DEMOA
12
DAUKA
H
IL
EKO
LIZEN
IA
PROIEKTU DIGITALA TZ
1
LEHEN HEZKUNTZA
Gizarte Zientziak au ai h aren n g s Ika umen aiare sg ur e, Ing ra ika litek n gue ego raudi a Eza ruan a z - la bar kunt ha hez erriak balu. b ko atu k s e
un
a u d
M lb
he
u r u
Zer ikasiko dugu?
A ARTEKO
DIZIPLIN
IKASKUNTZA-EGOERA HELBURUA AURRERA
OR.
1
Bai ondo eskolan!
2
Eta zu, nola zoaz?
8
• Ikaskuntza-egoera: udako oporretatik itzuli berri haurrek lehen eskola-eguna dutela abiapuntutzat hartuta, haurren eskola- eta familia-inguruneak aztertzeari ekingo diogu. • Helburua aurrera: mimikaz baliatuz, eskolan eta etxean bete beharreko bizikidetza-arauak azaltzea.
24
GJH
• Ikaskuntza-egoera: bizikletaz doan neskatxa baten iruditik abiatuta, eta adin honetako haurrek leku batetik bestera joateko erabil ditzaketen beste modu batzuen marrazkietan ere oinarrituta, mugikortasun jasangarriaren gaia azalduko da. • Helburua aurrera: ingurumenari kalterik eragin gabe mugitzeko zer modu dauden aipatzea.
Kalitate oneko hezkuntza
Hiri eta komunitate jasangarriak
1. HIRUHILEKOAREN BERRIKUSPENA
3 4
Paisaiak babesten
U ra eta airea, bizitzeko
44
• Ikaskuntza-egoera: testu labur batetik eta irudi iradokitzaile batetik abiatuta, gure planetan zer paisaia mota dauden aztertuko dugu eta paisaiak babesteko modu batzuk landuko ditugu. • Helburua aurrera: paisaiak zaintzeko irtenbide batzuk ahoz azaltzea.
60
• Ikaskuntza-egoera: urarekin nolabaiteko harremana duten marrazki batzuk eta neskatxa baten irudia abiapuntutzat hartuta, eta testuan oinarrituta, gogoeta planteatuko da, ura arduraz erabili beharraz, izaki bizidunontzat ezinbestekoa den aldetik. • Helburua aurrera: ura aurrezteko asmoz eskolan eta etxean egin daitezkeen ekintzen zerrenda idaztea.
Ekoizpen eta kontsumo arduratsua
Edateko ura eta saneamendua
2. HIRUHILEKOAREN BERRIKUSPENA
5 6
Iraganetik ikasten
Planeta zaintzen
80
96
• Ikaskuntza-egoera: testu batetik eta irudi batetik abiatuta, denboraren joana aztertuko dugu pertsonongan, gauzetan eta lekuetan, eta azken horiek nola zaindu eta babestu landuko dugu. • Helburua aurrera: iraganeko gauzen erakusketa bat antolatzea, eta erakusketa denboraren joanetik babesteko zer neurri hartu daitezkeen proposatzea. • Ikaskuntza-egoera: abiapuntutzat testu labur bat hartuta, eta irudietan oinarrituta (arriskuan dagoen dortoka bat eta inguruan dabiltzan zenbait haur), ontziak birziklatu beharra nabarmenduko da, itsasoak eta izaki bizidunak zaintzeko garrantzitsua den aldetik. • Helburua aurrera: ontziak birziklatzea sustatzeko horma-irudi bat egitea.
3. HIRUHILEKOAREN BERRIKUSPENA
Hiri eta komunitate jasangarriak
Uretako bizitza
JAKITEA… IKASTEKO, APLIKATZEKO ETA IKERTZEKO
• • • • • •
Gure eskola gustukoa dut. Eskolaren parte gara. Nire familia. Eta arauak? Gure eskubideak. Zer gustura ibiltzen naizen!
Konpetentziak lantzeko ariketak • Lagun berriak egiten.
• • • • • •
Hirian. Herrian. Joango gara paseatzera? Begiratu arretaz! Lan eta lan. Zer produktu da?
Konpetentziak lantzeko ariketak • Nire esku-marka.
DIZIPLINARTEKO PROIEKTUA · Aholku zirraragarrien gida: Jaten duguna gara! Goxo eta sano!
• • • • • •
Naturala ala egina? Paisaiak aldatu egiten dira. Goazen mendira! Begira hor itsasoa! Paisaiako harriak. Paisaiak zaintzen.
Konpetentziak lantzeko ariketak • Sortu zure mendiko paisaia.
• • • • • •
Ura oso garrantzitsua da! Ura, edateko eta ondo pasatzeko. Zer egiten duzu ura aurrezteko? Airea hemen, airea han. A zer kea! Zerura begira.
Konpetentziak lantzeko ariketak • Zer gertatzen da paperezko haize-errota bati putz egiten diogunean?
DIZIPLINARTEKO PROIEKTUA · Natural eta berde!: Berdea zaintzen
• • • • • •
Iragana, oraina, etorkizuna. Nire egutegi maitea. Pertsonok eta denboraren joana. Iraganeko, oraingo eta etorkizuneko gauzak. Gustuko dut leku hau. Iraganaz gozatzen.
Konpetentziak lantzeko ariketak • Nola aldatu zara? • Zer dakizu zure herri edo hiriari buruz?
