THE GREEK HERALD
100 ΤΕΤΆΡΤΗ 27 ΜΑΙΟΥ
EST. 1926
WEDNESDAY MAY 27, 2026
N.S.W, S.A, VIC $3.50 - QLD, A.C.T, TAS, W.A, N.T, N.S.W Country $4.00
PUBLISHER / EDITOR MESSAGES
Το μήνυμα της Εκδότριας Εδώ και 100 χρόνια, ο Ελληνικός Κήρυκας παρακολουθεί, καταγράφει και εξελίσσεται παράλληλα με την πορεία του Ελληνισμού στην Αυστραλία, λειτουργώντας τόσο ως θεματοφύλακας της γλώσσας και του πολιτισμού μας όσο και ως μια σταθερή παρουσία στην καθημερινότητα της παροικίας. Ελάχιστοι θεσμοί στη πολυπολιτισμική Αυστραλία έχουν παραμείνει τόσο στενά συνδεδεμένοι με τη διαδρομή μιας παροικίας μέσα στις γενιές. Η συγγραφή αυτού του επετειακού μηνύματος για τα εκατό χρόνια του Ελληνικού Κήρυκα συνοδεύεται από μεγάλη υπερηφάνεια αλλά και ταπεινότητα. Πολύ γρήγορα αντιλαμβάνεται κανείς ότι δεν διαχειρίζεται απλώς μια εφημερίδα, αλλά συμβάλλει στη διατήρηση ενός μέρους της ιστορίας του Ελληνισμού της Αυστραλίας μέσα στον χρόνο. Αυτή η εκατονταετηρίδα ανήκει σε κάθε γενιά που συνέβαλε στην οικοδόμηση, τη στήριξη και τη συνέχιση της πορείας της εφημερίδας. Από τους μετανάστες που έφτασαν στην Αυστραλία αναζητώντας μια καλύτερη ζωή, έως τους δημοσιογράφους, τους αρχισυντάκτες, τους φωτογράφους, τους γραφίστες, τους τυπογράφους και όλους τους ανθρώπους που αφιέρωσαν αθόρυβα δεκαετίες της ζωής τους σε αυτό που εκπροσωπεί σήμερα ο Ελληνικός Κήρυκας. Και, φυσικά, ανήκει στους αναγνώστες μας. Για γενιές ολόκληρες, οι αναγνώστες άνοιγαν την πόρτα του σπιτιού τους στον Ελληνικό Κήρυκα όχι μόνο για να ενημερωθούν, αλλά και για να παραμείνουν
συνδεδεμένοι μεταξύ τους. Μέσα από πολέμους, μεταναστευτικά κύματα, πολιτικές αναταράξεις, στιγμές υπερηφάνειας και περιόδους δοκιμασιών, ο Ελληνικός Κήρυκας κατέγραφε σε πραγματικό χρόνο τη διαρκώς εξελισσόμενη ιστορία της παροικίας μας. Κατά τη διάρκεια της θητείας μου ως Εκδότριας, είχα την ευκαιρία να διαπιστώσω πόσο μεγάλη, δραστήρια και αλληλένδετη παραμένει η ελληνοαυστραλιανή και κυπριακή παροικία, τόσο στην Αυστραλία όσο και πέρα από αυτήν, με τις ιστορίες της να συνεχίζουν καθημερινά να γεμίζουν τις σελίδες και τις ψηφιακές μας πλατφόρμες. Η αναδρομή στο αρχειακό υλικό της εφημερίδας κατά την προετοιμασία αυτής της έκδοσης υπήρξε μια συγκινητική εμπειρία. Σε εκείνες τις σελίδες αποτυπώνονται γενιές μετανάστευσης, δημιουργίας, αγώνων, διεκδικήσεων και κοινοτικής ζωής. Οι εφημερίδες καταγράφουν την ιστορία. Οι ομογενειακές εφημερίδες διαφυλάσσουν την ταυτότητα. Ο Ελληνικός Κήρυκας στάθηκε δίπλα στην παροικία σε μεγάλες ιστορικές στιγμές και περιόδους μετασχηματισμού, όχι μόνο καταγράφοντας τα γεγονότα, αλλά, πολλές φορές, υπερασπιζόμενος ενεργά ζητήματα που αφορούσαν την κοινότητα και δίνοντας βήμα σε φωνές που διαφορετικά ίσως να μην ακούγονταν. Αυτή η ευθύνη παραμένει εξίσου σημαντική και σήμερα. Για εμένα προσωπικά, αυτό το ορόσημο έχει και μια βαθιά συναισθηματική διάσταση, καθώς δεν γνώρισα ποτέ τη ζωή μου χωρίς την παρουσία του Ελληνικού Κήρυκα. Ο αείμνηστος πατέρας μου, Θεόδω-
Το μήνυμα της Αρχισυντάκτριας Αν μου έλεγε κάποιος πριν από έξι χρόνια, όταν πέρασα για πρώτη φορά την πόρτα της σύνταξης του Ελληνικού Κήρυκα, ότι στα 29 μου θα μου ανατεθεί η επιμέλεια της επετειακής έκδοσης για τα 100 χρόνια της εφημερίδας, πιθανότατα δεν θα τον πίστευα. Κι όμως, να που φτάσαμε ως εδώ. Τους τελευταίους μήνες, αυτή η επετειακή έκδοση κατέλαβε σχεδόν ολοκληρωτικά την καθημερινότητά μου, με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ατελείωτες νύχτες δουλειάς, ασφυκτικές προθεσμίες, πολύωρη έρευνα στα αρχεία, τηλεφωνήματα που κρατούσαν ώρες και περισσότερα φλιτζάνια χαμομήλι απ’ όσα θα ήθελα να παραδεχτώ δημόσια. Κάπου στην πορεία, αυτό το εγχείρημα έπαψε να μοιάζει με «ακόμη μία έκδοση» και απέκτησε πολύ πιο προσωπική σημασία. Εκείνο που με συγκίνησε περισσότερο σε αυτή τη διαδρομή ήταν η συνειδητοποίηση του πόση ιστορία κρύβεται μέσα στις σελίδες του Ελληνικού Κήρυκα. Όχι μόνο οι μεγάλες ιστορικές στιγμές, οι πόλεμοι, τα μεταναστευτικά κύματα, οι πολιτικές αντιπαραθέσεις και οι μάχες της παροικίας, αλλά και οι μικρότερες ιστορίες. Τα ξεχασμένα ονόματα. Οι
2
27 ΜΑΐΟΥ 2026
παλιές φωτογραφίες. Οι προσωπικές θυσίες. Οι άνθρωποι που εργάστηκαν αθόρυβα πίσω από τα φώτα, κρατώντας αυτή την εφημερίδα ζωντανή σε εξαιρετικά δύσκολες εποχές, πολύ πριν εμφανιστεί η δική μου γενιά. Πολλές από τις ιστορίες που ανακαλύψαμε ανήκαν σε μια ελληνοαυστραλιανή πραγματικότητα που εγώ προσωπικά δεν έζησα ποτέ. Κι όμως, ήταν αυτές που συνέβαλαν στη διαμόρφωση της παροικίας μέσα στην οποία μεγάλωσα και της εφημερίδας στην οποία σήμερα εργάζομαι με υπερηφάνεια. Μέσα από τις συνεντεύξεις, τα αρχεία και τις συζητήσεις που συνέθεσαν αυτή την έκδοση, κατανόησα ακόμη βαθύτερα τι πραγματικά σήμαινε ο Ελληνικός Κήρυκας για γενιές Ελληνοαυστραλών τον τελευταίο αιώνα. Αυτή η εφημερίδα δεν ήταν ποτέ απλώς μελάνι πάνω σε χαρτί. Για πολλές οικογένειες υπήρξε ο δεσμός τους με την πατρίδα. Ο πίνακας ανακοινώσεων της παροικίας. Ο μεταφραστής τους. Η φωνή υπεράσπισης τους. Ο χώρος διαλόγου τους. Ο θεματοφύλακας της συλλογικής τους μνήμης. Και κάπως, κόντρα σε όλες τις προβλέψεις, μέσα από τις αλλαγές των εποχών, της τεχνολογίας και των γενεών, συνεχίζει να εξελίσσεται.
ρος Σκάλκος, αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του στη συνέχιση αυτού του θεσμού και πίστευε πολύ στη σημασία των ανεξάρτητων εθνοτικών μέσων ενημέρωσης. Οι αναγνώστες βλέπουν το τελικό αποτέλεσμα, τα ρεπορτάζ, τους τίτλους, τις επιμελημένες σελίδες. Πίσω όμως από κάθε έκδοση βρίσκεται έρευνα, διασταύρωση πληροφοριών, παραγωγή και η συλλογική προσπάθεια ανθρώπων που εργάζονται με αφοσίωση για να διαφυλάξουν την αξιοπιστία και την ακεραιότητα της εφημερίδας. Γι’ αυτό και θέλω να ευχαριστήσω θερμά την εξαιρετική ομάδα με την οποία συνεργάζομαι σήμερα, καθώς και τους αναγνώστες μας, τους διαφημιζόμενους, τους παροικιακούς οργανισμούς, τους συλλόγους, τους θεσμούς και όλους όσοι, στην Αυστραλία και διεθνώς, συνεχίζουν να στηρίζουν και να εμπιστεύονται τον οργανισμό μας. Ο Ελληνικός Κήρυκας χτίστηκε από την παροικία και διατηρήθηκε χάρη στην παροικία. Κάθε οργανισμός που συνεργάστηκε μαζί μας, κάθε διαφημιζόμενος που μας στήριξε, κάθε άνθρωπος ή σύλλογος που μας εμπιστεύθηκε για να αφηγηθούμε την ιστορία του και κάθε αναγνώστης που συνέχισε να υποδέχεται αυτή την εφημερίδα στο σπίτι του συνέβαλε ώστε αυτός ο θεσμός να εξακολουθήσει να υπηρετεί διαδοχικές γενιές. Θεσμοί όπως ο Ελληνικός Κήρυκας δεν επιβιώνουν αυτόματα. Επιβιώνουν επειδή οι κοινότητες εξακολουθούν να πιστεύουν ότι αξίζει να διατηρηθούν. Σε μια εποχή κατά την οποία πολλές εκδόσεις σε ολόκληρο τον κόσμο παύουν να υπάρχουν, αυτή η στήριξη δεν μπορεί ποτέ να θεωρείται δεδομένη. Ένα από τα στοιχεία που έμαθα να εκτιμώ ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της θητείας μου ως Εκδότριας είναι η υπερη-
φάνεια με την οποία οι νεότερες γενιές συνεχίζουν να αγκαλιάζουν την καταγωγή και την ταυτότητά τους, καθώς και ο δεσμός που εξακολουθούν να αισθάνονται μεταξύ τους εξαιτίας αυτής της κοινής κληρονομιάς. Κάθε γενιά εκφράζει αυτή τη σύνδεση με διαφορετικό τρόπο, όμως η υπερηφάνεια για την ταυτότητα και την καταγωγή παραμένει βαθιά ριζωμένη στην παροικία μας. Εύχομαι οι επόμενες γενιές να συνεχίσουν να διατηρούν ζωντανό αυτόν τον δεσμό, παραμένοντας ταυτόχρονα συνδεδεμένες με τις παλαιότερες γενιές, των οποίων οι θυσίες, οι ιστορίες και οι εμπειρίες συνέβαλαν στη διαμόρφωση της παροικίας όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Πέρα από τους τίτλους και τις πιέσεις της καθημερινής ενημέρωσης, υπάρχει κάτι βαθύτερο: η διατήρηση της ιστορίας ενός λαού μέσα στον χρόνο. Αυτό είναι το προνόμιο αυτής της εφημερίδας. Και είναι ένα προνόμιο που δεν αντιμετωπίζουμε ποτέ ελαφρά. Αν και αυτή η επετειακή έκδοση αποτυπώνει πολλές σημαντικές στιγμές του πρώτου αιώνα ζωής του Ελληνικού Κήρυκα, μόνο ένα μικρό μέρος της ιστορίας της εφημερίδας θα μπορούσε να χωρέσει σε αυτές τις σελίδες. Αργότερα μέσα στη χρονιά, ένα επετειακό βιβλίο που ετοιμάζεται σε συνεργασία με τον καθηγητή Αναστάσιο Τάμη θα εξερευνήσει σε μεγαλύτερο βάθος την ιστορία του Ελληνικού Κήρυκα και της ελληνοαυστραλιανής παροικίας. Δήμητρα Σκάλκος Εκδότρια & Διευθύνουσα Σύμβουλος Ελληνικός Κήρυκας
Σε αυτές τις σελίδες, οι αναγνώστες θα βρουν ιστορίες που αποτυπώνουν κάθε πτυχή αυτής της ξεχωριστής διαδρομής. Από τα πρώτα χρόνια της εφημερίδας και τις μεταναστευτικές γενιές που τη στήριξαν, μέχρι τη μετάβαση της σύνταξης από τα πιεστήρια του θερμού μετάλλου στη σημερινή ψηφιακή εποχή. Ιστορίες πολέμου, πίστης, διχασμών και συμφιλίωσης της παροικίας, εμβληματικών προσωπικοτήτων αλλά και λησμονημένων μορφών, γυναικών και νέων ανθρώπων που συνέβαλαν στον μετασχηματισμό της έκδοσης, καθώς και στιγμών όπου ο Ελληνικός Κήρυκας έγινε κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή εφημερίδα για την ελληνοαυστραλιανή παροικία. Κάποιες ιστορίες είναι συγκινητικές, άλλες απρόσμενες, άλλες νοσταλγικές και ορισμένες πραγματικά απίστευτες. Θέλω να ευχαριστήσω ειλικρινά την Εκδότρια, Δήμητρα Σκάλκος, για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε αναθέτοντας μου την επιμέλεια αυτής της ιστορικής επετειακής έκδοσης. Αποτελεί τιμή και προνόμιο που θα με συνοδεύουν σε όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής μου πορείας. Πάνω απ’ όλα, θέλω να ευχαριστήσω τον Θεό, την υπέροχη οικογένειά μου και ολόκληρη την ομάδα του Ελληνικού Κήρυκα για τη στήριξη, την υπομονή και την ενθάρρυνση που μου προσέφεραν κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας αυτής της έκδοσης. Υπήρξαν στιγμές που το εγχείρημα έμοιαζε πραγματικά αξεπέραστο και
χωρίς εκείνους δεν θα μπορούσα να το φέρω εις πέρας. Σε όλους όσοι συνέβαλαν με συνεντεύξεις, ιστορίες, αναμνήσεις, αρχειακό υλικό και φωτογραφίες, ένα μεγάλο ευχαριστώ που μας βοηθήσατε να διαφυλάξουμε αυτή την ιστορία για τις επόμενες γενιές. Και στους αναγνώστες μας, ευχαριστούμε που συνεχίζετε να στηρίζετε τον Ελληνικό Κήρυκα έπειτα από 100 ξεχωριστά χρόνια διαδρομής. Έπειτα από τόσο χρόνο βυθισμένη στη συναρπαστική ιστορία αυτής της εφημερίδας, αισθάνομαι ακόμη μεγαλύτερο ενθουσιασμό για το μέλλον της και για το πού μπορεί να οδηγήσει ο επόμενος αιώνας του Ελληνικού Κήρυκα. Ανδριάνα Σίμος Αρχισυντάκτρια
THE GREEK HERALD Τηλέφωνο: (02) 9566 0500 Fax: (02) 9669 2302 Διεύθυνση: PO BOX 205 Coogee 2034 EMAIL Γενικές πληροφορίες: info@foreignlanguage.com.au Eπιστολές: letters@foreignlanguage.com.au Aθλητικά: sports@foreignlanguage.com.au Tμήμα διαφημίσεων: advertising@foreignlanguage.com.au
1926 1926 -- 2026 2026
P R O U D LY S O U T H A U S T R A L I A N
Creating great places across Australia for over 45 years. At Maras Group, we take pride in delivering quality, innovation and excellence in every development, shaping places that endure & communities that evolve. As The Greek Herald marks 100 years of connecting generations, we recognise the profound contribution of the Greek community to Australia’s cultural and economic fabric.
