Veterinair
Carlijn ter Bogt-Kappert MSc , projectleider NIEUWSBRIEF
Terugkoppeling westnijlvirus monitoring 2025
GD heeft in 2025 opnieuw middels een ministeriële subsidie syndroomsurveillance mogen uitvoeren naar het voorkomen van westnijlvirusinfecties (WNV) bij paarden. Deze monitoring volgde dezelfde aanpak als in 2021-2023: dierenartsen werden gevraagd serummonsters in te sturen van paarden met neurologische verschijnselen.
Paarden zijn, net als mensen, eindgastheer voor WNV. Besmetting vindt plaats via muggen die het virus vanuit vogels overbrengen. In tegenstelling tot mensen vertonen paarden vaak neurologische symptomen (ongeveer 10 procent van de geïnfecteerde dieren, tegenover 1 procent bij mensen). Omdat paarden een vergelijkbare gevoeligheid voor infectie en ziekteverloop hebben, maar vaker klinische verschijnselen tonen, vervullen zij een waardevolle waarschuwingsfunctie voor de humane gezondheidszorg.
In 2025 heeft GD sterk ingezet op communicatie richting paardendierenartsen. Het doel was bewustwording te vergroten dat neurologische symptomen bij paarden kunnen wijzen op een WNV-infectie. Het inzenden van monsters was laagdrempelig en kosteloos voor zowel eigenaar als dierenarts. Deze aanpak leidde tot een duidelijke toename van het aantal ingezonden monsters vergeleken met voorgaande jaren. Dit vergroot de kans op het opsporen van een daadwerkelijk recent geval. In 2025 werden voor het eerst in Nederland drie recente WNV-infecties bij paarden vastgesteld. Van het totaal aan ingezonden monsters bleken er veertien dubieus of positief in de competition ELISA-test. In drie gevallen werd vervolgens een recente infectie aangetoond met een IgM-ELISA bij WBVR.
Of er in 2026 opnieuw een syndroomsurveillance wordt ingericht, is nog niet besloten door de overheid. Wel blijft de WNV-test het hele jaar beschikbaar binnen het reguliere productaanbod van GD. Dierenartsen kunnen deze test dus altijd als uitsluitingsdiagnostiek inzetten. Bij een serieuze verdenking dient melding gemaakt te worden bij de NVWA.
De Veekijker: voor alle veterinaire vragen
Voor veterinaire vragen is de Veekijker rechtstreeks te bereiken op 088 20 25 555. Via een keuzemenu kiest u de diersoort waar u informatie over wilt hebben.
Voor de verschillende dier soorten gelden andere openingstijden:
Rund 08.30 – 17.00 uur
Rund uiergezondheid 15.00 – 17.00 uur
Kleine Herkauwers 15.00 – 17.00 uur
Varken 08.30 – 17.00 uur
Pluimvee 08.30 – 17.00 uur
Helpdesk Paard (alleen voor infectieuze aan doeningen) 15.00 – 17.00 uur
Gerhard de Ruiter, Managing Director Royal GD
Eerste maanden bij GD
De eerste maanden bij GD zijn voorbijgevlogen. Als nieuwkomer in een organisatie met zo’n rijke geschiedenis en een indrukwekkende staat van dienst, voelde ik me direct thuis. Het meelopen met alle afdelingen heeft me inzicht gegeven in de veelzijdigheid en expertise die hier dagelijks tot uiting komen. Van de laboratoria tot het veld, overal trof ik bevlogen professionals die zich met hart en ziel inzetten voor diergezondheid.
Wat me vooral opvalt, is de balans tussen traditie en innovatie. Het is mijn taak om het goede te behouden en waar nodig te vernieuwen. Samen met het team wil ik een strategie ontwikkelen die ons verder brengt, met een focus op duurzame groei en versterking van samenwerkingen, zowel nationaal als internationaal.
Het meelopen met verschillende afdelingen heeft me geholpen om de organisatie en haar mensen beter te leren kennen. Deze kennis is onmisbaar bij het ontwikkelen van een toekomstbestendige strategie. Ik kijk ernaar uit om met jullie, de dierenartsen, samen te werken en onze gezamenlijke passie voor diergezondheid verder vorm te geven. Samen kunnen we zorgen voor gezonde dieren, een gezonde planeet en een gezonde samenleving.
Op naar een toekomst vol innovatie en samenwerking!
