Wpływ projektów Wolontariatu Europejskiego na społeczności lokalne Krajowy raport polskiej Narodowej Agencji programu Erasmus+ (Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji).
Warszawa, lipiec 2016
spis treści 2 1. wolontariat europejski
4 2. przesłanki badania
6 3. Metodologia badania i opis próby
9 4. Wpływ Wolontariatu Europejskiego w ramach programu Erasmus+na społeczności lokalne w Polsce
10 studium przypadku 1, Lokalizacja: Sępólno Krajeńskie
18 studium przypadku 2, Lokalizacja: Mińsk Mazowiecki 26 studium przypadku 3, Lokalizacja: trzebcz szlachecki 32 6. wnioski
1
1. Wolontariat Europejski Wolontariat Europejski (ang. European Voluntary Service
du w koszty podróży (jeżeli dofinansowanie w ramach
- EVS) realizowany w ramach programu Erasmus+ Mło-
programu Erasmus+ nie pokrywa w pełni tych kosztów)
dzież stwarza młodym ludziom w wieku od 17 do 30 lat
i kosztów dodatkowych niepowiązanych z realizacją dzia-
możliwość zaangażowania się w nieodpłatny i prowadzony
łania. Podstawowe koszty udziału wolontariuszy w pro-
w pełnym wymiarze czasu pracy wolontariat przez okres
jekcie Wolontariatu Europejskiego pokrywa się z dofi-
do 12 miesięcy w innym kraju Unii Europejskiej lub spo-
nansowania w ramach programu Erasmus+ lub z innych
za niej1. Młodzi wolontariusze uczestniczą w codziennej
środków przeznaczonych przez organizacje uczestniczące.
pracy organizacji, zajmując się na przykład: informacją i polityką młodzieżową, rozwojem osobistym i społecz-
bardziej popularnych działań realizowanych w ramach
no-oświatowym osób młodych, aktywnością obywatelską,
programu Erasmus+ Młodzież. Od początku jego reali-
opieką społeczną, integracją osób defaworyzowanych,
zacji w 2014 i 2015 r. Polska gościła 872 wolontariuszy
środowiskiem naturalnym, programami w zakresie edu-
długoterminowych EVS z 40 różnych krajów, głównie
kacji pozaformalnej, umiejętnością korzystania z techno-
z Hiszpanii (149), Turcji (146), Francji (87), Włoch
logii informacyjno-komunikacyjnych i mediów, kulturą
(79) i Niemiec (66). EVS jest również popularny wśród
i kreatywnością, współpracą na rzecz rozwoju itp. Udział
młodych Polaków: w 2014 i 2015 r. 529 wolontariuszy
wolontariuszy w Wolontariacie Europejskim musi być
z Polski wyjechało za granicę, aby realizować projekty wo-
dla nich nieodpłatny, z wyjątkiem ewentualnego wkła-
lontariackie2.
1 2
2
W Polsce Wolontariat Europejski jest jednym z naj-
Na podstawie Przewodnika po programie Erasmus+, wersja 3 (2014): 09/04/2014 Należy zaznaczyć, że w Polsce projekty Wolontariatu Europejskiego były realizowane już od roku 2000, w ramach programu „Młodzież” i „Młodzież w działaniu”.
Kraj Pochodzenia
liczba wolontariuszy
Kraj Pochodzenia
liczba wolontariuszy
Hiszpania
149
Belgia
6
Turcja
146
Irlandia
5
Francja
87
Wielka Brytania
5
Włochy
79
Chorwacja
5
Niemcy
66
Holandia
4
Ukraina
62
Szwecja
3
Portugalia
45
Estonia
2
Rumunia
37
Finlandia
2
Gruzja
25
Mołdawia
2
Węgry
19
Słowenia
2
Armenia
17
Malta
2
Bułgaria
14
Azerbejdżan
2
Łotwa
13
Izrael
2
Białoruś
11
Bośnia i Hercegowina
2
Czechy
9
Palestyna
2
Austria
9
Albania
2
Slowacja
9
Litwa
1
Była Jugosłowiańska Republika Macedonii
9
Cypr
1
Grecja
8
Serbia
1
Federacja Rosyjska
6
Dania
1
ogółem
Tabela 1. Liczba wolontariuszy EVS goszczących w Polsce w 2014 i 2015 r.
872
3
2. Przesłanki badania Wyniki badania RAY (Research-based analysis and mo-
Badanie zostało zrealizowane przez trzy Narodowe
nitoring of Erasmus+ Youth programme)1 pokazują, że
Agencje programu Erasmus+: z Polski, Węgier i Litwy, co
długoterminowe projekty EVS mają znaczący wpływ na
umożliwiło porównanie krajowych realiów, znalezienie
społeczności lokalne, w których są realizowane2. 95,1 proc.
podobieństw i różnic w odniesieniu do lokalnego wpływu
koordynatorów takich projektów stwierdziło, że lokalna
projektów EVS. Międzynarodowa analiza porównawcza
społeczność wykazała zainteresowanie realizowanymi przez
została zawarta w raporcie międzynarodowym, a niniejszy
nich działaniami. Ponadto 92,6 proc. koordynatorów
raport przedstawia wyniki badania dla Polski.
projektów zadeklarowało, że projekt EVS był postrzegany przez lokalną społeczność jako wzbogacający, a ponad 91
Badanie zostało sfinansowane w ramach budżetu współpracy Narodowych Agencji programu Erasmus+ (TCA).
proc. koordynatorów potwierdziło, że lokalna społeczność była zaangażowana w działania projektu. W oparciu o przedstawione powyżej rezultaty, niniejsze badanie miało na celu przeprowadzenie analizy jakościowej, która pozwoliła na zbadanie wpływu długoterminowych projektów Wolontariatu Europejskiego na grupy docelowe organizacji goszczących oraz na społeczności lokalne, w których były realizowane. Badanie miało przede wszystkim na celu znalezienie odpowiedzi na następujące pytania: •
Jakie są rezultaty długoterminowych projektów Wolontariatu Europejskiego?
•
W jaki sposób długoterminowe projekty Wolontariatu Europejskiego i uczestniczący w nich zagraniczni wolontariusze oddziałują na grupy docelowe organizacji goszczących?
•
W jaki sposób długoterminowe projekty Wolontariatu Europejskiego i uczestniczący w nich zagraniczni wolontariusze oddziałują społeczności lokalne, w których mieszkają i na rzecz których pracują? Badanie pozwoliło również nakreślić obraz oczekiwań
organizacji goszczących i wolontariuszy w odniesieniu do długoterminowych projektów Wolontariatu Europejskiego oraz zaobserwować, czy oczekiwania te zostały spełnione.
1
4
2
RAY to skrót od „Research-based analysis of Erasmus+ Youth” (Analiza badawcza programu Erasmus+ Młodzież i programu "Młodzież w działaniu"). Jest to międzynarodowy projekt badawczy realizowany przez 29 Narodowych Agencji programu Erasmus+ (na 2016 r.) i koordynowany przez Uniwersytet w Innsbrucku. Na podstawie: Fennes, H., Gadinger, S., Hagleitner, W., RAY transnational analysis, Innsbruck, 2014
Odpowiedzi koordynatorów projektów - „poniekąd prawdziwe i bardzo prawdziwe”
WM
IM
MWD
EVS
SZiTs
DU
ogółem
Lokalne środowisko/społeczność były zaangażowane w projekt
85,1%
89,9%
86,4%
91,1%
76,1%
90,0%
85,9%
Projekt został uznany jako wzbogacający przez lokalne
89,1%
93,0%
90,9%
92,6%
81,7%
96,6%
89,5%
Lokalne środowisko/społeczność lepiej poznały problematykę i zainteresowania młodzieży
80,8%
92,8%
86,4%
84,3%
66,7%
88,9%
83,6%
Lokalne środowisko/ społeczność doceniły wymiar międzykulturowy
93,4%
65,9%
90,9%
93,1%
86,9%
76,0%
88,6%
Lokalne środowisko/społeczność bardziej zaangażowały się we włączenie młodzieży z mniejszymi szansami
58,9%
70,8%
47,6%
67,3%
56,2%
62,5%
64,2%
Lokalne środowisko/społeczność odniosły się z zainteresowaniem do europejskiego wymiaru projektu
86,6%
65,8%
86,4%
89,7%
78,6%
88,9%
84,3%
Lokalne środowisko/społeczność wykazały zainteresowanie realizacją podobnych projektów w przyszłości
90,5%
91,8%
90,9%
95,1%
79,5%
96,4%
90,4%
Lokalne środowisko/społeczność wyraziły chęć wspierania podobnych działań w przyszłości
85,9%
92,5%
90,5%
89,9%
74,1%
88,9%
86,7%
środowisko/społeczność
Tabela 2. Wpływ projektów na społeczność lokalną - z podziałem na typ projektów w programie „Młodzież w działaniu”
(2007-2013) WM Wymiany młodzieżowe, IM - inicjatywy młodzieżowe - MwD - projekty Młodzież w demokracji, EVS - Wolontariat Europejski, SZiTS - projekty Szkoleń i tworzenia sieci, DU – projekty wspierające Dialog usystematyzowany. Odpowiedzi koordynatorów projektu.
5
3. METODOLOGIA BADANIA I OPIS PRÓBY Metodologia badania została opracowana przez Funda-
zujących projekty długoterminowe, które spełniły mini-
cję Rozwoju Systemu Edukacji i została zaakceptowana
mum 5 z 6 opisanych wyżej kryteriów.
przez partnerów badania z Węgier i Litwy.
Należy zaznaczyć, że Narodowe Agencje napotkały
Aby odnotować i przedstawić wpływ projektów EVS
trudności z wyborem organizacji spełniających wszyst-
na grupy docelowe organizacji goszczących i na społecz-
kie kryteria określone na początku badania. Mogło być
ności lokalne, w każdym z krajów realizujących badanie
to spowodowane faktem, że w wielu przypadkach, ze
wybrano (stosując celowy dobór próby) trzy organizacje
względu na swoją złożoność i długoterminowy charakter,
goszczące zgodnie z następującymi kryteriami:
projekty EVS realizowane są przez bardziej doświadczone
•
W każdym z krajów realizujących badanie w próbie
organizacje i do programu rzadko dołączają debiutanci.
badawczej znalazła się przynajmniej 1 niedoświadczo-
Ponadto projekty EVS są realizowane częściej w średnich
na organizacja (organizacja, która gościła wolontariu-
i większych miastach niż w małych miejscowościach lub
szy od maksymalnie 3 lat);
na wsi.
•
•
•
•
usytuowane w społecznościach do 50 000 mieszkań-
dawcze:
ców – przyjęto bowiem założenie, że wpływ zagra-
•
poznanie charakterystyki organizacji goszczących
w mniejszych społecznościach;
oraz umiejscowienie projektów EVS w kontekście ich
Wszystkie organizacje wytypowane do badania reali-
zadań. Ponadto, pomogły zbadać oczekiwania orga-
zowały działania z udziałem lub na rzecz społeczności
nizacji goszczących i wolontariuszy wobec projektów
lokalnej;
Wolontariatu Europejskiego.
