trygve bergsĂĽker
pengekravsrett 4. utgave
Pengekravsrett 4 utg.indd 3
30.10.2019 10:37:05
Forord til annen utgave
Det er gått lang tid siden første utgave av boken kom i 1994. Annen utgave er holdt innenfor samme ramme med hensyn til innhold og omfang. Boken er ført à jour med nytt rettsmateriale som lovgivning, rettspraksis, litteratur og internasjonalt materiale. Emnevalg og kapittelinndeling er som i første utgave, og bokens samlede omfang er også omtrent som tidligere. Noen temaer er mer berørt av nytt materiale enn andre, og noen kapitler er derfor skrevet om mer enn andre. Kapitlet om renter er redusert idet rettspraksis har ført til avklaringer som forenkler redegjørelsen. Oslo, august 2011 Trygve Bergsåker
Pengekravsrett 4 utg.indd 5
30.10.2019 10:37:05
Forord til tredje utgave
Boken er ført à jour med nytt rettsmateriale – lovgivning, domspraksis og annet materiale – siden forrige utgave kom i 2011. Samfunns- og retts utviklingen har gått sin gang. Vi har fått praksis fra Høyesterett som har bidratt til avklaring av spørsmål knyttet til avsavnsrenter, og i tillegg gode illustrasjoner innenfor andre sentrale temaer i pengekravsretten. Kontante penger (sedler og mynter) som lovlig og tvungent betalingsmiddel utfordres stadig mer av betalingskort og annen elektronisk betaling, samt av samfunnets behov for kontroll med etterlevelse av skatte- og avgiftsregimet og for tiltak mot hvitvasking og terrorfinansiering. Boken inneholder på disse og enkelte andre områder noen spede antydninger om spenninger mellom eldre lovgivning og den nye virkeligheten. De tematiske rammene for boken er likevel som i forrige utgave, og omfanget er også omtrent det samme. Oslo, juni 2015 Trygve Bergsåker
Pengekravsrett 4 utg.indd 6
30.10.2019 10:37:05
Forord til fjerde utgave
Boken er nok en gang oppdatert med nytt rettsmateriale – lovgivning, doms praksis og annet materiale. De tematiske rammene og inndelingen i kapitler er som i forrige utgave, og omfanget av boken er omtrent det samme. Det er også denne gangen lagt vekt på å fange opp rettsendringer som følge av utbredelsen av elektronisk betaling, kommunikasjon og dokumentasjon. Oslo, august 2019 Trygve Bergsåker
Pengekravsrett 4 utg.indd 7
30.10.2019 10:37:05
Innholdsoversikt
i innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 ii betalingstid. betalingssted. moderne betalingsformidling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 iii renter og rentesrenter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 iv overdragelse av fordringer og forpliktelser . . . . . . . . . . . . . . . 81 v mortifikasjon av omsetningsgjeldsbrev mv.
. . . . . . . . . . . . . . . 116
vi samskyld og regress . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 vii cessio legis, subrogasjon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 viii rettsvirkninger av betalingsmislighold, med hovedvekt på forsinkelsesrenter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162
Pengekravsrett 4 utg.indd 9
30.10.2019 10:37:05
10 innholdsoversikt
ix inkasso . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 x kreditormora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 xi motregning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 xii tilbakebetaling og tilleggsbetaling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 xiii fall i pengeverdien . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 xiv oppgjør . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 xv foreldelse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 xvi pengekrav i forbrukerforhold . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335
litteratur, forkortelser og registre . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357
Pengekravsrett 4 utg.indd 10
30.10.2019 10:37:05
Innhold
i innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 1. Emne og terminologi. Rettskildene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 2. Forskjellige typer pengefordringer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 2.1 Inndeling etter fordringens grunnlag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 2.2 Inndeling etter dokumentbruk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 2.2.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 2.2.2 Gjeldsbrev . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 2.2.3 Omsetningsgjeldsbrev og enkle gjeldsbrev . . . . . . . . . . . . . . 28 2.2.4 Bruk av gjeldsbrev i praksis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 2.2.5 «Muntlige» fordringer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2.2.6 Sammenfatning: gjeldsbrev og muntlige fordringer . . . . . 32 2.2.7 Innskuddsbøker . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2.3 Andre inndelingskriterier . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 3. Den rettslige betydningen av at det utstedes gjeldsbrev. Gjeldsbrevlovens anvendelsesområde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 4. Andre regler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
