NeftalíchachanRasu'u warmipansutipasti,Mesopotamiamarkankirïnwa;Gad chachanwarmipansutipasti,Maka;ukatAserchachan warmipansutipasti,‘Ijona;Joseanwarmipansutipasti, EgiptomarkankirAsenatsatänwa;ukatBenjaminan warmipansutipa,‘Ijasaka.

21SimeonastiarrepentisisawMesopotamiamarkatpayïr warmimpcasarasïna

35JAQTHAPI

1Pusitunkphisqhanjubileourunnayrïrsemanannayrïr marapanxa,RebecaxJacobyuqaparuwjawsäna,ukat awkipatukhamarakjilapatsäna,taqijakäwipanjupanakar jach’añchañapataki.

2UkatJacobojjakhamsänwa:‘Kunjämtïsisktaukarjamaw taqekunlurarakï;akastinayatakixjach'añchatäniwa,jach'a kankañäniwa,Tatitunnayraqatapanchiqaparuñjatäniwa, jupanakarjach'añchañajataki

3Jumarakiwtayka,yurïwijatpachjichhürkama,taqi luratanakaxsa,taqikunatixchuymajanutjkiukanaksa yatisktawa,taqikunatsumamuyt'ataxa

4¡Kunjämaraknayasti,awkijarusa,jilajar jach'añchañajatakisti,kuntixjumaxsisktaukjanlurkiristi!

5Tayma,sapxita,kunajanwaliluräwinaksanayaruñjta, ukatnayaxukajanwalinakapanukuñmunta, khuyaptʼayatäniwa’sasa.

6Ukatakhamsarakïnwa:‘Wawaja,janiwjumanjanwali luräwinakuñjkti,janukasti(ukaki)chiqaluräwinakwa uñjta’sasaUkatukhampachasa,chiqpachsapxsmawa, wawa:Jichhamarawjiwä,jichhamaraxjaniwjakäwijan qhispkäti;Jiwañuruxsamkanwauñjta,patakphisqatunka phisqanmaratjuk'ampijanjakañaxa,ukatstijakañ urunakaxtukuyxtwa’sasa

7Jacobuxtaykapanarunakapatlarusïna.kunattixmamapax jiwañawsasawsäna;ucatjuparuñkatasinqontʼatäscänwa

chʼamapaptʼasisa,janiwchʼamapampejjjanchʼamanïcänti; Jupajjmantasinmistusawuñjäna,kisunakapas chʼamanïjjänwa,janiwkunaususjakañapkamajj llamktʼkänti.

8UkatJacobuxjuparuxsänwa:‘Tayka,kusisitätwa, urunakajaxjakañurunakjakʼachasisinxa,chʼamajasti chʼamamarjamnayampchikäskaniukhaxa,janiwjiwkätati, jiwañamatinachʼusatnayampsawkasisktaxa’sasa.

9UkatstiIsaacukarmantasinakhamsänwa:‘Mä mayisiñakiwjumarachiktʼassma:Esaúchacharuw juramentolurayañama,janiwJacoburjanwaltʼaykaniti, janirakiwuñisiñampisarknaqkätiEsaúchachan amuyunakapaxwaynäñatpachwayatta,janiwkunaaskis utjkitiJiwatamqhipatstijuparjiwayañmuni”sasa 10JacobjilapajjHaránmarkarsarkänaukaurut jichhakamajjtaqekuntïjupajjlurkänaukyattawa. ovejanakamstijupapachpawapt'asi,ukatstitaqiyänakam nayraqatamatapt'asiwayi

11Kunapachatixnanakaxjuparachikt'asipxta, achikt'asipxta,jupastikhuyapt'ayasirijaqirjamawluräna 12Jupajjjumacontrawchuymustʼayi,Jacobchacharsuma chuymanyoqamarbendicitamatjja.kunattixjaniwkunajan walisutjkiti,janukastisumalurañakiwjupanutji,Harán markatjutkänaukhatjichhakamaxjaniwkuns lunthatkistuti,kunattixtaqikunsapachaparuwapanipxistu, ukatamparaparkatxarusaxbendicipxistuukhaxa,taqi chuymampiwkusisi,Haránmarkatjutkänaukhat jichhakamasjaniwjiwasatjaljtkiti,ukatjiwasanakamp chikawsapüruutanqhiparaskijachʼañchañataki’sasa 13UkatIsaacaxjuparuxsänwa:‘Nayaxyattwa,uñjaraktwa kunaluratanakapsaJacobuxnanakampchikäski,taqi chuymampiwjachʼañchistuUcampisnayajjJacobut sipansanayrajjEsaúchacharuwjukʼampmunasjjayäta, jupajjjilïrwawapänwa.ukampisjichhaxJacoburuxEsaút sipanjuk'ampmunastwa,jupaxkunaymanjanwalinak lurawayi,janirakiwchiqaparuñjañaxutjkiti,taqi luratanakapaxjanchiqaparsarnaqañawa,nuwasiñawa, [janiwchiqaparuñjañaxjupanjak'apanutjkiti]

14Jichhastichuymaxaxllakt'atawataqiluratanakapata, janirakiwjupasaniwawanakapasqhispiyatäñapäkiti, jupanakaxakauraqitt'unjatäpxani,alaxpachat apaqt'atäpxani,kunattixAbrahamanDiosap jaytanukuwayxi,warminakapararknaqasa,q'añu luräwinakapsa,pantjasitanakapatsa,jupaxwawanakapampi 15Jumastinayaruwjuramentolurañapatakmayista,Jacob jilaparjanjiwayañapataki.juramentolurasaxjaniw juramentopphuqkaniti,janirakiwaskinaklurkaniti,jan ukastijanwalinaklurarakini.

16UkampisJacobjilaparjiwayañmunchixa,Jacobun amparaparkatuyatäniwa,janiwamparapatqhispikaniti, [jupaxamparaparuwsaraqani]

17JanJacoburajjsarañamäkiti.Jacobunuñjiripaxjach'awa, walich'amaniwa,jach'añchatarakiwa,Esaúchachan uñjiripatsipansajuk'ampjach'añchatawa’sasa

18UkatRebecajjEsaúruwjawsayäna,jupastijupar jakʼachasisinjja,jupajjakhamsänwa:‘Wawa,mä achiktʼäwiwutjitu,jumajjukphoqañamawa,wawaja’sasa.

19Ukatakhamsarakïnwa:‘Nayajjtaqekuntïsiskistauk lurarakïwa,mayisitamarojjjaniwistʼkäti’sasa

20Ukatakhamsarakïnwa:‘Jiwañuruxa,Saraawkiman taykapajakʼaruwirpapxita,ukatjumasaJacobux

munasipxäta,janirakiwmaynismaynitmaynikamjan walinakmunapkätati,janukastimaynitmaynikam munasiñakiwmunasipxäta,ukat(ukhamatwa)jumanakax askinakjikxatapxäta,wawanakaja,ukaturaqitaypin jachʼañchatäpxäta,janirakiwkhitiuñisirixjumanakat kusisipkätati,ukatjumanakaxmäjaqirtukupxäta bendicionampi,khuyapayasiñampiwtaqimunasirinakan nayraqatapanxa’sasa.

21Ukatakhamsarakïnwa:‘Taqikuntïsisktamuklurarakï, jiwxätaukauruxSaraawkijantaykapanjakʼapanimtʼäma, kunjamtïjumaxmunktaukhama,chʼakhanakapax chʼakhanakamarjakʼachatäñapataki

22Jacobjilajja,nayajjtaqejañchinjaqenakatsipansa jukʼampmunasjjarakïwakunattixjaniwtaqpachaka uraqinmäjilaxutjkituti,janukastijupasapakiwutjitu: ukatnayatakixjaniwjachʼaaskïkiti,juparmunaskäukhaxa; Jupajjjilajjawa,janchimanyapuchatäpjjtwa,purakamat mayakiwmistunipjjta,nayatejjjilajarjanmunaskäukhajja, ¿khitirusmunasï?

23NayapachpawJacoburnayatsa,yoqanakajatsa ewjjtʼañamatakachiktʼassma,nayajjyattwa,jupajj nayarusayoqanakajarusreyëjjaniwa,kunattejjawkijajj bendickänaukauruwjuparjachʼartukuyitu,nayarojj jiskʼaruwtukuyitu

24Nayajjjuramentoluraraksma,juparmunasiñajataki, janirakiwjakäwijanjanwalinakmunañajataki,janukasti askinakmunañajataki’sasa

25Jupajjtaqeukatoqetjuparjuramentoluräna.Ukatsti JacobuxEsaúchachannayraqatapanjawsäna,ukatstiEsaú chacharsiskataynaukarjamawkamachichuräna

26Ukatakhamsarakïnwa:‘Kusisiñamlurarakï; iyawsapxita,janiwkunajanwalisnayatniwawanakajatsa Esaúcontraxjutkaniti,janukastimunasiñakiwnayrankä’ sasa.

27Ukaarumastiyuqanakapampixmanq'apxäna,umapxäna, ukaarumaxkimsajubileo,mäsemanaukatmämaraniw jiwxäna,Esaú,Jacobukapäyuqanakapasti,Saraawkipan taykapjak'ankirpäp'iyanimt'apxäna

36JAQTHAPI

1Ukatakasemanansuxtamara[2162AM]Isaacaxpä yuqaparuwjawsänaEsaúukatJacob,ukatjupanakaxjupar jak’achasipxäna,ukatjupanakaruxsänwa:‘Wawanakaxa, awkinakajanthakipjamawsaraskta,kawkhantïnayra awkinakajaxjakapkiukawiñayutaru’sasa.

2UkatpïAbrahamawkixjak'animt'apxita,Efrónhitita jaqinpampapanpäp'iyanimt'apxita,kawkhantï Abrahamaxmäsepulturaalasïnaimt'añatakikawkïr sepulturatixnayatakixallsuwayktaukasepulturaruw imt'apxita

3Wawanakajja,akaoraqencheqaparsarnaqapjjañamataki, cheqaparsarnaqapjjañamatakiwsapjjsma,ukhamatTatitojj taqekuntïTatitojjAbrahamarukhamarakwawanakapar lurkäsasinsiskänaukanakjumanakarapaniñapataki

4Wawanaka,jilanaka,maynitmaynikammunasipjjam,mä jaqejjpachpaalmaparmunasiriukhama,sapamayniw kuntïjilaparyanaptʼkaspaukthaqapjjañapa,ukataka oraqenmayachtʼatsarnaqapjjañapaukatjupanakan almaparjammunasipxpan.

5idolonakatparlkiukaidolonakatjja,ewjjtʼapjjsmawa, jupanakarapanukupjjam,uñisipjjañamataki,jan munasipjjamti,jupanakaryupaychirinakatakisa,altʼasir jaqenakatakisasallqjatäpjjewa.