Wszystkie projekty wytypowane do badania były re-
•
Grupowe wywiady pogłębione – pozwoliły na po-
alizowane w ramach trzeciej tury składania wniosków
głębienie wiedzy zdobytej podczas indywidualnych
(wolontariusze przyjechali do organizacji najwcześniej
wywiadów pogłębionych, zarówno w przypadku
pod koniec stycznia 2015 r.) ;
organizacji goszczących, jak i wolontariuszy i społecz-
Wszystkie projekty wytypowane do badania anga-
ności lokalnej. •
Obserwacja uczestnicząca – została zastosowana, aby
pracowali na rzecz społeczności lokalnej;
zaobserwować wpływ wolontariuszy na grupy docelo-
Badaniem objęto wyłącznie długoterminowe projekty
we organizacji, zwłaszcza w przypadku grup, z którymi
EVS, trwające dłużej niż 6 miesięcy.
niemożliwe było przeprowadzenie wywiadów pogłę-
Organizacje wytypowane do wzięcia udziału w ba-
bionych (np. osoby niepełnosprawne umysłowo czy niemowlęta).
daniu nie musiały być zróżnicowane pod względem geograficznym. Dopuszczalne było zakwalifikowanie więcej
6
Indywidualne wywiady pogłębione – pozwoliły na
nicznych wolontariuszy może być najlepiej widoczny
żowały nie więcej niż 4 wolontariuszy EVS, którzy •
W badaniu zastosowano następujące narzędzia ba-
Wszystkie organizacje wytypowane do badania były
•
Ankieta online – dała szanse wolontariuszom EVS na
niż 1 organizacji z tego samego województwa. Ogółem,
anonimowe wyrażenie opinii na temat zrealizowane-
badanie przeprowadzono w 9 organizacjach (3 z Polski,
go projektu oraz uzupełnienie informacji zdobytych
3 z Węgier i 3 z Litwy) goszczących wolontariuszy reali-
w trakcie wywiadów pogłębionych.
Badanie składało się z trzech etapów i zastosowano w nim następujące metody badawcze:
Etap badań
Cel
Grupa badawcza
Metody badawcze
Etap 1 Badanie ex-ante (przeprowadzone przed przyjazdem wolontariusza)
Dokonanie ogólnej charakterystyki organizacji goszczącej, jej grupy docelowej, jak również społeczności lokalnej, w której projekt EVS będzie realizowany.
Przedstawiciele organizacji goszczących; Przedstawiciele innych okolicznych organizacji, które nie goszczą wolontariuszy EVS
Indywidualne i grupowe wywiady pogłębione
Etap 2 Badanie śródokresowe (przeprowadzone podczas pracy wolontariusza)
Przeprowadzenie analizy zadań wolontariusza i jego zaangażowania w grupę docelową organizacji i społeczność lokalną.
Wolontariusze, przedstawiciele grupy docelowej organizacji goszczącej oraz przedstawiciele organizacji goszczącej
Indywidualne wywiady pogłębione oraz obserwacja uczestnicząca
Etap 3 Badanie ex-post (przeprowadzone po wyjeździe wolontariusza)
Opis organizacji i społeczności lokalnej po wyjeździe wolontariusza. Postrzeganie wpływu
Przedstawiciele grupy docelowej organizacji goszczącej oraz przedstawiciele organizacji goszczącej Wolontariusz
Indywidualne i grupowe wywiady pogłębione ankieta online
projektu EVS przez wolontariusza.
Czas realizacji poszczególnych etapów badania
etap 3
etap 2
etap 1 październik - grudzień 2014
marzec - czerwiec 2015
listopad 2015 - czerwiec 2016
7
Niniejsze badanie powinno być traktowane jako stu-
polskich organizacjach: Stowarzyszeniu Dorośli Dzieciom
dium przypadku – wyniki dotyczą wyłącznie opisanych
z Sępólna Krajeńskiego, Fundacji Rozwoju Międzykultu-
w nim organizacji i społeczności i nie należy rozciągać
rowego EBU z Mińska Mazowieckiego i Fundacji Lepsze
jego wyników na całą populację organizacji realizujących
Jutro z Trzebcza Szlacheckiego. Cytowane wypowiedzi
projekty Wolontariatu Europejskiego.
wolontariuszy, przedstawicieli organizacji goszczących
Studium przypadku to metoda polegająca na skon-
i grup docelowych organizacji oznaczono kursywą. Nie-
centrowani się na jednym lub kilku przykładach jakiegoś
które z wypowiedzi zostały poddane redakcji w celu wy-
zjawiska społecznego. Zostaje ono przebadane gruntownie
eliminowania błędów stylistycznych, typowych dla języka
i całościowo, razem z kontekstem jego występowania.
potocznego.
Niniejszy raport przedstawia wyniki studiów przypadków przeprowadzonych w 2015 i 2016 r. w trzech
8
1
Babbie, Earl. 2007. Badania społeczne w praktyce. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
4. Wpływ Wolontariatu Europejskiego w ramach programu Erasmus+ na społeczności lokalne w Polsce
9
studium przypadku 1
Lokalizacja: Sępólno Krajeńskie
10
Polsce, w województwie kujawsko-pomorskim, położone 63 km na północny-zachód od Bydgoszczy, stolicy województwa. Sępólno Krajeńskie jest stolicą powiatu, a liczba jego mieszkańców wynosi 9312 (dane z 2012 r.). W mieście działają 2 przedszkola, 3 gimnazja i 3 szkoły ponadgimnazjalne.
Przemysław Jahr
Sępólno Krajeńskie to miasto w północno-wschodniej
Organizacja goszcząca: Stowarzyszenie Dorośli Dzieciom
Grupy docelowe organizacji goszczącej i ich potrzeby
Stowarzyszenie Dorośli Dzieciom zostało założone
Grupa docelowa
Potrzeby
w 1999 r. Przez ponad 17 lat działalności, przyczyniło
niemowlęta
•
zapewnienie całodziennej opieki w żłobku
dzieci i młodzież
•
zapewnienie atrakcyjnego sposobu spędzania wolnego czasu
•
się do powstania kilku instytucji zależnych, którymi zarządza. Wśród nich znajdują się: żłobek, Centrum Doskonalenia Zawodowego Nauczycieli, Warsztaty Terapii Zajęciowej, Centrum Informacji i Punkt Informacji Tur.) jest jednym z wielu działań organizacji, a wolontariu-
•
przygotowanie młodzieży do wejścia na rynek pracy rozwój osobisty młodzieży
sze mają możliwość angażowania się w szereg działań or-
•
nauka języków obcych
•
warsztaty, studia podyplomowe i kursy zawodowe
•
rozwijanie umiejętności i kompetencji
•
nauka nowych umiejętności potrzebnych na rynku pracy
•
aktywacja społeczna
• • •
rozwijanie kompetencji społecznych nauka podstawowych umiejętności zapewnienie atrakcyjnego sposobu spędzania czasu rozwój umiejętności i kompetencji poprzez uczestnictwo w warsztatach (terapia poprzez zajęcia plastyczne, coaching, socjoterapia)
rystycznej. Wolontariat Europejski (realizowany od 2005
ganizacji zależnych. Do czerwca 2016 r. Stowarzyszenie Dorośli Dzieciom gościło 44 wolontariuszy EVS.
dorośli (głównie nauczyciele)
Organizacja realizuje projekty lokalne, regionalne i krajowe, finansowane ze środków programu Erasmus+
osoby bezrobotne
(wcześniej w ramach programu „Młodzież w działaniu”), a także przez Polsko-Niemiecką Współpracę Młodzieży i kilka fundacji korporacyjnych. Projekty międzynarodowe obejmują Wolontariat Europejski, programy wymiany młodzieży i szkolenia. Projekty krajowe, poza codziennym zarządzaniem instytucjami satelickimi i zaangażowaniem w ich działania, obejmują na przykład Akademię umiejętności – projekt mający na celu podnoszenie umiejętności i aktywację osób bezrobotnych poniżej 25 roku życia. Mniejsze, re-
osoby niepełnosprawne (głównie umysłowo)
•
gionalne działania obejmują głównie inicjatywy młodzieżowe (finansowane z programu „Młodzież w działaniu”, Erasmus+ lub z innych źródeł regionalnych i krajowych).
Organizacja jest otwarta dla obu płci i wszystkich grup wiekowych. Nie są w niej organizowane zajęcia dla osób starszych, jednak w Sępólnie Krajeńskim działa inna organizacja, która specjalizuje się w tej dziedzinie. Co roku, wedle deklaracji członka zarządu Stowarzyszenia Dorośli Dzieciom, organizacja świadczy usługi dla setek osób. Ma również doświadczenie w przeprowadzaniu analizy ich potrzeb.
Współpraca z miejscowymi wolontariuszami Stowarzyszenie Dorośli Dzieciom ma duże doświadczenie w zakresie współpracy z wolontariuszami (zarówno miejscowymi, jak i z zagranicy). Organizacja stara się angażować
11
młodych miejscowych wolontariuszy w większość wydarzeń
o specjalnym kształcie dostosowanym do nadgarstka, tak by ta
lub działań, jednak nie współpracują oni z nią regularnie.
osoba mogła jeść bardziej komfortowo. I udało mu się! Nikt
Współpraca z miejscowymi wolontariuszami określana jest
z nas nie wpadł wcześniej na taki pomysł.
przez przedstawicieli organizacji jako trudna i problematyczna. Coraz trudniej jest zachęcić młodych mieszkańców Sępólna
Projekty EVS
do działalności wolontariackiej. Mam wrażenie, że z roku na
Projekt EVS Stowarzyszenia Dorośli Dzieciom pozostał
rok jest ich coraz mniej. Naprawdę trudno jest oderwać mło-
zasadniczo niezmieniony od samego początku (2005 r.).
dzież od komputera. Musimy inwestować w dzieci w Sępólnie
Wolontariusze pracują w czterech miejscach: w Warszta-
– jeśli pokażemy im ideę wolontariatu w bardzo młodym wie-
tach Terapii Zajęciowej, świetlicy, klubie młodzieżowym
ku, to mam nadzieję, że przyłączą się do naszych działań jako
i żłobku.
nastolatki.
Wolontariusze świetnie się spisują. Dajemy im wybór, gdzie chcą pracować – ich działania powinny być pomocne
Motywacja do realizacji projektu EVS Stowarzyszenie Dorośli Dzieciom gościło pierwszego za-
dla organizacji, ale mają być także dla nich przyjemnością. To jest nasz plus, że zapewniamy tyle możliwości. Każde z wyżej wymienionych miejsc ma stałe godziny
granicznego wolontariusza 10 lat temu (2006 r.). W tam-
pracy, zwykle od 7:00-8:00 do 16:00-18:00. Oznacza to,
tym okresie to organizacja koordynująca z Warszawy
że bardzo trudno jest pozyskać i utrzymać miejscowych
(Fundacja Roberta Schumana) wybierała i wysyłała wolon-
wolontariuszy do pomocy pracownikom – potencjalni lo-
tariuszy do Sępólna Krajeńskiego, co z punktu widzenia
kalni wolontariusze są w tym czasie w szkole lub w pracy.
