Biblian Poligamia sat yatichäwipa Lamec chachasti pä warmimpiw casarasïna, maynisti Adá satänwa, maynïristi Zila satänwa. Génesis 4:19 qillqatanxa Jupatix yaqha warmimpi irpchixa; manq’añapa, isipasa, jaqichasiñapa, janiw jisk’achañapakiti. Jupatix uka kimsa jaqir jan lurkchixa, inaki jan qullqini mistuni —sasa. Éxodo 21:10-11 liytʼañataki Mä chachax pä warminïchi, maynix munat warminïchi, maynix uñisitächi, ukat jupanakax wawanïpxani, munat jaqisa, uñisit jaqisa; Jilïr yuqall wawax jupan uñisitächi ukhaxa, kunapachatix wawanakapar yänakap katuqañ tukuykani ukhaxa, janiw munat jilïr yuqapan yuqaparux uñisit yuqapat nayraqatar tukuykaniti, jupasti chiqpachapuniw nayrïr yuqapat uñt'ayani, uñisir yuqaparux jilïr yuqapat uñt'ayañapawa, taqi kunatix utjki ukanakat pä kuti churasa. jilïr yuqall wawapan derechopax jupankiwa. Deuteronomio 21:15-17 qillqatanxa Jilatanakax mayaki jakasipxani, jupanakat maynitix jiwxaspa, janirak wawanïkchixa, jiwat warmix janiw yaqha markankir jaqimp jan jaqichaskaniti, chachapan jilapaw jupar mantani, ukatsti chachan jilapan lurañap phuqañapawa. Uka warmin jilïr wawapax jiwat jilapan sutipxaruw tukuni, ukhamat sutipax Israelat jan apaqatäñapataki. Uka chachatix jilapan warmipar jan casarasiñ munkchixa, jilapan warmipax jilïrinakar uta punkur makhatasin akham sañapawa: “Chachajan jilapax janiw jilapar Israel markan sutip uñt'ayañ munkiti, janiw chachajan jilapan lurañap phuqkaniti” sasa. Ukapachaw markapan jilïrinakapax jawsanipxani, jupampi parlt'apxarakini. Ukatsti jilapan warmipax jilïrinakan nayraqatapan jupar jak'achasisinxa, zapatop kayupat apaqt'ani, ajanupar thuqhuntasinxa, akham sasaw jaysani: “Jilapan utap jan sayt'ayañ munir jaqirux ukhamarakiw lurasini” sasa. Israel markanx sutipax akham satäniwa: “Khititix zapato jist'aratäki ukan utapa” sasa. Deuteronomio 25:5-10 qillqatanxa Uka urusti paqallqu warminakaw mä chachar katjasipxani, sapxañapataki: “Nanakax t'ant'a manq'apxä, isimpi isthapt'asipxañäni, sutim sutimpi jawsatäpxañäni, jisk'achasiñanakas apaqañataki” sasa. Isaías 4:1 qillqatanxa
1
Biblian Poligamia sat yatichäwipa
Abraham Ucat Abramampi Nahorampi casarasipjjäna, Abram chachan warmipajj Sarai satänwa. Nahor chachan warmipan sutipasti, Milcá, Harán chachan phuchapa, Milca chachan awkipa, Iscá chachan awkipa. Génesis 11:29 qillqatanxa Abram chachan Sarai warmipax janiw wawanïkänti, Egipto markankir mä sirvienta ukanïnwa, Agar sutini. Sarai kullakasti Abram chacharux sänwa: —Tatituw nayarux jark'itu, jan wawanïñajataki. inas jupampi wawanakanïñajataki. Abram chachasti Sarai warmin arup ist'äna. Ucatsti Sarai Abram chachan warmipajj Egipto warmin Agar sat egipto warmiparuw casarasïna, ucatsti Abram chachajj tunka mara Canaán oraken jacjjäna, ucatsti Abram chachaparuw katuyäna warmipäñapata. Ukatsti Agar sat warmix usurïtap uñjasaxa, warmipax jisk'achataw uñjasïna. Génesis 16:1-4 liytʼañataki Ukatsti Abrahamax wasitat mä warmi casarasxäna, uka warmisti Cetura satänwa. Ucatsti Zimrán, Jocsan, Medán, Madián, Isbac, Suá sat chacharuw wawachasïna. Jocsan