Issuu

Medische terminologie studiegebied handelswetenschappen en bedrijfskunde bachelor in het organisatie en management keuzetraject Medical Office Management campus Kortrijk academiejaar 2022-2023

INHOUDSTAFEL DEEL 1. REGELS AAN DE GRONDSLAG VAN MEDISCHE TERMEN ........................... 4 1.1 Opbouw van medische termen ......................................................................................... 4 1.1.1 Prefixen ..................................................................................................................... 4 1.1.2 Suffixen ................................................................................................................... 19 1.1.3 Stammen .................................................................................................................. 28 1.2 Eponiemen en geoniemen .............................................................................................. 44 1.3 Richtlijnen m.b.t. de schrijfwijze ................................................................................... 48 1.3.1 Algemene richtlijnen ............................................................................................... 48 1.3.2 Vernederlandste woorden ........................................................................................ 49 1.3.3 Spellingswijzigingen sedert 1995............................................................................ 52 1.3.4 Spellingswijzigingen sedert 2005............................................................................ 52 1.4 Enkelvoud en meervoud ................................................................................................. 53 1.4.1 Algemene regels voor het meervoud van medische termen .................................... 53 1.4.2 Uitzonderingen ........................................................................................................ 56 1.4.3 Meervoud bij samengestelde begrippen .................................................................. 56 1.5 Toepassingen .................................................................................................................. 58 1.5.1 De huid .................................................................................................................... 58 1.5.2 Het endocriene systeem (hormonaal stelsel) ........................................................... 60 1.5.3 Het cardiovasculair stelsel (hart-bloedvatenstelsel) ................................................ 61 1.5.4 Het lymfestelsel ....................................................................................................... 74 1.5.5 Het urinewegstelsel ................................................................................................. 75 1.5.6 Het ademhalingsstelsel ............................................................................................ 76 1.5.7 Het spijsverteringsstelsel ......................................................................................... 77 1.5.8 Het voortplantingsstelsel ......................................................................................... 81 1.5.9 Het sensorisch stelsel .............................................................................................. 85 1.5.10 Het zenuwstelsel .................................................................................................... 86 DEEL 2. ANATOMISCHE TOPOGRAFIE ............................................................................ 89 2.1 Inleiding ......................................................................................................................... 89 2.2 De anatomische houding ................................................................................................ 90 2.3 Lichaamsvlakken en doorsneden ................................................................................... 91 2.3.1 Frontaal vlak (coronaal vlak) .................................................................................. 91 2.3.2 Transversaal vlak of horizontaal vlak (axiaal vlak) ................................................ 91 2.3.3 Sagittaal vlak en mediaanvlak ................................................................................. 91 2.3.4 Buisvormige organen .............................................................................................. 92 2.4 Hoofdassen ..................................................................................................................... 93 2.4.1 Verticale (longitudinale) as ..................................................................................... 93 2.4.2 Transversale (horizontale) as .................................................................................. 93 2.4.3 Sagittale as............................................................................................................... 93 2.5 Lichaamsstreken (anatomische regio’s) ......................................................................... 94 2.5.1 Hoofdstreek (hoofd: caput) ..................................................................................... 94 2.5.2 Hals- en nekstreek (hals: collum) ............................................................................ 94 2.5.3 Rompstreek (romp: truncus).................................................................................... 94 2.5.4 Bovenste ledematen (of bovenste extremiteiten: membrum superius) ................... 94 2.5.5 Onderste ledematen (of onderste extremiteiten: membrum inferius)...................... 95 Overzicht van anatomische oriëntatiepunten: .................................................................. 96 2.6 Plaatsaanduidingen ....................................................................................................... 103 2.6.1 Ventraal en dorsaal ................................................................................................ 103 2.6.2 Anterior en posterior ............................................................................................. 103

