Thuis in Noorwegen

1

Thuis in Noorwegen Nederlandse emigranten vertellen Interviews: Jeannet Appelo Online versie 2024 Uitgeverij Grenzenloos grenzenloos.nl Kijk voor meer emigratieboeken op grenzenloos.nl Copyright ©2024 Jeannet Appelo Copyright ©2024 Uitgeverij Grenzenloos Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd in welke vorm dan ook zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever. De informatie in dit boek is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. De auteur en uitgever zijn niet aansprakelijk voor onjuiste informatie in het boek en eventuele daardoor ontstane schade. 2

Jeannet Appelo

THUIS IN NOORWEGEN Nederlandse emigranten vertellen

1. Nicolette en Hans van der Reep 2. Wilma en Joop Leeninga 3. Hilde en Harry Klein Hulse 4. Monique en Toon Sol 5. Bettina en Eric Fokke 6. Irma en Hans Verwer 7. Carolien de Zeeuw en Einar Måhr 8. Patricia en Cor de Wilde 9. Winfried Deijman 10. Jacqueline en Ton Wibier 11. Lieke en Wim van Zwienen 12. Franka en Rinie van der Pluijm 13. Conny en Erwin Goorden 14. Manon en Henk Vijlbrief 15. Anneriek Barree en Frank Lison

4

Voorwoord Rust en ruimte, een prachtige natuur en kwaliteit van leven. Wie wil dat niet? Noorwegen is sinds een paar jaar een opvallend populair emigratieland voor Nederlanders. Het landt biedt de rust, ruimte en levenskwaliteit die ze in Nederland niet meer kunnen vinden. Emigreren doe je niet zomaar. Het vereist moed en doorzettingsvermogen, organisatietalent en een gezonde financiële situatie, het liefst met de nodige reserves. Je moet gelijktijdig dromen en realistisch zijn, soms een beetje zweven maar uiteindelijk toch met beide benen op de grond blijven staan. Uiteindelijk moet er ook in Noorwegen gewoon geld verdiend worden. En ook al zegt men van Noren dat ze niet zo hard werken, als geëmigreerde Nederlander zul je je toch moeten bewijzen en je beste been voor moeten zetten om de droom te verwezenlijken. Emigreren naar een ander land is spannend. Een andere omgeving, een andere taal, een andere cultuur. Accepteer dat dingen in Noorwegen anders gaan dan je gewend bent. Accepteer dat Noren meer tijd voor alles nemen. En accepteer vooral dat je de taal moet leren, het liefst voordat je emigreert. Noors is niet moeilijk, maar je raakt nooit uitgeleerd. De Noren zijn blij dat Nederlanders naar Noorwegen komen. Elke nieuwe inwoner telt. Verwacht echter niet dat je meteen dikke vrienden zult worden. De mensen hier hebben hun eigen familieen vriendenkring. De nieuwkomer laat familie en vrienden achter, iets dat al moeilijk genoeg kan zijn. Als je contacten wilt leggen in je nieuwe omgeving, investeer daarin, ook in je vrije tijd. Wacht niet af. Word actief in een vereniging of club. Neem zelf initiatief, elke keer weer. Dat wordt echt op prijs gesteld. In Thuis in Noorwegen worden vijftien families geïnterviewd die naar Noorwegen verhuisd zijn. Mooie en eerlijke verhalen die stuk voor stuk de zon- en schaduwzijden van de emigratie laten zien. Ik wens u veel leesgenoegen toe! Gert Rietman Gert Rietman is oprichter, eigenaar en directeur van Placement AS, een in Noorwegen gevestigd bedrijf dat sinds 2003 in opdracht van Noorse, Zweedse en Deense gemeentes en regio’s op zoek is naar nieuwe inwoners uit onder meer Nederland en België. De internetsite www.placement.nl biedt een schat aan informatie over emigreren naar Noorwegen, Zweden en Denemarken.

Barcelona

6

Over de auteur Jeannet Appelo is een schrijver die zich interesseert in onderwerpen als emigratie, integratie en cultuurverschillen. Geboren in Nederland en opgegroeid in Noorwegen, keerde zij op haar vierentwintigste terug naar Nederland als freelance journaliste en student in de culturele antropologie. Voor haar leeronderzoek woonde zij een jaar in Latijns-Amerika.