chachasti Seba, Dedán sat chachan wawapänwa. Dedán chachan wawanacapasti: Asurim, Letusim, Leumim ucanacänwa. Madián chachan wawanakapasti; Éfa, Éfer, Hanoc, Abida, Elda. Taqi ukanakax Ceturan wawanakapänwa. Ucat Abrahamajj taqe kunatï jupan utjkäna ukanak Isaacar churäna. Ucampis Abrahán chachan concubina wawanakaparojja, Abrahamajj wajjt'anak churi, Isaac yokapajj jacquiscän ucanacat jupanacarojj inti jalsu toqeru apanucuyäna. Génesis 25:1-6 qillqatanxa
Esaú chachajj ukham luräna Esaú chachasti pusi tunka maranïxänwa, jupasti Judit phuchhapampiw jaqichasïna, jupasti Beeri sat hitita jaqin phuchapänwa, Basemat sat Elón sat hitita jaqin phuchapampiw jaqichasïna. Génesis 26:34-35 qillqatanxa Ucatsti Esaú chachajj Ismael sat chachan utaparuw saräna, jupasti Mahalat sat chachan warmip casarasïna, jupasti Ismael chachan yokapänwa, jupasti Nabajot chachan kullakapänwa. Génesis 28:9 qillqatanxa Jichhasti Esaú chachan wawanakapawa, jupasti Edom markawa. Esaú chachasti Canaán markankir phuchhanakapat warmipampiw casarasïna; Ada phuchhasti Elón hitita chachan phuchapänwa, Aholibamasti Aná phuchapänwa, jupasti Zibeón hiveta jaqin phuchapänwa. Ucatsti Basemat Ismael chachan phuchapänwa, jupasti Nabajot chachan kullakapänwa. Génesis 36:1-3 liytʼañataki
Jacob Ukat Jacobux Labán chacharux sänwa: —Warmixarux churita, urunakax phuqhasxiwa, jupar mantañataki —sasa. Labanasti taqi jaqinakaruw tantachthapiyäna, ukatsti mä jach'a manq'äwi lurarakïna. Jayp'urux Lea phuchhaparuw irpxaruwayäna. Jupasti uka warmin ukar mantäna. Labanasti Lea phuchhapa Zilpa sat warmiparuw mä sirvienta churäna. Alwatsti Lea sat warmiruw uñjäna, jupasti Labán chacharuw säna: —¿Kuns nayar lurista? ¿Janit nayajj Raquela layku jumamp chik luqtkayäta? ¿Kunatsa sallqjista? Labanasti sarakïnwa: —Janiw markasanx ukham luratäñapäkiti, sullka wawar nayrïr wawat nayra churañaxa —sasa. Seman phuqasim, ukatsti nanakax jumaruw churapxäma, nayamp chika yaqha paqallqu mara luqtañamataki. Jacobux ukham luräna, ukat mä semana phuqhasxäna, ukatsti Raquel phuchhaparuw warmipar katuyarakïna. Labanasti Raquel phuchaparuw Bilha sat uywatapar churäna, jupar sirvientañapataki. Ukatsti Raquelaruw mantäna,
2
Biblian Poligamia sat yatichäwipa
Raquelarusti Leat sipan juk'amp munasïnwa, paqallq mararakiw jupamp chika irnaqäna. Génesis 29:21-30 qillqatanxa Raquelax Jacoburux jan wawanïtap uñjasaxa, Raquelax kullakapar envidiasïna. Jacobusti sarakïnwa: —Wawanaka churita, jan ukhamäkanixa, jiwxä —sasa. Ukat Jacobux Raquelarux walpun colerasïna, sarakïnwa: —¿Nayax Diosan lantixa, khititix purakaman achup jark'ktamxa? Jupasti sarakïnwa: — Bilha sirvientaxa, jupar mantam; Jupasti nayan qunqurinakajaruw wawachasini, ukhamat jupampi wawanïñajataki” sasa. Ukatsti Bilha sirvientaparuw warmipar katuyäna, Jacobux jupamp chikaw sarxäna. Génesis 30:1-4 liytʼañataki Kunapachatï Leajj wawanïñap uñjasajj Zilpa warmipar casarasïna, Jacobur warmiparuw katuyäna. Génesis 30:9 qillqatanxa
