Issuu

KWARTALNIK FRSE DLA BENEFICJENTÓW PROGRAMÓW EDUKACYJNYCH

nr 3/2026

A czy Ty jeszcze

komuś ufasz?

Mery Spolsky na debacie FRSE o autorytetach: – Nie można iść ślepo za nikim. I ja też nie jestem od dawania rad

WIELKI POWRÓT BRYTANII Współpraca z partnerami z Wysp możliwa już od jesieni

PO SUKCES DO SZANGHAJU Młodzi profesjonaliści z Polski w konkursie WorldSkills 2026

frse.org.pl

Krzysztof Szwałek redaktor naczelny

Autorytet czeka na audiencję T

o optymistyczne, że młodzi ludzie

O każdej z tych spraw moglibyśmy pewnie

– przynajmniej ci, którzy wzięli udział

porozmawiać z dowolnym internetowym

w debacie FRSE w Olsztynie (s. 20)

celebrytą – i nie byłby to materiał odstający

– mają świadomość, iż minęły czasy,

od średniej na medialnym rynku. Widzieliśmy

w których można było mieć

już przypadki, gdy aktorki oceniały politykę

bezgraniczne zaufanie do „autorytetów

migracyjną, piłkarze nominacje ambasadorskie,

od wszystkiego”. Za dużo niejasnych

a politycy brali się do recenzowania spektakli

interesów różne kraje, firmy i grupy

teatralnych. I problem nie tkwił nawet

polityczne chcą załatwić kosztem

w tym, że zabierali głos – bo w świecie

obywateli (w których widzą zwykle

mediów społecznościowych jest to łatwe jak

klientów, elektorat lub grupę

nigdy przedtem – ale w tym, że ten głos był

docelową), byśmy mogli stracić czujność.

traktowany poważnie i powielany przez media

Krytyczne myślenie, czyli analizowanie

o opiniotwórczych ambicjach.

i porównywanie danych, oddzielanie informacji

Abyśmy wszyscy się nie pogubili, o skutkach

od opinii i zachowanie zdrowego rozsądku,

swoich działań i zaniedbań powinny jednak

będzie w najbliższych latach kompetencją

pamiętać nie tylko media. Swoje obowiązki mają

ważniejszą niż pisanie promptów.

także wszyscy ci, których interesy są załatwiane

Zamiast autorytetów od wszystkiego lepiej

i omawiane publicznie. Na przykład młodzież.

szukać (i znaleźć) specjalistów od konkretnych

Jeśli chce, by rozwiązania przyjmowane przez

dziedzin. A już najlepiej takich, którzy wiedzę

polityków miały sens i były oparte na faktach

czerpią nie z własnych przemówień, a z badań

potwierdzonych badaniami – musi w tych

lub osobistego doświadczenia. Dlatego właśnie

badaniach uczestniczyć. Wypełniać ankiety,

w tym numerze „Europy dla Aktywnych”

brać udział w konsultacjach, pchać się na scenę

o najważniejszych sprawach rozmawiamy z tymi,

– jak Anna Prendke w Olsztynie. Tymczasem

którzy wiedzą o nich najwięcej. O powrocie

Unijny Dialog Młodzieżowy, zaprojektowany

Wielkiej Brytanii do Erasmusa+ z Maddalaine

specjalnie z myślą o młodych Europejczykach

Ansell z londyńskiego biura British Council

(s. 16–19), wciąż spotyka się z umiarkowanym

(s. 10), a o sytuacji młodych ludzi w Polsce

zainteresowaniem. Jako FRSE sporo też

– z Konradem Ciesiołkiewiczem, współautorem

musieliśmy się napracować, by zdobyć opinie

Diagnozy Młodzieży 2026 (s. 46). U źródła

o naszej polskiej, wspomnianej już młodzieżowej

pytamy też o to, jak wygląda sytuacja młodzieży

Diagnozie, co próbowaliśmy robić zarówno

w Ukrainie (rozmowa z Anną Mazarską

w Olsztynie, jak i wcześniej na Pol'and'Rocku

– s. 77), oraz o to, jak zmieni się edukacja

w Czaplinku-Broczynie.

w czasach sztucznej inteligencji (na nasze

Jeśli swój czas będziemy poświęcać głównie

pytania odpowiada koordynatorka sojuszu

internetowym celebrytom – to oni urządzą nam

Uniwersytetów Europejskich „EUonAir” Barbara

przyszłość. Jeżeli chcemy autorytetów – nie ma

Domaradzka – s. 32).

wyjścia, trzeba dzielić się z nimi wiedzą.

W NUMERZE

WYDARZENIA

Brytyjczycy gotowi na powrót eramusowców Gra o miliardy na nową siedmiolatkę FOT. FUNDACJA CAMPUS POLSKA

XII cykl Unijnego Dialogu Młodzieżowego - weź udział!

Komu ufa dzisiejsza młodzież?

Polacy na WorldSkills Szanghaj 2026

INSPIRACJE

Od stażysty do EuroStażysty

Jak to jest być liderem? - rozmowa z Barbarą Domaradzką Wykładowca w czasach AI FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

Wolontariat buduje przyjaźń Młodzi oswajają polsko-ukraińską historię Przyszłość zawodowa przejrzysta jak szkło Piłka nożna ponad barierami

LUDZIE

Młodzi są lustrem dorosłych – rozmowa z Konradem Ciesiołkiewiczem

Artystyczna droga Hanny Derej Szymon Zdziebłowski - odkrywca niewidocznego

T. S

ŁA

europa dla aktywnych

3/2026

FOT. SHUTTERSTOCK

PORADY Translanguaging sposobem na barierę językową

INFORMACJA MŁODZIEŻOWA

Jak planować karierę?

Europe Goes Local - od diagnozy do działania

Projektowy match, czyli budujemy partnerstwo

Przegląd działań Eurodesku

LOWE informuje o działaniach

Ukraina podpatruje polskie rozwiązania

Stwórz wydarzenie dostępne dla każdego!

Co w sieci piszczy

Od spotkania do działania – wskazówki dla organizatorów

KRONIKA FOT. ALESSANDRA JABŁONOWSKA

Edukacja obywatelska w praktyce Meet up-y DiscoverEU 2026 Erasmus+: kierunki zmian

PERYSKOP

Co? Gdzie? Kiedy?

FELIETONY

49 Marcin Hościłowicz 53 Barbara Zamożniewicz 57 Adam Balcer

78 Wawrzyniec Pater

Pięć lat ZSU 2030

Europa dla Aktywnych Kwartalnik beneficjentów programów edukacyjnych Nr 3 (63)/2026, PL ISSN 2082-2375 www.europadlaaktywnych.pl Wydawca: Wydawnictwo FRSE www.frse.org.pl/wydawnictwo © Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji, Warszawa 2026 Al. Jerozolimskie 142a, 02-305 Warszawa Kontakt z redakcją: 728 455 336, wydawnictwo@frse.org.pl

Redaktor naczelny: Krzysztof Szwałek Redaktor prowadząca: Ewa Kempińska Sekretariat: Małgorzata Piotrowska Korekta: A gnieszka Pawłowiec, Beata Kostrzewska

Projekt graficzny: Mariusz Skarbek Korekta barwna zdjęć/montaż: Jacek Nadratowski Drukarnia: Top Druk Łomża Na okładce: Mery Spolsky (fot. Fundacja Campus Polska) Przedruk, kopiowanie i wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) w innych mediach wymaga zgody autora. Publikacja odzwierciedla jedynie stanowisko autora i Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za umieszczoną w niej zawartość merytoryczną. Ten projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej, MEN i MNiSW. Publikacja bezpłatna.

Ministerstwo Edukacji Narodowej

PERYSKOP

ZAPOWIEDZI, ZAPROSZENIA, PODSUMOWANIA

Koniec krypto(nimów)! Po raz pierwszy polskie prawo wprost wspomina o „pracy z młodzieżą” (youth work). Weszła w życie nowelizacja Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie Ustawa włącza youth work do katalogu obszarów działalności pożytku publicznego. To ważna zmiana dla organizacji pracujących z młodzieżą, które dotąd często musiały zaliczać swoje działania do innych kategorii. Na przykład organizację wymian młodzieżowych – do „wypoczynku dzieci i młodzieży”, a projekty młodzieżowe – do „wsparcia organizacji

KONKURS GAME CHANGERS WRACA NA SPORTOWĄ ARENĘ Sport, Erasmus+ i trochę zdrowej rywalizacji – tak zapowiada się II edycja konkursu Game Changers. 18 listopada poznamy najlepsze projekty programu Erasmus+ Sport (Mobilność pracowników w dziedzinie sportu), wybrane ponownie w czterech kategoriach: Innowacje, Włączanie i różnorodność, YouSports – praca z młodzieżą oraz Oddziaływanie projektu. Nowością ma być pierwsza w Europie nagroda dla najlepszych organizacji goszczących. Wydarzenie będzie transmitowane online.

pozarządowych”. Centra młodzieżowe z kolei oficjalnie nierzadko traktowane były jako element obszaru oświaty i wychowania. Teraz praca z młodzieżą zyskuje formalną, odrębną tożsamość. To szansa na lepsze dopasowanie sposobu oceny i finansowania youth worku do jego rzeczywistego charakteru – nie tylko przez liczbę uczestników, wzrost wiedzy czy „zwrot z inwestycji”, ale także przez efekty, takie jak sprawczość, relacje, zaufanie i budowanie wspólnoty. To również ważny krok w kierunku społecznego uznania youth worku. Zmiany prawne postulowała Krajowa Koalicja na rzecz Pracy z Młodzieżą, ideę tę wspierała również sieć Eurodesk Polska. Droga do stworzenia spójnego systemu youth worku w Polsce jest jednak jeszcze długa. Potrzebne są m.in. definicja, standardy, kwalifikacje, struktury i stabilne finansowanie. –bm

Tekst Ustawy z dnia 19 czerwca 2026 r.: bit.ly/4xkWYcu

Komunikat w związku z wejściem w życie 1 września 2026 r. nowelizacji Ustawy: bit.ly/3ULXZN1

PROFESJONALNA SZKOŁA ROKU – NABÓR TRWA! Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji szuka szkół, które wyznaczają standardy w kształceniu zawodowym. Konkurs „Profesjonalna Szkoła Roku” to okazja, by zaprezentować dobre praktyki, innowacyjne rozwiązania i wysoką jakość pracy. Laureaci zyskają prestiżowe wyróżnienie i dołączą do grona liderów nowoczesnej edukacji zawodowej. Ich doświadczenia mogą stać się inspiracją dla innych placówek Więcej informacji: i wesprzeć rozwój modelu Branżowej Szkoły Ćwiczeń. bit.ly/4xLQ290 Obecnie w konkursie trwa nabór w czterech obszarach, w których dotąd nie wyłoniono laureata: chemia, petrochemia i ochrona środowiska; informatyka i telekomunikacja; motoryzacja i elektromobilność oraz zdrowie, bezpieczeństwo i pomoc społeczna. Termin upływa 15 października 2026 r. o godz. 15.00. Zapraszamy do udziału! –mp 6

W składzie jury znajdą się m.in. medaliści olimpijscy, a ceremonię wręczenia nagród poprzedzą otwarte zawody laser run – połączone konkurencje biegania i strzelania z pistoletu laserowego, prowadzone przez brązową medalistę igrzysk w Rio de Janeiro w pięcioboju nowoczesnym, Oktawię Nowacką. W planach są także spotkania z przedstawicielami Ministerstwa Sportu i Turystyki, sportowcami oraz beneficjentami programu Erasmus+ Sport. –ls

Więcej informacji: erasmusplus.org.pl/ gamechangers

europa dla aktywnych

3/2026

FOT. SHUTTERSTOCK

ŚWIĘTUJ Z NAMI 30 LAT PROJEKTÓW WOLONTARIATU!

BRYTYJSKI PARTNER? ZACZNIJ SZUKAĆ JUŻ TERAZ! Od 1 stycznia 2027 r. Wielka Brytania ponownie będzie uczestniczyć w Erasmusie+ jako państwo stowarzyszone. Polskie organizacje, które chcą współpracować z brytyjskimi partnerami, nie muszą jednak czekać do przyszłego roku – już teraz mogą nawiązywać kontakty i wspólnie przygotowywać działania do naboru 2027. Zostanie on ogłoszony w listopadzie br., a wnioski będzie można składać do lutego lub marca, w zależności od rodzaju przedsięwzięcia. Powrót Wielkiej Brytanii obejmie zarówno Akcję 1. (Mobilności edukacyjne), jak i Akcję 2. (Współpracę organizacji i instytucji). Pomocne w poszukiwaniu partnerów mogą się okazać narzędzia: School Partner Finder – dla szkół, platforma EPALE – w Edukacji dorosłych, oraz SALTO-YOUTH – w sektorze Młodzież. W sektorze Szkolnictwo wyższe partnerów można szukać, przeglądając Bazę Rezultatów Projektów Erasmus+ (https://erasmus-plus.ec.europa.eu/projects), w której znaleźć można uczelnie uczestniczące we wcześniejszych przedsięwzięciach. Polskie szkoły wyższe planujące współpracę z brytyjskimi partnerami powinny też sprawdzić, czy dana instytucja posiada Kartę Erasmusa dla Szkolnictwa Wyższego (ECHE). Wyniki konkursu ECHE dla brytyjskich uczelni mają zostać ogłoszone Więcej informacji do końca września 2026 r. Uczelnie bez ECHE nie będą mogły na stronie: uczestniczyć w konkursie Erasmus+ 2027. bit.ly/4yyfm2A Brytyjska Narodowa Agencja programu Erasmus+, British Council, organizuje również internetowe spotkania służące nawiązywaniu partnerstw. Z sesji mogą korzystać instytucje i organizacje m.in. z Polski. Najbliższe spotkania odbędą się 1 i 15 października 2026 r. Więcej informacji i rejestracja: bit.ly/4A9JtPu –mp, –ek Od 8 października 2026 r. w Wielkiej Brytanii zaczną obowiązywać zmienione przepisy imigracyjne uwzględniające mobilności Erasmus+. Obejmą one m.in. udział w szkoleniach i job shadowingu, a w przypadku osób w wieku 18 lat lub młodszych także praktyki zawodowe trwające do 30 dni. Zmiany to element brytyjskich przygotowań do realizacji mobilności Erasmus+ od 2027 r.