BRISBANE
A legacy built on resilience, enterprise and continuity is one we deeply understand.
SYDNEY
MELBOURNE ADELAIDE
MARAS GROUP 1926 - 2026
marasgroup.com.au
1926 - 2026
27 ΜΑΐΟΥ 2026
3
CONTENTS PAGE ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΈΣ ΤΗΣ ΈΚΔΟΣΗΣ Εκδότρια: Δήμητρα Σκάλκος Αρχισυντάκτρια: Ανδριάνα Σίμος
ΠΕΡΙΕΧΌΜΕΝΑ CENTENARY MESSAGES
5-6
Μηνύματα των επισήμων
Η Ανδριάνα Παπαδοπούλου αναπολεί τα «χρυσά χρόνια» του Ελληνικού Κήρυκα
7
79
Το γράμμα ενός ιστορικού για την παρακαταθήκη του Ελληνικού Κήρυκα FOUNDATIONS & HISTORY
Ιστορική και Αρχειακή Έρευνα: Καθηγητής Αναστάσιος Τάμης The Australian Institute of Macedonian Studies Κείμενα και Μεταφράσεις: Παναγιώτης Δαλαταριώφ Ηλίας Καραγιάννης Νίκος Συριώδης Θοδωρής Ρούσσος Ιστορικοί Συνεργάτες: Βασίλης Βασίλας Παναγιώτης Διαμάντης Γιώργος Βαρδάς Σύνταξη και Συνεργάτες: Ανδριάνα Σίμος Καθηγητής Αναστάσιος Τάμης Βασιλική Δρίβα Μιχάλης Μυστακίδης Κώστας Ποτήρης Ίκαρος Κυριάκου Γιώργος Τσερδάνης Μαίρη Σινανίδου Γεωργία Πατσαλίδης Αργυρώ Βουρδουμπά Παναγιώτης (Τάκης) Τριανταφύλλου Θανάσης Χατζηανέστης Βασίλης Ρουμελιώτης Γιώργος Αποστολόπουλος Χριστίνα Σαββόπουλος Κάθυ Καραγεωργίου Σχεδιασμός Εξωφύλλου: VJB Group Γραφιστικός Σχεδιασμός: Μαρία Νίκα Διοικητική Υποστήριξη: Βασιλική Δρίβα Θερμές ευχαριστίες σε όλους τους διαφημιζόμενους που στήριξαν τον Ελληνικό Κήρυκα και συνέβαλαν ώστε να φτάσει στα 100 χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας και προσφοράς.
4
27 ΜΑΐΟΥ 2026
78
8-51
Ένας αιώνας μέσα από τις δεκαετίες
52-53
Οι άνθρωποι πίσω από τα 100 χρόνια του Ελληνικού Κήρυκα
54-57
Θεόδωρος Σκάλκος: Ο ατρόμητος εκδότης που μεταμόρφωσε τον εθνοτικό Τύπο της Αυστραλίας STORIES THAT DEFINED US
58-59
Οι άγνωστες ιστορίες πίσω από τα 100 χρόνια του Ελληνικού Κήρυκα
Η Σοφία Αναστασιάδη και η άνοδος της «Νέας Γενιάς» του Ελληνικού Κήρυκα
80
Το αίσθημα του ανήκειν ανάμεσα στις γραμμές: Η Αργυρώ Βουρδουμπά για τον έναν αιώνα του Ελληνικού Κήρυκα
82
Αφανείς ηρωίδες: Πώς ο Ελληνικός Κήρυκας αναδεικνύει τη γυναικεία φωνή INSIDE THE NEWSROOM
83
Δημήτρης Μήτσος: Τυπώνει τον «Κήρυκα» τρεις και πλέον δεκαετίες
84
REFLECTIONS & PERSPECTIVES
Η Δήμητρα Μήτσου θυμάται μια ζωή σελιδοποίησης στον «Ελληνικό Κήρυκα»
60 – 61
86
Μιχάλης Μυστακίδης: Ο άνθρωπος που συνέβαλε στη διαμόρφωση της δημοσιογραφικής ταυτότητας του Ελληνικού Κήρυκα
62 – 63
Ο πρώην αρχισυντάκτης Κώστας Ποτήρης για την αποστολή του Ελληνικού Κήρυκα στην παροικία
64
Ο Ίκαρος Κυριάκου καταθέτει τη δική του διαδρομή στον Ελληνικό Κήρυκα
68-70
Μια ζωή στους τίτλους της επικαιρότητας: Ο Γιώργος Τσερδάνης αναπολεί δεκαετίες στον Ελληνικό Κήρυκα
72
Ένα... παιδί 100 χρόνων. Και συνεχίζει... A MARKETPLACE OF MIGRATION
74
Πώς ο Ελληνικός Κήρυκας κατέγραψε την άνοδο της πρώτης «Μικρής Ελλάδας» του Σύδνεϋ WOMEN OF THE GREEK HERALD
76 – 77
Γεωργία Πατσαλίδου: Η «σιδηρά κυρία» του Ελληνικού Κήρυκα
Πριν από τους υπολογιστές: Η Σοφία Σαγκιώτη και η τέχνη της δημιουργίας μιας εφημερίδας
88
100
Τάκης Τριανταφύλλου: Δίνοντας φωνή στον ελληνικό αθλητισμό της Ομογένειας μέσα από τον Ελληνικό Κήρυκα THE COMMUNITY’S ADVOCATE
102-105
«Αλήθεια, Δίκαιο και Δικαιοσύνη για όλους»: Ένας αιώνας υπεράσπισης του Ελληνικού Κήρυκα
106
Ο Ελληνικός Κήρυκας: Στη καταγραφή και τη διαμόρφωση της ιστορίας του Αυστραλιώτη Ελληνισμού
108-109
Πώς ο Ελληνικός Κήρυκας έγινε η Ιθάκη της διαθήκης του Δημοσθένη Συρμή THE NEXT 100 YEARS
110-111
Η Δήμητρα Σκάλκος: Οδηγώντας τον Ελληνικό Κήρυκα στο δεύτερο αιώνα του
112
Γιατί τα εθνοτικά μέσα ενημέρωσης εξακολουθούν να έχουν σημασία στην Αυστραλία
114-115
Από το Τυπογραφείο στα Pixels: Ο Ελληνικός Κήρυκας στην ψηφιακή εποχή
Από τη γενιά των παππούδων μου στη δική μου: Πώς βρήκαμε τον εαυτό μας στον Ελληνικό Κήρυκα
THE LANGUAGE QUESTION
116-117
89
Ανάμεσα σε δύο γλώσσες: Πώς ο Ελληνικός Κήρυκας υπερασπίστηκε την ελληνική γλώσσα στην Αυστραλία BETWEEN CHURCH AND COMMUNITY
90-92
Πίστη, εξουσία και Τύπος: Ένας αιώνας έντασης ανάμεσα στον Ελληνικό Κήρυκα και την Εκκλησία THE SPORTING SIDELINES
94-97
Η αθλητική διαδρομή ενός αιώνα μέσα από τον Ελληνικό Κήρυκα
98
Θανάσης Χατζηανέστης: Μια ζωή στον αθλητισμό, τη δημοσιογραφία και την ελληνοαυστραλιανή κοινότητα
99
Ο Βασίλης Ρουμελιώτης θυμάται τις αθλητικές στιγμές του Κήρυκα
«Αυτό θέλουμε για τα επόμενα 100 χρόνια», λένε οι αναγνώστες της επόμενης γενιάς
118
Από την παιδική χαρά μέχρι τη σύνταξη, ένας Κήρυκας για κάθε γενιά
120
«Θέλουμε να ξαναβρούμε την επαφή με τις ρίζες μας»: Γιατί οι νεότερες γενιές στρέφονται στον Ελληνικό Κήρυκα
122
Από τη Γερμανία μέχρι την Ελλάδα, η διασπορά εξακολουθεί να στρέφεται στον Ελληνικό Κήρυκα TIME CAPSULE
123-126
Γράμματα προς το μέλλον * Σημείωση: Ορισμένα άρθρα περιλαμβάνουν QR code που οδηγεί στην αγγλική διαδικτυακή εκδοχή τους, ώστε ακόμη περισσότερα μέλη της παροικίας να απολαύσουν αυτή τη συλλεκτική έκδοση. αυτή τη συλλεκτική έκδοση.
1926 1926 -- 2026 2026
MESSAGES Το μήνυμα του Πρωθυπουργού της Αυστραλίας, Άνθονι Αλμπανίζι
Το μήνυμα του Πρωθυπουργού της Ελλάδας, Κυριάκου Μητσοτάκη
ερμά συγχαρητήρια σε όλους στον Ελληνικό Κήρυκα για τη συμπλήρωση 100 χρόνων αδιάλειπτης έκδοσης. Πρόκειται για ένα επίτευγμα εξαιρετικά σπάνιο και πραγματικά αξιοθαύμαστο. Επί γενιές, ο Ελληνικός Κήρυκας υπήρξε μια σταθερή και αξιόπιστη πηγή ενημέρωσης και ψυχαγωγίας, αλλά και ένα σημαντικό πολιτιστικό σημείο αναφοράς για τους Αυστραλούς ελληνικής και κυπριακής καταγωγής. Κατέγραψε την πορεία και τις εμπειρίες της παροικίας, εμπλούτισε τη ζωή των αναγνωστών του και, μέσα από αυτή τη μακρά διαδρομή, συνέβαλε ουσιαστικά τόσο στη συνοχή της ελληνικής παροικίας όσο και στον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της αυστραλιανής κοινωνίας. Από την ίδρυσή του, ο Ελληνικός Κήρυκας υπήρξε πρωτοπόρος στη στήριξη των μεταναστών που ξεκινούσαν μια νέα ζωή σε μια νέα πατρίδα. Και καθώς εξελισσόταν η παροικία, εξελισσόταν μαζί της και η εφημερίδα, διαμορφώνοντας αλλά και αντανακλώντας τις διαφορετικές ιστορίες των αναγνωστών της. Η ιστορία των Ελληνοαυστραλών είναι μια ιστορία δυναμι-
γαπητά μέλη της Ελληνικής Ομογένειας, Συμπατριώτες και συμπατριώτισσες, Νιώθω ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση που ο «Ελληνικός Κήρυκας» συμπληρώνει φέτος εκατό χρόνια παρουσίας στην Αυστραλία. Πρόκειται για μια επέτειο που, όχι μόνο αποδεικνύει τη λαμπρή πορεία ενός ομογενειακού μέσου, αλλά κυρίως υπογραμμίζει τα αξιοσημείωτα επιτεύγματα της ελληνικής διασποράς στην Πέμπτη Ήπειρο. Η ιδιαιτερότητα του «Ελληνικού Κήρυκα» εντοπίζεται στον ρόλο που διαδραμάτισε και συνεχίζει να διαδραματίζει: να είναι η φωνή της πατρίδας για τους ομογενείς μας. Μέσα από τη δημοσιογραφική καταγραφή αποτυπώθηκαν η άφιξη και η εγκατάσταση των Ελλήνων μεταναστών στην Αυστραλία, η ανάπτυξη των κοινοτήτων, η ίδρυση σχολείων, εκκλησιών και
Θ
σμού, σκληρής δουλειάς, φιλοδοξίας και έμπνευσης. Και όπως αυτή η ιστορία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης αυστραλιανής ταυτότητας, έτσι και ο Ελληνικός Κήρυκας διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην καταγραφή και ανάδειξη της. Πολλά έχουν αλλάξει από τότε που κυκλοφόρησε το πρώτο φύλλο το 1926. Ο Ελληνικός Κήρυκας, όμως, παραμένει ζωντανός γιατί, όπως κάθε πραγματικά μεγάλη εφημερίδα, διατηρεί βαθιά και ουσιαστική σύνδεση τόσο με τους αναγνώστες του όσο και με την ευρύτερη κοινότητα που υπηρετεί. Σε όλους τους εργαζόμενους και υποστηρικτές του Ελληνικού Κήρυκα, του παρελθόντος και του παρόντος, εκφράζω τις ευχαριστίες μου για τη σπουδαία προσφορά σας, όχι μόνο στη δημοσιογραφία, αλλά και στη δύναμη και τον πλούτο της αυστραλιανής κοινωνίας. Εύχομαι ο Ελληνικός Κήρυκας να συνεχίσει να αποτελεί πολύτιμη πηγή ενημέρωσης, ενδιαφέροντος και σύνδεσης, καθώς και φωνή στήριξης και εκπροσώπησης της παροικίας μέχρι τα διακόσια χρόνια και ακόμη παραπέρα. Συγχαρητήρια!
Α
συλλόγων, καθώς και η συμμετοχή των Ελληνο-αυστραλών στην κοινωνική, πολιτική, οικονομική και πολυπολιτισμική ζωή της χώρας. Σήμερα, με την έκδοση στις δύο γλώσσες, ελληνική και αγγλική, σε έντυπη αλλά και ψηφιακή μορφή, ο «Ελληνικός Κήρυκας» συνεχίζει να αποτυπώνει την επικαιρότητα στην Ελλάδα και την Αυστραλία, να καταγράφει την πορεία των ελληνικών κοινοτήτων της Αυστραλίας, τη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας και της ιστορικής μνήμης, καθώς και την εξέλιξη της ελληνο-αυστραλιανής ταυτότητας μέσα στον χρόνο. Θα ήθελα να συγχαρώ την εκδότρια κα Δήμητρα Σκάλκου και να ευχηθώ στην ίδια και στους συνεργάτες της καλή συνέχεια στο έργο τους. Είθε ο «Ελληνικός Κήρυκας» να συνεχίσει να αποτελεί ζωντανό δεσμό ανάμεσα στην Ελλάδα και την Αυστραλία. Σας ευχαριστώ.
Το μήνυμα του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα
Μ
ε αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων αδιάλειπτης έκδοσης του Ελληνικού Κήρυκα, το γραφείο του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα, διαβίβασε στην εφημερίδα το ακόλουθο μήνυμα: «Θα ήθελα να σας μεταφέρω τις θερμότερες ευχές του Προέδρου της Δημοκρατίας για τη συμπλήρωση των 100 ετών
του Ελληνικού Κήρυκα Αυστραλίας, την εκτίμησή του για τη δημοσιογραφική αποστολή που υπηρετεί καθώς και τη βεβαιότητά του ότι η διαρκή και ζωντανή σχέση του σημαντικού αυτού μέσου ενημέρωσης με την ελληνική ομογένεια θα συνεχιστεί και θα ενισχυθεί ακόμα περισσότερο στον νέο αιώνα της ιστορίας του».