6Amtasipxam,wawanakaxa,AbrahamawkimanTatitu Diosapa,kunjämtixnayasjuparyupaychawayta,chiqapar uñjañampi,kusisiñampiyupaychawayta,ukhamat jumanakarwaljaptañapataki,alaxpachanwarawaranakjam waljajathanakjilxatayañapataki,ukhamarakakauraqin chiqaparuñjañquqaruñtatsayt’ayapxañamataki,uka quqaxjaniwwiñayataksaphintatäkaniti

7Jichhastimäjach’ajuramentolurapxäma-kunatixjaniw kunajuramentosukatsipanjuk’ampjach’äkiti,jach’a jach’atukuña,jach’ajach’atukuña,jach’a,k’ajkir, muspharkañ,ch’amani,khititixalaxpachsa,akapachasa, taqikunsamayakiwlurawayi-Juparaxsarapxañamataki, yupaychapxañamataki

8Sapamayniwjilaparmunasiñampi,chiqakankañampi munasipxani,janirakiwjichhatuksaruxjanwalinakjilapar munapxañapäkiti,ukhamattaqiluratanakamansum jakasipxañamataki,jant'unjatäpxañamataki

9Jumanakatmaynitixjilaparjanwaliamtapkanixa, yatipxam,jichhatuksaruxkhititixjilaparjanwali amtapkaniukaxjupanamparaparuwjalt'ani,jakirinakan uraqitsaphitpachapsutäxaniwa,wawanakapasalaxpachat t'unjatäxaniwa

10UkampiskunjamtïSodomamarkarphichhantkäna ukhama,janwaltʼäwinaka,kʼarisiña,colerasiña,colerasiña, ninanakhaskirninampi,ukhamarakiwuraqipsa,markapsa, taqekunatïjupanutjkiukanakphichhantani,ukatstijaniw jakañlibronqillqantatäkaniti,janukastitʼunjañatak uttʼayatlibronqillqatäxaniwaexecraciónukanaka; ukhamatjuchañchatäñajjuñisiñampi,jiskʼachasiñampi, colerasiñampi,tʼaqhesiñampi,colerasiñampi,jan waltʼäwinakampi,usunakampiwiñayatakmachaqar tukuyatäñapataki

11Wawanakajja,kawkïrtaripäwitïjilaparjanwaltʼayañ munkiukarjamawnayajjsapjjsma,qhanañchapjjaraksma

12Ukauruxtaqiyänakappanpachaniruwjaljäna,ukatjilïr wawaparuwjuk'ampjach'auraqinakchuräna,torrempi,uka jak'ankirtaqiyänakampi,taqikunatixAbrahamax Juramentophuch'unutjkänukanakchurarakïna

13Ukatakhamsarakïnwa:‘Akajachʼaqollqejjjilïr wawanakaruwchurä’sasa

14UkatEsaúchachajjakhamsänwa:‘NayajjJacobor aljanta,Jacoboruwjilïrkankañajchurta;juparchuratäpan, janiwmäarusukatuqitarsuñaxutjkituti,jupankiwa’sasa

15Isaacastisarakïnwa:Jichhürojjmäbendicionajj jumanacajjwawanacajjaru,wawanacamarojjutjpan, jumanacawnayarojjnayarojjsamarañchurita,janiraquiw nayajjllakt'atäquiti,janwalinaclurapjjañamataquisasa

16Jach'aDiosaxchiqaparsarnaqirjaqiru,juparusa, wawanakaparuswiñayatakbendicipxpan’sasa

17Ukxarustijupanakaruxkamachinaktukuyäna, bendicirakïna,jupanakastijupanayraqatanmanq'apxäna, umapxäna,jupastikusisirakïnwa,jupanaktaypinmä amuyunïpxataplayku.

18Isaacaxukauruxwalikusisitawikiñanikirïnawiñay ikiñanikirïna,patakllätunktunkamaraniwjiwxänaJupax pätunkphisqhansemanaukatphisqamaratukuyäna;Esaú, Jacobukapäyoqanakapastiimt'apxänwa

19EsaúchachastiEdomuraqiruwsaräna,Seírqullunakaru, ukanjakasïna.

20JacobuxHebrónqullunakanwajakasïna,Abrahán awkipanjakasipkänaukauraqintorrepanwajakasïna, ukatstitaqichuymaTatituryupaychäna,ukhamarakuñjkañ kamachinakaparjama,kunjämtixwawanakapanurunakapar jaljkänaukhama

21UkatLeawarmipaxpusitunkphisqhanjubileourun payïrsemananpusimarawjiwxäna,[2167AM]ukat Rebecataykapjak’ankirpäp’iyanimt’äna,Saraawkipan taykapansepulturapch’iqatuqina

22TaqeyuqanakapasyuqanakapasjupampchikawLea warmipatjachirsarapxäna,juparchuymacht'añataki, Raquelkullakapanjiwatapatwalpunmunasitaplayku

23Jupajjjanjuchani,cheqaparsarnaqerïnwa,Jacobursa jachʼañcharakïnwa,jupampchikjakaskänaukaurunakajj janiwlakapatmäqhuruaruistʼkänti,jupajjllampʼu chuymanïnwa,sumankañanïnwa,cheqaparsarnaqerïnwa, jachʼañchatärakïnwa.

24Jakäwipantaqiluratanakapatamtasïna,ukatwaljachäna; Jupajjtaqechuymapampi,taqealmapampiwjupar munasïna.

37JAQTHAPI

1JacobunEsaúchachanawkipaIsaacjiwatapuruxa,[2162 AM]Esaúchachanyuqanakapaxist’apxänwa,Isaacaxjilïr jaqinqullqipJacobsullkayuqaparchuratapa,ukat jupanakaxwalcolerasipxäna

2Jupanakajjawkipampiwchʼajjwapjjäna,akhamsasa: ‘¿KunatsaawkimajjJacoborjilïrjaqëñapchuräna,ukat jumajjjilïrjaqëksta,Jacobsullkakïskstasa?’sasa

3Ukatjupanakaruxsänwa:‘NayrïrderechoxJacoburmä jiskʼaqʼañulentejampialjata,ukatawkijaxuywa katuñajataki,katjañajataki,manqʼañatakisa,bendiciñatakis apaniñatakiskhitkituukaurusti,kʼarichuymampiwjutasin awkijarmanqʼañanaka,umañanakapaniwayi,awkijasti bendicisawamparaparuchawayitu’sasa

4Jichhajjawkisajjjuramentolurapjjetu,nayarusajuparusa, janiwmaynitmaynikamjanwalinakamtapkañäniti,ni jilaparusjanwalinakamtapjjañäniti,ukatsapamayniw jilapampejjmunasiñampisumankañansarnaqapjjañäni, janirakiwsarnaqäwinakasqʼañuchañasäkiti’sasa.

5Jupanakastisapxarakïnwa:‘Janiwistʼapkämatijupamp sumankthapiñatakikunatixch'amasaxch'amapatsipan juk'ampjach'awa,jiwasaxjupatsipanjuk'amp ch'amanïtanwa;nanakaxjupacontrawsarxañäni, jiwayapxañäni,juparuswawanakaparusat'unjañänisasa. Jumatixnanakampchikjansarañmunkstaxa,nanakax jumaruxjanwalinaklurapxämasasa

6Jichhajjistʼapjjeta:Aram,Filistea,Moab,Amón ukanakarkhitapjjañäni,nuwasiñatakchʼamachasipkiuka ajllitjaqenakajlliñäni,jupampnuwasiñasataki,janïr chʼamanïkasajjakaoraqettukjañäni’sasa

7Awkipajjjupanacarojjsänwa:‘Jansarapjjamti,jan jupampnuwasipjjamti,nayräjjarujanjaltʼapjjañamataqui’ sasa.

8Jupanakastisapxarakïnwa:‘Ukhamarakiwwaynäkasin jichhürkamaxkunslurtaxa,ukatyugopmanqharuxkunkam ucharaktaxa’sasa.

9Ukaarunakjjajaniwistʼkañäniti’sasaUkatstiAram markarusa,‘Adurammarkarusawkipanamigoparuw khithapxäna,jupanakampchikawmäwaranqanuwasir jaqinakcontratapxäna,jupanakaxnuwasirajllitjaqinakawa. 10Moabmarkata,amonitanakatsa,waranqajllit chachanaka,Filisteamarkata,waranqaajllitjaqinaka, Edommarkata,horeojaqinakatsawaranqaajllitnuwasir jaqinaka,Kitimsatjach'ach'amaninuwasirjaqinakaw purinipxäna

11Jupanakastiawkiparuxsapxänwa:Jupanakampchik saram,irpapxam,janukhamäkanixa,jiwayapxäma’’sasa 12UkatyuqanakapanJacobjilaparcontrairpañapatak (jupanakan)nayraqataparsarañapatakwaytʼatapuñjasajj colerasiñampi,colerasiñampiwphoqantasïna

13Ukaqhipatsti,kunajanwalinakatixJacobjilapar chuymapanimantaskänaukanakamtasxäna.Jupajjjaniw amtaskänti,awkiparu,taykaparjuramentoarsüna,Jacob jilaparojjjankunajanwalinaksaamtañapkama

14Taqeukanakasutjkchïnjja,Jacobojjjaniwjupamp nuwasiñatakjutapjjatapyatkänti,Leawarmipatjachäna, pusiwaranqanuwasirjaqenakampi,nuwasirajllit chachanakampitorrejakʼarjakʼachasiñapkama.

15Hebrónmarkankirinakajjakhamsasawjuparkhitapjjäna: ‘Jilamajjjumampnuwasirjuti,pusiwaranqaespadampi chintʼata,escudonakampi,armanakampiaptʼata’. JupanakastiJacoburuxEsaútsipanjuk'ampmunasipxäna Ukatwajupanakaruxsapxäna;JacobuxEsaúchachatsipan juk'ampkhuyapt'ayasiri,khuyapayasirjaqïnwa.

16UkampisJacobuxjaniwiyawsañmunkänti,torre jak'achasiñapkama

17Ukatstitorrepunkunakapjist'antarakïna.ukatstiEsaú jilapampiwparläna:‘Jiwirwarmijatchuymachtʼirjutkta ukachuymachtʼäwixwalijachʼawa’sasa¿Akajuramentojj awkimarusa,taykamarusjanïrjiwapkipanjuramento luratamajja?Juramentopʼakintawayta,awkimarjuramento lurasajjjuchañchatätawa’sasa

18UcatstiEsaúchachajjjuparsarakïnwa:‘Janiwjaqen wawanakapasa,akaoraqenutjkiukaanimalanakasa, juramentolurasajjwiñayatakjuramentolurapkitiukampis sapauruwjanwalinakmaynitmaynikamch'axwapxi, kunjamsasapamaynixuñisiriparu,uñisiriparjiwayaspa

19NayaruswawanakajaruswiñayatakiwuñisistaUkat janiwjumampjilakullakanakanlazopuñjañaxutjkiti.

20Akaarunakist'am,akaarunakist'am:Jabalíxñik'utap mayjt'ayaspa,ñik'utaplanaruñtatllamp'uchaspa,janukax mäciervojanukaxovejawaxranakaruñtatp'iqipar wajjranakch'iyjaspa,Ukxarustijumampjilat kullakanakjamsarnaqañuñjä,ukatchuchunakapax taykapatjaljtaspa,jumatixnayatakixjaniwjilakïktati

21Lobonakaxuwijanakampsumankthapipxani,ukhamat janmanq'antañataki,janukaxjanwalinaklurapxañapataki, ukatchuymanakapatixjupanakaraskituñjapxaniukhaxa, chuymaxaxjumatakixsumankañawutjani

22Leonatejjvacajjamigopäjjani,jupamp sumankthapisjjani,mäyugompichintʼatäspa, yapucharakiniukhajja,nayajjjumampsumankthapiskä” sasa.