Appelo laat zich vooral inspireren door persoonlijke verhalen. Betrokken en scherp doet zij haar verslag, met aandacht voor reflectie en de voorkeuren van de mensen die zij spreekt. Na haar afstuderen schreef Appelo columns, interviews en verhalen. Tien jaar lang werkte zij voor een stichting die zich inzette voor de leefbaarheid in Amsterdam-West. Zij verzorgde hiervoor onder andere de communicatie. Vandaag werkt Appelo als tekstschrijver, vertaler en journalist met haar eigen bureau De Taalkamer. Het schrijven wisselt zij af met opdrachten als gids en reisleider voor Noorse groepen; te voet, te fiets of te water in Amsterdam of met de touringcar door heel Nederland. Appelo woont met haar gezin in Hilversum.

De thema’s in dit boek zijn haar niet vreemd, die werden in haar jeugd uitvoerig aan de keukentafel besproken. ‘Waar lacht een Noor om? Waar is een Nederlander trots op? Welke invloed heeft de topografie van een land op de mensen die daar wonen? Wat maakt dat iemand zich ergens thuis voelt?’

7

Familie van der Reep GRUBSTAD Naam:

Hans (42) en Nicolette (39) van der Reep

Kinderen:

Robin (17) en Loïs (16)

In:

Grubstad (Steigen); 50 (2700) inwoners

Afstand vliegveld: 234 kilometer (Bodø) Emigratiejaar:

2008

Werk:

Medewerker visfabriek en expediteur veerboot (Hans); Administratief en financieel medewerker (Nicolette)

Levensmotto:

‘Niet te ver vooruit kijken’

8

‘Dubbel genieten van onze vrije tijd’

Ze

wonen op een puntje kust tegenover de bekende eilandengroep Lofoten in het Noorden, in een gebied dat ‘het rijk van de 1000 eilanden’ wordt genoemd. In een gehucht met vijftig mensen hebben zij een zinvol bestaan opgebouwd met een eigen huis, leuk werk en twee zelfstandige pubers. Hans en Nicolette gaven hun leven een totaal andere wending door te emigreren, zowel zakelijk als privé. Hans en Nicolette woonden in een volksbuurt in Haarlem. Ze hadden allebei een leuke baan en twee tevreden kinderen op de middelbare school. Alle gezinsleden hadden het naar hun zin. Maar het was een leven op routine en in de herhaling, ze waren toe aan een nieuwe uitdaging. “We kregen de behoefte om meer uit het leven te halen dan we op dat moment

deden”, vertelt Nicolette, “en we vroegen ons af of het ons ook zou lukken in een nieuwe omgeving.” Met dit besef gingen ze nadenken over het land waar zij naar toe wilden en werd het duidelijk dat ze sterk de behoefte hadden aan meer ruimte en rust in hun leven. Toen Canada afviel vanwege de grote afstand en Australië vanwege de vele regels als emigrant,

9

Vanaf haar negentiende werkte ze bij verschillende bankinstellingen, van baliemedewerkster tot adviseur en uiteindelijk als kantoordirecteur voor een filiaal van de SNS Bank met de verantwoordelijkheid voor zes mensen. Ze had het erg naar haar zin en solliciteerde vanuit Nederland in Noorwegen eerst op soortgelijk werk. “Ik heb een aantal gesprekken gevoerd maar uiteindelijk durfde de werkgever het niet aan vanwege mijn gebrekkige kennis van de taal. Telkens zaten er weer een aantal maanden tussen de sollicitaties terwijl wij juist zo snel mogelijk wilden vertrekken.” Op een gegeven moment werd voor Nicolette de wens om te verhuizen belangrijker dan het soort werk dat zij zou krijgen. Dat besef was een omslag, zowel voor de emigratie als in haar persoonlijke leven. Kas voor groente Voor het avondeten vandaag hebben Hans en Nicolette samen het balkonhek geschilderd. Voor een balkon met Noorse afmetingen is dit echt een karwei voor twee verzekeren ze me. “We zijn gek op tuinieren en vinden het jammer dat het tuinseizoen hier maar ruim vier maanden duurt. Best ironisch, want met twee hectare grond hebben we nu de ruimte”, schudt Hans zijn hoofd om meteen te verklappen, “daarom hebben we plannen voor een grote kas waar we groente gaan verbouwen.”

