982_GuaixeOSOA

SINADURAK

Alegazioak, elkarrekin

s akanako hamalau udalek abiadura Handiko trenaren azterlanari elkarrekin aurkeztu diote alegazioa / 5

D eredua, gorako joeran

Bigarren urtez jarraian igoera txikia izan du euskarazko murgiltze ereduak / 12

Martijak Binakakotik kanpo geratzeagatik pena du, baina egindako lanarekin harro dago / 18-19

Literatur Geraldiak egitasmoaren

lehenengo ekimenak: Uxue Alberdi eta

Itxaro Borda / 22-23

Erkuden Ruiz Barroso DOrraO

Leire San Martin Marcos historialari eta ikerlariak La caza de brujas en Pamplona. Sala de tormento, procesión infamante y hoguera liburua aurkeztu zuen, otsailaren 6an, Dorroako Itur Aldea elkartean. Liburuan, besteak beste, Ergoienako bi sorginen istorioa agertzen da: Dorraoko Catalina eta Unanuko Mariarena. Auzia "oso esanguratsua eta

garrantzitsua" da, San Martinen esanetan. Zergatik Iruñeko sorgin ehizaren inguruko liburua idatzi?

2017an Silvia Federici ikertzaile, idazle, irakasle eta ekintzaile feminista Iruñean egon zen, ni oraindik ez nintzen horren parte, ondoren batu nintzen kanpainara, baina nire kideek ikusi zuten Silviaren Caliban eta sorgina-n plazaratzen zuen ikuspuntua hemen aplikatzeko premia

"Sorginak deitzen zieten emakumeak existitu ziren"

LEIRE SAN MARTIN MARCOS HistOrialaria Eta iKErlaria

Dorraon ' l a caza de brujas en Pamplona' liburua aurkeztu zuen; besteak beste, sorginkeriz zigortutako bi ergoendarren kasua ikertu du

zegoela. Hortik abiatuta 2019an Katakraken sorgin ehiza ikuspuntu feminista batetik aztertzeko lehenengo jardunaldiak egin ziren eta bertan hainbat hizlari eta aktibista egon ziren eta beraien ikuspuntua partekatu zuten. Momentu horretan nodoak edo lan taldeak sortu ziren, eta hortik atera zen, hain zuzen, Iruñeko lan taldea. Nire taldeko kideak egon ziren denboraldi batez sorginaren iruditegia lantzen; zineforum bat egin zuten, irakurketa taldea eta horrelako ekimenak egin zituzten, eta Madrilgo kideen lana erreferentziatzat hartu zuten. Beraiek Madrilen barna sorginkeriarekin erlazionatutako ibilbide bat egin zuten, hau da, "hemen inkisizio jauregia zegoen..." eta horrelako gauzak erakusten zituten. Hori erreferentzia bezala hartu genuen eta pentsatu genuen oso interesgarria izan zitekeela Iruñean bertan horrelako zerbait aztertzea. Nik hartu nuen erreleboa. Sentitzen genuen Nafarroan sorgin ehiza berrinterpretatzeko premia bat, eta hortik jaio zen, premia horretatik, liburua; lehen-

dabizi ibilbidea izan zen eta gero ibilbide horretatik liburua. Zer esan nahi du sorgin ehiza berrinterpretatzea?

Nafarroan sorgin ehizari buruz pentsatzen dugunean burura etortzen zaigun lehenengo gauza Zugarramurdi da. Ez da kasualitatea. Logroñoko auto fede hori sekulakoa izan zen eta gero publikatu zen eta beste ibilbide bat izan zuen. Baina Zugarramurdira iristeko, aurretik, prozesu oso sakona eta bortitza egon zen. Zugarramurdi icebergaren punta bezala ulertzen da. Horretaz gain, sorginekeriari buruz erromantizatu ziren topiko asko egon ziren; sorgin ehizari buruz hitz egiten dugunean oso ohikoa da kasuak irlak balira bezala aztertzea edo ulertzea, eta biktimetan ez erreparatzea. Zer nolako profila zuten? Zer gertatzen zen herrietan? Hortik abiatu ginen, foku horren faltatik.

Zein izan zen ibilbidea sortzeko abiapuntua? Niretako izan zen nahiko zaila oso gai mamitsua delako, eta

ibilbide formatu bat ematea ez da batere erraza; entzuleek ulertu behar dute, logika bat izan behar du... Irakurtzen eta irakurtzen hais nintzen eta hainbat ondorioetara iritsi nintzen; ondorio horiek ibilbideari forman eman zioten. Testuinguru bat eman genion, XVI. mendea baino lehenagokoa, eta gero Iruñeko kartzelak eta auzitegian non zeuden aztertu nuen; tortura ganbara non zegoen, sorginkeri kasuetan horrenbesteko pisua duena; zeintzuk ziren dokumentazioan agertzen diren hiriko ohiko kaleak (gaztelaniaz, calles acostumbradas de la ciudad ), hau da, zigor sozialak ematen ziren kaleak; zeintzuk ziren zigorrak eta nolakoak ziren emakume horiek... Lan hau aurretik ez zegoen gure ikuspuntutik egina.

"ZUGARRAMURDIRA

IRISTEKO, AURRETIK, PROZESU OSO SAKONA ETA BORTITZA EGON ZEN"

Iruñea ezezaguna, ezta?

Gogoratzen naiz pasioaren ibilbide hori estreinatu genuenean jendea oso harrituta zegoela. Sumatzen zen ezinegona. Jendeak esaten zidan orain kale horiek modu desberdin batean begiratuko zituela. Normala da; ariketa bikoitza da: guk orain okupatzen ditugun kale horiek beste ikuspuntu batetik eta beste diskurtso baten bidez begiratu behar ditugu, memoria eta duintasuna zentroan jar ditzagun. Diskurtsoa oso harrigarria egiten zaigu. Zer gertatu zen XVI. mendean?

Sorgin ehizaren fenomeno hori emateko izugarrizko antolakuntza eta prozesu historiko bat eman behar da, sekulakoa delako. Orduan, beste ikertzaile batzuen lanaren bitartez ikusi nuen erdi aroan, comptoseko erregistroetan, horrelako dokumentu kontable batzuk direla, eta horietan apuntatzen zituzten detaile handiarekin nora bideratzen zituzten erreinuko gastuak. Horien bitartez azter daiteke, informazio gutxi ematen duten arren, zer nola izan zitezkeen XVI. mende baino lehenagoko prozesu horiek. Ez ziren sorginak aipatzen oraindik, aztikari kasuan bezala agertzen dira, baina oso interesgarriak dira. Adibidez, liburuaren lehenengo kapitulua Comptos erregistroetatik ateratako testigantza batekin irekitzen dut: Nafarroan dokumentuetan sorgin ehiza lehen aldiz ateratzen den kasu bat. Zer da sorgin ehiza?

Silviarekin ados nago: feudalismotik aro modernorako trantsizio horretan ematen den fenomeno bat da. Historikoki horrelako sinesmen diabolikoak agertu dira gizarte aldaketa sakon baten pean. Adibidez, kolonialismoan ere ematen da eta Europa mailan amankomunean agertzen den ezaugarri bat da. Nafarroa mailan hau eman zen justu konkistaren ondotik. Askok kokatu dugu testuinguru horretan. Konkistaren ondoren gizartea guztiz aldatu egin zen eta dotrina desberdin bat sortu zen zeinetan emakumea gizonaren subordinatua den eta bere funtzio nagusia ama izatea da. Orokorrean, estatu moderno hori aurrera eraman ahal izateko gizartea oso diziplinantea zen, eta sorgin ehiza testuinguru horretan kokatzen dugu.

Beraz, sorginak nortzuk ziren?

Liburuaren tesietako bat da sorginak kontatu diguten bezala ez zirela existitu, baina bai existitu

zirela sorginak deitzen zieten emakumeak. Emakume horiek bakoitzak errealitate desberdin bat zeukan, eta hori da liburuan mahaigaineratu nahi izan dudana: guztiek amankomunean dute modu batean edo bestean komunitate horietako orduena apurtu egiten zutela. Momentu horretan instalatu zen dotrina femenino horri aurre egiteko erresistentzia bat. Eta zigortuak izaten ziren. Zenbat zigortu zituzten? Zer nolako zigorrak ziren?

Kalkulatzen da Iruñeko auzitegi eta kartzeletatik ehun eta piko pasa zirela, eta piko hori ezin dut zehaztu. Gutxi gora behera horrela izan zen. Zigorrei dagokionez normalena zen deserriratuak izatea. Lurralde bakoitzak bere ezaugarriak zituen, baina fiskalaren kontsiderapean normalena deserriratuak izatea zen. Mugako kasuetan suan hiltzea zen; Iruñean, adibidez, Takonera zonalde horretan egiten ziren. Zigor hauek, orokorrean, zigor publikoarekin osatzen ziren. Adibidez, deserriratze zigor hori gauzatzeko Iruñeko kaleetan barna paseatzen zituzten mando baten gainean eta oso ohikoak ziren zigor makilekin (gaztelaniaz, azote) osatzea zigor soziala. Gure XXI. mendeko iksuspuntuarekin talka egiten du, baina hau oso normala zen eta gertatzen zen egunean festa egun bat zen. Zezenketak edo prozesioak ikustera joatea bezala zen. Normalean, hurbileko herrietatik Iruñera joaten zen jendea zigor sozial horretan parte hartzeko. Justiziak horrela funtzionatzen zuen, zigor eredugarrien bitartez. Fiskalen esanetan sailkatzen zituzten crimenes atroces deitutakoekin egiten ziren: erailketak, sodomia, parricidio kasuak, suteak... Horien barnean sorginkeria zegoen eta larriena sorginkeria zen. Konponente pila bat batzen ziren sorginkeri kasuetan.

Eta sorginkeriz zigortzeko, zer egiten zuten?

Gauza oso interesgarriak daude. Normalean, uste izaten da edo imaginarioan inkisizioaren kontu bat izan zela esaten da, baina hemen auzitegi zibilek eramaten zituzten aurrera. Liburuan agertzen diren kasuak auzitegi zibiletatik prozesatu zituztenak hartu ditut. Horrek esan nahi du sorginkeri kasuak konbinazio bat dutela: delitu tangible bat agertu behar da eta gero sorginkeri konponenteak agertzen dira

ere. Zentzu honetan hainbat errealitate daude: badago emakume epileptiko baten kasuan, orduan, auzitegietan pairatzen zuena kontatzen zuen eta nahasten dira momentu horretan epilepsia ulertzeko zuten modua eta horrek herrian sortzen zuen beldurra; hori Takoneran erail zuten emakumetako bat izan zen. Gero lapurretan ibiltzen zen emakume baten kasua dago, esaten zuten herrian bere botere magikoekin neskato talde bat zuzentzen zuela berarendako lapurtzeko eta lortutakoarekin ardoa erosten zuen. Kasu oso esanguratsu bat da Dorraoko Catalinarena.

"DORRAOKO CATALINA ETA UNANUKO MARIAREN KASUA GARRANTZITSUA DA; LEHENETARIKOA"

"NAFARROAN SORGIN EHIZA

BERRINTERPRETATZEKO PREMIA SENTITZEN GENUEN"

"SORGINKERI KASUAK

AUZITEGI ZIBILEAN ZIGORTZEN ZIREN; KONPONENTE ASKO EMATEN ZIREN"

Nor zen Dorroaoko Catalina eta zer egin zuen?

Oso prozesu berezia da. Niretako esangura izugarria dauka. Sorgin ehiza Pirinio aldean eman zen, hor fokalizatzen da gehienbat, baina hau zonalde horretatik ateratzen da eta sorginkeri prozesu bezala sailkatuta dago, badelako. 1545. urtean kokatzen da; beranduegi dela esan dezakegu. Pozoitze saiakera batekin hasten da: Unanuko zonalde horretako apaizak bere postuan igoera bat nahi du eta horretarako ondoko herrietako apaiza pozoitzen saiatu zen. Oso fuertea da; super korapilatsua eta oso luzea. Gauza da ikerketak egiten hasi zirela, ez zuelako pozoitzea lortu, baina auzitegi zibiletara joan zen salatzera, eta iker-

ketan tiraka pozoia nola lortu zuen jakiteko emakume batengana iritsi zen, eta hortik beste emakume batera... Eta azkenean Catalina de Torranorengana iritsi ziren, eta hor hasten da bere istorioa. Apaizaren kontu horrekin hasten da eta bitartean ateratzen dira sexualitate oso presente dagoen istorio pila bat, horien artean bi emakume hauena: Dorraoko Catalina eta Unanuko Maria. Prozesu horretan daude oso esanguratsuak diren testigantzak; Catalinari eta Mariari testigantzak hartzen dizkietenean Mariari galdetzen diote zuzenean: Catalina de Torrano eta Maria de Unanoak egunez zein gauez haien pertsonen gain egiten dute malefizioa instrumentu jakin horrekin (gaztelaniaz, sobre cierto maleficio que hacen Catalina de Torrano y Maria de Unanoa sobre sus personas da igual de noche que de día con cierto instrumento). Hori galdetzen diote eta eman dezake txorakeri bat, baina ez da. Instrumentu hori dildo bat da eta honek garrantzia handia dauka horrelako ikerketa lerroak irekitzen ditugunean gizonezkoen homosexualitateari buruz zer edo zer jakin daiteke sodomia bezala delituekin, baina emakumezkoen artean ez dira ematen. Emakumezkoen arteko sexu harremanak ez zituztelako kontzebitzen ere. Beraiendako gizon ez heteroen arteko erlazio sexual osoa eiakulazioa eta penetrazioa izan behar zuen, eta sexualitatea ulertzen zen zakilaren inguruan. Orduan, auzitegietatik libratzen ziren horrelako instrumentu bat egon ezean, eta hau kasu horietako bat da. Zakilaren motiboa zeukan eta hor agertzen da sorginkeriari lotutako imaginario guztia, justu ikusten dutenean instrumentu hori erabiltzen dutela. Hau oso garrantzitsua da, beste ikerlari batzuen aburuz ere, izan daiteke estatu mailan lesbianismo prozesuetatik lehenetarikoa Nafarroan eta estatu mailan. Nik uste eman behar zaiola behar duen garrantzia.

Nola hartu zuten Dorraon?

Ez zidaten begirik kentzen. Azkenean galdetu nien ea kasua ezagutzen zuten, eta ezetz esan zidaten. Horrelako istorio batekin joan nintzen... Harrera ezin hobea izan zen, egia esan.

Zeintzuk izan ziren zigorrak?

Prozesu horretan jende pila bat dago; benetan oso esanguratsua da eta irakurketa pila bat emateko aukera ematen du. Iruñeko tortu-

ra ganbaran torturatuak izan ziren; berez Juan de Oteiza, Graziana de Razkin eta Catalina de Torrano zigortu zituzten, besteak absolbitu zituzten. Torturatu eta deserriratu zituzten, eta deserriratzeko zigor soziala ere izan zuten, kaleetan barna pasa.

Sinismen bat da sorginak belar saltzaile, emaginak, erizainak eta abar zirela. Horrela zen?

Nafarroako kasuan, ez; hau da, Nafarroako sorgin bezala akusatuak izan ziren emakumeak ez dira profil horren barruan sartzen. Nik liburuan aipatzen dut, eta garrantzitsua da, landareekiko ezagutze hori izango zutela, noski, garai horretan zerbait ohikoa zelako. Zaintza lanak ere beti emakumeei lotuta egon dira. Baina gauza da emakume horiek ez zirela horregatik akusatuak izan; komentatutako zigorrengatik akusatuak izaten ziren; arauekin apurtzen zutelako nolabait. Zentzu horretan sorgin ehiza edo sorgin akusazioa emakumeak gogorki diziplinatzeko beste tresna bat zen.

Altsasuko inauterietan sorginak beltzez jantzita, aurpegi horia eta begi eta ezpain beltzak eta lastozko ilea daramate. Zer iruditzen?

Estereotipo guztiak. Inauteriekin eta sorginen presentzia inauterietan kontraesan pertsonal bat daukat. Duela gutxi irakurri nuen artikulu bat, beste irakurketa bat egitearren, eta esaten zuen antzinean ere inauterietan sorginaren presentzia beti egon dela. Ez sorgin bezala baizik eta emakume zahar bat bezala, horrek sinbolismoa duelako: udaberrirako trantsizio horretan denboraren eta gaitzak biltzen dituen alegoria bat bezala. Hori egia da. Baina, noski, ez dakit ideia hori sorgin batekin erlaziona daitekeen edo ez. Tafallan duela gutxi dokumentuetan prozesuetan agertzen den emakume baten izena hartu dute eta inauterietan sartu dute eta horren inguruan festa bat egin dute. Lucas de Aierbe eta Burlatako kasua ere aipa daitezke. Desmitifikazioaren alde lanean ari gara eta marko oso sakon bat ematen dugu espazio kritikoak osatzeko, eta beste bide batetik horrelako fenomeno hauek ditugu fabore eskasa egiten diotenak lan honi eta paradigma honi. Ezin diogu inori esan zer egin behar duen, baina behintzat atzean dagoena begiratu. Honen atzean min asko dago, sufrimendu pila bat, eta gu bezalako pertsonak.

JUANKAR LOPEZ MUGERZA

Unibertsitatean sartzeko euskara azterketa

berriaz ast EKO a

Azkenaldi honetan asko izan dira Selektibitateko azterketa berriaz galdetu didazuenak, zeren eta orain dela gutxi arte zaharra nik prestatzen bainuen. Halere, ardura hori utzi dudanez gero, nire ikuspuntua partekatzea baizik ezin dut orain egin.

Lehenik, nire iritziz, Selektibitatea bateratzeko estatuan egin diren bileretan, erkidegoetako errealitate soziolinguistikoak ez dira behar bezala kontuan hartu. EAE osoan euskara ofiziala da, eta Nafarroan, berriz, zonifikazio murriztailea dago. Hala ere, Nafarroarako aurreikusten den azterketa EAEkoa baino konplexuagoa da.

"BATERATZEA BILATU

BADA ERE, ERKIDEGO BAKOITZAK BERE

ERARA APLIKATUKO

DITU IRIZPIDEAK, ETA

HORREK BERRIZ ERE DESBERDINTASUNAK

SORTUKO DITU NAHITAEZ"

Azterketa berriak literatura, soziolinguistika, dialektologia eta hizkuntzaren historia soziala barne bilduko ditu; hori guztia estresa areagotu dezakeen ordu eta erdiko azterketa batean egiteko. Bestalde, EAEk trantsizio progresiboa aurreikusten du (2026 – 2027), eta Nafarroak aurten bertan ezarriko du aldaketa. Paradoxikoki, eredurik konplexuena berehala aplikatuko da, kudeatzeko zailak diren zuzenketa errubrika ugari eta irudimentsuekin.

