981.Guaixe

IHOTEAK

OTSAILAK 23 - OTSAILAK 27

10:00

Agurra, eguraldia, edukiak aurkeztu eta eguneko kanta

10:15

Prentsaren azalak

10:20

Sakanerria eta kirol tartea Ostegunetan Kulturari begira

10:30

Hizketan

11:05

Solasaldia Karrape, Aralar eta Guaixe irratiak

14:00

Errepikapena

Hizketan

Egunero 10:30etatik aurrera

ALTSASU

OTSAILAK 21 larunbata

PIÑATA EDO HIRI IHOTEAK

12:00 Haize Berriak Bandak girotutako kalejira eta bermuta, Foru plazan eta inguruetan.

19:30 Nueva Etapa taldearekin dantzaldia, Foru plazan.

23:30 Nueva Etapa taldearekin dantzaldia, Foru plazan.

OLAZTI

KARROZAK EDO HIRI IHOTEAK.

12:00 Karrozen irteera.

17:00 - 19:30 Txaranga.

19:00 - 23:00 Dantzaldia.

20:00 Mozorroen lehiaketako sari banaketa, San Migel plazan. Lizarraga

ERKUDEN ALDASORO ERREA

Presaren kontra

"MERKATUEN LOGIKA

GEURE BURUEI

APLIKATZEN HAS GAITEZKE: BIHURTU

ZAITEZ ZURE

BERTSIORIK HOBERENA, HOBETU ZEURE BURUA, INOIZ EZ DA NAHIKOA"

Carmen Martin Gaitek bere errelatu batean honelako zerbait esan zuen: “Bizi garen mundua hala dago antolatuta, eta badirudi gure inguruneak etengabe gehiago egiteko eskatzen digula oihuka: “Egin ezazu dena, egin azkarrago!”. Eta amaigabeak bilakatzen zaizkigun egiteko zerrenden men, larritasunez bizitzea da azkartasun horren ordaina”. Batzuetan, baina, ezinezkoa zaigu egunero betetzeko ditugun egitekoak azkar egiteari uztea. Presa hori nondik datorkigun, barnetik edo kanpotik, jakitea ere ez da afera erraza, bietatik baitu askotan eskakizun horrek. Kanpoko zurrunbiloak eramaten gaitu batzuetan, baina baita jadanik gorpuztuta ditugun eta gure buruan beren kabia egin duten exijentziek ere. Zenbat eta azkarrago joan, orduan eta gutxiago konturatzen gara nola eta zergatik goazen hain azkar. Zein den helburua, zer nahi dugun.

Presak gure lehentasun pertsonalak eta profesionalak nahasten ditu, eta premiazkoa dena eta garrantzitsua dena alderantzikatu.

Gauzak azkar egiteak egin beharreko horiek ongi egitea eragotzi dezake, zaildu, seguruenik gauza horiek beharko luketen arreta galarazi. Merkatuen logika geure buruei aplikatzen has gaitezke: bihurtu zaitez zure bertsiorik hoberena, hobetu zeure burua, inoiz ez da nahikoa.

Eta honen aurrean zer? Pausa dezagun erritmoa, deskonekta gaitezen tarte batez azkarregi bizitzera bultzatzen gaituzten gauza horietaz. Izan dezagun denbora interesatzen zaigun gai batean sakontzeko, azalekoarekin geratu beharrean. Har dezagun tartea ideiak sortzeko, irakurri ditugun liburuak ondo gogoratzeko, zeruari luze begiratzeko edo norabiderik gabe paseatzeko. Gihar bat lantzen dugun bezala, landu dezagun aspertzeko gaitasuna ere, guregana bueltatu dadila gauza sinpleek eman ahal diguten gozamena.

GUTUNAK: Karaktereak, gehienez: 1.900 (hutsuneak barne). GUAIXEk eskubidea du gutuna laburtzeko. Gutunak ezin izango dira kapituluka bidali. Gutunak asteartea 10:00ak baino lehen bidali beharko dira erredakziora. Gutunarekin batera bidali beharrekoak: egilearen izena eta abizena, NA zenbakia, herria eta harremanetarako telefonoa.

Gutuna helarazteko bideak: Foru plaza, 23 - 1., 31800 Altsasu / gutunak@guaixe.eus

Erredakzio burua: Alfredo Alvaro Igoa erredakzioa@guaixe.eus Erredakzioa: Maider Betelu Ganboa kirolak@guaixe.eus eta Erkuden Ruiz Barroso kultura@guaixe.eus Irratia: Eneida Carreño Mundiñano irratia@guaixe.eus 948 567 074

H

Nahitaezkoa da Jaibusa erabiltzeko16 urte beteta izatea

SAKANAKO PREBENTZIO ZERBITZUAK

Aurten, berrikuntza gisa, adingabeen kasuan Jaibusa erabili ahal izateko baldintza berri bat dago: gazteek 16 urte beteta izan behar dituzte. Beti bezala, Jaibusa erabili ahal izateko, familiek Jaibuseko txartela eskatu behar dute 16 eta 17 urteko gazteentzat. Behin txartela edukita, adinez nagusi izan arte balio die.

Hori horrela da Jaibus programa hiru Oinarrizko

Gizarte Zerbitzuetako (Etxarri Aranatz, Altsasu eta Irurtzun) adikzioak prebenitzeko programen mende dagoelako teknikoki, eta Sakanako Mankomunitateak eta Nafarroako Gobernuko Osasun Publikoko Departamentuak finantzatzen dutelako. Garrantzitsua da hori kokatzea, hemendik aurrera ulertzen baita kontuan hartu behar dugula, substantzien kontsumoari lotutako trafiko-istripuak murriztea helburu nagusietako bat izateaz gain, beste alderdi garrantzitsu batzuk ere badaudela; hala nola, haurren eta nerabeen babesa eta prebentzioaren garrantzia, hainbat legeetan jasotakoa, hala estatukoak nola foru-legeetakoak.

Horrek ebidentzia zientifikoetan oinarritzera garamatza. Ebidentzia horien arabera, kontsumo espazioetan goiz parte hartzeak arriskuak areagotzen ditu, bai drogen eskuragarritasunari dagokionez, bai etorkizunean izan daitezkeen adikzioei dagokienez. Hori dela eta, garrantzitsua da Jaibus programak parte-hartze goiztiarra saihestea kontsumoguneetan, hala nola jaietan eta, batez ere, gauetan. Bestalde, garapenaren psikologiak eta neuropsikologiak adierazten dute 16 urte bete baino lehen bulkaden kontrola, plangintza, ondorioen aurrerapena, erabakiak hartzea eta erregulazio emozionala bezalako alderdiak osatu gabe daudela, eta horrek mugatu egiten dituela beren jokabideen ondorioak. Gainera, adin horietan testuinguru faktoreekiko ahultasun handiagoa dago, hala nola berdinen taldearen presioarekiko, ezintasunarekiko eta sentsazioen bilaketarekiko, eta horrek areagotu egiten du jokabide desegokiak izateko arriskua, haien arau eta gizarte

www.guaixe.eus

Publizitatea: Eneida Carreño Mundiñano publi@guaixe.eus 661 523 245 Itziar Gastearena Colmenero publizitatea@guaixe.eus 619 821 436

ARGITARATZAILEA: Guaixe Fundazioa. Foru plaza 23-1. 31800 Altsasu 948 564 275

irismenaren erabateko kontzientziarik gabe. 16 urtetik aurrera erantzukizunak hartzeko beharrezkoak diren gaitasun kognitiboak eta ebolutiboak sendotzen ari direla ikusten da, eta, aldi berean, arauak eta horien ondorioak hobeto ulertzen direla. Beraz, prebentzioa eraginkorragoa da adin horietan. Horregatik guztiagatik, egokia ikusten da 16 urteko adin-muga, eta adin horretatik beherakoek ezin dute Jaibusa erabili. Hau guztia dela eta, familiei gai horretan laguntza eta ulermena eskatzen diegu, eta familia bakoitzak bere gain hartzen du adingabe horiek jai inguruneetara eramateko edo ez eramateko erantzukizuna. Jaibusa adin nagusikoek eta 16 eta 17 urtekoek baino ezin dute erabili, eta azken hauek karnetarekin. Programaren eta familien arteko akordioa da, eta adingabe horiei JAIBUSa erabiltzeko baimena ematen die. Bukatzeko, Jaibusa auto istripuak ekiditeko programa denez, gazte eta helduentzako dago zuzenduta, joan eta etorria segurua izateko.

HIZKETAN

Entzun GUAIXE IRRATIko elkarrizketa guztiak guaixe.eus/irratia/hizketan

Koordinatzailea: Goizeder Anton Iturralde fundazioa@guaixe.eus Maketatzailea: Laura Olmos Aristorena maketazioa@guaixe.eus GK diseinu zerbitzua: Maider Urdiain Perkaz maider@gkomunikazioa.eus Administrazioa: Gema Lakuntza Lopez admin@guaixe.eus Zuzentzailea: Patxi Flores Lege gordailua: NA-633/1995 Tirada: 3.200

Guaixek ez du bere gain hartzen aldizkari honetako orrialdeetan kolaboratzaileek adierazitako iritzien erantzukizunik.