The Greek Herald 100-Year Centenary Edition Proudly supported by:
Steve Georganas MP
Federal Member for Adelaide
Steve Georganas MP Federal Member for Adelaide Please contact my office on: 08 8269 2433 161 Main North Road NAILSWORTH SA 5083 or via email: steve.georganas.mp@aph.gov.au if you require assistance with any Federal Government matters.
!
e c i o V y t mmunin
Your Co
steve.georganas.mp
@steve_georganas
@stevegeorganas
Authorised by S Georganas MP, 161 Main North Road, Nailsworth SA 5083
1926 - 2026
1926 - 2026
27 ΜΑΐΟΥ 2026
5
MESSAGES Το μήνυμα του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη Με ιδιαίτερη χαρά και αισθήματα βαθιάς εκτίμησης, χαιρετίζω τη συμπλήρωση ενός αιώνα ζωής και προσφοράς της εφημερίδας «Ελληνικός Κήρυκας» της Αυστραλίας. Η συμπλήρωση 100 ετών αδιάλειπτης κυκλοφορίας δεν αποτελεί απλώς ένα εκδοτικό ορόσημο, αλλά μια ιστορική κατάκτηση για ολόκληρο τον Ελληνισμό της Διασποράς. Από το 1926, ο «Κήρυκας» υπήρξε ο συνδετικός κρίκος της παροικίας με τις πατρογονικές εστίες, η φωνή που κράτησε ζωντανή τη γλώσσα, τις αξίες και τις παραδόσεις μας στις μακρινές αλλά φιλόξενες ακτές της Αυστραλίας. Για την Κύπρο, ο «Ελληνικός Κήρυκας» υπήρξε διαχρονικά ένας ανεκτίμητος συμπαραστάτης. Στις δύσκολες ώρες της ιστορίας μας, με αποκορύφωμα την τραγωδία του 1974, η εφημερίδα στάθηκε στην πρώτη γραμμή της ενημέρωσης και της κινητοποίησης της ομογένειας, αναδεικνύοντας το δίκαιο του αγώνα μας για ελευθερία και απαλλαγή από την κατοχή. Η στήριξή σας στις προσπάθειές μας για μια δίκαιη και βιώσιμη λύση του Κυπριακού παραμένει σταθερή και πολύτιμη στο αγώνα που δίνουμε διεθνώς. Στον αιώνα που πέρασε, ο «Κήρυκας» εξελίχθηκε από μια τοπική εφημερίδα σε έναν σύγχρονο, πολυφωνικό οργανισμό ενημέρωσης, που καταγράφει με εγκυρότητα την πρόοδο της ελληνικής και κυπριακής παροικίας, η οποία διαπρέπει στην οικονομική, κοινωνική και πολιτική ζωή της χωράς, αλλά ταυτόχρονα τιμά τα γράμματα, τις τέχνες και τον πολιτισμό μας, στην Αυστραλία. Εκφράζω τα θερμά μου συγχαρητήρια στην ιδιοκτησία, την εκδοτική ομάδα, τους δημοσιογράφους και όλο το προσωπικό, παλαιό και νέο, που με το μεράκι την αφοσίωσή τους κράτησαν τη φλόγα της ενημέρωσης για τους απόδημους μας αναμμένη για εκατό ολόκληρα χρόνια. Εύχομαι ο «Ελληνικός Κήρυκας» να συνεχίσει τη δημιουργική του πορεία για πολλές ακόμη δεκαετίες, παραμένοντας ο άγρυπνος φρουρός των εθνικών συμφερόντων του ελληνισμού στο σύνολο του και ο πρεσβευτής του πολιτισμού μας και η φωνή των αποδήμων μας στο νότιο ημισφαίριο του πλανήτη. Χρόνια Πολλά στον «Ελληνικό Κήρυκα», Χρόνια Πολλά στην Ελληνική και Κυπριακή παροικία της Αυστραλίας.
Το μήνυμα του Υπουργού Εσωτερικών της Ελλάδας, Θεόδωρου Λιβάνιου Ένας αιώνας «Ελληνικός Κήρυκας»! Ένας αιώνας προσφοράς στον Ελληνισμό της Αυστραλίας αλλά και ισχυρής παρουσίας στη σύγχρονη, διεθνή ενημέρωση. Από το 1926, η πρώτη ελληνική εφημερίδα της Αυστραλίας αποτέλεσε τον κρίκο που κράτησε – και συνεχίζει να κρατά - τους Έλληνες μετανάστες δεμένους με τις ρίζες τους. Είναι ο ίδιος κρίκος που συνέβαλε να συνδεθούν με τον νέο τόπο τους και που σήμερα δυναμώνει τη φωνή των παιδιών και των εγγονών τους στη νέα πατρίδα τους. Κατά την επίσκεψή μου στην Αυστραλία, που παραμένει μια αξέχαστη εμπειρία, είχα τη χαρά να διαπιστώσω από κοντά το μεράκι των ανθρώπων του Ελληνικού Κήρυκα, που κρατούν ζωντανή αυτήν την ιστορική φωνή. Εύχομαι η εκατονταετηρίδα αυτή να αποτελέσει την απαρχή μιας νέας, εξίσου δημιουργικής εποχής. Θερμά συγχαρητήρια και Χρόνια Πολλά!
Το μήνυμα της Ομοσπονδιακής Υπουργού Πολυπολιτισμού, Ανν Άλυ Θερμά συγχαρητήρια στον Ελληνικό Κήρυκα για τη συμπλήρωση 100 χρόνων αδιάλειπτης έκδοσης, ενός πραγματικά ξεχωριστού ορόσημου τόσο για την ελληνοαυστραλιανή παροικία όσο και για την πολυπολιτισμική Αυστραλία. Από την ίδρυ-
6
27 ΜΑΐΟΥ 2026
σή του το 1926, ο Ελληνικός Κήρυκας στάθηκε δίπλα σε γενιές Ελληνοαυστραλών, καταγράφοντας στιγμές που διαμόρφωσαν τόσο την πορεία της παροικίας όσο και της ίδιας της χώρας. Από τη στήριξη των πρώτων μεταναστών στα πρώτα τους βήματα στην Αυστραλία, μέχρι την κάλυψη διεθνών εξελίξεων, κοινοτικών γεγονότων και θεμάτων της καθημερινότητας, αποτέλεσε επί έναν αιώνα μια αξιόπιστη φωνή σύνδεσης, ενημέρωσης και εκπροσώπησης. Μέσα από τις σελίδες του καταγράφηκαν οι ελπίδες και οι δυσκολίες των μεταναστευτικών οικογενειών, η ανάπτυξη των ελληνικών οργανισμών της παροικίας, αλλά και η πορεία των Ελληνοαυστραλών στον επιχειρηματικό κόσμο, στη δημόσια ζωή, στην ακαδημαϊκή κοινότητα, στον αθλητισμό και στις τέχνες. Καθώς εξελισσόταν η παροικία, εξελισσόταν μαζί της και ο Ελληνικός Κήρυκας, ο οποίο εξελίχθηκε σε ένα σύγχρονο δίγλωσσο μέσο ενημέρωσης που συνεχίζει να συνδέει τις νεότερες γενιές με την πολιτιστική τους κληρονομιά, απευθυνόμενο παράλληλα σε αναγνώστες σε ολόκληρη την Αυστραλία και πέρα από αυτήν. Εδώ και έναν αιώνα, ο Ελληνικός Κήρυκας φροντίζει ώστε οι ιστορίες, οι φωνές και η προσφορά των Ελληνοαυστραλών να καταγράφονται και να διατηρούνται ζωντανές στη συλλογική μνήμη. Αυτή η παρακαταθήκη αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πολυπολιτισμικής ιστορίας της Αυστραλίας. Σε όλους όσοι διαμόρφωσαν και στήριξαν τον Ελληνικό Κήρυκα τα τελευταία εκατό χρόνια, εκφράζω τις θερμές μου ευχαριστίες. Εύχομαι στον Ελληνικό Κήρυκα κάθε επιτυχία και στον δεύτερο αιώνα της πορείας του.
Το μήνυμα του Ομοσπονδιακού Ηγέτη των Φιλελεύθερων, Άνγκους Τέιλορ Εδώ και έναν αιώνα, ο Ελληνικός Κήρυκας αποτελεί μια σταθερή και αξιόπιστη φωνή για τους Ελληνοαυστραλούς, προσφέροντας ουσιαστική ενημέρωση και δημοσιογραφική κάλυψη με επίκεντρο την παροικία σε γενιές αναγνωστών. Με αφορμή αυτή τη σημαντική επέτειο, εκφράζω τα συγχαρητήρια και την εκτίμηση μου στον Ελληνικό Κήρυκα για τα 100 χρόνια εξαιρετικής δημοσιογραφικής παρουσίας και για τη διαχρονική του προσφορά στην ελληνική παροικία της Αυστραλίας, η οποία αριθμεί σήμερα σχεδόν 425.000 πολίτες ελληνικής καταγωγής. Ο εορτασμός αυτής της εκατονταετηρίδας αποτελεί απόδειξη της αφοσίωσης της ομάδας σας και της ισχυρής σχέσης εμπιστοσύνης που έχετε οικοδομήσει με τους αναγνώστες σας εδώ και πολλές δεκαετίες. Προς ολόκληρη την ομάδα του Ελληνικού Κήρυκα και τους πιστούς αναγνώστες του, εύχομαι κάθε επιτυχία, υγεία και ευτυχία για τα χρόνια που έρχονται.
Το μήνυμα της Γ.Γ. Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας, Μάιρας Μυρογιάννη Για τα 100 χρόνια συνεχούς παρουσίας του “Ελληνικού Κήρυκα”, της ιστορικής ελληνόφωνης εφημερίδας της Αυστραλίας, αποστέλλω ευχές για μακροημέρευση προς όφελος της ενημέρωσης της Ελληνικής Ομογένειας. Το αγαθό της ενημέρωσης είναι πολύτιμο και η υπεύθυνη αρθρογραφία αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο του πολιτισμού και της Δημοκρατίας μας. Ο «Ελληνικός Κήρυκας» αποτελεί μία από τις παλαιότερες και μακροβιότερες εκδόσεις και έχει επιτελέσει διαχρονικό ρόλο στην ενίσχυση της δημοκρατικής συμμετοχής, του δημόσιου διαλόγου και της πολυπολιτισμικής παρουσίας στην Αυστραλία. Έχει δε καταφέρει να αναδειχθεί σε κομβικό σημείο για τη συνοχή της Ελληνικής Ομογένειας, ενώ συμβάλλει καθοριστικά στη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας και της ελληνικής πολιτιστικής ταυτότητας. Ο Ελληνικός Τύπος λειτουργεί ως καθημερινό σχολείο για την διατήρηση και την καλλιέργεια της γλώσσας. Στην ιστορία της Ελληνικής Ομογένειας, οι εφημερίδες έχουν αποτελέσει τον συνεκτικό κρίκο τόσο μεταξύ των μελών της Διασποράς όσο και ανάμεσα στην Ομογένεια και το μητροπολιτικό κέντρο. Η Ελληνική Κυβέρνηση αποδίδει, με
την πολιτική στρατηγική της, ύψιστη σημασία στον Απόδημο Ελληνισμό. Προς την κατεύθυνση αυτή κινείται και το Στρατηγικό Σχέδιο για τον Απόδημο Ελληνισμό 2024 – 2027, το οποίο εκπονήθηκε υπό την εποπτεία του Υπουργού Εξωτερικών κ. Γεραπετρίτη και υλοποιείται από τον Υφυπουργό Εξωτερικών κ. Λοβέρδο και τη Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας. Το εν λόγω Σχέδιο αποτελεί κεντρική επιλογή στον σχεδιασμό του Κυβερνητικού έργου και ανακοινώθηκε στο Υπουργείο Εξωτερικών παρουσία του Πρωθυπουργού κ. Μητσοτάκη. Εύχομαι η ιστορική αυτή εφημερίδα να συνεχίσει την αξιόλογη πορεία της, συμβάλλοντας στην έγκριτη ενημέρωση των Ομογενών, αλλά και του ευρύτερου κοινού της, για πολλές ακόμη γενιές.
Το μήνυμα του Πρέσβη της Ελλάδας στην Αυστραλία, Σταύρου Βενιζέλου Με ιδιαίτερη χαρά απευθύνω θερμά συγχαρητήρια για τη συμπλήρωση 100 ετών από την ίδρυση της εφημερίδας «Ελληνικός Κήρυκας». Από το 1926, όταν οι Γιώργος Μαρσέλος και Τζον Στίλσον δημιούργησαν ένα βήμα έκφρασης για μια κοινότητα με περιορισμένη εκπροσώπηση, ο «Ελληνικός Κήρυκας» στάθηκε στήριγμα για τους Έλληνες μετανάστες στην Αυστραλία. Συνέβαλε στην ένταξή τους, βοηθώντας τους να βρουν εργασία, να κατανοήσουν τη νέα τους πατρίδα και να διατηρήσουν ζωντανούς τους δεσμούς με την Ελλάδα. Στους εκδότες που διαχρονικά υπηρέτησαν το όραμα αυτό συγκαταλέγονται οι Δημήτριος Λάλας, Αλέξανδρος Γρίβας και Θεόδωρος Σκάλκος. Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στη σημερινή εκδότρια Δήμητρα Σκάλκου, η οποία συνεχίζει το έργο του πατέρα της, διασφαλίζοντας τη σύνδεση της Ελλάδας με την Αυστραλία και τον εκσυγχρονισμό της εφημερίδας σε μια νέα εποχή. Ο «Ελληνικός Κήρυκας» λειτούργησε ως ζωντανό ιστορικό αρχείο, καταγράφοντας κρίσιμες στιγμές, όπως ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και η τουρκική εισβολή στην Κύπρο, ενώ ενημέρωνε και κινητοποιούσε την ελληνοαυστραλιανή κοινότητα. Σήμερα, ως δίγλωσση πολυμεσική πλατφόρμα, αντικατοπτρίζει τη δυναμική πορεία των Ελληνοαυστραλών, τη σημαντική συμβολή τους στην αυστραλιανή κοινωνία, παράλληλα με τη διατήρηση των ελληνικών παραδόσεων, ενώ αποτελεί σύμβολο της πολυπολιτισμικής Αυστραλίας. Εύχομαι ο «Ελληνικός Κήρυκας» να συνεχίσει με την ίδια επιτυχία και προσφορά και στον επόμενο αιώνα.