ii betalingstid. betalingssted. moderne betalingsformidling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 1. Betalingstid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 1.1 Forfall . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 1.1.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 1.1.2 Påkrav . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 1.1.3 Fastsatt forfall . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 1.1.4 Førtidig (ekstraordinært) forfall . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 1.1.5 Oppsigelsesklausuler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 1.2 Frigjøringstid og rett til førtidig tilbakebetaling . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 2. Betalingssted . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
Pengekravsrett 4 utg.indd 11
30.10.2019 10:37:05
12 innhold 3. Moderne betalingsformidling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 3.1 Innledning. Sammenkobling av betalingstid og betalingssted . . . . 45 3.2 Finansavtalel. §§ 38 og 39 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
iii renter og rentesrenter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 1. Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 1.1 Formål og funksjon. Tid er penger . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 1.2 Kredittrenter, forsinkelsesrenter, avsavnsrenter . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 2. Rettsgrunnlag for renter og rentesrenter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 2.1 Avtale, lov og andre grunnlag for renteplikt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 2.2 Særlig om avsavnsrenter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 2.2.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 2.2.2 Reelle hensyn – forskjellige typer fordringer . . . . . . . . . . . . . 59 2.2.3 Status avsavnsrenter ifølge Høyesteretts praksis fra 2002 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 2.2.4 Rentekompensasjonens omfang og form . . . . . . . . . . . . . . . . 70 3. Rentekrav etter erstatningsrettslige synspunkter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 3.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 3.2 Ansvarsgrunnlag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 3.3 Erstatningens omfang . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 3.4 Forholdet til forsinkelsesrentel. § 3 tredje ledd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 4. Rentekrav i medhold av avtl. § 36 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 5. Rentekrav etter alminnelige berikelsessynspunkter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 6. Særlig om rentesrenter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
iv overdragelse av fordringer og forpliktelser . . . . . . . . . . . . . . . 81 1. Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 1.1 Hovedregelen om fri overdragelsesrett på kreditorsiden . . . . . . . . . 81 1.2 Unntak fra retten til overdragelse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 1.2.1 Avtale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 1.2.2 Lov . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 1.3 Kort om pantsettelse av pengefordringer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 1.4 Terminologi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 1.5 Overdragelse av pengefordringer i praksis. Prisdannelsen på fordringer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 2. Kontraktsrettslige spørsmål . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 2.1 Oversikt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 2.2 Veritasansvaret . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 2.2.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
Pengekravsrett 4 utg.indd 12
30.10.2019 10:37:05
innhold 13 2.2.2 Hvilke situasjoner omfattes av § 9? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 2.2.3 Forholdet mellom § 9 og ekstinksjonsregler til fordel for cesjonaren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 2.2.4 Forholdet mellom § 9 og kjøpslovens regler om selgers ansvar for rettsmangler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 2.2.5 Veritasansvarets omfang . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 2.3 Bonitasansvaret . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 2.3.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 2.3.2 Forskjellige typer bonitasansvar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 2.3.3 Overdragelse av vekselobligasjon ved endossement . . . . . 94 2.3.4 Overdragelse av andre fordringer enn vekselobligasjoner ved endossement . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 3. Tredjepersonspørsmål . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 3.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 3.2 Omsetningsgjeldsbrev . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 3.2.1 Det felles legitimasjonsvilkåret . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 3.2.2 De enkelte negotiabilitetsreglene (legitimasjonsreglene) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 3.3 Fordringer registrert i verdipapirsentral . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 3.4 Enkle fordringer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 4. Debitorskifte (gjeldsovertakelse) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113
v mortifikasjon av omsetningsgjeldsbrev mv.