Gedeon sat chachajja Gedeonasti paqallq tunka yuqall wawanakanïnwa, walja warminakanïtap layku. Siquem markankir concubinapasti mä yuqall wawa wawachasïna, jupasti Abimelec sutimpiw sutichäna. Jueces 8:30-31 qillqatanxa
Jair Uka qhipatsti Jair sat Galaad markankir jaqiw sartasïna, jupasti pä tunka payan maraw Israel markar juchañchäna. Kimsa tunka yuqall wawanakanïnwa, kimsa tunka asno asno qallunakar lakat sarapxäna, kimsa tunka markanakanïpxarakïnwa, jichhürkamax Havot-jair satawa, uka markanakax Galaad uraqinkiwa. Jueces 10:3-4 qillqatanxa
Ibzan jilatajj ukhamänwa Uka qhipatsti Belén markankir Ibsán chachasti Israel markaruw taripäna. Ukatsti kimsa tunka yuqall wawanakani, kimsa tunka imill wawanakanïnwa, jupanakarux yaqha chiqar khithäna, ukatsti kimsa tunka imill wawanakaw yuqall wawanakapar katuqäna. Ukatsti paqallq maraw Israel markar juchañchäna. Jueces 12:8-9 qillqatanxa
Abdon satänwa Uka qhipatsti, Hilel chachan Abdón yokapaw Israel markar taripäna. Pusi tunka yuqall wawanakani, kimsa tunka sobrinonakanïnwa, jupanakax paqallq tunka asno asnonakar muyuntapxäna. Jueces 12:13-14 qillqatanxa
Elcanajj ukham luräna Efraín qullunkir Ramataimzofim markankir mä jaqiw utjäna, jupasti Elcaná satänwa, jupasti Jeroham chachan wawapänwa, Elihú chachan wawapänwa, Tohú chachan wawapänwa, Zuf chachan wawapänwa, Efrata markankirïnwa. Jupasti pä warminïnwa; maynïristi Ana satänwa, maynïristi Penina satänwa, Peninax wawanïxänwa, ukampis Anax janiw wawanïkänti. Uka jaqix sapa maraw markapat misturïna, Silo markan taqi ch'aman Tatitur yupaychañataki, sacrificio loqtañataki. Ukansti Elí chachan pani yokanakapaw utjäna, Hofní, Finees, Tatitun sacerdotenakapa. Elcanax waxt'äwi churañ pachax purinkäna ukkhasti, Penina warmiparuw churäna, ukhamarak taqpach yuqall 3
Biblian Poligamia sat yatichäwipa
wawanakaparu, phuchhanakaparu. Ucampis Anaruw mä suma wakt'äwi churäna; Anarux munasïnwa, ukampis Tatitux purakap jist'antatayna. Uñisiripasti jupar chuym ust'ayarakïnwa, Tatitun purakapar jist'antatap layku. Kunjämtix sapa marax ukham luraskäna, Tatitun utapar makhatasinxa, ukhamarakiw juparux colerayäna. ukatwa jachäna, janirakiw manq'känti. Ukatsti Elcanax chachapax juparux sänwa: —Ana, ¿kunatsa jachtaxa? ¿Kunatsa jan manq'asktasti? ¿Kunatsa chuymamax llakisi? ¿Janit nayajj tunka yoqanakat sipansa jumat jukʼamp sumäkirista? 1 Samuel 1:1-8 liytʼañataki
Saúl sat chachajja Saúl chachan warmipax Ahinoam satänwa, jupax Ahimaaz chachan phuchapänwa ... 1 Samuel 14:50 Saúl reyejj mä concubinanirakïnwa, jupajj Rizpa satänwa, jupajj Aiah warmin phuchapänwa... 2 Samuel 3:7
David Ukatwa Davidax sartasinxa, jaqinakapampi, filisteonakat pä patak jaqinak jiwayapxäna. Davidasti nayra ñik'utanakap apanïna, reyin cuñadopäñapataki. Ucat Saúl reyejj Mical phuchap casarasiyäna. 1 Samuel 18:27 liytʼañataki Abigailasti jank'akiw sartasïna, ukatsti mä asno patxaruw qunt'asïna, phisqa imill wawanakapampi. Davidan khitatanakap arknaqasaw warmipäxäna. Davidax Jezreel markankir Ahinoam chacharuw katuntarakïna; panpachaniw jupan warmipäpxarakïna. 