SPOSOBY REKONSTRUKCJI U DZIECI I MŁODZIEŻY PO ROZLEGŁYCH RESEKCJACH NOWOTWORÓW NARZĄDU RUCHU
Onkologiczna chirurgia rekonstrukcyjna to połączenie chirurgii onkologicznej z chirurgią rekonstrukcyjną. W skład kompleksowego leczenia onkologicznego wchodzi chemioterapia (w tym wysokodawkowa) i/lub radioterapia oraz leczenie chirurgiczne. Zabiegi rekonstrukcje stanowią integralna część leczenia chirurgicznego.
WSTĘP
Zakres i sposób leczenia chirurgicznego jest ściśle zindywidualizowany, zależny od wielu zmiennych m.in. rodzaju nowotworu, wielkości guza, reakcji na zastosowane leczenie onkologiczne, wieku pacjenta.
LECZENIE CHIRURGICZNE PIERWOTNYCH ZŁOŚLIWYCH NOWOTWORÓW KOŚCI OBEJMUJE: Rekonstrukcje z użyciem implantów poresekcyjnych (endoprotez) Rekonstrukcje z użyciem przeszczepów (auto i allograftów) Resekcje guzów bez rekonstrukcji Zabiegi okaleczające Zabiegi paliatywne mające na celu poprawę jakości życia pacjenta poprzez eliminacje bólu, poprawę funkcji i/lub profilaktykę złamań
PRIORYTETAMI CHIRURGICZNEGO LECZENIA PIERWOTNYCH NOWOTWORÓW KOŚCI SĄ: 1. Radykalne usunięcie zmiany 2. Odtworzenie funkcji 3. Odtworzenie kształtu (efekt kosmetyczny)
ZALETY I WADY POSZCZEGÓLNYCH RODZAJÓW REKONSTRUKCJI Rekonstrukcje z użyciem implantów poresekcyjnych (endoprotez) ZALETY Krótki okres rekonwalescencji Możliwość szybkiego kontynuowania kompleksowego leczenia onkologicznego, zarówno CHT, jak i RT Zachowanie funkcji kończyny Możliwość korygowania długości kończyn u dzieci rosnących WADY Brak możliwości wykonywania badań MR w przypadku endoprotez rosnących Wyższe ryzyko powikłań w stosunku do implantów niezwiązanych/półzwiązanych
Rekonstrukcje z użyciem przeszczepów ZALETY W przypadku pomyślnego przebiegu brak konieczności rewizji WADY Długi czas wbudowywania się przeszczepu Brak możliwości przebudowy dużych allograftów Brak możliwości użycia stabilizatorów zewnętrznych w czasie stosowania CHT Dodatkowe okaleczenie pacjenta podczas pobierania autograftu Często trudności w stosowaniu RT
Resekcje guzów bez rekonstrukcji ZALETY Zazwyczaj bardzo dobry efekt funkcjonalny Minimalne ryzyko powikłań infekcyjnych Możliwość bezpiecznego kontynuowania leczenia onkologicznego (w aspekcie gojenia rany), zarówno CHT jak i RT WADY Wykonywane przede wszystkim u pacjentów z guzami tkanek miękkich Ze względu na brak możliwości uzyskania satysfakcjonującego marginesu chirurgicznego niezmiernie rzadko wykonywane u pacjentów z pierwotnymi nowotworami kości
Zabiegi okaleczające Nie powinno się ich przeprowadzać bez wcześniejszego leczenia onkologicznego, zwłaszcza w przypadku mięsaków tkanek miękkich, chyba, że jest to tzw. zabieg „na ratunek życia”. Leczenie indukcyjne często zmniejsza masę guza i umożliwia przeprowadzenie leczenia oszczędzającego
ZALETY Duże prawdopodobieństwo uzyskania resekcji R0 W przypadku prawidłowego zaprotezowania w wielu sytuacjach bardzo dobry efekt funkcjonalny WADY Bóle fantomowe Często brak akceptacji ze strony chorego
ENDOPROTEZOPLASTYKA Podział konstrukcyjny wyróżnia protezy modularne oraz wydłużalne Protezy wydłużalne dodatkowo dzielimy na wydłużane inwazyjnie i bezinwazyjnie Podział anatomiczny uwzględnia rekonstruowany staw z odpowiadającym mu odcinkiem kości Obecnie podział anatomiczny został rozszerzony o rekonstrukcje pozastawowe Dodatkową grupę implantów stanowią protezy typu custom-made
„Modularność” implantów poresekcyjnych, oferowana przez wiodących producentów umożliwia dostosowanie danego implantu do konkretnej sytuacji klinicznej
Powinna być przeprowadzona w zgodnym dla danego protokołu leczenia czasie (różnym dla różnych nowotworów). Pacjent w chwili zabiegu powinien mieć prawidłowe wartości hematologiczne i nie posiadać żadnych cech klinicznych stanu zapalnego. Do uzyskania jak najlepszego efektu funkcjonalnego pacjent powinien mieć prowadzaną rehabilitację ruchową od samego początku leczenia (po biopsji, równolegle z CHT indukcyjną). Zabieg zawsze jest poprzedzony wcześniejszym planowaniem obejmującym analizę rozległości resekcji w oparciu o wyjściową masę guza. W planowaniu leczenia rekonstrukcyjnego konieczne jest uwzględnienie także:
Sposobu wykonania biopsji Możliwości rehabilitacji pooperacyjnej Wieku pacjenta Czynników wpływających na przeżywalność implantu (np. przewidywana docelowa masa ciała)
Zawsze najważniejsze jest osiągnięcie resekcji R0. W przypadku złej reakcji na leczenie indukcyjne lub podejrzenia progresji przeprowadzanie leczenia oszczędzającego zazwyczaj skutkuje progresją choroby zasadniczej. W takiej sytuacji zawsze należy rozważyć modyfikację leczenia onkologicznego.