Przez cały rok 2026 razem z Komisją Europejską obchodzimy Międzynarodowy Rok Wolontariatu. W związku z tymi urodzinami Narodowa Agencja Programu Erasmus+ zaprasza osoby związane z Projektami Wolontariatu na wspólne świętowanie 5 grudnia w CN Kopernik w Warszawie. –jj

Szczegóły niebawem na stronie Europejskiego Korpusu Solidarności: eks.org.pl

UCZYMY SIĘ PRZEZ CAŁE ŻYCIE Jesienią odbędzie się XI Forum Edukacji Dorosłych, organizowane przez Krajowe Biuro EPALE. Tegoroczna edycja będzie poświęcona m.in. społecznościom uczącym się oraz rozwojowi kompetencji osób zajmujących się edukacją dorosłych. Jak co roku program będzie różnorodny, pełen inspiracji i praktycznej wiedzy. Znajdą się w nim wystąpienia eksperckie oraz warsztaty. Forum stworzy także przestrzeń do wymiany doświadczeń, poznania dobrych praktyk i nawiązania nowych kontaktów. Konferencję zaplanowano na 17–18 listopada br. w formule hybrydowej, z częścią stacjonarną w Warszawie. –km

Więcej informacji wkrótce na https://epale. ec.europa.eu/pl 7

PERYSKOP

ZAPOWIEDZI, ZAPROSZENIA, PODSUMOWANIA

ILE ZARABIAJĄ NAUCZYCIELE W EUROPIE?

INTERNATIONAL

TOOL

FAIR

GREEN FUTURE TOOLS FOR SUSTAINABLE TRANSFORMATION 1 9 – 2 3 . 1 0 . 2 0 2 6 S O P OT , P O L A N D

Zielone narzędzia wspierające zmianę Jak przełożyć idee zrównoważonego rozwoju na konkretne działania edukacyjne? Odpowiedzi na to pytanie będą szukać uczestnicy jubileuszowej, XX edycji International Tool Fair

Jak wyglądają wynagrodzenia nauczycieli i dyrektorów szkół w różnych krajach Europy i jak zmieniały się w ostatnich latach? Baza danych Eurydice poświęcona zarobkom w oświacie została właśnie uzupełniona o informacje za rok szkolny 2024/25. Narzędzie pozwala porównać ustawowe wynagrodzenia i dodatki nauczycieli zatrudnionych w pełnym wymiarze godzin oraz dyrektorów szkół publicznych w 37 krajach sieci. Dane można przeglądać według poziomu edukacji, kwalifikacji oraz wielkości szkoły, a także śledzić zmiany wynagrodzeń od roku szkolnego 2020/21. –mf

Wydarzenie organizuje zespół Training and Cooperation Activities (TCA) z FRSE – Narodowej Agencji Programu Erasmus+ i Europejskiego Korpusu Solidarności w Polsce oraz francuska Narodowa Agencja Erasmus+: Agence du Service Civique. Tegoroczna edycja pod hasłem „GREEN FUTURE: Tools for Sustainable Transformation”, odbędzie się w dniach 19–23 października 2026 roku w Sopocie.

Szczegółowe informacje: bit.ly/4gMy6oP

International Tool Fair od lat łączy przedstawicieli edukacji formalnej i pozaformalnej, tworząc przestrzeń do wymiany doświadczeń, wiedzy i inspiracji. Tym razem w centrum uwagi znajdą się innowacyjne narzędzia i podejścia, które mogą wspierać realną zmianę na rzecz zrównoważonego rozwoju.

Szczegółowe informacje: bit.ly/46RqPOE

W wydarzeniu weźmie udział międzynarodowa grupa ponad 130 specjalistów, praktyków, ekspertów i liderów projektów reprezentujących różne sektory Erasmusa+. Uczestnicy poznają nowe metody pracy, wymienią się doświadczeniami i wspólnie poszukają rozwiązań wspierających zrównoważoną transformację.

–mm

JAK MOBILNOŚCI ERASMUS+ ZMIENIAJĄ SZKOLNICTWO ZAWODOWE Najnowsza publikacja Wydawnictwa FRSE „The Impact of VET Placements on Education Systems” pokazuje znaczenie zagranicznych praktyk zawodowych Erasmus+ dla uczniów, nauczycieli i szkół. Raport opiera się na badaniu przeprowadzonym w sześciu krajach: Czechach, na Węgrzech, Łotwie, w Polsce, Rumunii i Słowenii. Analizuje m.in. rozwój kompetencji uczestników, zmiany zachodzące w placówkach oraz znaczenie współpracy międzynarodowej dla jakości kształcenia zawodowego. Redaktorką publikacji była dr Julita Pieńkosz z Zespołu Analityczno-Badawczego FRSE, a w gronie badaczy byli również Monika Mokrzycka, dr Michał Pachocki i Karol Sobestjański. Książkę można pobrać ze strony bit.ly/4raBvRL. –ek

ZAPOWIEDZI NA JESIEŃ 2026 Jak szkoły w Europie radzą sobie z cyfryzacją i czy przygotowują młodych ludzi do świadomego udziału w demokracji? Odpowiedzi przyniosą dwa nowe raporty Eurydice. We wrześniu ukaże się „Digital Education at School in Europe 2026” („Edukacja cyfrowa w szkołach w Europie”), pokazujący, w jaki sposób poszczególne kraje włączają narzędzia, kompetencje i strategie cyfrowe do swoich systemów edukacji. Pod koniec roku opublikowany zostanie natomiast raport „Citizenship Education at School in Europe 2026” („Edukacja obywatelska w szkole”) na temat roli szkół w przygotowaniu uczniów do aktywnego uczestnictwa w życiu demokratycznym. –bp

Zapraszamy na stronę eurydice.org.pl oraz do śledzenia nowości Eurydice Polska na FB.

europa dla aktywnych

3/2026

LABORATORIUM UNIWERSYTETÓW EUROPEJSKICH

Ostatnie miesiące przyniosły intensywną współpracę polsko-ukraińską. FRSE organizowała i współtworzyła kilka wydarzeń poświęconych młodzieży, edukacji, dialogowi i dalszemu rozwojowi relacji między oboma krajami: ` Konferencja na rzecz Odbudowy Ukrainy (Ukraine Recovery Conference – URC 2026), 25–26 czerwca, Gdynia – największe wydarzenie międzysektorowe, podczas którego nie zabrakło wątku współpracy młodzieżowej. W programie konferencji znalazł się warsztat „Generation of Recovery: Youth as a Driver of Ukraine’s Recovery”, poprowadzony przez ukraińską dziennikarkę Katerynę Osadchę oraz Andrija Pavlovycha z Centrum SALTO. ` Jubileuszowe posiedzenie Polsko-Ukraińskiej Rady Wymiany Młodzieży, 24 czerwca, Gdańsk – oficjalne wydarzenie towarzyszące URC 2026, podczas którego świętowano dekadę działań na rzecz dialogu i współpracy młodzieży z Polski i Ukrainy. W trakcie spotkania Ulyana Tokareva, wiceminister młodzieży i sportu Ukrainy, oraz Henryk Kiepura, sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej, podpisali wspólną deklarację dotyczącą dalszego rozwoju PURWM. ` Seminarium „Wymiany młodzieżowe jako instrument dyplomacji społecznej oraz rozwoju potencjału młodych ludzi i organizacji społeczeństwa obywatelskiego” (na zdjęciu), 23–26 czerwca, Gdynia – nieoficjalne wydarzenie towarzyszące URC 2026, poświęcone znaczeniu wymian młodzieżowych dla budowania odporności, dialogu międzykulturowego, integracji europejskiej oraz rozwoju kompetencji młodych ludzi i organizacji młodzieżowych. Seminarium było również okazją do przedstawienia oferty programu Erasmus+ Młodzież, Europejskiego Korpusu Solidarności oraz Polsko-Ukraińskiej Rady Wymiany Młodzieży. ` Wizyta studyjna „Youth Information and Tools”, 14–17 lipca, Warszawa i Lublin – spotkanie przedstawicieli ukraińskich instytucji publicznych odpowiedzialnych za edukację, politykę młodzieżową i integrację europejską. Więcej na s. 76. ` Międzynarodowe seminarium „Młodzież przeciwko radykalizacji i ukrainofobii”, 20–24 lipca, Warszawa. Uczestnicy brali udział w interaktywnych warsztatach, dyskusjach z ekspertami oraz sesjach poświęconych przyczynom radykalizacji, mowie nienawiści, dezinformacji, stereotypom i ukrainofobii. Nie tylko wymieniali się doświadczeniami, ale opracowali również konkretne pomysły na przyszłą współpracę międzynarodową oraz projekty młodzieżowe służące wzmacnianiu dialogu. –ah

Co udział w europejskich sojuszach zmienia na polskich uczelniach? Jakie nowe możliwości daje studentom i pracownikom oraz jak wpływa na funkcjonowanie całych społeczności akademickich? Biuro Programów Szkolnictwa Wyższego FRSE oraz Centrum Innowacji InnHUB Wrocław zapraszają 20 listopada 2026 r. na Laboratorium Uniwersytetów Europejskich – spotkanie poświęcone doświadczeniom, wyzwaniom i przyszłości współpracy w ramach europejskich sojuszy uczelni. W programie znajdą się wyniki najnowszych badań zespołu Biura Badań i Wydawnictw, prowadzonych we współpracy z dr hab. Patrycją Matusz, prof. Uniwersytetu Wrocławskiego. Więcej informacji wkrótce na stronie FRSE: www.frse.org.pl. –mp

Więcej przeczytasz na stronie Polsko-Ukraińskiej Rady Wymiany Młodzieży: bit.ly/4yvBoCT.

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

POLSKA–UKRAINA: DIALOG NABIERA TEMPA

„EDA” RUSZA W DROGĘ. POKAŻ, DOKĄD JĄ ZABIERZESZ! Weekend nad jeziorem, jesienny city break, górski szlak, działka, spacer po mieście, a może miejsce, którego nikt by się nie spodziewał? Zabierz ze sobą drukowane wydanie „Europy dla Aktywnych”, zrób zdjęcie i weź udział w konkursie fotograficznym Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji. Liczy się pomysł, humor, ciekawe otoczenie i oryginalne ujęcie. Magazyn może pojawić się na tle krajobrazu, miejskiej architektury, podczas odpoczynku albo w zupełnie zaskakującej scenerii. Autorzy i autorki trzech najbardziej kreatywnych zdjęć otrzymają nagrody niespodzianki. Zwycięskie fotografie trafią także do kolejnego wydania „Europy dla Aktywnych”. –ek

Na zdjęcia czekamy do 31 października 2026 r. Zgłoszenia należy przesyłać na adres: eda@eurodesk.pl. 9

WYDARZENIA

WIELKA BRYTANIA WRACA DO ERASMUSA+

Już w listopadzie ruszy w Wielkiej Brytanii pierwszy od lat nabór wniosków w programie Erasmus+. – Przed nami ogrom pracy – komentuje Maddalaine Ansell z British Council British Council będzie pełnić rolę Narodowej Agencji

umiejętność rozwiązywania problemów,

Erasmusa+ w Wielkiej Brytanii. Co pani czuje?

samodzielność czy zdolność do funkcjonowania

Jestem naprawdę podekscytowana. Cieszę

w innej kulturze. Jest jeszcze jeden interesujący

się, że wiele młodych osób i dorosłych

aspekt: w Wielkiej Brytanii obserwujemy

z Wielkiej Brytanii znów otrzyma wsparcie

spadek zainteresowania nauką nowożytnych

w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami

języków obcych. Możliwość udziału

i partnerami z Unii Europejskiej, a także

w Erasmusie+ może być dla młodych ludzi

z innych części świata. Z perspektywy British

dodatkową zachętą, by się ich uczyć i zobaczyć,

Council jest to szczególnie ważne, bo naszą

dlaczego jest to wartościowe i ciekawe.

rolą jest budowanie relacji, wzajemnego zrozumienia i zaufania. Erasmus+ jest

Po brexicie w Wielkiej Brytanii powstały inne programy

świetnym narzędziem do realizacji tego celu.

wspierające międzynarodową mobilność studentów. Czy któryś z nich mógł zastąpić Erasmusa?

Jak to się stało, że Wielka Brytania zdecydowała się

Funkcjonuje kilka różnych rozwiązań. Jednym

do niego wrócić?

z nich jest program Turing, umożliwiający

Ta decyzja należała do rządu brytyjskiego.

wyjazdy zagraniczne, który nie obejmuje jednak

British Council jest instytucją działającą

całego zakresu obszarów obecnego Erasmusa+.

niezależnie od rządu, więc nie byliśmy

Istotna jest też różnica dotycząca wzajemności.

zaangażowani w negocjacje ani w ich szczegóły.

Turing koncentruje się na wysyłaniu osób

Można powiedzieć, że kibicowaliśmy z boku.

za granicę, tymczasem Erasmus+ to program

Mówiliśmy wprost: bardzo chcemy, żeby te

wzajemnych korzyści – daje możliwość zarówno

rozmowy zakończyły się powodzeniem.

wyjazdu, jak i przyjazdu uczestników.

Co ten powrót oznacza dla brytyjskiej edukacji?

Na jakim etapie są obecnie przygotowania do powrotu?

Brytyjskie szkolnictwo wyższe i szerzej

To ogromne przedsięwzięcie. Wielka Brytania

cały system edukacji od dawna są bardzo

była poza Erasmusem przez pięć, sześć lat,

umiędzynarodowione i ta sytuacja przynosi

w zależności od tego, jak się liczy. British

wiele korzyści. Międzynarodowe doświadczenia

Council był wcześniej, wspólnie z inną

są niezwykle wartościowe dla młodych

organizacją, Narodową Agencją programu.

ludzi – niezależnie od tego, czy studiują

Kiedy jednak Wielka Brytania zdecydowała się

na uniwersytecie, uczą się zawodu, uczestniczą

opuścić Erasmusa, większość tej infrastruktury

w edukacji dorosłych czy są jeszcze w szkole.

została zlikwidowana. Nowy protokół

Wyjazd za granicę pozwala poszerzyć horyzonty

o współpracy między Unią Europejską

i zdobywać kompetencje, których oczekują

a Wielką Brytanią został podpisany dopiero

pracodawcy, ale też budować odporność,

w kwietniu. Wówczas mogliśmy rozpocząć

Czekamy na was! 10

europa dla aktywnych

3/2026

rekrutację i odbudowywać strukturę potrzebną do prowadzenia programu. Pracy jest więc bardzo dużo. Musimy stworzyć zespół, systemy i procedury, przygotować się do oceny wniosków, a jednocześnie poinformować potencjalnych uczestników o możliwościach, jakie daje Erasmus+. Wszystko po to, żeby być gotowym, kiedy w listopadzie ogłosimy pierwsze nabory wniosków. Kiedy do Wielkiej Brytanii znów będą mogli przyjechać stypendyści Erasmusa+? Najpierw, w listopadzie, organizacje będą składały wnioski. Następnie trzeba je ocenić i zdecydować, które otrzymają finansowanie. Dopiero później będzie można organizować konkretne mobilności. Dlatego nie spodziewałabym się, że studenci zaczną wyjeżdżać już na początku 2027 roku. W przypadku szkolnictwa wyższego wymiany ruszą raczej w roku akademickim 2027/28. W innych sektorach, na przykład i niektóre działania mogą się rozpocząć wcześniej. Wielka Brytania wraca dziś do innego Erasmusa+ niż ten, w którym uczestniczyła przed brexitem… Program w czasie naszej nieobecności ewoluował i pojawiły się w nim nowe

FOT. ARCHIWUM PRYWATNE

młodzieżowym czy sportowym, harmonogram może wyglądać inaczej

możliwości, jak choćby mobilności pracowników sektora sportu.