SAKANERRIA

Zer ari da gertatzen Etxarri Aranatzen?

MARIA JOSEFA IGOA ECHARRI ETA

ETXARRIAR TALDE BAT

Aspalditik Etxarrin kolegio erlijioso bat daukagu; bere izena “Hermanas de la Inmaculada Concepcion de Castres”. Hau izan da etxarriar askoren lehenengo ikastetxea, orain moja helduen egoitza bihurturik.

Azken urte hauetan hau da gertatzen ari dena: jai eguneko gauetan, baita asteburu batzuetan ere, gazte batzuek halakoak egin dituzte: botilak leihoetara edo balkoira bota, etxe honetako pertsianak kolpatzen dituzte eta gauzak zikintzen edo apurtzen dituzte.

Moja hauen egun handian, Ama Birjina Sortzez Garbian, gauez etxearen sarrerako atearen kristal guztiak puskatu zituzten, kalteak, beldurra egoneza eta abar sortuz.

Herrian jaiak indartzen diren neurrian kolegioaren kontrako erasoak kaltegarriagoak izaten ari dira.

Inauterietako azken ostegunean, otsailak 12, konpondu berri ziren atearen kristalak berriz ere apurtu zituzten.

Honen guztiaren aurrean, galdera ugari dauzkagu:

-Zer egin dezakegu?

-Non daude gazte hauen gurasoak?

-Zertan ematen dute denbora gazte hauek jaiegunetan edo asteburuetan, gauean batez ere?

-Kintoak eta gu guztiok, udaletxekoek barne, hain koldar gara arazo hauei aurre ez egiteko?

Etxarriko kolegioak gure errespetua eta maitasuna merezi du eta dauka.

Bidenabar, gure esker ona herriaren alde egin duzuen guztiarengatik.

Gurasoak bidea euskaraz egitera gonbidatu dituzte

2026-2027 ikasturteko aurrematrikulazio epea datozen asteetan irekitzea aurreikusten da. Nafarroako hainbat toki erakundek D eredua bulkatzeko kanpaina martxan jarri dute haien Euskara Zerbitzuen bitartez

saKaNa

Seme-alabak ikastetxeetan matrikulatzeko kanpaina aurki hasiko da. Hori dela eta, Nafarroako hainbat toki erakunde, Sakanako Mankomunitatea barne, haurrak D ereduan matrikulatzearen aldeko kanpaina martxan jarri dute. Haren bidez Egin bidea euskaraz leloa zabalduko dute. Informazioa duen webgune batera daraman QR kodea duten kartelak jarriko dituzte eta udalen komunikazio kanalen bidez eree zabalduko da.

Euskara teknikariek gurasoei jakinarazi nahi izan diete "euskarazko hezkuntza eleaniztunak, D ereduak, dituen interesetako batzuk". Azaldu dutenez, D eredua "haur eleaniztun eta inklusiboak hezten ditu, haien ezaugarri anitzak kontuan hartuz".

Eta horrela haur horiek "mundu anitz eta dinamiko baterako prest" egonen direla. Euskara teknikariek gaineratu dutenez, "hamarkadaz hamarkada sendotutako

eredua da, etenik gabe berritzen eta ontzen dena zure seme-alabendako egiten duen etorkizunerako bidaian". Teknikariek nabarmendu dutenez, "D ereduak prestakuntza tekniko eta sozial eleanitza eskaintzen die ikasleei,

EBKk lau proiektu fotovoltaikori buruzko argibideak emanen ditu

"Energia burujabetzak dakartzan onura ekonomiko eta sozialen inguruan" sentsibilizatu nahi du

saKaNa Energia Berriztagarrien Kooperatiba (EBK) pausoak ematen hasia da. Jakinarazi duenez, lau proiektu fotovoltaiko identifikatu ditu dagoeneko. EBKko kideek azaldu dutenez, proiektu bakoitzak garapen maila bat du. Etxarri-Aranatzen autokontsumoaren lehen fasea apirilean hastea aurreikusi dute. Irurtzunen, berriz, irailean jarri ahal izanen da martxan instalazioa. Azkenik, Arbizuko eta Urdiaingo instalazioak 2027rako martxan jartzea aurreikusten dute EBKko kideek.

euskararen, gaztelaniaren eta ingelesaren ikaskuntza bermatuz, tokiko eta kanpoko erronkei erantzun ahal izateko".

Kanpaina sustatzaileek adierazi dutenez, "erakundeek eta ikastetxeek eskolatzea baino

lehenagotik laguntzen diete familiei, hizkuntzak integratzeko eta euskara ikasgelan eta ikasgelatik kanpo bizitzeko tailerrak eta baliabideak eskainiz". Azaldu dutenez, hori guztia egiten dute "bertako kulturan murgilduz, gizarte hau osatzen dugunon jatorri ezberdinekin sentsibilizatuta dagoen hezkuntza komunitate atsegina eta solidarioa sortuz".

Kanpainaren Egin bidea euskaraz leloa gogoan hartuz, euskara teknikariek azaldu dutenez, "abantailaz (gizarte-harremanak, enplegua...) betetako etorkizunerako bidaia honetan, gurasoek ikastetxearen beraren laguntzaz aparte, erakundeen laguntza ere izanen dute. Izan ere, Euskara Zerbitzuaren bidez, baliabideak eskainiko dizkizuegu, hezkuntza prozesuan hizkuntzak modu integratuan txertatzeko, baita eskolatik kanpo ere". Argitu dutenez, "laguntza horri eskolatu aurretik ematen zaio hasiera, hainbat baliabide eskainiz, esate baterako, tailerrak, hitzaldiak, material ludikoak eta familiei zuzendutako jarduera eskaintza zabala".

Sakanako Mankomunitateko Euskara Zerbitzuko teknikariek gurasoei zuzenduta esan dutenez, "D ereduari buruz behar duzuen informazioa eskatu ahal izanen duzue". Horretarako, 948 464 840 telefono zenbakira hots egin edo euskara1@sakana-mank-eus e-posta helbidera idatz dezakete.

Kooperatibakoen arabera, lau proiektuetan sortutako argindarra 184 etxebizitza eta 8 negozio erabiltzen dutenaren adinakoa da. Guztira 365 kW banatuko lituzkete, familia eta negozio bakoitzaren energia beharren arabera. Proiektu fotovoltaiko horiek aurrera egiteko lau herrietako udalek egindako hasierako inbertsioa 332.793 eurokoa da. Gainera, lau udalak energia komunitateko bazkide dira. EBKk bilerak antolatu ditu. Saio horien helburua da "herritarrak zuzenean inplikatzea, energia subiranotasuna handiagorantz aurrera egiteak dakartzan onura ekonomiko eta sozialen inguruan sentsibilizatzeko". Bileretan proiektuetan sartzeko bideak eta horiei lotutako onurak azalduko dira.

Irurtzungo liburutegiko eguzki plakak. ARTXIBOA

Irurtzungo bilera atzo izan zen. Arbizukoa otsailaren 26an, ostegunean, izanen da, eskola zaharrean. Etxarrin martxoaren 3an, asteartean, kultur etxean eta Urdiaingoa, martxoaren 26an, ostegunean, 18:00etan, Auzoan.

Moldaketa jubilatuenean

San Martin jubilatu elkartearen egoitzan pareta mugikorra jarri du Irurtzungo Udalak. Paretak aukera ematen du elkartea bi espaziotan bereizteko edo espazio bakarra mantentzeko. Udalak 21.109 euro bideratu ditu. Udalak aurreratu duenez, aire girotuko aparailua jarriko du jubilatu elkartean udara begira. Horretara 9.000 euro bideratuko ditu.

Behin behineko egoitzak

Altsasuko udaletxea eraberritzeko lanak direla eta, astelehenaz geroztik udal zerbitzuak beste eraikin batzuetan daude. Garbitoki eraikinaren lehen solairuan daude erregistroa, ogasuna, katastroa, giza baliabideak, errolda, alkatetza eta idazkaritza. Iortia kultur guneko erakusketa gelan, berriz, udaltzaingoa eta hirigintza. Lanek 10 hilabete iraunen dute.

Eskultura argiztatuta

Maria Ana Sanz Huarteren eskultura mustu zuten irintarrek irailaren 20an. Herrian jaiotako irakaslea eta haurren eta emakumezkoen eskubideen aldeko ekintzailea oroitzen du. Eskola zenaren parean dago eskultura. Udalak egoki jo zuen gauean ere hura nabarmentzea eta, beraz, eskultura argitzeko argia jarri zuen otsaileko lehen astean.