. . . . . . . . . . . . . . . 116
1. Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 2. Mortifikasjon i kreditors interesse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 2.1 Behov og vilkår . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 2.2 Kort om fremgangsmåten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 2.3 Virkningen av mortifikasjon i kreditors interesse . . . . . . . . . . . . . . 119 3. Mortifikasjon i debitors interesse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 3.1 Behov og vilkår . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 3.2 Kort om fremgangsmåten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 3.3 Virkningen av mortifikasjon i debitors interesse . . . . . . . . . . . . . . . 122 4. Nærmere om situasjonen etter en mortifikasjonsdom . . . . . . . . . . . . . . . 122
vi samskyld og regress . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 1. Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 2. Oversikt over de viktigste heftelsesformene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 2.1 Solidarisk ansvar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 2.2 Proratarisk ansvar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128
Pengekravsrett 4 utg.indd 13
30.10.2019 10:37:05
14 innhold 2.3 Alternativt ansvar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 2.4 Andre ansvarsformer og ansvarsbetegnelser . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 3. Hvilken heftelsesform gjelder? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 3.1 Ansvaret utad: hovedregelen om solidaransvar . . . . . . . . . . . . . . . . 130 3.2 Regressomgangen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 4. Solidarisk ansvar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 4.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 4.2 Sideordnet solidaransvar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 4.2.1 Ansvaret utad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 4.2.2 Regressen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 4.3 Garantiansvar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 4.3.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 4.3.2 Selvskyldnerkausjon, simpel kausjon og andre kausjonsformer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 4.3.3 Bonitasansvar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 4.4 Delvis solidaritet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 4.5 Enkelte terminologiske spørsmål . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 5. Ansvar pro rata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 5.1 Ansvaret utad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 5.2 Regressen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 6. Alternativt ansvar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 6.1 Ansvaret utad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 6.2 Regressen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155
vii cessio legis, subrogasjon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 1. Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 2. Kausjonistens regresskrav . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 3. Intervensjonsbetalerens regresskrav . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 4. Forsikringsselskapets regresskrav . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 5. Foreldelse av regresskrav . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 6. Forholdet til gjeldsbrevlovens regler om avhendelse . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 7. Springende regress . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160
viii rettsvirkninger av betalingsmislighold, med hovedvekt på forsinkelsesrenter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 1. Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 1.1 Oversikt over spørsmålene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 1.2 Forsinkelsesrenter – reelle hensyn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163
Pengekravsrett 4 utg.indd 14
30.10.2019 10:37:05
innhold 15 2. Forsinkelsesrenteloven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 2.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 2.2 Lovens anvendelsesområde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 2.2.1 Pengekrav . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 2.2.2 På formuerettens område . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 2.2.3 Avtalefrihet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 2.2.4 Forholdet til spesiallovgivningen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 2.3 Vilkår for krav på forsinkelsesrenter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 2.4 Renteperioden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 2.4.1 Forfallsrente og påkravsrente . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 2.4.2 Nærmere om påkravsrente . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 2.5 Kreditormora mv. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 2.6 Forsinkelsesrentens størrelse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 2.6.1 Rentefoten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 2.6.2 Rentesrenter? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 2.7 Erstatning for tap som ikke dekkes av forsinkelsesrenten . . . . . . 182 2.8 Særreglene for forbrukergjeld . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 2.9 Forsinkelsesrenter utenfor formueretten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 3. Forholdet mellom forsinkelsesrenteloven og gbl. §§ 6 og 40 . . . . . . . . . 186 4. Tilbakeholdsrett . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 5. Heving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 6. Erstatningsansvar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189
ix inkasso . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 1. Oversikt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 1.1 Inkassoloven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 1.2 Lovens fravikelighet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 1.3 Inndrivingens tre faser . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 1.4 «Inkasso» og «inndriving» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 2. God inkassoskikk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 2.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 2.2 Nærmere om kriteriet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 2.3 Virkninger av inndriving i strid med god inkassoskikk . . . . . . . . . . 198 3. Nærmere om inndrivingsprosessen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 3.1 Fase (1): inkassovarsel og betalingsfrist . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 3.2 Fase (2): utenrettslig inkasso . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 3.3 Fase (3): rettslig inkasso . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 4. Skyldnerens ansvar for kreditors inndrivingskostnader mv. i fase (1) og (2) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 5. Skyldnerens ansvar for sakskostnader i fase (3) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203