kwamen zij op het forum van Placement lovende informatie tegen over Noorwegen. “We waren nog nooit in Noorwegen geweest maar hebben vanaf dat moment drie zomervakanties in het zuiden van Noorwegen rondgereisd om het land te leren kennen”, verklaart Hans. Het stel voor me heeft, zoals zo veel mensen die samen zijn geëmigreerd, iets innigs en vertrouwd tussen hen. Relaxed en op elkaar ingespeeld, zo zitten ze naast elkaar. Nicolette met een goed verzorgd koperrood kapsel en rake omschrijvingen. Hans met grote donkere ogen onder markante wenkbrauwen. Samen halen ze herinneringen op aan die eerste stappen van de weg die hen juist naar deze keukentafel aan dit stukje Noorse kust zou brengen.

‘Soms kan ik de gekookte aardappelen en de bruine saus niet meer zien’ De kas is meteen een interessante aanvulling op het beperkte assortiment in de lokale supermarkt. Dat bezorgde vooral in het begin bij Hans zelfs heimwee. Naar de kaasboer, de speciaalzaak

In de drie jaar van voorbereidingen op hun emigratie, die voornamelijk bestond uit reizen en solliciteren, kwam vooral Nicolette tot nieuw inzicht. 10

om de hoek en andere culinaire uitstapjes die hij in Nederland gewend was. Want Hans houdt van koken en moest wennen aan andere en vooral beperkte ingrediënten: “Soms kan ik de gekookte aardappelen en de bruine saus niet meer zien!”

verder, in Helnessund. Daarvoor liggen honderden kleine eilandjes in de zee, het rustige water daartussen is gunstig voor de visserhaven en een kade. In Helnessund liggen twee kleine fabrieken in de visverwerking en doet de veerboot tweemaal per dag de kade aan. Daar verzamelen zich in een half uur tijd opeens veel mensen en auto’s. De supermarkt en het café vlakbij vormen het sociale ontmoetingscentrum van Helnessund. Dit alles op het schiereiland Steigen op een uur varen met de veerboot vanaf Bodø, een grootgemeente half zo groot als Utrecht. De rust en de ruimte waar ze naar verlangden hebben ze ruimschoots gekregen. En in Steigen staat een dependance van de Knut Hamsun

Het dorpje Grubstad, waar de nieuwkomers uiteindelijk terecht zijn gekomen, telt vijftig inwoners en is gebouwd op de grond van de voormalige grote boerderij Grubstad. Er zijn daar geen voorzieningen. Daarnaast ligt het dorp Leines met een kerk, een basisschool, een kinderdagverblijf en een bejaardenhuis. De supermarkt en het benzinestation liggen pas weer twee kilometer

11

Videregående Skole waar leerlingen het eerste jaar van het middelbaar onderwijs kunnen volgen. Daar zijn de pubers Robin en Loïs best tevreden over.

nodig. Al tijdens hun eerste zomer in 2008 ging zij voor tien dagen met Hans naar Nederland, de behoefte om even terug te gaan was groot. Inmiddels zit Loïs goed op haar plek en heeft ze ‘vriendinnen in overvloed’. Nicolette vertelt dat haar dochter zich nu beter voelt in Steigen dan in Nederland: “Er zijn hier geen groepen waar je wordt buitengesloten, iedereen hoort bij elkaar en je kan gewoon jezelf zijn. Loïs zegt zelf dat haar wereld kleiner is geworden, maar dat het dorp een springplank is waarvan ze de wereld aan haar voeten heeft. Want door de rust en het vertrouwde leven hier, heeft ze het gevoel dat ze zich overal kan redden.” Voor Loïs is het duidelijk dat ze niet in Steigen blijft. Ze weet dat ze voor een tijdje naar het buitenland gaat, misschien Frankrijk? Robin zit sinds vandaag op kamers in Oppeid, anderhalf uur rijden van zijn