• • • • • •
Honelakoa da Lurra. Lurra irudikatzen. Zenbat kontinente dira? Ia dena ura da! Gazia ala geza? Gure itsasoak zaintzen.
Konpetentziak lantzeko ariketak • Itsas hondoaren collagea.
DIZIPLINARTEKO PROIEKTUA · Kate bat gara: Erreakzioa katean. Aurrera!
1
Bai ondo eskolan!
Zer deritzozu? Zer sentitu duzu uda igaro ostean berriro ikaskideak ikusitakoan? Zure eskolako zer gustatzen zaizu gehien?
Datua Aurpegiera alaia edo tristea ageri duten marrazkiei emotikono esaten diegu.
Unitate honetarako...
Helburua aurrera © Míìi45m45i67kxyå ÀeHIr89a67b>?i67l45i45z, *+a45zxya67l89d45¤ ÀeTUsz{kxyo@Al89a45> ΔbDEeHIt:;Þ ΔbDEeJKh89a45r45r:;eJKkxyø *+a45r89a45¤ ΔbBCa45†. Jarraitu hariari! 4
zortzi
1 Gure eskola gustuko a dut
2 Eskolaren parte gara
4
¬®Opqn89gjkΔ ÀeHIt89o>?r45r45Δ LvweJKh:;eHI> HêëeHIztukVWu45n45t45zxya67kxyø Δl:;eJKh:;eHI> »m89a45i67l89a45r89å!
3 Nire familia
4 Eta arauak?
5 Gure eskubideak
6 Zer gustura ibiltzen naizen!
bederatzi
5
1
Gure eskola gustukoa dut Zure eskolako zer leku ezagutzen dituzu?
© Eäãsz{kxyo@Al89a45> *+g`aa45u45zxyå *+a<=sz{kxyø ÀeNOgjki45t:;eHI> *+d45i45t45u45†:
I©©K© A© S¬®G¬®E© L©§A
©L© I© B¬®U¬©R© U¬®T© E©µG¬®I© A
»i67kxya<=s~òΔ J¬®O¬®L©§A© S¬§Tµ®O¬®K©§I© A
J¬®A© N© Tµ®O¬®K©§I© A
S¬§A© R© R© E© R© A »j`ao@Al89a<=s~òt45¤
Δl89a89gjku45> ΔbDEeHIr45r45i89a67k ÀeNOgjki45> 6
hamar
U1
1
IVWn89gjku45r89a45t45¤ »i67kxya<=sÑÖg|}eJKl89a45> *+g`aa45u45zxyå Δh89a45u:;eJKk:
2
Lxyo>?t45¤.
Gogoan hartu! Eskola ondo ezagututa, hobeto zaindu nahiko duzu. «Berehala kontatuko dizut», webgunean: anayaharitza.es.
hamaika
7
2
Eskolaren parte gara Nork egiten dute lan eskolan?
©Eäãsz{kxyo@Al89a45> »j|}eHIn89d:;Þ *+a<=sz{kxyø ÀeJKl67kxya45r45t45zvweHI> *+d89å. DnoeHIn:;eJKk ÀeNOgjki45n67kVWi45zVWu45n:;eHI> ΔbBCa45† ΔbDEeHIt:;eHIt45zvweHI> *+d45u45t:;Þ, ÀeHIt89å *+gjku45zVWt45Δ-*+gjku45zVWt45i:;eHI> Δl89a45n89å *+g`aa45r45r89a45n45t45zVWi45t<=s~òu89å *+d89å.
ZVWu45zvweHIn89d89a45r45i89å »n89a45i45z.
Spqu67kxya67l89d89a45r45i89å »n89a45i45z.
8
hamabi
Glma45r67b>?i45t45zxya45i67l:;eNOå »n89a45i45z.
IVWr89a67kxya<=sz{l:;eNOå ÀeHIt89å »i67kxya<=sz{l:;eNOa67k *+g`aa45r89å.
©AVWt:;eHIzxya45i45n89å »n89a45i45z.
Fxya45m45i67l45i89a67k *+g`aa45r89å.
U1
1
Nñóo@Al89å Δh89a45r45t45zvweHI> *+d45u45zVW¤ »p89a45r45t:;Þ ÀeTUsz{kxyo@Al89a45>? IVWn89gjku45r89a45t45¤.
2
ZvweHI® ΔbDEeJKh89a45® *+d45¤ ΔbBCa67kxyo>?i45t45zxya67k Δl89a45> ÀeNOgjki45t:;eJKkxyø? Mñóa45r89g`ao>?t45¤.
hamahiru
9
3
Nire familia Nor bizi zarete etxean?
©Fxya45m45i67l45i89å »m89o>?t89å *+a<=sz{kxyø *+d89a89g`aø. Fxya45m45i67l45i89a67kxyø ΔkVWi89d:;eRSeJKk ÀeJKl67kxya45r45r45Δ Δl89a89gjku45n89d45¤ ÀeHIt89å ÀeJKl67kxya45® zxya45i45n45t45zvweHI> *+d45u45t:;Þ. 1
BnoeNOgjki45r89a45t45¤ *+a45r45r:;eHIt89a45z Δf`aa45m45i67l45i89å Δh89a45u:;eHIΔ:
«Berehala kontatuko dizut», webgunean: anayaharitza.es.
10 hamalau
U1
2
Opqr89a45i45>, »m89a45r45r89a45zVWt45¤ zVWu45r:;Þ Δf`aa45m45i67l45i89å.