3 2.6.3 Craniaal en caudaal ............................................................................................... 104 2.6.4 Superior en inferior ............................................................................................... 104 2.6.5 Lateraal en mediaal ............................................................................................... 105 2.6.6 Perifeer en centraal ................................................................................................ 106 2.6.7 Proximaal en distaal .............................................................................................. 106 2.6.8 Sinister en dexter ................................................................................................... 107 2.6.9 Visceraal en pariëtaal ............................................................................................ 108 2.6.10 Positiebepaling van het hoofd ............................................................................. 108 2.7 Richtingaanduidingen................................................................................................... 109 2.8 Lichaamsholten en sereuze holten................................................................................ 113 2.8.1 Algemeen .............................................................................................................. 113 2.8.1 Sereuze holten en sereuze vliezen ......................................................................... 114 2.8.2 De thoraxholte (borstholte) ................................................................................... 115 2.8.3 De buikholte (abdominale holte) en bekkenholte (pelvisholte) ............................ 116 DEEL 3 HET MOTORISCH STELSEL (HET BEWEGINGSAPPARAAT)....................... 119 3.1 HET SKELET .............................................................................................................. 119 3.1.1 Anatomie van het bot ............................................................................................ 119 3.1.2 Samenstelling van het skelet ................................................................................. 122 3.1.3 Bijzonderheden van het skelet............................................................................... 129 3.2 Botverbindingen ........................................................................................................... 132 3.2.1 Algemene bouw..................................................................................................... 132 3.2.2 Soorten botverbindingen ....................................................................................... 132 3.2.3 Botverbindingen van het skelet ............................................................................. 133 3.2.4 Functie van de botverbindingen ............................................................................ 137 3.3 Spieren en pezen........................................................................................................... 138 3.3.1 Algemene structuur ............................................................................................... 138 3.3.2 De belangrijkste spieren ........................................................................................ 139

DEEL 1. REGELS AAN DE GRONDSLAG VAN MEDISCHE TERMEN 1.1 Opbouw van medische termen Op het eerste gezicht kan medische terminologie een vreemde taal lijken. Vaak zijn medische termen echter te begrijpen door te kijken naar de samenstellende delen / elementen. Kennis van een klein aantal van deze elementen kan helpen bij het begrijpen van een groot aantal medische termen.1 Soms zijn verschillende schrijfwijzen voor dezelfde term mogelijk. Medische termen bestaan uit een basiselement, de stam, die het orgaan, of een stuk weefsel, of een organisme aanduiden waarvan sprake is. Aan deze stam wordt een voorvoegsel (prefix), een achtervoegsel (suffix) of beide toegevoegd. Een achtervoegsel of suffix is een deel van een woord dat op zich geen woord is. Wanneer het na een woord, de stam, wordt gevoegd ontstaat daarmee een nieuw woord. Een suffix kan verwijzen naar een symptoom, een aandoening, een ingreep, een onderzoek,…2 Een voorvoegsel of prefix is een deel van een woord dat op zich geen woord is. Wanneer het voor een woord wordt gevoegd ontstaat daarmee een ander woord. Een prefix kan verwijzen naar: een ontkenning, een graad, een aantal, een plaats, … Een aantal termen bestaan slechts uit een voorvoegsel en een achtervoegsel, zoals bijvoorbeeld: quadriplegie (quadri+plegie).

1.1.1 Prefixen Prefixen kunnen volgende informatie inhouden: ontkenning, graad, aantal, kleur, … a) Aantal – hoeveelheid prefix

betekenis

voorbeeld

betekenis v/h voorbeeld

nulli-

geen

nulligravida

vrouw die nog nooit zwanger is geweest

hemi-

half, enkel-

hemicolectomie

wegname van de helft van het colon

semi-

zijdig

hemisfeer

hersenhelft, halfrond van de hersenen

hemiparese

spierverzwakking aan één zijde van het lichaam

hemiplegie

totale verlamming aan één zijde van het lichaam

semilunaris

halvemaanvormig

semipermeabel

halfdoorlatend

1 2

http://www.merckmanual.nl/mmhenl/print/about/front/medterms.html http://www.dehelianthus-haarlem.nl/newhtml/artikelen/achtervoegsels_medisch.html