Samo formalne przystąpienie do Erasmusa+ nie wystarczy. Sukces będzie polegał na tym, że ludzie rzeczywiście będą z niego korzystać 11

WYDARZENIA

WIELKA BRYTANIA WRACA DO ERASMUSA+

Są też rozwiązania, do których musimy się

liczbą młodych ludzi, którzy ani się

przygotować w związku z kolejną perspektywą

nie uczą, ani nie pracują. Chcemy, żeby

budżetową. Przykładem jest propozycja

Erasmus+ pomógł im zdobyć doświadczenia

Komisji Europejskiej, by po 2027 roku

i kompetencje, które zwiększą ich szanse

w Erasmusie+ znalazły się również działania

na dobrą przyszłość. To jeden z powodów,

realizowane obecnie w ramach Europejskiego

dla których tak bardzo zależy nam na tym,

Korpusu Solidarności, co będzie wymagało

żeby program nie był postrzegany jako

odpowiedniego przygotowania Narodowych

przywilej dostępny wyłącznie dla studentów

Agencji. Podstawą programu pozostają jednak

najlepszych uniwersytetów.

mobilności – zarówno osób uczących się na różnych poziomach, jak i tych pracujących

Jak ważna dla powodzenia brytyjskiego powrotu

w edukacji i szkoleniach – oraz współpraca

do Erasmusa będzie współpraca z partnerami z innych

między organizacjami. Te elementy były

krajów Europy?

obecne już wcześniej, ale teraz musimy

Bardzo ważna. Oczywiście zależy nam na tym,

dokładnie przeanalizować, co zmieniło się

żeby mieszkańcy Wielkiej Brytanii korzystali

w zasadach funkcjonowania programu.

z programu, ponieważ to brytyjskie środki finansują nasze uczestnictwo. Ale nie możemy

Erasmus+ kojarzy się głównie ze studiami za granicą.

tego zrobić bez europejskich partnerów.

Tymczasem zakres programu jest znacznie szerszy.

Równie istotne jest dla nas przyjmowanie

Zdecydowanie. Jednym z naszych

osób z Europy. Erasmus+ z natury rzeczy

najważniejszych zadań jest właśnie pokazanie

buduje relacje – nie chodzi tylko o to, że ktoś

w Wielkiej Brytanii, że Erasmus+ to coś więcej

jedzie na kilka miesięcy do innego kraju, ale

niż wyjazd studenta na semestr czy rok. Chcemy

też o poznawanie ludzi, instytucji, kultur

docierać do sektora młodzieżowego, edukacji

i sposobów myślenia. Obecność ludzi z różnych

dorosłych, kształcenia i szkolenia zawodowego,

krajów i środowisk bardzo wzbogaca brytyjskie

szkół, a także do profesjonalistów pracujących

instytucje edukacyjne.

w edukacji. Możliwości jest bardzo wiele. Dla części studentów z Europy problemem mogą być Jednym z priorytetów jest więc zwiększenie

jednak koszty życia w Wielkiej Brytanii. Czy planowane

dostępności programu?

jest dodatkowe wsparcie finansowe?

Tak. Chcemy, żeby pieniądze przeznaczone

Na tym etapie nie mogę powiedzieć, że jest

na Erasmusa+ zostały wykorzystane możliwie

to coś, nad czym już poważnie pracujemy.

efektywnie i żeby z programu skorzystało

Obecnie nasze priorytety są bardziej

jak najwięcej osób w Wielkiej Brytanii.

podstawowe: musimy zbudować Narodową

Bardzo ważne jest również to, żeby dostęp

Agencję, zatrudnić ludzi, przygotować systemy,

do programu był możliwie równomierny

zwiększyć zainteresowanie programem

w całym kraju. Chcemy, aby brały w nim

w Wielkiej Brytanii i pomóc organizacjom

udział wszystkie cztery kraje Zjednoczonego

znaleźć partnerów. To pytanie na dalszy etap.

Królestwa: Anglia, Szkocja, Walia i Irlandia

Trzeba też pamiętać, że Wielka Brytania

Północna. Także w samej Anglii zależy

nie jest pod względem kosztów życia jednolita.

nam na dotarciu do wszystkich regionów.

Londyn jest bardzo drogi, ale są regiony kraju,

Historycznie Londyn i południowy wschód

w których koszty są znacznie niższe. Znaczenie

kraju były bardziej aktywne niż północny

ma również rodzaj mobilności – inaczej

zachód. Chcemy ten obraz zmienić.

wygląda sytuacja osoby przyjeżdżającej na rok na studia, a inaczej kogoś, kto uczestniczy

A co z osobami, które mają mniej możliwości

w krótkim projekcie trwającym kilka dni.

edukacyjnych i ekonomicznych?

To dla nas bardzo istotny temat. W Wielkiej

Czego mogą się spodziewać polscy studenci? Kiedy

Brytanii mamy obecnie problem z rosnącą

powinni zacząć działać?

europa dla aktywnych

3/2026

Najważniejsza rada jest bardzo prosta: należy pytać swoją uczelnię o możliwości wyjazdu do Wielkiej Brytanii w ramach Erasmusa+. To instytucje składają wnioski, a nie pojedynczy studenci. Brytyjskie uniwersytety już rozmawiają z uczelniami w innych krajach, również w Polsce, o przyszłych partnerstwach. Część z nich ma już relacje z europejskimi uczelniami i będzie je rozwijać. Inne dopiero szukają partnerów. Jeśli polska uczelnia uzyska środki na mobilności i ustali zasady współpracy z brytyjskim partnerem, będzie mogła zaoferować swoim studentom wyjazdy. Spodziewa się pani dużego zainteresowania Wielką Brytanią ze strony europejskich studentów? Historycznie zainteresowanie studentów z Unii Europejskiej przyjazdem do Wielkiej Brytanii było nieco większe niż zainteresowanie brytyjskich studentów wyjazdami do Europy. Chcemy tę nierównowagę możliwie dobrze zbalansować. Otrzymujemy bardzo pozytywne sygnały

Maddalaine Ansell – absolwentka filologii klasycznej Uniwersytetu Cambridge. Ekspertka polityki edukacyjnej i współpracy międzynarodowej oraz prawniczka z wieloletnim doświadczeniem w sektorze korporacyjnym i w administracji państwowej. Obecnie dyrektor ds. edukacji w British Council, mianowana na stanowisko dyrektora Narodowej Agencji Programu Erasmus+ w Wielkiej Brytanii.

od Narodowych Agencji z innych państw. To sugeruje, że młodzi ludzie z tych krajów będą chcieli przyjeżdżać do Wielkiej Brytanii. Nasz kraj ma bardzo dobrą reputację edukacyjną, ale jest też świetnym miejscem do życia. Można tu znaleźć piękne krajobrazy, tętniące życiem miasta, bogatą kulturę, sport i muzykę. Jeśli ktoś lubi piłkę nożną, mamy oczywiście słynne kluby. I można się nauczyć angielskiego z właściwym akcentem i poprawną pisownią zamiast amerykańskiej. To oczywiście żart! A mówiąc już całkiem poważnie: studenci z zagranicy są u nas mile widziani i nie powinni się obawiać, że nie będą się czuli dobrze przyjęci. Czy widzi pani jakieś ryzyko związane z powrotem Wielkiej Brytanii do programu? Największym wyzwaniem jest czas. Musimy w stosunkowo krótkim okresie dotrzeć z informacją do potencjalnych uczestników, pomóc organizacjom znaleźć partnerów i nauczyć je, jak przygotowywać dobre wnioski. Jeżeli nie uda nam się pozyskać wystarczającej liczby dobrych projektów, nie wykorzystamy całych dostępnych środków. To z kolei może rodzić pytania o wartość programu dla Wielkiej Brytanii. Musimy pamiętać, że samo formalne przystąpienie do Erasmusa+ nie wystarczy. Sukces będzie polegał na tym, że ludzie rzeczywiście będą z niego korzystać. Powrót do Erasmusa to jeden z elementów nowego otwarcia Wielkiej Brytanii na Europę? To bardzo ważny element. Nie chciałabym jednak sprowadzać całej sprawy do polityki. Naszą rolą jest przede wszystkim budowanie relacji między ludźmi. Erasmus+ daje do tego wyjątkową okazję. Kiedy student z Polski przyjeżdża do Wielkiej Brytanii, a brytyjski student wyjeżdża do Polski, nie chodzi tylko o zdobycie punktów ECTS czy zaliczenie semestru. Powstają kontakty, przyjaźnie i doświadczenia, które mogą FOT. ARCHIWUM PRYWATNE

trwać znacznie dłużej niż sam pobyt za granicą. Dlatego jestem naprawdę zadowolona, że Wielka Brytania wraca do programu. Przed nami ogrom pracy, ale też ogromna szansa. I mam bardzo prostą wiadomość dla uczestników z Polski: czekamy na was! Mamy nadzieję, że znowu będziecie chcieli przyjeżdżać do Wielkiej Brytanii.

Rozmawiała Martyna Śmigiel – korespondentka FRSE

WYDARZENIA

DŻENTELMENI JEDNAK ROZMAWIAJĄ O PIENIĄDZACH

Gra o osiem

miliardów

Najbliższe miesiące będą kluczowe dla budżetu programu Erasmus+ po 2028 roku. Gdy zamykaliśmy ten numer „Europy dla Aktywnych", oczekiwania Komisji, Parlamentu i państw UE wciąż były różne Aleksandra Bida – ekspertka FRSE

rzy liczby i coraz mniej czasu. 40,8, 47,4 i 39,1 mld euro – to kwoty, wokół których toczy się dziś dyskusja o przyszłości Erasmusa+. W lipcu ubiegłego roku Komisja Europejska zgłosiła propozycję, by budżet programu wyniósł 40,8 mld euro. W projekcie sprawozdania Komisji Kultury i Edukacji Parlamentu Europejskiego (CULT) zaproponowano zwiększenie tej kwoty do 47,39 mld euro. Z kolei w czerwcu, pod koniec cypryjskiej prezydencji w Radzie UE, w dokumencie negotiating box przewidziano dla Erasmusa+... 39,1 mld euro. Różnica między najwyższą a najniższą rozpatrywaną kwotą przekracza więc 8 mld euro. To pokazuje, jak twarde i intensywne są negocjacje w czasach, gdy Unia Europejska musi myśleć nie tylko

o edukacji, ale także bezpieczeństwie, rozwoju technologicznym czy konkurowaniu z Chinami. W dodatku część państw UE najchętniej zmniejszyłaby cały nowy unijny budżet w porównaniu z pierwotnymi propozycjami KE.

Cypr przekazał pałeczkę Irlandii

Niemcy i Holandia naciskają na zmniejszenie całości unijnych wydatków, bo chcą mniej wpłacać do wspólnej kasy

Od 1 lipca negocjacje nabrały nowej dynamiki – pracom Rady UE zaczęła przewodniczyć Irlandia. Jej prezydencja potrwa do końca roku, a jednym z najważniejszych zadań będzie właśnie prowadzenie prac nad budżetem UE na lata 2028–2034. Irlandia deklaruje, że będzie dążyć do osiągnięcia porozumienia jeszcze w tym roku. Jej zadaniem będzie zbliżenie stanowisk państw członkowskich, a – jak wspomnieliśmy – rozbieżności są nadal znaczące. Niemcy i Holandia naciskają na zmniejszenie całości unijnych wydatków, bo chcą mniej wpłacać do wspólnej kasy. Niektórym innym krajom bardziej niż na edukacji zależy na polityce rolnej i funduszach spójności. Jeśli faktycznie zmniejszona zostanie wartość całych Wieloletnich Ram Finansowych, szczodra propozycja Parlamentu Europejskiego będzie trudna do utrzymania, choć mocno popierają ją środowiska akademickie i niektóre Narodowe Agencje programu Erasmus+.

europa dla aktywnych

3/2026

Dalsze dyskusje dotyczyć będą też kształtu programu i sposobu dzielenia środków – jakiekolwiek one będą. W projekcie sprawozdania komisji CULT zaproponowano zagwarantowanie określonych części budżetu dla poszczególnych sektorów programu. Wcześniej KE sygnalizowała, że woli dzielić środki samodzielnie w trakcie realizacji programu, tłumacząc to potrzebą jego uelastycznienia.

mld euro

Jesień pod znakiem negocjacji

Plan jesiennych dyskusji jest już znany. 28 i 29 września zbierze się komisja CULT, a na 29 września planowane jest przyjęcie jej stanowiska w sprawie Erasmusa+ na lata 2028–2034. Z kolei 5 października wskazywany jest obecnie jako orientacyjny termin pierwszego czytania projektu rozporządzenia na posiedzeniu plenarnym PE.

mld euro

W tym samym czasie, od 28 września do 1 października, w Dublinie spotkają się dyrektorzy Narodowych Agencji Erasmus+ i Europejskiego Korpusu Solidarności. W programie znalazły się m.in. rozmowy o kształcie i finansowaniu nowego Erasmusa+. Kolejnym ważnym terminem będzie 19 listopada, kiedy odbędzie się posiedzenie Rady UE ds. Edukacji, Młodzieży, Kultury i Sportu w składzie ds. edukacji i młodzieży. Efekty tych

ILUSTRACJA AI

spotkań będziemy opisywać na łamach „EdA”.

Postęp prac legislacyjnych nad programem Erasmus+ na lata 2028–2034 można śledzić na stronie Parlamentu Europejskiego: bit.ly/4gFtlMB.

Gdyby propozycja cypryjskiej prezydencji została zrealizowana, flagowy program Erasmus+ zostałby znacząco osłabiony. Jego finansowanie spadłoby poniżej obecnego poziomu w ramach programu na lata 2021–2027. Spowodowałoby to zmniejszenie środków na mobilność studentów i pracowników oraz współpracę między uczelniami wyższymi, a niektóre działania mogłyby zostać wstrzymane. Miałoby to znaczący wpływ na europejską przestrzeń edukacyjną, zwłaszcza pod względem liczby osób uczestniczących w programach mobilności. Utrudniłoby to jednak także realizację szerszych celów UE dotyczących zwiększenia konkurencyjności gospodarczej, która zależy również od ambitnych inicjatyw w zakresie umiejętności, edukacji i szkoleń. – fragment stanowiska EUA z 12 czerwca br. 15

WYDARZENIA

INFORMACJA, DIALOG, DZIAŁANIE

Głos

FOT. CYPRUS PRESIDENCY

młodych

Czy można wierzyć informacjom w social mediach? Czy AI pomaga rozumieć świat? I czy ktoś naprawdę słucha młodych? Wokół tych pytań będzie się toczył XII cykl Unijnego Dialogu Młodzieżowego

Ewelina Miłoń – ekspertka FRSE

ematem przewodnim XII cyklu będzie Informacja i Konstruktywny

Europejską Konferencję

Dialog, a w centrum znajdą się sprawy, które dotyczą codzienności

Młodzieżową w czasie

młodych: media społecznościowe, sztuczna inteligencja, dostęp

cypryjskiej prezydencji

do wiarygodnych informacji, kompetencje medialne, wolność

zakłóciła wojna na Bliskim

wypowiedzi i możliwość uczestniczenia w debacie.