3
Exygjki45> *+a45r45i67kvweHIt89å Δh89a45u:;eJKk: – Mñóa45r67kxya45t45¤ zvweHI® ÀeHIz *+d45u45zVWu45> ÀeNOgjki45> ΔbDEeJKh89a45® ÀeHIt45xvweNOa45>. Taldeka interpretatu
Gogoan hartu!
– ZvweHI® ΔbDEeTUs~òt:;Þ Δl89a45> ÀeNOgjki45t:;eHI> *+d45i45t45u45zVW¤ ÀeHIt45xvweNOa45>? Kxyo>?m:;eHIn45t89a45t45¤.
Etxeko lanetan lagunduta, bizikidetza hobetzen da.
hamabost
11
4
Eta arauak? Etxean eta eskolan antzeko arauak al ditugu, zure ustez?
© EVWt45xvweNOa45> ÀeHIt89å ÀeTUsz{kxyo@Al89a45> *+a45r89a45¤ ΔbBCa45t45zVWu67k *+d45i45t45u89gjk¤. AVWr89a45u89a67k ΔbDEeHIt:;eHIt45zvweHI> ΔbBCa89d45i45t45u89gjk¤, Δh89o@AbDEeHIt89ø Δb>?i45zVWΔ *+g`aa45r89å. AVWr89a45¤ Δh89o>?r45i:;eHIt89a67kxyø ΔbBCa45t45zVWu67k Δh89a45u:;eJKk *+d45i45r89å:
Δh89o>?r45t45zxya67k ÀeHIt89å ÀeTUsz{kVWu89a67k *+g`aa45r67b>?i45t45zvweNOå
»j|}eHIn89d:;eNOå *+o>?n89d89ø *+a89gjku45r45t45zvweNOå
»j`ao23s~òt89a45i67l45u89a67k ÀeHIt89å »m89a45t:;eHIr45i89a67l89å »j`aa<=sÑÖo>?t45zvweNOå ÀeHIt89å »t45xVWu67kVWu45n45t45zvweNOå
zvweHIr67bBCa45i45† *+g`aa67l89d:;eHIt45¤ *+a45u45r45r:;eHIt45i67k, ÀeTUsz{kVWu89å *+a67l45t45xxya45t45zvweNOå
12 hamasei
U1
1
Lxya45¤ Δh89a45u45® *+a45r89a45u89a67k ΔbDEeHIt:;eHIt45zvweHI> *+a45r45Δ *+d45i45r89å. Mñóa45r89g`ao>?t45¤.
2
Lxyo>?t45¤ ÀeHIt89å »j`aa45r45r45Δ *+g`aa45u45zxyå ΔbBCa67kxyo>?i45t45zxyå ΔbDEeHIr:;Þ »t89o@AkVWi89a45>.
Gogoan hartu! Arauak beteta, besteekin hobeto moldatzen gara.
hamazazpi
13
5
Gure eskubideak Zer dira eskubideak eta betebeharrak?
© Hñóa45u45® *+gjku45zVWt45i89o@Ak ÀeTUsz{kVWu67b>?i89d:;Þ ΔbBCa45t45zVWu67k *+d45i45t45u89gjk¤:
»n89o>?r67bBCa45i45t:;eJKk *+gjk¤ ÃsÇÉeHIn89d89a45t45zvweNOå
ÀeTUsz{kxyo@Al89a45r89å »j`aoBCa45t:;eNOå
ÀeHIt45xvweNOå ÀeHIt89å »j`aa45n89a45r45i89å »i45zxya45t:;eNOå
»j`ao@Al89a<=s~òt:;eNOå
1
ZvweHI® ÀeTUsz{kVWu67b>?i89d:;Þ »i45r45u89d45i45t45zvweHI> zxya45i45zVW¤ *+g`aa45r45r89a45n45t45zVWi45t<=s~òu:;eHIn89å? ZvweHIr89g`aa45t45i67k?
2
Mñóa45r89g`ao>?t45¤ »p45u45n45t45u89å *+d45u45t:;eHI> zVWu45r45i45u45n:;eNOa67k, ÀeHIt89å zVWu45r:;Þ ÀeTUsz{kVWu67b>?i89d:;Þ ΔbBCa45† *+a89g|}eHIr45t45u67kxyø zxya45i45zVW¤.
14 hemezortzi
U1
Glma45i45n:;eHIr89å, zVWi45n45t45zxyø »j`ao@Akxya45t45¤ ΔbDEeJKh89a45® *+d45u89gjk¤, ÀeHIt89å...
3
»i67kxya<=s~òΔ
Δl89a89gjku45n89d45¤
»i45r45i45t45zVWi89a67k ÀeHIr45r:;eTUs~òp:;eHIt89a45t45¤
»n89a45t45u45r89å zxya45i45n89d45¤
Nñóo>?® ÀeHIz *+d89å *+a45r45Δ ΔbDEeHIt:;eJKbDEeJKh89a45r45r89a67k ΔbDEeHIt:;eHIt45zvweHI>? ZVWi45r45r45i45m89a45r45r89a45t45¤.
ItukVWu<=s~òΔ anayaharitza.es »wDEeJKbBCgjku45n:;eNOa45> Δb>?i89d:;eNOø Δh89a45¤: «ZvweHI® ÀeNOgjki45> *+d:;eHIzxya67kvweHI† Δl89a89gjku45n45t45zvweJKkxyø?». hemeretzi
15
6
Zer gustura ibiltzen naizen! Zaintzen dituzu lagunak?
