Boken henvender seg til studenter i lærerutdanning, praksislærere og faglig ansatte i grunnskolelærerutdanningene.
Høihilder | Gulbrandsen (red.)
Pedagogikk og elevkunnskap er et omfattende og viktig fag i grunnskolelærerutdanningene. Denne boken samler de sentrale temaene knyttet til rammeplanen for GLU-1-7 og 5-10. Erfarne lærerutdannere og forskere gir en profesjonsrettet, faglig solid og praktisk nyttig presentasjon av temaene.
PEDAGOGIKK OG ELEVKUNNSKAP I GRUNNSKOLELÆRERUTDANNINGEN
Eli Kari Høihilder | Ole Alexander Gulbrandsen (red.)
PEDAGOGIKK OG ELEVKUNNSKAP I GRUNNSKOLELÆRERUTDANNINGEN
PEL i GLU
[start smuss]
pedagogikk og elevkunnskap i grunnskolelĂŚrerutdanningen
Pedagogikk og elevkunnskap i grunnskolelĂŚrerutdanningen.indd 1
17.07.2015 12:30
Pedagogikk og elevkunnskap i grunnskolelĂŚrerutdanningen.indd 2
17.07.2015 12:30
Eli Kari Høihilder og Ole Alexander Gulbrandsen (red.)
Pedagogikk og elevkunnskap i grunnskolelærerutdanningen
PEL i GLU
Pedagogikk og elevkunnskap i grunnskolelærerutdanningen.indd 3
17.07.2015 12:30
4.pdf
1
21.07.15
09.12
[start kolofon]
© Gyldendal Norsk Forlag AS 2015 1. utgave, 1. opplag 2015 ISBN 978-82-05-48787-1 Oversetter: Elisabeth Haukeland har oversatt kapittel 7 Omslagsdesign: Gyldendal Akademisk Illustrasjoner: ©David Keeping Brødtekst: Minion Pro 10,5/15 pkt Papir: 90g Amber Graphic Trykk: Opolgraf, Polen 2015
C
M
Y
CM
MY
Alle henvendelser om boka kan rettes til Gyldendal Akademisk Postboks 6730 St. Olavs plass 0130 Oslo www.gyldendal.no/akademisk akademisk@gyldendal.no Det må ikke kopieres fra denne boka i strid med åndsverkloven eller avtaler om kopiering inngått med KOPINOR, interesseorgan for rettighetshavere til åndsverk. Kopiering i strid med lov eller avtale
CY
CMY
K
Pedagogikk og elevkunnskap i grunnskolelærerutdanningen.indd 4
17.07.2015 12:30
Innhold
innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Til studenter og lærere i GLU-utdanningene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Av Eli Kari Høihilder og Ole Alexander Gulbrandsen (red.)
kapittel 1 utdanning og læring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Av Ole Alexander Gulbrandsen og Eli Kari Høihilder Den profesjonelle lærer i en profesjonsrettet utdanning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Undervisning for elevenes læring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Fra læreplan til elevenes læring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pedagogisk myndighet og profesjonelt ansvar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
15 17 18 20
kapittel 2 om læreren, lærerutdanningen og forskningen . . . . . . . . . . 23 Av Thomas Moser og Line Wittek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kunnskapsformer som grunnlag for lærerprofesjon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Profesjoners kunnskapsgrunnlag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Komplekse systemer av innsikt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Profesjonelt skjønn og dømmekraft i møte med praksisfeltet . . . . . . . . . . . . . . . Forskningsbasert kunnskap – hva er det? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Hva er forskning? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Et blikk fremover . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
23
24 26 28 30 30 32 36
kapittel 3 livet i klasserommet – klasseledelse og tilpasset opplæring . . 41 Av Hilde Larsen Damsgaard Hva er klasseledelse? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Hva er tilpasset opplæring? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Klasselederens arbeid med tilpasset opplæring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kunnskap om klassen, elevene og læreren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Å være forberedt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Prosessorientert arbeid og vurdering for læring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Avsluttende kommentar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Pedagogikk og elevkunnskap i grunnskolelærerutdanningen.indd 5
42 43 44 44 48 50 51
17.07.2015 12:30
6 innhold
kapittel 4 veiledning og lærende dialoger . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Av Eva Bjerkholt Begrepet veiledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Definisjoner av begrepet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Andreorientert og dialogisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Beskrivelser, begrunnelser og perspektiver . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Myten om at veiledning skal være problembasert . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Læreren som veileder for elever . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Oppriktig interesse for den enkelte elev og elevgruppers trivsel og læring . . . . . . Veiledning som foregår på lærerutdanningens praksisarena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Oppsummering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
55 56 58 60 61 62 63 64 66
kapittel 5 didaktikk og vurdering for læring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 Av Ole Alexander Gulbrandsen og Asgjerd Vea Karlsen Didaktikk og profesjonell kompetanse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bakgrunn for og definisjon av VFL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . K3: Holdninger læreren bør ha for å bedrive god VFL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . K2: Planlegging for VFL: didaktisk relasjonsmodell og baklengs planlegging . . . . K1: Strategier for og praktisk gjennomføring av VFL-undervisning . . . . . . . . . . . . . På hvilken måte kan digitale verktøy styrke VFL? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Hva kjennetegner omvendt undervisning? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Omvendt undervisning som en måte å gjennomføre VFL på . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