Wschodzie. Większość

Ale zanim sprawdzimy, jak będą przebiegać rozmowy w XII

dyskusji przeniesiono

cyklu, warto odpowiedzieć na pytanie, czym właściwie jest Unijny

do sieci

Dialog Młodzieżowy i czy głos zabrany w konsultacjach może cokolwiek zmienić?

Dialog, czyli nie tylko pytamy

Unijny Dialog Młodzieżowy (UDM) to mechanizm, który pozwala uwzględniać głos młodych ludzi w tworzeniu polityki młodzieżowej Unii Europejskiej.

europa dla aktywnych

3/2026

AMBASADORZY UNIJNEGO DIALOGU MŁODZIEŻOWEGO

Nie chodzi jednak o jednorazową ankietę, konferencję czy spotkanie z politykiem. Dialog jest procesem, w którym młodzi ludzie mówią o swoich potrzebach, problemach i pomysłach, a ich głos jest zbierany, dyskutowany i przenoszony na poziom europejski, a następnie krajowy.

Co mogę dla ciebie zrobić?

Każdy cykl trwa 18 miesięcy i jest związany z trzema kolejnymi prezydencjami w Radzie Unii Europejskiej. W tym czasie odbywają się konsul-

SŁUCHAĆ

tacje krajowe, działania lokalne i regionalne oraz

Zbierać twoje opinie, potrzeby i pomysły.

się na nich młodzi ludzie i przedstawiciele insty-

Europejskie Konferencje Młodzieżowe. Spotykają tucji odpowiedzialnych za politykę młodzieżową. Najważniejsze jest jednak to, co dzieje się

ZAPRASZAĆ

później. Dialog ma prowadzić do rekomendacji

Na konsultacje, warsztaty, debaty i inne inicjatywy.

i wpływać na kierunki europejskiej polityki młodzieżowej. Dobrym przykładem jest zakończony

WSPIERAĆ

XI cykl. Podczas ostatniej Europejskiej Konferencji

Pomagać lepiej zrozumieć tematy, które są dla ciebie ważne, i zachęcać do działania.

kształcie Europejskich Celów Młodzieżowych (ich

Młodzieżowej na Cyprze dyskutowano o dalszym listę znajdziesz tutaj: https://youth-goals.eu). Jednym z efektów procesu jest propozycja uzupełnienia

ŁĄCZYĆ

ich o dwa nowe obszary – Pokój i bezpieczeństwo

Z innymi młodymi ludźmi i ciekawymi inicjatywami w twojej okolicy.

oraz Jakość życia. Zmian wymaga również cel nr 4 dotyczący Informacji i Konstruktywnego Dialogu – tak aby mocniej odpowiadał na cyfrową rzeczy-

DAWAĆ GŁOS

wistość i uwzględniał prawa cyfrowe. Aktualizacji

Sprawiać, że głos młodych jest słyszany i uwzględniany w szerszej dyskusji.

z partycypacją, sprawiedliwością klimatyczną

mają podlegać także zagadnienia związane m.in. i młodzieżą mieszkającą na obszarach wiejskich. To dobry przykład tego, że konsultacja nie musi kończyć się wraz z zamknięciem formularza. Głos młodych może stać się częścią dalszej dyskusji o tym, jakie cele powinna stawiać przed sobą europejska polityka młodzieżowa.

Lokalnie, nie tylko unijnie i krajowo

Za Unijnym Dialogiem Młodzieżowym stoi nie jedna instytucja, ale współpraca organizacji młodzieżowych i instytucji publicznych. W Polsce proces wspiera Krajowa Grupa Robocza ds. Unijnego Dialogu Młodzieżowego, w której współpracują przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej, Polskiej Rady Organizacji ILUSTRACJA AI

Młodzieżowych (PROM), Rady Dialogu z Młodym Pokoleniem oraz Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji – Narodowej Agencji Programu Erasmus+ i Europejskiego Korpusu Solidarności.

WYDARZENIA

INFORMACJA, DIALOG, DZIAŁANIE

Szczególnie ważne jest jednak dotarcie z informacją o Dialogu poza instytucjonalne sale. Dlatego częścią procesu są działania lokalne i regionalne oraz aktywność Ambasadorów i Ambasadorek Unijnego Dialogu Młodzieżowego. Dzięki nim tematem można zainteresować młodych ludzi, którzy na co dzień nie działają w organizacjach młodzieżowych i nie uczestniczą w oficjalnych konsultacjach. Bo Dialog nie powinien być rozmową wyłącznie z tymi, którzy już wiedzą, gdzie i jak zabierać głos.

XII cykl: informacja ma znaczenie

Nowy, XII cykl UDM prowadzi trio prezydencji Irlandia–Litwa–Grecja. Jego osią jest cel młodzieżowy nr 4 – Informacja i Konstruktywny Dialog. Temat trudno uznać za abstrakcyjny. Media społecznościowe i treści generowane przez sztuczną inteligencję stają się dla młodych jednym z podstawowych źródeł informacji. Jednocześnie coraz trudniejsze bywa odróżnienie faktu od opinii, zweryfikowanie źródła czy rozpoznanie treści zmanipulowanej. Do tego dochodzą nierówny dostęp do edukacji medialnej oraz pytania o wpływ intensywnego korzystania z platform cyfrowych na dobrostan młodych. Dlatego XII cykl ma szukać odpowiedzi na pięć zasadniczych pytań: Jak

Dialog nie powinien być rozmową wyłącznie z tymi, którzy już wiedzą, gdzie i jak zabierać głos

media społecznościowe i AI wpływają na dostęp młodych do informacji? Co może pomóc młodym krytycznie i odpowiedzialnie z nich korzystać? Jak stworzyć więcej możliwości prowadzenia konstruktywnego dialogu – zarówno online, jak i poza siecią? Jaką rolę mogą odgrywać w tym zaufani dorośli? I jak chronić prawo młodych ludzi do wolności wypowiedzi? Odpowiedzi mają znaczenie również dlatego, że XII cykl przypada na moment szerszej dyskusji o przyszłości europejskiej polityki młodzieżowej. Jego efekty mają wnieść wkład zarówno w aktualizację Europejskich Celów Młodzieżowych, jak i w rewizję Strategii UE na rzecz Młodzieży. Wśród oczekiwanych rezultatów znajdują się także rekomendacje dotyczące polityk związanych z ekosystemem informacyjnym i transformacją cyfrową, rozwój kompetencji cyfrowych i medialnych młodych oraz wypracowanie współczesnego rozumienia celu młodzieżowego nr 4. Pierwszym europejskim przystankiem XII cyklu będzie Konferencja Młodzieży Unii Europejskiej w Dublinie, 27–30 września 2026 r. To tam spotkają się młodzi delegaci i przedstawiciele państw członkowskich, rozpoczynając pracę nowego trio prezydencji nad Informacją i Konstruktywnym Dialogiem.

Nie musisz się znać na unijnej polityce

Żeby włączyć się w Unijny Dialog Młodzieżowy, nie trzeba wiedzieć, czym jest Grupa Robocza ds. Młodzieży Rady UE, znać dokumentów strategicznych ani rozróżniać wszystkich unijnych instytucji. Potrzebne jest coś znacznie prostszego: własne doświadczenie i gotowość, żeby o nim powiedzieć.

XII cykl Unijnego Dialogu Młodzieżowego trwa od 1 lipca 2026 r. do 31 grudnia 2027 r. Więcej informacji na: bit.ly/4xR8BZM

Bo pytanie XII cyklu nie brzmi: Ile wiesz o europejskiej polityce młodzieżowej? Brzmi raczej: Jakiej informacji, jakiej przestrzeni do rozmowy i jakiego dialogu potrzebujesz, żeby świadomie uczestniczyć w świecie, który coraz szybciej zmienia technologia? A odpowiedź na to pytanie najlepiej znają właśnie młodzi.

europa dla aktywnych

3/2026

HARMONOGRAM CYKLU DIALOGU UE Z MŁODZIEŻĄ Dialog UE z Młodzieżą opiera się na 18-miesięcznych cyklach. Każdy cykl ma własny temat lub jest powiązany z jednym z Europejskich Celów Młodzieżowych. Poniżej orientacyjny harmonogram poszczególnych etapów cyklu. Dokładne terminy mogą się różnić.

MIESIĄC 1. Określenie i zatwierdzenie przez Europejską Grupę Sterującą pytań konsultacyjnych. Krajowe grupy robocze oraz krajowe rady młodzieży otrzymują narzędzia do prowadzenia konsultacji. Międzynarodowym organizacjom młodzieżowym zostają przekazane informacje dotyczące stanowiska ekspertów.

MIESIĄCE 2.– 6. MIESIĄC 3. Pierwsza Europejska Konferencja Młodzieżowa

MIESIĄC 8. Publikacja raportu z konsultacji przeprowadzonych w ramach danego cyklu

MIESIĄCE 9.–13. Etap wdrażania i monitorowania rezultatów poprzednich cykli

MIESIĄC 15. Trzecia Europejska Konferencja Młodzieżowa

Etap konsultacji

MIESIĄC 7. Termin składania raportów z konsultacji

MIESIĄC 9. Druga Europejska Konferencja Młodzieżowa

MIESIĄC 14. Termin złożenia raportu dotyczącego wdrażania i monitorowania rezultatów poprzednich cykli

MIESIĄCE 16.–18. Wdrażanie rezultatów bieżącego cyklu

Jan Pałasz przewodniczący Zarządu Polskiej Rady Organizacji Młodzieżowych (PROM)

XI cykl Unijnego Dialogu Młodzieżowego był dla Polski wyjątkowo intensywny. Aż 9% wszystkich działań realizowanych w ramach Dialogu w całej Europie odbyło się właśnie w Polsce. To pokazuje skalę naszego zaangażowania i aktywności młodych ludzi. W całym kraju odbywały się spotkania, konsultacje oraz inicjatywy lokalne i regionalne. W XI cyklu prowadziliśmy konsultacje, organizowaliśmy spotkania lokalne i regionalne oraz wspieraliśmy działania Ambasadorów i Ambasadorek UDM. Opinie młodych stały się częścią europejskiej dyskusji o przyszłości Celów Młodzieżowych. Wśród proponowanych zmian znalazły się nowe obszary dotyczące pokoju i bezpieczeństwa oraz jakości życia, a także silniejsze uwzględnienie cyfryzacji i praw cyfrowych. Ten proces pokazuje, że dialog nie kończy się wraz z zamknięciem ankiety. Alicja Wiśniewska wiceprzewodnicząca i skarbniczka PROM

W XII cyklu chcemy stworzyć młodym osobom w Polsce jak najwięcej możliwości udziału w Unijnym Dialogu Młodzieżowym. Ważną rolę będą mieli w tym Ambasadorzy i Ambasadorki UDM – młodzi liderzy i liderki działający w różnych częściach Polski, którzy docierają do swoich rówieśników, rozmawiają z nimi o ich potrzebach i pomysłach, organizują własne inicjatywy i pomagają włączyć ich głos do Dialogu. Chcemy, żeby dzięki nim Dialog był obecny nie tylko podczas dużych ogólnopolskich wydarzeń, ale przede wszystkim był bliżej młodych – w ich społecznościach. Zależy nam również na dotarciu do osób, które na co dzień rzadziej uczestniczą w konsultacjach czy debatach. Zebrane głosy młodych będą częścią polskiego wkładu w Unijny Dialog Młodzieżowy i europejską dyskusję o tym, jak powinny wyglądać rozwiązania odpowiadające na ich potrzeby. 19

WYDARZENIA

CZY TY JESZCZE KOMUŚ UFASZ?

Autorytety bez cokołów

Komu dziś ufać w świecie algorytmów i cyfrowego szumu? Podczas Campus Polska Przyszłości 2026 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji zaprosiła młodzież do dyskusji o krytycznym myśleniu i dezinformacji 20

europa dla aktywnych

3/2026

Maciej Zasada – korespondent FRSE

Podobnie patrzył na tę kwestię Łukasz

D yskusja miała poważny tytuł („Dorastanie

Korzeniowski, który wspomniał o „sektorowych

w kryzysie autorytetów – czy w ogóle ich

autorytetach”. To osoby, którym jesteśmy gotowi

potrzebujemy?”), ale nie był to typowy,

zaufać, ale tylko w konkretnych sprawach.

sztywny panel. Gdy okazało się, że zapowiadany wcześniej Jerzy Buzek nie dotrze na scenę w Olsztynie, Ada Guźniczak

Internet zmienił reguły gry

Problemem nie są jednak wyłącznie jakość

z zarządu Fundacji Rozwoju Systemu

treści i poziom twórców publikujących w internecie.

Edukacji (FRSE) rzuciła wyzwanie pu-

Aleksandra Walczak zwróciła uwagę na mecha-

bliczności: pięć sekund na decyzję, kto

nizmy decydujące o tym, jakie materiały w ogóle

chce zastąpić byłego premiera. Rękę

do nas docierają. – Oczywiście możemy mówić

błyskawicznie podniosła Anna Prendke,

o tym, że algorytmy cały czas się zmieniają, ale

znana w internecie jako „Zabytkara” – i od pierw-

jednak media muszą się do nich dopasować, na-

szych minut rozmowa zyskała spontaniczny cha-

wet na poziomie doboru tematów. Dlatego coraz

rakter. Obok niej o autorytetach rozmawiali Mary

większa odpowiedzialność za jakość informacji

Spolsky – artystka, wokalistka i autorka tekstów,

spoczywa na odbiorcy.

Aleksandra Walczak – twórczyni treści w mediach

Padła przy tym bardzo konkretna wskazówka:

(orientuj.sie), oraz Łukasz Korzeniowski – działacz

– Zasada trzech źródeł. Jeśli informacja nie znajdu-

zajmujący się prawami ucznia i edukacją.

je potwierdzenia w trzech miejscach, nie podajemy

Zaufanie na własnych warunkach

jej dalej – apelowała Walczak. Rozmowa o zaufaniu nie ograniczyła się do kwestii internetu. Łukasz Korzeniowski prze-

Punktem wyjścia było proste pytanie: komu

kierował ją na temat kondycji polskiej szkoły i in-

właściwie dziś ufamy? Odpowiedzi szybko po-

stytucji publicznych. Zwrócił uwagę, że zaufanie

kazały, że dla młodego pokolenia autorytet co-

polskich uczniów do szkoły jest niskie, mimo do-

raz rzadziej oznacza osobę, za którą podąża się

brych wyników edukacyjnych. Opowiedział też

bezwarunkowo. Ważniejsze stają się osobiste do-

historię ucznia, który w ramach szkolnego zadania

Mery Spolsky podczas

świadczenie, bliskość, kompetencje i możliwość

koncertu na Campus

samodzielnego zweryfikowania tego, co ktoś mówi.