Bateratzea bilatu bada ere, erkidego bakoitzak bere erara aplikatuko ditu irizpideak, eta horrek berriz ere desberdintasunak sortuko ditu nahitaez. Horrela, urrezko aukera galdu da Hegoalde osoa benetan koordinatzeko. Azkenik, ondorioak mingotsak izan daitezke D ereduko ikasle nekaezinarentzat: urtean zehar lau eskola ordu gehiago institutuan eta Selektibitatean azterketa gehigarri bat, nota jaisteko modukoa. Agian, "bikaintasunaren" filosofiak "ez gai" kalifikazioa izango du azkenean.

GUTUNAK: Karaktereak, gehienez: 1.900 (hutsuneak barne). GUAIXEk eskubidea du gutuna laburtzeko. Gutunak ezin izango dira kapituluka bidali. Gutunak asteartea 10:00ak baino lehen bidali beharko dira erredakziora. Gutunarekin batera bidali beharrekoak: egilearen izena eta abizena, NA zenbakia, herria eta harremanetarako telefonoa.

Gutuna helarazteko bideak: Foru plaza, 23 - 1., 31800 Altsasu / gutunak@guaixe.eus

Erredakzio burua: Alfredo Alvaro Igoa erredakzioa@guaixe.eus Erredakzioa: Maider Betelu Ganboa kirolak@guaixe.eus eta Erkuden Ruiz Barroso kultura@guaixe.eus Irratia: Eneida Carreño Mundiñano irratia@guaixe.eus 948 567 074

Publizitatea: Eneida Carreño Mundiñano publi@guaixe.eus 661 523 245 Itziar Gastearena Colmenero publizitatea@guaixe.eus 619 821 436

ARGITARATZAILEA: Guaixe Fundazioa. Foru plaza 23-1. 31800 Altsasu 948 564 275

EZIN DA GEHIAGO LUZATU! Denak etxera!

SARE HERRITARRA

Urte asko dira. Handia da sufrimendua, eta handia ere hainbat hamarkadetako konfrontazioan gertaturiko guztia ez ahazteko gizarte eta herri gisa dugun beharra; baita sufrimendu hori guztia errespetatuz aurrera egiteko beharra ere. Baina, aurrera egin gure historiaren aldi bat ixteko borondatearekin. Biktimen atsekabeak errespetu eta errekonozimendua merezi du. Haien sufrimendua ezin da erlatibizatu ez politikoki erabili interes faltsuengatik, eta haien oroitzapenek etika publiko partekatuaren funtsezko zatia izan behar dute.

Pasa den urtarrilaren 10ean, Bilboko kaleetan, aukera izan genuen behar hori adierazteko, are gehiago euskal presoei salbuespeneko espetxe politika aplikatzen segitzen duten honetan.

Botere legegile, judizial eta politikoek iraganean kokatzen jarraitu nahi gaituzte. Eta guk aski dela esaten diegu. Ezin dela gehiago luzatu.

Gaur egun, Euskal Herriko eta Frantziako lurralde administratiboko kartzeletan gelditzen diren 120 preso inguru horietatik asko espetxeko bigarren graduan daude, beste batzuek 100.2 artikulua aplikatuta dute, baina haietako askok 25 urte baino gehiago daramatzate askatasunaz gabetuta, ez baitiete oraindik aplikatu dagokien eskubide bat: espetxe-baimenak, irteera programatuak edo progresioa hirugarren gradura.

Eta egoera hori gorabehera, baikorrak izan nahi dugu, eta aitortu nahi dugu azken hiru urteetan nabarmen aurreratu dugula. Amaiera eman genion

HIZKETAN

Entzun GUAIXE IRRATIko elkarrizketa guztiak guaixe.eus/irratia/hizketan

urruntze-politikari, zigorrak osorik lehen graduan betetzeari, bakartze-ziegei..., baina orain espetxe-politika arrunta eskatzea dagokigu, eta ziegetako ateak irekitzen joatea, haien bizitza berriz askatasunean hasi ahal izateko eskubidea dutelako. Gauzak horrela, adinekoak eta gazteak, gizonak eta emakumeak, atxikipen ideologiko desberdinak alde batera utzita, demokratikoki erantzutera deituta geunden Bilboko kaleetan. Eta hala egin genuen. Preso edo erbesteraturik gabeko Euskal Herria herriaren eskakizun bat da, mobilizatzeko gaitasun handia izan duena. Herriaren irabazien zerrendan apuntatu beharrekoa da gaitasun hori, baina eragile politiko, judizial eta instituzional baten baino gehiagoren zorren zerrendan ere bai.

Koordinatzailea: Goizeder Anton Iturralde fundazioa@guaixe.eus Maketatzailea: Laura Olmos Aristorena maketazioa@guaixe.eus GK diseinu zerbitzua: Maider Perkaz Urdiain maider@gkomunikazioa.eus Administrazioa: Gema Lakuntza Lopez admin@guaixe.eus Zuzentzailea: Maite Iparragirre Kolaboratzailea: Xabier Lopez Saez de Asteasu Lege gordailua: NA-633/1995 Tirada: 3.200

Guaixek ez du bere gain hartzen aldizkari honetako orrialdeetan kolaboratzaileek adierazitako iritzien erantzukizunik.

Hamalau udalek AHTren

azterlanari alegazioak aurkeztu dizkiote

altsasuk ez beste, sakanako gainerako udalek egin dute Ministerioaren azterlanaren kontra. Haien iritzia ez dela kontuan hartu eta bestelako mugikortasun eredu bat defendatzen dutela diote. Herritarrak kontrako alegazioak aurkeztera animatu dituzte

Alfredo Alvaro Igoa saKaNa Trenbide Plangintzako Azpizuzendaritza Nagusiak Kantauri-Mediterraneo trenbide korridorearen proiektuari buruzko informazio azterlana. Tartea Iruñea-Altsasu publiko egin zuen abenduaren 23an. Hari alegazioak aurkeztu dizkiote Itzako Aldaba, Otsobi eta Arizko kontzejuek, Sakanako udal guztiek, Altsasuk izan ezik, eta Aralarko Elkarteak. Arakilgo alkate Oihana Olaberria Jakak azaldu zuenez, "orain jokatzen ari gara azterlan hau aurrera eginen duen edo ez. Iruditzen zaigu orain dela momentua bai udalek bai sakandarrek ahal den guztia egiteko". Udal ordezkariek esan zutenez, "Abiadura Handiko Trenaren (AHT) garraio ereduari lotutako azpiegiturek ingurumenean, gizartean, hirigintzan eta ekonomian inpaktu handia sortzen

dute". Gaineratu zutenez, "garestiak, esklusiboak eta erabilera misto oso mugatua dute". Azterlanak proposatzen duenaren kontra egin dute "dagoeneko azpiegiturez gainezka dagoen ibar batean metatutako inpaktuak larriagotu eta egungo trenbidea ia desagerraraziko luke".

Arruazuko alkate Gorka Ovejero Ganboak esan zuenez, "horren kontra gaudela adieraztea garrantzitsua da. Baina alegazioak aurkezteak ere herritarren gehiengoa proiektuaren kontra dagoela adierazteko aukera ematen du".

UDALEK ELKARREKIN

ALEGAZIO JURIDIKOA

AURKEZTU DUTE. ETA

BAKOITZAK BERE

HERRIKOA ERE

Aipatutako Itzako eta Sakanako toki erakundeek aurki beste alegazio batzuk aurkeztuko diote Ministerioaren azterlanari. "Orain aurkeztear gauden alegazioetan udal eta kontzeju bakoitzak bere herriari begiratuko dio. Azpiegitura horrek herri bakoitzean izan litzakeen eraginak kontuan izanda, horien kontrako alegazioak aurkeztuko dituzte udal eta kontzejuek".

Arakilgo alkateak azaldu duenez, "udal eta kontzejuek elkarrekin egindako alegazioa dela eta, behartuta daude bi hilabeteko epea zabaltzera. Eta gurekin biltzera derrigortuta daude, eztabaidatzeko, hitz egiteko. Zergatik daude behartuta gurekin biltzera? Beraiek proposatu duten trazadura hori ez dagoelako udaletako hirigintza planetan". Hala ere, ez dakite noiz deituko dituzten.

Herritarren alegazioak

hau da, Tren Publiko eta Soziala".

Ministerioak proposatutakoaren "oso bestelako trenbide eredua eskatzen dugu. Garraio sistema eraginkorragoa, justuagoa, ekologikoagoa eta jasangarriagoa egingo duen azpiegitura baten alde egiten dugu, beste sare batzuekin integratua eta inpaktu minimizatuekin". Toki erakundeetako ordezkarien iritziz, "herriak, eskualde buruak eta hiriburuak lotu behar ditu trenak, eta, merkantziei dagokienez, produkzio eta logistika gune nagusiak. Horrek sarearen, geltokien eta azpiegitura osagarrien modernizatze integrala eskatzen du, ez bakarrik abiadura handirako, baizik eta tren trafiko mota guztietarako, hiriburuak denbora lehiakorretan elkartzeko eta kalitatezko tren publiko eta sozial bat izateko aukera emanez".

Bi alegazio

Aipatutako udal eta kontzejuek azterlanaren kontrako bi alegazio aurkeztu dizkiote. Olaberriak azaldu duenez, "hasieran udalei audientzia eman ziguten. Prentsaurrekoan egon garen Sakanako udalek eta Itzako kontzejuek elkarrekin alegazio bat aurkeztu genuen. Proiektuaren osotasunaren kontrako alegazioa da, ingeniaritza enpresa batzuekin egindakoa". Olaberriak azaldu duenez, "trazadura guztiari egindako alegazio juridikoa da aurkeztu genuena". Arakilgo alkateak azaldu duenez, "alegazio horren puntu garrantzitsuena da azterlanak ez duela kontuan hartzen dagoeneko landua dagoen alternatiba teknikoa, administrazio guztiek ezagutzen dutena".

Alegazio hori aurkezteko epea otsailaren 4an despeditu zen.

Azterlanari alegazioak aurkezteko aukera dute ere sakandarrek. Olaberriak nabarmendu duenez, "oso garrantzitsutzat jotzen dugu herritarrek alegazioak aurkeztea. Orain da momentua". Sustrai Erakuntza fundazioak eta Sakana Trenaren Alde plataformek alegazio ereduak egin dituztela azaldu du. Herrietako elkarte eta tabernetan horien kopiak eta buzoiak utzi dituzte. Hainbat udaletako webguneetan ere alegazioen eredua deskargatu daiteke. "Garrantzitsua da sakandarrek alegazioak betetzea eta aurkeztea". Martxoaren 6ra arteko epea dago horretarako.

Alternatiba

Prentsaurrekoan izan diren toki erakundeetako ordezkariek azaldu zutenez, Ministerioaren "planteamenduak erabat baztertzen du egungo trenaren modernizazio eredua". Gaineratu dutenez, AHTren azterlanaren "eredu horri kontrajarrita, trenbide eredu eraginkorragoa defendatzen dugu, ingurumenaren aldetik hain erasokorra ez dena, ekonomikoagoa dena eta interes publikoaren zerbitzura dagoena,

"ORAIN DA MOMENTUA BAI

UDALEK BAI

SAKANDARREK AHAL

DEN GUZTIA EGITEKO"

Proposatutakoa gauzatuko balitz haren eraginak zein izanen liratekeen ere zerrendatu zituzten: "ingurumen kalte larriak eraginen lituzke Interes Komunitarioko Habitatetan; ibaia 25etan zeharkatzen du; 9 hondakin gune sortuko lirateke; 15 biaduktu berri eraikiko lirateke; ez luke karbono dioxidoaren isuriak aurrezten lagunduko eraiki eta 100 urte pasa baino lehen; kalte larria eragingo lieke 6 kultur elementu babesturi; hainbat herritan zaratagatik trenak ondorio larriak eraginen lituzke; inpaktu latza luke lurraldean eta ibilbideetarako kalkulatutako denbora Tren Publiko eta Sozialaren proposamenean planteatutakoaren antzekoa da".

Deialdia

Ovejerok gogoratu duenez, "gure borroka da dugun trena hobetzea, bikoiztea eta geltoki eta geratokiak indartzea. Hau 33 urteko borroka luzea eta neketsua da dagoeneko". Olaberriak gaineratu duenez, "momentu honetan, garrantzitsua da aurkeztu duten azterlanari oposizioa egitea". Kontzejuetako presidenteek eta alkateek jendea mobilizatzeko deia egin dute. Alegazioak betetzeaz aparte, Tren Publiko eta Sozialaren Aldeko plataformak deitu duen manifestazioan parte hartzera gonbidatu dituzte herritarrak. Altsasun izanen da, martxoaren 14an, larunbatarekin, 18:00etan.

"Josuren kasuan argia jarri behar da ilunaren gainean"

NEREA ZABALA ETA AMAIA ERDOZIA JOsU ZaBala, BasaJaUN, ilUNPEtiK arGira a urten 29 urte beteko dira Josu Zabala hilik agertu zela. Haren heriotza argitzeko ikerketa abian jarri dute. l iburu eta dokumental batek jasoko dute haren emaitza

Alfredo Alvaro Igoa EtXarri araNatZ Josu Zabala Salegi, Basajaun, ETAko militantea zen. Mendizale batzuk hilik aurkitu zuten Itziarko Itsaspe auzoko larre batean, Mendata puntan, 1997ko martxoaren 27an. Zabalak bihotzean tiro bat zuen. Bere ondoan pistola bat agertu zen. Bertsio ofizialaren arabera, bere buruaz beste egin zuen Zabalak. Baina bertsio ofiziala kolokan jartzen zituen datu ugari eman zituen familiak. Martxoaren 29an ETAren izenean hitz egin zuen per-

tsona batek adierazi zuen Zabala martxoaren 23an hitzordu batera zihoala desagertu zela, eta poliziek bahitu eta hil egin zutela. Egun hartan Korrikaren akabera hartu zuen Bizkaiko hiriburuak. Eibarko auzitegiak

"DESAGERTU ZENETIK

HILIK AGERTU ZEN

ARTE GERTATU ZIREN

GAUZAK ARGITZEN

SAIATUKO GARA"

deratziren eta gehiago zenbakia

du. Ez dakit asko luzatuko den. Sekretu Ofizialen Legea aldatzeak edo indargabetzeak zerbait argitzen lagunduko luke?

N. Ziurrenik, bai. Ziurrenik informazioa hor egonen da. Baina ezin gara Estatuaren borondate onaren esperoan egon. Josuren kasuan argia jarri behar da ilunaren gainean, ikerketa bat egin behar da. 29 urte pasata, horretan ari gara.

Hori da aurkeztu duzuen ekimenaren zergatia?

Amaia. Bai. Etxarriar talde bat bildu gara, dozena bat edo. Pako Aristi idazleak ikerketa eginen du urtean zehar. Zabala desagertu zenetik hilik agertu zen arte gertatu ziren gauzak edo nondik norakoak argitzen saiatuko da. Denok ari gara indar egiten ikerketak eta ekimenak martxa har dezan.

Nola sortu zen ekimenaren ideia?

eta bolumen nabarmena hartu du, uste baino gehiago. A. Halako ekimen batek atzean lan handia du, eta laguntza pila behar da. Familiak horri ezin zion bakarrik aurre egin, laguntza behar zuela ikusi genuen. Familiak kontaktua pasata, Oñatiko Gure Bazterrak elkartearekin harremanetan jarri ginen. Haiek dira Aristiren aipatutako liburuaren atzean bulkaka ibili zirenak. Eta esan genien Josuren inguruko ikerketa abiarazi nahi genuela. Berehala lotu zuten Aristirekin kontaktua. Gure laguntzarako prestutasuna azalduta, Aristik berehala baiezkoa eman zigun. Azaroan edo abenduan izan zen hori. Dagoeneko ikerketa martxan dago.

N. Oñatiarrak ere lan handia egiten ari dira.

Nola lortu duzue dozena bat lagun elkartzea?

auzibidea berehala artxibatu zuen eta erabakia berretsi zuten goi epaitegiek, baita Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ere. Eusko Jaurlaritzari Josurendako biktima eskaera egin zenuten. Erantzunik baduzue?

Nerea. Ez. Duela pare bat hilabete esan ziguten kasuak ebazterakoan atzerapen izugarria zutela. Epea joan zen urtean bukatu zen, baina luzatzen ari dira. Azaroan esan ziguten seiehun eta gehiago espedientearekin zeudela. Josurena be-

N. Gu beti, ahal genuen neurrian, ahal ziren datu guztiak jasotzen saiatu gara. Baina ezin genituen pauso gehiago eman. Pako Aristi Irunberri, 1990: Arroilaren negarra (2023, Erein) liburuaren aurkezpenean ezagutu genuen duela bizpahiru urte. Aristik ikerketa egin zuen. Jon Lizarralde eta Susana Arregi hilik agertu ziren eta German Rubenach tiro batekin. Han gertatu zirenak kontatu zituen. Ez zen soilik liburu bat idaztea, baizik eta ikerketa bat egitea. Horren berri izan genuenean pentsatu genuen: "hori da guk behar duguna". Nahi horretan gelditu zen. Joan zen urtean, kasualitatez, Aristiri egindako elkarrizketa pertsonala irakurri genuen. Eta galdetu zioten zer ikerketa eginen lukeen gustura. Josu Zabalarena aipatu zuen. Familian ikusi genuen hura zela aukera. Etxarri Aranatzen beti babesa eman digutenengana jo genuen. Argi esan genien Aristirena ikerketa abiatzeko aukera bat izan zitekeela. Familiak alde guztietatik oso murriztuta ditugu baliabideak: ez dakizu nora jo, zeinengana, nola eskatu, bide asko irekitzen dira... Guztia martxan jarri da

"LEHEN URTE HAIETAN TESTIGANTZAK BILATZEN EGON GINEN.

GERO, BAKARRIK

ETORRI ZAIZKIGU"

A. Interesa izan zezakeen jendearengana jo genuen. Horrela elkartu gara dozena bat edo. Ziurrenik, hemendik aurrera gehiago izanen gara, laguntza handiagoa beharko dugu. Pausotxoak emanez hasi gara. Jendaurrean aurkeztu dugu eta, beharbada, orain fase garrantzitsuenetako bat hasten da. Ikerketak aurrera egiteko Euskal Herriko gizartearen laguntza behar dugu.

Nolako laguntza?