23Kunapachatixcuervoxrazaukhamjanqʼutukuniukhaxa, yatiñamawajumarmunasitaxa,ukatjumamp sumankthapiñäni,saphitpachapsutäpxätawa,

wawanakamaxsaphitpachapsutäpxätawa,janirakiw jumatakixsumankañaxutjkaniti’sasa.

24Jacobuxuñjäna,chuymapampi,taqialmapampiwjupar jiwayañatakjanwaliamtanïtapuñjäna,ukatlanzar chʼalltʼasinjiwayirjawiraruñtatawjalnaqirjutäna,ukat janiwukalanzatqhipharkiti;

25Ukatstijupapachparu,uywatanakaparusakhamsänwa: “Juparusa,taqemasinakaparusanuwasipjjam”sasa.

38JAQTHAPI

1Ukaqhepatjja,JudáchachajjJacobawkiparuwparläna, akhamsasa:‘Awki,arcomkʼuchum,flechanakapayanim, uñisirimarjaqontasinuñisirimarjiwayam;ukatjumax ch’amanïñamawa,kunatixjaniwjilamaruxjiwaykañäniti, jupaxjumaruñtasitawa,ukatjupaxjumaruñtasitawajupar (aka)jach’añchapxañäni’

2UkatJacobuxarcopk'uchuntasinxflechaapayanisinEsaú jilaparuwjawq'jäna(kupipechoparu)ukatjiwayarakïnwa.

3Ukatmayampiwmäflechaapayanisin‘Adoránarameo jaqiruxch’iqapechoparch’allt’äna,qhipäxarjaquntasaw jiwayäna.

4UkatstiJacobunyuqanakapampi,uywatanakapampi, torrepusitoqenkirtamanakarjaljasisawmistuwayapxäna

5Judámarkaxnayraqatatmistuwayxäna,Neftalí,Gad, jupampchikphisqatunkauywatanakampi,torreaynach tuqiru,ukatstitaqikunatixjikxatapkänukanak jiwayapxäna,ukampisjaniwmäjaqisqhispipkänti.

6Leví,Dan,Aserjupanakaxtorreintijalsutuqirsarapxäna, phisqatunka(jaqinakampi)jupanakampchika,Moab, Amónmarkannuwasirjaqinakarjiwayapxäna.

7UkatstiRubén,Isacar,Zabulón,torrealaytoqeruw sarapxäna,phisqatunkajaqinakampi,filisteonakannuwasir jaqinakarjiwayañataki.

8Simeón,Benjamín,Enoc,Rubényuqapax,torreinti jalanttuqirsarapxäna,phisqatunka(jaqinakampi) jupanakampchika,Edommarkata,horeojaqinakatpusi patakjaqinakjiwayapxäna,jupanakaxwalich'aman nuwasirjaqinakänwasuxtapatakastijaltxapxänwa,Esaú chachanpusiyuqanakapastijupanakampchikaw jaltxapxäna,awkiparuxjiwayatikiskirjaytapxäna, kunjämtix‘Aduramqullunliwxatatäkänukhama

9JacobunwawanakapaxSeirqullunakararknaqapxäna. UkatJacobuxjilaparux‘Aduramqullupataruwimt'äna, ukatstiutaparuwkutt'xäna

10JacobunwawanakapaxSeírqullunakanEsaúchachan wawanakaparuxwalt'aqhisiyapxäna,ukatstikunkanakap alt'asipxäna,ukhamatJacobunwawanakapan esclavonakapartukupxäna

11Ukatstiawkiparuwkhithapxäna(jiskt'añataki) jupanakampsumankthapipxañapatakijanukax jiwayapxañapataki.

12UkatJacobuxwawanakaparuxsumankxapxañapatakiw arsüna,jupanakampsumankthapipxañapataki,esclavöñ yugojupanakaruchapxäna,ukhamatJacoburuukhamarak yuqanakaparimpuestopayllañataki

13JacobuxEgiptomarkarsarañurukamawimpuesto payllapxäna

14Jacobuntunkapayanyoqanakapajjesclavöñyugot jichhürkamajjjaniwqhespipkiti.

15AkareyinakaxEdommarkanapnaqapxäna,janïrkhitis reyixisraelitanakarapnaqkasax[jichhürkamaw]Edom uraqinxa

16BeorchachanBalaqyokapawEdommarkanapnaqäna, markapansutipaxDanabasatänwa.

17Balaqchachastijiwxänwa,jupalantistiZarachachan Jobabyuqapawapnaqäna

18Jobabchachajjjiwjjänwa,jupalantistiTemánoraqenkir Asamsatchachawapnaqäna

19‘Asamchachajjjiwjjänwa,jupalantistiBaradchachan Adatyokapawapnaqäna,jupastiMoaboraqenmadián chacharuwjiwayäna,markapansutipastiAvitsatänwa

20Ukat‘Adathchachaxjiwxänwa,ukatSalman,‘Amaseqa markankirjaqiwjupalantiapnaqäna

21Salmánchachastijiwxänwa,ukalantistiRaabot(jawir jak'ankir)Saúlreyiwapnaqäna.

22Saúlreyejjjiwjjänwa,jupalantistiAcborchachan Baelunanyokapawapnaqäna

23AcborchachanBaelunanyuqapawjiwjjäna,jupalantisti ‘Adatsatchachanreyipäjjänwa,warmipajjMaitabit satänwa,jupastiMataratsatchachanphuchapänwa,jupasti Metabedzaabchachanphuchapänwa.

24UkareyinakawEdomuraqinapnaqapxäna

39JAQTHAPI

1Jacobuxawkipanjakkänaukauraqinjakasïna,Canaán uraqin.UkanakaxJacobunwawanakapawa.

2Joseastitunkapaqallqunmaranïxänwa,Egiptouraqir irpapxäna,ukatstiPotifarsatFaraonaneunucopa,manq'a phayirip'iqinchiralasïna.

3UcatstiJoseyarojjtaqeutapanwaJosearojjuttʼayäna, TatitunbendicionapajjJoseanlaykurakiwegipciojaqen utaparpurintäna,Tatitojjtaqeluratanakapanwajuparsum yanaptʼäna

4UkaegipciojaqixtaqikunsJoseyanamparaparuw katuyäna.Tatitunjupampchikätapuñjäna,Tatituxtaqi luratanakapanjuparaskinakchuratapuñjäna

5Joseanuñnaqapaxwalisumapunïnwa[walisuma uñnaqt'anirakïnwa],uywiripanwarmipaxnayranakap jach'atuñch'ukisawJosearuñjäna,juparmunasisaw jupampikintañapatakachikt'asïna

6Ukampisjaniwalmapkatuykänti,Tatitutsaamtasïna, JacobawkipaxAbrahamanarunakapatliytʼirïna,janiw khitischachanïkiukawarmimpiwachuqajucha lurañapäkiti;jupatakixalaxpachanjach'aDiosnayraqatan jiwañanmutuyäwipaxutt'ayatäxiwa,ukatTatitun nayraqatapanwiñaylibronakanjuchapaxqillqantatäniwa.

7Joseyastiukaarunakamtasisaxjaniwjupampikintasiñ munkänti

8Ukawarmixmämarawachikt'asïna,ukampisjupax janiwist'añmunkänti.

9Ukampisukawarmixqhumanttʼasisawutankatxaruyäna, ukhamatjupampchikiktʼayañapataki,ukatutapunkunak jistʼantasinxawalichʼamampiwkatxaruyäna;ukampisisip amparaparjaytasinpunkup'akjasinmistuwayxäna 10Ukawarmejjjaniwjupampikintañmunkänti,ukatwa uywiripannayraqatapanjuparjiskʼachäna,akhamsasa: ‘Khitirutïjumajjmunasktaukahebreouywatamajjnayamp ikiñapatakiwchʼamañchtʼitu’sasa.nayajjjachʼatarsüna

ukhajja,tʼijtjjänwa,katjjarusajjisipamparajaruwjaytäna, ukatpunkupʼakjatawuñjasïna’sasa.

11UkaegipciojaqixJoseanisipa,p'akjatpunkupuñjäna, warmipanarunakapist'asinsti,kawkhantïreyixcarcelar jist'antatäkänukachiqaruwJoseyaruxcarcelarjaquntäna.

12Jupasticarcelanukankaskäna;ucatTatitojjJosearojj carcelanuñjirjilïrinacannayrakatapankhuyapayasiñapwa churäna,jupajjTatitojjjupampïtapuñjäna,Tatitojjtaqe kuntïlurkänaukanaksumlurarakïna

13Taqekunsaamparaparkatuyäna,carcelanuñjirinakan pʼeqtʼirinakapajjjaniwkunatïjupampchikäkänauk yatipkänti,Joseyajjtaqekunwaluräna,Tatitojjsum tukuyäna.

14UkatstipämarawukanqhiparänaUkaurunakansti Egiptonkirfaraonaxpäeunucopampiwcolerasïna,manq'a phayirinjilïripampi,t'ant'alurirjilïrimpiru,ukatJoseyax kawkïrcarcelatixmanq'aphayirinjilïripanutaparuw uchasïna

15CarcelanuñjirinakanpʼeqtʼiripajjJoseyaruwjupanakar serviñapatakuttʼayänaJupanaknayraqatanluqtarakïna 16Ukatpanpachaniwmäsamkasamkapxäna,mayordomo p'iqinchirimpi,t'ant'alurirjilïrimpi,ukatJosear yatiyapxäna

17UkatstiFaraonaxmayordonakapnaqirjilïrirpirirusa, tʼantʼalurirjilïrirusjiwayarakïnwa,kunjamtïJoseyax jupanakarqhanañchkänaukhama

18Ukampismayordomopʼeqtʼirejjkunatïjupar pasañapäkänaukyatiykchïnjja,carcelanJoseat armasjjänwa,janiwkunjamsaJoseyajjsiskänaukFaraonar yatiyañamtaskänti,jupajjarmasjjänwa

40JAQTHAPI

1UkaurunakanstiFaraonaxmäarumawpäsamka samkasïna,mämach'apachattaqiuraqinutjañapäna, ukatstiikiñatsartasinxa,Egiptomarkansamkanakat qhanañchirinakaru,layqanakaruwjawsäna,ukatpä samkapatjupanakaryatiyäna,ukampisjaniw yatiyañjamäkänti

2UkatstimayordomojilïrixJoseatamtasisaxreyiruwjupat parläna,ukatjupaxcarcelatirpsuwayxäna,ukatjupaxpä samkapnayraqatapanirpxaruwayäna

3Faraonannayraqatapanjja,päsamkajajjmayakïkaspas ukhamwasäna,jupajjakhamsänwa:‘Paqallqmaraw Egiptomarkpachanwaljamanqʼautjani,ukatpaqallqmara machʼajjutjani,ukamachʼajjjaniworaqpachanutjkänti’ sasa

4JichhajjFaraonajjEgiptomarkpachanuñjirinakar uttʼaypan,waljamaranakanjjasapamarkanwamanqʼa imapjjañapa,paqallqmaramachʼajjutjani,ukaoraqejj janiwmachʼajjtukuskaniti,machʼajjwalijachʼapuniw utjani’sasa.