Polska Przyszłości 2026,

Mocno wybrzmiał głos Mary Spolsky, która mówiła

27 sierpnia br.

o własnym doświadczeniu z idolami: – Łapałam się na tym, że bezgranicznie ufałam muzycznym idolom, których podziwiałam jako fanka. Potem wystarczała jedna wypowiedź, która łamała mi serce albo pokazywała, że ich poglądy są zupełnie inne, niż sądziłam. Dlatego staram się ufać tylko moim najbliższym, a moim najważniejszym autorytetem jest mama. Artystka podkreślała, że prawdziwe zaufa-

Powinniśmy na tyle wykształcić w sobie umiejętności krytycznego myślenia, żeby nie musieć ufać naszym autorytetom bezgranicznie w każdej kwestii

FOT. FUNDACJA CAMPUS POLSKA

nie nie ma związku z popularnością czy liczbą obserwujących. Buduje się w codziennym życiu,

złożył wniosek o dostęp do informacji publicznej

co wymaga czasu. Aleksandra Walczak zwracała

do komendy policji. Zamiast potraktowania jego

z kolei uwagę, że autorytet nie musi mieć odpo-

aktywności jako obywatelskiej lekcji, szkoła otrzy-

wiedzi na każde pytanie: – Uważam, że powin-

mała pismo z pytaniem, dlaczego uczeń podejmuje

niśmy na tyle wykształcić w sobie umiejętność

takie działania.

krytycznego myślenia, żeby nie musieć ufać na-

– Ważne, by młodzi mieli zapewnione poczu-

szym autorytetom bezgranicznie w każdej kwestii.

cie bezpieczeństwa, kiedy podejmują pierwsze

Ja najbardziej ufam zespołowi współpracowników,

próby działań obywatelskich. Szkoła jest ide-

który sobie wybrałam.

alnym miejscem, żeby się tego uczyć – mówił

WYDARZENIA

CZY TY JESZCZE KOMUŚ UFASZ?

Korzeniowski, dodając, że powinna być też przestrzenią, w której można popełniać błędy.

Artysta nie jest terapeutą

Bardzo osobiste spojrzenie na kwestię odpowiedzialności osób publicznych przedstawiła Mary Spolsky. Artystka opowiedziała o reakcjach na projekt „Jestem Marysia i chyba się zabiję dzisiaj”. – Ten projekt – książka i zbiór piosenek – dotyczył moich myśli, czarnych dni, depresji i mroczniejszych stron. Przeraziło mnie jednak, jak wiele otworzył bardzo osobistych rozmów z ludźmi po koncertach i w internecie – o samobójstwie czy depresji. Mary mówiła wprost, że popularność nie daje żadnych kompetencji do odpowiadania na wszystkie problemy odbiorców. – Przecież nie je-

prelegentów wzięło udział w dyskusjach podczas Campus Polska Przyszłości. Słuchało ich ponad 1000 młodych uczestników

FOT. FUNDACJA CAMPUS POLSKA (5)

stem od tego. Nie umiem dawać takich rad, nie mam do tego kompetencji

240

i nie powinnam ich mieć. Ja tylko piszę i wywołuję jakieś emocje – podkreślała artystka. Na zakończenie Ada Guźniczak poprosiła panelistów, by spojrzeli dwie dekady w przyszłość i powiedzieli, z czego chcieliby, aby zapamiętano dzisiejsze młode pokolenie. Łukasz Korzeniowski postawił na odbudowę społecznego zaufania: – Chciałbym przeczytać, że nasze pokolenie było

europa dla aktywnych

3/2026

tym, które zasypało podziały między Polakami

– i być może właśnie to było jej największą wartością.

i zniwelowało polaryzację, która obecnie jest

Z wypowiedzi panelistów wyłaniał się obraz pokole-

bardzo silna.

nia, które nie chce już stawiać ludzi na cokołach. Chce

Aleksandra Walczak wróciła natomiast do sa-

pytać, sprawdzać, porównywać źródła i samodzielnie

mego znaczenia autorytetu: – Nie musimy bez-

decydować, komu oraz w jakich sprawach zaufać.

granicznie ufać swoim autorytetom. Ważniejsze

Nie oznacza to rezygnacji z autorytetów. Młodzi

jest to, by podążać za wartościami, które ze sobą

chcą jednak budować z nimi inną relację – mniej

niosą. Wydaje mi się, że jesteśmy na dobrej drodze

opartą na hierarchii czy popularności, a bardziej

do tego.

na kompetencjach, wartościach i autentyczności.

Mary Spolsky spojrzała na przyszłość przez

Panel pokazał też, że rozmowa o młodych na-

pryzmat większej samoświadomości i troski

biera innego znaczenia, gdy są oni jej pełnopraw-

o siebie. – Może chodzi o większą świadomość,

nymi uczestnikami. Po tym, jak wolne miejsce

że najpierw trzeba uporządkować siebie i swoją

na scenie oddano osobie z publiczności, głos mło-

głowę, a dopiero potem można wyjść do świata,

dych wybrzmiewał na tej scenie do końca.

Anna Prendke, Łukasz

działać, pomagać innym i dawać od siebie dobro?

Korzeniowski, Aleksandra

– zastanawiała się.

Walczak oraz Maria Ewa Żak (Mery Spolsky) w dyskusji z Adą Guźniczak (FRSE)

Koniec z hierarchią

Debata zorganizowana przez FRSE nie przyniosła jednej definicji współczesnego autorytetu

Nagranie debaty zorganizowanej przez FRSE: https://bit.ly/4hi2yr5 Fotorelacja ze stoiska FRSE podczas imprezy: https://bit.ly/4yjPwio 23

WYDARZENIA

WORLDSKILLS SZANGHAJ 2026

Polacy

na światowej arenie We wrześniu Szanghaj stał się światową stolicą umiejętności zawodowych. Wśród ponad 1500 młodych profesjonalistów rywalizujących w konkursie WorldSkills znalazło się 23 reprezentantów Polski Anita Czupryn – korespondentka FRSE

P rzez cztery wrześniowe dni Szanghaj był

w 64 konkurencjach odzwierciedlających warunki pracy w danej dyscyplinie.

areną zmagań najlepszych młodych fa-

Polscy zawodnicy wystartowali w 20 konkuren-

chowców z całego świata. Rywalizację

cjach [zob. ramka obok]. Do udziału w zawodach

konkursową, zaplanowaną w dniach

przygotowywali się wiele miesięcy: odbywali staże,

od 23 do 26 września w National

trenowali pod okiem ekspertów i doskonalili techni-

Exhibition and Convention Centre, po-

kę. Pracowali również nad odpornością psychiczną,

przedziło uroczyste otwarcie, a zwień-

ponieważ podczas konkursu liczą się także szyb-

czyła ceremonia zamknięcia, zorganizo-

kość, samodzielność, opanowanie oraz zdolność

wana 27 września. Była to 48. edycja

rozwiązywania problemów pod presją czasu.

WorldSkills – największego i najbardziej

Jak wyglądała ich droga do Szanghaju? Kim

prestiżowego konkursu umiejętności

są młodzi ludzie, którzy zdecydowali się podjąć

zawodowych na świecie. Ponad 1500 uczestników

to wyjątkowe wyzwanie i zmierzyć ze światową

z przeszło 60 państw i regionów zmierzyło się

czołówką?

europa dla aktywnych

3/2026

TALENT, TRENING, WYZWANIE Jakub Markowski (19 lat) FOT. SZYMON ŁASZEWSKI (2)

Konkurencja: Inżynieria mechaniczna CAD

Lipcowe zgrupowanie Polskiej Kadry Narodowej przed WorldSkills Szanghaj 2026. Na szkoleniach był też obecny Tomasz Krześniak, z-ca dyr. generalnego FRSE (zdj. u góry)

POLSKA KADRA NARODOWA W poszczególnych konkurencjach Polskę reprezentowali w Szanghaju: Budownictwo cyfrowe BIM: Kyrylo Astashyn; Cukiernictwo: Oliwia Stelmach; Frezowanie CNC: Dawid Zduński; Fryzjerstwo: Kamil Adamiec; Gotowanie: Julia Wydra; Instalacje sanitarne i grzewcze: Sławomir Wysocki; Integracja robotów przemysłowych: Wojciech Jankowski, Mateusz Kuc; Inżynieria mechaniczna CAD: Jakub Markowski; Malowanie i dekorowanie: Mikołaj Dryja; Meblarstwo: Konrad Wojewodzic; Mechanika pojazdów rolniczych i budowlanych: Dawid Manuszak; Mechatronika: Bartłomiej Stefański, Jakub Słupczewski; Obsługa gości hotelowych: Aleksandra Chojnacka; Odnawialne źródła energii: Wojciech Kapiszka; Piekarstwo: Patryk Podsiadło; Przemysł 4.0: Maksymilian Grabowy, Jakub Kawalec; Stolarstwo: Szczepan Byndas; Technologia mody: Kacper Pieńczuk; Tynkowanie i systemy suchej zabudowy: Stanisław Hejduk; Układanie płytek ściennych i podłogowych: Hubert Jarząb.

Sprawdź wyniki konkursu na oficjalnej stronie wydarzenia po zakończeniu rywalizacji, 27 września 2026 r.: worldskills2026.com oraz na www.worldskillspoland.org.pl.

Programy do projektowania 3D pokazał mi nauczyciel w pierwszej klasie technikum podczas szkolenia finansowanego ze środków Unii Europejskiej. Zacząłem się nimi bawić i odkryłem, że sprawia mi to frajdę. Najpierw zaprojektowałem protezę ręki, później robota przemysłowego o nietypowym układzie kinematycznym. Jeszcze jako uczeń dołączyłem do koła naukowego przy Politechnice Wrocławskiej i projektowałem części rakiet. Wtedy zobaczyłem, że potrafię rywalizować ze studentami kończącymi studia, i zdecydowałem się wystartować w WorldSkills. Dziś pracuję we wrocławskiej firmie Scanway, która tworzy instrumenty optyczne i rozwiązania dla satelitów. Zajmuję się głównie ich elementami mechanicznymi. Aby przygotować się do zawodów, osiem godzin dziennie pracowałem w jednym środowisku CAD, a po pracy ćwiczyłem w programie używanym podczas konkursu. To trudne, ponieważ każde oprogramowanie działa trochę inaczej i łatwo przenieść do niego złe nawyki. Z zewnątrz moja praca może wyglądać jak obracanie modelem na ekranie. Tak naprawdę trzeba w głowie rozłożyć daną część na operacje, wyobrazić sobie jej budowę i zdecydować, jak ją odtworzyć. Od dziecka interesuje mnie, jak drobne elementy łączą się w wielką rzecz. Po konkursie chcę studiować lotnictwo i kosmonautykę.

GOTOWA NA NIEWIADOMĄ Julia Wydra (22 lata) Konkurencja: Gotowanie

Najpierw poszłam do liceum, ale po roku zrozumiałam, że to nie dla mnie. Coraz bardziej lubiłam gotować, dlatego przeniosłam się do technikum gastronomicznego w Zawierciu. Dziś pracuję jako kucharka w restauracji Pod Kolumnami w Pilicy. Przed wyjazdem do Szanghaju najtrudniejsza była niepewność. Nie wiedzieliśmy, co będziemy gotować podczas zawodów, dlatego musiałam ćwiczyć wszystko. W trakcie przygotowań często wyjeżdżałam na trzydniowe treningi, podczas których każdego dnia pracowałam po osiem lub dziewięć godzin. Trenowałam także w Chinach z dwojgiem chińskich zawodników. Przygotowywaliśmy między innymi kaczkę sous-vide i fondant ziemniaczany. Te przygotowania nauczyły mnie zwracać uwagę na każdy szczegół. Danie powinno wyglądać, ale przede wszystkim musi być smaczne. Po udziale w WorldSkills chcę zostać w Polsce i nadal rozwijać się w zawodzie. 25

WYDARZENIA

WORLDSKILLS SZANGHAJ 2026

O pięciu miesiącach przygotowań, treningu bez taryfy ulgowej i zawodach, na których młody fachowiec mierzy się z najlepszymi na świecie i z samym sobą – opowiada Monika Wiśniewska, team leaderka polskiej kadry WorldSkills w Szanghaju O WorldSkills mówi się, że to olimpiada umiejętności

treningowy. Od czerwca przygotowania ruszyły

zawodowych. Co to w praktyce oznacza dla

pełną parą. Zawodnicy doskonalili umiejętności

młodego człowieka?

techniczne, uczyli się języka angielskiego

Przede wszystkim ogromne wyzwanie. Zawodnik

i pracowali z psychologiem. Spotykaliśmy

prezentuje swoje praktyczne umiejętności,

się online średnio raz na dwa tygodnie, ale

w dodatku robi to w międzynarodowym

w kontakcie byliśmy niemal codziennie. Eksperci

środowisku, wśród rówieśników z różnych

zamawiali materiały, organizowali szkolenia

krajów i kultur. Dla wielu uczestników jest

i staże, a zawodnicy trenowali. Na przykład Oliwia

to pierwszy wyjazd za granicę, a od razu muszą

Stelmach z konkurencji Cukiernictwo szkoliła się

wystąpić poza Europą – w Chinach. Nie wiedzą

w cukierni Sowa, a Wojciech Kapiszka, startujący

dokładnie, czego się spodziewać, dlatego presja

w kategorii Odnawialne źródła energii, zdobywał

jest bardzo duża.

doświadczenie w firmie zajmującej się montażem

W polskiej kadrze znalazło się 23 zawodników startujących

instalacji fotowoltaicznych. Co ciekawe, mieszka

w 20 konkurencjach. Czy to największa polska

na Pomorzu, a na treningi z ekspertką jeździł

drużyna w historii?

aż do Krakowa.

Najtrudniej wytrenować

Ogromnym sukcesem jest już to, że do Szanghaju

jedzie cały wyselekcjonowany zespół.

Po czym się poznaje, że zawodnik jest gotowy do zawodów

W poprzedniej edycji, w Lyonie w 2024 r.,

nie tylko technicznie, ale i psychicznie?

wystawiliśmy zawodników tylko w dziesięciu

Opieramy się na obserwacjach ekspertów

konkurencjach, ponieważ na tyle pozwalało

i trenerów, którzy pracują z nimi na co dzień.

finansowanie. Tym razem, dzięki rozszerzeniu

Pytamy nie tylko o rozwój umięjętności, lecz także

projektu, startujemy w dwudziestu.

o energię i motywację. Na początku była euforia:

Trzy konkurencje – Integracja robotów

„Jedziemy do Chin!”. Potem przychodziło

przemysłowych, Mechatronika oraz Przemysł 4.0

jednak zmęczenie i zapał mógł przygasać.