Brucella melitensis en abortusdiagnostiek
Alle bloedmonsters van ruim 1.475 schapen- en geitenbedrijven zijn het afgelopen jaar negatief getest op Brucella melitensis . Hierdoor behoudt Nederland de vrijstatus. Bedankt voor uw inzet voor deze monitoring. De aansturing voor 2026 is inmiddels verstuurd en wij hopen opnieuw op uw medewerking.
Wist u dat u de Reader Schaap Geit ook kunt gebruiken voor het inschrijven van monsters voor de monitoring van Brucella melitensis? Wanneer u dit onderzoek selecteert in de reader, wordt dit onderzoek, in tegenstelling tot inschrijvingen in VeeOnline, automatisch gekoppeld aan het projectnummer van de monitoring.
Houders die zijn geselecteerd voor de brucella-monitoring van 2026 hebben tevens een apart monsternamepakket ontvangen waarmee zij eenmalig kosteloos gebruik mogen maken van het GD-abortuspakket. Dit betekent dat, wanneer er abortus, vroeg- of doodgeboorte optreedt bij hun schapen of geiten, zij met dit pakket onderzoek kunnen laten doen naar de belangrijkste bacteriële oorzaken van abortus.
Carlijn ter Bogt-Kappert MSc , projectleider
Stijging salmonella bij legpluimvee: de deur op slot voor salmonella
Het aantal besmettingen met Salmonella Enteritidis (SE) bij leghennen neemt sinds 2023 fors toe. Besmettingen komen voor in alle regio’s en houderijsystemen. Bij scharrel en vrije uitloop (grotendeels opgehokt in 2025) zien we relatief de meeste besmettingen. Bij de meeste koppels wordt een salmonellabesmetting op relatief hoge leeftijd (>60 weken) ontdekt, daar zit ook het zwaartepunt. Ondanks dit gegeven, zijn er ook jongere koppels die besmet raken. Vermoedelijke insleeproutes zijn onder andere: andere besmette stallen op hetzelfde bedrijf, ongedierte en vies verpakkingsmateriaal.
Ook het aantal humane patiënten met SE is sinds 2023 verhoogd, vooral door contact met of consumptie van besmet voedsel, zoals rauwe of onvoldoende verhitte eieren. DNA-onderzoek toont dat verschillende SE-stammen circuleren en soms voor uitbraakclusters zorgen.
Lopend onderzoek door GD en AVINED richt zich op mogelijke bronnen en versleeproutes. Tot nu toe zijn geen eenduidige bronnen vastgesteld. Meer ingevulde vragenlijsten, zowel van besmette als niet-besmette koppels en buitenstalmonsters zijn nodig om het brononderzoek te ondersteunen.
Rol dierenartsen
Dierenartsen in het veld kunnen voorlichting geven over het juist uitvoeren van salmonellamonstername op de bedrijven. Werk altijd met handschoenen, gebruik alleen monstermaterialen uit een niet geopende set en open die pas in de stal. Loop een voldoende grote ronde in de stal. Neem veegdoekjes als het grootste deel van de mest via mestbanden wordt verwijderd en voorkom kruisbesmetting tijdens monstername. Om het gesprek met veehouders aan te gaan over het risico op insleep, kunt u het 10-puntenplan bespreken, zoals gepresenteerd tijdens het webinar ‘De deur op slot voor salmonella’ op 10 december 2025. Scan de QR-code hieronder om dit webinar terug te kijken. Stuur SE-stammen van positieve monsters van buiten de stal (eiertrays, muizen, voer et cetera) in naar GD ter aanvulling van lopend DNA-onderzoek. Daarnaast blijft strikte bioveiligheid essentieel: duidelijke zonering, hygiënesluizen, schoon leeggoed, voorkomen van waterinslag en effectieve ongediertebestrijding.
Fiona Schoemaker-van Kaam MSc , dierenarts
Europees specialisten Gezondheidszorg Kleine Herkauwers
Met trots delen wij mee dat GD-dierenarts Eveline Dijkstra zich voortaan Europees dierenarts-specialist Gezondheidszorg Kleine Herkauwers mag noemen (Diplomate ECSRHM). Zij maakt nu deel uit van een selecte groep van acht Nederlandse Europees erkende dierenarts-specialisten Gezondheidszorg Kleine Herkauwers.
