hans morten skivik
konflikter på jobben – løsning og læring
2. utgave
Konflikter pa jobbben – losning og laering.indd 3
29.10.2018 10:01:53
Til Svein Børge
Konflikter pa jobbben – losning og laering.indd 5
29.10.2018 10:01:53
Konflikter pa jobbben – losning og laering.indd 6
29.10.2018 10:01:53
Forord til 2. utgave
Det var fint å komme ut med en ny bok hos Gyldendal Akademisk, cirka ti år etter min forrige bok. Mens jeg arbeidet med å oppdatere andre utgave av Konflikter på jobben, ble jeg kjent med at min tidligere redaktør Kjell Aakerøe brått gikk bort etter sykdom. Det berørte meg dypt. Jeg kjente ikke Kjell privat, men han var og vil alltid være en viktig person i mitt liv. Jeg er takknemlig for at han var villig til å satse på mine prosjekter og måten han møtte meg og teksten min på, med sitt lune, tydelige og omsorgsfulle nærvær. I andre utgaven av boken har vi rettet opp ortografiske feil fra første utgaven. Tusen takk til redaktør Lilian Kongshavn for stødig håndverk og evnen til å ta inn over seg en litt frustrert forfatter som oppdaget en del feil som burde rettes opp. Det er nå gjort. Vel blåst. Brønnøya, oktober 2018 Hans Morten Skivik
9
Konflikter pa jobbben – losning og laering.indd 9
29.10.2018 10:01:54
Konflikter pa jobbben – losning og laering.indd 10
29.10.2018 10:01:54
Innhold
kapittel 1 innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bokens organisering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Avgrensning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
13 17 19
del 1 læring og konflikt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
21
kapittel 2 om konflikt og læring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
22 25 30
Konflikt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Om læring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
kapittel 3 eskalering og læring – en modell . . . . . . . . . . . . . . . . Første variabel: Eskalering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Andre variabel: Læring – et utvidet perspektiv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ikke-læring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dynamikken som hindrer læring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Funksjonell læring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Transformativ læring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Det sosialkonstruktivistiske perspektivet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Eskalering og læringsfunksjon: Tre transformasjoner . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
33 33 40 41 42 47 49 51 53
del 2 transformasjon av første orden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
57
kapittel 4 transformasjon av første orden . . . . . . . . . . . . . . . . . .
58 60 63 65 69 70 74 75 77 80
Hjelperens inntreden og kontraktering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Den de-eskalerende prosessen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ett verktøy, fire prosesser: De transformative intervjuene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Innledende fase av arbeidet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Om praktisk gjennomføring av transformative intervjuer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Intervjuets første fase . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Intervjuets andre fase . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Intervjuets tredje fase: Aktør- og perspektivbevegelighet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dynamikkens hoveddimensjoner . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
11
Konflikter pa jobbben – losning og laering.indd 11
29.10.2018 10:01:54
innhold
kapittel 5 prosessuell konfliktløsning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 Innledning og innmelding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 Presentasjon av intervjuene, parvise drøftelser og problemformulering . 87 Tillitsbyggende arbeid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 Om å avslutte for å begynne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 Andre dag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 Innmelding dag to . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 Arbeid med problemformuleringer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 Om å bruke feltet her og nå . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 Om de-eskalering og løsningsarbeid når konflikten er mindre omfattende . 100 Fokusgrupper . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 Som leder i egen konflikt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 del 3 transformasjon av andre orden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 kapittel 6 transformasjon av andre orden – om å lære av konflikt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
Å fremme refleksjon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Å bringe inn aktuelle erfaringer og koble de tre kompetansenivåene . . . . . . . Personlige konfliktstiler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dialogen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Å arbeide med følelser: gjenoppbygging av tillitsfulle relasjoner . . . . . . . . . . . . . . Følelsenes plass i de-eskalering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Å utarbeide læringseksperimenter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Læringssekvenser i mindre omfattende konflikter eller som forebyggende element . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
112 114 115 120 123 125 127 128
del 4 transformasjon av tredje orden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 kapittel 7 organisasjonslæring og kulturutvikling 132
Enkel- og dobbelkretslæring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dialogkonferanse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Konfliktarbeid som kulturutvikling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Utvikling på grensen mellom orden og kaos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Forhandling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Den konkurransebetonede forhandling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Den problemløsende forhandling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Den samarbeidende forhandling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Utvikling av konstruktiv konfliktkultur i fredstid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Avsluttende forsoning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Litteratur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
134 138 139 141 143 144 144 145 146 147 149
12
Konflikter pa jobbben – losning og laering.indd 12
29.10.2018 10:01:54