Kamioi batek argindar lineei eusten dien zutabe bat jo eta hautsi zuen. Konpontzeko zain daude

A.A.I. BaKaiKU

Bakaikuko industrialdera joateko zerbitzu bide bat dago, autobiari paraleloa dena. Bada, GPSak kamioi gidariak Bakaiku erditik bidaltzen ditu industrialdera, NA-2410 errepidetik atera, Eliz-

Uholdeei aurre egiteko lanak eman ditu udalak

Eginen diren lanekin joan zen urteko maiatzaren 4ko bezalako uholdeen kalteak eragotzi nahi ditu. Eginen diren obra guztiak ez dute gobernuaren finantziaziorik izanen. lanek festen aurretik despedituta egon beharko dute

A.A.I. itUrMENDi

Herrian joan zen urteko maiatzaren 4an izandako uholdeen ondorioz sortutako larrialdi egoera ikusita, Iturmendiko Udalak uholdeei aurre egiteko obrak emateko premiazko kontratazioa sustatu zuen. Lanak egiteko eskaintza hiru enpresak aurkeztu zuten eta, haiek baloratu ondoren, udalak Lakita SA enpresari eman dio 137.597,67 euroan (BEZ barne). Lanak aurki hasiko dira eta, bai edo bai, garilaren 1erako despedituta egon beharko dute.

Aurreikusitakoaren arabera, plazako lurrean, parkea baino lehen, euri ura jasotzeko metalezko parrilla bat jarriko da.

Estafeta kalean dauden parrillak kendu eta askoz ere handiagoak jarriko dira, eta luzeagoak izanen dira. Gainera, Estafeta kaleko 25. zenbakidun etxetik Barrenkale karrikaraino dauden etxeen parean hormatxo bat eraikiko da, haietan ura etxeetara sar ez dadin.

Nafarroako Gobernuko Toki Administrazioko eta Despopulazioko zuzendari nagusiaren ebazpena batek larrialdikotzat jo zuen udalaren ekimena eta lanak Toki Inbertsioen Planean behin-behinean sartu zituen. Obra egiteko Iturmendiko Udalak gobernutik, momentuz, ez du inolako dirulaguntzarik jaso.

Kai Galartza Cervera alkateak

azaldu duenez, "ez digute zehaztu zenbatekoa izanen den dirulaguntza". Galartzak gaineratu duenez, "egin behar ditugun lanetako batzuetarako finantzazioa izanen dugu, baina Estafeta kalean egin behar ditugun lan gehienetarako ez". Udalak laguntzarik jasoko ez duen lanetako bat da Estafeta kaleko etxeen parean hormatxoa jasotzearena, argitu du alkateak. Gainera, Estafeta kalea NA-8504 errepidea denez, Herri Lan eta Azpiegituren zuzendari nagusiaren baimena lortu behar izan zuen lanak egiteko. Galartzak azaldu duenez, "udalak aurreikusia zuen lan bat zen, dirulaguntzarekin edo gabe aurrera eginen behar genuen".

pea kalea hartu autobia azpiko zubia pasa. Agindu horiei jarraitu zien kamioi gidari batek azaroaren 10ean. Autobia azpiko zubira iritsi zenean gidaria jabetu zen handik ezin zela pasa. Bi kamioi

zeramatzan atoian eta altuera handiegia zuten. Beraz, Elizpea kalean atzerantz egin zuen eta beheko iturriaren aldamenean dagoen porlanezko postea jo eta hautsi egin zuen. Horren ondorioz, zutoina argindar kableetatik zintzilik gelditu zen. Electra Saltea SMrena da Bakaikuko argindar sarea eta hark zutoina ez erortzeko zirga pare bat jarri zituen. Ordezko zutabea eraman zuen baina, lanak egiteko, eguraldiak hobera egiteko zain dago enpresa.

Gobernuak zazpi lanetarako

laguntzak erreserban utzi ditu

Bost udalek guztira 834.742,48 euroko inbertsioa egitea aurreikusia zuten

saKaNa

Lurralde Kohesiorako Departamentuak, Tokiko Inbertsioen Planaren bidez, Sakanako hamaika herritan guztira hamabost lan egiteko dirulaguntzak eman ditu. Toki erakunde sakandarrek

3.712.159,84 euroko inbertsioa eginen dute. Eta lanak egiteko 1.654.073,44 euroko finantziazioa jasoko dute foru administraziotik ibarreko toki erakundeek. Tokiko Inbertsioen Planaren sarerik gabeko zoladura-lanak inbertsio lerroaren barruan ibarreko zazpi lan erreserban gelditu dira, guztira 834.742,48 euroko inbertsioa ekarriko lukeena. Horiek egiteko aukera legoke hainbat udalek bere lanak egiteari uko eginez gero. Irurtzungo Udalak guztira 259.826,90 euroko inbertsioa egiteko bi egitasmo aurkeztu zituen. Alde batetik, Erga kaleko tarte bat zolatu nahi zuen (139.951,86 euro) eta, bestetik, NA-2409 eta NA-2410 errepideen arteko tarte bat zolatzeko dirulaguntza eskaera egin zuen (119.875,04 euro)

Uharte Arakilgo Udalaren bi lanetarako dirulaguntza eskaerak ere erreserban gelditu dira. Bien artean guztira 342.684,70 euroko

DUE la 25 U rt E...

inbertsioa eskatuko luke. Hilerriko sarbidea zolatzea (150.486,16) eta Amurgin, Txaroenea eta Santusenea kaleak egokitzea (192.198,54 euro) zen Uharte Arakil Udalaren asmoa.

Bakaikuko Udalak, berriz, udal eraikin baterako sarbidea zolatzeko lanak egin nahi zituen (4.379,96 euro), baina erreserban gelditu da. Bestalde, Iturmendiko Udalak hilerrirako bidea (35.828,36 euro) berritu nahi zuen gobernuaren dirulaguntzarekin, baina lan hori egin ahal izateko itxaron beharko du. Azkenik, Olatzagutiko Udalak Vicente Argomaniz plaza zolatzeko (192.022,56 euro) duen asmoa atzeratu beharko du, ereserban gelditu baita lana.

Foru administrazioak deialdian onartu ez dituen dirulaguntza eskaeren artean Sakanako bi daude. Bata Arakilgo Udalarena da. Hiriberri Arakilgo Zubiko eta Larrainak kaleak zolatzeko asmoa zuen, baina departamentuak ez du lehentasunezkoa jo. Bestetik, Dorraoko Kontzejuak bide bat eta horma bat luzatu nahi zituen Goikolarraleta kalean, baina, antza, eskaerak ez ditu deialdiko baldintzak bete.

Elkarteko zuzendaritza berrituta

Aralar Mendi elkarteak bere zuzendaritzaren erdia berritu zuen. Lehendakari berria, bigarren aldiz, Juan Migel Etxabarri aukeratu zuten. Berarekin batera talde gazte eta langilea sartu zen zuzendaritzan. Elkarteak 372 bazkide zituen. Zuzendaritza anitzagoa eta parte hartzea zabalagoa izateko atzeneko kideek erabaki zuten juntan egondakoak ezin zirela hurrengo 10 urteetan hautagai izan. Zuzendaritzak ardura ziren, esaterako: elkartearen eguneroko martxa, igerilekuak hainbat talderen koordinazioa edota Artzain Eguna.

Tren bazterbidea

luzatzeko lanak hasi dira

Gaur egungo bazterbidea 750 metrora arte luzatuko dute. Europa Barneko Garraio sarearen Korridore atlantikoan salgaien trafikoa hobetzeko aurreikusitako ekimenetako bat da

UHartE araKil Trenbideen azpiegituren ardura duen Adif enpresa Uharte Arakilgo bazterbidea egiteko lanak pasa den astean hasi zituen. Egungoak 610 bat metro ditu eta 750 metrora arte luzatuko dute. Bazterbidea Geltoki kaleko 12. zenbakiaren parean hasiko da, autobia gaineko zubiaren azpitik pasa eta 200 bat metro gehiago hartuko ditu Arruazu aldera. Zubiaur dermioan bukatuko da. Horretaz aparte, geltokian Altsasu aldeko nasa eraitsiko da eta Iruñea aldekoa luzatuko da.

Bazterbidea luzatzeak elektrifikazioa handitzea eskatzen du, baita bide aparatuak, komunikazioak, segurtasun-instalazioak eta finkatzeak egokitzea ere.

Adifek Nafarroan hiru bazterbide egiteko lanak eman zituen: Caparroso, Artederreta eta Uharte Arakil. Horiek egiteak 18 milioi euroko (BEZa barne) aurrekontua du. Lana Europar Batasuna-NextGenerationEUk finantzatua da.

Adifeko arduradunek jakinarazi dutenez, "lanak, batez ere, gauez eginen dira, trenen zirkulaziorik ez dagoenean. Baina hala eskatzen duenean, tren garraioa moztu beharko da. Hori gertatu aurretik tren operatzaileak jakinaren gainean jarriko ditugu, bidaiariendako bidaia alternatibak opa ditzaten". Zubiaur dermiora makineria eta materiala eramateko larre batzuetan bidea egin da. Adifekoek azaldu dutenez, "lan guztiek ingurumen erreparazioa dute". Lanek bi urte iraunen dute.

