Badanie PET
Przewodnik dla pacjentów Dr hab. n. med. Bogdan Małkowski
Prof. UMK Prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Nuklearnej Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Katedra Diagnostyki Obrazowej
Materiał świadomościowy powstał na zlecenie firmy Takeda Pharma, która pokryła koszty jego przygotowania i dystrybucji. Materiał edukacyjny przeznaczony dla pacjentów i szerokiej publiczności. Przedstawionych informacji nie należy traktować jako porady medycznej. W przypadku jakichkolwiek pytań lub wątpliwości należy skontaktować się z lekarzem. W niniejszym poradniku, ekspert dzieli się własną wiedzą oraz doświadczeniem. C-ANPROM/PL/ADCE/0073 03.2021
Takeda Pharma Sp. z o. o. ul. Prosta 68 00-838 Warszawa Copyright 2021 Takeda Pharmaceutical Company Limited. Wszystkie prawa zastrzeżone. Wszystkie znaki handlowe są własnością ich prawowitych właścicieli.
EDOC RQ
lp.enilno-rq.www an onaworenegyW
Zeskanuj kod QR, żeby przejść do wersji mobilnej przewodnika dla pacjentów z chłoniakiem Hodgkina
EDOC RQ
lp.enilno-rq.www an onaworenegyW
Zeskanuj kod QR, żeby przejść do wersji mobilnej przewodnika dla pacjentów kliniki transplantacji
Zeskanuj kod QR, żeby przejść do wersji mobilnej przewodnika dla pacjentów z neuropatią obwodową
C-ANPROM/PL/ADCE/0073 03.2021
Badanie PET/CT:
· U możliwia wczesną identyfikację zmiany nowotworowej · P ozwala określić dokładną lokalizację zmiany nowotworowej · P ozwala ocenić zaawansowanie choroby · U możliwia precyzyjne planowanie leczenia · D aje możliwość monitorowania leczenia i oceny jego skuteczności · D aje możliwość oceny ewentualnej wznowy choroby · D aje także możliwość rozpoznania choroby w przypadku trudnych do zdiagnozowania nowotworów
Pozytonowa Tomografia Emisyjna (PET) - definicja:
Co powinienem wiedzieć o badaniu PET/CT?
· Co wykrywa badanie PET/CT? PET/CT przede wszystkim pozwala wykryć niewielką zmianę. Pozwala · Btakże adanieodpowiedzieć na pytanie, czy wykryta zmiana ma charakter łagodny
czy złośliwy. Badanie PET/CT to także ocena rozległości zmiany, która umożliwia dokładne zaplanowanie leczenia. Dodatkowo daje możliwość określenia istnienia ewentualnych przerzutów.
bardzo często wykorzystywane jest w celu monitorowania postępów · Bwdrożonego adanie PET/CT już leczenia.
Badanie PET/CT – na czym polega?
Funkcjonalne, przestrzenne obrazowanie całego ciała, tułowia lub wybranego narządu (np. mózgu, wątroby, serca) po podaniu dożylnym radiofarmaceutyku znakowanego izotopem pozytonowym. Metoda Pozytonowej Emisyjnej Tomografii (PET/CT) służy do obrazowania tkanek i narządów z wykorzystaniem substancji występujących prawidłowo w organizmach (lub ich prekursorów), znakowanych pierwiastkami promieniotwórczymi o niskiej masie atomowej, emitującymi w wyniku swojego rozpadu pozytony. Skaner PET/CT, czyli urządzenie za pomocą którego wykonuje się badanie, z zewnątrz podobny jest do tomografu komputerowego. W podobny również sposób odbywa się samo badanie.
Skaner PET/CT
Następnie zostaniesz pozostawiony na godzinę w zaciemnionym pomieszczeniu.
Po upływie godziny zostaniesz umieszczony w specjalnym skanerze. Musisz mieć ręce nad głową. Nie będziesz mógł się poruszać. W czasie badania swobodnie oddychaj i przełykaj ślinę. Wszelkie dane, które odczyta maszyna, przekazane zostają do komputera. Ten, dzięki specjalnemu programowi, tworzy obraz obszaru, który poddawany jest sondowaniu. W związku z tym, że chore komórki zużywają więcej glukozy, ich wygląd różni się od tych zdrowych.