Stowarzyszenia było problematyczne ze względu na brak
Mogą więc pomagać tylko sporadycznie, co nie jest wy-
wpływu na selekcję wolontariuszy. Obecnie Stowarzyszenie
starczające do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania
Dorośli Dzieciom samodzielnie dokonuje ich wyboru,
tych placówek, szczególnie gdy chodzi o pracę z osobami
a także działa jako mentor dla innej, mniej doświadczonej
niepełnosprawnymi czy dziećmi w żłobku. Obie grupy po-
organizacji z regionu.
trzebują kogoś, kogo znają i komu ufają. Ogromną zaletą
Przedstawiciele Stowarzyszenia twierdzą, że EVS od-
wolontariuszy EVS jest to, że są oni w stanie pracować co-
grywa bardzo ważną rolę w jego codziennym funkcjono-
dziennie przez długi okres czasu. Dlatego, zdaniem przed-
waniu, a obecność zagranicznych wolontariuszy zapewnia
stawicieli Stowarzyszenia, ich stała obecność jest ogromną
nową jakość podejmowanych przez nie działań.
zaletą w porównaniu do miejscowych wolontariuszy.
Dając szansę wolontariuszom EVS, dajemy też szansę sobie.
Wolontariusze Europejscy zawsze są na miejscu. Nasze
10 lat temu, kiedy zaczynaliśmy gościć wolontariuszy EVS, nie
organizacje zależne, czyli na przykład Warsztaty Terapii Za-
mówiłem po angielsku. Teraz jestem nauczycielem angielskiego,
jęciowej czy żłobek, działają codziennie, w stałych godzinach,
skończyłem studia. Zaczynaliśmy jako organizacja koordyno-
dlatego musimy mieć do dyspozycji wolontariuszy, którzy są
wana przez inne organizacje, teraz sami jesteśmy organizacją
tam obecni na co dzień. Nie możemy liczyć na naszych lokal-
koordynującą. A to co nam dają wolontariusze, to świeże
nych wolontariuszy w tym względzie.
spojrzenie i za każdym razem nowa perspektywa patrzenia na wiele aspektów naszej pracy – to ogromna wartość. Pamiętam wolontariusza z Włoch, który pracował w warsztacie terapii zajęciowej. Jedna z niepełnosprawnych osób miała ogromne
12
Postrzeganie wolontariuszy EVS przez organizację goszczącą
trudności z trzymaniem łyżki z powodu osłabienia mięśni rąk.
Przedstawiciele Stowarzyszenia Dorośli Dzieciom twier-
Wolontariusz z Włoch poświęcił kilka dni na zrobienie łyżki
dzą, że podejście ich organizacji do wolontariuszy EVS
Wolontariusze EVS dają nam świeże spojrzenie i za każdym razem nową perspektywę patrzenia na wiele aspektów naszej pracy ulegało zmianie wraz z upływem czasu i wzrostem doświadczenia.
Doświadczenie zawodowe i wykształcenie nie mają dla nas znaczenia. Śmiem twierdzić, że osobom posiada-
Na początku bardziej skupiałem się na tym, co wolon-
jącym odpowiednie wykształcenie pedagogiczne może być
tariusz może nam dać. Teraz jednak ważniejsze jest to, co
trudniej niż tym bez takiego przygotowania. Na studiach
my możemy dać wolontariuszowi – czego może się od nas
jest więcej teorii niż praktyki, po studiach ludziom wy-
nauczyć. Niezwykle ważne jest również to, żeby wolontariu-
daje się, że mogą świat uratować. Praca tutaj jest czystą
sze byli otwarci. Otwartość jest tym czego szukamy w wo-
praktyką i czasami rzeczywistość jest brutalna, nie można
lontariuszach EVS. Projekt EVS jest nie tylko dla nas, jako
przezwyciężyć pewnych przeszkód – tego nie nauczysz się
organizacji. Jest przede wszystkim dla wolontariuszy. Ich
w szkole, taką wiedzę zdobywa się w praktyce.
zadaniem jest poznać siebie i sprawdzić się, a w szczególności, uczyć się i podejmować inicjatywę. Przed przyjazdem do Sępólna Krajeńskiego Stowarzyszenie Dorośli Dzieciom szczegółowo informuje
Zdaniem przedstawicieli Stowarzyszenia wolontariusze EVS są także, po prostu, atrakcją dla lokalnej społeczności. Bardzo często są zapraszani do miejscowych szkół, aby
potencjalnych wolontariuszy EVS o miejscu, w którym
powiedzieli coś na temat swojego języka, kultury i historii.
będą pracować, dlatego mają oni obraz tego, gdzie i w
Takie zaproszenia zdarzają się często, nawet raz na ty-
jaki sposób będą spędzać czas i na czym polegać będą ich
dzień. Wolontariusze informują również lokalną młodzież
zadania.
o idei wolontariatu, który nadal nie jest bardzo popularny
13
Otwartość jest tym czego szukamy w wolontariuszach EVS. Ich zadaniem jest poznać siebie i sprawdzić się, a w szczególności, uczyć się i podejmować inicjatywę. w Polsce. Są takie okresy w roku, kiedy wolontariusze na-
waliśmy długo i ciężko, zarówno my, jako stowarzyszenie, jak
prawdę są rozrywani. Na przykład przed świętami chodzą do
i sami wolontariusze, którzy do tej pory u nas gościli.
szkół przebrani za Gwiazdora. Niekiedy musimy zmieniać
14
Zdaniem przedstawicieli Stowarzyszenia, wolontariusze
cały grafik wolontariuszy, żeby dopasować się do tych wyjść.
EVS są dobrze znani lokalnej społeczności w Sępólnie,
Można powiedzieć, że stają się oni celebrytami w naszej spo-
która przyzwyczaiła się do ich obecności w mieście.
łeczności. Z pewnością są zauważalni w mieście, a ich dzia-
10 lat temu, gdy gościliśmy pierwszych wolontariuszy,
łania są rozpoznawalne. Lecz na tę rozpoznawalność praco-
ludzie na ulicach byli bardzo ciekawi i nie wiedzieli dlaczego
obcokrajowcy są w naszym mieście i czego się po nich spodzie-
dem na to, że proces uczenia się miał miejsce. Bardzo często
wać. Dziś nadal są ciekawi, ale wiedzą dokładnie kim są
dopiero po powrocie do domu wolontariusze zdają sobie
wolontariusze, gdzie pracują i co robią. Wolontariusze wtopili
sprawę z tego, jak wiele się nauczyli.
się w społeczność lokalną, a ich działania są doceniane. Wiele osób ze społeczności lokalnej, nawet te nie związane ze Stowarzyszeniem Dorośli Dzieciom, ma pośredni
Oczekiwania wolontariuszy EVS
kontakt z wolontariuszami. Na przykład matki i ojcowie,
W ramach badania przeprowadzono wywiady pogłębio-
którzy przyprowadzają dzieci do przedszkola lub na warszta-
ne z dwoma wolontariuszami z Rumunii i z Mołdawii
ty terapii zajęciowej lub w koledzy dzieci, które przychodzą
pracującymi na rzecz Stowarzyszenia Dorośli Dzieciom.
do świetlicy. W ten sposób praca wolontariuszy dotyczy nie
Obaj posiadają wyższe wykształcenie (absolwenci dzien-
tylko osób z kręgu oddziaływania Stowarzyszenia oraz po-
nikarstwa i stosunków międzynarodowych) i pochodzą
zwala na budowanie na szeroką skalę pozytywnego obrazu
z dużych miast. W Sępólnie Krajeńskim obaj pracowali
pracy wolontariackiej.
w Warsztacie Terapii Zajęciowej, świetlicy i żłobku, z reguły w tym samym czasie. Nasze zadania polegają na świadczeniu pomocy pod-
Oczekiwania organizacji goszczącej wobec wolontariuszy EVS
opiecznym i personelowi placówek, którymi zarządza
Przedstawiciele Stowarzyszenia Dorośli Dzieciom pod-
i uważam, że mamy dobry kontakt z podopiecznymi.
kreślali, że wykształcenie i doświadczenie zawodowe wo-
Stowarzyszenie Dorośli Dzieciom. Pracujemy codziennie Jeden z wolontariuszy uczył również angielskiego
lontariuszy ma dla nich bardzo małe znaczenie i zazwy-
w świetlicy. Warto podkreślić, że obaj wolontariusze
czaj nie zwracają uwagi na te aspekty podczas procesu
posługiwali się językiem polskim do celów komunikacji
selekcji wolontariuszy.
z pracownikami i uczestnikami (zaczęli uczyć się języka
Oczekujemy, że wolontariusze będą chętni do działania.
zaledwie 5 miesięcy wcześniej, kiedy przyjechali do Sę-
Gotowi do pomocy i do nauki. Wolontariusz powinien mieć
pólna Krajeńskiego). Natomiast jeden z nich uważał, że
otwarty umysł. Tylko w ten sposób może on nauczyć się (i
personel żłobka i warsztatów terapii zajęciowej powinien
nauczyć nas) czegoś nowego. Okres realizacji projektu EVS,
starać się komunikować również w języku angielskim.
zwykle około roku, to czas dla wolontariuszy na poznanie
Jestem rozczarowany, że niektórzy pracownicy w na-
siebie i podejmowanie inicjatywy – w mojej opinii zapew-
szych miejscach pracy nie mówią po angielsku, więc musimy
niamy im mnóstwo do tego okazji.
używać języka polskiego. Mieliśmy 30 godzin zajęć z języka
Przed przyjazdem wszyscy wolontariusze są informowani szczegółowo o organizacji goszczącej, jej lokalizacji
polskiego, uważam, że to nie wystarcza. Obaj wolontariusze chcieli przyjechać do Polski,
oraz o przyszłych zadaniach i obowiązkach. Ta część pro-
ponieważ uważali, że działania realizowane w ramach
cesu rekrutacji wolontariuszy ma szczególne znaczenie,
projektu EVS są interesujące. Sama lokalizacja, Sępólno
ze względu na to, że profil organizacji goszczącej (praca
Krajeńskie i Polska, miała dla nich drugorzędne znacze-
z osobami niepełnosprawnymi i niemowlętami) wymaga
nie.
wysokiego poziomu odpowiedzialności. Zdarzyło się tak, że po zrealizowaniu projektu, wolon-
Nie wybrałem Polski ani Sępólna, wybrałem projekt, którego tematyka mnie interesowała – chciałem pracować
tariuszka powiedziała nam, że niczego się nauczyła podczas
z dziećmi i z osobami niepełnosprawnymi. Myślę, że po
pobytu w Polsce. Ale pomogłem jej uświadomić sobie, że gdy
zakończeniu projektu właśnie w tych kierunkach chciałbym
przyjechała do nas jej angielski był dosyć słaby, a po roku jej
się dalej rozwijać, a pobyt w Sępólnie tylko mnie w tym
umiejętności językowe uległy poprawie – nawet to jest dowo-
utwierdził.