Το μήνυμα του Ύπατου Αρμοστή της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Αυστραλία, Αντώνη Σαμμούτη Αγαπητοί φίλοι, Θα ήθελα να συγχαρώ θερμά την εφημερίδα Ελληνικός Κήρυκας για τη συμπλήρωση ενός αιώνα από την πρώτη της έκδοση και να επαινέσω τη διεύθυνση και τους συνεργάτες της για το έργο τους. Από την πρώτη στιγμή της ανάληψης των καθηκόντων μου, το 2022, διαπίστωσα ότι η εφημερίδα υπηρετεί πιστά την ενημέρωση της ελληνικής και της κυπριακής κοινότητας στην πέμπτη ήπειρο. Οι δημοσιογράφοι και οι φωτορεπόρτερ της ήταν πανταχού παρόντες, σε όλες τις εκδηλώσεις της ομογένειας. Ο Ελληνικός Κήρυκας ήταν επίσης πάντοτε συνεπής στην κάλυψη όλων των γεγονότων, τόσο στην παγκόσμια, όσο και στην αυστραλιανή σφαίρα αλλά και των πιο σημαντικών γεγονότων στην Κύπρο και στην Ελλάδα. Η επιλογή της χρήσης δύο γλωσσών, της ελληνικής και της αγγλικής βοηθά όλες τις γενιές των ομογενών μας και υπενθυμίζει ταυτόχρονα το χρέος για καλλιέργεια και εκμάθηση της ελληνικής μας γλώσσας. Άξια επαίνου είναι εξάλλου και η συνέχιση της έντυπης έκδοσης αλλά και η άρτια μορφή της ψηφιακής έκδοσης και της ιστοσελίδας της εφημερίδας σας. Εύχομαι λοιπόν ξανά από καρδιάς χρόνια πολλά και δημιουργικά στον Ελληνικό Κήρυκα και κάθε επιτυχία στη δεύτερη εκατονταετηρίδα του και βέβαια τον ευχαριστώ για ακόμα μια φορά που μου δίνει την ευκαιρία μέσα από τις γραμμές του να απευθύνομαι συχνά στην ομογένεια αλλά και να παρακολουθώ την πρόοδο και τις επιτυχίες της!
1926 1926 -- 2026 2026
MESSAGES
ΜΕ ΔΙΚΆ ΤΟΥ ΛΌΓΙΑ:
Η επιστολή ενός ιστορικού για την παρακαταθήκη του Ελληνικού Κήρυκα Από τον Καθηγητή ΑΝΑΣΤΆΣΙΟ ΤΆΜΗ
Ο
Ελληνικός Κήρυκας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1926 από τους πρωτοπόρους ιδρυτές του, Γεώργιο Μαρσέλο και Ιωάννη Στίλσον, με την ενθάρρυνση και τη στήριξη του εθνάρχη Ελευθερίου Βενιζέλου και του Κόμματος των Φιλελευθέρων. Το 2022 με προσέγγισαν η Δήμητρα Σκάλκος και η αδελφή της Ελέιν, προτείνοντας μου ευγενικά να αναλάβω μία ερευνητική μελέτη που θα κατέγραφε τη συμβολή του ιστορικού Ελληνικού Κήρυκα, ο οποίος επί πέντε δεκαετίες εκδιδόταν υπό τη διεύθυνση του αείμνηστου Θεόδωρου Σκάλκος. Η προετοιμασία μιας μελέτης βασισμένης πρωτίστως σε αρχειακό υλικό και φυσικά στην ίδια την εφημερίδα απαιτούσε εις βάθος εξέταση της πορείας και της ιστορικής της διαδρομής. Η έρευνα περιλάμβανε τον εντοπισμό αρχειακών εγγράφων, δοκιμίων, αλληλογραφίας, εκθέσεων, φωτογραφιών και γραπτών μαρτυριών που φυλάσσονται σε εθνικές βιβλιοθήκες, στα Εθνικά Αρχεία της Αυστραλίας, αλλά και σε ιδιωτικές συλλογές περισσότερων από 600 δημοσιογράφων, εκδοτών και ανταποκριτών που υπηρέτησαν την εφημερίδα τον τελευταίο αιώνα. Παράλληλα, χρειάστηκε να ψηφιοποιηθούν περίπου 17.000 φύλλα από το 1926 έως σήμερα και να εξεταστούν με προσοχή περισσότερες από 560.000 σελίδες αυτού του ιστορικού εντύπου. Η ανάγκη για τόσο λεπτομερή τεκμηρίωση προέκυψε σε μεγάλο βαθμό επειδή τα αρχικά αρχεία της εφημερίδας είχαν καταστραφεί υπό δύσκολες και σε μεγάλο βαθμό απρόβλεπτες συνθήκες, σε μία εποχή όπου δεν υπήρχαν ακόμη οι σχετικές τεχνολογίες διατήρησης και αρχειοθέτησης. Η μελέτη, η τεκμηρίωση και η ανάλυση της ιστορίας του Ελληνισμού στην Αυστραλία μέσα από τις σελίδες του Κήρυκα συνθέτουν ένα έργο πρωτογενούς ιστορικής έρευνας και, σε μεγάλο βαθμό, προφορικής ιστορίας. Οι σελίδες της εφημερίδας φωτίζουν την ιστορική, κοινωνική, εκκλησιαστική, πολιτιστική, δημογραφική, οικονομική και πολιτική εξέλιξη των Ελληνοαυστραλών, αρχικά μιας παροικίας περίπου 16.000 ανθρώπων κατά τον Μεσοπόλεμο και αργότερα των εκατοντάδων χιλιάδων μεταναστών που έφθασαν μεταπολεμικά και εγκαταστάθηκαν στην Αυστραλία. Η εξέλιξη του Ελληνισμού στην Αυστραλία είχε, σε σημαντικό βαθμό, επίκεντρο την Εκκλησία. Οι οργανωμένες ελληνικές παροικίες επικέντρωσαν αρχικά τις προσπάθειές τους στην ανέγερση και συντήρηση ναών, καθώς και στη στήριξη των ιερέων των ενοριών τους. Μόνο αργότερα αναδείχθηκαν ευρύτερα ζητήματα, όπως η ελληνόγλωσση
εκπαίδευση, ο αθλητισμός, το θέατρο, η πρόνοια και η κοινωνική αλληλεγγύη. Η μελέτη ακολουθεί θεματική και χρονολογική προσέγγιση, εξετάζοντας πολλά από τα ζητήματα που διαμόρφωσαν τη ζωή των Ελληνοαυστραλών. Ο αποκλεισμός των πρωτοπόρων εποίκων από την εργασία στα εργοστάσια, εξαιτίας βρετανικών αποικιακών πολιτικών που περιόριζαν τη βιομηχανική ανάπτυξη και ευνοούσαν τους Βρετανούς εργαζομένους, οδήγησε πολλούς Έλληνες μετανάστες σε κοπιαστικές εργασίες σε απομακρυσμένες περιοχές της Αυστραλίας. Ζητήματα ξενοφοβίας και ρατσισμού, που προβάλλονταν συχνά στα πρωτοσέλιδα του Κήρυκα ανάγκασαν τον αείμνηστο Αλέξανδρο Γρίβα να έρχεται επανειλημμένα σε αντιπαράθεση με την αυστραλιανή κοινωνία και τις εκάστοτε κυβερνήσεις. Ανθελληνικές διαδηλώσεις στην Δυτική Αυστραλία και τη Νέα Νότια Ουαλία, ρατσιστικά σχόλια στο Ομοσπονδιακό Κοινοβούλιο, προκατειλημμένα δημοσιεύματα μερίδας του αυστραλιανού Τύπου, αλλά και διακριτικοί τραπεζικοί περιορισμοί εις βάρος Ελλήνων, ακόμη και Αυστραλών που απασχολούσαν Έλληνες εργάτες, συγκαταλέγονταν στα πολλά ζητήματα που αντιμετώπισαν οι εκδότες της εφημερίδας. Η μελέτη εξετάζει επίσης τους αδελφικούς δεσμούς που αναπτύχθηκαν σταδιακά ανάμεσα σε Αυστραλούς και Έλληνες, καταγράφοντας τη μετάβαση από τις αρχικά εχθρικές στάσεις στην ανοχή και, τελικά, στη γνήσια συνεργασία και αποδοχή μετά την επιστροφή των Αυστραλών στρατιωτών από τον Πρώτο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον υποστηρικτικό ρόλο της Αγγλικανικής Εκκλησίας και στη διορατική ηγεσία των Μητροπολιτών Τιμοθέου Ευαγγελινίδη και Ιεζεκιήλ Τσουκαλά. Εξίσου σημαντική υπήρξε η προθυμία Αγγλικανών ιεραρχών στην Πέρθη, την Αδελαΐδα, την Μελβούρνη και το Σύδνεϋ να υποδέχονται τους ορθόδοξους ομολόγους τους, να παραχωρούν τους καθεδρικούς ναούς τους, να συλλειτουργούν και να προσεύχονται μαζί, μία σχέση που καταγράφεται εκτενώς στις σελίδες του Κήρυκα. Η μελέτη εξετάζει ακόμη τους δεσμούς που σφυρηλατήθηκαν ανάμεσα στην Ελλάδα, τον Ελληνισμό και την Αυστραλία μέσα από κοινές ιστορικές εμπειρίες, όπως η Μάχη της Κρήτης, οι εκστρατείες των ANZAC, αλλά και ο ρόλος της Λήμνου και της Θεσσαλονίκης κατά τη διάρκεια των δύο Παγκοσμίων Πολέμων. Οι κοινές θυσίες στο Μακεδονικό Μέτωπο, στο Σκρα, την Δοϊράνη, τη Βεύη, τον Αλιάκμονα και την Κρήτη δημιούργησαν διαρκείς δεσμούς ανάμεσα στους δύο λαούς. Τα κοιμητήρια στη Μακεδονία, την Κρήτη και τη Λήμνο, όπου βρίσκονται οι τάφοι Αυστραλών στρατιωτών που έπεσαν πολεμώντας για την Ελλάδα,
1926 - 2026
παραμένουν έως σήμερα ζωντανά σύμβολα αυτής της κοινής ιστορικής μνήμης και αμοιβαίας αναγνώρισης. Ένα ακόμη κεντρικό θέμα της μελέτης αφορά την ανάπτυξη των ελληνικών παροικιών και τις εντάσεις που προκαλούσαν ο τοπικισμός και οι περιφερειακές ταυτότητες. Σε πολλές περιπτώσεις, τοπικοί σύλλογοι και αδελφότητες έθεταν τα στενά τοπικά συμφέροντα υπεράνω των ευρύτερων συμφερόντων του Ελληνισμού στην Αυστραλία, υπονομεύοντας κατά καιρούς την ενότητα και τη συλλογική πρόοδο. Μέσα από τις σελίδες του Κήρυκα καταγράφεται επίσης η οικονομική διαδρομή των Ελλήνων μεταναστών, από την εργασία σε καφενεία και εστιατόρια έως τη δημιουργία μικρών επιχειρήσεων και, αργότερα, την επέκταση σε κλάδους όπως η αλιεία, η κατασκευή επίπλων, οι κατασκευές, τα καύσιμα και η ενέργεια. Από τη δεκαετία του 1960 και έπειτα, οι Ελληνοαυστραλοί άρχισαν να εισέρχονται ολοένα και πιο δυναμικά στην πολιτική ζωή της χώρας. Ελληνόφωνοι πυρήνες του Εργατικού Κόμματος της Αυστραλίας (Australian Labor Party) δημιουργήθηκαν αρχικά στην Μελβούρνη και στη συνέχεια σε ολόκληρη την Αυστραλία. Τις επόμενες δεκαετίες, Ελληνοαυστραλοί αναδείχθηκαν υποψήφιοι με τους Εργατικούς και τους Φιλελεύθερους και άλλα πολιτικά κόμματα. Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 300 Ελληνοαυστραλοί διεκδίκησαν πολιτικά αξιώματα τα τελευταία 55 χρόνια, ενώ πολλοί εξελέγησαν υπουργοί, βουλευτές και πρόεδροι κοινοβουλίων σε ομοσπονδιακό και πολιτειακό επίπεδο. Δύο εξέχοντες Ελληνοαυστραλοί διορίστηκαν επίσης Κυβερνήτες του Στέμματος στο Ντάργουιν και την Πέρθη. Στον χώρο της εκπαίδευσης και της πνευματικής ζωής, εκατοντάδες Ελληνοαυστραλοί αναδείχθηκαν ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1920 ως επιστήμονες, ιατροί, νομικοί, δικαστές και πανεπιστημιακοί. Οι Έλληνες συνέβαλαν ουσιαστικά στη διδασκαλία στα αυστραλιανά σχολεία, ενώ από το 1978 άρχισαν να λειτουργούν στην Αυστραλία και ελληνικά ημερήσια σχολεία. Η μελέτη αποτίει ακόμη φόρο τιμής στις εκατοντάδες δημοσιογράφων και ανταποκριτών που κατέγραψαν και διέσωσαν αυτή την ιστορία μέσα από τις σελίδες του Κήρυκα. Η εφημερίδα διατηρούσε ανταποκριτές όχι μόνο σε κάθε μεγάλη αυστραλιανή πόλη, αλλά και σε επαρχιακές περιοχές και απομακρυσμένους ελληνικούς οικισμούς σε ολόκληρη τη χώρα. Οι εκδότες ταξίδευαν συχνά σε απομονωμένες πόλεις και οικισμούς, προκειμένου να εξασφαλίσουν συνδρομητές, να ορίσουν ανταποκριτές και να ενισχύσουν το πανεθνικό δίκτυο της εφημερίδας. Ο Κήρυκας εξελίχθηκε τόσο σε κοινωνικό όσο και σε πολιτικό κέντρο της ελ-
ληνοαυστραλιανής ζωής. Αυστραλοί πολιτικοί επισκέπτονταν τακτικά τα γραφεία του, επιδιώκοντας στήριξη και επαφή με την ελληνική παροικία. Παράλληλα, Έλληνες πολιτικοί που επισκέπτονταν την Αυστραλία μετά το 1949 βασίζονταν επίσης στους εκδότες της εφημερίδας για τη διευκόλυνση επαφών με κυβερνητικούς αξιωματούχους και τη διοργάνωση συγκεντρώσεων της παροικίας. Σε περιόδους πολιτικής έντασης, οι αυστραλιανές αρχές ασφαλείας συμβουλεύονταν συχνά τους εκδότες και τους δημοσιογράφους της εφημερίδας, προκειμένου να αποκτήσουν σαφέστερη εικόνα των εξελίξεων στους κόλπους της ελληνικής παροικίας. Σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας του, ο Ελληνικός Κήρυκας διατήρησε έναν παιδευτικό και συμβουλευτικό ρόλο, ιδιαίτερα κατά τα μεγάλα μεταναστευτικά κύματα των δεκαετιών του 1950 και του 1960. Παράλληλα με τη σταθερή στήριξη του προς τους ελληνικούς παροικιακούς θεσμούς, η εφημερίδα ενθάρρυνε διαρκώς τους μετανάστες να επιδιώξουν οικονομική πρόοδο, να μάθουν αγγλικά, να ενταχθούν στην ευρύτερη αυστραλιανή κοινωνία και να ξεπεράσουν τα όρια της εθνοτικής απομόνωσης. Ωστόσο, ήταν ο Θεόδωρος Σκάλκος εκείνος που μεταμόρφωσε οριστικά τα ελληνόγλωσσα μέσα ενημέρωσης στην Αυστραλία μέσα από την καινοτομία και τον εκσυγχρονισμό. Υπήρξε πρωτοπόρος στην υιοθέτηση του μονοτονικού συστήματος στις ελληνόγλωσσες εφημερίδες, κατήργησε τη λινοτυπία, εισήγαγε τη φωτοστοιχειοθεσία και αξιοποίησε τις αναδυόμενες τεχνολογίες επικοινωνίας, όπως η τηλεομοιοτυπία (facsimile transmission). Δημιούργησε γραφεία της εφημερίδας στην Ελλάδα, ανέπτυξε συνεργασίες με αγγλόφωνες εφημερίδες για την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών και συνέβαλε στην ένταξη ελληνόγλωσσου υλικού στον αυστραλιανό ημερήσιο Τύπο. Παράλληλα, επέκτεινε πανεθνικά το ελληνόγλωσσο ραδιοφωνικό πρόγραμμα, συνέβαλε στην έλευση της τηλεόρασης του Antenna στην Αυστραλία και τύπωσε περισσότερες από 50 εθνοτικές εφημερίδες σε ολόκληρη τη χώρα. Απέκτησε επίσης σερβικές, ισπανόφωνες και αραβόφωνες εφημερίδες, ενώ εξέδιδε και το Ελληνίς, ένα από τα μακροβιότερα περιοδικά της παγκόσμιας ελληνικής διασποράς. Μία ολοκληρωμένη επετειακή ιστορία της εφημερίδας, που θα καταγράφει τους ανθρώπους της, τις καθοριστικές περιόδους και την εξέλιξή της μέσα στον τελευταίο αιώνα, ετοιμάζεται σήμερα από τον καθηγητή Αναστάσιο Τάμη και αναμένεται να κυκλοφορήσει στα τέλη του 2026 ή στις αρχές του 2027.