Pengekravsrett 4 utg.indd 15
30.10.2019 10:37:05
16 innhold
x kreditormora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 1. Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 2. Vilkår for kreditormora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 2.1 Vilkår på kreditorsiden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 2.1.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 2.1.2 Kreditor avviser betaling uberettiget . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 2.1.3 Kreditor unnlater å yte nødvendig medvirkning . . . . . . . . 208 2.1.4 Andre omstendigheter som kreditor har risikoen for . . . 209 2.1.5 Kreditors mislighold av vederlagsforpliktelsen . . . . . . . . . . 210 2.2 Vilkår på debitorsiden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 2.2.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 2.2.2 Debitors frigjøringstid må være kommet . . . . . . . . . . . . . . . 212 2.2.3 Debitor må være klar til å betale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 2.2.4 Særlig om oppfyllelsesforsøk fra tredjemann . . . . . . . . . . . 214 3. Rettsvirkninger av kreditormora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 3.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 3.2 Debitors betalingsplikt oppheves midlertidig . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 3.3 Debitors renteplikt opphører . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 3.4 Debitors rett til å deponere . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 3.5 Debitors krav på motytelsen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 3.6 Kreditors erstatningsansvar for debitors tap . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220
xi motregning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 1. Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 1.1 Hva er motregning? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 1.2 Hovedkrav og motkrav . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 1.3 Defensiv og offensiv motregning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 1.4 Frivillig og tvungen motregning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 2. De grunnleggende reelle hensyn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 2.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 2.2 Lettvint oppgjørsmåte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 2.3 Effektiv «inkasso» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 2.4 Sikkerhet for motfordringen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 2.5 Kontanthensynet – hensynet til isolert oppgjør . . . . . . . . . . . . . . . . 228 2.6 Rimelighet og rettferdighet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 2.6.1 Alminnelige betraktninger . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 2.6.2 Særlig om konnekse krav . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 3. Motregningsvirkningen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 3.1 Ensidig erklæring er tilstrekkelig . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232
Pengekravsrett 4 utg.indd 16
30.10.2019 10:37:05
innhold 17 3.2 Motregningserklæring er nødvendig . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 3.3 Nærmere om tidspunktet for motregningsvirkningen . . . . . . . . . . 233 4. De alminnelige motregningsvilkårene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 4.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 4.2 Komputabilitet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 4.3 Gjensidighet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 4.4 Motkravet må være forfalt, og frigjøringstiden for hovedkravet må være kommet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 4.5 Andre alminnelige vilkår? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 4.5.1 Samme betalingssted? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 4.5.2 Motregningsrett etter eget betalingsmislighold? . . . . . . . 238 4.5.3 Kan motregning avskjæres på grunn av misbruk av rett? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 5. Unntak fra gjensidighetsvilkåret . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 5.1 Motregning med motkrav på tredjemann etter cesjon av hovedkravet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 5.1.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 5.1.2 Hovedkravet er en enkel fordring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 5.1.3 Hovedkravet er knyttet til et omsetningsgjeldsbrev . . . . 244 5.2 Andre unntak fra gjensidighetsvilkåret . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 6. Fordringer som ikke kan gjøres opp med tvungen motregning . . . . . . . 246 6.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 6.2 Lovbestemte unntak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 6.3 Unntak etter analogi fra reglene om beslagsfrihet . . . . . . . . . . . . . 248
xii tilbakebetaling og tilleggsbetaling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 1. Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 2. Tilbakebetaling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 2.1 Oversikt over spørsmålene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 2.2 Tilbakebetaling etter erstatningsrettens alminnelige regler . . . . 252 2.3 Tilbakebetaling etter kontraktsrettens alminnelige regler . . . . . 253 2.4 Tilbakebetaling ved a konto-betaling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 2.5 Læren om condictio indebiti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 2.5.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 2.5.2 Momenter av betydning ved vurderingen . . . . . . . . . . . . . . 259 2.5.3 Tilbakebetalingskravets omfang, herunder rentespørsmålet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 2.6 Tilbakebetalingskravets karakter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 3. Tilleggsbetaling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272
Pengekravsrett 4 utg.indd 17
30.10.2019 10:37:05
18 innhold
xiii fall i pengeverdien . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 1. Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 2. Nominalisme og valorisme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 3. Renter og rentesrenter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 4. Avtalt indeksregulering o.l. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 5. Lovbestemt indeksregulering o.l. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 6. Kontraktsrevisjon i medhold av avtl. § 36 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 7. Særlig om erstatning for inflasjonstap under betalingsmislighold . . . . 280