A. Ikerketak aurrera egiteko oso garrantzitsua izanen litzateke 1997ko martxoko egun haietan, Josu Korrika akaberako festatik desagertu zenetik hilda agertu zen momenturaino, eta ondoko egunetan ere, zer gertatu zen jakitea. Gizartearen laguntza behar dugu. Gertakari horiekin zerikusia izan dezakeen zerbait ikusi edo nabaritu zuen edozein pertsona gurekin harremanetan jar dadila. Bilbon Josu ikusi zutenak, edo Josuren desagertzearekin zerikusia izan dezakeen edozein informazio, mugimendu edo gauza arrarorik ikusi zutenek, mesedez, beraien testigantza guri eman diezagutela. Gurekin harremanetan jartzeko basajaun1997@gmail.com e-posta helbidera idatzi dezakete. Ordutik 29 urte pasa dira. A. Bai. Gauzak memorian lausotu eginen dira. Baina pentsatzen dugu egon daitekeela jendea behar bada bere garaian ez zuela lotu, ez ziola zerbaiti garrantzirik eman, ez zuela jakin, ez zuela non adierazi ikusi zuena... Ha-

lakorik gordeta baldin badauka, ezinbestekoa da gurekin harremanetan jartzea. Hiruzpalau egun horietan Josu nonbait egon zen, zerbait gertatu zen. Jendez betetako Bilbo batean desagertu zen. Zerbait arraroa gertatu bazen, norbaitek zerbait ikusiko zuen. Josu, gainera, ezaugarri fisiko nabariak zituen.

N. Oso altua zen, kristalezko begi bat zeukan... Familian beti pentsatu dugu Korrikako akabera festan ziurrenik jende ezagunak ikusiko zuela. Jendeak orduan bazekien ETAko militantea izanda ezin zutela agurtu eta halakoak egin. Baina, agian, ikusi zuten eta ez zuten ezer esan uste zutelako hobe zela isilik egotea. Gainera, familiari pasa izan zaigu. Urte haietan testigantzak bilatzen egon ginen. Eta, gero, bakarrik etorri zaizkigu. Hau da, ulertzen dugu orduan bizi genuen tentsio horretan jendeak ez zuela erreakzionatzen espero bezala. Orain, denbora pasata, gauzak lasaiago egonda, irakurketa patxadatsua eginda, jendea hurbildu zaigu ikusi zuena kontatzera. Hori da berriro eskatzen duguna: norbaitek ikusi bazuen, lasai etortzeko. Nahiz eta 29 urte pasa, oso garrantzitsua da testigantzak edukitzea. Egon, egon behar dira. Bai Bilbokoak, bai hiru egun horietan gertatu zenaren ingurukoak.

Informazioa Aristik jasoko du?

N. Aurreneko fasean, Josuren inguruko ahal ziren testigantza guztiak bildu dituzte.

A. Elkarrizketak egin dituzte. Orain arte ezagunak ziren datuen inguruko elkarrizketak egin dituzte. Hori lan handia da eta Aristik laguntzaileak behar ditu.

Eta hor daude Gure Bazterrak elkartekoak eta etxarriar batzuk. Ikerketa liburu batean jasoko da?

A. Hori zen hasierako asmoa. Baina ikerketaren prozesu guztia dokumental batean biltzeko aukera sortu zaigu. Aitor Karasatorre Muguruza ematen ari garen pauso guztiak jarraitzen ari da. Liburuan jasotzen den informazio guztia ere jasoko du ikus-entzunezkoak.

Liburua noizko?

A. Aurten garrantzitsuena ikerketa egitea da. Ikerketak ematen duenarekin liburua argitaratuko dugu. Aristik eleberria idatziko du. Asmoa da heldu den urtean, Josuren heriotzaren 30. urteurrenerako, liburua argitaratzea.

Finantzazioa behar duzue?

A. Hala da. Beste askotan bezala, herri honetan egiten den auzolan lan horri aitortza egin behar zaio. Baina horrek bakarrik ez du aurrera aterako halako ikerketa luze bat, ezta lanketa sakona ere. Finantzaketa behar dugu. Eta laguntza eskatzeko ate guztiak joko ditugu. Sortu dugun elkartearen kontu korrontea hau da: ES04 3035 0116 92 1160027007.

Zergatik aurkeztu duzue Bilbon ekimena?

A. Josu bizirik ikusi zuten azken aldian Bilboko udaletxe ondoan zegoen Tortilla tabernara zihoan. Han hitzordu bat zeukan.

Jendearen artean nahastuta ikusi zuten azkenekoz. Han desagertu zen. Ekimenaren berri emateko kokapen hori egokia zela iruditu zitzaigun. Sakanan aurkezpenik eginen duzue?

A. Bai, Etxarri Aranazko plazan martxoaren 28an, 13:00etan, aurkeztuko dugu ekimena. Irakurketa lasaiago bat eginen dugu, eta gertatu zen guztia berriro gogoraraziko dugu, ahaztu ez dadin. Memoria gordetzeak, lantzeak eta argitzeak daukan garrantzia aipatuko dira.

Unanuz pentsatzeko

eginen dira

Jardunaldiak 'Unanu eraikiz' izena du. lau larunbatetan eginen diren saioak dira, unenuarrak herriaren inguruan hausnartzen jarri eta etorkizunera begira egin daitezkeenak zehazteko balio nahiko luketenak

A.A.I. UNaNU

Unanuko Kontzejuak eta unenuar talde batek Unanu eraikiz jardunaldiak antolatu dituzte. Herriaz eta eta haren etorkizunaz hasunartzeko saioak dira. Gaur egun Unanun 83 pertsona daude erroldatuta. "Herri txikia gara, populazio gutxikoa, nahiz eta asteburuetan eta jai egunetan jende gehiago etortzen den herrira", azaldu digu antolatzaileetako batek. Gaineratu duenez, "Unanu urte askoz bizi dadin nahiko genuke". Horregatik, pausoa eman eta jardunaldiak antolatzea erabaki dute. Antolatzaileek jakinarazi dutenez, haietara "Unanun betidanik bizi, azken urteetan bizitzera etorri

edo ahal dutenean herrira etortzen diren guztiak gonbidatuta daude". Gainera, "saioak egiten diren bitartean haur txikiendako ludoteka zerbitzua eskainiko dugu, hartara, gurasoak ere hurbil daitezke. Momentuz, 6 eta 9 haur inguru bilduko dira egun bakoitzean", jakinarazi dute.

Herriaren inguruko jardunaldiak unenuarrak beraiek gidatuko dituzte. "Aurrera begirako oinarri batzuk zehaztu edo adostu nahiko genituzke. Baina ez dakigu jendea etorriko den edo ez. Emaitzak ere etorriko den jendearen araberakoak izanen dira", adierazi dute antolakuntzan dabiltzanek.

Unanuri buruzko jardunaldiak lau saioz osatuta daude. Aurrena, bihar, otsailak 28, izanen da eta Gure errealitatea begiratuz izenburua du. Herriaren diagnosia egin ondoren, bigarren saioa martxoaren 14an, larunbatean izanen da. Bigarren bilera horretako gaia da: Gure memoria eta indarguneak . Hirugarren saioa martxoaren 28rako, larunbaterako, aurreikusi dute: Unanu amestuz. Eta jardunaldietako atzeneko saioa apirilaren 11n, larunbatean izanen da. Hartan Ametsetatik ekintzetara pasatzeko eman beharreko pausoak zehaztuko dituzte. Saio guztiak Denok Bat elkartean izanen dira, 17:00etatik 20:00etara.

Lanbide Heziketa duala behar

bezala ezartzeko baliabide eske

ikasleei kalitatezko hezkuntza eman ahal izateko, irakasleek departamentuari baliabideak eskatu dizkiote

A.A.I. saKaNa

Hezkuntza Departamentuak

Lanbide Heziketa duala lehen mailatik ezarri du. Ondorioz, enpresetan praktikak egin behar dituzte lehen mailatik. Horrek esan nahi du Sakana LH institutuko 260 ikasleek praktikak egin behar dituztela. Irakasleak ezarpen horren kontra protestan ari dira kurtso hasieratik. Esaterako, asteazkenean bilkura egin zuten. Gainera, ezohiko klaustroan, irakasleen aldarrikapenak jasotzen zituen idatzia onartu zen aldeko 40 botorekin eta bi

boto txurirekin. Testu bera Nafarroako beste hamabost ikastetxeetan bozkatu da eta guztietan egin du aurrera. 993 irakasle, %84, aldarrikapenekin bat egin du.

Irakasleek eskatu dute legea "aurrerapenarekin, aurreikuspenarekin eta zehaztapenekin ezartzea" eskatu dute, Hezkuntza Departamentuak "korrika eta gaizki ezarri baitu".

Irakasleek ikasketa duala kudeatzeko orduak behar dituztela adierazi dute, "bestela ezin dugu egin. Ematen dizkiguten ordu

MARTXOAK 2 - MARTXOAK 6

10:00 Agurra, eguraldia, edukiak aurkeztu eta eguneko kanta

10:15 Prentsaren azalak

10:20 Sakanerria eta kirol tartea Ostegunetan Kulturari begira.

10:30 Hizketan

11:05 Solasaldia Karrape, Aralar eta Guaixe irratiak

14:00 Errepikapena

Hizketan

Astelehena 2

Uxue Alberdi Esne berriketan.

Asteartea 3

Korrika arduradunak.

Asteazkena 4

Bertso plaza.

Osteguna 5

Josu Zabala, ilunpetik argira.

Ostirala 6

Agenda berezia + Itxaro Borda.

horiek lektiboak izan behar dute. Orain ez dira. Lehen lau ordu genituen eta orain bakarra. Beraz, dualeko tutorearendako lau eskola ordu eskatzen ditugu". Jakinarazi dutenez, ikasketa plan zaharreko ikasleei praktiketan arreta emateko ordua espezifikoak eta esklusiboak ematea eskatu dute. Egin dituzten beste eskaera batzuk dira, esaterako: orientazio lanpostuetarako ordu gehiago, departamentuak ikasleak praktikak egiteko enpresen bilaketan parte hartzea, ikasleen beharrei behar bezala

erantzuteko bikoizketen dotazioa edo ratio jaitsiera. Ikasleek egoerarekin kezkatuta daude. Irakasleak pedagogia lana egiten ari dira. "Praktikak egin gabe ezin daiteke ikasturtea gainditu. Praktikak egin gabe, gerta liteke ikasleek titulurik gabe gelditzea". Horren lan merkatuan sartzea edo ikasten segitzea baldintzatuko lieke. Departamentuak irakasleen eskaerak entzun ez dituenez, irakasleek manifestazioa deitu dute: Iruñean, larunbatean, 12:00etan eginen da.

BAZKIDE ZOZKETA

Otsaileko saridunak

Merkealdia despeditzeko, beherapen handiak

altsasuko hamaika arropa eta oinetako dendetan maukak eskuratzeko aukera izanen da

altsasU

Juan Jose Azpiroz Navarro (Lizarraga)

Amaia Mintegi Mazorriaga (Altsasu)

M.ª Carmen Lakuntza Lizarraga (Lizarragabengoa)

Oskar Moro Zeberio (Arbizu)

Altsasuko Dendarien Elkarteak (ADE) Altsasuko Outleta. Merkealdiaren azken errematea kanpaina antolatu du atzera ere. Haren bidez, neguko merkealdia despedituko dute ADEko dendek. Hamaika establezimenduk beraien produktuen aukera zabala denden parera aterako dute. Horregatik, ADEko kideek herritarrak Altsasun barna paseatzera gonbidatu dituzte kanpainak irauten duen bitartean. Martxoaren 5etik 8ra, ostegunetik domekara, iraunen du kanpainak. Erakusleiho bihurtuko diren Altsasuko kaleetan herritarrek beherapen handiak aurkituko ditu modan, oinetakoetan, kirolean eta osagarrietan. Dendariendako kanpaina aukera ona izanen da denboraldiko stockari irteera emateko. Eta, bestetik, herritarrendako kanpainak balioko du dendak, haien salgaiak, eskaintzaren kalitatea eta barietatea ezagutzeko. Gainera, herritarrek erosketak oso prezio erakargarrietan egiteko. Izan ere, data horietarako dendariek eskaintza bereziak pentsatu dituzte, batzuk %70erainoko deskontuarekin.

Aurtengo kanpainan Altsasuko merkataritzan erreferentzia diren hamaika establezimenduk hartuko dute parte, promozio esklusiboak eta gertuko arreta pertsonalizatua eskainiz: ML Moda Emakumeak, ML Mutilak, Iker Kirolak, Joss, Joselen, Bengoetxea oinetako denda, Ekin, Iulene, Asensio, Tu Tienda Especial eta Txikitxo. Kanpainak merkataritza ibilbideaz aparte, Altsasuko ostalaritzaz gozatzeko aukera ezin hobea eskaintzen du. Bestalde, azpimarratu dute merkataritzak Altsasuko ekonomian eta bizitza sozialean duen funtsezko papera duela. Ekimenak gobernuaren eta udalaren laguntza du.

Plazatxo batek emagin baten izena hartu du

Elvira turumbay sainz plazatxoa herrigunearen mendebaldean dago. Emakumezko emaginen familiakoa, ikasketak egin eta makina bat erditzetan lagundu zuen. Emakumeen Nazioarteko Egunean mustuko dute plazatxoa

Alfredo Alvaro Igoa laKUNtZa Uriz kaleari perpendikularra da Kamiosgain kalea. Bien bat egiten duten tokian plaza txiki bat dago. Haren izena Elvira Turumbay Sainz plaza da. Hala erabaki zuen Lakuntzako Udalak otsailaren 18ko bilkuran. Oihane Uribetxeberria Garmendia alkateak azaldu duenez, “plazatxoa egin zenean (2022an) hari izena jartzeko ideia izan zuen udalak. Turumbay emagin ezaguna izan zen, ez Lakuntzan bakarrik, Sakanan ere bai. Jakinduria handiko emakumea izan zen. Plazatxoari bere izena emanez, egin

Altsasuko garbigunea arratsaldez zabalik egonen da

Sakanako Mankomunitateko Hondakin Zerbitzuak jakinarazi duenez, Altsasuko garbiguneak ordutegi berria izanen du martxotik aurrera: astelehena, asteazkena eta ostiraletan 09:00etatik 14:30era egonen da zabalik eta astearte eta ostegunetan, berriz, 13:00etatik 18:30era. Herritarrei egindako kontsulta baten ondoren hartu du erabakia.

zuen lan guztia aitortu eta haren izena gorde nahi izan dugu”.

Alkateak azaldu duenez, “lakuntzar gutxik dute emakumezko horren berri. Haren laguntzarekin jaiotako lakuntzar pila bizi dira oraindik; 70 urtetik gorakoak, etxean jaio zirenak. Etxe horietan oraindik presente egonen da. Baina belaunaldi gazteagoen artean ez da hain ezaguna”. Emakumezko erreferente bat dela aipatu du Uribetxeberriak. “Gaiari heldu diogu Lakuntzako Bilgune Feministak genuen ideia gauzatzeko eskatu zigulako”.

Martxoaren 8an, igandea, 13:00etan, mustuko dute plaza. “Turumbayri omenaldi txiki bat eginen diogu”. Ekitaldi hori baliatuko dute “isilpean gelditu diren edo aitortzarik izan ez duten emakumezkoak omentzeko”. Alkateak gogorarazi du udal liburutegiak eta Lakuntzako Bilgune Feministak emakume lakuntzar erreferenteak ikusarazteko ekimena martxan dutela.

Biografia laburra Turumbay 1891n jaio zen. Birramona, amona eta ama emaginak

ziren. Beraz, pentsatzekoa da amonak lagunduko zuela bere erditzean. Ezkondu eta zazpi seme-alaba izan zituen. Turumbayren amak 14 erditzetan lagundu zuen. Baina salatu egin zuten eta bitan epaitu zuten. Hiru urteko arrastatzea ezarri zioten. Ordurako Turumbay ere emagina zen. Antza, herriko medikuak ikastea eta titulua ateratzea proposatu zion, horrela amaren ardura bere gain hartzeko. Senarrak ez zion ikastera joateko trabarik jarri eta, 33 urte zituela, ikastera joan zen. Urte eta erdi eman zuen Iruñean eta Zaragozan ikasten. Praktiketan lasai zebilen, teoriarekin, ordea, nahiko lan omen zuen. Zaragozan egin zituen azken ikasketak. Azterketaren egunean, azterketa teknikoaren beldur, Lourdesko Andre Mariaren kaperako mezara joan eta jauna hartu zuen. Ondorioz, azterketara berandu iritsi zen, baina irakasleek azterketa eginarazi zuen. Lehenengo saiakeran gainditu zuen. Kargua 1929an hartu zuen, 38 urterekin, eta ordutik Arruazu, Lakuntza eta Arbizuko titularra izan zen. Gutxi gorabehera 1.500 erditzeetan lagundu zuen Turumbayk. Ez bakarrik hiru herri horietan, aldamenekoetan ere: 2 Irañetan, 12 Uharte Arakilen, 10 Unanun, 2 Dorraon, 2 Lizarragabengoan eta 4 Etxarri Aranatzen eta pasan ibiliko ziren 12 ijitorena. Erditzeen ondoren emakumezkoei atseden hartzeko aholkatzen zien. Aralarko guardetxeko bi erditzetan ere lagundu zuen. Haietako bat bere bosgarren semea jaio eta hogei egunera izan zen. Oinez igo zen, bakarrik. Halakoetan senarraren oinetakoak janzten zituen. Erabateko dedikazioa zuen. Erditze batean laguntzea-

gatik bere alabaren ezkontza galdu zuen. Titular gisa hilean 500 pezeta (3 euro) kobratu behar zituen hilean. Baina, antza, “ez zegoen dirurik”. Hori dela eta, titularra zen herrietan erditze bakoitzean laguntzeagatik 25 pezeta (0,15 euro) kobratzea adostu zuen medikuarekin. Gainerako herrietan 50 pezeta (0,30 euro) kobratzen zituen. Kopuruak urtez urte igo eginen ziren. Azkenean, 1952an, 61 urterekin, titular gisa zegokiona kobratzen hasi zen. Hala ere, jakina da Turumbay erditze askorengatik ez zuela kobratu. Jubilatu zela, Sortzez Garbiaren egunez, abenduaren 8an, omenaldia egin zioten Lakuntzan. 07:30ean aurorak kantatu zituzten. Ondoren, 11:30ean, meza izan zen. Eta, despeditzeko, jaialdia egin zen udal zineman (egungo kultur etxean). Han urrezko domina bat jaso zuen oroigarri gisa.