C-ANPROM/PL/ADCE/0073 03.2021
Badania odbywają się w godzinę po podaniu znacznika 18 F-FDG na skanerach PET/CT. Przy innych znacznikach czas od podania znacznika do rozpoczęcia badania może być inny.
Przed badaniem otrzymasz specjalny zastrzyk z glukozą związaną z izotopem fluoru.
Niestety badanie PET/CT nie wykrywa wszelkich możliwych nowotworów. Wszystko za sprawą zmiennego metabolizmu glukozy. Jest to jednak obecnie najbardziej precyzyjne badanie.
Aby się do niego przygotować, na 24 godziny przed badaniem nie wolno pić alkoholu, kawy, herbaty czy coli.
Powinieneś zrezygnować z ćwiczeń fizycznych.
Wyjątkiem jest przyjmowanie czystej wody, bez żadnych dodatków. Powinieneś mieć wodę ze sobą. Konieczne będzie jej spożycie także po badaniu, ponieważ wypłucze ona wstrzyknięty izotop.
Zastosowanie znacznika (fluorodeoksyglukozy – FDG) umożliwia obrazowanie tkanek, wykazujących zwiększone zapotrzebowanie na glukozę. Większość nowotworów (w tym chłoniaki), wykazuje zwiększone zapotrzebowanie na glukozę.
Samo badanie jest bezpieczne, a w jego trakcie pacjent jest przez cały czas nadzorowany przez wysoko wykwalifikowany personel
Nie wolno żuć gumy, ssać cukierków czy palić papierosów
Około 6 godzin przed badaniem nie wolno pić ani jeść.
· PET/CT badanie – przeciwwskazania
Badania co do zasady nie powinno się wykonywać u kobiet w ciąży. W tym przypadku wskazana będzie alternatywna diagnostyka, jeżeli istnieje, ale o tym decyduje lekarz prowadzący badanie.
C-ANPROM/PL/ADCE/0073 03.2021
Mimo tego, że ogólnie metoda PET/CT uważana jest za bezpieczną, istnieją pewne przeciwwskazania do jej przeprowadzenia. Przeciwwskazaniem względnym jest karmienie piersią. W przypadku konieczności wykonania badania u kobiety karmiącej należy przewidzieć 2-dniową przerwę w karmieniu piersią. Badania nie należy przeprowadzać bezpośrednio po lub w trakcie radioterapii, chemioterapii, po badaniach endoskopowych, operacjach, biopsjach, z wyjątkiem indywidualnych przypadków zgodnie z zaleceniem lekarza. Przeciwskazaniem jest również niewłaściwe przygotowanie pacjenta do badania PET-TK.
Najczęściej wykorzystywanym znacznikiem w badaniach PET/CT w onkologii i hematologii jest FDG - fluorodeoksyglukoza. Jest to znakowany izotopem fluoru – 18F, cukier (glukoza). Ilość podawanego pacjentowi dożylnie cukru jest minimalna i wagowo wynosi około 1 nanograma. Dla uzmysłowienia, jeden kryształek cukru waży ok. 0,2 miligrama, czyli gdybyśmy poddawali cukier, to z jednego kryształka moglibyśmy przebadać ok. 500.000 pacjentów.
Schemat budowy radiofarmaceutyku znacznika PET/CT Ten skomplikowany proces zarówno produkcji znacznika, jak i sama jego wyjątkowa właściwość wynikająca z budowy pozwala na poszukiwanie i wykrywanie bardzo drobnych zmian nowotworowych.
Kwanty promieniowania wykorzystywane w badaniu PET/CT
Produkcja fluorodeoksyglukozy (FDG) jest skomplikowana i przebiega w specjalnych laboratoriach:
Punkt anihilacji pozyton-elektron Izotop pozytonowy znakujący Droga pozytonu
mannoza
F
18
+
fluorodeoksymannoza
F
fluorodeoksyglukoza (FDG) transfer do urządzenia przygotowującego dawki dla pacjentów
Substancja znakująca rys. prof. Bogdan Małkowski
Substancja ta jest podawana pacjentowi dożylnie i skupia się tam, gdzie znajdują się tkanki aktywne metabolicznie, czyli takie, które tej substancji najbardziej potrzebują. Tkanka nowotworowa jest właśnie taką tkanką, która gromadzi większą ilość izotopu niż inne tkanki. Lekarz wykonujący badanie widzi to w czasie wykonywania badania i dzięki temu lekarz może po badaniu zinterpretować jego wynik we właściwy sposób.