70 71 72 74 77 78 79 80
kapittel 6 læring og læreprosesser . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 Av Eli Kari Høihilder og Dan Roger Sträng Behaviorismen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kognitiv konstruktivisme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Learning by discovery . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Lev Vygotsky og sosiokulturell læringsteori . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sosiokulturell kompetanse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Avslutning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
85 87 88 88 90 91
kapittel 7 grunnleggende ferdigheter for læring og forståelse . . . . 94 Av Roger Sträng Å bli samfunnsborger . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Å lære seg å lære . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ungdom på vei . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Livslang læring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Elevenes motivasjon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kunnskapsvekst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Pedagogikk og elevkunnskap i grunnskolelærerutdanningen.indd 6
96 97 98 99 100 101
17.07.2015 12:30
innhold 7
kapittel 8 profesjon og profesjonsetikk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 Av Trygve Bergem Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Særtrekk ved lærerprofesjonen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Et dialogisk forhold . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Møtet med den andre . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I lærerens makt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . En verdibasert profesjon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Et umulig yrke? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Profesjonsetikk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dilemmaer i skolehverdagen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Den grunnleggende utfordringen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Vanskelige relasjoner . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . En underliggende begrunnelse? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
105 106 106 107 108 109 110 110 112 112 113 115
kapittel 9 flerkulturell kompetanse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 Av Loveleen Rihel Brenna Kompetanse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mangfold . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kultur – det mangfoldige begrepet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kulturforskjeller . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kollektive og individorienterte samfunn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Identitet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kulturpendlerne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kodeveksling og språkveksling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ren identitet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kreolsk identitet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bindestreksidentitet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Fleksibilitet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Hvordan kan du som lærer få frem styrken i en flerkulturell identitet? . . . . . . . . .
120 121 122 123 124 127 128 129 130 130 130 131 131
kapittel 10 ungdom i selvrealiseringens tid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 Mattias Øhra Dagens ungdom – veltilpasset og stresset . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Skolen som arena for tilpasning eller danning? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Psykisk stress som generasjonskjennetegn? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Den nye familien . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Selvrealisering i de nye prosjektfamiliene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Fritidsaktiviteter og prosjektbarnet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sammenhengen mellom individualiseringsidealet og depresjon . . . . . . . . . . . . . . . Sosial patologi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Skolens formålsparagraf og dannelsesutfordringen i lys av kravet om autentisk selvrealisering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Å være noe versus å lære noe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Pedagogikk og elevkunnskap i grunnskolelærerutdanningen.indd 7
137 137 139 140 141 143 144 146 147 148
17.07.2015 12:30
8 innhold
kapittel 11 pedagogikk og teknologi fra grunnskolelærerutdanning til yrkesutøvelse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 Av Trond Lekang Kunnskap om bruk av digitale verktøy i læringsarbeid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Læringsplattform og nettmøter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Omvendt undervisning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sosiale medier, kommunikasjon og veiledning på nettet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Diskusjon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
154 157 158 159 160
kapittel 12 tilpasset opplæring, tidlig innsats og lærersamarbeid . . . 164 Av Halvor Bjørnsrud og Sven Nilsen Fellesskap og tilpasning – sentrale forutsetninger for fellesskolen . . . . . . . . . . . . . . Tilpasning for alle elever – mer omfattende tilpasning for elever med særlige behov . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tidlig innsats – arbeid med forebygging og når problemer oppstår . . . . . . . . . . . . Teamarbeid som forutsetning for tilpasset opplæring og tidlig innsats . . . . . . . . . Teamarbeid med felles referanserammer for tilpasset opplæring og tidlig innsats . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Framtidsutfordringer for tilpasset opplæring og tidlig innsats . . . . . . . . . . . . . . . . .