© Lxya89gjku45n:;eJKkVWi45> *+o>?n89d89ø »p89a<=sÑÖa45t45zvweHI> *+d45u89gjk¤ ÀeHIt89å *+a<=sz{kxyø »i67kxya<=s~òt:;eHI> *+d45u89gjk¤. OpqsÑÖø *+g`aa45r45r89a45n45t45zVWi45t<=s~òu89å *+d89å Δl89a89gjku45n89a67k *+o>?n89d89ø »t45r89a45t89a45t45zvweNOå, zxya45i45n45t45zvweNOå ÀeHIt89å ÀeHIr45r:;eTUs~òp:;eHIt89a45t45zvweNOå. 1
Mñóa45r45r89a45zVWt45¤ zvweHI¤ ÀeHIt89å zVWu45r:;Þ Δl89a89gjku45n45i67k *+o>?n:;eHIn89å ÀeJKl67kxya45r45r:;eJKkVWi45>.
2
Lxya89gjku45n:;eJKkVWi45> zvweHI® ÀeNOgjki45t:;eNOå *+gjku<=s~òt89a45t45zvweHI> zxya45i45zVW¤ *+g|}eJKh45i:;eHI>? IVWn89gjku45r89a45t45¤.
16 hogei
U1
3
Taldeka interpretatu
ItukVWu<=s~òΔ *+a45r45r:;eHIt89a45z »i45r45u89d45i89å, ÀeHIt89å ÀeHIr89a45n45t45zVWu45> *+o>?zvweHIn67kVWΔ.
– ZVWu:;eHI> »u<=s~òt:;eHIz, zvweHI® *+a45r45Δ *+d89å *+g|}eHIr45t89a45t45zvweHI>? – Nñóo@Al89å Δkxyo>?n45p89o>?n89d45u67kxyø zvweHIn45u67kvweHIt:;Þ? Lagun berriak egiten
MêëeHIΔ zVWu:;eHI> ÀeTUsz{kxyo@Al89a45r89å ÀeHIt89o>?r45r45Δ ΔbDEeHIr45r45Δ *+d89å. • Nñóo@Al89å Δl89a89gjku45n89d45u67kxyø zvweHIn45i89o@AkvwÞ Δl:;eJKh:;eHIn67b>?i45zVWi67kxyø ÀeNOgjku45n:;eNOa45>? • Mñóa45r67kxya45t45¤ MêëeHIi45r45Δ Δb>?u45r45u45z zvweHI® »j`aa67kVWi45> »n89a67h45i67kxyø zvweHIn45u67kvweRSeHI> *+g|}eJKh45i:;eHI>.
®Jlmo@Al89a<=sÑÖa67k Jlma45n89a45r45i89å
©FvweTUs~òt89a67k
Gogoan hartu! Denok elkarrekin bizitzea beste kultura eta ohitura batzuk dituzten pertsonak errespetatzea da.
hogeita bat
17
P O R T F O L I O A
Zer ikasi dut?
Margotu honela: Badakit nola egin
Laguntza behar dut
Ez dakit nola egin
1 IVWn89gjku45r89a45t45¤ *+a45r89g`aa45ztukVWi89a67k, Δh89o>?n:;eJKl89å: – Eäãsz{kxyo@Al89a67kxyø Δl89a45n89a67k
– EVWt45xvweJKkxyø Δl89a45n89a67k
2 Mñóa45r89g`ao>?t45¤ Δb>?i89d:;Þ ÀeNOg`ao@AkVWi89a67k, Δh89o>?n:;eJKl89å: – Jlmo@Al89a<=s~òt:;eJKkxyø ÀeTUsz{kVWu67b>?i89d:;eNOå *+d45¤
18 hogeita bi
– Kxya45t45u89å zxya45i45n45t45zvweHI> *+d45¤
U1 RUA HELBU RA AURRE
Opqn89d89ø »p89a<=sÑÖa45t45¤ »i89d:;eHIi89å-»j`aa<=sÑÖå ÀeNOgjki45n:;eHIz. PvweHIn45t<=sÑÖa45t45¤ »i67kxya<=s~òt45u45r45t:;Þ Δh89o>?n:;eHIt89a45r89a67kxyø *+a45r89a45¤ ΔbBCa45†, ÀeHIt89å »m45i45m45i67kxyå ÀeHIr89a67b>?i67l45i45z, *+a45zxya67l89d45¤ *+a45r89a45¤ Δh89o>?r45Δ »i67kxya<=sz{kVWi89d:;eRSeHIΔ, ÀeNOå *+a<=s~òm89a45t45zvweHI> *+d45u45t:;eHI>. Opqi67h45u67kxyå ÀeHIz »i67b>?i67l45t45zvweNOå. G¬®E©©L©§A
Nola ikasi dut? 1 Nñóo@Al89å ÃsÇÉeHIn45t45i45t45¤ zxya45r89å ÀeNOg`aoDEeHIr89å ΔbBCa67kxyo>?i45t45zvweNOa45>? Mñóa45r45r89a45zVWt45¤ ÀeHIm89o>?t45i67kxyo>?n89oBCå.
2 EäãsÑÖa45> »n89o>?r:;eJKkVWi45> ÃsÇÉeHIn45t45i45t45¤ »i45zxya45> zxya45r:;eHI> »n89o>?i45ztubBCa45i45† Δh89o>?n:;eJKl89å ÀeHIt45xvweNOa45>
ÀeHIt89å »i67kxya<=sÑÖg|}eJKl89a45>.
hogeita hiru
19
2
Eta zu, nola zoaz?