– są dwuosobowe, dlatego polska reprezentacja

Można było czasem odpuścić jeden dzień,

liczy 23 zawodników. Kiedy podczas ceremonii

ale następnego dnia rano trzeba wrócić

otwarcia wejdziemy na scenę, biało-czerwona

do walki. Nie może być tak, że zawodnik

flaga będzie naprawdę dobrze widoczna.

przez dwa czy trzy tygodnie nic nie robi.

Skład kadry wyłaniano w trakcie konkursów regionalnych

Czego najtrudniej nauczyć się

i krajowych eliminacji. Co działo się od momentu, gdy

przed WorldSkills?

została ostatecznie powołana?

Odporności na stres, ponieważ każdy

Najpierw każdemu zawodnikowi trzeba było

reaguje na niego inaczej. Najtrudniej jest

zapewnić eksperta, trenera, miejsce i narzędzia

przekonać młodych ludzi, że to ja jestem dla

do pracy oraz przygotować indywidualny plan

nich, a nie oni dla mnie. Podczas zawodów team

europa dla aktywnych

3/2026

leaderzy będą jedynymi osobami, z którymi zawodnik może porozmawiać po polsku. Musimy więc wiedzieć o uczestnikach jak najwięcej – od chorób i alergii, po problemy w domu. Jeśli zawodnik sam do mnie zadzwoni i powie: „Monia, pokłóciłem się z rodzicami, następnego dnia na treningu wszystko leciało mi z rąk”, uważam to za swoje największe osiągnięcie jako team leaderki. Oznacza to, że mi zaufał. Czy poprzednie edycje konkursu były inne od tej w Szanghaju? Różnice wynikają ze skali i odmienności kulturowej. Pamiętam EuroSkills 2023 w Gdańsku – hale, w których zorganizowano zmagania, miały 13 tys. m2. W Szanghaju przygotowano przestrzeń wielokrotnie większą. FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

To też nieco inny świat pod względem wzorców zachowań, dlatego podczas zgrupowania kadry mieliśmy warsztaty z sinologiem: co wolno, czego nie, co może zostać uznane za obraźliwe. Byłam w Szanghaju w lutym. W 20-milionowym mieście uderzył mnie poziom organizacji i kontroli. Wszystko działa tam jak na linii produkcyjnej. Czy w takiej sytuacji, w epoce cyfrowej, rzemiosło nadal ma znaczenie? Zdecydowanie tak. Technologie i materiały się zmieniają, a obok tradycyjnych zawodów pojawiają się nowe konkurencje, takie jak

odporność

Budownictwo cyfrowe BIM czy Przemysł 4.0. Sednem WorldSkills pozostają umiejętności praktyczne. Maszyna nie zastąpi piekarza – ciasto na chleb nadal wyrabia się ręcznie, a bułki formuje dłońmi. Architekt korzysta z komputera, ale pierwszy szkic wciąż może powstać ołówkiem na kartce. Co uczestnik WorldSkills zyskuje, poza wynikiem, dzięki przygotowaniom do rywalizacji? Powtarzam zawodnikom, że dopiero po powrocie zrozumieją, jaką dostali szansę. Przez pięć miesięcy chłonęli wiedzę jak gąbka: mieli dostęp do ekspertów, trenerów, materiałów, nauki języka angielskiego, staży i zagranicznych treningów. Uczyli się pracować pod presją, bez telefonu, i przez cztery dni realizować projekt z zegarkiem w ręku. Byli członkowie kadry zakładają własne firmy, awansują i są zauważani przez branżę.

Najważniejsze nie są puchary, lecz to, że każdy z zawodników zrobił kolejny krok w swoim rozwoju. Jak mierzyć sukces wyjazdu do Szanghaju? Sukces buduje się z małych kroków. Najważniejsze, aby po wszystkim każdy mógł sobie powiedzieć: „Zrobiłem wszystko, co mogłem”. Wtedy naprawdę będzie miał powód, by być z siebie dumnym.

Rozmawiała Anita Czupryn – korespondentka FRSE

INSPIRACJE

PRAKTYKI ZA GRANICĄ TO DOPIERO POCZĄTEK

Od stażysty

do EuroStażysty!

Zagraniczny staż zawodowy w ramach Erasmusa+ może być czymś więcej niż zdobyciem doświadczenia. Sieć EuroStażystów łączy młodych ludzi, którzy dzielą się swoją historią i pokazują możliwości programu Michał Pachocki, Agata Woźnicka – eksperci FRSE

eśli nie chcesz, żeby zagraniczny staż lub praktyka w ramach Erasmusa+ odeszły w niepamięć, możesz przekuć to doświadczenie w coś więcej. Właśnie z idei dzielenia się tym, czego udało się nauczyć za granicą, powstała Sieć EuroStażystów (EuroApprentices), skupiająca uczniów i absolwentów szkół branżowych oraz techników, którzy zdobywali doświadczenie zawodowe podczas zagranicznych staży realizowanych w ramach programu Erasmus+. EuroStażyści opowiadają rówieśnikom o swoich wyjazdach, promują kształcenie zawodowe i pokazują, jakie możliwości daje Erasmus+. Sieć narodziła się z inicjatywy Niemiec i kilku krajów partnerskich, a z czasem dołączały do niej kolejne państwa i rozwijały się

nowe formy współpracy – od krajowych i międzynarodowych spotkań, przez wydarzenia online i szkolenia, po długofalowe działania, podcast i produkcję

Członkowie Sieci spotykają się, szkolą i realizują działania na poziomie międzynarodowym i krajowym

filmu. Dziś Sieć tworzą Austria, Belgia (Wspólnota Niemieckojęzyczna), Czechy,

europa dla aktywnych

3/2026

Uczestnicy międzynarodowego spotkania Sieci w Gdańsku odwiedzili m.in. Muzeum Emigracji i Europejskie Centrum Solidarności. Jednym z najważniejszych punktów FOT. SZYMON ŁASZEWSKI (2)

programu było spotkanie z Lechem Wałęsą poświęcone roli młodego pokolenia w kształtowaniu przyszłości Europy

Finlandia, Hiszpania, Niemcy, Polska, Portugalia,

w Gdańsku i zgromadziła młodych ambasadorów

Rumunia, Słowacja i Włochy. W Polsce jej dzia-

Erasmusa+ z krajów należących do Sieci. Podczas

łalność koordynuje Fundacja Rozwoju Systemu

warsztatów i dyskusji rozmawiano między in-

Edukacji (FRSE).

nymi o demokracji, aktywności obywatelskiej,

Co robi EuroStażysta?

europejskiej tożsamości, migracji i wyzwaniach rynku pracy.

Jednym z najważniejszych zadań EuroStażystów

Na co dzień EuroStażyści angażują się również

jest regularne dzielenie się doświadczeniami w me-

w wydarzenia edukacyjne i branżowe – od spotkań

diach społecznościowych. Co najmniej raz w mie-

informacyjnych i dni otwartych szkół po targi,

siącu publikują treści związane z Erasmusem+,

szkolenia i konferencje. Dzięki temu promują możli-

rozwojem zawodowym i własnym stażem lub prak-

wości, jakie daje Erasmus+, a jednocześnie rozwijają

tyką za granicą. Instagram, Facebook czy YouTube

umiejętności komunikacyjne, uczą się wystąpień

pozwalają pokazać mobilność z osobistej perspek-

publicznych i współpracy.

tywy – miejsce pracy, codzienność w innym kra-

Taką rolę pełnili m.in. polscy EuroStażyści

ju, zdobyte umiejętności i napotkane wyzwania.

– Daria Szczepankiewicz i Kamil Orzechowski

Nie trzeba być profesjonalnym twórcą – liczą się

– podczas V Forum Edukacji Zawodowej w Gdańsku

przede wszystkim autentyczność i własna historia.

w grudniu 2025 r. Na własnym przykładzie poka-

Aktywność w Sieci to jednak nie tylko publi-

zali, jak zagraniczna mobilność może wspierać

kowanie postów. EuroStażyści składają kwartalne

rozwój zawodowy, budować pewność siebie i po-

raporty ze swoich działań, uczestniczą w szkole-

magać w planowaniu przyszłości. Bo czasem jedna

niach online oraz dwa razy w roku biorą udział

historia wystarczy, by ktoś pomyślał: „Skoro oni

w krajowych spotkaniach planistycznych.

spróbowali, może ja też mogę?”.

Od szkoły do sceny

Członkostwo w EuroApprentices wiąże się także z wyjazdami, w trakcie których koszty podróży pokrywa FRSE. Sieć daje wiele okazji do spotkań, wymiany doświadczeń i wspólnych działań – zarówno w Polsce, jak i za granicą. Jednym z najważniejszych wydarzeń jest doroczne EuroApprentices Europe. Ostatnia edycja odbyła się w dniach 10–14 czerwca 2026 r.

Jeśli zainteresował Cię temat i chcesz wiedzieć więcej, jak zostać EuroStażystą, wejdź na: bit.ly/4qYYn6U. Regulamin członkowski EuroApprentices Polska: bit.ly/469q837 29

INSPIRACJE

PRAKTYKI ZA GRANICĄ TO DOPIERO POCZĄTEK

Integracja, otwartość zabawa – oni to wiedzą! Co łączy młodych EuroStażystów? Chęć działania, rozwoju i poznawania nowych ludzi. Do tego entuzjazm do Erasmusa+, którym chcą zarażać innych Co sprawiło, że zdecydowałyście się być członkiniami Sieci EuroApprentices? Karolina Zgórzak (Jasieniec): W technikum wyjechałam na dwa staże Erasmus+. To było bardzo wartościowe doświadczenie i chciałam pokazywać innym, że taki wyjazd może być świetną okazją do rozwoju. Kiedy w klasie maturalnej dowiedziałam się o EuroApprentices, postanowiłam spróbować. Daria Szczepankiewicz (Konin): Propozycję dostałam od koordynatorki Erasmus+ z mojej szkoły – Zespołu Szkół im. Mikołaja Kopernika w Koninie. Pomyślałam: Spróbuję. Złożyłam wniosek i dziś jestem w Sieci

Nie zastanawiaj się – dołącz do nas! Możesz stać się bardziej pewny siebie, otwarty, poznać nowych ludzi i odkryć w sobie coś niespodziewanego

EuroApprentices już piąty rok.

europa dla aktywnych

3/2026

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

Gdybyście miały opisać EuroApprentices trzema słowami,

RAZEM PO WIĘCEJ

brzmiałyby one…? KZ: Ludzie, działania, możliwości. Dzięki innym EuroStażystom ta sieć jest czymś więcej niż

Martyna Olszewska (Ornontowice)

tylko działalnością. Dużo się tu dzieje, można angażować się na różne sposoby, poznawać nowe miejsca i zdobywać doświadczenia. DSz: Integracja, otwartość i zabawa. Integracja, bo podczas spotkań poznajemy wspaniałych ludzi i nawiązujemy przyjaźnie na lata. Otwartość – bo odwiedzamy nowe miejsca, kultury i doświadczenia. A zabawa, bo EuroStażyści mają mnóstwo energii i z nami żaden dzień nie jest nudny. Czego nauczyłyście się o sobie dzięki działalności w sieci? KZ: Przekonałam się, że jestem znacznie odważniejsza, niż myślałam. Nauczyłam się wychodzić ze strefy komfortu, poznawać nowych

Jeszcze przed dołączeniem do Sieci wiedziałam, że chcę dzielić się swoimi doświadczeniami i pokazywać innym, jak wiele możliwości daje życie. Gdy usłyszałam o EuroApprentices, od razu poczułam, że to miejsce dla mnie. Tutaj uczymy się od siebie nawzajem, wymieniamy doświadczeniami, realizujemy wspólne pomysły, a przy okazji nawiązujemy znajomości, które często zostają z nami na lata. Nie zamieniłabym na nic czasu spędzonego w Sieci – zdobytych umiejętności, nowych przyjaźni, inspirujących spotkań i miejsc, które dzięki niej miałam okazję odwiedzić.

ludzi i angażować się w różne inicjatywy. DSz: Przede wszystkim otwartości na nowe sytuacje i doświadczenia. Jestem wdzięczna Członkinie polskiej

za każde spotkanie i każdą znajomość, które dała

sieci EuroApprentices.

mi sieć. Nadal odkrywam siebie i uczę się o sobie

Pierwsza z prawej

coraz więcej.

– Karolina Zgórzak

SIEĆ, KTÓRA DAJE GŁOS Kristin Wilkens, Niemiecka Narodowa Agencja Erasmus+

Jaką radę dałybyście osobie, która zastanawia się

(Nationale Agentur Bildung für

nad dołączeniem?

Europa beim Bundesinstitut für

KZ: Po prostu spróbuj! Nawet jeśli na początku

Berufsbildung, BIBB)

masz wątpliwości, warto dać sobie szansę. Możesz poznać ludzi i zdobyć doświadczenia, które zostaną z tobą na długo. DSz: Nie zastanawiaj się – dołącz! Możesz odkryć w sobie coś nowego. Ta społeczność będzie dla ciebie jak druga rodzina. Jak doświadczenia, które otworzył przed wami program Erasmus+ i działalność w Sieci, zmieniły wasze spojrzenie na Europę? KZ: Zobaczyłam, jak bardzo się różnimy, ale też jak wiele mamy wspólnego. Dzięki międzynarodowym spotkaniom Europa przestała być dla mnie czymś abstrakcyjnym – dziś kojarzy mi się z ludźmi, historiami i relacjami. DSz: Każdy wyjazd poszerza moje spojrzenie na Europę. Poznaję kultury krajów, w których wcześniej nie byłam, uczę się od innych i coraz lepiej rozumiem nasze korzenie.

Rozmawiała Agata Woźnicka – ekspertka FRSE

Będąc częścią sieci EuroApprentices od początku jej istnienia, z satysfakcją obserwuję, jak rozwinęła się z sześciu krajów do jedenastu obecnych dziś w jej działaniach. Jako koordynatorkę szczególnie cieszą mnie energia, kreatywność i zaangażowanie EuroApprentices oraz samodzielność, z jaką rozwijają i realizują własne pomysły. Sieć daje osobom uczącym się w ramach kształcenia zawodowego możliwość zabrania głosu, zwiększa widoczność mobilności międzynarodowej i pokazuje młodym ludziom możliwości, jakie oferuje Europa. Niezwykle istotna jest praca z absolwentami programu Erasmus+, których doświadczenia inspirują innych, budują zaufanie do programu i pokazują, jak wiele może dać udział w mobilności. Sukces Sieci opiera się również na współpracy Narodowych Agencji Erasmus+, które wspólnie wzmacniają sektor kształcenia zawodowego i zachęcają młodych do korzystania z europejskich możliwości. 31

INSPIRACJE

WSPÓLNOTA CZY GRA INTERESÓW?