5 uni-

één, enig

mono-

bi-

unilateraal

eenzijdig, aan één zijde

unigravida

vrouw die één keer zwanger is geweest

monosacharide

eenvoudigste koolhydraat (vb. glucose)

monoplegie

verlamming van één lidmaat

twee(maal) biceps bicuspidalis

di-

spier met twee aanhechtingspunten tweeslippig  2 slippige hartklep of vulvula mitralis

bifurcatie

vorksgewijze splitsing in 2

disacharide

koolhydraat opgebouwd door het aan elkaar koppelen van 2 monosachariden

diplegie

verlamming van 2 ledematen

dizygote tweeling

twee-eiige tweeling

tri-

drie

nervus trigeminus gezichtszenuw die zich splitst in 3 takken

quadri-

vier

tetraplegie

verlamming van de 4 ledematen

weinig

oligurie

weinig urine (< 500 ml/24 uur – normaal

tetraolig(o)-

gering

urinedebiet: 1500 ml/24 uur) oligo-elementen

sporenelementen: mineralen die slechts in een zeer kleine hoeveelheid in het lichaam voorkomen

poly-

veel

multi-

polyurie

veel urine (> 3000 ml/24 uur)

polyarticulair

met betrekking tot meerdere gewrichten

polyarthritis (=

gelijktijdige ontsteking van meerdere gewrichten

polyartritis) polydipsie

versterkt dorstgevoel

polyfagie

vraatzucht, ziekelijk verhoogde eetlust

polysacharide

koolhydraat opgebouwd door het aan elkaar koppelen van zeer veel monosachariden

pluri-

meer

multicausaal

ontstaan door meerdere oorzaken

multipara

barende vrouw die reeds eerder gebaard heeft

multipel

veelvoudig

pluripara =

barende vrouw die reeds eerder gebaard heeft

multipara pluripotent

1. eigenschap (van een cel) om uit te groeien tot alle typen lichaamscellen van een individu 2. tot meer dan in functie in staat

64 IN DE THORAX Aorta = grote lichaamsslagader: - op de aortaboog volgt o de aorta ascendens (= stijgende aorta), o de aorta descendens (= dalende aorta); deze wordt opgedeeld in  aorta thoracica (= borstaorta), het deel tot aan het middenrif  aorta abdominalis (= buikaorta) is het deel van de aorta vanaf het middenrif tot de splitsing in beide arteriae iliacae communes - t.h.v. het allereerste stukje van de aorta ontspringen de aa. coronariae - t.h.v. de arcus aortae ontspringt o rechts de a. brachiocephalica (= truncus brachiocephalicus = armhoofdslagader) die snel splitst in  de R- a. subclavia (= ondersleutelbeenslagader): bloedvoorziening van R-arm  de R- a. carotis communis (= gemeenschappelijke halsslagader): bloedvoorziening van R-hoofdhelft o links:  de L- a. subclavia: bloedvoorziening van L-arm  de L- a. carotis communis: bloedvoorziening van L-hoofdhelft - t.h.v. de aorta descendens ontspringen de aa. intercostales (= tussenribslagaders): bloedvoorziening van de tussenribspieren.37 IN HET ABDOMEN Aorta: - de aftakkingen naar de inwendige organen zijn: o truncus coeliacus (= grote ingewandslagader): vertakt in 3 grote arteriën:  a. hepatica (= leverslagader): bevloeit de lever  a. gastrica: bevloeit de maag, duodenum, pancreas  a. lienalis (= miltslagader): bevloeit de milt o a. mesenterica superior: ontspringt uit de voorzijde van de aorta abdominalis, onder de truncus coeliacus en boven de arteria mesenterica inferior38 - bevloeit dunne darm en 1e helft dikke darm o L- en R- a. renalis: bevloeien de nieren o L- en R- a. ovarica bij de vrouw: bevloeien de ovaria o L- en R- a. testicularis bij de man: bevloeien de testes o a. mesenterica inferior: bevloeit 2e helft dikke darm - aan de bekkenbovenrand splitst de aorta in 2 grote takken: L- en R a. iliaca communis (= gemeenschappelijke darmbeenslagader); o deze splitsen zich iets verder elk nogmaals in 2 takken:  a. iliaca interna: bevloeit bekkenholte + bil  belangrijke verdere aftakking is de a. uterina (= baarmoederslagader) die de uterus bevloeit 37 38