15
Wpływ wolontariuszy
podobnego w moim kraju. Myślę, że tu odkryłem, co chcę robić w życiu, i że jest to praca z osobami niepełnosprawnym.1
Obaj wolontariusze mieli poczucie, że ich obecność została zauważona w Sępólnie Krajeńskim. Byli dostrzegani na ulicy i w sytuacjach życia codziennego. W ich odczuciu byli także kojarzeni ze Stowarzyszeniem Dorośli Dzieciom i z pracą na rzecz społeczności lokalnej. Wszyscy, od naszych sąsiadów do ludzi na ulicach i w skle-
Oczekiwania grup docelowych organizacji goszczącej Ze względu na charakter obu grup docelowych organizacji goszczącej (osoby niepełnosprawne intelektualnie i niemow-
pach, zauważyli, że jesteśmy cudzoziemcami. Jestem przyzwy-
lęta) oraz ograniczoną zdolność do wyrażania przez nich
czajony do innego trybu życia, w dużym mieście jesteś bardziej
swych oczekiwań, przeprowadzono jedną obserwację uczest-
anonimowy. I masz dostęp do wszystkich atrakcji wielkiego
niczącą i jeden wywiad z przedstawicielem personelu.
miasta: pubów, teatrów, kin. Tutaj tego nie ma, ale z drugiej
Uczestnicy warsztatów terapii zajęciowej mają bardzo
strony, możesz spędzać więcej czasu z ludźmi, z innymi wolon-
podstawowe potrzeby. Wielu z nich nie jest samodzielnych
tariuszami na przykład.
i potrzebuje pomocy w podstawowych codziennych czyn-
Obaj wolontariusze opisali relacje z mieszkańcami Sę-
nościach. W warsztacie terapii zajęciowej zatrudnionych
pólna Krajeńskiego jako przyjazne. Wolontariusze spotykali
jest na stałe 12 osób. Wolontariusze stanowią dla nich
się także z zainteresowaniem ze strony społeczności lokalnej,
dużą pomoc – do ich zadań należy codzienna opieka nad
choć zdaniem wolontariuszy nie zawsze rozumie ona ideę
uczestnikami, pomoc podczas pracy w grupach roboczych
wolontariatu.
(każdy uczestnik jest przypisany do kilku grup roboczych,
Jestem w dobrych stosunkach z moimi sąsiadkami, bardzo
na przykład pracownia kroju, artystyczna lub gospodarstwa
miłymi starszymi paniami, one zawsze są pomocne. I w pubie
domowego). Warto podkreślić, że podopieczni nie mówią
każdy podchodzi i zadaje nam różne pytania. Ludzie chcą
po angielsku, stąd cała komunikacja z wolontariuszami EVS
wiedzieć skąd jestem, opowiadają mi nawet o swoim życiu.
odbywa się w języku polskim, co było wyzwaniem dla wo-
Było tak nawet kiedy nie mówiłem po polsku. Słyszałem też
lontariuszy na początku, jednak z czasem problemy zniknę-
kilka razy jak miejscowi mówili, że jestem tutaj, aby zabrać
ły, także ze względu na fakt, że wolontariusze bardzo dobrze
im ich pracę. Zajęło mi sporo czasu, aby wyjaśnić, że jestem
poznali uczestników i ich potrzeby. Na podstawie obserwa-
tutaj, aby pracować na rzecz polskiego społeczeństwa i aby
cji można stwierdzić, że wolontariusze EVS dokładnie znali
dać z siebie to, co mam najlepszego. Niektórzy ludzie zmieni-
swoje zadania i chętnie pomagali uczestnikom warsztatów
li zdanie - myślę, że to jest nasz ogromny wpływ na zmianę
terapii zajęciowej. Uczestnicy czuli się komfortowo w towa-
postrzegania wolontariatu jako formy zaangażowania spo-
rzystwie wolontariuszy i mogli liczyć na ich pomoc. Ponad-
łecznego. Jednak chyba niektórzy ludzie wciąż nie mogą zro-
to wolontariusze EVS stanowi część zespołu, a interakcje ze
zumieć dlaczego ktoś przyjeżdża z zagranicy, żeby pracować
stałym personelem były profesjonalnie i życzliwe.
w Polsce za darmo.
Co się tyczy żłobka, gdzie pracuje 19 stałych pracowni-
Co się tyczy wpływu wolontariuszy EVS na grupę doce-
ków, zadania wolontariuszy obejmowały codzienną opiekę
lową w organizacji goszczącej, obaj wolontariusze przyznali,
nad dziećmi. Przedstawiciele organizacji goszczącej stwier-
że jest on znaczący i że oddziaływanie jest obustronne.
dzili, że wolontariusze mogli określić zakres obowiązków,
Mam wpływ na nich, staram się mówić w sposób kon-
jakim są w stanie podołać.
struktywny i ludzie doceniają to. Pomagam podopiecznym i mam wrażenie, że oni są przywiązani do mnie. Spędzamy razem dużo czasu. Z drugiej strony, oni mają ogromny wpływ
16
na mnie. Kiedy skończę ten projekt EVS, chciałbym zrobić coś
1
(ten wolontariusz po powrocie do kraju zaangażował się w pracę z osobami niepełnosprawnymi, a obecnie pracuje w tej dziedzinie dla organizacji międzynarodowej we Włoszech).
Wszyscy w Sępólnie, od naszych sąsiadów do ludzi na ulicach i w sklepach, zauważyli, że jesteśmy cudzoziemcami Wolontariusze mają możliwość wyboru zadań, których chcą
doceniona i zauważana przez lokalną społeczność, która,
się podjąć. Jeżeli ktoś nie czuje się komfortowo przewijając nie-
w opinii przedstawicieli organizacji goszczącej po kilku
mowlęta, nie musi tego robić.
latach goszczenia wolontariuszy EVS przywykła do cu-
Przedstawiciele organizacji goszczącej zauważyli rów-
dzoziemców w Sępólnie Krajeńskim. Sami wolontariusze
nież, że pracę w żłobku częściej wybierają wolontariuszki
stwierdzili, że są zadowoleni z tego projektu, jednak
niż wolontariusze EVS.
w ich opinii nie mieli znaczącego wpływu na społeczność lokalną i na samą organizację. Takie odczucie może
Ogólne rezultaty projektu EVS
być spowodowane faktem, że Stowarzyszenie Dorośli
Obaj wolontariusze wrócili do swoich krajów po 12 mie-
wolontariuszy EVS i wpływ dwóch wolontariuszy, któ-
siącach realizacji projektu EVS w Sępólnie Krajeńskim.
rzy wzięli udział w badaniu, nałożył się na wpływ wielu
Zarówno organizacja goszcząca, jak i jej organizacje za-
innych ludzi pracujących dla organizacji (włączając w to
leżne były bardzo zadowolone z ich pracy. Wolontariusze
byłych wolontariuszy EVS, którzy gościli w Sępólnie
EVS pomagali w ich codziennym funkcjonowaniu, a ich
Krajeńskim na przestrzeni ostatnich 10 lat). Natomiast
obecność miała pozytywny wpływ na ich podopiecz-
z punktu widzenia organizacji goszczącej, wolontariusze
nych, co należy to traktować jako największe osiągnięcie
EVS mieli znaczny wpływ na grupę docelową, a ich pra-
projektu. Ponadto, ich praca została w pewnym sensie
ca i zaangażowanie stanowiły dużą wartość.
Dzieciom jest doświadczoną organizacją goszczącą wielu
17
studium przypadku 2
Lokalizacja: Mińsk mazowiecki
18
40 211 mieszkańców (dane z 2015 r.). Położony w województwie mazowieckim, jest stolicą powiatu o tej samej nazwie. W Mińsku Mazowieckim działa jeden prywatny uniwersytet, dwie szkoły policealne i cztery zespoły szkół. Populacja Mińska Mazowieckiego jest zaawansowana wiekowo – duży odsetek stanowią osoby w wieku powyżej 70 lat. Warto podkreślić, że populacja młodych ludzi (w wieku 5-19) w Mińsku Mazowieckim jest stosunkowo niewielka. Może to być spowodowane bliskością największego polskiego miasta – Warszawy, która przyciąga i wchłania coraz więcej młodych mieszkańców.
CC by profsowa
Mińsk Mazowiecki to miasto w centralnej Polsce, którego populacja liczy
Organizacja goszcząca: Fundacja Rozwoju Międzykulturowego EBU
Grupy docelowe organizacji goszczącej i ich potrzeby.
Fundacja Rozwoju Międzykulturowego EBU została
Grupy docelowe organizacji i ich potrzeby są następujące:
utworzona w 2013 roku i realizuje działania międzykulturowe i międzynarodowe skierowane do kilku grup
Grupa docelowa
Potrzeby
docelowych: dzieci, młodzieży i dorosłych (mieszkańców
dzieci
• • •
otwieranie dzieci na świat zapewnienie atrakcyjnego sposobu spędzania wolnego czasu nauka języków obcych
•
otwieranie młodych ludzi na świat
•
zapewnienie atrakcyjnego sposobu spędzania wolnego czasu
kultury i historii, kursy języka obcego dla dzieci i młodzie-
młodzież, szczególnie lokalni wolontariusze współpracujący z organizacją
• •
rozwój osobisty młodzieży nauka języków obcych
ży, a także gry i inne zajęcia dla dzieci, które odbywają się
dorośli
•
otwieranie dorosłych mieszkańców Mińska Mazowieckiego na ludzi z całego świata i pokazanie im różnych kultur
Mińska Mazowieckiego). Mińsk Mazowiecki jest niewielkim miastem i nie ma tam wielu obcokrajowców, dlatego przybliżenie kultury i obyczajów jest jednym z głównych celów Fundacji. Kolejnym ważnym celem jest promowanie idei wolontariatu w społeczności lokalnej, zwłaszcza wśród młodych ludzi. Działalność organizacji obejmuje spotkania z obcokrajowcami oraz rozmowy na temat ich
w języku angielskim. Młodzież i dzieci (oraz ich rodziny) to główni odbiorcy działań organizacji. Początkowo Fundacja współpracowała z wolontariuszami z zagranicy, którzy byli zapraszani nieoficjalnie (przyjaciele założycielki i ich znajomi). Przedstawiciele organizacji goszczącej chcieliby ze swoimi działaniami dotrzeć do studentów, jednak jest to dosyć trudne, ponieważ studenci wolą spędzać czas w War-
Współpraca z miejscowymi wolontariuszami
szawie, a nie w Mińsku Mazowieckim. Kolejną przeszkodą,
Działania realizowane przez Fundację EBU opierają się
z jaką musi sobie radzić organizacja jest znalezienie zaple-
w dużej mierze na pracy miejscowych wolontariuszy, z po-
cza, w którym mogłaby realizować swoje działania. Na
zyskaniem których organizacja wydaje się nie mieć więk-
przykład, co roku musi ona poszukiwać nowej lokalizacji,
szych problemów.
w której można by realizować letnie zajęcia na świeżym powietrzu czy obozy dla młodzieży.
Dysponujemy bazą danych naszych lokalnych wolontariuszy, na której widnieje 70 nazwisk. Oczywiście nie każdy współpracuje z nami w tym samym czasie, poza tym niektórzy się pobierają, mają dzieci, więc naturalnie oddalają się od organizacji, ale nadal możemy liczyć na wiele miejscowych osób, które wspierają naszą działalność. Organizacja stale szuka nowych lokalnych wolontariuszy i angażuje ich w swojej działania. Według jej przedstawicieli, nie ma większych trudności ze znalezieniem miejscowych ochotników wspierających działania, jednak ze względu na profil organizacji, jest rzeczą naturalną że gości także zagranicznych wolontariuszy EVS. Są oni w stałym kontakcie z lokalnymi wolontariuszami i angażują się w realizację wspólnych projektów i działań.