Zer deritzozu? Nola joaten zara eskolara? Zer erabiltzen duzu urrun dauden lekuetara joateko? Nola bidaiatu dezakete zenbait pertsonak batera?
Datua Airea garbi dagoenean, hobeto arnasten dugu. Unitate honetarako...
Helburua aurrera © AVWi45p89a45t45¤ Δl:;eJKkVW¤ ΔbBCa45t:;eHIt45i67k ΔbDEeTUs~òt:;eHIr89å »j`aoBCa45t:;eJKkxyø zvweHI® »m89oBCd45u67k ÀeHIz *+d45u45t:;eHI> zVWi67kVWi45n45t45zvweHI> *+a45i45r:;eNOå.
24 hogeita lau
Jarraitu hariari!
1 Hirian
2 Herrian
11
3 Joango gara paseatzera?
4 Begiratu arretaz!
5 Lan eta lan
6 Zer produktu da?
hogeita bost
25
1
Hirian Nola joaten gara leku batetik bestera hirietan?
Híìi45r45i:;eHIt89a45> »j|}eHIn89d:;Þ *+a<=sz{kxyø Δb>?i45zVWΔ *+d89å. Híìi45r45i89a67k Δb>?i45zVWt89a45n67l:;eNOgjku45n:;Þ Δh89a45n89d45i89a67k *+d45i45r89å. Kxya67l:;Þ zxya67bBCa67¬ ÀeHIt89å Δl45u45zvweNOa67k *+d45i45t45u45zVWt:;Þ, ÀeHIt89å *+o23sÑÖø ÀeHIr89a45i67kVWi45> Δh89a45n89d45i89a67k.
1
Bpqi67l89a45t45¤ ÀeTUsÑÖa67l89d45i89a67k *+o23sÑÖa45t45zvweJKkxyø Δh45i45r45¤ Δh45i45t45z. N H A N D
I
A K
L N M T O Z U M E U A K D
I
T
L
H T U D S N O J X
EVWt45xvweNOa67k *+a<=sz{kxyø ÀeHIt89å 26 hogeita sei
J
E N D E G H
*+d45i45r89å. Híìi45r45i:;eHIt89a45> *+a<=sz{kxyø *+d89a89g`aø.
U2
2
ZvweHIi45> *+d45i45r89å Δh45i45r45i:;eHI> *+a45r89g`aa45ztukVWi89a67k? Mñóa45r67kxya45t45¤,
3
Ixyd89a45t45zVWΔ zvweHIn67bBCa67kVWΔ ΔbBCa67kxyo>?i45t45zxyå ΔbDEeHIr:;Þ Δl:;eJKkVWu89a45>.
ÀeNOgjki45n89d89å.
1. ZVWi45n:;eHIm89å 2. Spqu67h45i67l45t45zxya45i67l:;Þ-»p89a45r67kvweNOå 3. Opqs~òp45i45t89a67l:;eNOå 4. Pxya45r67kvweNOå
IX
UM MAM
Gogoan hartu! Autoek kea bota eta airea zikintzen dute.
hogeita zazpi
27
2
Herrian Nola joango zinateke herri txiki batean eskolatik plazara?
HêëeHIr45r45i89a67k »t45xVWi67kVWi89a89g`aoBCa67k *+d45i45r89å Δh45i45r45i89a67k ΔbBCa45i45n89ø. HêëeHIr45r45i:;eHIt89a45> »j|}eHIn89d:;Þ *+gjku45t45xVWi89a89g`aø Δb>?i45zVWΔ *+d89å.
ItukVWu<=s~òΔ *+a45r45r:;eHIt89a45z *+a45r89g`aa45ztukVWi89å. – ZvweHI® *+a67l89d:;Þ *+d89a45u89d:;Þ, Δh45i45r45i89a45r:;eHI> *+a45r89g`aa45ztukVWi89a45r:;eJKkVWi45> Δkxyo>?n45p89a45r89a45t45u45t89å? – ZvweHIi45> *+gjku<=s~òt89a45t45zvweHI> zxya45i45zVWu:;Þ *+g|}eJKh45i89a89g`aø? Kxyo>?m:;eHIn45t89a45t45¤. Taldeka interpretatu
2
AVWu67kvweHIr89a45t45¤ Δh45i45t45zxya67k, ÀeHIt89å *+d:;eTUsz{kVWr45i67bBCa45t45¤ »n89o@Al89a67kxyoBCa67k *+d45i45r:;eHI> Δh:;eHIr45r45i89a67k. Δh89a45n89d45i89a89g`aoBCa67k / »t45xVWi67kVWi89a89g`aoBCa67k
Híìi45r45i89a67k ΔbBCa45i45n89ø Híìi45r45i:;eHIt89a45> ΔbBCa45i45n89ø »j|}eHIn89d:;Þ 28 hogeita zortzi
*+g|}eJKh45i89a89g`aø / *+gjku45t45xVWi89a89g`aø
*+d45i45r89å. *+d89a89g`aø.