165 166 170 171 173 176
kapittel 13 spesialpedagogikk og elever med enkeltvedtak . . . . . . . . . . . 181 Av Kjell Skogen Spesialundervisningens forankring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ideologisk og politisk forankring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Juridisk forankring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spesialpedagogikkens historikk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spesialpedagogisk utdanning i dag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Forholdet mellom spesialundervisning og ordinær opplæring . . . . . . . . . . . . . . . . . Den pedagogisk-psykologiske tjenesten (PPT) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Departementets veiledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spesialundervisningens rolle i dagens skole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kontroversielle temaer og utfordringer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Lærerutfordringer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Avslutning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
181 181 182 183 184 185 185 185 187 189 192 194
kapittel 14 barn og unge i sorg og krise . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 Av Magne Raundalen og Atle Dyregrov Noen personlige tilbakeblikk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Broen – den åpne kontakten mellom hjem og skole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tre veivisere for bedre omsorg i skolen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Vold mot barn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Om å innfri løftene fra barnekonvensjonen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Barns beste . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Pedagogikk og elevkunnskap i grunnskolelærerutdanningen.indd 8
197 198 199 202 203 204
17.07.2015 12:30
innhold 9 Når barn opplever sorg og tap . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Hva kan skolen gjøre for sørgende barn? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Forberedende arbeid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Beredskapsplaner . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Undervisning og samtaler med elevene om sorg og kriser . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Støttearbeid i sorg- og krisesituasjoner . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Støtte til den berørte eleven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trygghetsskapende tiltak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Fleksibilitet over tid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sensitive temaer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Konsentrasjonsproblemer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Skolen som fristed? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ved skjult sorg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Avslutning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
204 205 206 206 207 208 208 208 209 209 209 210 210 210
kapittel 15 elever med sosiale og emosjonelle vansker . . . . . . . . . . . . . . . 214 Av Dag Sørmo Bredden i normalbegrepet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Hvem er disse barna? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kan du ikke oppføre deg ...? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Oppdraget . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Språkets makt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Barn har et navn – ikke en diagnose . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Hvem har godt av diagnosene? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Hvorfor har noen barn utfordringer andre ikke har? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Hva kan vi gjøre? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ansvarsfraskrivelse som problemløser? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Stemmen fra styringsdokumentene . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Oppsummering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
214 215 218 219 219 221 222 223 223 223 224 225
kapittel 16 skolehistorien i lys av læreplaner og vurderingsprinsipper . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 Av Eli Kari Høihilder og Rolf Mikkelsen Normalplanen av 1939 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Vurdering etter normalplanen og ved innføringen av niårig skole . . . . . . . . . . . . . . Mønsterplanen av 1974 (M74) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Vurdering etter Mønsterplanen av 1974 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mønsterplanen av 1987 (M87) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Vurdering etter Mønsterplanen av 1987 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Læreplanen av 1997 (L97) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Vurdering etter Læreplanen av 1997 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kunnskapsløftet 2006 (LK06) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Vurdering etter Kunnskapsløftet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Avslutning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Pedagogikk og elevkunnskap i grunnskolelærerutdanningen.indd 9
230 231 232 233 234 235 236 238 238 239 240
17.07.2015 12:30
10 innhold