Dlaczego PET/CT?
Czułość badania PET/CT jest znaczenie większa od innych dostępnych metod i dlatego możliwe jest wykrywanie niewielkich zmian. Dla porównania: gdy w innych standartowych badaniach jestesmy w stanie zobaczyć zmianę nowotworową wielkości słonia, to w badaniu PET/CT możemy wychwycić zmianę nowotworową wielkości myszki.
Wskazania do wykonania badania FDG-PET w onkologii:
· przerzut o nieznanym punkcie wyjścia · pojedynczy guzek płuca · niedrobnokomórkowy rak płuca · ziarnica i chłoniaki nieziarnicze, szpiczak mnogi · rak jelita grubego, GIST · rak przełyku · rak głowy i szyi · czerniak Dalsze wskazania do wykonania badania PET/CT w onkologii:
Czułość badania (spektroskopii)
rezonansu magnetycznego (MR) - µmole (0,000 000)
Czyli za pomocą MR zobaczymy
C-ANPROM/PL/ADCE/0073 03.2021
Czułość badania PET jest znacznie większa - nmol do pmol (0,000 000 000 do 0,000 000 000 000) i za pomocą PET zobaczymy
· mięsaki tkanek miękkich i kości · rak piersi · rak jajnika · rak tarczycy · przerzuty do kości · planowanie radioterapii radykalnej nowotworów złośliwych · rak płuca · nisko zróżnicowane nowotwory neuroendokrynne
Dokładność diagnostyczna FDG-PET/CT w onkologii Rodzaj nowotworu
Dokładność
guzek w płucu
94%
rak płuca
91%
nowotwory głowy i szyi
92%
rak jelita grubego
94%
melanoma
98%
chłoniaki
97%
rak sutka
92%
rak jajnika
81%
tk. miękkie i kości
93%
rak trzustki
92%
rak tarczycy (przerzutowy)
100%
Dokładność obrazu tomografia vv. badanie PET/CT
+ Obraz tomografii komputerowej - CT
Obraz Pozytonowej Tomografii Emisyjnej - PET
Obraz tomografii komputerowej / Pozytonowej Tomografii Emisyjnej PET/CT
Zajęcie wątroby przez chłoniaka Hodgkina - PET/CT Zmiany niewidoczne w badaniu tomografii komputerowej, są widoczne tylko w badaniu PET/CT
FDG-PET/CT
FDG-PET
Zdjęcia pochodzą ze źródeł własnych autora.
C-ANPROM/PL/ADCE/0073 03.2021
CT Gambhir S.S., et al. “A Tabulated Summary of the FDG PET Literature” J Nucl Med; Vol. 42(5):1S-93S, 2001
=
Co powoduje trudności interpretacyjne wyników FDG-PET/CT?
· Wychwyt fizjologiczny znacznika u osób zdrowych
Jak przygotować się do badania: rzed badaniem stosuj dietę · Pniskowęglowodanową, ograniczającą konsumpcję produktów spożywczych bogatych w węglowodany, takich jak: pieczywo, makarony, ziemniaki, inne produkty zbożowe. Zastąp je produktami bogatymi w tłuszcz lub białko: mięso, ryby, jaja, sery. Dieta niskowęglowodanowa zaleca też spożywanie warzyw i owoców z niską zawartością węglowodanów np. sałatę, ogórki, szpinak, orzechy
- nosogardziel, jama ustna, struny głosowe, mózg, serce, nerki, jelita (zwłaszcza okrężnica), pęcherz moczowy, mięśnie (zwłaszcza przyczepy), tłuszcz brunatny
· Metabolizm w zmianach łagodnych -p rocesy zapalne, gruźlica, ziarninowanie, gojenie
Czynniki wpływające na prawidłowość oceny badania PET/CT:
w surowicy krwi – aby uzyskać prawidłowy wynik w chwili · Spodania tężenie glukozy dożylnego znacznika stężenie glukozy nie może być wyższe niż 150 mg%, (czas od ostatniej iniekcji insulin u pacjentów chorych na cukrzycę, 4 godz.)