1926 - 2026
27 ΜΑΐΟΥ 2026
7
FOUNDATIONS AND HISTORY
Η πρώτη δεκαετία του Ελληνικού Κήρυκα (1926–1936):
Μια εφημερίδα γεννημένη μέσα από συγκρούσεις και η διαμόρφωση του οργανωμένου Ελληνισμού στην Αυστραλία
Ό
ταν το πρώτο φύλλο του Πανελληνίου Κήρυκα, της έκδοσης που αργότερα θα εξελισσόταν στον Ελληνικό Κήρυκα, κυκλοφόρησε στο Σύδνεϋ στις 18 Νοεμβρίου 1926, ελάχιστοι θα μπορούσαν να φανταστούν ότι η εφημερίδα αυτή θα επιβίωνε μέχρι σήμερα για να εξελιχθεί στην μακροβιότερη ελληνόγλωσση ημερήσια έκδοση εκτός Ελλάδας με αδιάλειπτη κυκλοφορία. Κι όμως, από τα πρώτα κιόλας βήματά της, η εφημερίδα δεν υπήρξε απλώς ένα μέσο ενημέρωσης. Υπήρξε ένας θεσμός γεννημένος μέσα από αντιπαραθέσεις και αγώνες. Ένα πεδίο σύγκρουσης ιδεολογιών, πίστης, μετανάστευσης, γλώσσας, πολιτικής, επιβίωσης και ταυτότητας. Αναδύθηκε σε μία από τις πλέον καθοριστικές και ταραχώδεις περιόδους της ιστορίας του Ελληνισμού της Αυστραλίας, σε μια εποχή κατά την οποία τα θεμέλια του οργανωμένου Απόδημου Ελληνισμού παρέμεναν ακόμη εύθραυστα και αβέβαια. Ο πρώτος εκδότης της, Γιώργος Μαρσέλος, και ο πρώτος αρχισυντάκτης της, Τζον Στίλσον, έθεσαν τις βάσεις για αυτό που έμελλε να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς της ελληνοαυστραλιανής ιστορίας. Ο Μαρσέλος, μετανάστης και επιχειρηματίας από τα Κύθηρα, οραματίστηκε μια σύγχρονη ελληνόγλωσση εφημερίδα, ικανή να συνδέσει και να ενημερώσει τον διάσπαρτο ελληνικό πληθυσμό της Αυστραλίας. Ο Στίλσον, από την πλευρά του, διαμόρφωσε την πρώτη δημοσιογραφική ταυτότητα της εφημερίδας μέσα από ένα δυναμικό, έντονα πολιτικοποιημένο και συχνά συγκρουσιακό ύφος, που βρήκε απήχηση κυρίως στους εργαζόμενους μετανάστες. Δίπλα στους Μαρσέλο και Στίλσον, ο Αλέξανδρος Γρίβας αναδείχθηκε γρήγορα σε μία από τις πλέον εμβληματικές μορφές των πρώτων χρόνων της εφημερίδας. Αρχικά αναλαμβάνοντας συντακτικά και διοικητικά καθήκοντα, ο Γρίβας ταυτίστηκε στενά με τη μαχητική στάση του Ελληνικού Κήρυκα απέναντι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο κατά την περίοδο του εκκλησιαστικού σχίσματος και αργότερα εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους διοικητικούς παράγοντες στην ιστορία της εφημερίδας. Η παρουσία του επρόκειτο να επηρεάσει καθοριστικά την πορεία του Ελληνικού Κήρυκα για δεκαετίες. Από ταπεινά ξεκινήματα, με χειροκίνητη εκτύπωση σε ένα υπόγειο της Oxford Street στο Σύδνεϋ, ο Ελληνικός Κήρυκας εξελίχθηκε γρήγορα σε μια ισχυρή φωνή της παροικι-
8
27 ΜΑΐΟΥ 2026
ακής ζωής. Η πρώτη δεκαετία της εφημερίδας σημαδεύτηκε από εκκλησιαστικά σχίσματα, πολιτική πόλωση, ρατσισμό απέναντι στους μετανάστες, οικονομική ύφεση και σφοδρές αντιπαραθέσεις γύρω από τη διατήρηση της ελληνικής ταυτότητας στην Αυστραλία. Ταυτόχρονα, όμως, η εφημερίδα εξελίχθηκε σε κεντρικό πυλώνα της οργάνωσης και των διεκδικήσεων της παροικίας, καταγράφοντας και συχνά διαμορφώνοντας άμεσα την ανάπτυξη σχολείων, εκκλησιών, φιλανθρωπικών πρωτοβουλιών, πολιτιστικών φορέων, αθλητικών συλλόγων και πολιτικών κινημάτων σε ολόκληρη την Αυστραλία. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1930, η εφημερίδα δεν αποτελούσε πλέον απλώς έναν παρατηρητή της ελληνοαυστραλιανής ιστορίας, αλλά έναν από τους βασικούς αρχιτέκτονες της. ΜΙΑ ΕΦΗΜΕΡΊΔΑ ΓΕΝΝΗΜΈΝΗ ΜΈΣΑ ΣΤΟΝ ΔΙΧΑΣΜΌ Η εφημερίδα έκανε την εμφάνισή της σε μια ελληνοαυστραλιανή παροικία ήδη βαθιά διχασμένη από ιδεολογικές συγκρούσεις που είχαν μεταφερθεί από την Ελλάδα. Οι μετασεισμοί του Εθνικού Διχασμού ανάμεσα σε Βενιζελικούς και Βασιλικούς είχαν φτάσει στην Αυστραλία πολύ πριν από την κυκλοφορία του Ελληνικού Κήρυκα. Πολιτική, θρησκεία και ταυτότητα ήταν άρρηκτα συνδεδεμένες, ενώ οι εντάσεις στο εσωτερικό των ελληνορθόδοξων κοινοτήτων αντανακλούσαν τις βαθύτερες διαιρέσεις της ίδιας της Ελλάδας. Μόλις δύο ημέρες μετά την κυκλοφορία του πρώτου φύλλου, η Ελληνική Ορθόδοξη Κοινότητα Νέας Νότιας Ουαλίας διέκοψε επίσημα τις σχέσεις της με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και συντάχθηκε με την Αυτοκέφαλη Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία Αμερικής και Καναδά υπό τον αμφιλεγόμενο και καθαιρεμένο μητροπολίτη Βασίλειο Κομβόπουλο. Την ίδια περίοδο, η κυβέρνηση των Φιλελευθέρων του Ελευθερίου Βενιζέλου απέστειλε στην Αυστραλία τον βουλευτή Παναγιώτη Τσιτσιλιά, προκειμένου να στηρίξει την ίδρυση και κυκλοφορία του Ελληνικού Κήρυκα ως φιλελεύθερο αντίβαρο απέναντι στη βασιλόφρονα εφημερίδα Εθνικόν Βήμα. Ο Ελληνικός Κήρυκας εξελίχθηκε γρήγορα σε έναν από τους πλέον ένθερμους υποστηρικτές του αντιπατριαρχικού κινήματος. Παρότι η εφημερίδα κινούνταν ευρύτερα στον φιλελεύθερο πολιτικό χώρο του Βε-
Η πρώτη έκδοση του Πανελληνίου Κήρυκα, 1926
νιζέλου, οι συντάκτες της αντιτάχθηκαν σφοδρά τόσο στον μητροπολίτη Χριστόφορο Κνίτη όσο και στην εξουσία του Πατριαρχείου στην Αυστραλία. Η σύγκρουση σύντομα απέκτησε όχι μόνο ιδεολογικά αλλά και θεσμικά χαρακτηριστικά. Οι υποστηρικτές του πατέρα, Αθηναγόρα Βαράκλα και της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας Νέας Νότιας Ουαλίας παρέμειναν γύρω από την Αγία Τριάδα, ενώ ο μητροπολίτης Κνίτης, ο Έλληνας πρόξενος και οι υποστηρικτές τους ίδρυσαν το 1927 την αντίπαλη κοινότητα της Αγίας Σοφίας στο Σύδνεϋ. Εκείνα τα χρόνια, η εφημερίδα υιοθέτησε έναν έντονα λαϊκιστικό και επιθετικό τόνο, παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως υπερασπιστή των απλών μεταναστών, των «Ξυπόλητων», απέναντι σε αυτό που περιέγραφε ως κυριαρχία κληρικών, διπλωματών και εύπορων ελίτ. Τα κύρια άρθρα της επιτίθεντο συχνά στο Πατριαρχείο, το Ελληνικό Προξενείο, την Αγία Σοφία και το αντίπαλο Βήμα, ενώ υπερασπίζονταν με ιδιαίτερη ένταση τον πατέρα Αθηναγόρα Βαράκλα παρά την καθαίρεσή του. Η ρητορική της εποχής ήταν συ-
χνά εμπρηστική και βαθιά διχαστική. Οι συνέπειες του σχίσματος υπήρξαν δραματικές. Μυστήρια που τελούνταν από καθαιρεμένους κληρικούς κρίθηκαν άκυρα από το ελληνικό κράτος, προκαλώντας σύγχυση και οδύνη σε ολόκληρη την ομογένεια. Γάμοι, βαπτίσεις και κηδείες μετατράπηκαν σε πεδίο πικρών αντιπαραθέσεων ανάμεσα στις αντίπαλες παρατάξεις. Σε μία ιδιαίτερα συγκλονιστική περίπτωση που κατέγραψε η εφημερίδα, πατέρας στη Μελβούρνη στερήθηκε την εξόδιο ακολουθία για το παιδί του, επειδή το αγόρι είχε βαπτιστεί από καθαιρεμένο ιερέα. Η διαμάχη προκάλεσε επίσης δικαστικές συγκρούσεις, διπλωματικές εντάσεις και ακραία εχθρότητα ανάμεσα στα αντίπαλα στρατόπεδα. Η εφημερίδα εξαπέλυε επανειλημμένα εκστρατείες κατά του Έλληνα προξένου Λεωνίδα Χρυσανθόπουλου, δημοσιεύοντας ανοικτές επιστολές με τις οποίες ζητούσε την απομάκρυνση του και τον κατηγορούσε ότι εξυπηρετούσε βασιλικά και συμφέροντα εχθρικά προς την παροικία. Το 1928, ο πρόξενος προσέφυγε δικαστικά εναντίον του Ελληνικού Κήρυκα και μελών της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας
1926 1926 -- 2026 2026
FOUNDATIONS AND HISTORY Νέας Νοτίου Ουαλίας για δυσφημιστικά δημοσιεύματα. Καθ’ όλη αυτή την περίοδο, η εφημερίδα δεν περιοριζόταν απλώς στην καταγραφή του σχίσματος, υπήρξε ενεργός πρωταγωνιστής του. ΥΠΕΡΑΣΠΙΖΌΜΕΝΟΣ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΊΑ ΚΑΙ ΤΗ ΓΛΏΣΣΑ Παρά το συγκρουσιακό του ύφος, ο Ελληνικός Κήρυκας έθετε ταυτόχρονα και τα θεμέλια του οργανωμένου Ελληνισμού στην Αυστραλία. Μία από τις πρώτες και σημαντικότερες εκστρατείες της εφημερίδας επικεντρώθηκε στην ελληνόγλωσση εκπαίδευση. Τον Μάρτιο του 1927, η Άννα Περιβολάρης ίδρυσε στο Σύδνεϋ ένα ιδιωτικό ελληνικό σχολείο με τη στήριξη της Κυθηραϊκής παροικίας. Λίγες μόλις εβδομάδες αργότερα, η Ελληνική Ορθόδοξη Κοινότητα Νέας Νότιας Ουαλίας ίδρυσε το δικό της Κοινοτικό Σχολείο, διορίζοντας την Ευανθία Βέργου ως την πρώτη καταρτισμένη δασκάλα που είχε έρθει από την Ελλάδα. Η εφημερίδα προέβαλε με ιδιαίτερη θέρμη αυτές τις πρωτοβουλίες, υποστηρίζοντας επανειλημμένα ότι η διατήρηση της γλώσσας ήταν ζωτικής σημασίας για την επιβίωση του Ελληνισμού στην Αυστραλία. Καθ’ όλη τη δεκαετία, ο Ελληνικός Κήρυκας αγωνίστηκε για τη δημιουργία σχολείων όχι μόνο στο Σύδνεϋ αλλά και στη Μελβούρνη και άλλα αστικά κέντρα. Προειδοποιούσε συχνά ότι χωρίς τη γλώσσα, οι επόμενες γενιές θα έχαναν τη σύνδεσή τους με την ελληνική ταυτότητα, την Ορθοδοξία και την ιστορική τους κληρονομιά. Η εφημερίδα προωθούσε επίσης την ευρύτερη πολιτιστική ανάπτυξη της παροικίας. Στήριζε θεατρικές ομάδες, μουσικούς, βιβλιοθήκες και λογοτεχνικές δραστηριότητες, θεωρώντας ότι ο Ελληνισμός στην Αυστραλία χρειαζόταν πνευματικά και καλλιτεχνικά θεμέλια, όχι μόνο εκκλησίες και επιχειρήσεις. Τον Αύγουστο του 1930, η εφημερίδα χαιρέτισε την ίδρυση της πρώτης ελληνικής δανειστικής βιβλιοθήκης στο Σύδνεϋ, πρωτοβουλία του Άλεξ Γρίβα. Το 1931 κάλυψε εκτενώς την πρώτη εμφάνιση της πρώτης ελληνικής θεατρικής ομάδας της Αυστραλίας στο Savoy Theatre του Σύδνεϋ. Παράλληλα, ο Ελληνικός Κήρυκας στήριξε ενεργά τα ελληνικά προσκοπικά κινήματα, τις ενώσεις νέων και τους καλλιτεχνικούς συλλόγους, αναγνωρίζοντας ότι η οργανωμένη ζωή της παροικίας θα καθόριζε αν ο Ελληνισμός θα ρίζωνε μόνιμα στην Αυστραλία. ΧΤΊΖΟΝΤΑΣ ΈΝΑ ΠΑΝΕΘΝΙΚΌ ΕΛΛΗΝΙΚΌ ΔΊΚΤΥΟ Καθώς η εφημερίδα διεύρυνε την επιρροή της, εξελίχθηκε σταδιακά στον συνδετικό κρίκο που ένωνε τις διάσπαρτες ελληνικές παροικίες σε ολόκληρη την Αυστραλία. Στις σελίδες της καταγραφόταν η ελληνική ζωή στο Σύδνεϋ, τη Μελβούρνη, την Βρισβάνη, την Πέρθη, την Αδελαΐδα, το Νιουκάστλ και σε δεκάδες επαρχιακές πόλεις. Η εφημερίδα δημοσίευε ρεπορτάζ για ελληνικά καφενεία στο απο-