Bestetik, Ana Maria Echaide Itartek Nafarroako euskararen egoera aztertzeko inkesta linguistikoak egin zituen 1965etik 1967ra. Lan haren helburua zen Euskal Herriko Hizkuntza Atlasa egiteko materiala lortzea. 300 galdera pasatxoko galdetegia zen. Lakuntzako euskalkiren berri jasotzeko Echaidek Turumbayrengana jo zuen. 73 urte zituela izan zen hori, 1966ko azaroaren 5ean.

KO la BO ra Z i O a

XABIER LOPEZ SAEZ DE ASTEASU

Basakatua (Felis sylvestris)

Mendiko bidezidor batetik oinez zoaz eta bat-batean zure aurrean itzal gris bat pasa da, segituan itzal hori sastraka zein zuhaixken artean galtzen da eta, ziurrenez, ez duzu berriro ikusteko betarik izango. Baso zein mendietako mamu honekin topaketak horrelakoak izaten dira. Bizitza osoan ikusi ditudan basakatu kopurua bi eskuen behatzekin zenbatu ahal ditut. Gure basoetako faunaren artean haragijale hau diskretuenetarikoa kontsidera dezakegu, izaera isil eta oso lotsatia erakusten baitu. Gaur egun Euskal Herrian dugun felido basati bakarra basakatua da. Izan ere, Iberiar Penintsulan Iberiar katamotza jada ez dago galtzeko arriskuan, baina, Pirinioetan aspaldi ez da Ipar katamotzik ikusten. Basakatuek etxeko katuen antz handia dute. Hala ere, euren artean hainbat desberdintasun nabarmenak dituzte. Lehenak askoz handiagoak eta sendoagoak dira. Ar heldu bat ikusten

DUE la 25 U rt E...

duzunean ahora etortzen zaizun lehengo pentsaera A zer katutzarra! izan ohi da. Arrek 5 kg inguruko pisua dute eta emeek berriz 3,5 kg inguru. Borobil batean bukatzen den buztana askoz lodiagoa daukate, hau ez da inoiz puntan amaitzen. Normalean segundo gutxi batzuetako behaketan ezaugarri horri erreparatu ahal diogu. Gainera, bizkar osoa zeharkatzen duen lerro beltz dortsal oso markatua dute.

Nahiz eta basakatu izenaz ezagutu, azken urteetako ikerketek dioten legez, animalia hauek ez dira basoko espezialistak. Izan ere, larre, harkaizti eta sastrakaditan topatu ahal dugun espeziea da. Hortaz, ez da bere izenarekiko oso leial. Basakatuek bizirauteko batez ere harrapakinak eta babeslekua behar dute. Gure latitudeetan lursagu eta saguek osatzen dute bere dietaren atal garrantzitsuena. Untxia bizi den lekuetan, aldiz, hau izaten da bere harrapakin gogokoena. Udan

Gizonen aerobik taldea

Musika biziaren erritmora egiten den ariketa fisikoa da aerobika. Garai hartan, emakumeen kiroltzat jotzen zen aerobika. Eta gizonezkoak aritzen baziren talde mistoetan izaten zen. Bada Ziordian hiru urte ziren gizonezko talde batek aerobika egiten zuela. Horretan aritzen zen Euskal Herriko talde bakarra omen zen. Aerobika bai, baina saio bakoitzaren akaberan abdominal eta flexio ugari ere egiten zituzten.

batez ere, narrasti, txori eta ornogabeak ere jan ditzake. Europan gainbehera izan zuen espeziea da. Animalia honen larrua preziatua zen eta “alimaña” kontsideratzen zenez, hauek harrapatzeak txanpon batzuk lortzea ekartzen zuen. Baita pozoituak ere askotan kontsumitzen dituzte, azeriekin batera izaki sentiberenak izanik. Eskozian ia desagertu ziren, etxeko katuekin hibridatzeak iraungitzetik salbatu zituen. Hainbat ikerketek diotenez, Iberiar Penintsulako iparraldean hibridazio tasa oso murritza da. Hau da, bertako basakatuak ez dira etxeko katuekin hibridatzen. Orain arte, kontrakoa pentsatzen zen. Hibridazio prozesu horiek gertatzeko basakatu dentsitatea oso baxua izan

behar dela ikusi da. Ziurrenez, hori izan zen Eskozian gertatutakoa. Populazioa hain murritza zenez, etxeko katuekin ugaltzen hasi ziren eta horrela espeziea salbatu zen. Zorionez, hango basakatuek jatorrizko animali basatien itxura heredatu dute eta, gainera, hainbat gaixotasunaren aurkako erresistentzia garatu dute hibridazioaren ondorioz.

Nahiz eta gure lurraldean basakatuen kontserbazioan gutxi eragin, etxeko katuek sekulako eragina daukate gure ekosistemetan. Hauek ehiza-instintua mantentzen dute eta landa eremuan triskantzak egiten dituzte bertako hegazti, anfibio eta narrastiak akabatuz. Hildako espezie horien galeraz gain, bertako hainbat karnibororekin

lehian sartzen da horiek askotan ordezkatuz. Horregatik, funtsezkoa da etxeko katuak etxean eta kontrolpean izatea. Batez ere irletan etxeko katuak sartzeak hauen ekosistemetan eragina nabaria daukalako. Hauek hainbat txori espezieren (%14) iraungipenarekin erlazionatu izan dira. Gaur egun, espezie hau nahiko ezezaguna da. Gure baso eta mendietan bizi den mamu bat da. Hauen ikerketa batez ere haiek utzitako aztarnak aztertzean datza. Gorotzak ikertuz, animaliak indibidualizatu eta, gainera, hauen dieta ezagutu dezakegu. Kameratranpen teknologiaren hobekuntzak ere ikerketan asko lagundu du. Eta zuek, zer? Mendietako mamua ikusteko aukerarik izan duzue?.

Eusfera, haurrendako unibertso euskaldunagoa eraikitzeko

Ekimena haurren inguru euskaldunagoa izan nahi duten familiendako da. Une gorena udaberrian izanen da

saKaNa

Taupa euskaltzaleen mugimenduak Eusfera ekimena sortu du, unibertso euskaldunago bat gure haurrendako leloa duena. Taupakoek azaldu dutenez, Eusfera "0 eta 12 urte bitarteko haurren unibertsoan eragiteko ekimen nazional berria da, gurasoen parte hartze aktiboan oinarritua eta herriz herri antolatuko dena".

Gaineratu dutenez, "Eusferaren helburua sinplea baina eraldatzailea da: haurren egunerokoan (aisialdian, kulturan, kirolean, etxeko hizkuntza praktiketan eta erreferentzia sareetan) euskararen presentzia handitzea".

Gurasoekin elkarlanean, haurrengan eragin nahi dute, etorkizunean haur horiek eremu guztietan euskaraz egitea posibilitatzeko. "Haurrek inguruan entzuten eta ikusten dutenetik ikasten dute. Imitazioz ikasten dute, ez bakarrik hizkuntza bera, baita hizkuntza hori noiz, nola edo norekin erabili ere. Horregatik, gure egitekoa izango da haien ingurua osatzen duten elementuak euskaraz ere izan litezkeela erakustea".

Lan horretan, gurasoen papera zentraltzat jotzen dute Taupakoek. Izan ere, 0 eta 12 urte arteko haur eta gaztetxoengan eragiteko ahalmen gehien duten sektorea dira. Eusferak adin tarte horretako seme-alabak dituzten guraso guztiei emango die parte hartzeko aukera. Izan ere, gurasoen euskara maila edozein izanda ere ekarpena egiteko aukera eskainiko dio ekimenak. Ekimena 2025–2026 ikasturte osoan zehar ari da garatzen, baina jakinarazi dutenez, une gorena maiatzaren 7tik 17ra izango da. "Maiatza heltzean, Euskal Herri osoko herrietan, aldi berean, gauzatuko dugu ekimena; argi erakutsiz euskaraz bizi nahi dugula, euskaraz bizitzeko aurrerapausoak ematea posible dela eta etorkizun euskaldunagoa nahi dugula ere", azpimarratu dute Taupako kideek.

Kezka partekatua oinarri Eusferaren jatorrian hainbat herritarren zein eragileren kez-

Hilerrian hobiak jartzeko lanak egiten ari dira

ka dago: "eskolaz kanpo, haurren inguruan erdara gero eta gehiago entzun eta erabiltzen dute. Tamalez, azken ikerketek norabide horretan goazela erakusten dute, gainera". Egoera horri erantzuna ematera dator Eusfera. "Egungo gurasoak inoizko belaunaldi euskaldunena dira, eta haiek dute haurren egunerokoan eragiteko gaitasun handiena. Baina ez da beti jakiten nondik hasi edo nondik jarraitu. Horregatik sortu dugu Eusfera: tresnak, baliabideak, espazio berriak eta elkarlana eskaintzeko". Eusferaren baitan, alde batetik, gurasoek, norabanako gisa, "zer egin dezaket nire haurraren ingurua euskalduntzeko?" galderari erantzuteko bideak topatuko dituzte. Bestetik, modu kolektiboan umeak eta gurasoak elkarrekin aritzeko guneak sortuko dira. "Elkargune horiek euskarak ardaztuko ditu, hitzaren erabilera derrigorrezkoa duten ekintzen inguruan antolatuko dira eta guraso eta umeen parte-hartzea bultzatzen duten ekintza erakargarriak izango dira", azpimarratu dute Taupatik. Gurasoei zuzendutako ekimena izan arren, Eusferak ateak zabaldu dizkie herri eta eragile guztiei euskararen mesedetan lan egin ahal izateko. Horrela, guraso elkarteak, euskara elkarteak, ikastetxeak, udal teknikariak eta ordezkariak, aisialdi taldeak eta herritar euskaltzaleak gonbidatuta daude tokian tokiko taldeak osatu eta parte hartzera. Gainera, dei zuzena egiten diete herriei: "Haurren etorkizuna euskaraz irudikatzen baduzue, taldetxo bat sortu eta bildu Eusferara!" Horregatik guztiagatik, Sakanako Mankomunitateko Euskara Zerbitzuak informazio bilera antolatu du. Martxoaren 4an, asteazkenean, 17:30ean izanen da, Lakuntzako bere egoitzan. "EUSFERAK TRESNAK,

a urretik egindako lanei segida eman die udalak eta kanpo santuan lurrean lur emateko hobi prefabrikatuak jarri dituzte. Bi urte barru beste inbertsio bat eginen du udalak hilerrian

A.A.I. itUrMENDi

Iturmendin herritarrak hiltzen direnean, kanposantuan lurrean lur emateko ohitura oso errotuta dago. Beraz, hilerrian horma hobiak jarri beharrean, kanposantuko zoruan zulo handiak egin eta haietan aurrefabrikatutako hormigoizko egitura handiak sartuta daude. Porlanezko egitura bakoitzak bere tapa du eta haren gainean 15-20 cm-ko lur kapa dago. Horrek berdegune itxura ematen dio kanpo santuari. Herrian heriotzaren bat izaten den bakoitzean, hormigoizko egitura horietako bat zabaldu egiten dute eta haien barruan kokatzen dituzte hilkutxak.

Iturmendiko Udalak prefabrikatutako halako hamar kutxa jarri zituen 2016. urtean. Hurrengo urtean beste hamahiru jarri zituen. Egitasmo horri jarraipena eman dio aurten udala eta hilerriko zoruan hogei kutxa gehiago jarri ditu. Horretara Iturmendiko Udalak 30.000 euro bideratu dituela jakinarazi du Kai Galartza Cervera alkateak. Obra horretara udalak bere diru baliabideak bideratu ditu, foru administrazioaren dirulaguntzarik ez baitu izan.

Iturmendiko Udalak aurreikusitakoa betez gero, bi urte barru konponketa lanak eginen ditu hilerrian. Kanposantuaren iparraldean ubeldea dago. Hilerriaren iparrean dauden horma hobiak pixka bat mugitu dira eta behar bezala uzteko horiek egonkortzeko lanak egin behar dira. Horretaz aparte, beste egiteko batzuk ere badaude: hilerria pertsona guztiendako irisgarri bihurtzeko eskailerak kendu, kanpoko aldean aparkaleku bat egin, kolunbario gehiago jarri eta hilerriaren ordenazioarekin segitzeko, hau da, lurreko hobi guztiak distantzia berera jartzea. Lan horiek 153.028,42 euroko (BEZik gabe) aurrekontua dute,

eta Nafarroako Gobernuaren

110.000 euroko dirulaguntza jasoko du udalak 2028an.

Bestalde, Iturmendiko Udalak

Santa Marina eta Txorralde kaleak berritzeko proiektua aurkeztu zuen Nafarroako Gobernuaren Toki Inbertsio Planean.

Ezezkoa jaso du udalak. Galartzak azaldu duenez, “kale horietan zerbait eginez gero, adabakiak jartzea izanen litzateke, zorua oso hondatuta baitago. Guztiz berritzeko proiektua planaren hurrengo deialdira aurkeztuko dugu”, aurreratu du.

.SAKANA DETAIL.

IZENA: Mikel Mazkiaran segura

LEKUA/KOKAPENA: ibarrea poligonoa 1, altsasu

NOIZTIK ZABALIK: 2025eko abenduaren 12an

PRODUKTU/ZERBITZUAK: ibilgailuen garbiketa eta detailing zerbitzu profesionalaren eskaintza. tapizeria lanak eta mekanika azkarra. Helburua beti da, ibilgailu bakoitza arreta handiz zaindu eta bezeroari emaitza ahalik eta onena eskaintzea.

D eredua gorako joeran dago

Bigarren urtez jarraian gora egin du euskara hutsezko ereduak, 0,3. ikasleen %80,8 dira D ereduan ikasten ari dira. ikasleen %15,9 hartzen duen a ereduak 0,2 egin du gora eta ikasleen %3,3 dituen B ereduak 0,5 egin du behera

Alfredo Alvaro Igoa saKaNa Sakanako Mankomunitateko

Euskara Zerbitzuak ikasturte honetako datuak jaso ditu. Horren arabera, euskarazko murgiltze ereduan ikasleen %80,8 ikasten ari dira. D ereduak Sakanan ikasle kopuru handiena 2020-2021 ikasturtean lortu zuen, %82,5. Beraz, maila horretatik behera dago kurtso honetako D ereduko matrikulazioa. Euskara Zerbitzutik azaldu dutenez, "ikasleak euskaran murgiltzen dituen D eredua da ibarrean ofizialak diren bi hizkuntzak ikasteko modurik onena". Hori dela eta, euskara hutsezko ereduaren aldeko informazioa gurasoen artean zabaldu atzera ere, haiek D ereduari buruz izan ditzaketen zalantzak uxatzeko. Euskara Zerbitzuak jasotako datuen arabera, ikasturte ho -

netan 2.625 ikasle daude matrikulatua Sakanako ikastetxetan Haur Hezkuntzan (HH), Lehen Hezkuntzan (LH) eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan (DBH), aurreko kurtsoan baino 99 gutxiago. Datu horien arabera, bigarren urtez jarraian egin du gora euskarazko ikasketetako matrikulazioak, ikasturte bakoitzean 0,3 haziz. D ereduan ikasleen %80,8 ari dira ikasten. Guztira 2.121 dira, joan den urtean baino 71 gutxiago. D ereduak matrikulen %80ko langa 2013-2014 ikasturtean gainditu zuen. Goia 2018-2019 eta 2020-2021 ikasturteetan jo zuen matrikulazioaren

%82,5ekin. Baina ordutik D ereduak behera egin zuen, baina joera hori azken bi urtetan hautsi da eta matrikula gehiago erakartzen ari da euskarazko murgiltze eredua.

A ereduak gaztelania ardatz eta euskara ikasgai du. Bi ikasturtetan matrikulak galdu ondoren, kurtso honetan gora egin du: matrikularen %15,9 du, 0,2 puntuko igoera. Eredu horretan 417 ikasle ari dira ikasten, aurreko ikasturtean baino dozena bat gutxiago. A eredua Irurtzunen eta Altsasun eskaintzen da. Azkenik, behera egin duen eredu bakarra, B eredua. Gaztelania eta euskara irakasteko baliatzen da eredu horretan, baina Altsasuko ikastetxe batean euskara gehiagorekin indartzen dute. Bere ereduak ikasleen %3,3 har-

tu ditu ikasturte honetan, 0,5 puntu gutxiago. Bigarren urtez kateatu du jaitsiera. Sakanan eredu horretan 87 ikasten ari dira, aurreko ikasturtean baino hamasei ikasle gutxiago dira. B ereduak 2020-2021 ikasturtean jaitsi zen matrikularen %4ko langatik, eta, ordutik, gora eta behera ari da.

Zikloka

Haur Hezkuntzan Sakanako ikasleen %18,82 ikasten ari da, guztira 494 ikasle dira. Aurreko ikasturtean baino 30 gutxiago, hau da, 0,42 puntuko jaitsiera izan da. D ereduan ikasleen %86,44 dago (427 ikasle, 97 gutxiago). Aurreko ikasturtearekin alderatuta 1,9 puntu egin du gora. A ereduari dagokionez, matrikulatutako ikasleen %8,91 dago hartan, 0,63 puntuko jaitsiera; 44 ikasle dira, aurreko ikasturtean baino sei gutxiago. Azkenik, B eredua. Aurreko bi ikasturtetan matrikulek gora egin ondoren, aurtengoan behera egin du. B ereduak ikasleen %4,66 ditu, 1,26 puntu gutxiago. Eredu horretan 23 ikaslek ikasten dute, aurrekoan baino zortzi gutxiago.

Lehen Hezkuntza ikasten ari dira ibarreko ikasleen %47,01. Bestela esanda, 1.234 ikasle dira, aurreko ikasturtean baino 0,16 puntu gehiago, baina 42 ikasle gutxiago. Ereduei erreparatuta, euskarazko murgiltze ereduan ikasleen %82,25 ikasten ari da. D ereduan 1.015 ikasle daude,

32 ikasle gutxiago eta 1,04 puntu gehiago. A ereduan ikasleen %12,56 dago. 155 ikasle dira, bi ikasle eta 0,26 puntu gutxiago. Azken hiru ikasturteetan beherako joera du. Azkenik, B ereduan azken bi ikasturteetan behera egin du matrikulazioak. B ereduak ikasleen %5,19 ditu Sakanan. Hau da 64 ikasle, zortzi ikasle eta 0,45 puntu gutxiago daude gaztelania eta euskara irakaskuntza hizkuntza dituen ereduan.

Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan Sakanako ikasleen %34,17 ari da ikasten, 897 hain zuzen ere. Aurreko ikasturtean baino 0,24 puntu gehiago eta 27 ikasle gutxiago dira. D ereduak 0,27 puntu behera egin du eta matrikularen %75,70 du. Guztira 679 ikasle, aurreko ikasturtean baino 23 gutxiago. 2021-2022 ikasturtetik lehen aldiz DBHko D ereduko ikasleen kopurua 700eko langatik behera jaitsi da. DBHn ez dago B eredurik eta behe mailetan eredu horretan ikasi duten ikasleek DBHra iristerakoan gurasoek, normalean, A ereduan matrikulatzen dituzte, euskararen kaltetan. Ikasturte honetan ere hala izan da. Izan ere, A ereduak ikasleen %24,30 ditu. Guztira 218 ikasle dira, aurreko ikasturtean baino lau gutxiago eta 0,27ko jaitsiera. DBHko A ereduaren ikasle kopurua 2021-2022 ikasturtetik gora egiten ari zen ikasle kopuruan, baina kurtso honetan joera hautsi da.

Etxebizitza Merkatu

Tentsionatuko Eremuarekin udal plana

Haren helburua da etxebizitzaren merkatuko prezioak destentsionatzea. informazioa zabaltzea funtsezko alderdia da planean, "exekutatzen ari diren mekanismoek eraginkortasun handiagoa izan dezaten", esan du kontseilariak

A.A.I. altsasU

Nafarroako 21 udalerri Etxebizitza Merkatu Tentsionatuko Eremu izendatu zituen Nafarroako Gobernuak. Tartean da Altsasu. Eremu horiek garagarrilaren 14tik indarrean daude. Izendapen horrek, besteak beste, etxebizitzen alokairuaren gehieneko prezioak, mugak, finkatzen dituen indizea ezartzen du. Garilaren 31z geroztik indarrean da. Eta, beraz, etxejabeek ezin dute errenta urtetik urtera nahieran igo. Horrekin batera, beste hainbat neurri jarri dira indarrean. Foru administrazioak erabaki hori hartu zuen "alokairuaren merkatua destentsatzeko eta gaur egun alokairuko etxebizitza eskuragarrien eskaintza eskasa arintzeko helburuz". Eremu izendapena 2028ko garilera arte izanen da indarrean. Begoña Alfaro Garcia Etxebizi-

tza, Gazteria eta Migrazio Politiketako kontseilariak azaldu duenez, "Merkatu Tentsionatuko Eremu izendatutako 21 udalerritan, alokairuaren prezioa %8,6 jaitsi da 2025eko laugarren hiruhilekoan. Horrela, bigarren hiruhilekoan alokairua batez beste 848,7 eurokoa izatetik, laugarren hilekoan 774,3 eurokoa izatera pasa zen". Eskaintzari dagokionean, egonkor mantendu zen.

Era berean, Etxebizitza, Gazteria eta Migrazio Politiketako Departamentuak udalerri horiekin lankidetzan udal plan

EZAUGARRIEN

ARABERAKO

ETXEBIZITZA ARLOKO

NEURRIEN PLANA

EGIN DUTE

espezifikoak egin ditu. Hala, Altsasuko Udalarekin batera, herriko ezaugarrien araberako etxebizitza arloko neurrien plan espezifikoa egin dute. Horretarako, udalaren eta altsasuarren kezka nagusiak jaso dituzte.

Emaitzak

Altsasuko Udalak adierazi duenez, alokairuko etxebizitzen eskasia eta alokairuaren prezioa dira arazo nagusiak. Gaineratu duenez, etxebizitza huts asko ez daude, ez direnenak ez saltzen ez alokatzen. "Etxebizitza eskuragarriaren gabezia hori oso modu larrian eragiten ari zaie etxebizitza bila ari diren 35 urtetik beherako biztanleei", adierazi du udalak. Gaineratu duenez, alokatzeko etxebizitza gutxi daudenez daudenak prezio altua dute, eta horrek "egoera larriagotzen du". Bestetik, altsasuarren

eskari nagusiak hiru dira: alokatzeko etxebizitza gehiago izatea, errentamenduko etxebizitzen prezioa murriztea eta erosteko etxebizitza aukera gehiago izatea.

Nafarroako Gobernuak jakinarazi du etxebizitza sozialetarako sarbidea hobetzeko, legez etxebizitzak emateko prozesu berria ezarri duela, irailetik aurrera indarrean sartuko dena. Bestetik, hutsik dauden etxebizitzak merkaturatzeko, Nafarroako Gobernuak zaharberritzearen alde egin du. Horretarako baliabideak eta dirulaguntza eskainiko ditu. Bestetik, etxebizitzen gutxieneko bizigarritasun baldintzak arautzen dituen legearen moldaketa aurten onartuko du.

Udal plana Altsasuko planak bost ildo eta 23 ekintza ditu, 2028ra arte eginen direnak. Aurreneko ildoa etxebizitza hutsak eta lurzorua mugitzeari dagokio eta bere baitan bederatzi neurri jaso ditu. Batetik, udalak hutsik dauden etxebizitzen zerrenda eginen du Etxebizitza Zuzendaritza Nagusiarekin partekatzeko. Azken horrek Altsasun hutsik dauden etxebizitzak aztertu eta neurriak ezarriko ditu alokairu poltsaren bidez mobilizatzeko. Horrekin batera, gobernuaren alokairu poltsarako uzten diren etxebizitzen balorazioa eginen da, haien ezaugarrien arabera, tamaina, kokapena eta kontserbazio-egoera kontuan hartuta. Aurreikusi da ere alokairuko poltsara bideratutako etxebizitzak egokitzeko deialdi espezifikoa egitea. Errenten araberako etxebizitzen birgaitzea egitea ere jaso da planean. Horrekin guztiarekin batera, Altsasun erabilgarri dagoen lurzoruaren zerrenda eginen dute. Etxebizitza Zuzendaritza Nagusiak, gainera, Altsasun erabilgarri dauden lurzoruak aztertu, udalari aholkuak eman eta lurzoru hori mobilizatzeko formulak bilatuko ditu. Azkenik, Altsasun birgaitu daitezkeen udal eraikinen zerrenda eginen dute.

ETXEBIZITZA PLANAK

BOST ILDO ETA 23

EKINTZA DITU, 2028RA ARTE EGINEN

DIRENAK

Turismora bideratutako etxebizitzak arautzea da planaren bigarren ildoa, eta hiru ekintza jasotzen ditu. Aurrena, etxebizitza turistikoak alokairuko etxebizitzen merkatuan duen eraginari buruzko azterlana eginen da. Hurrena, etxebizitza turistikoak mugatzeko hirigintza plangintza eginen da. Eta, atzena, turismo ostatuen udal errolda arautzen duen ordenantza ezarriko da.

Hobari fiskalak jasotzen ditu planeko hirugarren ildoak eta lau ekintza jasotzen ditu. Lehendabizikoa da Etxebizitza Zuzendaritza Nagusiak Nafarroako Toki Araubidearen Legea aldatzeko proposamena egitea. Bigarrena da Nafarroako Gobernuaren alokairu poltsarako uzten diren etxebizitzei udal hobaria ezartzea, zehazki Ondasun Higiezinen gaineko Zergan. Hirugarrena, berriz, Ondasun Higiezinen gaineko Zergan, udal hobaria ezartzea alokairurako etxebizitzari, baldin eta etxebizitza babestuaren prezioa badu. Azkenekoa da Eraikuntza, Instalazio eta Obren gaineko Zerga murriztea, udalaren hobariagatik, etxebizitzen birgaitzea sustatzeko.

Etxebizitzari buruzko informazioa zabaltzeko ildoak zazpi ekintza ditu. Bata da Etxebizitzako Zuzendaritza Nagusiak udal langileak prestatu eta aholkatzeko talde bat ezartzea, baita etxebizitzaren arloan altsasuarrei ematen zaien arreta hobetzeko beharrezkoak diren ekintzak koordinatzeko ere. Aldi berean, altsasuarrendako etxebizitzari buruzko gai interesgarriak zabaltzeko protokoloa sinatuko dute gobernuak eta udalak. Bestetik, Altsasun etxebizitzari lotutako kudeaketak izapidetzen lagunduko du gobernuak. Etxebizitzari buruzko gaia zabaltzeko udalak dituen kanalak identifikatuko dituzte. Etxebizitzak eta Eraikinak Birgaitzeko Bulegoak Etxebizitza Bulego bihurtzeko proiektu pilotua martxan jarriko dute. Altsasuarrei zuzendutako alokairu eta hipoteka informazio arreta zerbitzua ezarriko da. Eta, azkenik, laguntzaile birtual batek alokariuarekin bizitegi-merkatu tentsionatuarekin lotutako kontsultak argituko ditu. Azken ildoaren bidez ikuskapen eta kontrolerako lankidetza zehazten da.

IHOTEAK

Martxoa bete-betea dator

Nafarroako Herri Kirol Jokoak igandean hasiko dira eta martxoan bi geldialdi eginen dituzte altsasun eta arbizun. altsasuk bi txirrindularitza lasterketa hartuko ditu martxoan, eta iazko etenaldiaren ondoren altsasuko Duatloia bueltan da

Maider Betelu Ganboa saKaNa Bukatu dira ihote ospakizunak eta ia konturatu gabe martxoan gaude. Hilabete beroak datoz, ez soilik datozen kirol probei begira, baizik eta Sakanako zenbait lasterketetan izena emateak zabalik daudelako.

Herri Kirol Jokoak, bitan Sakanan Asteburu honetan bertan, martxoaren 1ean hasiko dira Nafarroako Herri Kirol Federazioak antolatuko dituen 39. Nafarroako Herri Kirol Jokoak. Martxoaren 1etik 29ra lau jardunaldi eta final handia jokatuko dira, guztira bost saio, beraz. Lehen jardunaldia Berriozarren jokatuko da martxoaren 1ean, bigarrena martxoaren 8an Paz de Ziganda ikastolan (Atarrabia), hirugarrena martxoaren 15ean Altsasun eta laugarrena martxoaren 22an Arbizun, guztiak 10:30ean, eta finalak martxoaren 29an Basaburuan, 11:00etan. Alde batetik, herri kirol proba konbinatuak egongo dira jokoan, kimuen, haurren eta kadeteen mailan, eta bestetik, sokatira, haurren eta kadeteen mailan. Ohikoa

denez, Sakanatik Andra Mari eta Iñigo Aritza ikastoletan sortutako taldeak lehiatuko dira.

Iaz guztira 500 gazte inguruk hartu zuten parte, 55 taldetan, tartean sakandarrak. Herri kirol proba konbinatuetan kimuen mailan Andra Mari ikastola 3 taldea gailendu zen, infantiletan Iñigo Aritza laugarren izan zen eta kadeteetan Andra Mari hirugarren. Sokatiran haurren mailako txapela Andra Mari 3 taldeak eskuratu zuen eta Iñigo Aritza hirugarren izan zen, eta kadeteetan Andra Mari izan zen txapelduna.

Aurten, guztira 48 taldek hartuko dute parte. Kimuen proba konbinatuan 21 taldek jokatuko dute. Tartean, Andra Marik hiru talde prestatu ditu eta Iñigo Aritzak bi. Haurren proba konbinatuetan zazpi talde lehiatuko

NAFARROAKO HERRI

KIROL JOKOETAKO BI

JARDUNALDI ALTSASUN

ETA ARBIZUN

ERABAKIKO DIRA

dira, Andra Mariren bi talde eta

Iñigo Aritzaren taldea tartean, eta sokatiran beste zazpi talde, Andra Mariko bi talde eta Iñigo Aritzakoa tartean. Bukatzeko, kadeteen mailan zazpi taldek jokatuko dute, tartean Andra Mari ikastolako talde batek, eta sokatiran sei talde, Andra Mariko eta Iñigo Aritzako talde bana tartean.

Txirrindularitza Altsasun

Profesionalen eta afizionatuen tropelak martxan daude, eta martxoaren 1ean txirrindulari juniorren denboraldia hasiko da Villatuertan, San Veremundo Zirkuituan. Martxoaren 15ean junior mailako 40. Udaberri Saria jokatuko da Altsasun, Burunda Txirrindularitza klubak antolatuta (80 km), eta martxoaren 29an atzera ere juniorrak Altsasu Kirol Elkarteak antolatutako LXVII. Erramu Trofeoan lehiatuko dira (101 km).

Altsasuko Duatloia, bueltan Nafarroako Triatloi Federazioaren egutegiaren arabera, otsailaren 28an Vianako Duatloia

ren 21ean 18:00etan Zumarragako Beloki frontoian jokatuko den aizkora apustuan. 4.000 euro daude jokoan eta biko bakoitzak 20 kanaerdiko erdibitu beharko ditu. Etxarriarrak izan ziren apustuaren erronka bota zutenak, eta gazte gipuzkoarrek desafioa onartu zuten. Ikusmina handia da eta bi bikoak behar bezala prestatzen ari dira.

jokatuko da, aldi berean Nafarroako Txapelketa izango dena, martxoaren 7an Agoizko Duatloiaren txanda izango da, martxoaren 15ean Arangurengoa eta martxoaren 21ean Altsasuko Duatloia. Iaz ez zen jokatu, halako proba batek antolakuntza lan handia duelako eta Sakana Triatloi Taldearendako ezinezkoa izan zuelako, baina aurten bueltan da. Sakana Triatloi Taldeak Dantzaleku Sakana atletismo klubaren laguntza izan du eta elkarrekin XIV. Altsasuko Duatloia antolatu dute martxoaren 21erako. Goizean Nafarroako Kirol Jokoetako Altsasuko Duatloian lehiatuko dira kategoria txikikoak, 10:45ean Txioka parean eta 15:45etik aurrera helduen txanda izango da, Altsasuko plazatik abiatuta. Antolakuntzatik azaldu dutenez ohiko ibilbideak izango dira eta bakarka eta erreleboka lehiatu ahal izango da. Izena ematea zabalik dago Rockthesport webgunean.

Tamalez, Arbizuko Duatloiak kale egingo du aurten. Iaz bertan behera geratu zen nahikoa kirolarik izena eman ez zutelako, eta aurten ez da proba antolatu.

Erdoziatarren aizkora apustua Egun berean, baina Zumarragan, Jon Erdozia eta Aritz Oiarbide Erdozia lehengusu etxarriarrek Unai Etxeberria “Osinalde eta Igoin Pikabea gipuzkoarrak izango dituzte aurkari martxoa-

HERRI KIROLAK, TXIRRINDULARITZA, DUATLOIA, AIZKORA...

KIROL EGUTEGIA

BETEA DAGO

Olaztiko Rallysprinta, ate joka Egunotan Nafarroako Automobilismo Federazioak 2026ko egutegia aurkeztu du. Egutegiko bi proba Sakanan jokatuko dira. Apirilaren 25eko Olaztiko Rallysprinta Nafarroako Asfalto Rallyen Txapelketako lehen proba puntuagarria izango da, eta urriaren 3an jokatuko den Urbasako Igoera Nafarroako Mendi Igoeren seigarren eta azken proba izango da. Bi probak Sakana Motorsport eskuderiak antolatuko ditu.

Lakuntza-Aralar, Triku Trail eta Ziordia, izena emateak zabalik Mendi lasterketen egutegia pil-pilean dago eta zenbait probetako izena emateak zabaldu dituzte. Lakuntza-Aralar mendi lasterketan data aldatu dute aurten. Ekainean izan beharrean, maiatzaren 31n jokatuko da proba. Bi ibilbide izango ditu. Ohikoa, luzea (26 km, 1200 m+) edo laburra (13 km, 650 m+). Biak batera abiatuko dira, 9:30ean. Ibilbide laburra oinez egiteko aukera ere badago, 8:30ean. Izena ematea otsailaren 24an, asteartean, ireki zuten, Kronoak webgunean.

XII. Triku Trail ekainaren 28an jokatuko da. Aurten ere bi distantzia izango dira: ohikoa (21 km, 1300 m+) eta laburra (10 km, 565 m+). Bi probak 8:30ean abiatuko dira Etxarri Aranazko kanpinetik. Izena ematea martxoaren 1ean zabalduko da, Kronoak.com webgunean.

Lakuntza-Aralar eta Trikutrail probetako ibilbide luzeak Nafarroako Rankingerako puntuagarriak izateaz dira, eta Euskal Herriko Koparako puntuagarriak. XIII. Ziordiko herri lasterketa solidarioa ekainaren 13rako antolatu du Ziordiko Running Taldeak. 17:00etan haurren lasterketa eta 2 km-ko martxa solidarioa abiatuko dira, eta 18:00etan proba nagusia (6,8 km). Izena ematea zabalik dago Ziordirunningtaldea webgunean.

Tatono Arregi, prentsaurrekoan. XOTA

ARETO FUTBOLA  Xota, inbertitzaile pribatu baten bila

Xota klubeko presidente Tatono Arregik azaldu duenez, kluba inbertitzaile pribatu baten bila ari da entitatearen etorkizuna ziurtatzeko. "Juntako bostetatik lau jubilatuak gara. Akatu arte Xotan laguntzen jarraituko dugu, baina Xotak aurrera egin dezan ezinbestekoa da guk albo batera pausoa ematea, eta entitate berri batek ardura hartzea. Jende gaztea eta ekintzailea behar dugu".

Aaron Arbizu atzelari etxarriarra.

PILOTA  Aaron Arbizu

Oihan Etxeberriarekin

Goñi Memorialean

Zumarragako 34. Goñi Memorialean Aaron Arbizu atzelari etxarriarrak (Irurtzun) Oihan Etxeberria (Oiarpe) oiartzuarra du bidaide eliteetan. Final laurdenetan Iker Egiguren eta Cuairan dituzte aurkari, ikusmina piztu duen partidan. Baikorekin aurrekontratua duen Etxeberriak dioenez, "oso gustura nago Arbizurekin; afizionatuetan dagoen atzelaririk onenetarikoa da".

Lau sakandar estatuko areto futboleko Top-8an

FUTBOLA  Espainiako txapelketan Nafarroa zortzigarren sailkatu zen

M.B.G. saKaNa Aurreko astean nesken infantil eta kadeteen mailetako Nafarroako selekzioek Espainiako Txapelketa jokatu zuten Saloun. 14 urtez azpiko edo infantilen selekzioan Xotako hiru jokalari zeuden, Amina Hamdi, Olaia Zabaleta eta Omayma Morad; 16 urtez azpiko kadeteen selekzioan sakandar bakarra, Arbizu Kirol Taldeko Anitz Jaka. Infantilek Aragoiren kontra galdu zuten, eta kadeteek gehiago merezi izan zuten, baina Murtziaren kontra erori ziren. Azkenean Nafarroa zortzigarren izan zen infantiletan eta kadeteetan baita ere. Izandako arerio indartsuak kontuan hartuta, merituzko postuak.