5TatituxJoseyaruxFaraonannayraqatapankhuyapt'ayäna, khuyapt'ayarakïnaJaniwakajaqjamyatiñanamuytʼasir jaqerojjjikjjatkañäniti,Tatitunajayupawjupampchikäski’ sasa

6Ukatstireinopanpayïriruwuttʼayäna,Egiptomark apnaqañsachurarakïna,Faraonanpayïrcarropar sarayarakïna

7Ukatxa,mäquricadenampiwkunkaparuchasïna,ukatsti (mäyatiyiriw)nayraqatapanyatiyäna‘‘El‘Elwa‘Abirer’,

ukatamparaparmäanillouchasïna,ukatstitaqiutapan p’iqinchiriparuwutt’ayäna,jach’ajach’atukusawjuparux sarakïna‘Trononkkakiwnayajjjumatsipanjukʼamp jachʼäjja’sasa.

8JoseyastitaqiEgiptouraqiruwapnaqäna,Faraonan taqpachjilïrinakapasa,taqiuywatanakapasa,taqi khitinakatixreyinluräwinakaplurapkiukanakasjupar munasipxäna,kunatixjupaxchiqaparsarnaqirïnwa,janiw jach'ajach'atukuri,jach'ajach'atukurïkänti,janirakiw jaqirusyäqkänti,janirakiwchuräwinaksakatuqkänti,jan ukastitaqijaqinakarchiqaparuñjirïnwa 9EgiptooraqejjJoseyatFaraonnayraqatansumankänwa, Tatitojjjupampchikäskänwa,juparuñtʼirinakasa,jupat istʼirinakatsajuparmunañampkhuyaptʼayasiñampiw uñjäna,Faraonanreinopasasumawakichtʼatäjjänwa,janiw Supayajjutjkänti,janirakiwkunajanwalijaqesutjkänti (ukanjja)

10ReyejjJosearojjSefantifánsasawsutichäna,ukatsti Potifarsatchachanphuchaparuwwarmiparkatuyäna, jupastiHeliopolismarkansacerdotenpʼeqtʼiripänwa 11KunaurutixJoseyaxFaraonannayraqatapansayt'askän ukauruxkimsatunkamaraniw[faraonannayraqatapan sayt'atäskäna]

12UcamaranjjaIsaacajjjiwjjänwaUkatkunjämtix Joseyaxpäsamkapanqhanañchäwipansiskänxa,kunjämtix siskänukhamarjama,paqallqmarawEgiptouraqin manq'añanakaxutjäna,Egiptouraqinstiwaljaachunakaw utjäna,mätupu(producción)tunkallatunkanpatak tupunaka

13UkatstiJoseyaxsapamarkanmanq'aapthapisïna,trigo phuqt'añkama.

41JAQTHAPI

1Pusitunkaphisqhanjubileourunxa,payïrsemananxa, payïrmarasti,[2165AM]JudámarkaxjilïryuqaparEr warmiruwcasarasïna,AramphuchhanakapatTamarsutini.

2Ukampisjupajjuñisïnwa,janiwjupampikintkänti, kunattejjtaykapajjCanaánmarkankirphuchhanakat maynïrïnwa,taykapanwilamasipatwajuparcasarasiñ munäna,ukampisJudáawkipajjjaniwmunkänti

3Judáchachanjilïrwawapajjjanwalijaqënwa,Tatituw juparjiwayäna.

4JudáchachajjOnánjilaparojjsänwa:‘Jilamanwarmipar mantam,chachanjilapanlurañapphoqam,ukatjilamatakis wawanakjiltayarakïta’sasa.

5Unanjathaxjaniwjupankxaniti,(janukasti)jilapan sapakïñapyatïna,ukatwajilapanwarmipanutaparmantasin ukajathauraqirwarxatäna,ukatTatitunnayraqatapanjan walijaqïnwa,jupastijiwayarakïnwa

6JudámarkaxTamarphuchhaparuwsäna:‘Awkiman utapanmäviudawarmiruñtatawqhiparañama,Sela yuqaxaxjilïrjaqïñapkama,nayastiwarmiparuwkatuyäma’ sasa

7Jupastijilsuwayxäna;ukampisJudáchachanBedsuela warmipaxjaniwSelayuqaparjaqichasiñatakjayskänti UkatBedsu'el,Judáchachanwarmipax[2168AM]aka simanaxphisqhïrmarawjiwxäna

8Sojjtamaranjja,JudámarkajjTimnámarkaruw ovejanakapkhuchhurirsaräna.[2169AM]UkatTamar

jilatarojjsapjjäna:‘SuegromajjTimnamarkaruw ovejanakapkhuchhurirsaraski’sasa.

9Ukatstiviudawarminisinakapapsusisawmävelo uchasïna,sumak'achacht'asisawTimnathakjak'ankir punkunqunt'asïna.

10Judámarkajjsaraskänaukhajja,juparjikjjatäna,ukatsti qʼañuwarmiruñtatawakhamsäna:‘Jumanukarmantanita’ sasa.Ucatstijuparojjmantamsänwa’sasa,jupasti mantawayjjänwa

11Ukatstiakhamsasawjuparsäna:‘Taqechurapjjeta’; ukatakhamsarakïnwa:‘Janiwkunasamparajanutjkituti, janukastiamparajanutjkiukaanillo,collar,amparajan utjkiukathujrukiwutjitu’sasa.

12Ukatakhamsarakïnwa:‘Ukanakchurita,alquilat apayaniñkama’,jupastisarakïnwa:‘Mäcabritoqallunak apayanipxäma’;Jupastiukawarmirkatuyäna,jupastiuka warminukarmantäna,jupastiusurïxänwa

13Judáchachastiovejanakapanukarsaräna,ucatsti awkipanutaparuwsarjjäna.

14Judámarkaxmäcabritoawatiripanamparapamp khithäna,ukacabritostiAdulamitasatänwa,jupastijaniw jikxatkänti.ukatukachiqankirjaqinakaruxakhamsasaw jisktʼäna:‘¿Kawkinkisakankänaukaqʼañuwarmixa?’sasa Jupanakastisapxarakïnwa;‘Janiwqʼañuwarmixnanakamp chikäkiti’sasa.

15Ukatkuttʼanjjasajja,janiwjikjjatktisasawsarakïna: ‘Ukacheqankirjaqenakaruwjisktʼta,jupanakajjakham sapjjetäna:“Akanjjajaniwqʼañuqʼañuwarmijjutjkiti” sasa’sasa

16Ukatakhamsarakïnwa:‘Jupajj(jupanakar)uñjpan,jan larusipjjañasataki’sasa.Kimsaphaxstukusxänaukhaxa, usurïtapamuyasïna,ukatJudámarkaruxakhamsapxäna: ‘Tamarphuchhamaxqʼañujuchalurañampiwusurïna’sasa 17Judámarkaxawkipanutaparsarasinxa,awkiparu, jilanakaparuakhamsänwa:‘Irpapxam,phichhantapxpan, Israelmarkanqʼañuluräwinakaplurawayi’sasa

18Ukatukawarmirphichhantañatakirpapkänaukhajja, suegroparojjanillo,collar,thujruapayäna,akhamsasa: ‘Khitinkisukamuyapjjam,jupampiwusurïta’sasa

19Judámarkaxiyawsasawsäna:‘Tamaraxnayatsipan jukʼampaskijaqiwa

20Ukatpïjanphichhantapxpan'Ukatukawarmixjaniw Selaruxchuratäkänti,ukatjupaxjaniwmayamp jak'achasxänti

21Ukaqhipatstipäyuqallwawawyuritayna,Pérez[2170 AM],Zérah,akapayïrsemananpaqallqmarakama.

22Ucatstipaqallqmarawachuyäna,ucatwaJoseyajj faraonarojjparläna.

23Judámarkaxyatirakïnwa,ukaluratapaxjan walipunïnwa,phuchhapampchikikiskatapa,uñisiñapsa jupatakixwaliuñisiñawsasawamuyäna,ukatwajuchapsa janwaliluratapatamuyasïna,ukatjanwaliluratapat Tatitunnayraqatapanachikt'asiñqalltäna

24Mäsamkansapxaraktwa,pampachatäxiwa,taqichuym achikt'asitapata,jachatapata,janirakiwmayampsa lurkataynati

25Jupajjjuchapatjitheqtjjataplaykojjperdonatäjjänwa, Diosasannayraqatapansawaljucharpurtʼasïnaukat khititixukhamlurki,khititixsuegrapampikiskiukax ninampiwphichhantapxpanukanphichhantañapataki,

kunattixq'añunakawutji,q'añuchatarakiwa,ninampiw phichhantapxpan.

26Ukatstiisraelitanakaruxsapxam,jupanaktaypinjan kunaq'añuchañasutjañapataki,khititixphuchhapampi, suegrapampiikintkiukaxq'añuchatawa.ninampiw nakhantapxpankhititixjupampikiskiukachacharu, ukhamarakwarmirusphichhantapxpan

27Judámarkaruxsapxaraktwa:“Paniyuqanakapaxjaniw jupampchikikipkiti,ukatwawawanakapaxpayïrmirïwitak ch'amanchatäxi,janiwsaphitpachchhaqtayatäñmunkiti” sasa

28Judámarkajjjankunuñjkasawmutuñthaqäna,mä arunjja,Abrahamanjuchañchäwiparjamajja,yoqanakapar siskänaukarjamawJudámarkajjninampiphichhantañ munäna

42JAQTHAPI

1Pusitunkaphisqhanjubileourunkimsïrsemanannayrïr marapanjja,machʼajj[2171AM]oraqerpuriñqalltäna, jallojjjaniwakaoraqerchurañmunkänti,kunattejjjaniw kunaspurkänti.

2Uraqixjanwawaniruwtukuwayxäna,ukampisEgipto markanxmanq'añanakawutjäna,Joseyaxpaqallqmaraw ukauraqinjathanakapthapisinimäna.

3EgiptonakaxJoseyaruwmanq'achurañatakpuripxäna, jupastikawkhantïnayrïrmaranigranonakaxutjkäna ukanakjist'aräna,ukatstiukauraqinkirjaqinakaruxquriruw aljäna

4<Canaánuraqinmach'axwalijach'apuniwutjäna>, JacobuxEgiptomarkanmanq'añanakutjatapist'äna,ukat tunkayuqanakaparuwkhithänaEgiptomarkan manq'añanakapthapipxañapatakiukampisBenjamín chacharuxjaniwkhitkänti,ukat<Jacobantunka wawanakapax><Egiptoruw>puripxäna(ukar saririnakampi)

5Joseyastijupanakaruñt'äna,ukampisjaniwuñt'apkänti, jupanakaruxparläna,jiskt'arakïna,jupanakaruxsänwa: ‘¿Janitjumanakastiuñaqirinakäpkta,janitukauraqin jakʼachasiñapuñtʼirjutapxtaxa?‘Ukatjupanakarux guardiaruwuchatayna

6Ukaqhipatstijupanakaruxwasitatqhispiyäna,Simeón saparukiwkatuntasinllätunkjilanakaparkhithäna.