19
EVS dał nam możliwość robienia tego, co robiliśmy wcześniej, ale na dużo większą skalę. Organizujemy dłuższe działania i możemy je finansować. Efekty naszej pracy są bardziej zrównoważone. Motywacja do realizacji projektu EVS
znajomych i znajomych znajomych, którzy byli chętni
Prezeska zarządu Fundacji EBU jest byłą wolontariuszką
nia organizacji. Zdaniem przedstawicieli Fundacji udział
EVS. Pierwsi wolontariusze, którzy gościli w Mińsku
w EVS pomógł nadać strukturę projektom, sprawił, że
Mazowieckim, byli jej znajomymi poznanymi pod-
są bardziej regularne i, co bardzo ważne, zapewnił finan-
czas jej własnego projektu Wolontariatu Europejskiego
sowanie i ciągłość działań. Organizacja gości zarówno
w Portugalii. Ze względu na międzykulturowy charakter
długoterminowych i krótkoterminowych wolontariuszy
organizacji, EVS stanowi główną oś jej działalności,
EVS od 2014 roku.
a wolontariusze z zagranicy są zaangażowani w większość,
20
do pracy przez pewien okres czasu w Mińsku i wspiera-
EVS dał nam możliwość robienia tego, co robiliśmy wcze-
jeśli nie we wszystkie, projekty. Na początku swojej
śniej, ale na dużo większą skalę. Organizujemy dłuższe dzia-
działalności Fundacja EBU zapraszała wolontariuszy
łania i możemy je finansować. Efekty naszej pracy są bardziej
z zagranicy prywatnie i w nieformalny sposób – gościła
zrównoważone.
Projekt EVS
nowania, realizacji i zakończenia. Są to praktyczne zagad-
Projekt EVS w Fundacji EBU ma ogólne ramy wymiany
tutaj się podszkolić. Wszystkie działania osadzone są w kon-
międzykulturowej i jest dostosowany zarówno do potrzeb
tekście lokalnym lub dotyczą lokalnej społeczności. Bardzo
wolontariuszy EVS, jak i społeczności lokalnej. Wolonta-
ważnym jest, by kontakt na linii wolontariusz – mieszkańcy
riusze uczestniczą w spotkaniach międzykulturowych, od-
Mińska był jak najlepszy.
wiedzają lokalne przedszkola i szkoły, opowiadają o swoich
nienia, z którymi nie wszyscy mają do czynienia i oni mogą
Organizacja pozostawia wolontariuszom dużo prze-
krajach i kulturze, a także uczą języka angielskiego i swo-
strzeni do realizacji własnych inicjatyw, co wymaga od nich
ich języków w miejscowej bibliotece. Pomagają również
kreatywności i proaktywnego podejścia. Wolontariusze
w organizowaniu czasu wolnego dla miejscowych dzieci
mogą proponować własne działania lub wnosić swój wkład
i młodzieży. Każdy wolontariusz EVS ma polskiego men-
do istniejących już inicjatyw. Co więcej, najczęściej to oni
tora, który pomaga mu podczas realizacji projektu EVS.
sami decydują o stopniu swojego zaangażowania w dane
Mentorzy są również wolontariuszami i są zaangażowani
działanie.
w większość działań realizowanych przez Fundację EBU,
Zawsze jesteśmy bardzo wrażliwi na to, co wolontariusz
na przykład w organizację administracyjną jej przedsię-
może wnieść do naszej działalności. Dajemy im wolne pole do
wzięć.
robienia tego, co potrafią najlepiej. Na przykład mieliśmy wolontariuszkę z Hiszpanii, która chciała zorganizować warsz-
Postrzeganie wolontariuszy EVS przez organizację goszczącą
taty poświęcone wyrażaniu emocji. Uważaliśmy, że to świetny
Fundacja EBU ma bardzo jasne wyobrażenie na temat
element międzykulturowy. I okazały się sukcesem.
wolontariuszy EVS i ich pracy. Stawia ich w centrum projektu i kładzie duży nacisk na proces uczenia się.
pomysł, również dlatego, że Hiszpania jest krajem, w którym ludzie są raczej emocjonalni, więc warsztaty miały również Przedstawiciele Fundacji EBU podkreślali, że projekt EVS to dla wolontariuszy wspaniała okazja do nauki,
EVS jest dla wolontariuszy. To jest szansa dla nich –
poznania siebie i swych oczekiwań. To także szansa na
mogą zrobić przerwę od swojego dotychczasowego życia, na-
sprawdzenie się w nowych, dość trudnych dla młodego
brać dystansu, spróbować czegoś innego, lub wręcz przeciwnie
człowieka okolicznościach.
– sprawdzić w praktyce to, czego nauczyli się w szkole. Oczy-
Niektórzy wolontariusze nigdy wcześniej nie opuszczali
wiście, często robią trochę zamieszania w lokalnej społeczno-
swoich rodzinnych domów. Teraz mieszkają z obcymi ludźmi
ści, ale uważam, że jest to wartość dodana. Zmieniając siebie
w obcym mieście, jakim jest dla nich Mińsk Mazowiecki,
często też zmieniają społeczność Mińska Mazowieckiego.
w obcym kraju. Wyszli ze swojej strefy komfortu. Kilka innych
Pokazują i przybliżają swoją kulturę i obyczaje, uczą, że obcy
osób przygotowało warsztaty w miejscowej szkole i mieli pre-
nie znaczy zły. Ośmielają młodych ludzi do podejmowania
zentację dla nauczycieli. Wolontariusze byli znacznie młodsi,
działań i do podróżowania, odkrywania świata.
a jednak mówili do nauczycieli, którym mieli do przekazania
Przedstawicielka organizacji goszczącej stwierdziła, że chciałaby aby wolontariusze czuli się potrzebni i użyteczni
pewną wiedzę. To wymaga odwagi, ale przyniesie korzyści w przyszłości.
dla społeczności lokalnej. Projekty Fundacji EBU są skiero-
Przedstawiciele organizacji goszczącej wyrazili także
wane głównie do środowiska lokalnego, dlatego także zagra-
chęć, aby więcej osób z Mińska Mazowieckiego realizo-
niczni wolontariusze powinni nawiązać z nim dobry kontakt.
wało projekty EVS za granicą. Fundacja EBU posiada
Chcę też by mieli poczucie, że się czegoś nauczyli. Staram
status organizacji wysyłającej EVS i prowadzi aktywne
się angażować ich w złożone działania, które wymagają
działania mające na celu wysyłanie młodych mieszkań-
przede wszystkim analizy potrzeb, a następnie starannego pla-
ców Mińska Mazowieckiego na zagraniczny wolontariat.
21
Wpływ na społeczność lokalną mogą mieć nie tylko zagra-
Chciałbym, aby dostrzegli pozytywne aspekty pobytu tutaj
niczni wolontariusze, których gościmy w Mińsku. Wyobrażam
i skorzystali z tej szansy, żeby zrobić coś naprawdę interesują-
sobie, że młody mieszkaniec Mińska, który wyjechałby na
cego dla siebie i dla mieszkańców Mińska Mazowieckiego.
roczny wolontariat za granicę, a następnie wrócił tu, miałby sporo do zaoferowania miastu.
Według przedstawiciela Fundacji EBU, nie istnieją żadne szczególne cechy dobrego wolontariusza, należy jednak podkreślić dużą rolę organizacji goszczącej – sta-
Oczekiwania organizacji goszczącej wobec wolontariuszy EVS
rannie zaplanowany projekt, realistyczne cele, otwartość na
Zdaniem przedstawicieli Fundacji EBU wolontariusze
dzenie projektu Wolontariatu Europejskiego.
powinni wykazywać się inicjatywą i być otwarci na nowe
pomysły wolontariusza i elastyczność w podejmowanych działaniach to podstawowe czynniki warunkujące powoWszystko zależy od organizacji goszczącej i jej działal-
doświadczenia. To najważniejsze cechy, jakich oczekują od
ności. Tutaj, w Fundacji EBU, szukamy ludzi, którzy mają
swych przyszłych wolontariuszy. Wykształcenie czy wcze-
odwagę spróbować i nauczyć się czegoś nowego. Potrzebujemy
śniejsze doświadczenie zawodowe mają mniejsze znaczenie
ludzi z otwartym umysłem. Otrzymają od nas pełne wsparcie,
przy procesie selekcji.
jakie będziemy w stanie zapewnić.
Nie chcę, by oczekiwali, że wszystko zrobimy za nich. Chcę
Elastyczność również została wymieniona jako istotna
by mieli dobre pomysły, jestem otwarta na niemal wszystko.
cecha goszczonych wolontariuszy. Muszą oni nauczyć się po-
Mieliśmy wolontariuszkę, która chciała zorganizować flash
szukiwania alternatywnych rozwiązań i być przygotowani, że
mob. Pierwszy w historii Mińska Mazowieckiego! Ludzie na
istnieje wiele sposobów na osiągnięcie swych zamierzeń.
ulicach byli bardzo zaskoczeni, ale okazało się, że to świetny
Wolontariusze muszą nauczyć się, że nie wolno się pod-
pomysł. I takie widoczne działania promują również obecność
dawać. Jeśli czegoś nie da się zrobić w jeden sposób, to może
wolontariuszy w mieście. Bardzo dużą popularnością cieszy się
warto poszukać innych alternatyw, żeby to robić. Również
także nauczanie języków obcych przez wolontariuszy. Wymaga
taki mechanizm staramy się im pokazać. Młodzi ludzie często
to jednak otwartości i dobrego kontaktu z ludźmi.
po jednej nieudanej próbie poddają się. Naszym zadaniem
Gościmy wolontariusza, który ma bardzo dobry kontakt z małymi dziećmi, a studiował kryminologię. Tak więc kontakt z ludźmi nie jest czymś, czego można nauczyć się w szko-
jest pokazanie im, że do celu można dążyć różnymi drogami i że gdy jedna zawiedzie, należy podążać drugą. Przedstawiciele Fundacji EBU przyznali, że organizacja
le lub na uczelni. Wiedza to jedno, a umiejętności to drugie.
wykorzystuje wolontariuszy EVS, aby zainteresować i przy-
Trzeba to po prostu mieć.
ciągnąć społeczność lokalną do swych działań.
Z drugiej strony, zdarzają się wolontariusze, których
Skoro są u nas wolontariusze EVS, chcemy pokazać,
wykształcenie pokrywa się z zadaniami realizowanymi
że mamy jako organizacja ciekawe rzeczy do zaoferowa-
w Mińsku Mazowieckim.
nia. Zmuszamy ludzi do wyjścia z domu, angażujemy ich,
Wolontariuszka miała wykształcenie w zakresie pracy
pokazujemy im, że przyjemnie jest zrobić coś dla innych.
z osobami niepełnosprawnymi intelektualnie i pracowała
Wolontariusze EVS, ich działalność i postawa pomagają nam
z nimi w Mińsku Mazowieckim. Daliśmy jej taką moż-
propagować tę ideę.
liwość. Mogła sprawdzić w praktyce to, czego nauczyła się w szkole. Według organizacji goszczącej, pozytywne nastawienie jest drugą ważną cechą, jaką powinien mieć wolontariusz.
22
Oczekiwania wolontariuszy EVS W ramach badania przeprowadzono wywiad z wolonta-
Nie powinni koncentrować się na fakcie, że ich miesz-
riuszką z Hiszpanii, która gościła w Mińsku Mazowieckim.
kanie tutaj jest za małe lub, że w zimie jest bardzo zimno.