Ωστόσο, η στάση της εφημερίδας δεν ήταν μονοδιάστατη. Ο Ελληνικός Κήρυκας προειδοποιούσε και τους ίδιους τους Έλληνες μετανάστες ότι η κακή υγιεινή, ορισμένες επιχειρηματικές πρακτικές εκμετάλλευσης και η κουλτούρα του τζόγου σε κάποια καφενεία έπλητταν τη συνολική εικόνα της παροικίας. Έτσι, τα κύρια άρθρα της εφημερίδας συνδύαζαν την αντίσταση απέναντι στον ρατσισμό με εκκλήσεις για συλλογική αυτοβελτίωση. Τζον Στίλσον
Ο Γιώργος Μαρσέλος στο Wellington το 1943
Άλεξ Γρίβας
Ο πρώτος Γενικός Πρόξενος της Ελλάδας, Λεωνίδας Χρυσανθόπουλος (δεξιά)
μακρυσμένο Κουίνσλαντ, αδελφότητες στη Δυτική Αυστραλία και εκκλησιαστικές αντιπαραθέσεις στη Βικτώρια. Από το 1930 και έπειτα, ο Μαρσέλος πραγματοποίησε προσωπικά εκτεταμένες περιοδείες στην περιφερειακή Αυστραλία, επισκεπτόμενος εκατοντάδες ελληνικούς οικισμούς στη Νέα Νότια Ουαλία και το Κουίνσλαντ. Τα ταξίδια αυτά ήταν κάτι πολύ περισσότερο από προωθητικές περιοδείες. Αποτελούσαν μια προσπάθεια διαμόρφωσης κοινής εθνικής συνείδησης ανάμεσα σε γεωγραφικά απομονωμένους μετανάστες. Σε μια εποχή όπου πολλοί Έλληνες ζούσαν σε αγροτικές ή απομακρυσμένες περιοχές με ελάχιστη επαφή με άλλους ομογενείς, ο Ελληνικός Κήρυκας μετατράπηκε στον βασικό τους σύνδεσμο με την ευρύτερη παροικία. Η παρέμβαση της εφημερίδας επεκτεινόταν και στην ίδια την οργάνωση της παροικίας. Κατέγραφε και ενθάρρυνε τη δημιουργία παροικιακών συλλόγων, γυναικείων οργανώσεων, εργατικών σωματείων και τοπικών αδελφοτήτων. Στήριξε τη δημιουργία της Ελληνικής Κοινότητας Αδελαΐδας το 1930 και παρακολουθούσε στενά τις οργανωτικές εξελίξεις στις ελληνικές παροικίες ανά την Αυστραλία. Η εφημερίδα είχε αντιληφθεί ότι το μέλλον του Ελληνισμού στην Αυστραλία δεν θα κρινόταν απλώς από την επιβίωση αλλά από την οργάνωση.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1920, οι Έλληνες παρουσιάζονταν συχνά στον αυστραλιανό Τύπο ως βρώμικοι, ανέντιμοι, φορείς ασθενειών και αδύνατον να ενσωματωθούν στην αυστραλιανή κοινωνία. Πολιτικοί και δικαστές χρησιμοποιούσαν δημόσια ρατσιστικούς χαρακτηρισμούς. Πρωθυπουργός της Δυτικής Αυστραλίας αναφερόταν υποτιμητικά στους Έλληνες ως το «πλήθος των fish and chips», ενώ δικαστής στην Αδελαΐδα είχε δηλώσει πως η βία με μαχαίρια «θα μπορούσε να αναμένεται από Έλληνες, όχι όμως από Βρετανούς». Μεγάλα αυστραλιανά μέσα ενημέρωσης δημοσίευαν επανειλημμένα εκστρατείες κατά των Ελλήνων, κατηγορώντας ελληνικά καφενεία και οπωροπωλεία ότι αποτελούσαν απειλή για τη δημόσια υγεία. Μία ιδιαίτερα ακραία εκστρατεία στην Βρισβάνη το 1928 προειδοποιούσε τους Αυστραλούς να μην ψωνίζουν από ελληνικά καταστήματα, παρουσιάζοντας τους Έλληνες ως «φυλετικά κατώτερους ξένους» που μόλυναν την «Λευκή Αυστραλία». Ο Ελληνικός Κήρυκας υπήρξε μία από τις ελάχιστες δημόσιες φωνές που αντιπαρατέθηκαν ανοιχτά σε αυτή τη ξενοφοβία. Κατηγορούσε τον αυστραλιανό Τύπο ότι στοχοποιούσε τους μετανάστες και επέκρινε τις ελληνικές διπλωματικές αρχές επειδή δεν υπερασπίζονταν επαρκώς την παροικία. Η εφημερίδα κατέγραφε επίσης τις καθημερινές ταπεινώσεις που βίωναν οι μετανάστες. Σε ένα χαρακτηριστικό περιστατικό, παιδί μπήκε σε οπωροπωλείο και απευθύνθηκε στον ιδιοκτήτη αποκαλώντας τον «Mister Dago», έναν υποτιμητικό χαρακτηρισμό για μετανάστες μεσογειακής καταγωγής.
ΜΙΑ ΦΩΝΉ ΑΠΈΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΡΑΤΣΙΣΜΌ Ένας από τους σημαντικότερους ρόλους που διαδραμάτισε ο Ελληνικός Κήρυκας κατά την πρώτη δεκαετία της κυκλοφορίας του ήταν η σταθερή αντιπαράθεσή του με τον ρατσισμό κατά των Ελλήνων.
1926 - 2026
Η ΜΕΓΆΛΗ ΎΦΕΣΗ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΉ ΑΛΛΗΛΕΓΓΎΗ Η έναρξη της Μεγάλης Ύφεσης άλλαξε ριζικά τις δημοσιογραφικές προτεραιότητες της εφημερίδας. Από το 1928 και ακόμη εντονότερα μετά το 1929, ο Ελληνικός Κήρυκας αφιέρωσε τεράστιο χώρο στην ανεργία, την αστεγία και την οικονομική κατάρρευση που βίωναν οι μετανάστες. Στις σελίδες του κατέγραφε ανέργους Έλληνες να περιπλανώνται στους δρόμους των πόλεων, καφενεία να οδηγούνται σε χρεοκοπία και μετανάστες ανήμπορους να στηρίξουν τις οικογένειες τους στην Ελλάδα. Ένα από τα πιο τραγικά δημοσιεύματα αφορούσε την αυτοκτονία του άνεργου μετανάστη Χρήστου Σοφέρτη στον ποταμό Yarra της Μελβούρνης, όταν οι οικονομικές δυσκολίες τον οδήγησαν στην απόγνωση. Η εφημερίδα εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο έντονους υποστηρικτές των δοκιμαζόμενων μεταναστών κατά τα χρόνια της Ύφεσης. Αποκάλυπτε συστηματικά τη δράση επιτήδειων μεταναστευτικών πρακτόρων στην Ελλάδα και την Αίγυπτο, οι οποίοι συνέχιζαν να παρουσιάζουν ψευδώς την Αυστραλία ως γη ευημερίας, παρά τη ραγδαία αύξηση της ανεργίας. Ταυτόχρονα, η εφημερίδα προωθούσε την αλληλεγγύη και τη φροντίδα στο εσωτερικό της ίδιας της παροικίας. Ελληνικά καφενεία μετατράπηκαν σε άτυπα κέντρα κοινωνικής στήριξης, όπου άνεργοι μετανάστες έβρισκαν φαγητό, στέγη και συντροφιά. Ο Ελληνικός Κήρυκας εξήρε τους ιδιοκτήτες που πρόσφεραν γεύματα χωρίς πληρωμή σε συμπατριώτες τους και μετέτρεπαν τα καταστήματά τους σε χώρους αλληλοβοήθειας. Η εφημερίδα δημοσίευε επίσης εκκλήσεις για οικονομική ενίσχυση μετά από φυσικές καταστροφές και ανθρωπιστικές κρίσεις. Μετά τον καταστροφικό σεισμό της Κορίνθου το 1928, ο Ελληνικός Κήρυκας οργάνωσε εράνους σε ολόκληρη την Αυστραλία για τη στήριξη των πληγέντων. Το 1931 κάλυψε εκτενώς τις προσπάθειες συγκέντρωσης χρημάτων από Κυπρίους της Αυστραλίας για οικογένειες που επλήγησαν από την αντικατοχική εξέγερση στην Κύπρο. Η φιλανθρωπία και η αίσθηση κοινοτικού καθήκοντος εξελίχθηκαν έτσι σε κεντρικά στοιχεία της κοσμοθεωρίας της εφημερίδας. Η ΆΦΙΞΗ ΤΟΥ Μ.Ε. ΜΑΛΑΧΊΑ Ένα καθοριστικό σημείο για τον Ελληνικό Κήρυκα ήρθε το 1929 με την άφιξη του δημοσιογράφου και διανο-
1926 - 2026
27 ΜΑΐΟΥ 2026
9
FOUNDATIONS AND HISTORY ουμένου Μιχαήλ Εμμανουήλ Μαλαχία, γνωστού με τα αρχικά «Μ.Ε.Μ.». Διαδεχόμενος τον Στίλσον στη θέση του αρχισυντάκτη, ο Μαλαχίας άλλαξε ουσιαστικά τον τόνο και τον προσανατολισμό της εφημερίδας. Υπό τη δική του καθοδήγηση, ο Ελληνικός Κήρυκας απομακρύνθηκε από τις ωμές πολεμικές αντιπαραθέσεις και υιοθέτησε μια περισσότερο μορφωτική, αναλυτική και συμφιλιωτική δημοσιογραφική φιλοσοφία. Η γλώσσα της εφημερίδας έγινε απλούστερη και πιο κοντά στη δημοτική. Ο Μαλαχίας διεύρυνε θεαματικά τη θεματολογία της εφημερίδας. Ο Ελληνικός Κήρυκας άρχισε να δίνει ολοένα μεγαλύτερη έμφαση στην αυστραλιανή πολιτική, την οικονομία, τη μετανάστευση, τις εργασιακές συνθήκες, την εκπαίδευση και το μακροπρόθεσμο μέλλον του Ελληνισμού στην Αυστραλία. Υπό την επιρροή του, η εφημερίδα απέκτησε πιο φιλόδοξο πνευματικό χαρακτήρα και σχεδόν εγκυκλοπαιδική ύλη. Ήδη από το 1929 δημοσίευε τακτικά άρθρα για τις διεθνείς εξελίξεις, τον ελληνικό πολιτισμό, την ταυτότητα της διασποράς και την πολιτική ζωή της Αυστραλίας. Ο Μαλαχίας κατέγραψε επίσης σημαντικές σκέψεις γύρω από την ιστορία της μετανάστευσης, υποστηρίζοντας ότι πολλοί από τους πρώτους Έλληνες εγκαταστάθηκαν στην Αυστραλία σχεδόν «τυχαία», ως ναυτικοί, εργάτες ή λιποτάκτες πληρωμάτων πλοίων. Πίστευε ότι η διχόνοια και οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις είχαν επιβραδύνει την ανάπτυξη του οργανωμένου Ελληνισμού στην Αυστραλία. Πάνω απ’ όλα, επιχείρησε να οδηγήσει τόσο την εφημερίδα όσο και την ευρύτερη παροικία προς μια πορεία συμφιλίωσης. ΕΛΛΗΝΙΣΜΌΣ, ΕΘΝΙΚΉ ΣΥΝΕΊΔΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑΥΤΌΤΗΤΑ Καθ’ όλη τη διάρκεια των αρχών της δεκαετίας του 1930, ο Ελληνικός Κήρυκας τοποθετούσε ολοένα και πιο ξεκάθαρα τον εαυτό του ως θεματοφύλακα της ελληνικής ταυτότητας στην Αυστραλία. Η εφημερίδα αγωνίστηκε αδιάκοπα για τη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας, του πολιτισμού και της Ορθοδοξίας. Προειδοποιούσε τους γονείς ότι η αφομοίωση απειλούσε το μέλλον του Ελληνισμού στην Αυστραλία. Παράλληλα, παρέμενε βαθιά συνδεδεμένη με τα εθνικά ζητήματα του ευρύτερου ελληνισμού. Στις σελίδες της φιλοξενούνταν εκτενή δημοσιεύματα για τη Μακεδονία, την Κύπρο, τον μικρασιατικό Ελληνισμό, το ζήτημα των Δωδεκανήσων, τη Βόρειο Ήπειρο και τη διατήρηση των ελληνικών κοινοτήτων στην Κωνσταντινούπολη, την Ίμβρο και την Τένεδο. Η εφημερίδα αντιτάχθηκε έντονα στην πολιτική ιταλοποίησης των Καστελλοριζιών υπό ιταλική κυριαρχία και υπερασπιζόταν σταθερά την ελληνική εθνική συνείδηση εκτός συνόρων. Η αντικατοχική εξέγερση στην Κύπρο το 1931 έτυχε ιδιαίτερα εκτεταμένης κάλυψης. Η εφημερίδα αντιμετώπισε με εμφανή συμπάθεια
10
27 ΜΑΐΟΥ 2026
Ο μητροπολίτης Κνίτης, χαρισματική προσωπικότητα και απόφοιτος της Οξφόρδης (1926) Έλληνες μετανάστες στην Αυστραλία στα τέλη του 19ου αιώνα
Ο βενιζελικός βουλευτής Παναγιώτης Τσιτσιλιάς, εκ των εμπνευστών του Ελληνικού Κήρυκα (1926) Το Savoy Theatre στην Bligh Street του Σύδνεϋ τη δεκαετία του 1930
Milk bars και fish and chips μαγαζιά ήταν από τα βασικά σημεία πώλησης του Ελληνικού Κήρυκα
την εξέγερση, αποφεύγοντας ωστόσο διατυπώσεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν την προσοχή των αυστραλιανών αρχών ασφαλείας. Ο Ελληνικός Κήρυκας ενεπλάκη επίσης ενεργά στη μεγάλη συζήτηση γύρω από την αφομοίωση και την υπηκοότητα. Το 1931, η εφημερίδα υποστήριζε ότι οι Έλληνες της Αυστραλίας όφειλαν να σέβονται τους νόμους της χώρας, χωρίς όμως να εγκαταλείπουν την εθνική τους συνείδηση. Καταδίκαζε την πολιτογράφηση ως εγκατάλειψη του Ελληνισμού και χαρακτήριζε «προδότες» όσους αποκτούσαν τη βρετανική υπηκοότητα. Η αντιπαράθεση αυτή αντανακλούσε μια παροικία που ακόμη αδυνατούσε να αποφασίσει αν η Αυστραλία αποτελούσε προσωρινό καταφύγιο ή μόνιμη πατρίδα. ΣΥΜΦΙΛΊΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΊΩΣΗ Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, το βαθύ εκκλησιαστικό σχίσμα που είχε κυριαρχήσει στα πρώτα χρόνια της εφημερίδας άρχισε σταδιακά να υπο-