U2
3
Nñóo>?> Δb>?i45zVWΔ *+d45i45r89å? IVWn89gjku45r89a45t45¤, Δh89o>?n:;eJKl89å: – HêëeHIr45r45i:;eHIt89a45>
4
– Híìi45r45i:;eHIt89a45> ÀeHIt89å Δh:;eHIr45r45i:;eHIt89a45>
AVWm89a45i45t45¤ »m89a45r45r89a45ztukVWi89å ÀeHIt89å »m89a45r89g`ao>?t45¤. Jlma45r45r45Δ *+a45n45i45m89a67l45i89å ΔbBCa45t45zVWu67k ÀeHIr:;Þ; *+a89d45i67b>?i89d:;eHIz, *+a45u45r45r:;eJKkxyø *+a45r45i67kvweHIt89a45> *+g|}eJKh45i:;eHI> *+gjku<=s~òt89a45t45¤ zxya45i45ztukVWi45zVWu45n89a67k.
Gogoan hartu!
Entzun «Landako sagua eta hiriko sagua» ipuina, webgunean: anayaharitza.es.
Herri txikietan airea askoz garbiago dago.
hogeita bederatzi
29
3
Joango gara paseatzera? Nola joaten zara parkera?
©HêëeHIr45r45Δ ÀeHIt89å Δh45i45r45i:;eHIt89a45> Δl:;eJKkVW¤ ΔbBCa45t:;eHIt45i67k ΔbDEeTUs~òt:;Þ ΔbBCa45t:;eHIr89å »j`aoBCa45t:;eJKkxyø, »m89oBCd45¤ ÃsÇÉeNOgjku45r45u89a45> »i67b>?i67l45Δ ΔbDEeJKh89a45® *+d45u89gjk¤. Opqi45n:;eHIz, Δb>?i45zVWi67ktul:;eHIt89a45> ÀeNOd89ø »p89a45t45i45n:;eHIt:;eNOa45> »i67b>?i67l45t45zvweNOa67k ÀeHIz *+d45¤ *+a45i45r:;eNOå ΔkVWu45t<=sÑÖa45t45zvweHI>. Δkxya<=sz{kxyoBCå *+a45u45t89o@Ab>?u<=sÑÖå
»u67h89a67l89å Δb>?i89d:;eNOg`ao>?r45r45i89å
1
ZvweHI® »j`aa45r45t45zvweHI> *+d45u45zVW¤ ÃsÇÉeNOgjku45r45¤ »i67b>?i67l45t45zvweJKkxyø? Ixyd89a45t45zVWΔ: Δkxya<=sz{kxyoBCå
»j`aoBCa45t:;eJKkxyø, ÀeNOd89ø
30 hogeita hamar
»u67h89a67l89å
»j`aa45r45t45zvweHI> *+d45u45†. ÀeHIr89a67b>?i67l45Δ ΔbDEeJKh89a45® *+d45i45t45u89d89a45n:;eNOa45>, »j`aa45r45t45zvweHI> *+d45u45†.
U2
2
Exygjki45> *+a45r45i67kvweHIt89å Δh89a45u:;eJKk:
B
– OpqsÑÖa45t45¤ *+gjku45r45u45t45zvweNOgjkr89a45m89å. – ZvweHI® *+g`aa45r45r89a45i89o@Ab>?i89d:;eHIt89a45>
ÃsÑÖa45r45t45zvweHI> *+d89å »j|}eHIn89d:;Þ *+g|}eJKh45i:;eHI>? IVWn89gjku45r89a45t45¤. – PvweHIn45t<=sÑÖa45t45¤: ΔbBCa45zvweHIn:;eJKkVWi:;eHI> *+o>?n89å *+d:;eJKl89å *+g`aa45r45r89a45i89o@Ab>?i89d:;Þ Δkxyo@Al:;eJKkVWt45i67bBCoBCa67k ÀeHIr89a67b>?i67l45t45zvweNOå? 3
P
A
Nñóo>?> *+d89a89g`aø *+a45i45r:;eNOå ΔkVWu45t<=sÑÖa45t45u89a89g`aø? Mñóa45r67kxya45t45¤,
ÀeNOgjki45n89d89å.
Gogoan hartu!
«Berehala kontatuko dizut», webgunean:
anayaharitza.es.
Oinez, patinetean edo garraiobide kolektiboan joanda, airea zainduko duzu.
hogeita hamaika
31
4
Begiratu arretaz! Eskolara oinez joaten zarenean, nondik ibiltzen zara kalean?
Opqi45n:;eHIztukxyoDEeHI> ÃsÇÉeHIm89a67f`ao>?r89oBCå ΔbDEeHIr89d:;eNOa45> ΔbBCa89d89a89g`aø, »i89g`aa45r89ø *+g`aa45i45t:;eHIztukvwÞ. Glmo>?r45r45i89a45> ΔbBCa89d89a89g`aø, »i45t45xxya45r89o>?> ÀeNOgjki45> ΔbDEeJKh89a45® *+d45u89gjk¤. Kxya67l:;eNOå *+o>?i45n:;eHIztukxyoDEeHI> »p89a<=sÑÖa67b>?i89d:;eHIt45i67k zvweJKh89a45r67kxya45t45¤ ΔbDEeJKh89a45® *+d45u89gjk¤.
ÀeTUs~òp89a67l89o>?i89å *+g`aa67l45t45zxya89d89å ÃsÇÉeHIm89a67f`ao>?r89oBCå
*+o>?i45n:;eHIztukxyoDEeHI> »p89a<=sÑÖa67b>?i89d:;eNOå 1
EVWr45r:;eHIp89a45r89a45t45¤ »m89a45r45r89a45ztukVWi67kxyø *+o>?i45n:;eHIztukxyoDEeHIΔ. Nñóo>?n89d45i67k *+d89oBCa45z?