Dorp als springplank Robin was veertien en Loïs dertien jaar oud toen ze gingen verhuizen. Naar een ander land, afgelegen en koud. Hoe ging dat? Nicolette: “Op een gegeven moment kondigde Loïs glashard aan ‘Maar als ik vijftien ben ga ik echt niet meer mee, mam!’ Ik wist dat het menens was. Het was voor ons een stok achter de deur in de emigratie en gelukkig hebben we die ‘deadline’ gehaald.” Eenmaal aangekomen ging het zoals de karakters van de kinderen al voorspelden. Robin had de houding van ‘waar mijn bed staat is mijn huis’, was gek op de natuur en voelde zich als een berggeit in zijn element. Loïs, meer gevoelig en bedachtzaam, had wat meer tijd 12

ouderlijk huis. Daar begint hij aan het vijfde jaar van het VWO, waar hij de richting taal en economie heeft gekozen. Ook voor hem is de wereld groter dan de meeste tieners waar hij mee omgaat. Als hij aan de universiteit begint wil hij naar het buitenland, en dan niet naar Nederland.

Toen ze in februari 2008 in Steigen aankwamen, woonden ze eerst in een huurhuis om het gezin twee jaar de tijd te geven om te wennen. Een koophuis was zo definitief. Maar het huurhuis was oud en tochtig en zodoende zijn ze na een half jaar toch gaan rondkijken naar iets anders. “Een miljoen Noorse kronen, ongeveer 125.000 euro, meer dan dat hadden we niet voor een huis over”, stelt Hans weer even duidelijk als toen, “dus hebben we voor dit huis 300.000 Noorse kronen onder de vraagprijs geboden. Het was midden in de crisis, we vonden het wel een gokje waard.” Maanden gebeurde er niks, typisch Noors volgens het stel, en op een gegeven moment is Nicolette op de koffie gegaan bij de verkoper om de situatie te polsen. Halverwege het tweede kopje liet deze tussen neus en lippen door weten dat ze het wel voor een miljoen Noorse kronen konden krijgen.

‘Elke dag weer hebben we een heus schilderij voor de deur’ Even worden Hans en Nicolette afgeleid door het schouwspel buiten. Vanaf hun woonkamer kijken ze uit op de Lofotenwand, karakteristieke bergketen op de eilandengroep aan de kust. De zon gaat onder en de horizon verandert voor onze ogen in een kleurenspel van diep roze en bewegelijk oranje. Hans: “Elke dag weer hebben we een heus schilderij voor de deur.” Het tafereel is onbeschrijfelijk mooi, net als het enthousiasme waarmee het stel halsreikend door het raam kijkt. Informele huizenkoop De 240 vierkante meter die Hans en Nicolette vandaag tot hun beschikking hebben als woonruimte, voelt nog steeds als ongekende luxe. De kelder, in Nederland vaak de begane grond, heeft een grote woonkamer van zes bij zeven meter, twee grote slaapkamers, douche en wc. Het domein van de kinderen waar ze slapen en waar ze met vrienden bij elkaar komen. Ze zijn zelf verantwoordelijk voor de schoonmaak. Op de bovenverdieping een woonkamer met dezelfde afmetingen, vier slaapkamers en badkamer. “Én een ruime hal, een waskamer, een koelkamer, een dubbele garage buiten en een schuur…”, ze schieten beide in de lach, “we raken het gevoel niet kwijt dat we zo veel ruimte hebben, er is overal plaats voor, wat we ook in huis halen.” 13

Het huurhuis werd door Hans zijn werkgever ter beschikking gesteld. Want uiteindelijk werd het Hans die de overstap mogelijk maakte door de eerste tijd als kostwinner aan de slag te gaan. Van leidinggevende in het magazijn bij Hennes & Mauritz in Haarlem, een naar eigen zeggen afwisselende en gezellige werkplek, nam hij de uitdaging aan om fulltime te gaan werken in een fabriek die visnetten maakt voor de zalm- en kabeljauwkwekerijen. Dat heeft hij ruim twee jaar gedaan en is daarna gaan werken als productiemedewerker in de visfabriek Steigen Sjømat. Daarnaast doet hij de expeditie van de veerboot die tussen Bodø en Svolvær vaart en die dagelijks Helnessund aandoet. “Ik neem de vracht aan die met de hurtigbåt verstuurd wordt en regel de verzendingen die mee moeten voor heel Noorwegen”, licht Hans toe. “Het is gevarieerd werk waarbij ik veel mensen ontmoet en spreek.” Als nadeel van twee banen noemt hij de lange werkdagen: “De fabriek begint om half acht tot half vier en de laatste boot komt om kwart over zes ‘s avonds en vrijdag om zeven uur ‘s avonds dus als ik om half vier naar huis ga moet ik nog een keer terug naar Helnessund om de hurtigbåt aan te nemen.”