PLANOWANIE LECZENIA OSZCZĘDZAJĄCEGO U DZIECI DODATKOWO OBEJMUJE: Badanie wieku kostnego Konsultację antropologiczną, która powinna zawierać ocenę szacunkowego wzrostu poszczególnych elementów układu szkieletowego Konsultację stomatologiczną U dziewczynek, w przypadku możliwości infekcji ze strony narządu rodnego, konieczna jest również konsultacja ginekologiczna
Planowanie leczenia oszczędzającego z rekonstrukcją dokonujemy na podstawie oceny wyjściowego badania MR/TK
ODMIENNOŚĆ ENDOPROTEZOPLASTYKI PORESEKCYJNEJ U DZIECI I MŁODZIEŻY WYNIKA ze zmiennych w czasie stosunków anatomicznych z koniecznością zapewnienia harmonijnego zwiększania długości implantu w stosunku do pozostałych składowych narządu ruchu spodziewanego długiego okresu „użytkowania” implantu nierzadko braku współpracy pacjenta wysokiego prawdopodobieństwa powikłań odległych tj. obluzowań, uszkodzeń implantów i infekcji
Przykład endoprotezoplastyki poresekcyjnej z użyciem implantów modularnych
Przykład endoprotezoplastyki poresekcyjnej z użyciem implantów wydłużalnych (rosnących)
Obecnie w niektórych przypadkach możliwe jest wykonanie endoprotezoplastyki z dobrym efektem funkcjonalnym u bardzo małych pacjentów
Pamiętajmy, że u dzieci Rekonstrukcja implantem wydłużalnym wymaga regularnych kontroli celem zapewnienia zbilansowanego przyrostu długości protezy w stosunku do pozostałych składowych narządu ruchu. Harmonijne „przyrastanie długości” rekonstruowanego odcinka jest łatwiejsze do uzyskania w przypadku protez nieinwazyjnych. Każda z rekonstruowanych okolic posiada charakterystyczne objawy zaburzenia równowagi implant - tkanki miękkie.
Obecnie postęp technologiczny umożliwia rekonstrukcje większości elementów narządu ruchu
Przykłady nietypowych zabiegów rekonstrukcyjnych
Nietypowy zabieg rekonstrukcyjny w zakresie klatki piersiowej po resekcji guza mostka i wcześniejszej radioterapii
Inne przykłady nietypowych zabiegów
W pewnych sytuacjach klinicznych optymalną formą leczenia rekonstrukcyjnego jest użycie przeszczepów kostnych
Przykłady rekonstrukcji z wykorzystaniem allograftu
W pewnych sytuacjach klinicznych optymalną formą leczenia rekonstrukcyjnego jest użycie przeszczepów kostnych
Przykłady rekonstrukcji z wykorzystaniem allograftu
Unaczyniony przeszczep kości strzałkowej 4,5 tygodnia po operacji
2 lata po operacji
POWIKŁANIA LECZENIA REKONSTRUKCYJNEGO Zabiegi rekonstrukcyjne, zwłaszcza z zastosowaniem endoprotez poresekcyjnych, obarczone są wysokim odsetkiem powikłań wczesnych i odległych. Niemniej jednak zastosowanie ścisłego reżimu prawidłowej opieki okołooperacyjnej i późniejszych kontroli pozwala uzyskać wyniki porównywalne do endoprotezoplastyk dedykowanych chorobie zwyrodnieniowej.