Lanen zergatia

Adifeko arduradunek azaldu dutenez, "bazterbideak luzatzeak trenbide sarearen elkarreragin-

"LANAK, BATEZ ERE, GAUEZ EGINEN DIRA, TRENEN

garritasuna indartzen du, eta trenbide zerbitzuaren eraginkortasuna eta kalitatea areagotzen ditu, batez ere merkantzien trafikorako". Gaineratu dutenez, lan horiek trafiko gaitasun handiagoa eta karga zerbitzuen lehiakortasuna hobetzea ahalbidetuko dute". Zehaztu dutenez, "750 metroko bazterbideak funtsezkoak dira itsasoko eta trenbideko garraioaren arteko sinergiak aprobetxatzeko, mugikortasun iraunkorra eta lehiakorra bulkatzeko eta CO2 emisioak murrizten laguntzeko".

Adifekoek azaldu dutenez, "obra hori TEN-T Europa Barneko Garraio Sarearen Korridore Atlantikoan salgaien trafikoa hobetzeko ekimenetako bat da".

Gaineratu dutenez, "Garapen Jasangarriko Helburuetako 9.arekin (Industria, Berrikuntza eta Azpiegitura) lortzen laguntzen du, betekizunetako bat baita azpiegitura fidagarriak, jasangarriak, erresilienteak eta kalitatezkoak garatzea".

Finalerdietan egoteko borrokan murgilduta

PILOTA Binakako Pilota txapelketako finalerdietako beste bi bikote aterako dira egunotan jokatuko diren play-offetatik. Dagoeneko Ezkurdia edo Martija, bietako bat finalerdietan dago eta besteak sartzeko aukera badu oraindik

Maider Betelu Ganboa saKaNa Binakako Pilota Txapelketako hasierako ligaxka jokatuta, horrela geratu da sailkapena: Laso-Albisu erabateko liderrak izan dira, soilik partida bat galduta (13 puntu) eta Elordi-Zabaleta bigarrenak (9 puntu). Bi bikoteek finalerdietarako txartel zuzena lortu dute. Finalerdietako beste bi bikoteak hirugarren eta seigarren postuen artean sailkatu diren bikoteek egunotan jokatuko dituzten play-offetatik aterako dira: Zabala-Martija hirugarren izan dira (8 puntu), Altuna-Ezkurdia laugarren (7 puntu), Larrazabal-Mariezkurrena bosgarren (6 puntu) eta Jaka-Iztueta seigarren (6 puntu). Azkenik, Artola-Imaz zazpigarren izan dira (5 puntu) eta Etxeberria-Rezusta zortzigarren (2 puntu), finalerdietara sartzeko inolako aukerarik gabe.

Martija eta Ezkurdia, aukerekin Igandera bitartean lau bikote daude lehian play-offetan, finalerdietako bi txartel horien bila. Sailkapenean lortutako postuaren arabera, aukera gehiago edo gutxiago izango dituzte.

Atzo, osteguna, ligaxkako hirugarrenak eta laugarrenak, hau da, Zabala-Martijak eta Altuna-Ezkurdiak elkarren kontra jokatu zuten Tolosako Beotibarren. Partida bizia espero zen, txapelketan itxura oso ona eman duten Zabala eta Martijak txapelketa irauli eta behetik gora egin duten Altuna eta Ezkurdia zituztelako aurkari. Biak ala biak, oso kontuan hartzeko bikoteak. Atzoko emaitzen faltan, bikote irabazlea zuzenean sailkatu zen finalerdietarako, eta galtzaileak bigarren aukera bat izango du. Beraz, Martijak zein Ezkurdiak finalerdietan egoteko aukera dute oraindik.

Gaur, ostirala, bosgarren eta seigarren bikoteak, hau da, Larrazabal-Mariezkurrena eta Jaka-Iztueta, elkarren kontra lehiatuko dira Amorebietan. Galtzailea txapelketatik kanpo geratuko da, eta irabazleak beste aukera bat izango du, Zabala-Martijak eta Altuna-Ezkurdiak jokatutako partidako galtzailea izango baitu aurkari. Ea Martijak eta Ezkurdiak aurrera egin eta finalerdietan ikusten ditugun, Zabaletarekin batera.

Igande honetan, OTSAILAK 22, goizeko 11:00etan, IREKITZEA

Garbitegiaren ordutegia 8:00 - 22:00

AUTOZERBITZUKO GARBITEGIA

Tindategi zerbitzuaren ordutegia

Asteazkenetan 10:00 - 13:00

Ostegunetan 17:00 - 19:30

OTSAILEAN ETA MARTXOAN

Garbiketa prezioak: 9 Kg-ko garbigailua 3,80€ 14 Kg-ko garbigailua 6,00€ 18 Kg-ko garbigailua 7,50€

Lehorgailu prezioak: 17 Kg-koa 1,90€

San Juan Kalea, 82 31800 · Altsasu alsasua@freshlaundry.es 630 057 057

"Egun gidarekin egin behar da guk geure kabuz egin genuen ibilbidea"

HAIZEA RAMIREZ DE ALDA POZUETA MENDiZalEa

MENDIA 2022an Haizea ramirez de aldak eta Unai razkinek Everest eta annapurna eremuen arteko 900 km-ak osatu zituzten. Otsailaren 27an altsasun azalduko dute

Maider Betelu Ganboa altsasU Otsailaren 27an, Altsasuko Mendigoizaleak taldeak antolatuta, bideoproiekzioa egingo dute Haizea Ramirez de Alda Pozueta eta Unai Razkin Iriarte mendizaleek Iortia kultur Etxean, 18:30ean. 2022an bikoteak Himalaian egindako ibilbide berezi eta ahaztezinean dago oinarrituta 63 eguneko ibilaldia, 900 kilometro, Everest eta Annapurna lotuz izeneko proiekzioa. Haizea Ramirez de Aldarekin atzera egin dugu, Himalaiara.

Bideoproiekzioaren izenburuak dioen bezala, 63 egunez 900 km eginez lotu zenituzten Everest eta Annapurnako inguruak. Izenburuak argi dio abentura horretan zer egin genuen: 63 egun eman genituen, oinez, bi

eremu horiek lotzeko: Everest eta Annapurna. Ez da berdina izango, esaterako, Donejakue Bidean 900 km egitea edo Himalaiako altuera horietan 900 km egitea, mendi eta xenda artean. Bai, ibilbide hori gehien zailtzen duena altuera da, bestela ohituta baikaude kilometroak egiten eta oinez orduak ematen. Etapa batzuk ez ziren oso zailak, baina beste batzuetan ibilbidea zailtzen zuena altuera izaten zen. 5000 metro inguruan ibiltzea asko nabaritzen zen.

2022an erronka berezi honi ekin zenioten. Everest eta Annapurna arteko eremua seinaleztatua eta prestatua dago edo zuen egitasmoa izan zen eta zuek izan zineten guztia planifikatu zenutenak? Etapak aurretik diseinatu genituen. Aurretik egonda ginen Nepalen, 2019an, eta herrialdeak nola funtzionatzen zuen pixka bat kontrolatzen genuen. Nepal guztia zeharkatzen zuen Great Himalaya Trail izeneko ibilbide bat bazegoela entzuna genuen. Asko erakartzen gintuen, aurretik Transpirenaica egin genuelako; Kataluniatik Euskal Herriraino oinez joan ginen, Pirinio guztiak zeharkatuta, hilabete batean 800 kilometro inguru osatuz. Asko gustatu zitzaigun, eta Nepalera itzuli eta antzeko zerbait egin nahi genuen. Horrela, bi izkinak alde batera utzita Great Himalaya Trailaren erdialdeko ibilbide gehiena egitea bururatu zitzaigun. Mamen Etxanizek Nepalera egindako hiru bidaia ezberdinetan Traila egin zuela jakin genuen, eta bere hitzaldi batera joan ginen. Horretaz gain, interneten informazioa bilatu genuen; Traileko etapa batzuk igota zeuden, baina ez guztiak. Oso informazio gutxi zegoenez, guk osatu genuen; guk egin genituen etapak, eta Unaik Wikiloc-era igo zituen "Great Himalaya Trail: Everest eta Annapurnak lotuz" izenburupean, beste norbaitek egin nahi badu, eskura izan dezan.

Ibilbidea oinez egin zenuten. Ez al zenuten momenturen batean autobus batera igotzeko tentaziorik izan?