χωρεί. Η ενθρόνιση του Αρχιεπισκόπου Αθηναγόρα στην Αμερική και του μητροπολίτη Τιμοθέου στην Αυστραλία δημιούργησε τις προϋποθέσεις για μια πορεία συμφιλίωσης. Το 1931, η ελληνική παροικία του Σύδνεϋ αναγνώρισε εκ νέου την πνευματική δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου και κινήθηκε προς την επανένωση. Η εφημερίδα, που άλλοτε τροφοδοτούσε με ιδιαίτερη ένταση τη σύγκρουση, άρχισε πλέον να υποστηρίζει ολοένα περισσότερο την ειρήνευση και την ενότητα της παροικίας. Οι αρχές της δεκαετίας του 1930 σηματοδότησαν επίσης μια σημαντική αλλαγή στο ιδιοκτησιακό καθεστώς της εφημερίδας. Το 1933, ο έλεγχος του Ελληνικού Κήρυκα πέρασε στον επιχειρηματία Δημήτριο Λάλα, ο οποίος είχε αποκτήσει σημαντική περιουσία μέσω εμπορικών δραστηριοτήτων στην Κίνα. Η παρουσία του συνέβαλε στην οικονομική σταθεροποίηση της εφημερίδας κατά τα δύσκολα χρόνια της Ύφεσης και διασφάλισε την επιβίωσή
της σε μία από τις πιο αβέβαιες περιόδους της ιστορίας της. Παράλληλα, η αναδιοργάνωση αυτή ανέδειξε ακόμη περισσότερο τον Αλέξανδρο Γρίβα σε κεντρική μορφή της ηγεσίας της εφημερίδας. Ο Γρίβας ανέλαβε τη διοικητική και οργανωτική ευθύνη του Ελληνικού Κήρυκα και παρέμεινε μία από τις κυρίαρχες φυσιογνωμίες της λειτουργίας του για πολλές δεκαετίες. Η περίοδος Λάλα–Γρίβα–Μαλαχία σηματοδότησε μια νέα φάση στην εξέλιξη της εφημερίδας: οικονομικά πιο σταθερή, δημοσιογραφικά πιο ώριμη και ολοένα περισσότερο προσανατολισμένη στη δημιουργία μόνιμων θεσμών της παροικίας, παρά σε ιδεολογικές συγκρούσεις. Η ΕΦΗΜΕΡΊΔΑ ΠΟΥ ΣΥΝΈΒΑΛΕ ΣΤΗ ΔΙΑΜΌΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΎ ΤΗΣ ΑΥΣΤΡΑΛΊΑΣ Στο τέλος της πρώτης δεκαετίας της κυκλοφορίας του, ο Ελληνικός Κήρυκας είχε εξελιχθεί εντυπωσιακά σε σχέση με τη μαχητική εφημερίδα που πρωτοκυκλοφόρησε το 1926. Είχε επιβιώσει μέσα από ιδεολογικές συγκρούσεις, εκκλησιαστικά σχίσματα, δικαστικές διαμάχες, ρατσισμό, οικονομική ύφεση, μεταναστευτικούς περιορισμούς και τον κατακερματισμό της παροικίας. Την ίδια στιγμή, είχε συμβάλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση της οργανωμένης ελληνικής ζωής στην Αυστραλία. Στις σελίδες του καταγράφηκαν η ίδρυση σχολείων, γυναικείων οργανώσεων, αθλητικών συλλόγων, θεατρικών σχημάτων, βιβλιοθηκών, εργατικών σωματείων, νεολαιίστικων κινημάτων, τοπικών αδελφοτήτων και κοινοτικών θεσμών σε ολόκληρη τη χώρα. Η εφημερίδα στάθηκε στο πλευρό των μεταναστών σε περιόδους οικονομικής δυσχέρειας, υπερασπίστηκε την παροικία απέναντι στον ρατσισμό, αγωνίστηκε για την ελληνόγλωσση εκπαίδευση, κινητοποίησε φιλανθρωπικές πρωτοβουλίες σε περιόδους φυσικών καταστροφών και ανθρωπιστικών κρίσεων, προώθησε τον πολιτισμό και το θέατρο και παρέμεινε βαθιά προσηλωμένη στη διατήρηση του Ελληνισμού τόσο στην Αυστραλία όσο και εκτός συνόρων. Πάνω απ’ όλα, ο Ελληνικός Κήρυκας εξελίχθηκε στο σημαντικότερο ιστορικό αρχείο της ελληνικής μεταναστευτικής εμπειρίας σε μία από τις πιο εύθραυστες αλλά και καθοριστικές περιόδους του Ελληνισμού της Αυστραλίας. Η πρώτη δεκαετία της εφημερίδας υπήρξε χαοτική, παθιασμένη, διχαστική και βαθιά ανθρώπινη. Αντικατόπτριζε τις αγωνίες μεταναστών που προσπαθούσαν να χτίσουν ένα μέλλον χωρίς να αποκοπούν από το παρελθόν τους. Κάνοντας αυτό, ο Ελληνικός Κήρυκας έθεσε τα θεμέλια όχι μόνο για τη δική του επιβίωση, αλλά και για την επιβίωση του οργανωμένου Ελληνισμού στην Αυστραλία.
1926 1926 -- 2026 2026
FOUNDATIONS AND HISTORY
Η δεύτερη δεκαετία του Ελληνικού Κήρυκα (1937–1946):
Πόλεμος, συμφιλίωση και η διαμόρφωση ενός πανεθνικού θεσμού της διασποράς
Σ
τις αρχές του 1937, ο Ελληνικός Κήρυκας είχε ήδη επιβιώσει από μία ταραχώδη πρώτη δεκαετία. Οι πικρές εκκλησιαστικές συγκρούσεις της δεκαετίας του 1920 είχαν σταδιακά ατονήσει, η διοικητική δομή της εφημερίδας είχε σταθεροποιηθεί υπό τους Δημήτριο Λάλα, Αλέξανδρο Γ. Γρίβα και τον αρχισυντάκτη Μ.Ε. Μαλαχία, ενώ ο Ελληνικός Κήρυκας είχε εξελιχθεί από μια μαχητική εφημερίδα του Σύδνεϋ σε έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς της ελληνοαυστραλιανής ζωής. Αν όμως η πρώτη δεκαετία χαρακτηρίστηκε από την επιβίωση, τις ιδεολογικές συγκρούσεις και τη θεμελίωση του οργανωμένου Ελληνισμού στην Αυστραλία, η δεύτερη επρόκειτο να σημαδευτεί από την εδραίωση, τον πόλεμο και τη σταδιακή πολιτική ωρίμανση της ελληνοαυστραλιανής παροικίας. Από το 1937 έως το 1946, ο Ελληνικός Κήρυκας κατέγραψε μία από τις δραματικότερες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Η Ελλάδα οδηγήθηκε στη δικτατορία του Ιωάννη Με-
ταξά, η Ευρώπη κατευθυνόταν προς την καταστροφή, ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος συγκλόνισε ολόκληρο τον κόσμο, η ελληνική αντίσταση του 1940–41 απέσπασε τον διεθνή θαυμασμό και η ναζιστική κατοχή κατέστρεψε την πατρίδα. Μέχρι το τέλος της δεκαετίας είχαν ήδη εμφανιστεί και τα πρώτα σημάδια του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου. Την ίδια στιγμή, η ελληνική παροικία της Αυστραλίας μεταβαλλόταν ραγδαία. Οι απομονωμένοι μεταναστευτικοί πυρήνες της μεσοπολεμικής περιόδου γίνονταν πλέον περισσότερο οργανωμένοι, θεσμικά συγκροτημένοι και πολιτικά ορατοί. Οι εκκλησίες επανενώνονταν ύστερα από χρόνια διχασμού. Τα ελληνικά σχολεία επεκτείνονταν. Τα παιδιά που είχαν γεννηθεί στην Αυστραλία συμμετείχαν ολοένα περισσότερο στην ζωή της παροικίας. Οι Έλληνες εντάσσονταν σταδιακά στην αυστραλιανή κοινωνία, παραμένοντας όμως βαθιά δεμένοι συναισθηματικά και πολιτισμικά με την πατρίδα. Μέσα σε αυτή τη μεταμόρφωση, ο Ελληνικός Κήρυκας εξελισσόταν παράλ-
Happy 100 Years Clare at the announcement of the Albanese Labor Government’s commitment to deliver a new Greek cultural hub in Oakleigh, featuring a state-of-the-art Cultural and Language Enrichment Centre alongside Sts Anargiri Greek Orthodox Church.
A Message from Clare O’Neil MP: As the Member for Hotham, home to Oakleigh, the heart of Greek Australia, I know how important this newspaper has been in preserving language, culture and community across generations.
Ο Ξενοφών Καστρίσιος (Castles), αεροφωτογράφος της Βασιλικής Αυστραλιανής Πολεμικής Αεροπορίας, διαβάζει τον Ελληνικό Κήρυκα
Χρόνια Πολλά!
Εύχομαι στον Ελληνικό Κήρυκα χρόνια πολλά για τα 100 χρόνια του και ακόμη περισσότερα χρόνια επιτυχίας και προσφοράς. Wishing the Greek Herald a happy centenary and many more years of success and contribution to the community.
For a century, The Greek Herald has proudly documented the story of Hellenic Australia, and I wish it every success for the next 100 years.
The Hon Clare O’Neil MP Federal Member for Hotham www.clareoneil.com
@clareoneilmp
ClareForHotham
Authorised by Clare O’Neil, Australian Labor Party, 17-19 Atherton Rd, Oakleigh VIC 3166.
1926 - 2026
02 9353 0588 @clareoneilmp
22 Revesby Place, Revesby NSW 2212
Zhi.Soon.MP@aph.gov.au Authorised by Z Soon 22 Revesby Place Revesby NSW 2212
1926 - 2026
27 ΜΑΐΟΥ 2026
11
FOUNDATIONS AND HISTORY
Πρωτοσέλιδο του Ελληνικού Κήρυκα για την ιταλική εισβολή, 30 Οκτωβρίου 1940
Πρωτοσέλιδο του Ελληνικού Κήρυκα για τη Μάχη της Κρήτης, 29 Μαΐου 1941
Πρωτοσέλιδο του Ελληνικού Κήρυκα για την προέλαση προς την Αθήνα, 1 Μαΐου 1941
Γερμανός αλεξιπτωτιστής αποβιβάζεται στην Κρήτη στις 20 Μαΐου 1941
ληλα με την παροικία που υπηρετούσε. Οι σελίδες του δεν επικεντρώνονταν πλέον κυρίως σε παραταξιακές συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις. Αντίθετα, η εφημερίδα λειτουργούσε ολοένα περισσότερο ως ένα πανεθνικό βήμα καταγραφής κάθε πτυχής της ελληνοαυστραλιανής ζωής: σχολεία, εκκλησίες, φιλανθρωπία, μετανάστευση, πολιτική, εράνους υπέρ του πολέμου, επιχειρηματική δραστηριότητα και την ανάδυση μιας δεύτερης γενιάς γεννημένης στην Αυστραλία. Μέχρι το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τόσο η εφημερίδα όσο και η παροικία που εκπροσωπούσε είχαν μεταμορφωθεί ουσιαστικά.
ενθάρρυνε ενεργά αυτή τη διαδικασία. Καθ’ όλη τη δεκαετία, ο Γρίβας και ο Μαλαχίας επέκριναν συχνά τον ατέρμονο κατακερματισμό σε τοπικές αδελφότητες και περιφερειακές ομάδες, υποστηρίζοντας ότι ο οργανωμένος Ελληνισμός στην Αυστραλία χρειαζόταν ευρύτερη συνεργασία και συντονισμό σε πανεθνικό επίπεδο. Παράλληλα, η θεματολογία της εφημερίδας διευρύνθηκε σημαντικά. Η αυστραλιανή πολιτική, οι εργασιακές συνθήκες, η μεταναστευτική πολιτική, οι διεθνείς εξελίξεις και τα ζητήματα του ευρύτερου ελληνισμού αποκτούσαν ολοένα μεγαλύτερη παρουσία στις σελίδες της. Η Κύπρος, τα Δωδεκάνησα, η Κωνσταντινούπολη και η Ανατολική Μεσόγειος καταλάμβαναν εξέχουσα θέση στην ύλη της εφημερίδας, ενισχύοντας την αντίληψη ότι ο Ελληνισμός της Αυστραλίας αποτελούσε μέρος ενός ευρύτερου παγκόσμιου ελληνικού δικτύου.
συνέδριο ως ιστορική αναγνώριση του Απόδημου Ελληνισμού και υποστήριξε θερμά τις πρωτοβουλίες του καθεστώτος Μεταξά για στενότερη σύνδεση με τις ελληνικές παροικίες του εξωτερικού. Όταν ο μητροπολίτης Τιμόθεος συναντήθηκε στην Αθήνα με τον Μεταξά και τον βασιλιά Γεώργιο Β΄ για να συζητήσουν τα ζητήματα των Ελλήνων της Αυστραλίας, η εφημερίδα έγραψε πανηγυρικά: «Είναι η πρώτη φορά που οι Έλληνες της Αυστραλίας αρχίζουν να υπάρχουν». Η φράση αυτή αποτύπωνε εύγλωττα την ψυχολογική ανασφάλεια της ίδιας της παροικίας. Παρά τις δεκαετίες μετανάστευσης και οικονομικής προόδου, πολλοί Ελληνοαυστραλοί εξακολουθούσαν να αισθάνονται στο περιθώριο τόσο της Αυστραλίας όσο και της Ελλάδας. Η αναγνώριση από την Αθήνα είχε τεράστια συμβολική βαρύτητα. Ταυτόχρονα, η στροφή της εφημερίδας προς έναν αυταρχικό εθνικισμό αντανακλούσε και τις βαθύτερες αγωνίες της παροικίας. Το τραύμα της οικονομικής κρίσης, ο ρατσισμός και τα χρόνια εσωτερικών συγκρούσεων είχαν οδηγήσει πολλούς μετανάστες σε έντονη δυσπιστία απέναντι στην αστάθεια και τον πολιτικό διχασμό.