P. VANOUTRIVE, Anatomie, fysiologie en biologie, Kortrijk, KATHO-HIVV, 2012-13, hfdst 8, 12. http://nl.wikipedia.org/wiki/Arteria_mesenteria_superior

formatio reticularis

diëncef(ph)alon

neuron dendriet

tussenhersenen

neuronen

zenuwcel

neuriet = axon

nervus

nervi

en tussenhersenen, bovenste deel van de hersenstam netwerk van onderling verbonden neuronen over de hele lengte van de hersenstam klein stukje hersenweefsel, gelegen tussen de hersenstam en het cerebrum

zenuw

korte uitloper van een zenuwcel die de impulsen geleiden naar het cellichaam toe lange uitloper van een zenuwcel die de impulsen weg leidt van het cellichaam bundeltje van lange uitlopers van zenuwcellen een zenuw die zich bevindt zich in het CZS

tractus

baan

cauda equina nervus spinalis

nervi spinales

nervus cranialis ganglion

nervi craniales ganglia

paardenstaart ruggenmergzenuwen = spinale zenuwen hersenzenuwen zenuwknoop een verdikking van de zenuwbaan spaakbeenzenuw middenzenuw ellepijpzenuw middenrifzenuw bezenuwt het diafragma en het pericard bovenbeenzenuw heupzenuw of achterste beenzenuw scheenbeenzenuw hersenvlies/ gelegen tussen de schedel ruggenmergvlies en de cortex cerebri, loopt verder om de kleine

nervus radialis nervus medianus nervus ulnaris nervus phrenicus nervus femoralis nervus ischiadicus

nervus tibialis meninx

meningen meninges

dura mater

arachnoidea pia mater

craniale meningen

hersenvliezen

spinale meningen

ruggenmergvliezen harde hersenvlies/ harde ruggenmergvlies spinnenwebvlies zachte hersenvlies/ harde ruggenmergvlies

hersenen, de hersenstam tot aan het einde van het ruggenmerg in de onderrug drie vliezen die de hersenen omgeven drie vliezen die het ruggenmerg omgeven

92 Ruggenmerg = dwarse of transversale doorsnede (transversaal vlak) Afbeelding met 3 foto’s: links: röntgenfoto van de thorax in het frontale vlak: frontale doorsnede; midden: CT-scan van het abdomen in het transversale vlak: dwarsdoorsnede; rechts: MRI-scan van de hersenen in het sagittale vlak: sagittale doorsnede.67

2.3.4 Buisvormige organen Van buisvormige organen (bloedvaten, lymfevaten, urineleiders, darmen,…) kan men 2 mogelijke doorsneden maken: Bij een transversale doorsnede (of dwarsdoorsnede) ontstaan 2 cirkelvormige uiteinden. De holte die omsloten wordt door het buisvormig orgaan noemt men lumen (opening, gat). Bij een longitudinale doorsnede (of lengtedoorsnede) van een buisvormige structuur ontstaan als het ware 2 gootjes.

http://wetenschap.infonu.nl/anatomie/50209-medische-terminologie-orientatie-in-het-lichaam.html