...»t45i67k
32 hogeita hamabi
...»t45i67k
U2
2
Ixyd89a45t45zVWΔ ΔbBCa67kxyo>?i45t45zxyå ΔbDEeHIr:;Þ Δl:;eJKkVWu89a45>:
3
Nñóo>?n89d45i67k »j`aoBCa45> ΔbDEeJKh89a45® *+d45u45t:;Þ? Lxyo>?t45¤.
»i89g`aa45r89ø
»i45t45xxya45r89o>?>
ÀeTUs~òp89a67l89o>?i89å
*+g`aa67l45t45zxya89d89å
4
Nñóo>?® *+a45r45Δ zxya45i89gjk¤ *+a89d45i:;eHIr89a45zVWt:;eHI> *+g|}eJKl89d45i45t45zvweJKkxyø? IVWn89gjku45r89a45t45¤.
Gogoan hartu! Semaforoek eta oinezkoen pasabideek modu seguruan ibiltzeko balio digute.
5
PvweHIn45t<=sÑÖa45t45¤ ÀeHIt89å ÀeTUsÑÖa45>: zVWu45r:;Þ »u<=s~òt:;eHIz, *+o>?i45n:;eHIztukxyoDEeHI> »p89a<=sÑÖa67b>?i89d:;eRSeHIΔ zvweHIr89g`aa45t45i67k ÀeTUsÑÖa45t:;eHI> zxya45i:;Þ zvweJKb>?r89å-Δb>?i89d:;Þ? hogeita hamahiru
33
5
Lan eta lan Badakizu nor arduratzen den trafikoa zuzentzeaz zure herri edo hirian?
HêëeHIr45r45i:;eHIt89a45> ÀeHIt89å Δh45i45r45i:;eHIt89a45> Δl89a45> *+a<=sz{kxyø *+d89a45u89d:;Þ: Δb>?u67l:;eNOg`aoDEeHIt89a45>, Δf`aa67b>?r45i67kvweHIt89a45>, Δl89a45n89d89a45>, »i45t<=sÑÖa<=sÑÖoBCa45>...
1
Nñóo>?r67k ÀeNOgjki45t:;eHI> *+d45u45t:;Þ Δl89a45> »i45t<=sÑÖa<=sÑÖoBCa45> ÀeNOd89ø Δl89a45n89d89a45>? Mñóa45r89g`ao>?t45¤. *+a67bDEeJKl45t45zxya45i45n89å
2
ÀeHIr45i45zxya45i45n89å
Ãs~òu67kxya67l89d89a45r45i89å
*+a45r45r89a45n45t45zxya67l:;eNOå
OpqsÑÖa45t45zvweJKkxyø, »i89d89a45t45zVWΔ *+a45u45r45r:;eJKkxyø *+a45r45i67kvweHIt89a67kxyø Δb>?Δ Δl89a45>.
Δh89a45r45r89a45p89a45t45zvweHI> *+d45i45t45¤. zxya45i45n45t45zvweHI> *+d45¤. 34 hogeita hamalau
»p:;eHIr45t<=sÑÖo>?n89o>?> *+o23sÑÖa<=s~òu45n89å
U2
3
Nñóo>?® *+d89å zvweHI®? Lxyo>?t45¤. »p45i89a45n45i<=s~òt89å *+a67bDEeJKl45t45zxya45i45n89å »m:;eNOd45i67kVWu89å zVWu45r89gjki45n89å
4
Nñóo>?r67k Δl89a89gjku45n45t45zvweHI> *+d45i89gjk¤ ÀeNOg`aoDEeHIr89å Δh89a45u:;eHIt89a45>? IVWr89a67kVWu45r45r45Δ ÀeHIt89å ÀeNOgjki45>
.
Ãs~òu45t:;eNOa67k »i45t45zxya67l45t45zvweHI> *+d45i45t45¤
45i67b>?i67l89g`aa45i67l45u:;eHI> zVWi45r67kVWu67l89a45zVWi89oBCå zVWu45zvweHIn45t45zvweHI> *+d45¤
Gogoan hartu!
Beste lan baten berri izateko, entzun erreskatearen albistea, webgunean: anayaharitza.es.
Auto-ilararik ez dagoenean, airea garbiago dago.
hogeita hamabost
35
6
Zer produktu da? Bazenekien elikagaiak osasunerako hobeak direla airea garbi badago?
Glma45u45zxyå ΔbBCa45t45zVWu67k Δl89a45n89d89a45r:;Þ ÀeNOd89ø *+a45n45i45m89a67l45i:;eHIt89a45t45i67k Δl89o>?r45t45zvweHI> *+d45i45r89å. PVWr89oBCd45u67kVWt45¤ »n89a45t45u45r89a67l89a67k *+d45i45r89å.
1
ZvweHI® »p45r89oBCd45u67kVWt45¤ *+d45i45r89å »n89a45t45u45r89a67l89a67k? Mñóa45r89g`ao>?t45¤. *+oBCgjki89å
*+a45r45r89a45i45n89å »t89o>?m89a45t:;eNOå
2
BnoeTUs~òt:;Þ ΔbBCa45t45zVWu67k »p45r89oBCd45u67kVWt45¤ »n89a45t45u45r89a67l:;eJKkVWi45> ÀeNOgjki45t:;eHI> *+d45i45t45u89gjk¤. PVWr89oBCd45u67kVWt45¤ Δl89a45n89d45u89a67k *+d45i45r89å.