δα και απέκλεισαν πιστούς έξω από τον ναό. Οι εικόνες αυτές εξέθεσαν δημόσια την ελληνική παροικία και προκάλεσαν το ενδιαφέρον του ευρύτερου αυστραλιανού Τύπου. Η εφημερίδα αντέδρασε με ιδιαίτερη σφοδρότητα, καταγγέλλοντας όσους συντηρούσαν τη διαμάχη και κατηγορώντας τους ότι υπονόμευαν τον οργανωμένο Ελληνισμό στην Αυστραλία. Ωστόσο, μέχρι το τέλος της δεκαετίας, η συμφιλίωση είχε σε μεγάλο βαθμό επικρατήσει. Ο Ελληνικός Κήρυκας παρουσίαζε πλέον την επανένωση όχι απλώς ως εκκλησιαστικό συμβιβασμό, αλλά ως ένδειξη ότι ο Ελληνισμός της Αυστραλίας εισερχόταν σε μια πιο ώριμη και θεσμικά σταθερή περίοδο. Η ευρύτερη αυτή πορεία ενοποίησης ήταν ορατή και σε άλλες πόλεις της Αυστραλίας. Στη Μελβούρνη, η επίσημη μετατροπή της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας σε Ελληνική Ορθόδοξη Κοινότητα Μελβούρνης και Βικτώριας το 1938 αντανακλούσε την αυξανόμενη ωριμότητα και αυτοπεποίθηση του οργανισμού. Η εφημερίδα παρακολουθούσε στενά τις εκλογές, τις οργανωτικές μεταβολές και τις ηγετικές αντιπαραθέσεις στην ελληνική παροικία της Μελβούρνης, αναγνωρίζοντας τη διαρκώς αυξανόμενη σημασία της πόλης για τον Ελληνισμό της Αυστραλίας.
ΑΠΌ ΠΑΡΑΤΑΞΙΑΚΉ ΕΦΗΜΕΡΊΔΑ ΣΕ ΠΑΝΕΘΝΙΚΌ ΘΕΣΜΌ Τα τέλη της δεκαετίας του 1930 σηματοδότησαν την απαρχή μιας νέας, περισσότερο ώριμης και πανεθνικά επιδραστικής περιόδου για τον Ελληνικό Κήρυκα. Υπό τη διοικητική και δημοσιογραφική τριάδα των Λάλα–Γρίβα–Μαλαχία, που είχε πλέον εδραιωθεί στις αρχές της δεκαετίας, η εφημερίδα ξεπέρασε σταδιακά τα στενά όρια του Σύδνεϋ. Μέσα από συνεχείς περιοδείες στην αυστραλιανή περιφέρεια, αυξανόμενη κυκλοφορία και ένα ολοένα διευρυνόμενο δίκτυο ανταποκριτών, εξελίχθηκε στον βασικό συνδετικό κρίκο των ελληνικών παροικιών σε ολόκληρη την Αυστραλία. Για Έλληνες που ζούσαν στο Port Pirie, το Innisfail, το Kalgoorlie, το Broken Hill και τις απομακρυσμένες περιοχές του Κουίνσλαντ, η εφημερίδα αποτελούσε πλέον τον κύριο δίαυλο επικοινωνίας με την ευρύτερη ομογένεια. Βαπτίσεις, γάμοι, κηδείες, επιχειρηματικές δραστηριότητες, εκκλησιαστικές διαμάχες, φιλανθρωπικοί έρανοι, σχολικές γιορτές και εκλογές στους οργανισμούς της παροικίας από κάθε γωνιά της χώρας κατέκλυζαν όλο και περισσότερο τις σελίδες της. Η επέκταση αυτή αντανακλούσε μια βαθύτερη μεταμόρφωση της ίδιας της ελληνοαυστραλιανής ζωής. Αυτό που κάποτε αποτελούσε ένα χαλαρό σύνολο απομονωμένων μεταναστευτικών πυρήνων άρχιζε πλέον να αποκτά τα χαρακτηριστικά μιας συγκροτημένης εθνικής παροικίας. Ο Ελληνικός Κήρυκας
12
27 ΜΑΐΟΥ 2026
ΑΠΌ ΤΟΝ ΒΕΝΙΖΕΛΙΣΜΌ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΞΙΣΜΌ Η δεκαετία αυτή σηματοδότησε επίσης μια σημαντική ιδεολογική μετατόπιση στο εσωτερικό της ίδιας της εφημερίδας. Μέχρι το 1937, ο Ελληνικός Κήρυκας είχε εξελιχθεί σε έναν από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου του Ιωάννη Μεταξά στην ελληνική Διασπορά. Πρωτοσέλιδα άρθρα παρουσίαζαν τη δικτατορία ως «σωτηρία του ελληνικού έθνους». Ο κοινοβουλευτισμός περιγραφόταν ως αδύναμος και χαοτικός, ενώ η αυταρχική διακυβέρνηση προβαλλόταν ως πατριωτική, πειθαρχημένη και αναγκαία. Ο Μαλαχίας εξήρε δημόσια τον Μεταξά και τον Βασιλιά Γεώργιο Β΄ για την αποκατάσταση της τάξης και της εθνικής ενότητας ύστερα από χρόνια πολιτικής αστάθειας. Η εφημερίδα στήριξε ένθερμα την αντικομμουνιστική πολιτική του καθεστώτος και προέβαλε με ενθουσιασμό τις προσπάθειές του να ενισχύσει τους δεσμούς με τον Απόδημο Ελληνισμό. Η κάλυψη του Πρώτου Παγκοσμίου Συνεδρίου Απόδημων Ελλήνων στην Αθήνα το 1937 αποτύπωσε χαρακτηριστικά αυτό το κλίμα ενθουσιασμού. Ο Ελληνικός Κήρυκας παρουσίασε το
ΣΥΜΦΙΛΊΩΣΗ ΚΑΙ ΈΝΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΏΝ Μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις στα τέλη της δεκαετίας του 1930 ήταν η σταδιακή εκτόνωση των εκκλησιαστικών διαιρέσεων που είχαν κυριαρχήσει στην ελληνοαυστραλιανή ζωή κατά την προηγούμενη δεκαετία. Υπό τον μητροπολίτη Τιμόθεο εντάθηκαν οι προσπάθειες επανένωσης των διχασμένων ορθόδοξων κοινοτήτων του Σύδνεϋ. Ιδιαίτερη σημασία είχε το γεγονός ότι ο Ελληνικός Κήρυκας, ο οποίος στα χρόνια του σχίσματος συγκαταλεγόταν στις πιο έντονες φωνές απέναντι στο Πατριαρχείο, άρχισε πλέον να τοποθετείται ανοιχτά υπέρ της ενότητας. Η διαδικασία παρέμενε πάντως δύσκολη και συγκρουσιακή. Διαφωνίες γύρω από χρέη, εξουσίες και τον έλεγχο των παροικιακών δομών συνέχιζαν να διχάζουν τους υποστηρικτές της Αγίας Τριάδας και της Αγίας Σοφίας, ενώ η ένταση κορυφώθηκε το 1939, όταν αντίπαλες ομάδες οχύρωσαν την Αγία Τριά-
ΕΛΛΗΝΙΚΆ ΣΧΟΛΕΊΑ, ΜΑΘΗΤΈΣ ΚΑΙ Η ΔΕΎΤΕΡΗ ΓΕΝΙΆ Η διατήρηση της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού παρέμεινε μία από τις βασικές προτεραιότητες της εφημερίδας καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας. Ωστόσο, η συζήτηση μετατοπιζόταν πλέον σταδιακά από την απλή διατήρηση προς την προσαρμογή στις νέες συνθήκες. Στα τέλη της δεκαετίας του 1930, ολοένα περισσότερα παιδιά ελληνικής καταγωγής είχαν γεννηθεί στην Αυστραλία και μεγάλωναν με κύρια γλώσσα τα αγγλικά. Ο Ελληνικός Κήρυκας συνέχιζε να προειδοποιεί ότι η απώλεια της γλώσσας απειλούσε την επιβίωση του Ελληνισμού στο εξωτερικό, αλλά ταυτόχρονα άρχισε να αναγνωρίζει τις πραγματικότητες μιας παροικίας που μεταβαλλόταν. Η ανάπτυξη των ελληνικών σχολείων σε ολόκληρη την Αυστραλία καταλάμ-
1926 1926 -- 2026 2026
FOUNDATIONS AND HISTORY βανε σημαντικό χώρο στις σελίδες της εφημερίδας. Κοινότητες σε επαρχιακά κέντρα όπως το Broken Hill, το Babinda και το Silkwood ίδρυσαν σχολεία παρά τις τεράστιες οικονομικές και οργανωτικές δυσκολίες. Δάσκαλοι και δασκάλες όπως η Ευανθία Βέργου, ο Σπύρος Οικονόμου και η Μαρίκα Χριστοφίδου παρουσιάζονταν όχι απλώς ως εκπαιδευτικοί, αλλά ως θεματοφύλακες του ελληνικού πολιτισμού στην Αυστραλία. Την ίδια στιγμή, η εφημερίδα αναγνώριζε ολοένα περισσότερο την ανάγκη πολιτισμικής προσαρμογής. Στη Βρισβάνη, ο αρχιμανδρίτης Νίκων Πατρινάκος μετέφρασε τη Θεία Λειτουργία στα αγγλικά για τις νεότερες γενιές, μια εξέλιξη που ο Ελληνικός Κήρυκας αντιμετώπισε ως ιστορικής σημασίας. Παράλληλα, η εφημερίδα άρχισε να καταγράφει την εμφάνιση μορφωμένων Ελληνοαυστραλών δεύτερης γενιάς, οι οποίοι εισέρχονταν στα πανεπιστήμια και στα ελεύθερα επαγγέλματα. Οι πρώτοι φοιτητικοί και πνευματικοί σύλλογοι αντανακλούσαν μια παροικία που απομακρυνόταν σταδιακά από τις αμιγώς εργατικές και μεταναστευτικές της ρίζες. Για τον Ελληνικό Κήρυκα, οι εξελίξεις αυτές γεννούσαν ταυτόχρονα ελπίδα και ανησυχία. Ελπίδα ότι ο Ελληνισμός θα επιβίωνε και στη δεύτερη γενιά, αλλά και φόβο ότι η αφομοίωση και η απώλεια της γλώσσας θα αποδυνάμωναν με τον χρόνο την ταυτότητα της παροικίας.
Ο Ιωάννης Μεταξάς, πρωθυπουργός και δικτάτορας της Ελλάδας την περίοδο 1936–1941
Ο δεύτερος μητροπολίτης Τιμόθεος με τον ανιψιό του, αιδεσιμότατο Κωνσταντίνο, στην Πέρθη
ΟΙ ΈΛΛΗΝΕΣ, Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΉ ΑΠΟΔΟΧΉ ΚΑΙ Η ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΝΉ ΚΟΙΝΩΝΊΑ Καθ’ όλη τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων της δεκαετίας του 1930, ο Ελληνικός Κήρυκας έδειχνε ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία για τον τρόπο με τον οποίο οι Έλληνες γίνονταν αντιληπτοί μέσα στην αυστραλιανή κοινωνία. Ο ρατσισμός κατά των Ελλήνων και οι περιοριστικές αντιλήψεις γύρω από τη μετανάστευση παρέμεναν έντονα διαδεδομένες, ωστόσο η στάση της εφημερίδας είχε διαφοροποιηθεί σε σχέση με την ανοιχτά αμυντική γραμμή της δεκαετίας του 1920. Αντί να περιορίζεται μόνο στην καταγγελία των προκαταλήψεων, ο Ελληνικός Κήρυκας άρχισε να προβάλλει την εκπαίδευση, την οργάνωση, τη φιλανθρωπία και τη συμμετοχή στη δημόσια ζωή ως μέσα ενίσχυσης της θέσης των Ελλήνων στην Αυστραλία. Ο Μαλαχίας υποστήριζε επανειλημμένα ότι η ισχυρότερη ηγεσία, το υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο και η μεγαλύτερη κοινοτική πειθαρχία ήταν απαραίτητες προϋποθέσεις ώστε οι Ελληνοαυστραλοί να κερδίσουν τον σεβασμό της αυστραλιανής κοινωνίας. Αυτή η επιδίωξη κοινωνικής αποδοχής επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τη δημοσιογραφική κατεύθυνση της εφημερίδας στα τέλη της δεκαετίας του 1930. Έρανοι, δωρεές σε νοσοκομεία και κοινοτικές φιλανθρωπικές εκστρατείες καταλάμβαναν εκτενή χώρο στις σελίδες της, όχι μόνο ως πράξεις γενναιοδωρί-
ας, αλλά και ως αποδείξεις ότι οι Έλληνες αποτελούσαν πιστούς και χρήσιμους πολίτες της αυστραλιανής κοινωνίας. Η εφημερίδα παρενέβαινε επίσης με στρατηγικό τρόπο στον δημόσιο διάλογο της Αυστραλίας. Όταν μεγάλα αυστραλιανά μέσα επιτίθεντο στους Νοτιοευρωπαίους μετανάστες, ο Ελληνικός Κήρυκας υπερασπιζόταν τους μετανάστες απέναντι στον σωβινισμό, ενώ ταυτόχρονα καλούσε τους Έλληνες να βελτιώσουν τη δημόσια εικόνα και την οργάνωση της παροικίας. ΔΙΚΑΣΤΙΚΈΣ ΔΙΑΜΆΧΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΉ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΙΚΊΑ Παρά την αυξανόμενη θεσμική της ωριμότητα, η εφημερίδα συνέχιζε να βρίσκεται στο επίκεντρο αντιπαραθέσεων. Το 1937, ο Λάλας και ο Γρίβας ενεπλάκησαν σε σημαντική δικαστική υπόθεση δυσφήμισης που κατέθεσε ο Νίκολας Σοφιός, ο οποίος κατηγορούσε την εφημερίδα ότι έπληξε τη φήμη του κατά τη διάρκεια εκλογών στην παροικία. Η πολύμηνη δικαστική διαδικασία ανέδειξε τόσο την επιρροή της εφημερίδας όσο και τη συνεχιζόμενη ένταση της ελληνικής κοινοτικής ζωής. Ύστερα από εβδομάδες ακροάσεων, το δικαστήριο τελικά απάλλαξε την εφημερίδα από κάθε κατηγορία. Μετά την ολοκλήρωση της υπόθεσης, ο Λάλας δημοσίευσε μία από τις σπάνιες πρωτοσέλιδες εκκλήσεις του για ενότητα στην ελληνική παροικία.
HAPPY 100TH BIRTHDAY
GREEK HERALD to the
For 100 years, The Greek Herald has kept our incredible Greek Australian community informed, educated and connected. Hugh congratulations on this milestone!
The Hon Courtney Houssos MLC Member of Legislative Council Minister for Finance Minister for Domestic Manufacturing and Government Procurement Minister for Natural Resources
The Hon Chris Minns MP Member for Kogarah Premier of NSW
The Hon Sophie Cotsis MP
Member for Canterbury Minister for Industrial Relations Minister for Work Health and Safety
The Hon Jihad Dib MP
Member for Bankstown Minister for Customer Service and Digital Government Minister for Emergency Services Minister for Youth Justice
Authorised by Chris Minns MP, Sophie Cotsis MP, Courtney Houssos MLC and Jihad Dib MP. Funded using Parliamentary Entitlements.
1926 - 2026
1926 - 2026
27 ΜΑΐΟΥ 2026
13