Een dierenarts kan Europees specialist Gezondheidszorg Kleine Herkauwers worden door zich in eerste instantie te interesseren voor en verdiepen in de gezondheidszorg van schapen en geiten. De volgende stap is een specialisatieopleiding van ten minste drie jaar, ook wel een ‘residency’ genoemd, bij een erkende universiteit of kliniek. Daarnaast behoort een externe residency tot de mogelijkheden. Tijdens de externe residency die Eveline heeft gevolgd, werkte zij onder begeleiding van Piet Vellema, Anne Ridler, Karianne Peterson en René van den Brom, en deed zij onderzoek naar de gezondheid en gezondheidskenmerken van kleine herkauwers. Ter afronding van de opleiding legde Eveline een examen af bij het European College of Small Ruminant Health Management (ECSRHM). Op 25 november slaagde zij hiervoor en behaalde daarmee de titel Europees specialist Gezondheidszorg Kleine Herkauwers. Om deze registratie te behouden, dient Eveline aantoonbaar actief te blijven binnen het vakgebied; elke vijf jaar vindt een toetsing van haar portfolio plaats.
Binnen hetzelfde traject hebben ook Mark van der Heijden, dierenarts bij de Universitaire Landbouwhuisdieren Praktijk B.V. (ULP) en tevens Veekijkerdierenarts, en Sander Prins, dierenarts verbonden aan de faculteit Diergeneeskunde in Lyon en voormalig GD-medewerker, hun specialisatie afgerond. Ook zij werden (mede) begeleid door Piet Vellema. Daarmee maken ook zij deel uit van de groep Europees erkende dierenarts-specialisten Gezondheidszorg Kleine Herkauwers in Nederland.
Wij feliciteren Eveline, Mark en Sander met het behalen van hun specialisatie.
Acute sterfte zeugen
Met enige regelmaat ontvangen wij vragen en inzendingen voor sectie, waarbij sprake is van sterfte onder zeugen, soms zonder (gerapporteerde) voorafgaande ziekteverschijnselen. Daarom bieden we een kijkje in de diagnoses die we daarbij vaak stellen.
Terugkijkend op sectieresultaten zien we bij Royal GD een diversiteit aan diagnoses. Vooral niet-infectieuze oorzaken vallen op. Verschillende vormen van stress of overbelasting, waarbij bijvoorbeeld hittestress of dracht een rol kan spelen, kunnen leiden tot problemen met orgaansystemen zoals stofwisseling en bloedcirculatie, en schade in de hartspier en/ of de skeletspieren. Bij een snel verloop is deze schade niet altijd zichtbaar aan de spiervezels zelf, maar zien we wel de gevolgen in de vorm van bijvoorbeeld ophoping van bloed en vocht in de longen.
Een andere categorie is torsies van de milt, de lever of het maagdarmkanaal, waarbij in ernstige gevallen het getordeerde orgaan kan scheuren, met vaak snelle sterfte als gevolg. Als derde zien we soms maagzweren, die sowieso niet bevorderlijk zijn voor de gezondheid en het welzijn van het dier, maar die dodelijk kunnen zijn als daarbij verbloeding optreedt. Het bloed komt dan in het maagdarmkanaal terecht. De dieren worden bleek en als het verloop iets langzamer gaat, kan de ontlasting zeer donker of zelfs zwart worden door de pigmenten die ontstaan bij de afbraak van bloed in het darmstelsel.
Daarnaast treffen we bij postmortaal onderzoek beschadigingen en infecties aan van de klauwen en/of de huid en onderhuidse weke delen, en soms ook van de botten en gewrichten. Op basis van deze kennis over uitval bij zeugen kan het dus zinvol zijn om aandacht te besteden aan diermanagement, inclusief bijvoorbeeld temperatuur en voeding, en monitoring van de gezondheid en het welzijn.
dr. Sjoerd Klarenbeek, Europees specialist veterinaire pathologie
Terugblik: cursus jonge dierenartsen
De eerste cursus voor jonge dierenartsen herkauwers, vond in het najaar van 2025 plaats. Negen jonge collega’s namen deel aan de cursus bestaande uit vier cursusdagen bij GD en één cursusdag bij UU. Het programma was gevarieerd met verdiepende onderwerpen op het gebied van rund en kleine herkauwers en trainingen over communicatie.
Tijdens de cursus kwamen verschillende onderwerpen aan bod, zoals medicijngebruik, monitoring, klauwgezondheid, jongveeopfok, nieuwe diagnostische technieken en uiergezondheid. Ook gingen deelnemers een ochtend mee de sectiezaal in. Aan de hand van eigen ingestuurde casuïstiek werd getoond hoe pathologen te werk gaan. Daarnaast was er veel aandacht voor communicatie, met interactieve sessies over effectief advies geven en motiverende gesprekstechnieken.
De cursus werd afgesloten met een borrel, waarna men huiswaarts keerde met zowel nieuwe kennis als nieuwe of hernieuwde contacten voor de toekomst. We kijken uit naar de volgende editie in 2026.