7Ukatstisawutanakaparuxtrigophuqt'ayäna,qurinakap sawutanakaparucharakïna,ukampisjaniwyatipkänti

8Sullkajilaparirpanipxañapatakiwmayïna,awkipax jakaskiwa,sullkajilapasajakaskiwasasawsapxäna

9EgiptouraqitsarasinCanaánuraqiruwpuripxäna.taqi kunatixjupanakarpaskataynaukanakawkiparyatiyapxäna, kunjämtixmarkaapnaqirixjupanakarqhuruarunakparläna, BenjamínmarkarirpañkamawSimeonaruxkatuntatayna

10UkatJacobuxakhamsänwa:‘¡Wawanakajar aptʼasipxtaxa!Joseyaxjaniwutjkiti,Simeonasajanirakiw utjkiti,jumanakaxBenjamínmarkaruwapaqapxäta Nayaruwjanwalilurañamaxpurini

11‘Ukatakhamsänwa:‘Wawajajjjaniwjumampchik sarkaniti,inasusuntchispa.Taykapaxpäyuqallwawaruw yuritayna,maynixjiwxiwa,ukayuqallwawarusti jumanakaxnayatapaqapxätasasaInasthakincalentura usumpusuntaspaukhaxa,chuymankipstatäxasaxllakimpiw jiwañarpuriyapxirista’sasa

12Jupajjqollqenakapajjsapamayniruwbolsapar kuttʼayatätapuñjäna,ukatwajuparkhitañajjsaräna.

13Canaánuraqinsa,Egiptouraqinsa,waljaegipcio wawanakaxjathanakapmanqʼañatakikiwimapxäna, kunapachatïJoseyaxjathaapthapisinimañutanakar uchaski,ukatmachʼamaranakanimañkamawimasïna 14Egiptomarkankirinakaxmach'apachannayrïrmarapan manq'asipxäna.

15Uraqinmachʼajjwalijachʼapuniwa,janirakiw qhespiyasiñasutjkänti,ukuñjasajja,israelitajjyoqanakapar akhamsänwa:‘Mayampsarapjjam,manqʼaapanipjjeta, ukhamatjanjiwañasataki’sasa

16Jupanakastisapxarakïnwa:‘Janiwsarkañäniti;jansullka jilasajjnanakampchiksarkaniukhajja,janiwsarkañäniti’ sasa

17Israelastiuñjapxänwa,janitixjupampchikakhitkanixa, taqiniwmach'alaykujiwarapxañapäna

18UkatRubénchachajjakhamsänwa:‘Amparajar katuyjjam,janitejjnayajjjumarukarkuttʼaykäukhajja, almapatsipansapäyoqajaruwjiwayäta’sasa

19Ukatakhamsarakïnwa:‘Janiwjumampchiksarkaniti’ sasa.UkatJudámarkajjjakʼachasisinakhamsänwa: ‘Nayampchikkhitani,janitejjnayajjjumanukar kuttʼaykäjja,jakañtukuykamjumannayraqataman juchañchañajataki’sasa.

20Ukatstijupampchikawakasemananpayïrmarapan [2172Am]phajjsinnayrïrurupankhitäna,ukatstiEgipto oraqerpuripjjäna,taqekhitinakatïsarapkänaukanakamp chika,ukatsti(jupanakajjamparanakapanregalonak aptʼasipjjäna,estaca,almendranaka,terebintonuecesukat qʼomamiel.

21JupanakastisarasinJoseannayraqatapansayt'asipxäna, Benjamínjilaparuwuñjäna,jupastiuñt'arakïnwa,ukat jupanakarsarakïna:¿Akaxsullkajilamati?’sasa. Jupanakastisapxarakïnwa:‘Jupaw’sasaUkatjupaxsänwa Tatituxkhuyapt'ayasim,wawa!’sasa

22UkatstiJesusaxutaparuwkhitäna,ukatstiSimeonaruw jupanakarirpäna,jupanakatakixmäjach'amanq'äwi lurarakïna,jupanakastiamparanakaparapanipkänauka regalochurapxäna.

23Jupanaknayraqatanmanq'apxäna,jupastitaqiniruw churäna,ukampisBenjamínchachanmanq'apaxpaqallq kutijuk'ampjach'änwa.

24Jupanakastimanq'asinumapxänwa,sartasisin asnonakapampiqhiparapxäna

25UkatJoseyaxmäamtawamtäna,ukhamatsumankañ amuyunakaxjupanaktaypinutjpachatijanichauk yatiñataki,ukatutapuñjirmayordomoruxakhamsänwa: ‘Taqibolsanakaparmanqʼaphuqantapxam,ukatqullqipxa vasonakaparkuttʼayapxam,ukatnayanqullqitlurat coparuwkuttʼayapxäta,sullkanakansawutaparuchapxam, ukatkhithapxam’sasa.

43JAQTHAPI

1JesusaxkunjamtïJoseyaxsiskänukhamarjamawluräna, ukatstitaqpachsawutanakaparuwmanq'aphuqt'ayäna, qullqipsasawutanakaparucharakïna,ukatstiBenjamín sawutaparuwcopaucharakïna

2Ukatwalialwatsarxapxäna,ukatukachiqatsarxapxäna ukhaxa,Joseyaxutapanmayordomoparuxakhamsänwa:

‘Jupanakararknaqam,tʼijtxamukatkatuntapxam,akham sasa:“Sumakiwjanwalinakkuttʼayapxsma,qullqitlurat copalunthatasta,kawkïrcopatïuywirijaxumaski”sasa Ukatsullkajilaparkuttʼanipjjeta,janïrtaripañutajar sarkasajjjankʼakiw(jupar)irpanipjjeta’sasa.

3Ucatstijupanacarojjt'ijt'asawjupanacarsäna

4Jupanakastisapxarakïnwa:‘Diosaxjaniw uywatanakamaxukhamlurapxañapäkiti,ukatuywiriman utapatkunayänaksalunthatapxamti,ukatkunaqullqitix nayrïrkutixsawutanakajanjikxatapktaukanak lunthatapxamti,nanakaxuywatanakamaxCanaánuraqit kutt’ayapxaraktwa’sasa

5Ukhamajj¿kunjamsakunayänaksalunthatasiñasa?

Uñtapxam,nanakaxsaconakajampiwthaqhapxta, kawkhantixjumanakaxjiwasanaktaypinkirjaqinsacopan copajikxatkätaukachiqanjiwayatäpan,nanakax asnonakajampixuywirimarluqtapxañäni’sasa

6Ukatjupanakaruxsänwa:‘Janiwukhamäkiti,khitimpitix jikxatkäukajaqirukiwuywatjamkatuqä,ukatjumanakax sumakiwutamarkuttʼxapxäta’sasa

7Kunapachatïjupajjvasonakapanthaqkänaukhajja, jilïripatqalltasinsullkapatjja,Benjamínsatchachan sawutapanwajikjjatasïna

8Ukatstiisinakapch'iyjasipxäna,asnonakaparus q'ipt'asisawmarkarkutt'xapxäna,Joseanutaparuw puripxäna,taqiniwjupanayraqatanuraqirqunqurt'asipxäna 9Joseyastijupanakaruxsänwa:‘Jumanakaxjanwalinak lurapxtaxa’sasa.Ukatakhamsapxarakïnwa:‘¿Kunsa sañäniukatkunjamsaarxatasiñäni?Tatituxuywatanakapan juchapjikxati;uñjapxam,nanakaxuywirisan luqtiripäpxtwa,asnonakasukhamaraki.

10‘UkatJoseyaxjupanakarsänwa:‘NayaxTatitur axsararaktwa;jumanakastiutanakamarsarapxam,jilamarus nayanesclavojäpxam,janwalinaklurapxtaxa.¿Janit yatipktamäjaqixcopapatkusisita,nayjamakacopampi kusisitaxa?Ucampisjumanakajjnayatlunthatasipjjtawa’ sasa.

11UkatJudámarkaxakhamsänwa:‘Tatay,uywatamaxmä arunakuywirijanist'apanarsuñapataki,uywataman taykapaxawkijaruwyuritayna:maynixchhaqtxataynawa, janiwjikxataskiti,jupasapakiwtaykapatqhiparxi,awkisan uywatamaxjuparmunasirakiwa,jakäwipasukhamarakiw akajakäwimpphuqt'ata(lad)ukatjuk’ampinaka.

12Kunapachatixawkijanuywatamanukarsarañäni,uka waynaxjannanakampchikäkaniukhaxa,jiwxaniwa, awkisaruswalillakitawjiwañarpuriyañäni.

13Jichhasti,naya,uywatama,ukawaynanlantixuywirijan esclavopjamqhiparañajataki,ukatukawaynarux jilanakapampchikawsarxañaja,nayaxawkijanuywataman amparapanwajupatakgarantizatätxa,janitixkutt'ankä ukhaxa,uywatamaxawkisarjuchañchañwiñayatakiw ist'ani’sasa.

14UkatstiJoseyaxtaqiniwmaynitmaynikamsuma chuymanïpxatapuñjäna,janiwjupapachpatjithiqtañ puedkänti,ukatwaJoseyaxsasawjupanakaryatiyäna 15Hebreoarutwajupanakampparläna,ukatstikunkapar quntʼasisinjachäna.

16Ukampisjaniwjuparuñt'apkänti,jachañqalltapxäna Ukatakhamsarakïnwa:‘Jannayatjachapjjamti,janukasti jankʼakiwawkijarnayarirpapjjam;Lakaxarsutapa, Benjamínjilajannayranakapasuñjatapuñjapxtaxa

17Uñtapxam,mach'axpayïrmarawa,phisqamarawjan cosechaapthapiskiti,janirakiwquqanakanachupaxutjkiti, niyapuchañaxutjaskakiwa

18Jank'aksaraqanipxam,utankirinakasa,mach'apachan janjiwarapxañamataki,janirakiwyänakamat llakisipxañamataki,Tatituwnayaruxjumanaknayrax khithanitu,waljajaqinakanjakasipxañapataki

19Awkijarsapxam,nayaxjakaskaktwa,jumanakax uñjapxtawa,TatituxFaraonanawkipjamutt'ayitu,utaparu, Egiptouraqinapnaqirirakïta

20Awkijaruxtaqijach'akankañapa,taqiqamir kankañanaka,jach'akankañchuritu’sasa

21Faraonanarunakaparjamawcarronakchuräna,thakin manqʼañanakapa,kunaymansaminakanisinak churarakïnwa,qollqechurarakïna

22Awkiparuxtrigoapt'atisi,qullqi,tunkaasnonak apayanitayna

23Ukatstijupanakajjawkiparuwyatiyapjjäna:“Josejj jakaskiwa,trigotupuskitaqemarkanakaru,jupawEgipto markapnaqerïtapa”sasa

24Awkipajjjaniwukcreykänti,jupajjwalillakitänwa ukampisJoseyaxkhitkänaukacarronakuñjasaxa,ajayupan jakäwipaxjaktxänwa,ukatakhamsänwa:‘Joseax jakaskaspaukhaxa,nayatakixwalikïskiwa;Janïrjiwkasajj juparuñjiriwsaraskä’sasa.

44JAQTHAPI

1Israelmarkaxkimsïrphaxsinmachaqphaxsiurunutapat sarxäna,ukatstiJuramentophuch'uthaknamsarawayxäna, ukatpaqallqphaxsiuruwIsaacawkipanDiosaparmä sacrificioluqtäna

2JacobuxBetelanuñjkataynaukasamkatamtasïna,ukat Egiptomarkarsarañaxsararakïnwa.