Bi amateur sakandar berri

TXIRRINDULARITZA  Igandean Emakumezkoen Euskaldun Txapelketa hasi zen, Errenterian. Ane Berastegik (Grupo Eulen Amenabar, 15. postuan) eta Ane Beltran de Herediak (Cantabria Rio Miera, 37. postuan) afizionatuen mailako kategoria mustu zuten, talde berrietan. Kadeteen proban Eider Razkin (Timac Agro) 29. sailkatu zen.

Unai Zubiria, sorpresa ematera

Nafarroako afizionatuen futbol selekzioak Katalunia du aurkari UEFA-ko Erregioen Kopako azken fasean, Terrassan. Unai Zubiria lakuntzarra dago Nafarroan, ilusio handiz. Beste finalerdia Galiziak eta Kanariar Irlak jokatuko dute. Final handia igandean erabakiko da.

FUTBOLA  Berdinketa politak Altsasun, eta garaipena Lagunen

Nesken hirugarren mailan Altsasuk, Eider Vicenteren hattrick-ari esker, hiruna berdindu zuen Mutilverarekin, eta puntu garrantzitsua lortu. Asteburuan ez dago jardunaldirik.

Mutilen preferente mailan Altsasuk Beti Casedanoren kontra jokatu zuen. Luzapenean Altsasuk bina berdindu zuen, garaipen zaporea duena. Altsasu laugarren da eta Beti Casedano hirugarrena 3 puntura du. Igandean Infanzones hamalaugarrena hartuko du, Dantzalekun (18:45).

Mutilen erregional mailan Lagun Arteak 1-2 irabazi zion Lagunak B-ri. Etxarri Aranatz liderrak atsedena zuen baina lider segitzen du, 2 puntura Universidad duela. Larunbatean Lagun Arteak Univsersidad hartuko du Itxesalden (16:00), eta Etxarrik Mutilvera C bederatzigarrena San Donaton (16:30).

Zalduak Ageriri 4-0 irabazi zion eta seigarren da Elomendiko sailkapenean. Asteburuan Elomendi arerio zuzena du aurkari.

ARETO FUTBOLA  Nesken igoera fasean Xota A-k lider segitzen du

Nesken lehen maila autonomikoko igoera fasean Xota A-k 1-8 irabazi zion Marcillari, Erriberan, eta lider sendo jarraitzen du. Bihar, larunbata, Cortes hartuko du (17:30). Aldiz, kopako fasean Xota B-k Orvinaren kontra galdu zuen eta bosgarren da. Bihar San Miguel du aurkari Larragan (12:00).

Mutilen lehen maila autonomikoan hemezortzigarren jardunaldia jokatu da. Xotak Oliterekin bina berdindu zuen eta Altsasuk 2-3 galdu zuen Anaitasunarekin partida oso lehiatuan. Arbizuk eta Ibarartek jokatutako partidaren emaitzaren faltan gaude. Larunbatean Xotak Los Sauces du aurkari Eskirozen (17:00), eta Arbizuk Gazte Berriak taldea Antsoainen (18:00). Altsasuk atzo Ibararte hartu zuen, Zelandin.

Azkenik, mutilen hirugarren mailan Aralar Mendik eta Beteluk kopan aurrera jarraitzea zuten jokoan; Altsasu aukerarik gabe dago.

Irristalariek ilusioz

begiratzen diote denboraldiari

IRRISTAKETA Dantzalekun pista egiteko egitasmoak baiezkoa jaso du eta sakana

Patini izugarrizko bultzada emango dio. asteburuan Espainiako indoor txapelketan lehiatuko dira, liga Nazionalerako taldea atera dute eta ohiko txapelketetan ari dira

Maider Betelu Ganboa altsasU Altsasuko Udalak irristaketarako eta txirrindularitzarako pista egiteko asmoa du Dantzalekuko futbol zelai zaharrean, gaur egungo futbol 7 zelaiaren parean eta Dantzalekuko futbol zelai eta atletismo pistaren artean egongo dena. Pista Sakana Patin irristaketa taldearen eta Burunda txirrindularitza taldearen aspaldiko eskakizuna zen. "Nafarroako Gobernuak Altsasuko Udalak eskatutako dirulaguntzari onespena eman dio irristaketa eta txirrindularitza pista egiteko. Aurreko astean Javier Ollo alkatearekin bildu ginen, eta martxoaren 6rako Nafarroako Gobernuan proiektuari buruzko dokumentazio guztia aurkeztu beharra dutela aipatu zigun, eta lanen exekuzio epea 2026ko udazkenerako aurreikusten dela" azaldu du Sakana Pa-

tineko arduradun eta monitore Oscar Zamarronek.

Poz handia

Sakana Patinen eta Burunda Txirrindularitza klubean erabakiarekin pozarren daude. Ez da gutxiagorako. "Urteak eta urteak daramatzagu pista eskatzen, Sakanan baldintzetan entrenatu ahal izateko, gaur egun Iruñera joaten baikara entrenatzera. Ez da pista estalia izango eta eguraldiaren pean egongo gara, baina albiste oso ona da eta oso pozik gaude" nabarmendu du Zamarronek.

"PISTA ERREALITATEA

IZANGO DA ETA

HORREK KLUBARI BIZI

ASKO EMANGO DIO"

OsCar ZaMarrON

azpiko Liga Nazionaleko hirugarren maila irabazi zuen, meritu handiz. Bestalde, Nafarroako Pista Txapelketetan ederki aritu ziren: kimuen mailan Aiora Resanok bi urrezko domina eta zilarrezko bat lortu zituen, eta Espainiako Pista Txapelketan bosgarren izan zen. Horretaz gain, Espainiako Zirkuitu Txapelketan txapeldunorde izan zen. Azkenik, urte bukaeran despeditutako Euskal Ligan Eneritz Fresneda eta Aiora Resanok podiuma lortu zuten. "Liga Nazionaleko jardunaldi batek eta Euskal Ligako beste batek bat egiten zutenez, proba horretan ez genuen puntuatu eta nabaritu zen, baina kontentu gaude".

2026ko ilbeltzean denboraldi berriari ekin zioten. Altsasuko eskola eta Sakana Patin lehiaketa taldea kontuan hartuta, ia 60 neska-mutil trebatzen ditu Oscar Zamarronek. Ilbeltzaren azken asteburuan Lourdesen Pirinioen Arteko trofeoan parte hartu zuten. Noa Flores lehena izan zen, eta Izaro Resano bigarren.

irristalariekin batera nola aritzen den ikusteko balioko dio".

Liza Nazionalerako taldea, sortua Iaz Sakana Patinek 15 urtez azpiko Liga Nazionaleko hirugarren maila irabazi zuenez, aurten bigarren mailan aritzea dagokio. Iazko taldetik bi baja dituzte, Eneritz Fresneda eta Elaia Agirre, 15 urte beteko dituztelako. "Aurten Espainiako Federazioak taldeen artean irristalariak uztea baimendu du eta horrek salbatu gaitu, gu bakarrik ez ginelako gai taldea sortzeko, soilik hiru irristalari ditugulako adin eta maila horretan lehiatzeko moduan: Aiora Resano, Noa Flores eta Nahia Zamarron. Artica Patin taldearekin harremanetan jarri gara, eta euren bi irristalarik, utzita, gurekin jokatuko dute Sakana Patin gisa. Izaskun eta Rocio dira, eta oso kontentu gaude".

Pistaren tamaina

Pista berria gutxi gorabehera Dantzalekuko pistaren erdia izango dela dio Zamarronek. "Barruko soka 200 metrokoa izango da. Dantzalekukoa 400 metrokoa denez, tamaina erdia izango du. Lursailak hartuko duen eremuaz, pistak ia 100 m luze eta 50 m zabal izango ditu. Alkatearekin izandako bileran arkitektoa egotekoa zen, ditugun beharrak eta dagoen aurrekontuarekin zer egin daitekeen aztertzeko, baina ezin izan zuen egon eta aurrerago bilduko gara. Ea dugun ideia aurrera ateratzerik dagoen".

Ongi bukatu, eta ongi hasi 2025 denboraldia ezin hobea izan zen. Noa Flores, Nahia Zamarron, Eneritz Fresneda, Elaia Agirre eta Aiora Resanok osatutako Sakana Patin taldeak 15 urtez

Espainiako Indoor Txapelketara Sakana Patin taldeak aurten lehenengoz jokatutako Nafarroako Irristaketa Indoor Txapelketako zenbait probatan parte hartu du, emaitza onekin. Kimuetan Noa Flores bigarren izan zen, eta aurten infantil kategoria mustu duen Aiora Resano hirugarren. Asteburuan, otsailaren 28an eta martxoaren 1ean, Espainiako Junior Mailako Irristaketa Indoor Txapelketa jokatuko da La Nucian (Alacant). Sakana Patinetik Eneritz Fresneda, Leire Rabat, Amalur Apaolaza eta Maddi Goyak hartuko dute parte.

Aiora Resano, Europako Kopan Martxoaren 20tik 22ra Speed Track European Series txapelketako etapa bat Gijonen jokatuko da, hau da, Europako Pista Abiadurako Irristaketa Kopako etapa. Bertan lehiatuko da Aiora Resano. "Aiora oso ondo aritzen denez, maila handiko

"LIGA NAZIONALERAKO

TALDEA ATERA DUGU.

BIGARREN MAILARI

EUTSI NAHI DIOGU"

OsCar ZaMarrON

Ostegunetan Sakana Patin eta Artica Patin taldeak Iruñera doaz Amaya klubeko pistan entrenatzera. "Liga Nazionaleko boskotea elkarrekin aritzen da lanean. Izan ere, probetako bat erreleboetakoa da eta ongi landu beharra dago, ongi koordinatu daitezen"

Liga Nazionalak hiru proba izango ditu: martxoaren bukaeran Madrilen, maiatzean Gijonen eta urrian Iruñean. "Espektatibak zeintzuk diren? Bigarren mailara igotzean maila handiagoa da, talde oso indartsuak daude. Beraz, kategoriari eustea, hori oso ongi legoke. Hamabi talde dira, eta azken biak jaisten dira. Ezer arrarorik ez bada gertatzen, taularen erdian egon gaitezke".

Taldeak gora egiteko itxaropena Aipatutako guztiarengatik denboraldirako gogotsu daude Sakana Patinen. "Horrenbeste urteren ondoren pista errealitatea izango da, eta horrek bizi asko emango digu. Egun lauzpabost irristalari nagusi daude Iruñeko taldeetan hemen ezin delako behar bezala entrenatu, eta pistarekin ez dugu arazo hori izango. Nagusiek hemen jarraitzeko aukera izango dute, eta txikienendako erreferente izango dira. Jendeak ikus gaitzala eta gurekin irristatzera animatu dadila. Talde txikia gara, baina pistarekin talde lehiakorragoa izan gaitezke, talde ertaina. Ilusio handia dugu".

Maider Betelu Ganboa EtXEBErri

Julen Martija pilotari etxeberriarrak eta Javi Zabala errioxarrak bikote aparta osatu dute Binakako Pilota Txapelketan. Hasierako ligaxkan hirugarren sailkatu ziren, 14 partidetatik 8 irabazita eta txapelketako sentsazioetako bat izanik. Play-offetan, ordea, ez ziren horren fin ibili eta Altuna-Ezkurdiaren eta Jaka-Iztuetaren kontrako bi partidak galduta, txapelketatik kanpo geratu dira. Etxeberrikoak "pena handia" sentitzen du, batetik, baina "txapelketa ona egindako harrotasuna", bestetik. Igandean play-offetan txapelketatik kanpo geratu eta gero, biharamun tristea izango duzu, ala jada buelta eman diozu?

Egia esan, gaur (elkarrizketa astelehenean egin zen) pixka bat hobeto nago, baina atzo pena handia genuen, txapelketa oso ona egin dugula uste dugulako, hirugarren izan baikara ligaxkan. Horregatik, txapelketa hala bukatzeak pena handia eman digu. Baina ez dago besterik. Atzoko eguna zaila izan zen, baina gaur saiatu naiz beste gauza batzuk egiten eta pixka bat hobeki nago. Hamalau aste txapelketan topera egon ondoren, fisikoki eta mentalki, eta hirugarren izan eta gero asteburu batean txapelketatik kanpo geratzea, horri buelta ematea ez da erraza izango. Ez da erraza. Buruari bueltak ematen dizkiozu eta zaila da, baina beti esaten dut, momentu zail hauetan beste gauza batzuetan pentsatzen eta zentratzen saiatu beharra dugu, pilotaren ingurukoak ez direnak, gertatutakoa pixka bat ahazteko. Javi Zabala iazko sentsazioetako bat izan zen. Beraz, Binakakoan modako pilotari gaztearekin tokatu zitzaizun aritzea. Nola hartu zenuen?

Berarekin jokatu behar nuela esan zidatenean oso ongi hartu nuen, pozez eta irrikaz. Binakakoaren aurretik oso gutxi aritu ginen elkarrekin, eta gogoak nituen berarekin jokatzeko, bikote gisa zer moduz moldatzen ginen ikusteko. Egia esan, hasieratik oso gustura aritu naiz berarekin, bikote ona osatu dugu eta harreman handia egin dugu. Hasieran partida batzuetan kosta egin zitzaigun, baina bigarren itzulia aipatuko nuke. Oso partida onak egin ditugu, eta txapelketak momentu onean harrapatu gaitu. Baina play-offak

"Kanpoan gaude, pena da, baina harro egindako txapelketarekin"

JULEN MARTIJA OLLAKARIZKETA asPEKO PilOtaria

PILOTA Etxeberriko atzelaria eta Javi Zabala Binakako Pilota t xapelketako ligaxkan hirugarren sailkatu ziren baina play-offetan erori eta txapelketatik kanpo geratu dira

ki jokatu, baina nabaritzen nuen ez nuela txapelketa osoan izandako txispa hori.

Play-offetako lehen partidan sailkapenean laugarren sailkatutako

Altuna eta Ezkurdiaren kontra jokatu zenuten Tolosan. Ligaxkan bi partidak irabazi zenizkieten, baina play-offetan eurek txapelketako partidarik onena jokatu zuten, eta 22-12 irabazi zizueten.

Argi dago, hemen partida bakoitza mundu bat da. Partidak oso ezberdinak dira, bakarrik kontuan hartuta frontoiak, pilotak, bakoitzaren momentua... dena aldatzen da, eta ikusi da. Beraiek oso ongi jokatu zuten, eta guri, berriz, puntu hori falta izan zitzaigun. Ez dago besterik.

Play-offetako lehen partida hori galtzeak psikologikoki uste baino eragin gehiago izan zuen zuen zuengan?

halakoak dira, momentu horietan dena eman beharra dago eta, agian, une horietan ez ginen gure %100ean egon; eta gauza horiek nabaritzen dira. Ezin izan gara finalerdietara pasa, eta pena horrekin gaude. Hasieran txapelketari egokitzen aritu zineten, eta lehen itzulian hiru garaipen lortu zenituzten. Bigarren itzulian ikusgarri aritu zineten, zazpi partidetatik bost garaipen lortuaz. Partidak oso gogorrak izan dira, luzeak eta markagailu estukoak. Maila oso ona eman duzu; partida batean ez zenuen akats bat bera ere egin. Niretako, behintzat, txapelketa ona izan da. Sentsazio onak izan ditut eta partida ia gehienetan pilota gutxi huts egitea eta nire maila ematea lortu dut. Alde horretatik, oso pozik nago. Partida ia denak oso gogorrak izan dira. Normalean partida gogorretan ongi ibiltzen naiz eta sentipen hori dut, baina aldi berean, egia da play-offetako azken bi partida horietara ez naizela nire %100ean iritsi. Beraz, aurreko partida gogor horiek nolabaiteko ordaina izan dute. Play-offetako bi partidetan ez nuen gaiz-

"JAVI ZABALAREKIN

JOKATU BEHAR NUELA

ESAN ZIDATENEAN

POZEZ ETA IRRIKAZ

HARTU NUEN BERRIA"

Lehenengo partida hori irabaztea oso garrantzitsua zela ikusten genuen, baina nahiz eta galdu, igandeko Arrasateko bigarren partidara gogo handiekin joan ginen; ostegunean Tolosan galdu izana ez zen aitzakia izan. Igandekoa oso partida ezberdina zen, bagenekien beste aukera bat genuela.

Play-offetako bigarren partidan Jaka-Iztuetaren kontra ongi hasi zineten, hasieran parez-pare zeundeten. Tanto batera jarri zineten, 11-10, baina Erik Jakak eztanda egin zuen, partidaren kontrola hartu eta gainetik pasa zitzaizuen. Bai, Eriken partida aipatuko nuke. Hasieran markagailuan nahiko antzeko joan ginen. Tanto gogorrak izan ziren, baina nahiko ongi eta gustura ibili ginen. Gero beraiek denbora osoa pilota berdinarekin jokatu zuten. Guk pilota horrekin ezin genuen asmatu. Erikek, bitartean, dena asmatu zuen, toki guztietatik sartzen zen eta sekulako tantoak egin zituen. Gu deseroso geunden, eta ezin genuen tantorik egin.

Ezkurdiaren eta Altunaren kontrako partida jokatu eta gero materialaren inguruan kexua azaldu zuen Zabalak. Txapelketako pilotei "baina"-ren bat jartzen diezu? Play-offetako azken bi partida horietan aurretik txapelketan izandako txispa hori izatea falta zitzaidan. %100ean ez nengoela nabaritu nuen, punturik hoberenean iristea falta izan zitzaidan. Hori aurretik joan dadila. Baina horretaz gain, esango nuke, esaterako, Tolosako partidan pilota

gutxiago zegoela edo mugitzeko oso zaila zela. Altuna eta Ezkurdia oso eroso zeuden, baina gu euren jokotik ezin ginen atera, eta halako bikote baten kontra, horrela, ezin da. Beraiek erabili zuten pilota pixka bat baxuagoa zela esango nuke.

Jaka-Iztuetaren kontra 22-10 galdu eta gero Zabalak zihoen agian txapelketa luze egin dela, eskuak kargatzen joaten direla, partida luze eta gogorrak jokatu dituzuela eta azkenean txispa falta izan zenutela. Antzeko irakurketa da. Bai, orain arte esandakoa. Txapelketa osoan oso ongi ibili gara, sentsazio oso onekin, baina azken bi partida hauetan puntu edo txispa hori falta izan zaigu. Ez genituen aurreko partidetako sentsazio berak. Halakoetan nik, behintzat, berehala nabaritzen dut ez nagoela sentsazio hoberenekin, baina hala ere dena ematen saiatzen naiz. Tamalez, ezin izan dugu, eta pena, txapelketa ona egin dugulako. Ligaxkan hirugarren geratuta hola bukatzea, inpotentzia hori... baina hau hala da eta hau askotan gertatu izan da. Pena horrekin gaude, baina harro nago egindako txapelketarekin.