Posiadała wykształcenie pedagogiczne i w przyszłości chcia-
Społeczność lokalna przywitała mnie z otwartymi ramionami. Na początku pracowałam w bibliotece i wszyscy byli wobec mnie bardzo życzliwi i pomocni. łaby pracować z dziećmi i młodzieżą. Przyjechała z dużego
Jest naprawdę wielu wolontariuszy z Polski, którzy pomo-
miasta w północnej Hiszpanii i miała bardzo sprecyzowaną
gą w organizacji. To istne szaleństwo! Wszyscy młodzi ludzie
wizję swojego projektu Wolontariatu Europejskiego. Przed
chcą pomagać i bardzo im się to podoba.
przyjazdem do Polski szukała możliwości wolontariatu za granicą i znalazła projekt EVS w Mińsku Mazowieckim. Postanowiła przyjechać tam, ponieważ chciała robić coś co lubi i robić to poza Hiszpanią. Kiedy znalazłam ten projekt, bardzo mi się spodobał,
Wpływ wolontariusza Pomimo faktu, że Fundacja EBU gości wolontariuszy EVS dopiero od 2014 r. są oni widoczni w Mińsku Mazowieckim
ponieważ Fundacja EBU pracuje z dziećmi, z młodzieżą
i zdaniem przedstawicieli organizacji goszczącej, mieszkańcy
i jest to coś, w czym czuję się dobra. Wybrałam projekt,
miasta wykazują duże zainteresowanie wolontariuszami i re-
który mi się spodobał. Gdy przyjechałam do Polski, wszyscy
alizowanymi przez nich działaniami, w których uczestniczą.
mnie pytali: dlaczego Polska? Nie znałam tej części Europy,
Wolontariuszka EVS potwierdza tę opinię.
ale słyszałem same dobre rzeczy o Polsce. Mam przyjaciół,
W 99 proc. przypadków mieszkańcy Mińska Mazowiec-
którzy byli tutaj w ramach Erasmusa i wszyscy byli bardzo
kiego wykazują życzliwe zainteresowanie wolontariuszami
zadowoleni.
EVS. Chcą wiedzieć, kim są i co robią. Początkowo nie wie-
Oczekiwania i motywacja wolontariuszki obejmowa-
dzą, czego się po nich spodziewać, więc sporo czasu zajmuje
ły zdobywanie nowych umiejętności w zawodzie, czyli
im przyzwyczajenie się do obecności wolontariuszy. Jednak
w pracy z dziećmi. Mimo, że miała wykształcenie w tej
oswajają się z ich działalnością w mieście. (EBU)
dziedzinie i pewne doświadczenie zawodowe, na początku projekt okazał się dla niej wyzwaniem. Przed przyjazdem do Polski pracowałam z dziećmi, ale
Społeczność lokalna przywitała mnie z otwartymi ramionami. Na początku pracowałam w bibliotece i wszyscy byli wobec mnie bardzo życzliwi i pomocni. Nie mówili po
z jednym lub dwoma. Nigdy nie pracowałam z tak dużą
angielsku, ale staraliśmy się komunikować. Tak samo z ludź-
grupą jak tutaj. Obozy letnie, warsztaty, wielkie imprezy dla
mi na ulicy. Podczas realizacji mojego projektu EVS miałam
rodzin – to wszystko było dla mnie nowością.
kontakt z tak wieloma dziećmi że nie byłam w stanie rozpo-
Wolontariuszka była również zaskoczona zakresem
znać ich wszystkich, kiedy je spotykałam na ulicy w Mińsku
działalności organizacji goszczącej i liczbą osób zaangażo-
Mazowieckim. Ale one mnie znały, rozpoznawały i zawsze
wanych w realizację poszczególnych jej przedsięwzięć.
mówiły dzień dobry. (Wolontariuszka)
23
EVS to jedyna okazja, aby zamieszkać w innym kraju, sprawdzić w praktyce, czego się nauczyłam na studiach i przekonać się, czy jest to coś, co chcę robić w życiu. To było najlepsze doświadczenie w moim życiu. Jeśli chodzi o codzienną pracę wolontariuszki, realizowała ona wiele działań na rzecz społeczności lokalnej Mińska
je się komfortowo pracując na rzecz społeczności lokalnej.
Mazowieckiego.
Mieszkańcy Mińska Mazowieckiego wielokrotnie dawali
W niektóre dni pracuję w przedszkolu, uczę języka angielskiego w bibliotece, mam zajęcia i spotkania w miej-
24
Wolontariuszka uważa, że jej praca jest ceniona i czu-
wyrazy uznania dla jej działalności. Dzieci i młodzież są zawsze bardzo zadowolone, kiedy
scowej szkole podstawowej, co 3 tygodnie mamy wieczór
przychodzę pracować z nimi, zawsze pytają, kiedy znów
międzykulturowy, w wakacje będziemy mieli obóz letni
przyjdę. Tak samo z nastolatkami – po wieczorach między-
dla dzieci. W sierpniu zorganizowaliśmy flash mob i roz-
kulturowych zawsze zapraszają mnie na kawę lub piwo. Wie-
dawaliśmy ludziom kwiaty na ulicach.
le osób tutaj naprawdę chce mnie poznać.
Ponadto wolontariuszka twierdzi, że ma zauważalny wpływ na osoby, z którymi i na rzecz których pracuje. Na przykład nastolatki - widzą, że język angielski
Wolontariuszka EVS po kilku miesiącach spędzonych w Mińsku Mazowieckim zadomowiła się w mieście i poczuła się członkiem społeczności lokalnej.
to nie tylko nudne zajęcia w szkole, lecz używają angiel-
Poczułam się tak w Dniu Rodziny, kiedy braliśmy udział
skiego do porozumiewania się. Wiedzą, że mój polski jest
w wydarzeniu dla całej społeczności lokalnej. Organizowali-
słaby, dlatego muszą używać języka angielskiego. A Hisz-
śmy różne działania, śpiew, taniec, zabawa dla całej rodziny,
pania już nie jest dla nich nieznanym krajem na mapie.
przyszło dużo ludzi. To był jeden z najlepszych dni w moim
Oni wiedzą, że to jest mój kraj, wiedzą, co jemy i jak się
projekcie EVS. Czułam się częścią tej społeczności.
zachowujemy. Ponadto wolontariuszka stwierdziła, że projekt miał bardzo duży wpływ na nią samą. To jedyna okazja, aby zamieszkać w innym kraju,
W ankiecie internetowej, wypełnionej po zakończeniu projektu, wolontariuszka EVS stwierdziła, że projekt EVS miał bardzo duży wpływ na nią i na społeczność lokalną w Mińsku Mazowieckim.
sprawdzić w praktyce, czego się nauczyłam na studiach i przekonać się, czy jest to coś, co chcę robić w życiu. To było najlepsze doświadczenie w moim życiu. Należy odnotować, że wolontariuszka EVS miała
Ogólne rezultaty projektu EVS Fundacja EBU jest małą organizacją, jednak zakres jej
duży wpływ na nastoletnich, miejscowych wolonta-
działalności i zaangażowania współpracowników jest
riuszy z Mińska Mazowieckiego, którzy na co dzień
niezwykle szeroki. Współpracuje z wieloma wolonta-
współpracują z Fundacją EBU. Pomagali jej bardzo
riuszami krajowymi i kilkoma z zagranicy, jak również
często w realizowanych przez nią działaniach, jak rów-
z lokalnymi organizacjami i instytucjami. Misją Fundacji
nież w codziennych sytuacjach życiowych, szczególnie
jest promowanie edukacji międzykulturowej, dlatego
podczas pierwszych miesięcy jej pobytu w Mińsku
Wolontariat Europejski jest naturalną drogą do osiągnię-
Mazowieckim.
cia tego celu. Obecność wolontariuszy z zagranicy ma
Pomagałem wolontariuszce na wiele sposobów. Tłu-
wpływ na mieszkańców Mińska Mazowieckiego. Mimo,
maczyłem dla niej w sklepie i podczas pierwszych spotkań
że działania skierowane są głównie do młodzieży i dzieci,
z dziećmi i młodzieżą. Musiałem też tłumaczyć podczas
można zaobserwować efekt kuli śniegowej: ich rodzice,
większych spotkań lub wydarzeń. Czasami nie znałem
a nawet dziadkowie coraz bardziej interesują się tym, co
słów, ale tłumaczyłem na żywo, więc musiałem sobie
robią ich dzieci wraz z zagranicznymi wolontariuszami.
radzić. To było wielkie wyzwanie dla mnie. Pomagałem
Sukcesywnie zaczynają uczestniczyć w działaniach orga-
również przy technicznych i organizacyjnych aspektach
nizowanych przez Fundację EBU (na przykład w wie-
kilku wydarzeń.
czorach międzykulturowych czy w miejskich festynach).
Polscy wolontariusze twierdzą, że nauczyli się dużo
Zaobserwowano również bardzo znaczący wpływ wolon-
od hiszpańskiej wolontariuszki, nie tylko języka (za-
tariuszy EVS na miejscowych wolontariuszy z Mińska
równo angielskiego, jak i hiszpańskiego), ale również
Mazowieckiego. Dzięki projektom EVS mają wyjątkową
nastawienia do życia.
możliwość doskonalenia języka obcego w rzeczywistych
Polacy są bardzo spięci, Hiszpanie – bardziej zrelak-
sytuacjach życiowych, zdają sobie sprawę ze znaczenia
sowani. Na przykład ja zawsze spieszę się na pociąg lub
miękkich umiejętności, a pomagając przy organizacji
autobus. Wolontariuszka z Hiszpanii uzmysłowiła mi,
imprez zdobywają doświadczenie zawodowe w zarządza-
że zawsze będzie następny autobus, więc po co się tak
niu projektami. W Mińsku Mazowieckim jest to jedno
spieszyć? Podchodzą do życia bardziej na luzie i to mi się
z bardzo niewielu miejsc, w którym nastolatkom powie-
podoba.
rzane są tak odpowiedzialne zadania.
25
studium przypadku 3
Lokalizacja: Trzebcz Szlachecki
26
Leży 18 kilometrów na południe od Chełmna, 23 km na północny-zachód od Torunia oraz 35 km na wschód od Bydgoszczy. Wieś liczy 505 mieszkańców (dane z 2011 r.). Tylko jeden autobus dziennie łączy Trzebcz Szlachecki z większymi ośrodkami miejskimi. We wsi działa szkoła podstawowa (z dwujęzycznym programem nauczania) i przedszkole.
CC by jan chmielewski
Trzebcz Szlachecki to wieś położona w województwie kujawsko-pomorskim.