Człowiek ponad

algorytmem

AI miała być narzędziem. Dziś staje się architektem zmian. Barbara Domaradzka z Akademii Leona Koźmińskiego kieruje jedynym sojuszem Uniwersytetów Europejskich, który postawił na sztuczną inteligencję Wraz ze szkołami wyższymi z całej Europy budujecie sojusz „EUonAIR”, finansowany ze środków Erasmus+, skupiony na rozwoju sztucznej inteligencji. Ty sama ostrzegasz jednak, że AI może nas rozleniwić i zmanipulować. Nie ma w tym sprzeczności? Najbardziej boję się nie samej technologii, lecz bezmyślnego korzystania z niej. AI może uzależniać i stać się zawsze dostępnym cyfrowym towarzyszem, który mówi: „Dobrze zrobiłaś,

doszedł

uwięzionego w iluzji życia łatwiejszego, ale

do rozwiązania. Rolą

znacznie płytszego. Takiego, które szuka w AI

uniwersytetów jest zaś dbanie o to, by

wsparcia i rad, zamiast samodzielnie myśleć

AI wspierała jakość edukacji, samodzielne

i budować prawdziwe relacje. Właśnie dlatego

myślenie i relacje międzyludzkie.

z faktu przynależności do „EUonAIR”, realizuje

Jeśli AI może pełnić funkcję tutora, to czy mentoring

projekt „DELTA – Developing Education

uniwersytecki nadal ma sens? W czym relacja

& Learning Through AI”. W jego ramach

człowiek–człowiek przewyższa relację

rozwijamy rozwiązania edukacyjne i narzędzia AI

człowiek–AI?

dla sojuszu, między innymi model tutora AI. Taki

Rola mentora może dziś wręcz zyskać

tutor nie może podawać gotowych odpowiedzi

na znaczeniu. Jeśli technologia

ani bezkrytycznie utwierdzać użytkownika,

przejmie część powtarzalnych

że wszystko robi dobrze. Ma pytać i prowadzić

obowiązków dydaktycznych,

FOT . SZ

Akademia Leona Koźmińskiego, korzystając

się społeczeństwa zmanipulowanego i leniwego,

ZE W

by sam

Ł AS

go tak,

Nie boję się społeczeństwa niedouczonego. Boję

ulec jego dostępności i nieustannym pochwałom.

jesteś świetna”. Cichym przytakiwaczem. Łatwo

europa dla aktywnych

3/2026

akademik odzyska czas. Od niego będzie zależało, czy spędzi go w mediach społecznościowych, pójdzie pracować w ogródku, czy przeznaczy go na badania, rozwój i prawdziwą pracę ze studentem. Jesteśmy istotami społecznymi, potrzebujemy siebie nawzajem, a w relacji z drugim człowiekiem powinno być miejsce również na krytykę i konfrontację. Dobry mentor potrafi zakwestionować sposób myślenia, postawić wymagania i powiedzieć coś, co niekoniecznie chcemy usłyszeć. Poza tym – AI jest zawsze dostępna: o drugiej w nocy, szóstej rano czy jedenastej wieczorem, natomiast czas, który poświęca ci drugi człowiek, jest czymś unikatowym. Najlepszym dla mnie dowodem był mój dziadek, który był profesorem belwederskim, a jego kariera naukowa była silnie związana z Instytutem Polityki Społecznej Uniwersytetu Warszawskiego, w którym przez ponad trzy dekady pełnił funkcję profesora zwyczajnego. Miał setki magistrantów, ponad czterdziestu doktorantów i wielu habilitantów. Kiedy wracałam ze szkoły, widziałam, jak siedzieli wokół niego i słuchali. Miał dla nich czas. Czytał gazety i wycinał artykuły specjalnie dla konkretnych osób: o rynku pracy, migracjach rodzinnych czy uchodźczych. Wiedział, czym się zajmują. Polecał im książki, teksty i nowe kierunki poszukiwań. Tego AI nie daje – możliwości konfrontowania własnych myśli z człowiekiem, który zjadł zęby na danej dziedzinie, nadal się uczy i potrafi ocenić wiarygodność źródeł. Technologia nie zastąpi lat edukacji, wiedzy i doświadczenia. Nie zastąpi też człowieka, który potrafi cię zainspirować i powiedzieć: „Idź dalej, stać cię na więcej”. Skoro AI nie zastąpi człowieka, dlaczego stała się osią sojuszu, który chce zmienić sposób, w jaki europejskie uczelnie uczą, zarządzają i współpracują? „EUonAIR” to skrót od „European University on AI in Curricula, Smart UniverCity and (Return) Mobility”. Sama nazwa pokazuje, że nie chodzi nam wyłącznie o nauczenie studentów obsługi nowych narzędzi. Chcemy zmienić sposób funkcjonowania uczelni na głębszym poziomie. Zaczynamy od kształcenia. AI już dziś zmienia zarządzanie, socjologię, biotechnologię czy zieloną transformację. Nie chodzi jednak o to, żeby student wpisał do ChatGPT: „Napisz mi pracę licencjacką”. Młody człowiek ma wiedzieć, jak tworzyć polecenia, grafiki i symulacje, ale także

INSPIRACJE

WSPÓLNOTA CZY GRA INTERESÓW?

kiedy narzędziu nie ufać i jak sprawdzać jego

demokracja, równość szans i budowanie

odpowiedzi.

społeczeństwa obywatelskiego.

Jednocześnie zmienia się sama uczelnia. Przebudowujemy programy, sylabusy i ofertę

„EUonAIR” tworzy dziesięć uczelni z różnych krajów. Jak

edukacyjną. AI wchodzi do administracji

sprawiasz, by nie były tylko grupą partnerów pod jednym

i codziennej pracy akademików. Ta zmiana

logo, lecz sojuszem, który działa wspólnie?

nie zatrzyma się na kampusie. Student zabierze

Jestem dyrektorką zarządzającą sojuszu

nowe kompetencje do pracy, codziennego

i reprezentuję wszystkich partnerów przed

życia i relacji z bliskimi. Pokaże innym, jak

Komisją Europejską. Mam mandat, by

korzystać z AI świadomie, zamiast bezkrytycznie

mówić ich wspólnym głosem. W praktyce

przyjmować wszystko, co podsuwa ekran.

jestem jednocześnie strategiem, mediatorką

Nie chodzi więc ani o straszenie technologią,

i dyplomatką – stale poruszam się między

ani o padanie przed nią na kolana. Student

polityką, relacjami i interesami poszczególnych

powinien wiedzieć, gdzie są jej granice, jak

uczelni. Sojusz nie powstał po to, by zbudować

weryfikować odpowiedzi i jak nie rezygnować

kolejną zamkniętą elitę.

z samodzielnego myślenia. W centrum nadal

Szkoły różnią się między sobą, każda przychodzi

musi pozostać człowiek.

do konsorcjum po coś innego. Jedna szuka prestiżu, druga wspólnych programów, trzecia widzi w nim szansę rozwojową albo finansową.

uczelnią prywatną, która przewodzi sojuszowi

Pytam więc partnerów wprost: po co tu jesteście,

Uniwersytetów Europejskich, i jedną z dwóch polskich

co jest dla was ważne, co chcecie zyskać? A potem

uczelni w tej roli. Dlaczego europejskie uczelnie oddały

próbuję połączyć te kropki. Najtrudniej robi

ster właśnie Koźmińskiemu?

się wtedy, gdy wspólne wartości zderzają się

Może po prostu dlatego, że pomysł narodził

z interesem instytucji. Sojusz łączy uczelnie

się u nas [śmiech]. Jego inicjatorkami były

publiczne i prywatne o odmiennym modelu

prof. Izabela Grabowska i prof. Aleksandra

działania, infrastrukturze i akredytacjach.

Przegalińska, prorektorka do spraw innowacji

Dla instytucji o najwyższej renomie taka

i sztucznej inteligencji. Wszystko zaczęło się

współpraca bywa wyzwaniem, dla innych

od wspólnej wizji metawersum [współdzielona

– impulsem do awansu. Uczelnie różnią się też

wirtualna przestrzeń cyfrowa, w której

prędkością działania. Za opóźnieniem może stać

użytkownicy mogą się spotykać i działać

biurokracja, system bankowy, zmiana rektora

za pomocą awatarów – przyp. red.], w którym

albo procedury, na które zespół nie ma wpływu.

studenci mogliby korzystać z wirtualnej

Dlatego odwiedzam partnerów i sprawdzam, jak

mobilności i zdobywać międzynarodowe

ich uczelnie działają od środka. Wtedy łatwiej

doświadczenia niezależnie od miejsca

odróżnić brak zaangażowania od przeszkody

studiowania. Za zgodą rektora inicjatorki

systemowej. Pomagają mi też języki. Kiedy

zaczęły budować konsorcjum i przygotowywać

przechodzę na język partnera, poziom zaufania

wniosek do konkursu na sojusze Uniwersytetów

natychmiast się zmienia. W Polsce zbyt łatwo

Europejskich w programie Erasmus+.

zatrzymujemy się na angielskim. Tymczasem

Od początku stawialiśmy na sprawdzonych

francuski, o którym mówi się, że jest już

partnerów z wcześniejszych projektów.

językiem umarłym, otworzył mi wiele drzwi.

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI (3)

Akademia Leona Koźmińskiego jest jedyną polską

Chcieliśmy połączyć uczelnie silne w obszarze

innowacji i sztucznej inteligencji, a jednocześnie

Przyznając środki na sojusz, Komisja Europejska doceniła

reprezentujące różne części Europy. Tak

„EUonAIR” za inkluzywne i etyczne podejście do sztucznej

powstał zespół, w którym partnerzy się

inteligencji. Zacznijmy od etyki. Takie deklaracje dobrze

uzupełniają i wnoszą odmienne perspektywy.

wyglądają we wniosku grantowym, ale kto w praktyce

Ważna jest dla nas również obecność w sojuszu

pilnuje, żebyście nie przekroczyli etycznej granicy?

uczelni z Ukrainy. To naturalnie wpisuje

Nad projektem czuwają międzynarodowa rada

się w wartości Unii Europejskiej, takie jak

doradcza oraz ekspert do spraw etyki z Harvardu.

europa dla aktywnych

3/2026

Ten ostatni jest takim naszym Gandalfem – pilnuje, żebyśmy nie zboczyli z właściwej drogi. Wypracowaliśmy też wspólne wytyczne dotyczące korzystania z AI, oparte na doświadczeniach uczelni sojuszu. Musieliśmy pogodzić różne regulacje, praktyki i bariery, a potem uzgodnić wspólne zasady. Drugim filarem jest inkluzywność. Jak sprawić, by transformacja nie służyła tylko tym, którzy już dziś mają najlepszy dostęp do międzynarodowej edukacji? Dla mnie inkluzywność edukacji zaczyna się od pytania: Kto dziś nie może w niej uczestniczyć i czemu? Jedną z odpowiedzi ma być MyAI University – wirtualny kampus tworzony przez uczelnie sojuszu. Student będzie mógł wybierać kursy partnerskich uniwersytetów, uczestniczyć w zajęciach i poznawać ich społeczności bez konieczności wyjazdu. To szczególnie ważne dla osób, które nie mogą podróżować ze względów zdrowotnych, finansowych czy politycznych. Będzie można odwiedzić choćby cyfrowy odpowiednik ukraińskiej uczelni. Nie chcemy jednak projektować kampusu bez studentów. Dlatego pytamy ich o potrzeby i obawy, a rada studentów testuje rozwiązania i współtworzy tę przestrzeń. Za cztery lata skończą się pieniądze na sojusz. Co musi przetrwać, by „EUonAIR” nie miał daty ważności? Narzędzia nie wystarczą. Ważne będą nowe programy kształcenia, formy mobilności i wspólne badania, ale prawdziwą miarą sukcesu będzie to, czy zmienią się same uczelnie: sposób, w jaki uczą, zarządzają, słuchają studentów i reagują na świat. Powinniśmy przestać traktować takie projekty jako źródło prestiżu, pieniędzy i publikacji. Transformacja wymaga odwagi: wybierania inicjatyw zgodnych ze strategią, stawiania na jakość i uczciwej oceny własnych procesów. Cztery lata finansowania nie wystarczą, by przeprowadzić pełną zmianę. Prawdziwy sukces „EUonAIR” poznamy dopiero później – po tym, czy uczelnie nadal będą działały inaczej. Jeśli razem z grantem skończy się zmiana, to znaczy, że żadnej zmiany nie było.

Rozmawiała Ewa Kempińska – redaktor prowadząca

Barbara Domaradzka – menedżerka, trenerka i historyczka sztuki, która z energią łączy kulturę, edukację i biznes. Jako dyrektorka zarządzająca sojuszu „EUonAIR" z ramienia Akademii Leona Koźmińskiego spina współpracę europejskich uczelni, pilnuje strategii i przekuwa ambitne idee w konkretne działania. Ma analityczny umysł, dyplomatyczne wyczucie i świeże spojrzenie – a do każdego projektu wnosi odrobinę twórczego szaleństwa.

PODZIĘKOWANIA „Wszystko, o czym dziś rozmawiamy, jest efektem pracy całego naszego zespołu. Szczególne podziękowania należą się Katarzynie Danisz, Agacie Drywie, dr. Konradowi Sowie i prof. dr hab. Aleksandrze Przegalińskiej. To nasz wspólny wysiłek” – Barbara Domaradzka

„EUonAIR” to europejski sojusz uczelni koordynowany przez Akademię Leona Koźmińskiego. Tworzą go partnerzy z Polski, Niemiec, Francji, Hiszpanii, Litwy, Luksemburga, Grecji, Chorwacji i Ukrainy, a także instytucje stowarzyszone z Włoch, Szwajcarii i Estonii. Projekt jest realizowany w latach 2025–2029, a jego budżet wynosi 14,4 mln euro z programu Erasmus+. Więcej: www.euonair.eu 35

INSPIRACJE

ROLA WYKŁADOWCY W CZASACH AI

„Po co mi to?” – to jedno z pytań, które student może dziś zadać wykładowcy. Odpowiedzi na wiele innych znajdzie w kilka sekund w internecie lub z pomocą AI. Co więc może dać mu uczelnia? Monika Rosmanowska – korespondentka FRSE

P ytanie, które dla wielu wykładowców brzmi jak podważanie sensu ich przedmiotu, może być jednym z najważniejszych w edukacji. Student nie chce już tylko zdobywać kolejnych informacji. Chce rozumieć sens rozwijanych kompetencji i dostrzegać, jak będzie mógł wykorzystać je w przyszłości. – Przez lata to student miał wiedzieć, dlaczego się uczy, i znaleźć w sobie motywację. Postanowiliśmy przenieść część tej odpowiedzialności także na nauczyciela – wyjaśnia dr Joanna Świętoniowska, dyrektor Centrum Rozwoju Dydaktyki w Wyższej Szkole Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie (WSIiZ), koordynatorka międzynarodowego projektu „Teach-BEASTs – Teaching to BE Aware STudents”. Jednym z celów projektu było spojrzenie na edukację wyższą z perspektywy nauczyciela akademickiego i szukanie sposobu, jak pomóc mu lepiej

Wiedzieć odpowiadać na potrzeby studentów i zmieniającego się rynku pracy.