Zabalak dena eman zenutela, eta halakoetan ez dagoela kexatzerik

"TXAPELKETA ONA

EGIN DUGU, BAINA

PLAY-OFFETARA EZ

NINTZEN NIRE

%100EAN IRITSI"

nabarmendu zuen. Zurekin jokatzea plazera izan dela aitortu du.

(Kar-kar) Oso harreman ona egin dugu, eta gozamena izan da berarekin jokatzea. Jokatzeko gaitasun ikaragarriak ditu eta oso gustura jokatu dugu. Kanpo egoteak batez ere pena ematen dit txapelketa oso ona egin dugulako.

Lagun berri bat egin duzu eta zaletu berriak. Errioxarrak animosoak eta zalapartatsuak dira frontoian. Bai, Logroñon jokatu dugunean giro ikaragarria egon da, frontoia beti beteta. Halako giroarekin gozamena izan da; oso gustura jokatu dugu Errioxan eta gainontzeko frontoietan.

Txapelketa honetan Aspe enpresan sortutako zurrunbiloak bete betean harrapatu dizue. Aspeko Fernando Bidarte nagusia erretiratu da, eta gaur egun Asperen atzean Bainet dago. Bidartek esan zuen guztiak berdin jarraituko duela, baina kezka hor dago. Aspeko langile izanda hau guztia Binakako Txapelketaren erdian gertatzea deserosoa izan da zuretako?

Printzipioz, ez. Txapelketan nagoenean bakarrik partidetan zentratzen saiatzen naiz; halako gauzak albo batean uzten ditut eta gogor entrenatzen, ongi egoten eta partidetan zentratzen saiatzen naiz. Beraz, esango nuke niri honek guztiak jokoan ez didala eragin. Enpresan aldaketa egon da, badakigu Fernando orain ez dela gure nagusia, baina, momentuz, beste guztiak berdin jarraitzen du, entrenamenduak eta bestelakoak eta ikusiko dugu.

PRONOSTIKOA

Finalerdietan Laso-Albisu, Elordi-Zabaleta, Altuna-Ezkurdia eta Jaka-Iztueta daude. Laso-Albisuk agintzen jarraituko dute? Sorpresaren bat egongo da?

Sorpresaren bat egongo da, hori ziur, beti sorpresaren bat egoten delako. Aurten finalera agian espero ez dugun bikoteren bat sartuko delakoan nago. Nolanahi ere, Laso-Albisu faboritoenak ikusten ditut. Batez ere Lasoren jokoa nabarmenduko nuke; ia bere momenturik onenean dagoela esango nuke. Sekulako partidak egiten da, eta oso ongi ikusten dut. Albisu ere bai. Bikote gisa ia dena ongi egiten ari dira, akats oso gutxi egiten dituzte. Biak, gainera, jotzaileak dira, eta atzean min handia egiten dute. Laso aurrean ikaragarri ari da, dena bukatzen. Beraz, bikote hori aipatzekoa da. Baina beste hiru bikoteak edozeini irabazteko gai ikusten ditut ere. Oso ongi ari dira jokatzen. Jaka, esaterako, oso arriskutsu ikusten dut. Gure kontra bezala jokatzen badu, partida asko irabaz ditzakete; bikote oso arriskutsua da. Ezkurdiarendako txapelketa zaila da, atzelari gisa ari delako, bera aurrelaria denean. Alde horretatik, berak du papeletarik zailena.

BAT

EGONGO DA, ZIUR. HALA

ERE, FABORITOENAK

LASO-ALBISU DIRA"

Egia da azkeneko partidan, gure kontra, oso ongi jokatu zuela. Hobeto dago, ongi ikusten dut, baina bikote honen jokatzeko modua ezberdina da. Joseba ia dena airez jartzen da, eta hori batzuetan zailagoa da. Edozeini irabazteko gaitasuna dute, baina, aldi berean, partidaren arabera agian zailago ikusten dut. Bestalde, Zabaleta askoz ere hobeto ikusten dut, azken partidetan oso ongi, txisparekin. Elordi aurrean tantoak bukatzen arriskutsua da. Hau kontuan izateko bikotea ere bada. Binakakoa ez da txapelketa justua. Hamalau jardunaldietako ligaxkan Laso-Albisu izan dira nagusi, alde handiz, baina horrek ez du esan nahi finalera iritsiko direnik. Halakoak sarritan gertatu izan dira. Egia da, guztiz. Eta berdin ligaxkan hirugarren eta laugarren sailkatzen direnendako; play-offetan erori daitezke, guri gertatu bezala. Baina, aldi berean, bosgarren eta seigarren sailkatzen direnek finalerdietara sartzeko aukera dute, eta beraiendako ona da. Halakoa da txapelketa. Ea datorren urtean zer moduz aritzen naizen.

ATSEDEN HARTZEKO GARAIA

Beste aldaketa garrantzitsu bat izan da zure bizitzan: aita izan zara. Nola bizi duzu?

Poz handiarekin. Aldaketa handia da, baina, aldi berean, oso polita. Alabarekin oso pozik gaude. Hasierako aste batzuk gogorrak izan ziren, batez ere gauak, baina, bestela, primeran. Alaba oso ongi dago, beraz, guztiak kontentu.

Badakigu Larraungo pilota eskolako haurrak oso pozik daudela zuk entrenatzen dituzulako. Deskonektatzeko aitzakia ona da. Bai, gustura aritzen naiz eurekin. Aste honetan ez dut partidarik jokatuko eta ongi etorriko zait txipa aldatu, atseden hartu eta beste gauza batzuk egiteko. Familiarekin kanpora ateratzeko asmoa dugu, lasai egoteko. Entrenamendu fisikoarekin jarraituko dut, baina aste lasaia izatea nahi dut, pilota albo batera uztea, gorputza eta burua deskantsatzeko.

Eta gero, gerokoak. Binakakoa bukatzen denean pixka bat lasai egoten gara, baina ia konturatu gabe udako jaialdiak hasten dira. Beraz, fisikoki topera prestatuko naiz, udako jaialdietara sasoi betean iristeko.

Binakako finalerdietarako lehen jardunaldian Altunak eta Ezkurdiak Elordi eta Zabaleta izango dituzte aurkari larunbatean Atano III.ean. Material aukeraketa asteartean egin zuten. Joseba Ezkurdia ez zen agertu, sukar dezima batzuk dituelako, baina Donostian egongo dela ziurtatu zuen Altunak. "Materialarekin pozik nago. Pilota azkarrak dira, frontoi honetarako egokiak. Finalerdietako partida guztiak oso gogorrak izango dira, beraz, topera borrokatzera aterako gara. Josek erritmoa jartzen badu, erraz dominatuko digute. Beraz, eurak mugiarazten saiatuko gara, erritmoa azkartzen. Joseba arerio nagusi izan dut orain arte. Orain, aldiz, elkarrekin gaude lanean, gustura eta oso motibatuta".

Zabaleta, aldiz, ez zegoen guztiz konforme. "Sei pilotetatik bostekin nahiko kontentu geratu naiz, onak direla uste dut, eurak atera duten bat izan ezik. Ilunagoa da, frontisetik irteera gutxi du eta oso baxu egiten zuen botea". Ezkurdiak aurreratuta eta airez jokatzen duenez, "guri aurreko joko horretan sartzea ekiditen saiatu beharko gara".

Bestalde, Laso-Albisuk eta Jaka-Iztuetak igandean jokatuko dute Nafarroa Arenan.

GANBAZELAIA

AGENDA

OSTIRALA 27

ALTSASU Gazte agenda. sexgunea sexologia aholkularitza zerbitzua.

17:30etik aurrera, Intxostiapunta gazte gunean.

ALTSASU Bideoproiekzioa.

‘63 eguneko ibilaldia. 900 km Everest eta annapurnak lotuz’ Haizea ramirez de alda Pozueta eta Unai razkin iriarte mendizaleen bideoproiekzioa, altsasuko Mendigoizaleak taldeak antolatuta, altsasuko Udalaren laguntzarekin.

18:30ean, Iortia kultur gunean.

IRURTZUN Proiekzioa eta solasaldia.

‘abriendo camino. Groenlandia’ proiekzioa eta solasaldia, iratxo elkarteak antolatutako Mendi Jardunaldiak egitasmoaren barruan. 19:00etan, kultur etxean.

LARUNBATA 28

IHABAR Tailerra. sexologia tailerra leire Barberena Harreman Gune sexologikoko sexologoarekin, arakilgo Udalak antolatuta.

11:00etan, herriko etxean.

ALTSASU Ate irekiak. ate irekiak txioka haur ikastolan. 11:00etan, Txiokan.

IRURTZUN Mus txapelketa.

Felix Urra Mariñelarenaren Oroimeneko – Euskal Herriko Mus txapelketaren kanporaketaren finala. 16:30ean, Iratxo elkartean.

ALTSASU Hitzaldia.

‘Emakume langileon askapenerako erronkak eta proposamena’ itaiaren hitzaldia.

18:00etan, Gure Etxean.

ALTSASU Gazte agenda.

‘Momotxorroak. Kaos baten istorioa’ film dokumentalaren emanaldia. 18:00etan, Intxostiapunta gazte gunean.

ALTSASU Antzerkia.

‘Ellas de oro’ la liquida konpainiaren antzezlanaren emanaldia: omenaldi dibertigarri eta zirraragarria egiten zaie eszenatokitik ahotsa altxatu eta bere garaiko moldeei aurre egitera ausartu ziren Urrezko Mendeko emakumeei. almagro Off jaialdian saritu zuen. sarrerak: 10 euro. 19:30ean, Iortia kultur gunean.

IGANDEA 1

UHARTE ARAKIL Futbola. sakanako areto Futbola - Futbol 8 Benjaminen topaketen bigarren joanaldiaren seigarren jardunaldia. Frontoian.

10:00 Sutegi - Aralar Mendi 10:00 Altsasu K.E. - S.D. Alsasua

IRURTZUN Proiekzioa eta solasaldia.

‘amaiurko bidea’ proiekzioa eta solasaldia, iratxo elkarteak antolatutako Mendi Jardunaldiak egitasmoaren barruan. 19:00etan, kultur etxean.

ASTELEHENA 2

ALTSASU Elkarretaratzea. sakanako Pentsiodunen pentsio duinen aldeko elkarretaratzea. 12:00etan, udaletxearen aurrean.

ASTEARTEA 3

IZURDIAGA Tailerra. Gurasoendako tailer irekia, Blanca Martinez psikologo orokorrarekin. Gaztelaniaz. 16:30ean, kontzeju etxean.

ALTSASU Bertso saio literarioa. Esne Berriketan bertso saio literarioa Uxue a lberdi, a morante, s arai r obles eta Miren a rtetxerekin, s akanako Mankomunitatearen l iteratura Geraldiak egitasmoaren barruan. s arrera: librea.

18:00etan, Iortia kultur gunean.

ETXARRI ARANATZ Batzarra. EBKren proiektu fotovoltaikoari buruzko bilera. 19:00etan, kultur etxean.

ASTEAZKENA 4

ETXARRI ARANATZ Proiekzioa eta solasaldia. ‘Nagore l affage Casasola’ film dokumentalaren emanaldia eta a sun Casasolarekin hizketaldia. a ndra Mari ikastolako i kastola herriari ekimenaren barruan. 17:00etan, kultur etxean.

LAKUNTZA Aurkezpena. tauparen ‘Eusfera Unibertso euskaldunagoa gure haurrentzat’ ekimenaren aurkezpena s akanan. Bilera irekia.

17:30ean, Sakanako Mankomunitatearen egoitzan.

ALTSASU Aurkezpena.

‘Versos brutos’ Beatriz de la Vegaren liburuaren aurkezpena.

18:00etan, Iortia kultur gunean.

OSTEGUNA 5

ETXARRI ARANATZ Irakurle taldea.

Etxarri a ranazko i rakurle taldearen topaketa: Punto Bobo i txaso Martin Zapirain idazlearen liburua. 19:00etan, liburutegian.

IRURTZUN ‘2 begirada ikustezinerantz’

Esther Bustamante eta Miren atxagaren pintura erakusketa. Otsailaren 28ra arte. Pikuxar tabernan.

LAKUNTZA AHTaren inguruko erakusketa. Otsailaren 28ra arte. Udaletxean.

OSTIRALA 6

UHARTE ARAKIL Hitzaldia. i txaro Borda idazlearen Euskal literatura, sexualitatea eta feminismoa hitzaldia, s akanako Mankomunitateak antolatutako l iteratura Geraldiak egitasmoaren barruan.

18:00etan, udaletxean.

ETXARRI ARANATZ Antzerkia. Baginaren bakarrizketa antzezlanaren emanaldia: a din, arraza, kultura eta gizarte maila desberdinetatik datozen bi mila emakumeei egindako elkarrizketen emaitza da; euren sexualitaterekiko sentitu eta sentitzen dituzte eta lotsa sentipenetatik libre azalduko dira. s arrerak: 6euro (Guaixe Kideendako zozketa guaixe.eus atarian).

19:00etan, kultur etxean.

ZiNEMa

ALTSASU

IORTIA KULTUR GUNEKO ARETO NAGUSIAN Cumbres borrascosas Igandea 1 19:30

Astelehena 2 19:00

Frankenstein Osteguna 5 19:00

IORTIA KULTUR GUNEKO ARETO TXIKIAN

El sendero de la sal Igandea 1 19:30

Una batalla tras otra Osteguna 5 19:00 Zure ZORION agurra HEMEN!

· zorion@guaixe.eus·

Pedro María Artieda Artieda

Besarkada bat familiarentzat

Pedro María Artieda Artieda

Andra Mari Ikastolaren lehendakari ohia

Eskerrik asko andra Mari ikastolari emandako guztiagatik "Gu sortu ginen enbor beretik sortuko dira besteak..."

Idoiaren AEK-ko lankideak

Gorka Larrea Ondarra

XiV. Urteurrena Martxoaren 3an.

Urteak igaro arren, Gorka

Gure artean argi bat

Bezala jarraitzen duzu

Zure oroitzapenak bizirik

Daramagu bihotzean betirako.

Zure lagunak

Andra Mari Ikastolako guraso, langile eta ikasleak

Pedro María Artieda Artieda

laztanik samurrenak, elkarren babesean igarotakoak

ESKELAK JARTZEKO: 948 56 42 75 edo eskelak@guaixe.eus

ira G ar K i sail K at U a K

LAN ESKAERA

Emakume nikaraguarrak bere burua eskaintzen du barne-langile gisa lan egiteko: Vilma dut izena, 51 urte ditut eta adineko pertsonekin esperientzia dut, nire burua eskaintzen dut barne-langile gisa lan egiteko. Vilma 612 219 711

IKASTAROA

Arakilen haurrei telefonoa noiz/nola eman ezagutzeko tailerra: Gurasoei zuzendua, gaztelaniaz izango da, martxoaren 3an. Informazioa eta izen emateak arakilkultura@gmail. com helbidera idatziz.

OHARRA

Altsasuko Elkartasun azokarako bilketa solidarioa: Erabiltzen ez dituzun (arropa, jostailu, maindire eta abar) eta egoera onean dauden gauzak Altsasuko Erkuden kaleko 8. zenbakian dagoen lokalera (Sociedad Deportiva zena) ekarri ostiraletan, 11:00etaik 13:00etara. Bildutakoarekin apirilaren 19an Elkartasun Azoka egingo da. Informa-

zio gehiago anitzartean@sakana-mank.eus emailera idatzi edo 648 070 710 telefonora deitu.

Irurtzungo Elkartasun azokarako bilketa solidarioa: Erabiltzen ez dituzun (arropa, jostailu, maindire eta abar) eta egoera onean dauden gauzak Irurtzungo plazara eraman asteartetan, 11:00etaik 13:00etara. Bildutakoarekin martxoaren 28an Elkartasun Azoka egingo da. Informazio gehiago anitzartean@ sakana-mank.eus emailera idatzi edo 648 070 710 telefonoan.

Korrika bazkaria Arakilen: martxoaren 21ean Ihabarren egingo den bazkarian izena ematea zabalik.

Sakanako Mintzakide taldeak martxan: Irurtzunen asteartetan

18:30ean Iratxon eta ostiraletan 9:30ean edo 19:00eatn Pikuxarren, Lakuntzan asteazkenetan 18:30ean jubilatuen elkartean, Arbizun asteartetan 16:00etan eskola zaharrean, Etxarri Aranatzen ostiraletan 18:30ean Xapateron, Altsasun astelehenetan

10:00etan liburutegian eta 16:00etan Gautxorin, ostegune-

E s KE la

Pedro Mari Artieda Artieda

Kantatu nahi dut bizitza, usteltzen ez bazait hitza mundua dantzan jarriko nuke txistulari izanda

Juli, Idoia, Aritz (+), Onditz, Olaitz, Maren, Aitor, Juanra eta gainerako ahaideak Etxarri aranatz, 2026ko otsaila

E s KE la

Ignacio Gastesi Irañeta

2026ko otsailaren 24 ean zendu zen

Ez agurrik, ez adiorik, gero arte baizik.