Ez ba, behin hasita... (kar-kar). Gainera, gustura aritu ginen, eta dena ondo joan zenez ibilbide osoa ondo egin genuen. Ibilbideko zenbait tokitan lo egiteko eta bestelako azpiegiturak bazeuden, esaterako Everest, Annapurna eta Manaslu inguruetan. Leku turistikoenak prest daude, askotan jendea hara baitoa Everesteko trekkinga, Annapurnakoa edo Manaslukoa egitera. Baina haien tarteko loturak egitea beste kontu bat zen. Etapa batzuk inolako prestakuntzarik gabekoak

ziren, ibilbidea markatu gabe zegoen, eskerrak GPSa geneukala, eta lotarako tokia topatzea ez zen erraza izan, baina lortu genuen.

Badaezpada kanping denda gainean zenuten?

Ez, bertako etxeetan eta Guest House-tan geratzen ginen lotara. Han ohikoa da otorduen truke ohea eskaintzea; jateagatik ordainduta, haiek ohea eskaintzen dizute.

Everest inguruetatik abiatu zineten, baina nondik zehazki? Everesteko oinarrizko kanpamendura igo zineten?

Bai. Katmandutik autobusa hartu genuen Everesteko zonalde inguruko herritxo batera, eta handik hasi genuen gure ibilbidea. Pentsatzen dut 1.000 metro ingurutan edo egongo ginela. Segidan Everesteko oinarrizko kanpamendura igo ginen, beste bailara batera iritsi ginen, eta berriro itzuli ginen. Everest lehenengo aldiz igo zuen Edmund Hillaryk hasieran egin zuen ibilbidea egin genuen, Jiri izeneko herritik abiatuta. Zein sentsazio izan zenuen Everesteko oinarrizko kanpamenduan? Azkenaldian zabor handia pilatzen dela zabaldu da, turismo handia dagoela...

Zorte handia izan genuen 2022an oraindik pandemiatik ateratzen ari ginelako eta oraindik bidaiatzeko nahiko muga zeudelako. Batetik, turismoa guztiz itzuli gabe zegoen eta, bestetik, otsail bukaera eta martxo hasieran joan ginenez, ez zen denboraldi altua, apirilean izaten baita, udaberrian. Beraz, Everesteko oinarrizko kanpamendua ia bakarrik geundela bizi izan genuen, ez baitzegoen alpinistarik ez espediziorik. Gainera, altuerako etxe asko itxita zeuden oraindik, bertako biztanleak neguan beherago jaisten baitira, Namchera, eta turistak iristen diren garaian goiko herrietara igotzen dira, haien etxeak zabaltzera. Gu iritsi ginenean ez zegoen turistarik, eta bertakoen etxeetan gu bakarrik geratzen ginen. Zorte handia izan genuen Everest ingurua horrela bizi izan genuelako. Nolakoa da Everest? Zuek zeundeten tokitik gailurra ikusten zen? Bai. Everest hor zegoen, gure aurrean, eta bere izate hutsagatik erakartzen du, munduko altuena delako, baina gertu zeuden beste mendi batzuek beste handitasun bat zuten, agian hurbi-

lago zeudelako eremu horretan bertan. Nuptse, Pumori... bertan genituen, eta liluratuta utzi gintuzten. Nolanahi ere, eremu horrek guztiak zerbait berezia du. Khunbuko izotz jauzia eta glaziarra ikusgarria zen. Dena da begira gelditzeko modukoa. Everest eta Annapurna inguruak lotzeko ibilbide horrek oso gorabeheratsua dirudi. Altuera handian ibiliko zineten, igo eta jaitsi. Bai, uneoro zen gora eta behera egitea. Altuera handiena 5600 metro inguru izan zen, eta baxuena 800 metrokoa. Beraz, desnibel handia. Egunero zen gora eta behera aritzea. Hasieran altueraren eragina nabaritu genuen, baina behin aklimatazioa bukatuta, gorputzak nahiko erraz erantzuten zuen.

Zein eguraldi izan zenuten? Berez, ona. Zortea izan genuen, ez zigun ia euririk egin. Hasieran hotza. Martxo hasiera zen, eta logela barruan, nezeserraren barruan zegoen hortzetako pasta eta edateko ura izoztu egiten zitzaigun. Ez dakit zenbat gradutan egongo ginen, baina hotzerako ongi prestatuta joan ginen, 2019an egon ginenean hotz handia pasa nuelako, eskuetan batez ere. Beraz, eskularru eta lo egiteko zaku oso onak eraman genituen, eta ez genuen gaizki pasa. Altuera baxuagoan zonalde pixka bat erdi tropikalak topatu genituen... denetatik. Kontraste handiak. 63 egun barru Annapurna ingurura heltzea bidaiaren momenturik onena izan zen?

Onena ez, dena bukatzen zelako. Alde batetik poztasun hori, jarritako erronka betetzeagatik, baina aldi berean pena handia, jada bukatzen zelako. Gure bidaia ez zen bertan bukatu, guztira hiru hilabete eman genituelako Nepalen. Hegoaldera joan ginen, Chitwaneko Parke Nazionaleko animaliak ikustera. Sentimendu kontrajarriak, beraz. Bai. Erronkaren bukaera Annapurnako inguruetan izan zen eta hain zuzen ere 2019ko bidaian bertan egon ginen Annapurnako trekkinga egiten. Jakinda dena ondo zihoala eta denboraz ondo genbiltzala, lasaitasunez hartu genuen, eta aurreko bidaian geratu ginen etxeetan hartu genuen aterpea, bere garaian ezagutu genuen jendearekin disfrutatzen. Alpinista sonaturen batekin topo egin al zenuten? Manaslun oinarrizko kanpamendura igo ginen, eta dagoeneko

alpinisten garaia zenez, kanpin denda batzuk baziren, espedizio bat. 2019an egon ginenean Alex Txikon urte bat lehenago bere lehenengo neguko espedizioarekin Manaslura igotzen saiatu zen, baina ez zuen lortu. 2022an itzuli ginenean justu hilabete bat lehenago Manasluko gailurra neguan zapatzea lortu zuen Txikonek, eta une oro bera etortzen zitzaigun gogora: "hemen egongo zen Alex Txikon...". Bestalde, Pasang Temba sherparekin egoteko aukera izan genuen. Altsasun egon zen bisitan duela urtebete pasa. Bera izan zen Everestera iritsi zen lehenengo euskal espedizioko sherpa, Martin Zabaletarekin gailurra egin zuena. Bere etxean egon ginen, Everest inguruan. Kasualitatez bere senide baten etxean geratu ginen, eta hemengo mendizaleei buruz hizketan Pasang Temba aipatu genion. Bere osaba zela esan zigun, etxeko atea jo eta berarekin egon ginen te bat hartzen. Bueltan, bere etxean geratu ginen lotan. Altsasura etorri zenean berarekin egon zineten?

Bai, ilusioa egin zigun. Normala den bezala, hasieran ez gintuen ezagutu, baina bere herrian ateratako argazkia erakutsi genion,

egitea proposatu zigutenean, hiru lan horien artean guretako bereziena izan zena aukeratu genuen, Everest eta Annapurna arteko ibilaldiarena. Nahiz eta pixka bat zaharkitua egon edo urte batzuk pasatu, horregatik emango dugu, guretako berezia delako. Mendiko espedizioei buruzko bideoproiekzioek oso zahartzaro ona izaten dute. Polita da atzera begiratzea eta ordutik egon diren aldaketak ikustea, esaterako. Bai, adibidez orain, Nepalen, gida batekin ibiltzea beharrezkoa da, eta gu joan ginenean ez. Guk gure kabuz egin genuen bidaia osoa, Manasluko zatia izan ezik. Han bai, behartuta geunden gida batekin sartzera, eremu babestua delako. Beraz, zentzu horretan ere zortea izan genuen, gure bidaia osoa norbaitekin egitea zeharo ezberdina litzatekeelako. Guri gure kabuz ibiltzea gustatzen zaigu. Manaslun aste batez bertako gida batekin egoteak zituen alde onak aprobetxatu genituen; horrek bertakoari eta bertakoei buruz pixka bat gehiago ezagutzeko aukera eman zigun, baina nahiago dugu gure kasa ibiltzea. Orain hori ezin da.

Irurtzungo Mendi

Jardunaldiak

berarekin eta oparitu genion ikurrin batekin. Eta orduan esan zigun: “bai, ikurrina oparitu zenidatenak zarete. Hor daukat etxean jarrita”. Iortian erakutsiko duzuen bideoan zer da jasotzen saiatu zaretena? Ez gara bideogintzan oso onak, baina ahal izan dugun bezala han egindako grabazioekin muntaia moduko bat egin dugu, ordu erdiko bideo bat, gutxi gorabehera bidaia guztiko momentuak jasotzen dituena. Bideoa ikusi eta gero, solasaldiaren txanda izango da.

Aurretik Irurtzungo Mendi Jardunaldietan erakutsi zenuten, ezta?

Bai, Irurtzunen uste dut hiru aldiz egon garela gure bidaien inguruko proiekzioak egiten. Nepalgo biak han eman genituen eta azkena izan zen India iparraldean, Ladakh izeneko mendi eremu batean egin genuen trekking baten ingurukoa. Altsasuko Mendigoizaleek proiekzio bat

"URTEAK PASA DIRA

BAINA ORAINDIK OSO

PRESENTE DUGU.