1 Samuel 25:42-43 liytʼañataki Davitan wawanakapax Hebrón markan yuritayna, jilïr yuqapax Amnón satänwa, jupax Ahinoam Jezreel warmitänwa. Payïristi Chileab satänwa, jupasti Abigail satänwa, jupasti Nabal carmelitan warmipänwa. kimsïristi Absalón satänwa, jupasti Maaca chachan yokapänwa, jupasti Talmai sat reyin Gesur reyin phuchapänwa. Pusïristi Adonías satänwa, jupasti Hagit chachan yokapänwa; phisqhïristi Sefatías satänwa, jupasti Abital chachan wawapänwa; Suxtasti Itream satänwa, jupasti Egla Davidan warmipänwa. Ukanakax Davidan Hebrón markan yuritayna. 2 Samuel 3:2-5 liytʼañataki Ucat Davidajj amuyasïna, Tatitun Israel marcan reyiparu utt'ayatapa, Israel marcap laycu reinop jach'ar aptatapa. Davitax Hebrón markat purinkäna uka qhipatsti, Jerusalén markat juk'amp concubinanakampi warminakampi irpäna, Davidan yuqall wawanakapasa, imill wawanakapas yuripxäna. 2 Samuel 5:12-13 liytʼañataki Uriasan warmipax chachapan jiwatap ist'asax chachapat jachäna. Ucatsti llakisiñajj tukusjjäna ukhajja, Davidajj utapar irpañatakiw khitäna, jupasti warmiparuw tuküna, mä yoqall wawa wawachasïna. Ucampis Davidan luratapajj Tatituruw chuym ust'ayäna. 2 Samuel 11:26-27 liytʼañataki Natanasti Davidarojj sänwa: —Jumaw uka jaqejja —sasa. Israelan Tatit Diosapax akham siwa: “Nayaw Israelan reyipatak ajllisma, Saúl reyin amparapat qhispiyaraksma. Ucatsti uywiriman utapsa, uywiriman warminacapampiw jumar katuyasta, Israelan utapa, Judá marcanacapsa churaraksma. ucajj sinti jukʼakïspäna ukhajja, nayajj jumar ukham ukat ukham yänak churaraksma. ¿Kunatarak Tatitun kamachip jisk'achtasti, jupan nayraqatapan jan wali lurañamataki? Urías hitita jaqiruw espadampi jiwaytaxa, warmiparus warmimaruw katuntata, amonion wawanakan espadapampiw jiwayaraktaxa. 2 Samuel 12:7-9 liytʼañataki
4
Biblian Poligamia sat yatichäwipa
Ucatsti reyejj taqe utapamp arknaqasaw sarjjäna. Ucatsti reyejj tunka warminakaruw uta uñjir jaytäna, jupanakajj concubinanakäpjjänwa. 2 Samuel 15:16 liytʼañataki Ukat Davidax Jerusalén markan utapar purintäna. reyejj uta uñjañapatak jaytawaykäna uka tunka concubina warminakaruw irpapjjäna, ukat manqʼayapjjarakïna, ukampis janiw jupanakar mantaskänti. Ukatsti jiwañapkamaw jist'antatäpxäna, ijma warmjam jakasipkäna. 2 Samuel 20:3 liytʼañataki
Salomona Ukampis Salomón reyix walja jan uñt'at warminakaruw munasïna, Faraonan phuchapamp chika, moabita, amonita, edomita, sidonia, hitita warminaka. Tatitux israelitanakar siskäna uka markanakatxa: “Janiw jupanakar mantapkätati, janirakiw jupanakar mantapkätati, chiqpachansa jupanakax diosanakaparuw chuymanakam apanukupxätam” sasa. Ucatsti paqallq pataca warminacanïnwa, príncipes, kimsa pataca concubinanacapasti. Salomonax chuymankipstatäxäna ukhaxa, warminakapax yaqha diosanakar arkxayapxäna, chuymapax janiw Tatit Diosapamp chikäkänti, kunjämtix David awkipan chuymapäkän ukhama. Salomonasti Astoret sat diosaruw arkäna, uka diosasti amonitanakan ajjtaskänwa. Salomonasti Tatitun nayraqatapan jan walinak luräna, janiw Tatitun arknaqapkänti, David awkipjama. Ukatsti Salomonax mä jach'a chiqaw Moab markan q'añut uñt'at