kapittel 17 overganger for et helhetlig opplæringsløp . . . . . . . . . . . . . . 243 Av Anne Cathrine Hogsnes Asplin og Anne Liv Kaarstad Lie Jakten på godt overgangsarbeid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Meningsskapende overgangsarbeid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Planer for gode overganger . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Informasjonsutveksling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Skole–hjem-samarbeid for en meningsfull overgang . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Samarbeidsmøters betydning i overgangsarbeidet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Oppstart på nytt trinn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Gode eksempler på overgangsarbeid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Eksempel 1 – overgangsarbeid fra barnehage til skole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Eksempel 2 – overgangsarbeid fra barnetrinn til ungdomstrinn . . . . . . . . . . . . . Eksempel 3 – god oppstart i videregående skole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Avslutning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
243 245 249 249 250 251 252 252 253 253 254 255
kapittel 18 foreldresamarbeid i grunnskolen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 Av Eli Kari Høihilder og Kirsten Limstrand Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Lover og forskrifter – et felles ansvar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Samvirke mellom skole og hjem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Skole–hjem-samarbeid i lys av forskning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Skoleutvikling og livskvalitet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Foreldrenes holdninger til skolen og skolens ansvar – tillit og dialog . . . . . . . . . . . Avslutning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
257 258 259 261 262 263 265
kapittel 19 samarbeid mellom skole og pedagogisk-psykologisk tjeneste om tilrettelegging av elevens opplæring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 Av Oddbjørn Stenberg, Ingvild Kamplid og Mary Brekke Innledning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Saksgangen når læreren ser behov for støtte og hjelp fra PPT . . . . . . . . . . . . . . . . . PPTs mandat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Andreas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Saksgangen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Utredning og tilråding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spesialundervisning og individuell opplæringsplan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Hvordan kan vi forstå de utfordringene skolen står overfor i samarbeidstrekanten? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rolleforventninger . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . PP-rådgiverens utfordringer når skolen søker hjelp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Avslutning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Pedagogikk og elevkunnskap i grunnskolelærerutdanningen.indd 10
267 268 268 270 270 272 273 273 274 276 277
17.07.2015 12:30
innhold 11
kapittel 20 å hindre mobbing er en del av lærergjerningen . . . . . . . . . . 280 Av Loveleen Rihel Brenna Hva er mobbing? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Elevenes arbeidsmiljølov – kapittel 9a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mobbing gjør vondt! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mobbing rammer hele familier . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Den som mobber . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mobbing skjer på flere nivåer – men skolen skal aldri slippe taket! . . . . . . . . . . . . . Hva er et læringsmiljø? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Undervisningsformen, har den betydning? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Finn hierarkiet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Skoler med lite mobbing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Skoler med mye mobbing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Avslutning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
280 282 284 285 286 288 289 290 291 291 291 292
kapittel 21 aksjon + læring = aksjonslæring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 Av Elisabeth Stenshorne og Janne Madsen To skoler gjennomfører et aksjonslæringsprosjekt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Å forberede seg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Å tilegne seg kunnskap gjennom å bygge på erfaring og informasjon . . . . . . . . . . . Å reflektere . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Å arbeide i praksisfellesskap . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Å samle aksjonslæringens tråder . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
296 296 298 300 301 302
kapittel 22 as if – om profesjonsverksted i GLU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 Av Fride Lindstøl, Mette Moe og Jannike Ohrem Bakke Profesjonsverksted – om innhold og mål . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Teoretisk bakteppe: verksted i en sosiokulturell ramme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Klasseledelse – hvordan starte en time? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mottakelse av profesjonsverksted . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Fiksjon – as if . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
306 308 310 313 314
kapittel 23 veien videre i en ny lærerutdanning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 Av Eli Kari Høihilder Sammenhengen mellom teori og praksis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 Kvalitetssikring av nye lærere . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 Det flerkulturelle perspektivet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321
om forfatterne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 stikkord . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330
Pedagogikk og elevkunnskap i grunnskolelærerutdanningen.indd 11
17.07.2015 12:30
Pedagogikk og elevkunnskap i grunnskolelĂŚrerutdanningen.indd 12
17.07.2015 12:30