heten, de contacten waren warm en open. Hans: “Zonder mijn medeweten zijn mijn vrouwelijke collega’s op hun vrije dag naar Nicolette gegaan op de koffie. Daar lieten ze het niet bij zitten, ze vroegen haar vanaf dat moment mee bij van alles.” Nicolette ging naar verjaardagen en de breiclub en zelfs het muziekkorps waar ze een paar avonden ‘op een hoorn of zo’ zat te worstelen.

‘Vrije tijd is hier belangrijk, daar doe je het voor en daar sluit ik me graag bij aan’

Ze hebben regelmatig contact met mensen, al merken ze wel dat er sprake is van cultuurverschillen in de sociale omgang. Steigen is een vissersdorp waar veel mannen voor langere tijd op zee zitten en vrouwen gewend zijn om zich in de tussentijd zelf te vermaken. Dat doen zij prima, bijvoorbeeld in het lokale café, en ook Nicolette is er van tijd tot tijd bij. “In Nederland zouden we dan bij een glaasje wijn goede gesprekken voeren, maar hier giet men zich zo snel mogelijk vol – soms ook thuis van tevoren – om zich vervolgens zo min mogelijk van de avond te herinneren”, schetst Nicolette, “en daar kan ik maar niet aan wennen.” Wel gaan Hans en Nicolette vaak naar het café op zaterdagmiddag wanneer er altijd mensen samen komen voor een kop koffie. Dan is het er levendig en gezellig, ook zonder alcohol, en werkt dochter Loïs in het café.

Glaasje wijn, maar dan anders “Je komt jezelf wel tegen in den vreemde”, spreekt Nicolette openlijk, “ik had twintig jaar hard gewerkt buiten de deur en het leek me lekker om de eerste tijd na aankomst in Steigen gewoon thuis te zijn.” Dat was niet zo. Zonder baan, zonder buurvrouwen, vriendinnen of kennissen. Zonder talenkennis en met bijna wekelijkse afwijzingen van sollicitaties. Het was een zware periode met één lichtpunt: “Je hebt elkaar nodig als partners en zo groei je naar elkaar toe en sta je sterker samen.” Hans was druk aan het werk en de kinderen zaten elke dag op school. Vanaf het begin deden de bewoners erg hun best om het gezin welkom te

Sociaal door werk Het meeste contact met anderen hebben ze op hun werk. Ze vinden het allebei makkelijker om mensen te leren kennen als ze werken, net alsof je meer van jezelf kunt laten zien als je bezig bent. Ook speelt 14

nog steeds een rol dat ze zich in het Noors niet zoals in het Nederlands kunnen uitdrukken. Toen Nicolette na aankomst drie maanden thuis was geweest, ging ze opgelucht aan de slag als vakantiekracht in het verzorgingshuis. Eind 2008 solliciteerde ze bij de gemeente Steigen waar ze een jaar op de economieafdeling werkte. Tegenwoordig is ze boekhoudster en administratief medewerkster voor Steigen Sjømat. De fabriek koopt vis op, verkoopt die vers en verwerkt een deel tot stokvis, klipvis en platgedroogde kabeljauw. “Ik werd aangenomen door een nazaat van de man die in 1920 begon met de vishandel in Helnessund. Hij is eigenaar van alle onroerend goed in het centrum - de supermarkt, het café, de kapperszaak, de fabrieken, appartementen voor verhuur aan toeristen en de kade - en is bedrijfsleider bij Steigen Sjømat.” Nicolette had het snel naar haar zin, kreeg er taken bij als boeking van de appartementen en het vertalen van de website van het bedrijf naar Nederlands. In