· A ktywność fizyczna – ogranicz aktywności fizyczne na min. 24 godz. przed badaniem · N a przykład płacz dziecka, żucie gumy mogą zaburzyć wynik badania organizmu lub zdenerwowanie - powoduje pobudzenie tkanki · Ptłuszczowej rzechłodzenie brunatnej, a w efekcie wpływa na nieprawidłowy wynik badania · O becność ognisk zapalnych, ropnych itp. opisującemu choroby układowe np. toczeń, RZS (reumatoidalne · Nzapalenie ieznane lekarzowi stawów) itp. · U razy · Z abiegi i operacje chirurgiczne · O becność innych chorób o charakterze nowotworowym
produktów zawierających duże ilości cukrów, w tym: owoców, soków owocowych, słodyczy, deserów i produktów mącznych
·
Na 6 godzin przed ustalonym terminem badania nie wolno spożywać jedzenia i picia, z wyjątkiem czystej niegazowanej wody mineralnej
·
Jeśli zażywasz przepisane przez lekarza leki, dozwolone jest ich przyjęcie o normalnej porze i popicie wyłącznie wodą
·
dniu poprzedzającym badanie oraz W w dniu badania unikaj intensywnego wysiłku fizycznego, powstrzymaj się od zajęć sportowych i ciężkiej pracy fizycznej
C-ANPROM/PL/ADCE/0073 03.2021
!
Wszystkie te informacje podaj lekarzowi prowadzącemu podczas wywiadu przed badaniem!
badanie · Wpowinieneś dniu poprzedzającym unikać jedzenia i picia
Przygotowanie do badania:
w ciepłe, luźne ubranie, wolne od elementów metalowych, · Utakich bierz się jak: zamki błyskawiczne, fiszbiny, nity, piny itp. lub przynieś je ze sobą na zmianę
nie trzeba się rozbierać, należy jednak zdjąć (lub nie przynosić) · Dbiżuterię o badania i protezy dentystyczne
ekarz kierujący na badanie zaleci zastosowanie odpowiednich leków · Loraz poinformuje o wszelkich dodatkowych zaleceniach, np.: ewentualnej
konieczności przyjęcia odpowiednich leków i ich dawkowania oraz kontynuacji leczenia dotychczas stosowanego
· N a badanie nie wolno przyprowadzać ze sobą małych dzieci oraz kobiet w ciąży znacznik nie wpływa na zdolność kierowania i obsługi maszyn · Podany i pojazdów W dniu zgłoszenia się na badanie powinieneś koniecznie dostarczyć dokumentację medyczną, w szczególności:
informacyjne z leczenia szpitalnego · Karty · R ozpoznanie histopatologiczne tomografii komputerowej (TK) i/lub rezonansu · Wmagnetycznego yniki badań obrazowych: (MR), z elektronicznymi zapisami obrazów na płytach CD
!
Przy stężeniu cukru we krwi powyzej 150 mg% badanie nie powinno być wykonane.
Zalecenia po badaniu PET/CT:
Znacznik, jak również związany z nim izotop podany w trakcie badania
są eliminowane z organizmu wraz z moczem, dlatego jeszcze przed opuszczeniem Pracowni dobrze jest skorzystać z toalety. Fizyczny rozpad radiofarmaceutyku do wartości śladowych następuje w ciągu 20 godzin po badaniu. W tym czasie: ij większe ilości płynów celem wypłukania znacznika z organizmu · Pwraz z moczem bliskiego kontaktu z małymi dziećmi i kobietami · Uwnikaj dniu badania (np. nie przytulaj, śpij w oddzielnym łóżku)
Oraz posiadać ze sobą dowód osobisty oraz skierowanie na badanie
· Unikaj przebywania w dużych skupiskach ludzkich · Po badaniu PET możesz jeść i pić bez żadnych ograniczeń · Ręce myj często i dokładnie
Zalecenia dla osób chorych na cukrzycę:
Dodatkowo pamiętaj:
lub DVD, ultrasonografii (USG), pozytronowej tomografii emisyjnej (PET/CT)
badaniem powinieneś poinformować personel rejestracji · Przed o zażywanych lekach przeciwcukrzycowych i poziomie cukru. Na godzinę
iniekcja insuliny powinna nastąpić 4 godziny przed badaniem. · OPersonel statnia medyczny zakładu wykonującego badanie powinien przekazać
dokładne informacje, w jakim odstępie czasowym powinna być iniekcja insuliny przed podaniem znacznika oraz przekazać dalsze postępowanie
dniu badania PET/CT niewskazane jest wykonywanie innych · Wbadań diagnostycznych (np. gastroskopii, kolonoskopii, bronchoskopii itp.) i badań laboratoryjnych
jest wykonywanie procedur · Nu iewskazane stomatologa, wizyta u kosmetyczki itp.)
inwazyjnych
(np.
wizyta C-ANPROM/PL/ADCE/0073 03.2021
przed badaniem (jeśli nie ma przeciwwskazań), celem wyeliminowania pobudzenia aktywności metabolicznej tkanki tłuszczowej brunatnej, istnieje możliwość przyjęcia 40 mg propranololu - o takiej potrzebie poinformuje personel medyczny zakładu/pracowni wykonującej badanie
w ciąży
Warto przeczytać:
· Ile trwa badanie PET/CT?