Wczesne Infekcje wczesne (pomimo licznych czynników ryzyka powikłania te nie powinny stanowić więcej niż 2%) Przedłużone gojenie rany (wynikające z konieczności zastosowania chemioterapii i/lub radioterapii)
Późne Obluzowania (wynikające z najwyższej predylekcji implantów zawiasowych do ww. powikłania) Infekcje późne Niezadowalający efekt funkcjonalny, czy estetyczny
Na każdym etapie leczenia (bez względu na jego rodzaj), jak i po jego zakończeniu, niezbędna jest odpowiednia rehabilitacja
W przypadku zabiegów rekonstrukcyjnych, a zwłaszcza endoprotezoplastyki, bez względu na odległość od zabiegu konieczne jest: unikanie tzw. czynności ryzykownych, tj. piercingu i tatuaży dbanie o higienę jamy ustnej i dobry stan zębów leczenie „banalnych” infekcji bakteryjnych (np. zanokcica) unikanie urazów kontrola wagi ciała
PIŚMIENNICTWO Raciborska A, Malesza I, Bilska K, Koziński T, Pachuta B. Doubleendoprosthesis in the management of refractorymetastaticprimarybonetumours in children and youngadults. AdvOrthop. 2021 Jul 23;2021:9944702. Raciborska A, Bilska K, Malesza I, Rodriguez-Galindo C, Pachuta B. Distaltibialreconstruction in the management of primarybonetumours in children and adolescents. FootAnkleInt. 2021 Jun 11:10711007211012690. Rutkowski P, Prochorec-Sobieszek M, Wągrodzki M, Seliga K, Krzakowski M, Czarnecka A, Świtaj T, Kawecki A, Raciborska A, Tysarowski A. Diagnostyka z wykorzystaniem sekwencjonowania następnej generacji (NGS) w mięsakach — rekomendacje. OnkolPrakt Klin Edu 2020; 6: 1–9 Raciborska A, Klepacka T, Michalak E. Standardy postępowania diagnostycznego w guzach kości u dzieci i młodzieży. PrzeglPediatr 2019; 48(3):112-115 Bus MP, et al. Is there still a role for osteoarticular allograft reconstruction in musculoskeletal tumour surgery? a long-term follow-up study of 38 patients and systematic review of the literature. Bone Joint J. 2017 Bus MP, Szafranski A, et al. LUMiC® Endoprosthetic Reconstruction After Periacetabular Tumor Resection: Short-term Results. Clin Orthop Relat Res. 2017 Raciborska A, Bilska K, Rychłowska-Pruszyńska M, Drabko K, Chaber R, Pogorzała M, Połczyńska K, Godziński J, Rodriguez-Galindo C, Woźniak W. Internal hemipelvectomy in the management of pelvic Ewing sarcoma - are outcomes better than with radiation therapy? PediatrSurg. 2014 Lin P, et al. Pelvic reconstruction with different rod-screw systems following Enneking type I/I + IV resection: a clinical study. Oncotarget. 2017 Decilveo AP, et al. Reconstruction Using Expandable Endoprostheses for Skeletally Immature Patients With Sarcoma. Orthopedics. 2017 Errani C, et al.Microsurgical reconstruction with vascularized fibula and massive bone allograft for bone tumors. Eur J Orthop Surg Traumatol. 2018 Pala E, et al. Survival of modern knee tumor megaprostheses: failures, functional results, and a comparative statistical analysis. Clin Orthop Relat Res. 2015 Böhler C, et al.Surgical and Functional Outcome after Endoprosthetic Reconstruction in Patients with Osteosarcoma of the Humerus. Sci Rep. 2018 Biazzo A, et al.Scapular reconstructions after resection for bone tumors: a single-institution experience and review of the literature. Acta Biomed. 2018 Wilke BK, et al. Long-Term Functional Outcomes of Distal Femoral Replacements Compared to Geographic Resections for Parosteal Osteosarcomas of the Distal Femur. Iowa Orthop J. 2018
AUTORZY prof. IMiD dr hab. n. med. A. Raciborska dr n. med. B. Pachuta lek. I. Malesza dr n. med. K. Bronowicki lek. T. Walenta lek. W. Jasica dr n. med. A. Szymborska dr n. med. K. Bilska dr n. med. E. Rogowska dr n. med. B. Sopyło dr n. med. B. Przybyszewski lek. Z. Małas
OPRACOWANIE
mgr K. Maleszewska
Klinika Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży Kasprzaka 17a, Warszawa 01-211 Rejestracja: 22 32 77 050 e-mail: tel: tel/fax: Poradnia: Facebook:
klinika.onkologii@imid.med.pl (+48 22) 32-77-205 (+48 22) 63-29-851 (+48 22) 33-77-415 @klinikaonkologii