»m89a67h89a45i89å Δkxyo>?i67l89a45r89å
Δh89a45r89a89gjki89å
Ixyd89a45t45zVWΔ ÀeTUs~òn:;eNOå ÀeHIt89å ÃsÑÖo@Al89o>?m89oBCå. ZvweHI® *+a45n45i45m89a67l45i89a45t89a45t45i67k Δl89o>?r45t45zvweHI> *+d45i45t45u89gjk¤?
36 hogeita hamasei
U2
3
Lxyo>?t45¤.
Nire esku-marka
Bpqu45zVWt45i45n:;eHIz zVWu45r:;Þ ÀeTUsz{kVW¤-»m89a45r67kxyå ÀeNOgjki45> »n89a67h45Δ *+d45u45zVW¤? Bpqu45zVWt45i45n89å »p45r89oBCd45u67kVWt45¤ »n89a45t45u45r89a67l89å *+d89å, Δl45u45r45r89a45r:;eHI> *+a45n45t45zvweJKkxyoBCå. • Exygjki45> Δb>?u45zVWt45i45n:;eHIztukxyø ΔbBCo@Al89å ΔbBCa45†,
ÀeHIt89å zxya45p89a67l89d45¤, *+g`aa67l67l:;eHIt:;eHI> »i45t45xVWu45r89å Δh89a45r45t45¤ *+a45r45t:;Þ. Jlma45r45r45Δ zVWu45r:;Þ ÀeTUsz{kVWu89a45r:;eHI> »m89a45r67kxyå.
• Upqt45zVWΔ Δl:;eJKh89o>?r45t45zvweHI>. Blma89d89a67kVWi45zVW¤ zvweHI®
*+g|}eHIr45t89a45t45zvweHI> *+d:;eHI> Δl:;eJKh89o>?r45t45u45t89a67kxyoBCa45>?
• ItukVWu<=s~òΔ zvweHI® *+g|}eHIr45t89a45t45¤ *+d:;eHI>, ÀeHIt89å
»m89a45r89g`ao>?t45¤, *+g|}eJKh45i:;eHI> *+gjku<=s~òt89a45t45zvweHI> zxya45i45zVWu45> Δkxyo@Al89o>?r:;eNOa45z. ZVWu45r:;Þ Δl89a89gjku45n45i67k *+o>?n:;eHIn89a45r45Δ ÀeHIm89a45t:;eJKkxyø *+o>?p89a45r45Δ »p89o@Al45i45t89å »i45zxya45> *+d89a45i45t:;eJKkvwÞ.
Ikasi zeramikaz gauzak egiten, webgunean: anayaharitza.es.
hogeita hamazazpi
37
P O R T F O L I O A
Zer ikasi dut?
Margotu honela: Badakit nola egin
Laguntza behar dut
Ez dakit nola egin
1 Ixyd89a45t45zVWΔ H (Híìi45r45i89å) ÀeNOd89ø Δ™ (Δh:;eHIr45r45i89å).
2 IVWr89a67kVWu45r45r45Δ ÀeHIt89å Δl89o>?t45¤.
¬©B¬©I© D¬®E©µG¬©O¬®R© R© I© T© I© K N©©O¬©A ¬®G¬©A© LµT© Z© A© D¬©A©µT© I© K ©N© O¬©A 3 ZvweHI® »p45r89oBCd45u67kVWt45¤ »n89a45t45u45r89a67l:;eHIt89a45t45i67k ÀeNOgjki45t:;eHI> *+d45i45r89å? Mñóa45r45r89a45zVWt45¤.
38 hogeita hemezortzi
U2 RUA HELBU RA AURRE
ZvweHI® ÀeNOgjki45> *+d:;eHIzxya67kvweHIzVW¤ zVWu45r:;Þ Δh:;eHIr45r45Δ ÀeNOd89ø Δh45i45r45i67kxyø *+a45i45r:;eNOå *+g`aa45r67b>?Δ ÀeNOg`ao>?t:;eJKkxyø? Hñóo>?r45r45Δ Δb>?u45r45u45z »p:;eHIn45t<=sÑÖa45t45zvweJKkxyø, ÀeHIr89a67b>?i67l45Δ *+gjku45r45p45i67¬ Δl89oBCgjki67kxyø Δh89a45¤: Leku batetik bestera joateko zer modu daude? 1
Zer ondorio atera dezakezu?
4
Nola joaten naiz leku batetik bestera?
2
Zeinek zikintzen dute airea gutxien?
3
Zergatik aukeratu dituzu horiek?
Nola ikasi dut? 1 Nñóo@Al89å ÃsÇÉeHIn45t45i45t45¤ zxya45r89å »u45n45i45t89a45t:;Þ Δh89o>?n:;eHIt89a45>? Lxyo>?t45¤.
hogeita hemeretzi
39
© GRUPO ANAYA, S.A., 2022 - C/ Juan Ignacio Luca de Tena, 15 - 28027 Madrid. Eskubide guztiak gordeta. Legeak lan honen edukia babestu eta espetxe-zigorrak edota isunak eta kalte-galeren ondoriozko kalteordainak ezartzen ditu honako hauentzat: edozein literatura-lan, artelan zein zientzia-lan, edo horren eraldaketa, interpretazioa edo gauzapena (edozein euskarritan finkatuta edo edozein eratan komunikatuta), oso-osorik edo zati batean, baimenik gabe erreproduzitu, plagiatu, banatu edo komunikatzen dutenentzat.