3Joseajjjuparjakʼachasiñatakejjjuparjutañapatakkhitañ amtaskänaukhajja,paqallquruwukanqheparäna,inasmä visionuñjaspäna,qheparañapajanukajjsaraqañapa.

4Nayrïrachunakapthapiñfiestastinayragranonakampiw amtasïna,Canaánoraqenjja,janiwmäqawqhajathajj[uka oraqen]utjkänti,machʼajjtaqeanimalanakaru,vacanakaru, jamachʼinakaru,ukhamarakjaqenakjjaruwmachʼantäna 5TunkasuxtanurustiTatituwjuparuñstäna,ukatstisänwa: ‘Jacob,Jacob’;ukatjupaxakhamsänwa:‘Akanktwa’sasa. UkatJupajjakhamsänwa:‘Nayajjnayraawkinakaman Diosapätwa,AbrahamampiIsaacanDiosapätwa;janEgipto markarsarañaxsaramti,nayaxukanmäjach’amarkar tukuyäma,jumampchikawsaraqanï,ukat(mayampiw irpapxäma),ukatakauraqinimt’atäpxäta,Joseyasti amparanakapnayranakamarluqxatani

6Janaxsarapxamti;Egiptomarkarsaraqam’sasa

7Ukatstiwawanakapasa,yuqanakapassartasipxäna, awkiparu,yänakaparuscarronakaruchapxäna.

8Israelastiakakimsïrphajjsintunkasojjtanurunak saraqataruwJuramentophujutsartasïna,ukatstiEgipto markaruwsarjjäna

9IsraelmarkaxJudámarkaruwJoseyuqapanukarkhitäna, GosenOraquñakipañapataki,Joseyaxjilanakaparux sataynawa,juparjak'achasipxañapataki

10AkaxEgiptouraqinjuk’ampsuma(uraqi)ukhamarak jupanjak’apankänwa,taqinitak(jupanakatakis)ukhamarak uywanakatakis

11JacobawkipampchikaEgiptomarkarsarapkänauka Jacobunyoqanakapansutinakapaxakanakawa.

12Rubén,IsraelanJilïrwawapa;Enoc,Palu,Hezrón, Carmi-phisqayuqanakapansutinakapaxakanakawa.

13Simeonampi,wawanakapampi;Yuqanakapan sutinakapaxakanakawa:Jemuel,Jamin,Ohad,Jaquín, Zohar,Saúl,sofetawarminwawapa,paqallqu 14Leví,yuqanakapampi;Yuqanakapansutinakapax akanakawa:Guerson,Coat,Merari-fora 15Judá,yuqanakapampi;Yuqanakapansutinakapax akanakawa:Sela,Pérez,Zérah-fora 16Isacarampi,wawanakapampi;Yuqanakapansutinakapax akanakawa:Tola,Phua,Jasub,Simrón-phisqa.

17Zabulonampi,yuqanakapampi;Yuqanakapan sutinakapaxakanakawa:Sered,Elón,Jahleel-four 18Jacobchachanwawanakapasa,Mesopotamiamarkan LeajjJacobchachanwawapäkänaukayoqanakapasa,sojjta, Dinasatmäkullakapampi,Leachachantaqe wawanakapampi,JacobawkipampchikaEgiptomarkar sarapkänaukayoqanakapastipätunkallätunkaninïpjjänwa, Jacobawkipajjjupanakampïskänwa,jupanakajjkimsa tunkamaranïpjjänwa.

19Zilpasatchachanwawanacapasti,jupastiLeawarmin warmipänwa,jupastiJacobunGad,Asursatchachan wawapänwa.

20JupampchikaEgiptomarkarsarapkänauka yoqanakapansutinakapaxakanakawaGadchachan wawanacapasti:Zifión,Hagí,Suní,Esbón,<Eri>,Arelí, Arodíllätunka

21Aserchachanwawanakapaxakanakawa:Imná,Isva, <Isvi>,Bería,Será,jupanakanmäkullakapaxsuxtasuxtani. 22Taqeniwtunkapusini,Leawarmistipusitunkapusini

23JacobunwarmipaRaquelanwawanakapasti:José, Benjamín.

24JoseyaxEgiptomarkanjanïrawkipaxEgiptomarkar purinkipanyuritayna,khitinakarutixHeliopolismarkankir PotifarsacerdotenAsenatphuchhapaxManasés,Efraín kimsawawanïpkänukanaka

25Benjamínchachanwawanakapastiakanakawa:Bela, Bequer,Asbel,Gera,Naaman,Ehi,Ros,Mupim,Hupim, Ard-11

26Raquelantaqiniwtunkapusinijakapxäna

27RaquelansirvientapaBilhasatchachanwawanacapasti Dan,Neftalísatänwa

28JupanakampchikaEgiptomarkarsariryoqanakapan sutinakapaxakanakawa.Danchachanwawanacapasti: Hushim,Samón,Asudiucanacänwaukat‘Ijaka,ukat Salomon-suxta.

29Egiptomarkarmantapkänaukamarawjiwarapxäna, DanHushimsapakiwqhiparxäna

30NeftalíchachanwawanakapansutinakapaxJahziel, Guni,Jezer,Salum,‘Iv.

31Ukat‘Ivchachajjmachʼamaranakannasïna,jupasti Egiptomarkanwajiwjjäna

32Raquelantaqpachalmanakapaxpätunkasuxtanïnwa

33JacobunEgiptomarkarsarapkänaukanakastipaqallq tunkajaqinakawa.Jupanakastipaqallqtunkani wawanakapa,wawanakapanwawanakapawa,ukampis phisqhanixEgiptomarkanjiwapxatayna,Joseyatnayrax janiwwawanïpkänti.

34Canaánoraqenjja,Er,OnánsatJudáchachanpä yoqapawjiwjjäna,jupanakajjjaniwwawanïpkänti, israelitanakajjjiwaririnakaruwimtʼapjjäna,paqallqtunka janjudiöpkiukamarkanakatjakthapitarakïnwa.

45JAQTHAPI

1IsraelmarkaxEgiptomarkaruwsaräna,Gosenuraqiru, pusiurumachaqphaxsi[2172AM]phaxsinxa,pusitunka phisqhanijubileourunakimsïrisemananapayïrimarana

2JoseastiJacobawkipampjikisiñatakiwsaräna,Gosen uraqiruwsaräna

3UkatIsraelajjJoseyarojjakhamsänwa:‘Jichhajjjumar uñjktaukhatpachjiwañajataki,jichhajjIsraelanTatit DiosapajjAbrahamanDiosaparu,IsaacanDiosaparu jachʼañchatäpan,jupajjjaniwJacobserviripat khuyapayasiñapsa,khuyapayasiñapsajarkʼkiti’sasa

4Jakkasajjajanumuñjatajajjwakisjjewa;jïsa,Betelan uñjktaukaunañchäwixchiqawa.TatituDiosaxwiñayatak jach'añchatäpan,sutipasjach'añchatäpan’sasa

5Joseampijilanakapampixawkipannayraqatapant'ant'a manq'apxäna,vinoumapxarakïna,Jacobuxwali kusisiñampiwkusisipxäna,Josearuxjilanakapampchika manq'asiruñjasa,jupannayraqatapanumaskiruñjasa,taqi kunLuririruwbendicirakïna,khititixjuparimkäna,ukat tunkapayanyuqanakaparusimarakïna 6Joseyastiawkiparu,jilanakaparumäregalochuräna, Gosenuraqinjakasipxañapataki,Ramésesuraqin jakasipxañapataki,ukhamarakitaqiukajak'ankir markanakaruIsraelampiwawanakapampistiGosénuraqin jakasipkäna,Egipto,Israelmarkanwalisumauraqinakapax patakkimsatunkamaranirakïnwa,kunapachatixEgipto markarpurinkänaukhaxa

7Joseyastiawkiparu,jilanakaparu,yänakaparus t'ant'ampiwmanq'ayäna,paqallqmaramach'at'ant'ampi 8Egiptouraqixmach'at'aqhisiñatt'aqhisiyäna,Joseyax EgiptouraqinaktaqpachFaraonatakkatuqäna,ukatsti Faraonatakixmarkampi,uywanakapampi,taqikunsa katuqarakïna

9Mach'amaranakaxphuqhasxänwa,Joseyaxllätunk mararuwjatha,manq'ajaqinakarchuräna,ukhamatjawirax taqpachEgiptouraqirphuqhantäna

10Paqallqmaramach'apachanjja,jawirthiyankirmä qawqhacheqanakarukiwumampwarantatäjjäna,ukampis jichhajjumajjwalpunphoqantatäna,egipcionakajj oraqeruwphawantapjjarakïna,ukamarajjwaljatrigo achuyäna

11Ukastipusitunkaphisqhanjubileourunpusisemanan nayrïrmarapänwa

12UkatstiJoseyaxcosechatrigotphisqhïrtʼaqapreyitaki apthapïna,ukatstipusitʼaqamanqʼañatakisa, jathanakatakisjaytawayäna,ukatjichhürkamawJoseyax Egiptomarkatakixmäkamachirjamuttʼayäna

13IsraelmarkaxtunkapaqallqunmarawEgiptouraqin jakasïna,taqiurunakjakkänaukaxkimsajubileo,patak pusitunkapaqallqunimara,pusitunkaphisqhanjubileo phisqhasemananpusimarawjiwxäna.

14Israelmarkaxjanïrjiwkasaxwawanakaparux bendicirakïnwa,taqikunatixEgiptouraqinjupanakar paskaniukanakyatiyarakïna.ucatstijupanacarojjcunatejj qhepqhepaurunacajjjupanacarpasañapänucjja

jupanacarojjyatiyäna,bendicïna,Josearojjpätʼaqaoraken churäna.

15UkatstiCanaánuraqinkirpäp'iyanimt'atäxänwa, Abrahamawkipanjak'apanHebrónuraqinpäp'iyanp'iyan allsuskänaukasepulturaru.

16Taqelibronakapsa,awkinakapanlibronakapsaLeví yoqaparuwchuräna,ukhamatwawanakapatakjichhakam machaqartukuyañapataki.

46JAQTHAPI

1UkatJacobuxjiwxänaukaqhipatstiIsraelan wawanakapaxEgiptouraqinwaljaptapxäna,ukat jupanakaxmäjach’amarkaruwtukupxäna,ukatjupanakax mäamuyunikïpxänwa,ukhamatukajilataxjilapar munasïnaukatsapamayniwjilaparyanapt’äna,ukat jupanakaxwalpunjilxattapxänaukatwalpunjilxattapxäna, tunka[2242AM]semananaka,Joseanjakäwipantaqi urunaka.

2JoseyaxJacobawkipatqhipatjakkänaukaurunakax janiwSupayasnikunajanwalisutjkänti,taqiegipcionakax israelitanakarjach'añchapxäna.

3Joseaxpataktunkamaraniwjiwxänatunkapaqallqun marawCanaánuraqinjakasïna,tunkamarawuywatäna, kimsamarawcarcelanjist'antatäna,llätunktunkamaraw reyinapnaqatäna,taqiEgiptouraqinapnaqarakïna 4Jupasti,taqpachjilanakapampi,taqeuka wawanakapampixjiwxapxänwa.