HIMALAIARA ITZULIKO GARA, ARGI DUGU"

Une hartan erronka hura betetzeak zer eman zizuen?

Amets bat bete izan banu bezalakoa izan zen. Betidanik nuen buruan ohiko oporretatik kanpo bidaia luzeago bat egitea, bizitza osorako geratuko zitzaidana. Eta lortu genuen. Oraindik askotan hitz egiten dugu bidaiari buruz eta beste noizbait antzeko zerbait errepikatzeko aukeraz. Markatu gaitu; beraz, harrotasun edo poztasun hori du. Urteak pasa dira baina oraindik oso presente dugu. Tarte honetan guraso izan zarete. Mendira joateko moldatzen zarete?

Aukera gutxi izan dugu, baina umea altuera batera igo ahal izango denean itzuliko garela, halako komentarioak izaten ditugu. Ea noiz joan ahal garen berriro, beti buruan dugu. Beraz, Himalaia iltzatuta geratu zaizue. Bueltatuko zaretela, argi. Bai. Ez dugu zalantzan jartzen. Otsailaren 27an Iortiara gonbidatuta daude Guaixeko irakurleak, zuen esperientzia ezagutzera. Jakina! Nahiko bideo arina dela uste dut, edonork gustura ikusteko modukoa. Ez gara alpinistak, baina mendian ibiltzea gustatzen zaienendako, guk egindakoa edonorentzat egingarria da. Beraz, mendia gustuko duten guztiak animatzen ditugu.

Iratxo mendi klubak Irurtzungo udalaren laguntzaz antolatutako Irurtzungo Mendi Jardunaldiak martxan daude. Gaur, otsailak 20, ostirala, Iratxok antolatutako mendi irteeren inguruko proiekzioa egingo du Patxi Alegrek Iratxo elkartean, 19:00etan. Otsailaren 22an, igandea, 9:00etan mendi irteera prestatu dute Iratxokoek, IrurtzunLarrazpil-Txotx. 19:00etan, 2025eko Mendi Film Zinema Jaialdian aurkeztutako filmerik onenak ikusteko aukera izango da Irurtzungo Kultur Etxean. Hiru lan ikusiko dira jarrian: Into Altai (37 minutu), Sail Ofizialeko filma; Cantos y Flores (27 minutu), Kirol eta Abenturazko Film Onenaren saria jaso zuena; eta K2 Mon Amour (40 minutu), Alpinismoko Film Onenaren saria jaso zuena. Otsailaren 27an, 19:00etan, Kultur Etxean Abriendo Camino. Groenlandia izeneko proiekzioa eta solasaldiaz gozatzeko aukera dago. Azkenik, martxoaren 1ean Amaiurko bidea proiekzioa eta solasaldiaren txanda izango da Kultur Etxean. Sarrerak eskuragai daude www.irurtzun.eus webgunean eta Irurtzungo Kultur Etxean.

GANBAZELAIA

AGENDA

EMAGUZUE ZUEN EKITALDIEN

OSTIRALA 20

OLAZTI Ekimena. Pintxo ibiltaria. .

17:00etan, plazan.

ALTSASU Ate irekiak. txioka haur ikastolaren ate irekiak. 18:00etan, Txiokan.

ALTSASU Liburu aurkezpena. ‘Celulascaprichosas’Mari Jose Oraa Ezker saray Bularreko Minbiziaren Nafarroako Elkarteko presidentearen liburu berreditatuaren aurkezpena, txus iparragirre kazetariak gidatuta eta Yaki Hernandez psikologoaren parte hartzearekin.

18:00etan, Iortia kultur gunean.

ALTSASU Gazte agenda. Mahai jolasak.

18:00etan, Intxostiapunta gazte gunean.

LAKUNTZA Ipuin kontalaria. ‘Joxe Moxe kitarraren etxean gertatutakoak’ ixabel agirresaroberen ipuin saioa.

18:30ean, liburutegian.

ZIORDIA Ekimena. Pintxo ibiltaria.

18:30ean, plazan. .

IRURTZUN Proiekzio-solasaldia. iratxoko Mendi ateraldiak Patxi alegrek aurkeztutako proiekzioa eta solasaldia, iratxo elkarteak antolatutako Mendi Jarduerak egitasmoaren barruan.

19:00etan, Iratxon.

LARUNBATA 21

IRURTZUN Txapelketan. Felix Mariñelarena - Euskal Herriko XVii Mus txapelketaren kanporaketa. 16:30ean, Iratxo elkartean.

ARBIZU Hitzaldia.

‘Baskonia V. mendea. Bagaudas: historia aldatu zuten iraultzaileak. Komunala eta erromanikoa Nafarroan’ Felix rodrigo Mora historialariarekin. sarrera: 10 euro. 17:00etan, Amari Yogako gela borobilean.

ITURMENDI Txapelketa. Euskal Herriko XVii. Mus txapelketaren kanporaketa. 17:00etan, Aitzkozar elkartean.

ETXARRI ARANATZ Bertso saioa. Bertso saioa: andoni Egaña Makatzaga, iker Zubeldia Katarain, Maddi ane txoperena iribarren eta Eneko lazkoz Martinez. Gai jartzailea: Unai artieda. sarrerak: 6 euro. 19:00etan, kultur etxean.

IGANDEA 22

ALTSASU Antzerkia.

Xomorrotxoak spasmo konpainiaren keinu antzezlanaren emanaldia. sarrerak: 4 euro, 12:00etan, iortia kultur gunean. Etxarri aranatz antzerkia. Frankopoleon antzezlanaren emanaldia, Geuretik sortuak egitasmoaren barruan: 2070. urtean Frankopoleon estatu dualaren inguruan hitz egiten du. sarrerak: 6 euro.

17:30ean, kultur etxean.

ALTSASU Gazte agenda. Billar txapelketa. 18:00etan, Intxostiapunta gazte gunean.

IRURTZUN Proiekzioa.

Mendi tour Mendi Filmeko onena: into altai 2025eko Mendi Filmeko sail ofizialean izendatuta; Cantos y Flores 2025eko Mendi Filmeko Kirol eta abentura film onena, eta K2 Mon amour 2025eko Mendi Filmeko Mendiko Film Onena. sarrerak: 6 euro. 19:00etan, kultur etxean.

ASTELEHENA 23

ALTSASU Elkarretaratzea. sakanako Pentsiodunen pentsio duinen aldeko elkarretaratzea.

12:00etan, Zumalakarregi plazan. .

ASTEAZKENA 25

ARBIZU Ate irekiak. andra Mari ikastola ezagutzeko ate irekiak.

09:30ean, ikastolan.

OSTEGUNA 26

ETXARRI ARANATZ Ate irekiak. andra Mari ikastola ezagutzeko ate irekiak.

09:30ean, ikastolan.

LAKUNTZA Hitzaldia. ‘Pantailak eta pornografia nerabezaroan’ Eneko sarasua Garciaren hitzaldia, andra Mari ikastolak antolatutako ikastolak herriari ekimenaren barruan. 17:00etan, liburutegian.

ETXARRI ARANATZ Tailerra. sukaldezientzia tailerra: sukaldaritzako errezetak zientzia esperimentuak bihurtuz. 7 eta 10 urte bitarteko haurrendako, gehienez hamabost. izena ematea: liburutegian. Elhuyarren eskutik.

18:30etik 20:00etara, liburutegian.

OSTIRALA 27

ALTSASU Bideoproiekzioa. ‘63 eguneko ibilaldia. 900 km Everest eta annapurna lotuz’ Haizea ramirez de alda Pozueta eta Unai razkin iriarte mendizaleen bideoproiekzioa, altsasuko Mendigoizaleak taldeak antolatuta, altsasuko Udalaren laguntzarekin. 18:30ean, Iortia kultur gunean.

IRURTZUN ‘2 begirada ikustezinerantz’ Esther Bustamante eta Miren atxagaren pintura erakusketa. Otsailaren 28ra arte. Pikuxar tabernan.

LAKUNTZA AHTaren inguruko erakusketa. Otsailaren 28ra arte. Udaletxean.

ZO ri ON a GU rra K

ZiNEMa

ALTSASU

IORTIA KULTUR GUNEKO ARETO NAGUSIAN

Tres adioses

Igandea 22 19:30

IORTIA KULTUR GUNEKO ARETO TXIKIAN

El sendero de la sal Igandea 22 19:30

212 Mountains, Filmoteka Nafarroan programaren barruan Astelehena 23 19:00

Gorka Galartza Zorionak!! Zuu 11 urtebetetzien. Ze Gorka, asko gozatudezu Momoxorrue dantzan? Ongi ta alai ibili zuu egunien, ta alkar ionenga elduen iyendien. Muxu asko. Zu famelikuek

· zorion@guaixe.eus·

EGU

Ostirala, 20

ast EBU r U a N

Min. 4 o Max. 11 o Larunbata, 21

Min. 3 o Max. 17 o Igandea, 22

Min. 6 o Max. 20 o Astelehena, 23

Min. 6 o Max. 20 o

ira G ar K i sail K at U a K

LAN ESKAERA

Emakume nikaraguarrak bere burua eskaintzen du barne-langile gisa lan egiteko: Vilma dut izena, 51 urte ditut eta adineko pertsonekin esperientzia dut, nire burua eskaintzen dut barne-langile gisa lan egiteko. Vilma 612 219 711.