Organizacja goszcząca: Fundacja Lepsze Jutro
Grupy docelowe organizacji goszczącej i ich potrzeby
Głównym celem organizacji goszczącej jest wspieranie spo-
Grupy docelowe organizacji i ich potrzeby są następujące:
łeczności lokalnej oraz rozwoju osobistego, zawodowego, społecznego i kulturalnego mieszkańców wsi. Jej grupy docelowe obejmują dzieci, młodzież i ludzi starszych oraz osoby
Grupa docelowa
Potrzeby
wykluczone. Fundacja regularnie współpracuje z miejscową
dzieci (głównie dotknięte wykluczeniem społecznym i ekonomicznym)
•
zapewnienie atrakcyjnego sposobu spędzania wolnego czasu dzieciom wykluczonym
• •
otwieranie dzieci na świat nauka języków obcych
młodzież (głównie dotknięta wykluczeniem społecznym i ekonomicznym)
•
zapewnienie atrakcyjnego sposobu spędzania wolnego czasu defaworyzowanej młodzieży
•
otwieranie młodych ludzi na świat
• •
rozwój osobisty młodzieży nauka języków obcych
•
zaangażowanie dorosłej społeczności lokalnej w każdy rodzaj wspólnej działalności edukowanie rodziców i wsparcie ich w procesie wychowywania dzieci
szkołą, kościołem i innymi organizacjami pozarządowymi w regionie (w przeszłości Fundacja współpracowała również z jednym partnerem międzynarodowym). W trakcie trwania badania Fundacja nie realizowała żadnego projektu poza projektem Wolontariatu Europejskiego, jednak wnioskowała o dwie dotacje i oczekiwała na decyzję. Organizacja boryka się z wieloma trudnościami. Po pierwsze, współpraca z władzami lokalnymi jest problematyczna, choć, zdaniem przedstawicieli organizacji, współpraca z panią sołtys jest udana. Próbuje ona zachęcać Fundację Lepsze Jutro do podejmowania różnorodnych działań i inicjatyw. Po drugie, trudno jest dotrzeć do mieszkańców miejscowości, z których wielu jest bezrobotnych i nie szuka żadnego zatrudnienia, co wpływa negatywnie na sytuację całych rodzin (ze względu na ich trudną sytuację, aż połowa z nich otrzymuje dofinansowanie na wyżywienie od władz lokal-
rodzice młodych ludzi, zarówno pracujący jak i bezrobotni
•
nych). Organizacji jest bardzo trudno zmobilizować mieszkańców do jakiejkolwiek formy zaangażowania społecznego (sport, lokalne pikniki czy imprezy kulturalne). Organizacja stara się jednak zatrudniać dorywczo mieszkańców Trzebcza Szlacheckiego, na przykład przy renowacji ich budynku.
Współpraca z miejscowymi wolontariuszami Z uwagi na stosunkowo niewielką i zamkniętą społeczność lokalną, Fundacja Lepsze Jutro bardzo rzadko korzysta z pomocy lokalnych wolontariuszy. Zdarza się, że organizacja otrzymuje okazjonalne i bezinteresowne wsparcie od miejscowej ludności, jednak działania te ani przez organizację, ani przez osoby udzielające jej wsparcia nie są traktowane jako wolontariat. Przedstawiciele Fundacji twierdzą, że w ciągu dwóch ubiegłych lat organizacja współpracowała z dwoma miejscowymi wolontariuszami.
27
Chcieliśmy, żeby dzieci czuły się komfortowo z cudzoziemcami i chcieliśmy pokazać im, że oni także mogą pewnego dnia wyjechać do obcego miasta lub kraju. Realizowaliśmy dwa projekty i musieliśmy zapewnić
przyjęci przez społeczność lokalną, pomimo ogromnych różnic kulturowych. Dwa lata temu, w miejscowej szkole gościło dwoje uczniów z zagranicy uczestniczących w wymianie, a rok temu, w ramach kolejnej wymiany szkół, kolejna dwójka uczniów przyjechała do Trzebcza Szlacheckiego z Chin i Tadżykistanu. Ich obecność sprawiła nam dużo radości (szczególnie uczniom w szkole). Pomimo różnic religijnych i kulturowych, dobrze się rozumieliśmy, odkrywaliśmy różne kultury i religie. Tutaj, w tak małej społeczności, gość z Chin
wkład własny. Zdecydowaliśmy zatem, że zaangażujemy dwoje
czy muzułmanka z Tadżykistanu jest kimś niezwykłym. My-
wolontariuszy, którzy będą stanowić nasz udział w realizacji
ślę, że to było główną motywacją do goszczenia obcokrajowca
projektu.
w Trzebczu Szlacheckim przez dłuższy okres czasu.
Organizacja nigdy wcześniej nie gościła międzynarodo-
Organizacja chciała, by miejscowe dzieci kontynu-
wych wolontariuszy (choć gościła obcokrajowców), a wy-
owały poznawanie różnych kultur i narodów. Powodzenie
typowany do badania projekt EVS był pierwszym w jej
poprzedniej wizyty obcokrajowców, przełamanie strachu
historii.
przed obcymi w małej społeczności wiejskiej oraz chęć kontynuacji współpracy z osobami z zagranicy były głów-
Motywacja do realizacji projektu EVS Organizacja, wspólnie z lokalną dwujęzyczną szkołą, gościła
28
obcokrajowców już w przeszłości. Zostali oni bardzo dobrze
nymi powodami goszczenia wolontariusza EVS w Trzebczu Szlacheckim. Chcieliśmy, żeby dzieci czuły się komfortowo z cudzoziemcami i chcieliśmy pokazać im, że oni także mogą pew-
nego dnia wyjechać do obcego miasta lub kraju i że nie jest
swojego kraju i decydują się na pracę za darmo za granicą.
trudno podróżować. Byliśmy ośmieleni powodzeniem wizyty
Być może jest to spowodowane różnicą pokoleń, ale osobie
gości z Chin i Tadżykistanu i zdecydowaliśmy się poszukać
w moim wieku trudno jest to zrozumieć.
innych możliwości goszczenia osób z zagranicy. Przedstawiciele Fundacji Lepsze Jutro podkreślali, że
Do Fundacji Lepsze Jutro zdecydowała się przyjechać jedna wolontariuszka z Ukrainy, choć początkowo
proces wyboru wolontariuszy był bardzo problematyczny.
organizacja goszcząca wolała gościć mężczyznę. W wy-
Po pierwsze dlatego, że organizacja nigdy wcześniej tego
wiadzie pogłębionym przeprowadzonym przed przy-
nie robiła, a po drugie, ponieważ większość wybranych
jazdem wolontariuszki przedstawiciele Fundacji wiązali
wolontariuszy odmówiła przyjazdu do Trzebcza Szlachec-
z jej obecnością duże nadzieje.
kiego. W związku z tym organizacja nie gościła wolonta-
Na początku myśleliśmy o tym, żeby przyjechał do nas
riusza, którego chciała, ale wolontariuszkę, która w końcu
mężczyzna. Chcieliśmy organizować liczne zajęcia sportowe
zgodziła się przyjechać.
dla dzieci i myśleliśmy, że wolontariusz może być bardziej
Procedura była długotrwała, poświęciłam wiele godzin
odpowiedni do realizacji takiego zadania. Spodobało nam się
na wybór wolontariuszy. W końcu wybrałam 12 osób,
kilka kandydatur, lecz wszystkie te osoby odmówiły przyjazdu
z których, jedna po drugiej, wszystkie odmawiały. Może
do Trzebcza. Myślę, że wolontariuszka to również dobre roz-
byłam zbyt szczera mówiąc o Trzebczu – powiedziałam im,
wiązanie. Po pierwsze, jest to osoba z zagranicy, po drugie,
że jest tylko jeden autobus dziennie do miasta.
komunikuje się w zupełnie innym języku, a nasze dzieci w przedszkolu i w szkole nie miały jeszcze takich doświad-
Projekt EVS
czeń. Mamy nadzieję, że wolontariuszka będzie nas wspierać
Projekt EVS realizowany przez Fundację Lepsze Jutro za-
dziećmi i młodzieżą, którzy doświadczą dzięki niej edukacji
kładał goszczenie jednego wolontariusza z zagranicy, który
wielokulturowej. Mamy również nadzieję, że będzie twórcza
mógłby pomóc w codziennej pracy przedszkola i szkoły
i będzie podejmować inicjatywę. Dzieci będą mieć szansę po-
podstawowej, prowadząc zajęcia plastyczne, warsztaty i lek-
słuchać języka ukraińskiego, który brzmi bardzo podobnie do
cje języka obcego. Od wolontariusza oczekiwano również
polskiego, ale istnieje wiele różnic. Myślę, że większość dzieci
pomocy przy wszystkich imprezach i festynach organizo-
usłyszy język ukraiński po raz pierwszy w życiu.
wanych w wiosce przez organizację goszczącą. Zależy nam na tym projekcie. Z jednej strony uważamy, że nasze dzieci odniosą korzyści, z drugiej strony, my, jako organizacja, potrzebujemy wsparcia w naszych codziennych
w codziennej pracy, będzie miała dobry kontakt z naszymi
Przedstawiciele organizacji podkreślali, że otwartość wolontariusza jest tym, co naprawdę się liczy i że tego głównie szukali w kandydatach. Trzeba być otwartym, żeby spakować swoje rzeczy i wy-
działaniach. Jesteśmy zadowoleni, że te dwie potrzeby mogą
jechać tak daleko na rok. Mam nadzieję, że wolontariusz-
zostać zaspokojone dzięki Wolontariatowi Europejskiemu.
ka będzie otwarta i elastyczna.
Oczekiwania organizacji goszczącej wobec wolontariuszy EVS
Oczekiwania wolontariusza EVS
Przedstawiciele organizacji goszczącej byli zaskoczeni mo-
cza Szlacheckiego miała 30 lat i doświadczenie w pracy
tywacją osób aplikujących do wzięcia udziału w projekcie
w mediach. Przed przyjazdem do Polski mieszkała i pra-
Wolontariatu Europejskiego.
cowała jako dziennikarka w stolicy Ukrainy – Kijowie.
Zaciekawiło mnie dlaczego ludzie, którzy mają doświad-
W czasie wojny na Ukrainie straciła pracę i musiała
czenie zawodowe i prawie trzydzieści lat, chcą wyjechać ze
wrócić do swojego rodzinnego miasta w zachodniej
Wolontariuszka z Ukrainy, która przyjechała do Trzeb-
29
Ukrainie. Pracowała tam jako wolontariuszka i dowiedzia-
lokalną, zarówno na dzieci, młodzież i dorosłych. Począt-
ła się o możliwości wyjazdu do Polski w ramach projektu
kowo dzieci z przedszkola miały trudności z rozumieniem
EVS.
wolontariuszki, kiedy próbowała mówić po polsku.