5Janïrjiwkasasti,Egiptouraqitmistuñkamax ch'akhanakapapt'asipxamsasawisraelitanakarsäna 6Ukatstichʼakhanakapatjuramentolurarakïna,kunattejj egipcionakajjjaniwmayampsaCanaánoraqer irpjjañapäkänti,ukyatïnwa,CanaánmarkankirMakamarón reyejjAsiriaoraqenjakaskänaukhajja,Egiptomarkan reyipampiwvallennuwasïna,ukanwajiwayäna,ukatsti egipcionakaruwarknaqäna‘Ermónpunkukama’sasa 7Ukampisjaniwmantañpuedkänti,maynimachaqreyisti Egiptomarkanreyipäxänwa,jupatsipansajukʼamp chʼamanïxänwa,ukatCanaánuraqiruwkuttʼxäna,Egipto markanpunkunakapasjistʼantatäxänwa,janiwkhitis mistkänti,janirakiwkhitisEgiptomarkarpurinkänti

8Joseastipusitunkasuxtanijubileourunwajiwxäna,suxta semananxa,payïrmararuwjiwxäna,ukatstiEgipto uraqiruwimtʼapxäna,ukat[2242AM]taqpachjilanakapaw jupatqhiparuxjiwapxäna

9Egiptomarkanreyipaxpusitunkpaqallqunjubileourun [2263AM]Canaánmarkanreyipampiwnuwasiñatak saräna,payïrmaratpayïrsemananxa,ukatisraelitanakax Jacobunwawanakantaqpachch’akhanakapapsupxäna, Joseanch’akhanakapatsipansa,ukatqullunpäp’iyaruw pampanimt’apxäna

10Jilapart(jupanakat)Egiptomarkarkutt'apxäna,ukampis mäqawqhanikiwHebrónqullunakanqhiparapxäna, Amramawkimaxjupanakampchikawqhiparäna

11CanaánmarkanreyipajjEgiptomarkanreyipar atipjasawEgiptomarkanpunkunakapjistʼantäna 12Ukatstimäjanwaliamtampiwisraelitanakar tʼaqhisiyañatakamtäna,ukatEgiptomarkankirinakarux akhamsänwa:‘Israelitanakaxjiwasatsipanjukʼamp jilxattawayxi,jilxattawayaraki.

13Jutapxam,janïrwaljaptapkipanwaliamuyumpi uñjapxañäni,janïrnuwasïwixpurinkipan,janïrjupanakax jiwasanakcontranuwasipkipanesclavöñamp t'aqhisiyapxañäni;janukhamäkanixa,uñisirinakasampiw mayachasipxani,ukatjiwasanuraqisatapsusipxani, chuymanakapasa,ajanunakapasaCanaánuraqiruw uñtatäpxi’sasa

14Ukjjarustijupanacarojjesclavott'aqhesiyañataquiw jupanacarojjlurirjilïrinakutt'ayänaFaraonataki,Pitón, Raamsessatjach'amarkanakatakiwch'amanmarkanaka lurapxäna,Egiptomarkantaqpachpirqanakapsa,taqpach ch'amanchatanakapsalurapxäna

15Jupanakarojjwalichʼamampiwservipjjäna,jukʼampjan walinaklurapjjänaukhajja,jukʼampiwjiljjattapjjarakïna

16Egiptomarkankirinakaxisraelitanakaruxajjtaskänwa

47JAQTHAPI

1Paqallqusemananxa,paqallqumara,pusitunka paqallqunijubileourunxa,awkimaxCanaánuraqit mistuwayxäna,jumastipusisemananxa,suxtamarana,pusi tunkallatunkanijubileonyuriraktaxaakapachax israelitanakant'aqhisiñapänwa

2EgiptomarkanFaraonaxmäkamachiarsüna,yuriryuqall wawanakaparjawirarjaqunukupxañapataki

3Jupanakastipaqallqphajjsiwukarjaqonukupjjäna, naskayätaukaurukama

4Taymamaxkimsaphaxsiwimantastam,jupanakat yatiyapxaraktamUcatstimäarcalurayäna,uqhamarac jawirthiyana,jawirthiyankirbanderanakaruwuchatäna, ucatstipaqallquruwukaarcajjuchäna,taykamajjarumaw jutasinñuñuyäna,urustiMiriamkullakamajjjamach'inakat jark'aqaraktam.

5UkaurunakanstiFaraonanTarmutphuchapaxjawir jariqirpurintäna,ukatstiarnaqasitamist'äna,ukatimill wawanakaparuxirpapxamsasawsäna,ukatjupanakaruw irpapxätam

6Arcatirpsusinstijumatkhuyapt'ayasïnwa

7Kullakamaxjuparuxsänwa:‘¿Hebreowarmitmaynir jawstʼirismatiakawawarñuñuyañataki,jumataki ñuñuyañataki?’sasa

8Ukatsti<juparux>sänwa:‘Sarxam’.UkatstiJocabed taykamarjawsayäna,jupastipaylläwipchuräna, ñuñuyarakïna

9Ukaqhipatsti,jilïrjaqïxätaukhaxa,Faraonan phuchaparuwirpapxätam,jupastiyuqapäxaraktawa, Amramawkimaxqillqañyaticharaktam,kimsasemana tukuyatatstireyinpatioparuwirpapxätam

10Kimsasemanawtribunalankäyäta,kunapachatix[2351-] reyinpatiopatmistuwayktaukatmäegipciojaqiruwuñjäta, jupax[2372AM]israelitankirmasimarjawq’jatayna,ukat jiwayaraktaukatlaq’aruwimantayäta

11Payïrurustijumaxpäisraelitanakampiwnuwasipxta, ukatjanwalilurirjaqiruxakhamsasma:‘¿Kunatsajilamar jawqʼjta?’sasa

12Jupajjwalcolerasïna,colerasisawakhamsäna:‘¿Khitis jumarpʼeqtʼiriru,taripiriruuttʼaytamjja?¿Kunjämtix qharüruEgipciojaqirjiwayktaukhamarjamnayarjiwayañ munasmati?’sasa.Ucaarunaklaykustiajjsarasawjaltjjtajja.

48JAQTHAPI

1Pusitunkallätunkanijubileourunkimsïrsemanansuxta maransarxasax<2372AM]Madiánuraqin>phisqa semanaukatmämarajakxarakta.JumastiEgiptomarkaruw kutt'xäta,payïrsemanan,phisqatunkamaraphuqhañ urunxa

2UkatjumapachpawyattakuntixJumarux[2410AM] Sinaíqullunsiskäna,ukatkuntixMastêmâpríncipex jumamplurañmunkänaukxa,kunapachatixEgiptomarkar kutt’kasax<thakinkunapachatixqurpachasiñutanjupamp jikisktaukhaxa>

3¿Janitjupaxtaqich'amapampiwjiwayañmunktam, egipcionakarusamparamatqhispiyañmunktamxa, egipcionakartaripañataki,mutuyañatakikhithatätamuñjasa?

4Nayastiamparapatqhispipxsma,ukatstiEgiptomarkan Faraonaru,taqpachutaparu,uywatanakaparu,markaparu lurirunxtasiwinaklurta

5UcatTatitojjIsraellaykujupanacarojjwalmutuyäna, wilampi,chʼojjñanakampi,laqʼonakampi,allqamari chʼiwinakampi,janwalitʼantʼanakampi,janwali tʼaqesiñanakampiwjiwarayäna.ukatuywanakapas jiwañampi;ukatgranizoqalanakampi,ukhamat jupanakatakixtaqikunatixjupanakatakixjiltkänukanak t’unjäna;chhijchhimpi,ch'amakampijaytatqhipharkirt'iju t'ijunakampiwmanq'antapxäna;ukatsti<jiwañampi> jaqinakannayrïryuqanakapampi,uywanakani,taqi idolonakapatsa,Tatituxvengasiñampiwphichhantawayi.

6Taqikunasjumatuqiwkhithatänxa,janïrphuqhaskipan yatiyañamataki,Egiptomarkanreyipampixtaqi yanapirinakapannayraqatapansa,markapannayraqatapansa parlarakta

7Taqikunasarsutanakamarjamawlurasïna;tunkajach'a axsarkañtaripäwinakawEgiptouraqinpurinïna,ukhamat Israelmarkatkutt'ayasiñataki

8TatitustitaqekunwaluränaIsraellayku,kunjämtejj Abrahamampimäarustʼäwiparjammäarustʼäwiparjama, ukhamatjupanakatvengasiñatakejja,kunjamtïjupanakajj esclavöpkänaukhama

9Mastêmâp'iqinchiristijumacontrasayt'asisinFaraonan amparaparjaquntañmunäna,jupastiegipciolayqanakaruw yanapt'äna

10Jupanakastisayt'asisawjumannayraqatamanjan walinaklurapxäna,chiqpachapuniwnanakaxjupanakar lurapxañapatakjaysapkta,ukampisqullanakxajaniw amparapamplurapxañapjaysapkti.

11Tatituxjanwaliulceranakampiwjawq'jäna,janiw sayt'añjamäkänti,nanakaxt'unjapxta,ukhamatjanmä unañchalurapxañapataki

12Ukattaqi(uka)unañchanakampi,muspharkañanakampi, Mastêmâpríncipexjaniwp’inqachatäkänti,kunatixjupax janaxsarasegipcionakaruwarnaqasïna,egipcionakantaqi ch’amapampi,carronakapampi,caballonakapampi,Egipto markantaqpachejercitonakapamparknaqapxañamataki

13Nayastiegipciompiisraelitampichikasayt'asiyätwa, Israelmarkaruwjupanamparapat,markapanamparapat qhespiyapjjta,Tatitustiwañaoraqeruñtatawlamarqota taypirirpäna

14TaqimarkanakaruwIsraelmarkararknaqañatak apankäna,TatitDiosasaxqutataypiruwjaquntäna, israelitanakanmanqhankirchʼamakamanqharu,kunjämtix

Egiptomarkankirinakaxwawanakaparjawirjaquntapxäna ukhamarakiw1.000.000jaqinakatvengasiñapäna,ukatmä waranqchʼamanichʼamanijaqinakawjiwarapxäna markamanwawanakapatjawiraruwjaquntapxäna.

15Tunkapusiniuru,tunkaphisqhaniuru,tunkasuxtani uru,tunkapaqallquuru,tunkallatunkaniuruna,Mastêmâ príncipeukaruxisraelitanakanqhipäxapanjist'antatänwa, ukhamatjanjuchañchañapataki.

16Tunkallätunkanurunaksaraqataruwantutapxta, egipcionakaryanapt'añataki,israelitanakararknaqañataki

17Jupastichuymanakaparqalachuymanïyäna,qala chuymaniruwtukuyäna,TatituDiosasastimäamtaw amtäna,egipcionakarnuwjañapataki,qutarjaquntañapataki.