Myrna Bunte MSc , projectleider en dr. Karianne Peterson , Europees specialist gezondheidszorg kleine herkauwers
NIEUWSGIERIG GEWORDEN EN INTERESSE VOOR DEZE CURSUS?
SCAN DE QR-CODE
Ziekte
van Aujeszky in Hongarije
De ziekte van Aujeszky (ZvA) is eind december 2025 in Hongarije vastgesteld op een groot zeugenbedrijf. Hongarije was al enkele jaren vrij van ZvA na een eradicatieprogramma. In Nederland is ZvA succesvol geëradiceerd via een verplicht bestrijdingsprogramma. Centraal daarin stond vaccinatie in combinatie met vervoersrestricties en het afvoeren van permanente dragers. Nederland is sinds 2007 vrij van ZvA zonder vaccinatie.
Hoewel er, terecht, breed aandacht is voor de snelle detectie van Afrikaanse varkenspest als deze Nederland binnenkomt, is de Hongaarse casus een wake-up call voor de ziekte van Aujeszky. Hoe ziet deze ziekte er ook alweer uit? Wanneer moet je eraan denken? Immers, het merendeel van de Nederlandse praktiserende dierenartsen heeft deze ziekte nooit gezien.
Een uitbraak van ZvA in een naïeve populatie kenmerkt zich door veel biggen met neurologische verschijnselen, koorts en hoge sterfte. Bij gespeende biggen kunnen verschijnselen milder en meer respiratoir van aard zijn. Bij oudere dieren kunnen respiratoire problemen optreden en bij dragende zeugen soms abortus. ZvA is ook besmettelijk voor herkauwers, paarden, honden en katten, maar die verspreiden het virus niet. Jaarlijks worden in Duitsland en Frankrijk incidenteel jachthonden gediagnosticeerd met ZvA. Nederland monitort de vrijstatus nog steeds via de verplichte bloedbemonstering en antistoffentesten.
dr. Tijs Tobias , Europees specialist varkensgezondheidszorg
MEER INFORMATIE OVER ZVA
Nieuws en mededelingen
Veterinair is een uitgave van Royal GD
Redactie: Marian Aalberts, Tara de Haan, Daphne de Leeuw, Mirthe de Wit, Margreet Pasman, Annemieke Medema, Klaas Peperkamp
Eindredactie: Jessica Fiks
Vormgeving: Dock35 Media
Druk: Senefelder Misset Doetinchem B.V.
Uitgever: GD
Overname van artikelen is toegestaan na schriftelijke toestemming van GD.
ISSN 1388-4042
Postbus 9, 7400 AA Deventer T. 088 20 25 500 www.gddiergezondheid.nl info@gddiergezondheid.nl
Alle genoemde tarieven zijn exclusief btw en basiskosten.
Wintersteekproef IBR/leptospirose
De aansturingen voor de zogenaamde ‘wintersteekproef’ voor IBR en leptospirose zijn recent verstuurd naar niet-melkleverende bedrijven die deelnemen aan een programma voor de bestrijding van deze dierziekten, waar het afgelopen jaar géén bloedonderzoek via de slachtlijn heeft plaatsgevonden. Zij zijn gevraagd om bloed van drie runderen te laten onderzoeken op IBR- en/of leptospirose-antistoffen en om hiervoor met u een afspraak te maken. De uitslag van de steekproef moet voor 1 maart bekend zijn. Een gunstige uitslag resulteert dan in behoud van de vrijstatus voor de desbetreffende bedrijven. Informatie over de veehouders en de specifieke dieren waarvoor de steekproef geldt staan op VeeOnline. Lees hoe dit werkt in de ‘Handleiding openstaande verzoeken op VeeOnline’. Het inschrijven van de monsters is vereenvoudigd en staat beschreven in de ‘Handleiding inschrijven monsters gecombineerde WBO leptospirose en IBR’. NAAR DE HANDLEIDINGEN
Verder met de uitslagen van de MelkWijzer
Voor veel melkveehouders zijn inmiddels de uitslagen van de MelkWijzer beschikbaar. Dit gecombineerde tankmelkonderzoek op mineralen, mastitis en klauwen biedt hen waardevolle inzichten in de gezondheid van hun veestapel. Dierenartsen kunnen hierop inspelen met gericht advies en begeleiding. Door het eerder herkennen van afwijkingen kunnen problemen op deze bedrijven sneller worden aangepakt. Vraag veehouders naar de uitslagen van de MelkWijzer en optimaliseer samen de gezondheid en productiviteit van hun veestapel.