IKASTAROA

Ergoienako Udalak mugikorrak erabiltzeko bi ikastaro antolatu ditu: Oinarrizko ikastaroa eta maila aurreratukoa, biak martxoan izango dira. Informazio gehiago eta izen ema-

teak udaletxean, 948 460 141 telefonora deitu edota info@ ergoiena.com emailera idatziz

OHARRA

Altsasuko Elkartasun azokarako bilketa solidarioa: Erabiltzen ez dituzun (arropa, jostailu, maindire eta abar) eta egoera onean dauden gauzak Altsasuko Erkuden kaleko 8. zenbakian dagoen lokalera ( Sociedad Deportiva zena) ekarri ostiraletan, 11:00etaik 13:00etara. Bildutakoarekin apirilaren 19an Elkartasun Azoka egingo da. Informazio gehia-

go anitzartean@sakana-mank. eus emailera idatzi edo 648 070 710 telefonora deitu.

Irurtzungo Elkartasun azokarako bilketa solidarioa: Erabiltzen ez dituzun (arropa, jostailu, maindire eta abar) eta egoera onean dauden gauzak Irurtzungo plazara eraman asteartetan, 11:00etaik 13:00etara. Bildutakoarekin martxoaren 28an Elkartasun Azoka egingo da. Informazio gehiago anitzartean@sakana-mank.eus emailera idatzi edo 648 070 710 telefonoan.

Korrika bazkaria Arakilen: martxoaren 21ean Ihabarren egingo den bazkarian izena ematea zabalik.

Sakanako Mintzakide taldeak martxan: Irurtzunen asteartetan 18:30ean Iratxon eta ostiraletan 9:30ean edo 19:00etan Pikuxarren, Lakuntzan asteazkenetan 18:30ean jubilatuen elkartean, Arbizun asteartetan 16:00etan eskola zaharrean, Etxarri Aranatzen ostiraletan 18:30ean Xapateron, Altsasun astelehenetan 10:00etan liburutegian eta 16:00etan Gautxorin, ostegunetan 20:00etan Lezean eta ostiraletan 9:30ean Kaixon eta

10:00etan Zubeztia elkartean, Olaztin astelehenetan 17:30ean Ogiberrin eta Ziordin ostiraletan 17:00etan liburutegian. Martxan dauden taldeetan sartu daiteke edo berri bat sortzeko proposamena egin daiteke, kontaktua 600 482 224 edota sakana_mintza@aek.eus posta elektronikoa. Kontsumitzaileei arreta emateko Altsasuko udal bulegoa: Asteartetan, 012 zerbitzuan hitzordua hartuta. Nafarroako Kontsumitzaileen Elkartea, Iratxe. iragarki@guaixe.eus www.iragarkilaburrak.eus

ESKELAK JARTZEKO: 948 56 42 75 edo eskelak@guaixe.eus

Eskelen tarifak: 55,90 € / 106,5 € / 143,70€ prezio hauek BEZa barne dute. Bazkideek % 10eko deskontua dute. Eskelak jasotzeko azken eguna: Asteazkena goizeko 12:00ak baino lehen.

KULTURA

Memoriaren obra: 'Anónima'

t xuspo Poyo artista altsasuarrak Bilboko a zkuna Zentroan erakusketa mustu du. Memoriaren, identitatearen eta komunitatearen inguruko gogoeta zabala planteatzen du. Maiatzaren 17ra arte egongo da ikusgai

Ahiletz Nuñez Galarza altsasU Arte garaikideak sarritan iraganari begiratzeko leihoa zabaltzen du, oraina ulertzeko tresna gisa. Bide horretan kokatzen da Txuspo Poyoren azken proposamena, sorkuntza ibilbide luze baten emaitza den Anónima erakusketa, Bilboko Azkuna Zentroan ikusgai egongo dena otsailaren 19tik maiatzaren 17ra bitarte. Hamarkadetan garatutako lanak elkarrizketan jartzen ditu artistak, garai, testuinguru eta esperientzia ezberdinak sare berean uztartuz. Hala ere, proposame -

nak ez du atzera begirako errepaso huts bat izan nahi; kontrara, denboran zehar sortutako lanak gaur egungo begiradatik berrinterpretatzeko saiakera da. Erakusketak memoriaren, identitatearen eta komunitatearen inguruko gogoeta zabala planteatzen du,

artearen bidez kontakizun kolektiboak berreraikitzeko aukerak aztertuz. Artistaren hitzetan, izenburua bera lanaren abiapuntua da eta erakusketaren ardatz kontzeptuala laburbiltzen du. "Anonimoa hitzak diziplina guztiak zeharkatzen ditu, ez bakarrik artistikoak. Autoría kontzeptuarekin lotuta dago, baina baita komunitatearekin ere", azaldu du. Izan ere, anonimotasunak sinadura pertsonala lausotzen du, norbanakoaren protagonismoa bigarren plano batean utziz eta sorkuntza prozesu kolektiboen

balioa azaleratuz. Poyoren ustez, kultura askotan ezagutza transmisioaren bidez eraiki da, egile jakinik gabeko kontakizunen bidez, eta idei horrek eragin zuzena izan du bere sorkuntza ibilbidean. Horrela, erakusketak egiletzaren inguruko galderak planteatzen ditu, artearen eta jakintza partekatuaren arteko mugak aztertuz eta ikuslea hausnarketara gonbidatuz.

Materialek gordetzen duten memoria

Txuspo Poyoren lanetan elementu bereizgarrienetako bat erabilitako materialek duten presentzia da. Artistak sarritan aurretik beste bizitza bat izan duten objektuak erabiltzen ditu, historiaren lekuko diren aztarnak balira bezala. Objektu horiek ez dira elementu estetiko hutsak; memoria gordetzen duten piezak dira, denboraren arrastoak eta erabileraren markak daramatzatenak. "Erabilitako materialekin lan egitea gustatzen zait. Egunkari zaharrak, film zatiak edo baztertutako bildumak erabiltzen ditut, beste bizitza bat izan dutelako eta historiaren karga dutelako", azaldu du artistak. Haren lanetan, objektuek kontakizun propioa dute, eta askotan ahaztutako istorioen ateak irekitzen dituzte. Material horien bidez, artea memoria berraktibatzeko tresna bihurtzen da. Poyoren lanak iraganeko aztarnak berreskuratu eta testuinguru berrietan kokatzen ditu, elementu zaharrei esanahi berriak emanez. Artistaren ustez, objektuek gordetzen dituzten arrastoek iraganarekin harremana berritzeko aukera ematen dute, betiere gaur egungo begiradatik eta gaur egungo galderen bidez askotan iraganeko galdera berdinak baliogarriak diren harren. Horrela, lanek denboraren geruzak azaleratzen dituzte, ikuslea objektu arrunten atzean dauden istorioez hausnartzera gonbidatuz.

Gainera, material horiek aukeratzeak dimentsio soziala ere badu. Poyok bazterturiko edo abandonaturiko objektuak be -

rreskuratzean, ahaztutako ondarearen balioa aldarrikatzen du, eta memoria kolektiboaren eraikuntzan duten garrantzia azpimarratzen du. Artistaren ustez, objektu bakoitza testigantza bat da, eta sorkuntza prozesuak testigantza horiek berriro entzunarazteko aukera eskaintzen du. Horregatik, bere lanetan materialek ez dute soilik funtzio plastikoa; kontakizunaren parte dira, iraganaren eta orainaren arteko zubi bihurtuz.

Espazioaren bilaketa, lanaren ardatz

Bere ibilbide artistikoan, espazioaren kontzeptuak pisu handia izan du, eta horren bidez garatu ditu bere proiektu askoren oinarriak Txuspo Poyok. Artistak espazioa ikuspegi askotatik aztertzen du: espazio publikoa, espazio juridikoa edo espazio emozionala, besteak beste. Poyorentzat, espazioa ez da kokapen fisiko hutsa; harremanak sortzen diren lekua da, oroitzapenak eta identitate kolektiboak eraikitzen diren gunea. Proiektu bakoitzean, espazioa testuinguru sozial eta historikoarekin lotzen du, eta askotan komunitatearekin harreman zuzena duten lanak sortzen ditu.