18Tunkapusiniurusti,israelitanakarjan juchañchañapataki,kunaurutixegipcionakaxqullqitlurat vasonaka,qurivasonaka,broncetluratvasonakmayipkäna, ukhamategipcionakarlunthatañataki,ukhamatesclavot servipxañapataki

19Nanakaxjaniwch'usatEgiptomarkatisraelitanakar irpapkti

49JAQTHAPI

1TatituxPascuaurutsisktamukakamachitamtasipxam, nayrïrphaxsintunkapusiniurunaksaraqataruwukauru amtapxäta,janïrjayp'ükipanjiwayapxäta,ukattunka phisqhanurujayp'uruxarumawmanq'apxäta

2Kunatixakaarumax-fiestaqalltañampkusisiñ qalltañamp-EgiptomarkanPascuamanq'asipkäyäta, kunapachatixMastêmâukantaqpachch'amanakapax Egiptouraqintaqpachnayrïrwawanakarjiwayañatak antutatäxäna,Faraonannayrïrwawapatqalltasa,molino ukankatuntatsirvientawarminnayrïrwawapkama,ukat wakanakkama.

3Tatituxakachimpuwjupanakarchuräna:Kawkïrutantix nayrïrmaranimäuwijanwilapuñjapkänukautaruxjaniw jiwayañatakmantapxañapäkiti,janukasti(ukachiqat pasapxañapänwa),ukhamattaqikhitinakatixutankapki ukanakaxqhispiyatäpxañapataki,kunattixwilachimpupax ñik'utanakapanïnwa.

4Tatitunch'amanakapaxtaqikuntixTatituxsiskän ukarjamawlurapxäna,taqiisraelitanakjak'aruwpasapxäna, ukausuxjaniwjupanakarpurinkänti,uywanakarusa, jaqirusa,anunakarusat'unjañataki

5UkausuxEgiptomarkanxwalijach'änwa,Egipto markanxjaniwmäutasutjkänti,kawkhantixjankhitis jiwata,jachañasa,jachañasa

6TaqiisraelitanakaxPascuancorderopanaychap manq'asipxäna,vinoumapxäna,jach'añchapxäna, bendicionanakchurapxäna,nayraawkinakapanTatitu

Diosaparyuspagarapxäna,Egiptomarkanyugopat mistuñatakisa,janwaliesclavotmistuñatakisa wakicht'atäpxänwa

7Jichhürutamtasipxamtaqijakañurunakama,ukatmarat maratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmarat maratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmarat maratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmarat maratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmarat maratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmarat maratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmarat maratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmarat

maratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmarat maratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmarat maratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmarat maratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmarat maratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmaratmarat maratmaratmaratmaratmaratmaratmaratqhiphart'asimti, mäkutimaratururu,taqikamachirjama 8Taqiisraelitanakatakixmäwiñaykamachiwa, alaxpachankirtablanakanqillqt'atawa,sapamarawuka uruxmäkutimaratmaratmaratmaratmaratmarat maratpacha,taqimirïwinakapanamtapxañapaukatjaniw urunakaxtukuskiti,kunatixukaxwiñayatakiwutt’ayata 9Khititejjjanqʼañuluräwinakatqʼañuchatäkani,janirak ukauruamtañatakjutkani,ukhamatTatitunnayraqatapan mäsumawaxtʼaapaniñataki,ukatTatitunnayraqatapan manqʼañatakisa,umañatakisa,ukafiestaurunTatitun nayraqatapanmanqʼañatakisa,umañatakisa,qʼuma, jakʼankchiukajaqixjiwaratäniwa

10IsraelitanakajjPascuafiestaamtañatakjutapjjpan,mä uruamtapkänaukauru,nayrïrphajjsittunkapusiniuru, jaypʼunaktaypinjja,kimsïrchikatatkimsïrchikatakama 11Tatitojjjaypʼunaktaypinphoqañamawa.

12Janiwkunapachasqhant'kipanjiwayañaxwakiskiti,jan ukastijayp'upacharuwjiwayañaxwakisi,jayp'upacharuw manq'apxañapa,kimsachikatarumkama,ukatkunatï taqpachaychapatqhiparkiukaxkimsïrchikatatarumkama, ninampiwphichhantapxañapa

13Janiwumampiphayt'apkaniti,janirakiwq'añut manq'apkaniti,janukastininaruwt'ant'ayasipxani,p'iqip manqhampi,kayunakapsaninampiwqhatiyasipxani, janirakiwkunach'akhasp'akjasipkaniti.Israelan wawanakapatjja,janiwkunach'akhast'unjatäkaniti 14UkatwaTatituxisraelitanakaruxPascuauruamtañatak mayïna,janmäch'akhap'akjasipkaniti.Ukauruxmäjach'a phunchhäwiuruwa,kamachitururakiwa,janirakiwurut ururu,phaxsitphaxsiruspasañasutjkchiti,janukasti phunchhäwipurunamtatäpan”sasa.

15UkatstiisraelitanakaruxPascuafiestaurunakapan amtapxam,sapamara,maranmäkutiamtañurun amtapxañapataki,ukatTatitunnayraqatapanmäsuma amtañuruwjutani,ukatjaniwkunajanwalt'äwis jupanakaruxpurinkaniti,kawkïrmaratixPascuaurux pachaparamtapkaniukamaraxkamachiparjama.

16JaniwTatitunsantuariopanqanmanq'apkaniti,jan ukastiTatitunqullanutapnayraqatanmanq'apxani,taqi israelitanakaxamtatpachaparuwukauruamtapxani.

17Khititejjukaurujutkaniukajja,pätunkamaranitjilaw Tatitunnayraqatapansantuariopanmanqʼañapa. cunalaycutejjuqhamawTatitunsantuariopan mankʼapjjañapatackellkatata,waktʼayata

18KunapachatixisraelitanakaxCanaánuraqirkatuntapxani, ukatTatituncarpapukauraqitaypinmätribun sayt'ayapxani,Tatitunqullanutapaxukauraqin luratäñapkama,ukatTatitunTabernáculotaypiparPascua amtapxañapatakiwjutapxpan,ukatTatitunnayraqatapan sapamarajiwayapxpan

19KunaurutixTatitunsutipxarutaxherenciap katuqapkaniukauraqinluratäkaniukaurunakanxa,jayp'u tuqiru,intijalanttuqiru,kimsïrchikataniPascuafiesta jiwayañataki.

20Ukxarustiwilapaltaranpunkuparluqtapxani,ukatsti altarpatxanutjkiukaninaruwlip'ichinakuchapxani, ukatstiTatitunsutipxaruqullanatutanpatiopanninampi nakt'ataychapmanq'antapxani.

21JupanakajjjaniwPascuafiestaamtapjjañapäkiti, janirakiwkawkhansalurapkaspati,janukastiTatituncarpa nayraqatapansa,sutipajjjakkänaukautanayraqatansa JupanakastijaniwTatitutjithiqtapkaniti.

22Jumasti,Moisesa,israelitanakaruxPascuanwakichäwip phuqhapxam,kunjämtixjumarsisktamukhama Jupanakaruxsapamara,urunakapa,janlevadurant'ant'a phunchhäwipyatiyam,paqallqurujanlevadurant'ant'a manq'apxañapataki,(ukat)fiestapamtapxañapataki,ukat ukapaqallqurunakTatitunnayraqatapankusisiñ urunakanxDiosmanaltarapansapaurumäwaxt'äw apanipxañapataki.

23JumanakaxEgiptomarkatsarkasaxjank'akiwaka phunchhäwamtapxtaxa,SurwasararmantañkamaLamar qutathiyaruwtukuyapxtaxasasa.

50JAQTHAPI

1Ukakamachitukuyatatsti,Sinaíwasarpampansábado urunakyatiyapxsma,ukaxElimukatSinaímarka taypinkiwa.

2NayastiSinaíqullunsamarañurunakapatyatiyapxsma, Jubileomaranakatsasapxaraksma,kunamarasutjaniukxa janiwyatiyapksma,kawkïruraqitixkatuqapkätauka uraqirumantañkama

3Uraqinjakasipkaniukhakamaxa,samarañurunak phuqapxani,ukatstiJubileomarauñt'apxani.

4Ukatpïjumatakixmarasemananaka,maranaka,jubileo urunakautt’ayawayta:Adananurunakapatjichhürkamax pusitunkallätunkanijubileonakawutji,[2410AM]ukat mäsemanapämarawutji,ukatpusitunkamaranakaw utjani(lit‘jaya’)Tatitunkamachinakapyatiqañataki, JordánjawirCanaánuraqiruintijalanttuqirmakhatañkama. 5Jubileonakaxpasaskaniwa,Israelmarkaxq'añujuchat q'umachatäñapkama,q'añulurañanakatsa,q'añu lurañanakatsa,q'añulurañanakatsa,juchanakatsa, pantjasitanakatsaq'umachatäñapkama,ukattaqiuraqin atinisiñampjakañkama,janirakiwSupayasa,janwalijaqis utjxaniti,ukapachatpachasukauraqixwiñayatakiw q'umachatäxani

6Sábadourunakatkamachi-nayaxjumatakiw(jupanakar) qillqt'awayta-ukhamarakkamachinakapantaqi taripäwinakapa

7Suxtauruwirnaqäta,paqallquurustiTatituDiosaman sábadourupawaUkanxajaniwkunalurañanaksa lurapxätati,jumanaka,yuqanakamasa,uywatanakamasa, uywatanakamasa,taqiuywanakamasa,yaqhamarkankir jaqinakasa,jumanakampchikäpkiukanakasa.

8Ukatkhititixukauruxq'añuchani,warmipampiikintkani, janukaxkhititixukauruxkunsluranisasinsiskani,uka thakhinjamsarxani,kunaalañatakisa,aljañatakisautax jiwañapawa

9Sábadouruxjaniwkunalurañanaksalurapxätati,jan ukastisuxtauruxkuntïjumanakatakixwakicht'apktauk lurapxamti,manq'añatakisa,umañatakisa,samart'añatakisa, ukauruxtaqilurañanakatsamarañurusaimañataki,Tatitu

Diosamaruwjach'añchapxäta,jupawjumanakaruxmäuru fiestachurapxtam,mäqullanuruchurapxsma.

10TatituxIsraelmarkaruxjach'ajach'atukuñapawa,aka fiestaurunmanq'asipxañapataki,umapxañapataki, sist'asipxañapataki,ukatstitaqiirnaqäwinakat samart'apxañapataki,janukastiinciensophichhantaña, Tatitunnayraqatapanwaxt'anaka,sacrificionakwalja urunakapaniña,samarañurunaka.

11UkaluräwisapakiwsábadourunakanTatituDiosaman santuariopanlurasiniIsraelmarkatasapürusacrificio luqtasa,Tatitunnayraqatapansumakusisiyañataki,urut urursapürunjamkatuqañapataki

12Khititixkunalurañanaksalurki,janukaxmäthaknam sarki,janukaxyapupyapuchki,utapansa,yaqhachiqansa, ninanakhantki,janukaxkunaanimalarusmuyuntki,jan ukaxbarcotqutansarnaqki,ukatkhititixkunsjawq'jaski, janukaxmäjamach'ijiwayki,janukaxkhititixmäuywa, jamach'i,chawllakatjki,janukaxkhititixayunkijanukax ch'axwaskisábadourunaka:

13Khititixsábadourunukanaklurkiukaxjiwañapawa, ukhamatisraelitanakaxsábadourunakphuqhapxani, samarañurunakatkamachinakjama,kunjamtïtablanakan qillqatäkiukhama,ukatablanakanamparanakajarchurkitu, ukhamatjumatakixpachanakankamachinakap qillqt'añataki,ukhamarakpachanakaxurunakapan jaljataparjamaAkampiwurunakjaljañtuqityatiyawix tukuyata