een kleine gemeente is het niet eenvoudig om een leuke en afwisselende baan te vinden en ze houdt erg van contact met mensen. Op het moment volgt ze een cursus boekhouden voor meer kennis en het opkrikken van haar Noorse CV. “De werkdruk ervaar ik anders dan in Nederland. In Nederland was het nooit genoeg en moest er steeds maar weer meer. Dat gevoel heb ik nu minder. We werken hard, maar het gaat niet ten koste van alles. Vrije tijd is hier belangrijk, daar doe je het voor en daar sluit ik me graag bij aan.” Om in het begin contact te krijgen met mensen, is Nicolette twee jaar bestuurslid geweest van het Steigen Sagaspill, een openluchttoneelstuk dat elk jaar wordt georganiseerd met de medewerking van honderden vrijwilligers. Het vindt plaats op het eiland Engeløya in Steigen, ook de vindplaats van een Vikingbeschaving rond het jaartal driehonderd. “Er wordt gezegd dat de Vikingen de plek gebruikten 15

sollicitatiegesprek een retourtje Steigen nam, kwam ze helemaal lyrisch terug: “Het was daar heel mooi, ik voelde me daar prettiger dan ooit tevoren. Toen ik ook nog eens kamer 222 kreeg -dat is ons geluksgetal, iets wat altijd terugkomt- in het hotel waar ik logeerde wist ik het zeker; dít is de plek.” “Alles is op z’n plaats gevallen sinds we hier wonen”, stelt Nicolette. Als diabetespatiënt is ze gewend om met onzekerheid te leven en wil ze dubbel genieten van het leven op het moment. Heel blij is ze met de ommezwaai in haar leven. De drukte van haar carrière is omgezet in veel vrije tijd en samenzijn met de kinderen. Geestelijk voelt het goed om met meer rust te leven en ze heeft tegenwoordig veel minder lichamelijk klachten die, zoals toen ze in Nederland woonde, veroorzaakt werden door stress. “Dat we zo veel in de natuur zijn, dat doet gewoon iets met je als mens”, daar is Nicolette zich zeer van bewust. “Dankzij ons trouwe bakbeest (hond Max), moeten we meerdere keren per dag eropuit en misschien konden we daarom ook zo makkelijk wennen aan het klimaat hier.” ’s Winters daalt de temperatuur niet onder de min vijftien graden en de lichte sneeuw die het landschap dan bedekt compenseert enigszins het totale donker van het seizoen. De zomer is een lichtfeest, dan genieten ze dubbel. En in de lente en de herfst verschijnt het spectaculaire noorderlicht aan de heldere hemel.

voor jaarlijkse samenkomsten. Door veel historische vondsten is het een bijzonder gebied”, aldus Nicolette. Meer flexibel Terugkijkend vindt het koppel het fascinerend hoe toevallig het was dat zij uiteindelijk in dit stukje Noorwegen terechtkwamen. Toen Nicolette nog op banen solliciteerde in haar oude sector, ging ze in de zomer van 2007 met het gezin naar Stavanger voor een sollicitatiegesprek. In de tussentijd vermaakten Hans, Robin en Loïs zich in het winkelcentrum in Stavanger centrum en schrok Hans van de overeenkomsten met Nederland; druk, hectisch en veelal hetzelfde winkelaanbod als thuis. Hans enigszins geagiteerd: “Ik wist zeker dat ik dat niet wilde, dat zou geen verbetering betekenen.” Maar toen Nicolette tijdens dezelfde vakantie voor een

In Nederland waren ze van plan om tot aan hun pensioen te werken en daarna te gaan reizen. De emigratie heeft hun horizon verbreed. Ze weten wat ze aankunnen, als gezin en als werknemers. Misschien maken ze gewoon nog een keer een overstap, naar een ander land. “We zijn meer flexibel geworden”, geeft Nicolette toe, “maar we hebben net de rente voor tien jaar vastgezet, dus voorlopig blijven we gewoon hier!” 16

adviezen •

Zorg voor een goed huwelijk. Je hebt elkaar en een stevige basis echt nodig.

•

Verkoop alles, verbreek alle materiële banden. Zo heb je geen vluchtweg terug en geef je het minder snel op tijdens een moeilijke periode.

•

Geef jezelf de tijd om te wennen. Emigreren is een rouwproces, je neemt afscheid van je roots en voelt je ontheemd in den vreemde. Dat heeft tijd nodig.

17