Txapel -Azpi Elkartea

Eskelen tarifak: 55,90 € / 106,5 € / 143,70€ prezio hauek BEZa barne dute. Bazkideek % 10eko deskontua dute. Eskelak jasotzeko azken eguna: Asteazkena goizeko 12:00ak baino lehen.

tan 20:00etan Lezean eta ostiraletan 9:30ean Kaixon eta 10:00etan Zubeztia elkartean, Olaztin astelehenetan 17:30ean Ogiberrin eta Ziordin ostiraletan 17:00etan liburutegian. Martxan dauden taldeetan sartu daiteke edo berri bat sortzeko proposamena egin daiteke, kontaktua 600 482 224 edota sakana_mintza@aek.eus posta elektronikoa Kontsumitzaileei arreta emateko Altsasuko udal bulegoa: Asteartetan, 012 zerbitzuan hitzordua hartuta. Nafarroako Kontsumitzaileen Elkartea, Iratxe. Altsasuko Udal haur eskolan izen ematea zabalik: Martxoaren 6ra arte. Informazio gehiago eta izen emateak Txirinbulo haur eskolan.

iragarki@guaixe.eus www.iragarkilaburrak.eus

Literatura, feminismoa

eta sexualitatea

Martxoaren 6an, ostirala, Itxaro Borda idazleak euskal literatura, feminismoa eta sexualitatea gaien inguruko solasaldia emanen du, Uharte Arakilen, Literatura Geraldiak egitasmoaren barruan; haren literaturan oso presente dauden gaiak

Eneida C. M. eta E. R. B. UHARTE A. Itxaro Bordak idazle gisa deskribatzen du bere burua, "poeta gisa, zentzu onenean eta txarrenean ere; erran nahi dut, ameslari, mundutik kanpo eta hori guztia sartzen da nire definizioan". Eta poesiaren bidez martxoaren 6an, ostirala, 18:00etan, Uharte Arakilgo udaletxean, Euskal literatura, feminismoa eta sexualitatea-ren inguruko ibilbidea eginen du, Sakanako Mankomunitateak antolatutako Literatura Geraldiak egitasmoaren barruan. Castillo Suarez izanen da gidaria. Martxoaren 6an "ordu batzuk" pasako ditu Bordak Sakanan, eta hori "atsegingarria" dela aipatu du Eneida Carreño GUAIXE IRRATI-ko esatariarekin izan duen solasaldian. Feminismoa, sexualitatea eta euskal literatura izanen ditu mintzagai: "Gaiari buruz beharbada izanen dira ni baino feministagoak, sexualitateari buruz ausartagoak eta euskal literatura gain-gainetik ikusten dutenak, baina niri gus-

tatzen zait aipatzea barnetik eta inperfekzioetatik eta mugetik ere aipatzea". Hori eginen du, hain zuzen, Uharte Arakilen emanen duen solasaldian. Power point "polit bat" ekarriko du, eta poesiaren bitartez azalduko ditu aipatutako gaiak, "belaunaldiz belaunaldi" ibilbide poetiko bat eginez: "Amaia Lasa eta Arantza Urretabizkaiatik hasiko naiz gaur egungo garaira arte". Jendeak galderak eta oharrak egin ahalko ditu, "irekia izanen da".

Feminismoa

Feminismoak "bete-betean" harrapatu zuela azaldu du Bordak: "Frantziskanoetan bazegoen halako emazte talde bat eta feminismoaren lehen urratsetan

bertan hasi nintzela sentsazioa dut". Besteak beste, abortoa, bortxaketak, landa mundua eta emakumezkoen lekua aipatzen zituzten, baita beranduago homosexualitatea ere. "1970ko hamarkadan harrapatu niduen eta ordutik hor daukat nahiz eta talde finkoetan ez dudan parte hartu edo ez naizen militantea izan. Baina beti izan dut feminismoaren bandera horren inportantzia". XX. mendearen "iraultzarik handiena" izan dela sinisten du idazleak. Hastapenetan emakume gutxi ziren idazle euskal literatura, "Laura Mintegik esaten zuen bitxo raro izatearen sentsazio hori" zeukan Bordak. Konturatu ez baziren ere gizonezko kultur mundu batean ari ziren, "eta gizonezkoek beren indarra eta eskubideak dituzte nahiz eta ez dituzten egunero aldarrikatzen, egunero eta minutuero badute." Askotan irainduak izan dira, "eta horrek ematen zigun are gehiago borrokatzeko gogoa".

Basilika liburuaren argitalpena aipatu du Bordak: "Eskandaloa sortu zuen; nobela horretan politika, eliza eta pornografia nahasten nituen".

Gaur egun "erosoago" sentitzen da. "Nahiz eta mugak hor ditugun eta aski da ikustea zenbait idazleri oraindik gertatzen zaizkien kritikak. Gizonezko mundu hipersentsible batean garatzen da gure sorkuntza".

Sexualitatea

Literatura "bide baikor" bat izan da homosexualitatea publikoki esan baino lehen adierazteko. "Pertsonaiak sortu ditut gehienbat lesbianak, bisexualak, transexualak ere baditut ipuinetan... Ahalmen hori eman dit literaturak. Nik esan baino lehen, publikoki eta ahoz goraz, pertsonaia horiek sortzeko eta nire izaera gauzatzeko eta bizitzeko". Orain-

dik herrialde askotan taldetik kanpo esatea kostatzen dela aipatu du idazleak, "eta literaturan orain irakurle homosexual batek aurki ditzake bere gisako pertsonaiak, euskaraz; beste hizkuntzetan jadanik bagenuen homosexualitatearekiko hurbiltasun hori, eta uste dut gure belaunaldiak hori ekarri duela".

"Gauza guztiak gure gorputzetatik pasatzen dira eta euskara erabiltzen dugunez gure mintzairatik ere pasatzen dira". Bordak azaldu duenez, belaunaldiko sortzaileak konturatu dira hizkuntzak desira desbideratzaile izateko orduan mugak ezartzen zituela, "kontuan izan behar da gure hizkuntza apaizen hizkuntza izan dela". Horregatik idazlearen zereginetako bat izan da "hizkuntzari muga horiek harago joateko saiakera bat", haren pertsonaien bidez.

Nor da David Zimmerman? BAZTERRETIK

David Zimmerman 34 urteko argazkilari judu bat da. Parisen bizi da, prekarietatean. David tipo lasaia da, barnekoia, kuriositate handidun pertsona. Ez ditu lagun asko eta dituen gutxiekin harreman bitxia dauka. Bere gurasoekin duen harremana baita ere ezohikoa da. David Zimmerman hori eta askoz gehiago da… Edo ez da hauetako bat ere?

Noizbait ekarri dizkizuet, lagunok, bihotza ukitu eta hunkitu didaten komikiak, baina gaur burmuina nahasteborraste utzi ninduen komiki batez hitz egitera nator: “El caso David Zimmerman”. Lucas eta Arthur Harari anaiek idatzi zuten, eta Lucasek marraztu zuen.

Arthur Hararik zinemarako gidoiak idatzi ditu (Oscar bat ere badu) eta oso argi ikusten da hau komikian. Dudarik gabe, liburu honek duen onena gidoia da. Pertsonaien arteko harreman eta elkarrizketak… Urrea da, lagunok! Bestalde, marrazkiak kamera zinematografiko batez filmatuta daudela nabari dute. Ez dira plano ikusgarrietan edo konposizio korapilatsuetan sartzen, eta, hala ere, begiak

komikira itsasita gelditu zitzaizkidan irakurtzen hasi nintzen momentutik! Komiki hau thriller psikologiko bat da, azken finean.

Gidoira bueltan, sutsu jarriko naiz (Spoilerrak hemendik aurrera). Kafkaren “Metamorfosi” liburuan bezala, istorio honetan deigarriena protagonistaren transformazioa da. Nola egin da? Nork egin du? Lortuko du bere gorputzera bueltatzea? Garrantzitsuena, hala ere, ez da misterio hau, misterio honen bidez protagonistak gauzatzen duen bidaia baizik. Zein da gure nortasuna? Zerk egiten gaitu gu garena? Gure bizipenak gara? Gure ingurumenaren ondorio xume bat? Gure arbasoen aztarna?

Komiki honek introspekziora gonbidatzen gaitu. Gainera, gutxi ez balitz, ez digu misterioa argitzen! Misterioa ez baita garrantzitsua istorio honetan. Komikiaren amaiera deserosoa da. Ez digu misterioa argitzen eta gainera gure nortasun bera zalantzan jartzera gonbidatzen gaitu. Erantzunak baino, zalantza gehiago uzten dituen tipoa da David Zimmerman..

"Idazketa sortzen zait behar, gogo edo bulkada batetik"

UXUE ALBERDI iDaZlEa

'Esne Berriketan' liburuan Euskal Herriko 50 emakumezko baino gehiagoren ahotsak bildu ditu; martxoaren 3an altsasun aurkeztuko du bertso saio literario batean

Eneida C. M. eta E. R. B. altsasU Sakanako Mankomunitateak, beste urte batez, Literatura Geraldiak egitasmoa antolatu du eta, besteak beste, liburu aurkezpenak, solasaldiak, hitzaldiak eta abar izanen dira ibarrean zehar. Lehenengo geraldia Altsasuko Iortia kultur gunean martxoaren 3an, asteartea, 19:00etan, izanen da: Esne Berriketan bertso saio literarioa. Uxue Alberdi idazlearen eta Begoña Durruti ilustratzailearen Esne Berriketan liburuaren aurkezpen berezia

da, izan ere, liburuaren pasarteak Iban Urizar Amorante-ren musikaz lagunduta irakurriko ditu Alberdik eta ondoren Sarai Robles eta Miren Artetxe bertsolariak bertsotan ariko dira. Sarrera librea da.

Kontakizunek eta ilustrazioek bat egiten dute, ezta?

Oso liburu ederra da. Begoña Durrutik izugarrizko lana egin du. Asko gustatzen zait Begoñak errealitatea nola ikusten duen eta nola irudikatzen duen. Uste dut lortu duela kontakizun horiek denak nolabait elkarren artean biltzea eta oso-oso modu freskoan kontatzea; bere marrazkiak ez dira oso elaboratuak, baina kontakizunei ematen die horrelako batasun bat eta elkarren aldamenean biltzen ditu.

Nola sortu zen 'Esne Berriketan'?

Niri idazketa beti sortzen zait, hasteko eta behin, barreneko behar, gogo edo bulkada batetik. Urteak dira asko interesatzen zaidala ahozko hizkuntza idatziz emateko kontu horretan gertatzen den guztia eta nola egin dezakegun, zer zailtasun dauzkagun... Hori lantzea asko interesatzen zait besteren ahotsen gainean idaztea eta istorio bat biltzea, anekdotak eta pasadizoak entzutea; horien berri jakitea eta kontalari horiei aditzea plazera izan da. Liburu hau dator beste baten atzetik. Duela pare bat urte Begoña eta biok argitaratu genuen Belarriko kilkerra deitutako liburu bat, honen antza izan dezakeena; kontakizun laburrak, norbaitek ahoz kontatuta nik idatzitakoa. Baina kasu horretan liburu oso azkarra eta jolastia zen, hau baino gaztetxoendako izan daiteke, anekdotara eta horrelako gertakizun xelebretara jotzen duena; denetik dauka eta liburu hura egiterakoan bi gauzataz ohartu nintzen: bata, zenbat gozatzen dudan horrelako lanetan eta, bestea, bihurrikeriak eta horrelakoetan beti zirela gizonak kontatutakoak eta gizonei buruz aritzen zirela. Konturatu nintzen protagonistak emakumezkoak dituzten kontakizunak bildu nahi banituen propio lan egin beharko nuela. Horren bila joan behar nintzen. Bi urte eman dizkiot lan horri. Herriz herri aritu naiz. Banaka edo talde txikitan hainbat andrerekin bildu eta kontatzeko zeukatena aditzen, istorioak idazte, gero berriro haiei pasatzen... Horrelako bilaketa batean aritu naiz, ez zientifikoa edo historikoa, baizik eta pixka bat bihotzak, tripak eta belarriak agindutakoa segika ahalik eta istoriorik onenak biltzen. Zenbat kontalari eta istorio jaso dituzu?

57 kontalari dira liburuan agertzen direnak, baina gehiagorekin bildu naiz. Istorio guztiak ez ditut liburuan sartu eta haiei hasieratn esaten nien balitekeela bilera horietan kontatutakoa liburuan agertzea edo ez; hori ezin nien aurretik esan. Baina argi uzten nien ariketa bera ni-

retzat oso garrantzitsua zela eta asko eskertzen nien prest egon izana. Bi urte izan dira; Eusko Jaurlaritzaren beka bat eskuratu ahal izan nuen, eta laguntza horri esker prozesu guztia mimatu dut. Azken batean, istorioak biltzeko hainbat gauza eman behar dira, eta beste batzuen artean dirua bada; gasolina, herri batetik bestera joan eta modurik egokienean egitea gustatzen zitzaidan, merendua eramaten nuen... Nahi nuen prozesua poliki egin eta mimatuz. Horrelaxe izan da.

Zer da hobe idatziz edo ahoz esaten dena?

Galdera zaila da ez dudalako erantzun bat. Nik uste idaztea badela, nolabait, ahotsa idatziz jartzea, bai norbere kontzientziaren ahotsa bai inguratzen gaituen hizketa paperera eramaten asmatzea edo jakitea. Hori nola egiten den jakingo bagenu literaturaren formula jakingo genuke. Horren bila idazten dugu. Badaude espresio batzuk kontalari batzuk momentuan entzun eta hori horrela idatzi behar dela esaten nuela; esateko moduak esaten duenaren azpitik zerbait esaten dutena. Ondo entzutea da ez bakarrik hitzen segida entzutea, baizik eta hitzen azpitik mugitzen den hori entzutea. Horretan saiatu naiz. Pertsona batek zerbait kontatzen duenean ulertzea nondik ari den kontatatzea, zer zaurietatik, zer garaietatik, kontestutik... Memoria, denona, selektiboa da eta zerbaitengatik gogoratzen ditugu gauza batzuk bai eta beste batzuk ez. Jolasa ere izan da, plazeretik mugitzen delako. Bertso saio literario batean aurkeztuko duzu, Altsasun. Nolako formatua da?

Bertso saio baten eta istorio irakurraldi arteko zerbait izango da. Liburuko istorio batzuk, zazpi, hautatuko ditut eta Iban Urizar Amorante-k istorio bakoitzarentzat soinu banda txiki bat sortu du eta tartekatuz kontakizun bat irakurriko dugu, musikarekin, eta gero bertsolariei gaia jarriko diet inprobisatu dezaten, bertsotan egin dezaten, normal, musikarik gabe. Batzuetan ariko dira istorioko protagonisten azaletik eta beste batzuetan istorio horretan oinarrituta beraien ahotsetik kantatzeko eskatuko diet. Hainbat ahots nahastuko dira.

"Korrika da aniztasuna, alaitasuna, elkarlana..."

Martxoaren 23an pasako da Korrika sakanatik, eta dagoeneko aEKko itsasi euskaltegian lanean ari dira euskararen aldeko lasterketari ongi etorria emateko. iñaki rubio eta aitziber irigoien dira ibarreko Korrika arduradunak

Erkuden Ruiz Barroso altsasU

1

Korrika arduradunak, nola hartu duzue erronka?

Aitziber. Duela 11 urte arduraduna izan nintzen eta hainbat fronteri aurre egin behar zaiela banekienez, prest aurkeztu nuen nire burua, baina beste norbaitekin.

Iñaki. Irakasle iritsi berria nintzen, proposatu zidaten, eta baietz esan nuen. Hasieran pixka bat izuturik, baina Aitziberrekin, lasai.

2

Zein da zuen lana?

I. Hilabetean behin bilerak egiten ditugu Nafarroako beste Korrika antolatzaileekin.

Erradiografia moduko bat egiten hasten gara, arropa eta materiala saltzen, baita Korrika Laguntzaileekin hasi ere. Figura garrantzitsuak dira. Askotan badirudi 15 eurogatik pin bat erostea dela, baina zerbait gehiago da. Bi urteko harpidetza moduko bat da; Korrika babestea.

A. Aurkezpenaren ondoren lan gehiago izan dugu. 90 lekuko hartze kudeatu behar genituen, eta dagoeneko saldu ditugu. Jendeak oso ongi erantzun du.

BAZKIDETU

Hilabetean euro baten truke

(Errenta aitorpeneko itzulketa kontuan izanda)

3

Irakasleak ere bazarete, nola uztartu bi lanak?

I. Astelehenetan eta ostiraletan, goizetan eskolarik ez dugula, astea antolatzen dugu.

4

Korrika batzordeak sortu dira?

I. Herri bakoitzean badago batzorde finko bat eta Korrika iristean aktibatzen dira. Orain hasi dira biltzen eta autonomoak dira. Herrietan gauzak antolatzen dituzte, gehienbat Korrika Kulturalaz arduratzen dira. Guretzako oso garrantzitsuak dira, asko laguntzen digute.

5 Kilometrotik lekuko hartzera. Zergatik izena aldatzea?

A. Mila metroko kilometro kontzeptu hori alde batera utziko dugu eta lekuko hartze gehiago eskaini ahalko ditugu eta erakunde guztien parte hartzea bermatuko dugu. Korrika arrakastatsua da, eta erakunde gehiagok parte hartu nahi dute, eta modu honetan bermatu dezakegu. Sakanan 90 lekuko hartze izango dira, eta salmenta oso ongi joan da. Jendea gogoz dago.

6

Egunez pasako da,ospatu beharra!

A. Egia da azken alditan Burunda aldean gauez pasa dela, baina Arakil aldean goizaldea izaten da eta irudi izugarri politak ikusten dira. Elurra egin zuenean ere... Badauka bere xarma. Eguraldi ona ateratzen bada, oso-oso polita izan daiteke.

7 Korrika pasatzean zer egiten duzue?

A. Aurretik furgoneteroei bidea markatzen joaten gara eta esatariak ere izaten gara; aldatzen joaten gara. Zerbait gertatzen bada, adibidez elurra bota zuenean, sortzen diren arazoak

konpontzen joan behar gara ere. Suertatzen dena.

8

Euskaltegiko langile guztiak aritzen zarete, ezta?

A. Aurretik lan asko egiten da. Kilometroak markatzen ditugu, behin pasatzen denean kendu, Korrika lagunak dendaz denda bilatzen joaten gara ere.

9 Korrika egiteko aukera izango duzue?

I. Ahal dela Sakanatik pasatzen denean, eta bestela Atharratzera joateko autobusa antolatuko dugu, eta bertan korrika egiteko aukera izango dugu. Jendea parte hartzera animatzen dugu. Betetzen bada 5 eurotan izango da. Egun oso polita izango da. Bilbora ere joango gara.

10

Euskara gara?

I. Ahaldutako herria dugu. Euskarak batuko gaituen komunitate handiagoa eta kontzientziatuagoa egiteko sareak egiteko pausuak ematen ari gara. Herri harroa akuilu izanda, komunitatea ezinbestekoa da helduen euskalduntze hori elikatzeko. Euskal gizarte hobe bat nahi dugu etorkizunean herritar guztiek euskararen ezagutza eta erabiltzeko baldintzak izan ditzaten.

11 Zergatik Korrikan parte hartu?

I. Oraindik beharrezkoa da. Gizarte indibidualistago, globalizatuago eta homogeneizatzaileago batean bizi gara, eta Korrika aniztasuna, alaitasuna, elkarlana, herria, anbizioa, zoriontasuna, kolektiboa eta kohesionatzailea da. Mundu oso bat sartzen da Korrikan. Ezin ahaztu Korrikak AEKri suposatzen dion ekarpen ekonomikoa.

Izena

Abizenak

NA/IFZ

Helbidea

Herria

Telefono zenbakia

Emaila

Bankuko kontu korronte zenbakia: ES