-C ałkowity czas, który spędzisz na badaniu wynosi ok. 3 godz., z czego tylko
ok. 15 min. trwa badanie bezpośrednio pod aparatem
· C zy powinienem przyjść z osobą towarzyszącą/opiekunem?
-J eżeli jesteś samodzielny, nie musi towarzyszyć Ci opiekun (osoba
Badanie PET/CT u pacjentów chorych na chłoniaki Skuteczność prowadzonej terapii chłoniaków ocenia 5-punktowa skala (Deauville Criteria - DC) (informacja pojawiająca się w opisach badań PET/CT)
towarzysząca)
· Kiedy można zażyć kolejną dawkę insuliny? -B ezpośrednio po zakończeniu badania
· Z jaką częstotliwością można wykonywać badanie PET/CT?
-O potrzebie następnego badania decyduje lekarz prowadzący, a samo
badanie jest w pełni bezpieczne dla zdrowia i życia pacjenta.
· Czy to jest bezpieczne badanie? Czy coś mi grozi?
-N apromieniowanie? Dawka jest śladowa, nie ma wpływu na zdrowie i życie,
dlatego badanie jest w 100 % bezpieczne!
· Czy bada się dzieci? - Tak
· Czy badanie wykonuje się u kobiety w ciąży? -O potrzebie wykonania badania u kobiety ciężarnej decyduje lekarz
prowadzący. Rutynowo nie wykonuje się takiego badania, starając się dopasować alternatywne metody badań. Jeżeli jednak korzyści wynikające z badania PET/CT przewyższają ew. ryzyko, badanie może zostać wykonane
· Czy badanie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów? -N ie
jest konieczne, to trzeba je wykonać. Należy poinformować lekarza o ich obecności i lokalizacji
2
3
4 5
Metabolizm ≤ śródpiersie ang. mediastinal blood pool structures
- (MBPS)
Metabolizm > MBPS ≤ wątroba
Umiarkowanie większy niż wątroba (do 2x) Znacznie większy niż wątroba > 2x lub/i nowe zmiany
Stopnie 1 do 3 - są prawidłową odpowiedzią na zastosowane leczenie. Stopnie 4 do 5 - są nieprawidłową odpowiedzią na zastosowane leczenie.
C-ANPROM/PL/ADCE/0073 03.2021
· Implanty - I mplanty – w badaniu PET/CT powodują artefakty, ale jeśli badanie
1
Brak metabolizmu FDG
Kiedy wykonujemy badania PET/CT u pacjentów chorych na chłoniaki?
·
Badanie PET/CT wykonujemy przed rozpoczęciem leczenia, aby określić stopień zaawansowania choroby
· K olejne badanie powinno mieć miejsce po dwóch kursach leczenia. Jest to badanie oceniające skuteczność terapii w jej wczesnym okresie
po zakończeniu leczenia oceniające całkowicie efekty · Badanie zastosowanej terapii
Inne ważne terminy badań PET/CT Kiedy badanie?
·W e
wczesnej ocenie skuteczności terapii (chłoniaki) pomiędzy drugim a trzecim cyklem, tuż przed cyklem trzecim
· Po zakończeniu chemioterapii 4-6 tyg.
· P o zakończeniu radioterapii min. 3 miesiące (jeżeli chodzi o ocenę w miejscu naświetlania)
· S terydoterapia - badanie PET rekomenduje się przeprowadzać nie
wcześniej niż 2 tygodnie po odstawieniu sterydoterapii. Ewentualne odstawienie sterydów należy skonsultować z lekarzem kierującym na badanie.
Notatki: C-ANPROM/PL/ADCE/0073 03.2021
!
Nie wykonuje się badań kontrolnych w okresie remisji choroby, bez wyraźnych wskazań klinicznych.