xiv oppgjør . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 1. Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 2. Betalingsmidler og oppgjørsmåter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 2.1 Lovlige og tvungne betalingsmidler. Andre oppgjørsmåter . . . . 283 2.2 Fordringer i fremmed valuta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 3. Delvis oppgjør . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 3.1 Debitors rett til å foreta deloppgjør . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 3.2 Debitors plikt til å foreta deloppgjør . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 3.3 På hvilken gjeldspost skal en delbetaling avskrives? . . . . . . . . . . . . 291 4. Betaling under forbehold mv. Debitors rett til kvittering . . . . . . . . . . . . . 292 5. Intervensjonsbetaling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 5.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 5.2 Kreditors plikt til å motta intervensjonsbetaling . . . . . . . . . . . . . . . 293 5.3 Intervensjonsbetalerens regressrett . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294
xv foreldelse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 1. Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 1.1 Emnet for dette kapitlet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 1.2 Hva er foreldelse? Reelle hensyn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 1.3 Kort oversikt over hovedspørsmålene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 1.4 Foreldelseslovens anvendelsesområde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 1.5 Kan foreldelsesloven fravikes ved avtale? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 1.6 Forholdet til reklamasjonsregler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 2. Foreldelseslovens alminnelige regler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 2.1 Fristens lengde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 2.2 Fristens utgangspunkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 2.2.1 Hovedregelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 2.2.2 Krav oppstått ved mislighold . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306
Pengekravsrett 4 utg.indd 18
30.10.2019 10:37:05
innhold 19 2.2.3 Førtidig forfall mv. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 2.2.4 Krav som bygger på garanti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 2.3 Alminnelige tilleggsfrister . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 2.4 Fristavbrudd og virkningene av dette . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 2.4.1 Oversikt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 2.4.2 Avbrytelse ved skyldnerens erkjennelse . . . . . . . . . . . . . . . . 314 2.4.3 Avbrytelse ved saksanlegg mv. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 2.4.4 Virkningen av fristavbrudd ved erkjennelse . . . . . . . . . . . . . 315 2.4.5 Virkningen av fristavbrudd ved saksanlegg mv. . . . . . . . . . 316 3. Særregler for bestemte typer fordringer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 3.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 3.2 Bankinnskudd m.m. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 3.3 Gjeldsbrev og pengelån . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 3.4 Pensjon, underholdsbidrag m.m. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 3.5 Kausjon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 3.5.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 3.5.2 Selvstendig foreldelse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 3.5.3 Aksessorisk foreldelse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 3.5.4 Nærmere om rekkevidden av §§ 7 og 25 nr. 2 . . . . . . . . . . 324 3.6 Regressfordring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 3.7 Erstatningskrav . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 3.7.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 3.7.2 Treårsfristen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 3.7.3 Tyveårsfristen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 3.7.4 Nærmere om erstatning for personskade på kontraktsgrunnlag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 3.7.5 Erstatningskrav mv. i straffesak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330 3.8 Krav mot verge mv. og visse krav i selskapsforhold . . . . . . . . . . . . . 330 4. Foreldelsens virkninger . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 4.1 Hovedregel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 4.2 Foreldede fordringers restverdi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 4.3 Pantesikkerhet mv. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333
xvi pengekrav i forbrukerforhold . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 1. Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 2. Lovgivning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340 2.1 Oversikt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340 2.2 Forbrukeren som kreditor eller debitor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 3. Særbehandling av forbrukerforhold uten direkte grunnlag i lovgivning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 3.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344
Pengekravsrett 4 utg.indd 19
30.10.2019 10:37:05
20 innhold 3.2 Motregning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 3.3 Tilbakesøking og tilleggsbetaling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 3.4 Foreldelse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 3.5 Kausjon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 3.6 Forbrukerens detensjonsrett og erstatningsansvar ved rettslig villfarelse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 4. Forbrukerbeskyttelse og beskyttelse av finansinstitusjoners økonomiske soliditet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 4.1 Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 4.2 Generell vurdering av kundevilkår (vilkårskontroll) . . . . . . . . . . . . 352 4.2.1 Organiseringen av vilkårskontrollen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352 4.2.2 Avveiningen av forbrukerhensyn mot tilsynshensyn ved vilkårskontrollen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353 4.3 Vurderingen i enkeltsaker . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 354
litteratur, forkortelser og registre litteratur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 forkortelser . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 lovregister . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 domsregister . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 stikkord . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379
Pengekravsrett 4 utg.indd 20
30.10.2019 10:37:05