Quemós markataki, Jerusalén marka nayraqatan mä jach'a uta lurayäna, Moloc markataki, uka qullux amonitanakan ajjtaskänwa. Ukhamarakiw taqi yaqha markankir warminakapataki luräna, jupanakax incienso phichhantapxirïna, diosanakapar sacrificio loqtapxirïna. Tatitux Salomonatakix coleratänwa, Israelan Tatitu Diosapat jithiqtatapata, jupar pä kuti uñstatapata. Ucatsti juparojj janiw yaqha diosanakar arkjjañapati, ucampis Tatitun arsutaparjamajj janiw phoqhacänti. 1 Reyes 11:1-10 liytʼañataki
Rehoboam satänwa Rehoboam chachasti Davidan Jerimot yokapan Mahalat phuchaparuw casarasïna, Isaí chachan Eliab yokapan Abihail phuchapampi. Ukaw juparux wawanakar yuritayna; Jeus, Samarias, Zaham, uqhamaraqui. Uka qhipatsti Absalón chachan Maaca phuchhaparuw katuyäna. Uca warmejj Abías, Ataí, Ziza, Selomit sat chacharuw wawachasïna. Rehoboam chachasti Absalon chachan Maac phuchhaparuw taqi warminakapat sipansa juk'amp munasïna, tunka llatunkan warminakampi, paqallq tunka concubinanakampi, pä tunka llätunkani yuqall wawanakampi, paqallq tunka imill wawanakampi.) 2 Crónicas 11:18-21
Abiasajj ukhamänwa Ucampis Abiasajj wali ch'amanïjjänwa, tunca pusini warmi casarasjjänwa, jupasti pä tunca payan yoqall wawanïna, tunka suxtan imill wawanaca. 2 Crónicas 13:21 liytʼañataki
Acab Siria markan Ben-hadad reyisti taqpach ejercitoparuw tantachthapiyäna, jupamp chikasti kimsa tunka payan reyinakaw utjäna, caballonaka, carronaka, ukatsti Samaria markar muyuntasin uka markamp nuwasxäna. Ucatsti Israelan Acab reyiparuw yatiyirinak khitäna, ucat saraquïna: — Ben-hadad chachajj siwa: ‘Qullqumampi, qorimampejj nayanquiwa. warminakamasa, wawanakamasa, suma uñnaqt'aninakax nayankiwa. Israelan reyipasti sarakïnwa: —Tatay, rey, juman arsutamarjama:
5
Biblian Poligamia sat yatichäwipa
Nayajj jumanktwa, taqe kunatï utjkitu ukanakasa —sasa. Ukat khithanakasa mayamp jutasin sapxarakïna: — Ben-hadad chachax akham siwa: “Nayax jumar khithkäma, qullqimsa, qurimsa, warminakamaru, wawanakamarus katuyapxita” sasa. Ucampis qharürojj jakenacarojj juman ukar khithä, jupanacajj utamsa, servirinakaman utapsa yatjjatapjjaraquiniwa. ukatsti, kunatix jumatakix askïki ukax amparapar uchapxani, ukat apaqapxani” sasa. Ukatsti Israel markan reyipax taqi jilïrinakaruw jawsäna, akham sasa: —Marcos, achikt'asipxsmawa, kunjämtix aka jaqix jan walinak thaqki uk uñjapxam, warminakajataki, wawanakajataki, qullqijataki, qurijataki, nayar khitanitu. ucat nayajj janiw jupar jan uñt'cti. Taqi jilïrinakampi, taqi jaqinakampix juparux sapxänwa: —Jan ist'amti, janirak iyaw samti —sasa. 1 Reyes 20:1-8 liytʼañataki Acab reyejj Samaria markan paqallq tunka yoqall wawanakanïnwa... 2 Reyes 10:1
Joasajj ukham luräna Joása chachax paqallq maraniw apnaqañ qalltäna, ukat pusi tunka maraw Jerusalén markan apnaqäna. Taykapasti Beerseba markankir Zibías satänwa. Joása chachasti Tatitun nayraqatapan askinak luräna, Joiadá sacerdotex jakaskäna uka urunakakama. Joiadasti pä warmimpiw casarasïna; ukatsti yuqall wawanaka, imill wawanakanïnwa. 2 Crónicas 24:1-3 liytʼañataki
6