Pracowałam w telewizji, realizowałam program rozryw-
Pytały mnie dlaczego mówię do nich po angielsku. Odpo-
kowy, który został zdjęty z anteny, kiedy wybuchła wojna.
wiadałam im, że nie mówię po angielsku, że staram się mó-
Telewizja położyła większy nacisk na programy informacyjne.
wić po polsku, najwyraźniej niewystarczająco mocno. Jednak
Kiedy już byłam w Polsce moi koledzy zadzwonili do mnie,
z czasem przyzwyczaiły się do mojego akcentu i komunikacja
że program wrócił na antenę, ale nie mogłam wyjechać, zo-
była znacznie łatwiejsza.
bowiązałam się do pracy tutaj. Po zakończeniu realizacji projektu EVS w Trzebczu Szlacheckim wolontariuszka wróciła do Kijowa, do pracy w telewizji. Jednakże fakt, że była bezrobotna, nie był jej główną motywacją do realizacji projektu EVS za granicą. Przez 5 lat bardzo intensywnie pracowałam. Byłam
Wolontariuszka zapewniła, że polubiła swoje obowiązki i czuła się akceptowana przez dzieci, młodzież i nauczycieli, z którymi współpracowała na co dzień. W mojej pracy najbardziej podobał mi się kontakt z dziećmi. Jestem pod wrażeniem tego, jak szybko się uczą. Nie chciałam, żeby traktowały mnie jak nauczyciela. Na przykład
naprawdę zmęczona i chciałam spróbować czegoś nowego.
nauczyciele mówili mi, że kiedy dziecko płacze nie powinnam
Chciałam trochę zwolnić. Dodatkowo, sytuacja polityczna na
go przytulać, ale ja i tak to robiłam. W końcu, dzieci trakto-
Ukrainie bardzo się skomplikowała. I wtedy pojawił się projekt
wały mnie jak swojego przyjaciela lub siostrę, to było bardzo
projekt EVS w Polsce. Byłam naprawdę zadowolona, że oferta
wzruszające.
przyszła właśnie z Polski. Nie jestem pewna czy pojechałabym
Co się tyczy interakcji wolontariuszki ze społecznością
do Włoch lub Hiszpanii. Polska jest bliżej, kultura jest podobna
lokalną Trzebcza Szlacheckiego, kontakt ten był ograni-
i rozumiem język, choć nigdy przedtem się go nie uczyłam.
czony, głównie ze względu na fakt, że codziennie po pracy
Przed wzięciem udziału w projekcie EVS wolontariuszka nie słyszała o Wolontariacie Europejskim, nie znała też ni-
wracała do Torunia. Jestem członkiem kościoła greckokatolickiego, raz w mie-
kogo, kto brałby udział w podobnym projekcie wolontariatu
siącu chodziłam na mszę w Trzebczu Szlacheckim. To bardzo
zagranicznego. Był to więc dla niej duży i odważny krok.
mała wspólnota, może 6 osób, w tym pop. Poznałam głównie
Wiedziałam, że studenci uczestniczą w wymianach w ra-
starsze osoby. To były jedyne osoby spoza szkoły i przedszkola,
mach Erasmusa, ale nigdy nie słyszałam o długoterminowym
jakie poznałam. Niestety, nie było nikogo w moim wieku.
Wolontariacie Europejskim. Zanim zgodziłam się przyjechać,
Biorąc pod uwagę to, że obecność wolontariuszki
sprawdziłam informacje w internecie. Nigdy nie pracowałam
w Trzebczu Szlacheckim ograniczała się znacznej mierze tyl-
z dziećmi ani w małej wiosce. Moją główną motywacją był
ko do pracy z dziećmi, wolontariuszka nie uważa, że miała
przyjazd do Polski i nauka języka polskiego. Chciałam też
znaczący wpływ na społeczność lokalną. Jej kontakt z doro-
zmienić coś w moim życiu, przynajmniej na chwilę.
słymi mieszkańcami Trzebcza Szlacheckiego był dość ograniczony i zwykle nie wychodził poza ramy pracy w szkole.
Wpływ wolontariusza
wolontariuszka wracała codziennie po pracy. Co prawda
Warto podkreślić, że mimo pracy w Trzebczu Szlacheckim,
nawiązała tam znajomości, jednak trudno mówić o jakim-
wolontariuszka była zakwaterowana w Toruniu. Mogło to
kolwiek jej oddziaływaniu na mieszkańców tego miasta.
mieć istotny wpływ na postrzeganie wolontariuszki i jej
30
Podobnie sytuacja wyglądała w Toruniu, do którego
Uczęszczałam do szkoły letniej w Toruniu, gdzie uczyłam
wpływ na rozwój społeczności lokalnej. Organizacja gosz-
się polskiego. Poznałam tam wielu obcokrajowców, także
cząca oczekiwała, że wolontariuszka będzie mieć pozytywny
Ukraińców. Z mieszkańcami Torunia miałam jednak bardzo
wpływ zarówno na jej funkcjonowanie i jak i na społeczność
ograniczony kontakt, znikałam w tłumie mieszkańców.
Wolontariuszka EVS miała naprawdę dobry i bliski kontakt z dziećmi. Potrafiła rozwiązywać konflikty między nimi. Oczekiwania grupy docelowej organizacji goszczącej
Ogólne rezultaty projektu
Ze względu na młody wiek grupy docelowej organizacji
z przedstawicielami organizacji goszczącej, żeby przeprowa-
goszczącej, wywiad przeprowadzono z nauczycielami
dzić ostatni wywiad (po wyjeździe wolontariuszki), dlatego
w przedszkolu i szkole podstawowej. Ogólne oczekiwania
nie jest możliwe pełne opisanie wyników. Natomiast na
wobec wolontariuszki EVS były takie, że będzie wspierać
podstawie wywiadów przeprowadzonych podczas realizacji
pracowników przedszkola i szkoły podstawowej. Z punktu
projektu EVS i informacji przedstawionych przez wolon-
widzenia nauczycieli oczekiwania te zostały spełnione.
tariuszkę po wyjeździe z Polski, można założyć, że projekt
W przedszkolu dzieci uczą się poprzez działanie i zaba-
Zespołowi badawczemu nie udało się skontaktować się
w pewnym stopniu spełnił potrzeby zarówno organizacji
wę. Wolontariuszka EVS miała naprawdę dobry i bliski kon-
goszczącej, jak i wolontariuszki. Zakres i zasięg tego pro-
takt z nimi. Potrafiła rozwiązywać konflikty między dziećmi.
jektu był mniejszy niż w przypadku dwóch poprzednich
W opinii nauczycielki ze szkoły podstawowej dzieci mia-
studiów przypadku, jednak możliwe było zaobserwowa-
ły świadomość tego, że wolontariuszka jest cudzoziemką. Chociaż dzieci wiedziały, że przyjechała z innego kraju,
nie pewnego wpływu na grupę docelową organizacji, jak również na jej pracowników. Biorąc pod uwagę fakt, że
widziały też, że jest ona jak każdy z nas. Opowiadała im też
wolontariuszka nie mieszkała w Trzebczu Szlacheckim, jej
o Ukrainie.
wpływ na społeczność lokalną był niemal niedostrzegalny.
31
6. Wnioski Na podstawie trzech studiów przypadku przedstawionych powy-
zacji. W niektórych projektach EVS możliwe było zaob-
żej można wyciągnąć następujące wnioski:
serwowanie efektu kuli śniegowej: Osoby, na rzecz których
•
Mieszkańcy trzech miejscowości, w których przeprowadzono
pracowali wolontariusze zapraszały innych ludzi ze swojego
badanie, rzadko angażują się w wolontariat. Jest on głównie
kręgu do wspólnych działań.
kojarzony z nieregularnymi działaniami, a nie ze zorganizo-
•
zagranicznego wolontariusza się w społeczności lokalnej rodzi
danych organizacji nie mogły liczyć na regularną współpracę
się gotowość i oczekiwanie na goszczenie kolejnego wo-
z miejscowymi wolontariuszami (z wyjątkiem jednej, która
lontariusza (lub wolontariuszy) w przyszłości. Ponadto,
regularnie współpracuje z dużą liczbą młodych, lokalnych
ciągłość i regularność działań wolontariackich wydaje się
wolontariuszy). Natomiast należy zauważyć, że zaangażowa-
być kluczowym czynnikiem warunkującym długotrwałe
nie miejscowych wolontariuszy zależy w dużej mierze od
oddziaływanie i trwałość rezultatów projektu EVS, a także
rodzaju działań realizowanych przez organizację.
docenienie go przez społeczność lokalną.
Według organizacji goszczących biorących udział w badaniu,
32
Wśród trzech przebadanych przypadków, wpływ na społeczność lokalną był najbardziej odczuwany w tych miej-
bem na pozyskanie wolontariuszy, którzy mogą pracować
scowościach, w których wolontariusze EVS byli goszczeni
regularnie na rzecz organizacji i lokalnej społeczności, jako że
już od pewnego czasu, działania projektowe były stałe
współpraca z miejscowymi wolontariuszami bywa niestabilna
i nieprzerwane, a społeczność lokalna zdołała do nich przy-
i bardzo nieregularna, choć jedna z badanych organizacji nie
wyknąć. •
Wolontariusze EVS byli urozmaiceniem i ciekawym atutem
Pomimo że wolontariusze zagraniczni spotykają się z przy-
wszystkich trzech organizacji goszczących, umożliwiając im
jaznym przyjęciem w społecznościach lokalnych, w których
w wielu przypadkach przyciągnięcie nowych osób do swoich
przeprowadzono badanie, ich praca wciąż pozostaje niedoce-
działań. •
Wszystkie trzy organizacje goszczące kładły duży nacisk na
dań wolontariuszy EVS jest przybliżaniu idei wolontariatu
proces uczenia się i efekty uczenia się przez wolontariuszy,
międzynarodowego w społecznościach lokalnych.
stawiały wolontariuszy w centrum projektu. Dwie z nich
Organizacje goszczące dostrzegają większy wpływ obec-
traktowały zmianę w środowisku lokalnym jedynie jako (bar-
ności wolontariuszy EVS na społeczność lokalną niż sami
dzo istotną) wartość dodaną.
wolontariusze. Wolontariusze nie mają jednak pełnego obrazu
•
•
Wolontariat Europejski jest bardzo często jedynym sposo-
niona przez niektórych mieszkańców. Dlatego jednym z za-
•
Wszystkie trzy studia przypadku wykazały, że po wyjeździe
wanym i stałym zaangażowaniem. Dlatego dwie z trzech ba-
miała problemów z pozyskaniem lokalnych wolontariuszy. •
•
•
We wszystkich trzech badanych przypadkach pojawiała się
społeczności lokalnej (zwłaszcza sprzed realizacji projektu)
sprzeczność: otwartość wolontariuszy kontra hermetycz-
i często mają mały dystans do swych zadań. Wpływ ich pra-
ność społeczności lokalnej. Wolontariusz EVS, zdaniem
cy widziany z perspektywy organizacji goszczącej wydaje
przebadanych organizacji goszczących, powinien być otwarty
się być dużo bardziej obiektywny.
i proaktywny, jednocześnie jednak musi pracować dla relatyw-
Ze względu na czas ich trwania, długoterminowe projekty
nie zamkniętych społeczności, które z nieufnością podchodzą
EVS mogą mieć trwałe efekty i rezultaty, zarówno dla spo-
do obcych i które bardzo często operują stereotypami. Starcie
łeczności lokalnych jak i organizacji goszczących. W dwóch
wolontariusza, od którego oczekuje się otwartości z herme-
badanych organizacjach, długoterminowi wolontariusze EVS
tyczną społecznością lokalną może prowadzić do konfliktu na
mieli wpływ na społeczności lokalne, a we wszystkich
linii wolontariusz-organizacja goszcząca i wolontariusz-spo-
trzech przyczynili się do dobrego funkcjonowania organi-
łeczność lokalna.
Wpływ projektów Wolontariatu Europejskiego na społeczności lokalne Autor: Mateusz Wit Jeżowski Metodologia badania: Mateusz Wit Jeżowski Realizacja badania: Mateusz Wit Jeżowski, Michał Chełmiński Współpraca: Melania Miksiewicz Tłumaczenie: Anna Podoracka Pologlota Biuro Tłumaczeń Projekt graficzny i skład: Aleksandra Wojciechowicz / takemedia Druk: Centrum Usług Wspólnych Wydawca: Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja programu Erasmus+ e-mail: kontakt@frse.org.pl www.frse.org.pl www.erasmusplus.org.pl ISBN 978-83-64032-97-4 Publikacja została zrealizowana przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej w ramach programu Erasmus+. Publikacja odzwierciedla jedynie stanowisko jej autora i Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za zamieszczoną w niej zawartość merytoryczną.
PUBLIKACJA BEZPŁATNA Warszawa 2016
33
34