Horren adibide da Altsasun egindako Casa Árbol proiektua. Herritarren erabilerarako sortutako egitura izan zen, haurtzaroko esperientziekin eta komunitatearekin lotuta. Artistak haurtzaroko jolasekin eta naturarekiko harremanarekin lotutako espazio sinbolikoa sortu nahi izan zuen, belaunaldi ezberdinen arteko topagune izan zitekeena. "Etxe horrek ez zuen soilik ikusteko balio. Erabiltzeko zen, komunitatearentzat sortutako espazio bat", azaldu du Poyok. Proiektuaren bidez, espazio publikoaren erabilerari eta herritarren parte hartzeari buruzko gogoeta ere sustatu nahi izan zuen, artea eguneroko bizitzaren parte bihurtuz. Hala ere, proiektuaren egungo egoerak kezka sortu dio artistari. Denborarekin egituraren zaintza falta nabarmendu dela azaldu du, eta horrek lanaren jatorrizko helburua arriskuan jar dezakeela ohartarazi du. Bere esanetan, "ondare artistiko eta kulturalaren aurkakoa da halako espazio bat abandonatzea, eta komunitatearen aurkakoa ere bada, udalak sinatu zuena bete-

tzerako orduan huts egin du". Artistak azpimarratu du halako proiektuek mantentze lana eta komunitatearen inplikazioa behar dituztela, erabilerarako sortutako espazioak bizirik mantentzeko. Haren ustez, arte publikoak benetako zentzua hartzen du herritarrek bere egiten dutenean, eta horregatik espazioaren zaintza ere erantzukizun kolektiboa dela nabarmendu du.

Ikerketa, narrazioa eta interpretazioa

Artistaren sorkuntza prozesuak ikerketa lan sakona eskatzen du. Proiektu bakoitza azterketa historiko eta sozial baten ondorioa da, baina, aldi berean, kontakizun berriak sortzeko espazio ere bada: "Proiektuak plataformak dira beste gauza askori buruz hitz

egiteko. Historia, mitoa edo kontakizuna nahasten dira", adierazi du. Bere lanetan dokumentala eta fikzioa elkarrekin agertzen dira, eta horrek ikuslea interpretazio prozesuan parte hartzera gonbidatzen du. Poyoren arabera: "ez dago egia bakarra; interpretazioen bidez eraikitzen dira kontakizunak".

Poyoren lanetan elkarlanak garrantzi handia du. Proiektuak ez dira lan pertsonal isolatuak, baizik eta diziplina anitzeko prozesuak. "Arteak aukera ematen

du zientziarekin, hezkuntzarekin edo antropologiarekin harremanak sortzeko. Horrek aberastu egiten du proiektua", azaldu du. Artistak hainbat proiektu aldi berean garatzeko ohitura du. Ideiak erritmo desberdinetan hazten dira, eta batzuetan geldiarazi arren, berriro piztu daitezke denborarekin: "Proiektu batzuk gelditzen dira, baina gero berriro agertzen dira. Hari batetik tiratzea bezala da", dio. Beste artistek ere, nahastuta geratu diren hariak argitzen lagundu dezakete.

Etorkizuneko proiektuak Artistak hezkuntzaren historiari lotutako ikerketa garatzen ari da gaur egun. XX. mendeko ikastetxeetako kabinet pedagogikoak aztertzen ari da, misio

kolonialekin lotutako bildumak berreskuratuz. Animalia disekatuak, landare bildumak eta tresna didaktikoak biltzen zituzten espazio horiek hezkuntza sistemaren parte izan ziren urte luzez, Altsasuko kaputxinoak barne.

Artistaren lanak erakusten du arteak iragana eta oraina lotzeko duen gaitasuna. Proiektuek memoriaren, kulturaren eta komunitatearen inguruko galderak planteatzen dituzte. Poyok berak dioenez, ez du pu -

blikoarentzat mezu zehatz bat bilatzen: "Ez dakit ikusleak zer eramango duen. Gustatuko litzaidake interesatzen zaion zerbait aurkitzea". Bere ustez, obra batek benetako indarra lortzen du denboraren muga gainditzen duenean: "Lan batek balioa du garaia pasata ere berriro aktibatzen denean. Orduan sortzen da benetako elkarrizketa". Era berean, gonbidapena luzatzen du Azkuna zentrora gerturatzeko eta bere obraz gozatzeko.

"Ihoteetako piperropilak egiteko unea,

polita da"

Unanuko ihoteetan, mamoxarroez eta muttuez gain badago beste protagonista bat, sarritan oharkabean pasatzen dena: piperropilak. aintzane Marin Mercerok anis zaporedun opilak "elkartean, giro ederrean" prestatzen dituztela nabarmendu du

Maider Betelu Ganboa UNaNU

1

Unanun betidanik ezagutu duzu ihoteetan piperropilak dastatzeko ohitura?

Txikia nintzela ez zegoen piperropilak auzatean banatzeko ohitura; duela 20-25 urte hasiko ziren piperropilak banatzen, gazta, txistorra eta ardoarekin batera. Aurretik, gure etxean ez

zegoen piperropilak prestatzeko ohitura, baina beste etxe batzuetan bai; hain justu, gure aldamenekoek egiten zituzten eta txikitan dastatzen genituen.

2

Zein dira osagaiak? Eta nola prestatzen dira?

Osagaiak arrautzak, azukrea, irina eta anisa dira. Lehendabizi masa egiten da, osagai hauek

BAZKIDETU

Hilabetean euro baten truke

(Errenta aitorpeneko itzulketa kontuan izanda)

nahastuta. Uste dut ez dela hain garrantzitsua osagaiak nahasteko ordena, baina anisa bukaera aldera botatzen da. Bestalde, kantitateekin urtetik urtera moldaketa txiki batzuk egiten dira ore hori bigunagoa geldi dadin.

3

Kontuan hartuta Unanun ihoteak igandean eta asteartean ospa-

tzen dituzuela, piperropilak noiz prestatzen dituzue ?

Normalean larunbatean prestatzen dira. Hasiera batean piperropilak gure aldamenekoen etxean egiten ziren, baina kantitate handiagoak behar izan zirenean elkartera pasa ginen eta duela zenbait urtetik hona bertan egiten ditugu.

4 Itxura aldetik, luzexkak dira. Bai, piperropilak labean sartu baino lehenago arrautzarekin marrazten dira, brillo eta kolore horixka hori lortzeko.

5 Zenbat piperropil prestatzen dituzue?

Ez nuke jakingo esaten. Lau masa prestatzen dira eta horrek bi egunetarako ematen du. Piperropilak puskatan zatitzen dira eta bi egunetan probatzeko adina ematen du.

6

Piperropilak prestatzera jende asko biltzen zarete?

Bai, nire inpresioa da urtetik urtera jende gehiago biltzen doala. Une polita da herrikoekin elkartzen zarelako eta lan egiten dugun bitartean barre algara batzuk egiten ditugulako.

7 Nolako harrera izaten dute?

Ona, jendeari piperropilak gustatzen zaizkio. Gehienak zain egoten gara. Azkenean, urtean behin prestatzen ditugu, ihoteetako bi egun horietan jateko. Itxaron behar horrek nik uste jendeari piperropilak jateko gogo handiagoa ematen diola.

8

Unanukoak mamoxarroak edo mamuxarroak dira?

Biak erabiltzen dira, mamoxarro edo mamuxarro, o eta u letren

arteko dantza hori bai, baina sarritan entzuten diren beste hitz batzuk, momotxorroak edo moxaurreak, esaterako, ez.

9 Mamoxarroen kanpaxiyek soinu berezia egiten dute. Muttuak, aldiz, isilik gerturatzen dira. Nola joan dira aurtengo ihoteak?

Ongi. Jende pila bat etorri da, asteartean agian inoiz baino jende gehiago. Bi egunetan hamahiru mamoxarro inguru atera dira; gurea bezalako herri txiki batean halako parte hartzea izatea eskertzekoa izateaz gain, poztekoa ere bada.

10

Kattolak aurpegian, makil luzeak bizi-bizi astintzen jarraitzen dute?

Bai. Agian lehen basatiagoa zen, baina oraindik makilak dantzan dabiltzan bitartean jendea korrika eta saltoka ibili beharko da. Ni aurten ez naiz mozorrotu, kalean ibili naiz mamoxarroak ikusten, gustura. Gazteagoak ginenean kolpe gehiago jasotzen genituen. Urteak betetzeak estatus hori ematen digu: makilkada gehiagoz libratzen gara (kar-kar).

11

Zetak taldearen ikuskizunek Unanu, Altsasu eta bestelako ihoteetan izan zezaketen ondorioez asko hitz egin da. Efektu hori nabaritu da? Jende gehiago etorri da? Garai batean igandeetan askoz jende gehiago etortzen zen astearteetan baino, baina azkenaldi honetan ere astearteetan jende gehiago etortzen ari da. Zetak-ek lortu duena da ihotea jende gehiagok ezagutzea, eta agian jakinmin horrengatik jende gehiago etorri dela pentsa daiteke. Neurri batean, eragina izan du.