Wartością studiów wciąż pozostaje rozbudzanie ciekawości i stawianie pytań, na które nikt wcześniej nie odpowiedział

to za mało

europa dla aktywnych

3/2026

Odpowiedź na pytanie „po co mi to?” nie wyma-

– Informację można dziś zdobyć w kilka sekund.

ga od wykładowcy, by stał się osobistym przewod-

Trudniej ocenić, czy pochodzi z sensownego źródła

nikiem dla każdego studenta. W „Teach-BEASTs”

i odpowiada na postawione pytanie. Rola nauczy-

mentoring zdefiniowano inaczej. – Mentor to na-

ciela przesuwa się więc od dostarczania odpowiedzi

uczyciel, który zna program studiów, wie, jakie

do prowokowania dobrych pytań – nie ma wątpli-

miejsce zajmuje jego przedmiot w całej strukturze,

wości dr Joanna Wójcik, wykładowczyni z Katedry

i potrafi powiedzieć studentowi: dlaczego tego

Kognitywistyki i Modelowania Matematycznego.

uczę, dlaczego rozwijam u ciebie takie, a nie inne

Łatwy dostęp do odpowiedzi może paradoksalnie

umiejętności i do czego mogą ci się one przydać

zniechęcać do dalszego poszukiwania. Tymczasem

– tłumaczy dr Joanna Świętoniowska.

wartością studiów pozostaje nauka stawiania pytań,

Tego właśnie młodzi coraz częściej oczekują

na które nikt wcześniej nie odpowiedział.

od swoich wykładowców. – Nie tylko przekazywania

Dr Joanna Wójcik prowadzi zajęcia z przed-

wiedzy, ale również pokazania, jak ją wykorzystywać

miotów opartych na matematyce i dobrze zna stu-

w praktyce. Ważne jest dla mnie uczenie krytycz-

denckie: „Czy będzie mi to potrzebne w pracy?”.

nego myślenia i szukania wiarygodnych informacji

– Łatwa odpowiedź brzmi: „Przyda się później”.

– zapewnia Marlena Szczur, studentka WSIiZ.

Tylko że ona nikogo nie przekonuje. Dziś staram

Bo dostęp do wiedzy, który jeszcze niedawno

się pokazać, czego bez konkretnej umiejętności

był jednym z największych atutów uczelni, prze-

student nie będzie w stanie zrobić ani zrozumieć

stał być jej wyłączną domeną. – Student może

– mówi.

powiedzieć: nie potrzebuję uczelni, wpiszę temat w ChatGPT i dostanę odpowiedź. Rozwój sztucznej inteligencji wzmacnia więc potrzebę innego po-

Najważniejszy rezultat

Jednym z narzędzi wypracowanych w projekcie

dejścia do procesu uczenia i nauczania – zauważa

są Professional Awareness Pills – krótkie aktywno-

dr Joanna Świętoniowska.

ści, które pokazują studentom praktyczny kontekst

Nauka stawiania pytań

zdobywanych kompetencji. Powstały też m.in. programy szkoleniowe i podręczniki dla nauczycieli

Czy AI może zastąpić wykładowcę? Potrafi do-

dotyczące podejścia Teach-BEASTs i stosowania

starczyć wiedzę, ale nie zbuduje relacji, nie zaintere-

Design Thinking. Narzędzia są nadal wykorzysty-

suje się drugim człowiekiem ani nie dostrzeże jego

wane przez partnerów projektu, a szkolenia weszły

mocnych stron. Nie zainspiruje też własną postawą.

m.in. do praktyki Uniwersytetu Bolońskiego.

Co więcej, sami studenci nie zawsze bezkrytycz-

Jednak najważniejszym rezultatem „Teach-

nie zachwycają się AI. Dr Joanna Świętoniowska,

-BEASTs” jest przesunięcie pytania „Po co ja się

która bada wpływ sztucznej inteligencji na eduka-

tego uczę?” na drugą stronę biurka. W świecie,

cję, zwraca uwagę, że część młodych ludzi świado-

w którym odpowiedź można otrzymać natychmiast,

mie dostrzega jej ograniczenia, a niektórzy wręcz

rośnie znaczenie kogoś, kto potrafi pokazać, dla-

FOT. SHUTTERSTOCK

odmawiają korzystania z niej podczas zajęć.

czego warto szukać.

„Teach-BEASTs – Teaching to BE Aware STudents” to projekt realizowany w latach 2022–2025 w ramach programu Erasmus+ w sektorze Szkolnictwo wyższe (Akcja 2.). Jeden z jego nurtów, opisany w artykule, dotyczył rozwijania świadomości zawodowej studentów i lepszego łączenia kształcenia z potrzebami rynku pracy. Drugi koncentrował się na nauczaniu STEM na kierunkach nietechnicznych. Liderem projektu była Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, która realizowała go z partnerami z Włoch, Hiszpanii i Portugalii. Budżet: 250 tys. euro. bit.ly/4r1AnA6 37

INSPIRACJE

WOLONTARIAT, KTÓRY PRZEŁAMUJE BARIERY

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

Tak rodzi się przyjaźń

Stowarzyszenie PSONI Gdańsk wspiera osoby z niepełnosprawnością intelektualną i rozwija wolontariat międzynarodowy. Buduje w ten sposób relacje trwalsze niż projekty Justyna Michalkiewicz-Waloszek – korespondentka FRSE

O liwia i Nikodem poznali się pięć lat temu w Polskim Stowarzyszeniu na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną (PSONI) w Gdańsku. On – otwarty, ciekawy świata, lubiący opowiadać historie. Ona – spokojniejsza, mniej wylewna, ale konkretna. Dziś są best buddies – przyjaciółmi, którzy uczą się od siebie nawzajem. Nikoś – bo tak nazywa go Oliwia – jest osobą z niepełnosprawnością intelektualną. – Dla mnie to tylko jedna z jego cech. Widzę przede wszystkim jego wrażliwość, poczucie humoru i ciekawość świata – mówi Oliwia. Razem podróżują, chodzą do kina i teatru, byli nawet na wolontariacie we Włoszech w ramach projektu EKS. – Co daje mi wolontariat? Piękną, obustronną przyjaźń. Nikoś jest super, mam też świetny kontakt z Irenką, jego mamą. Czuję się ważną częścią jego życia, a dodatkowo zdobyłam ogrom doświadczenia zawodowego – podkreśla Oliwia.

Lata pracy i wzruszeń

Przyjaźń Oliwii i Nikodema nie jest odosobnionym przypadkiem.

PSONI z Gdańska obchodzi 20-lecie realizacji projektów wolontariatu międzynarodowego, a KE wraz z Narodowymi Agencjami świętuje w tym roku 30-lecie europejskiego wolontariatu

Od ponad 60 lat gdańskie PSONI wspiera osoby z niepełnosprawnością

europa dla aktywnych

3/2026

sprawnościami intelektualnymi, ucząc się przy tym komunikacji, cierpliwości i samodzielności. Liczy się też możliwość poznania Polski od środka i życia

On – otwarty, choć

w lokalnej społeczności.

potrzebuje czasu, żeby się odsłonić. Ona – mniej

Każdy dzień w PSONI w ygląda inaczej.

wylewna w słowach, kon-

Wolontariusze z Polski i zagranicy współtwo-

kretna w działaniu. Oliwię

rzą między innymi – wraz z osobami z niepe-

i Nikodema od początku coś

nosprawności intelektualną – zespół muzyczny

do siebie przyciągało

Remont Pomp. Wspólnie też gotują, spacerują a popołudniami spotykają się z osobami dobranymi do nich w programie Best Buddies. Patrząc od strony formalnej: wolontariusze i uczestnicy programu tworzą grupy inicjatywne – miniFOT. ENROUTE PHOTO

mum pięcioosobowe – wspierane przez PSONI, realizujące Projekty Solidarności Europejskiego Korpusu Solidarności. W ramach jednej z takich inicjatyw powstał przewodnik po gdańskich kawiarniach uznanych przez nich za dostępne dla osób z niepełnosprawnościami.

PSONI Gdańsk daje możliwość uczestnictwa w róż-

intelektualną w uczestnictwie w życiu społecznym

norodnych aktywnościach.

i osiąganiu większej samodzielności. W 2026 roku

Na zdj. zagraniczni wolonta-

Stowarzyszenie obchodzi 20-lecie wolontariatu

riusze świętują zakończenie

międzynarodowego, obecnie realizowanego w ra-

pieć lat. Niedawno podjęła pracę w Stowarzyszeniu

wolontariatu zagranicznego

mach Europejskiego Korpusu Solidarności (EKS).

na pełen etat. Jest trenerem pracy w Biurze

EKS „Connection against

Zgodnie z jego zasadami, pobyt zagranicznych

Integracji Zawodowej Osób z Niepełnosprawnością.

Exclusion” nad jednym

gości trwa od dwóch do 12 miesięcy. Wolontariusze

Zajmuje się promocją projektów, wspiera zagra-

z kartuskich jezior

pracują kilka godzin dziennie, tworząc przyja-

nicznych wolontariuszy EKS. – Projekty EKS dają

cielskie pary z osobami z niepełnosprawnością

PSONI nową perspektywę i wsparcie, a wolonta-

w ramach programu Best Buddies (który swój

riuszom pomagają dojrzeć i się usamodzielnić.

jubileusz 20-lecia świętował trzy lata temu). Choć

Wracają do swoich krajów ze świadomością tego,

uczestnicy początkowo obawiają się bariery ję-

czego chcą od życia – mówi Oliwia.

Komunikacja serca

Oliwia była wolontariuszką w PSONI przez

zykowej, szybko się przekonują, że nie musi ona

Mimo zawodowych obowiązków nadal spotyka

utrudniać budowania relacji. – Można porozumieć

się z Nikodemem. Chodzą do kawiarni, występują

się bez znajomości wspólnego języka i stworzyć

na scenie i świętują urodziny. Ich relacja pokazuje,

prawdziwą więź. Czasem pomaga technologia

że projekty mogą pozostawić po sobie coś więcej

– mówi Mapril, wolontariusz z Portugalii.

niż doświadczenie – prawdziwą przyjaźń.

PSONI Gdańsk co roku gości sześciu–siedmiu wolontariuszy długoterminowych. W ciągu 20 lat w jego działania zaangażowało się ok. 130 takich osób. Stowarzyszenie przyjmuje także wolontariuszy krótkoterminowych z niepełnosprawnością intelektualną oraz wysyła chętnych na wolontariat za granicę. Ochotnicy przyjeżdżają z niemal

Szerzej o działalności Stowarzyszenia PSONI: www.psoni.gda.pl

Więcej o Europejskim Korpusie Solidarności: www.eks.org.pl

wszystkich krajów UE oraz z państw spoza Unii uczestniczących w programie. Najczęściej są to osoby z Hiszpanii i Niemiec. Co ich sprowadza? Ciekawość drugiego człowieka i chęć zrobienia czegoś ważnego. Wielu po raz pierwszy pracuje z osobami z niepełno-

INSPIRACJE

POLACY I UKRAIŃCY O WOJNIE I POROZUMIENIU

Młodzi

oswajają historię Na teatralnej scenie młodzi Polacy i Ukraińcy szukali wspólnego języka do rozmów o trudnej przeszłości i ideach Jerzego Giedroycia. Stworzyli spektakl, który poruszył zarówno jego twórców, jak i publiczność Alina Gierak – korespondentka FRSE

czu rosyjskiego zagrożenia – tłumaczy Bartłomiej

jekty, rowerowe wyprawy i kajakowe

Włodkowski, prezes Fundacji AVE i pomysłodaw-

spływy. Fundacja AVE z Warszawy oraz

ca projektu.

ukraińska Fundacja Eco-Miłosierdzie z Sosnówki pod Lwowem zrealizowały razem wiele przedsięwzięć, lecz żadne

jak ważna jest współpraca obu narodów w obli-

d dziesięciu lat łączą ich wspólne pro-

Duchy przeszłości na scenie

Z połączenia idei Giedroycia, pomysłów mło-

nie wzbudziło tak silnych emocji jak

dzieży oraz wizji reżyserki Zuzy Gaińskiej powstało

ostatnie.

przejmujące przedstawienie. – Postawiłam na te-

Finałem polsko-ukraińskiego pro-

atr formy, proste środki i mowę symboli zrozu-

jektu „Wakacje z duchami, czyli droż-

miałą dla każdego. To opowieść o duchach Polski

dże u Giedroycia” był spektakl pod tym

i Ukrainy – zarówno etnograficznych, jak karko-

samym tytułem – opowieść o pamięci,

noski Liczyrzepa, jak i tych, przed którymi prze-

wzajemnych relacjach i potrzebie dialogu. Do spu-

strzegał Giedroyc – mówi Zuza Gaińska. Powstała

ścizny słynnego publicysty odwołano się nie bez

sztuka oniryczna i symboliczna, pełna ruchu, tańca

powodu. – Jerzy Giedroyc próbował oswajać duchy

oraz nieoczywistych rozwiązań. Twórcy sięgnę-

trudnej polsko-ukraińskiej przeszłości, tłumacząc,

li m.in. po poezję Norwida, fragmenty powieści

europa dla aktywnych

3/2026

„Na Zachodzie bez zmian”, a także cytaty z wypowiedzi dyktatorów: Putina, Hitlera i Stalina. W finale wybrzmiewają, nakładając się na siebie, łemkowska pieśń „Ked mi pryszla karta” i „O mój rozmarynie”. To moment magiczny.

Przyjaźń silniejsza niż wojna

Osobiste doświadczenia uczestników sprawiają, że przedstawienie przestaje być wyłącznie opowieścią o przeszłości, lecz mocno wybrzmiewa również w kontekście współczesności. Kiedy 18-letni Ostap Semeryk mówi ze sceny: „Mam 18 lat i nie chcę umierać”, nie jest to jedynie nawiązanie do powieści Ericha Marii Remarque’a. To przejmujące wyznanie młodego Ukraińca pochodzącego z kraju ogarniętego wojną. Współczesny wymiar przedstawienia jest szczególnie bliski Ewelinie Serbenskiej, maturzystce warszawskiego liceum, która wraz z rodziną uciekła z ukraińskiej Sosnówki do Warszawy. Jak podkreśla, wspólna praca nad projektem miała dla uczestników szczególne znaczenie. Bartłomiej Włodkowski Młodzieżowy polsko-ukraiński spektakl zwany w skrócie

dodaje: – Podczas spotkań nie unikaliśmy trudnych tematów w historii obu

„Drożdżami Giedroycia”, w reżyserii Zuzy Gaińskiej,

narodów: ograniczania nauczania po ukraińsku w II RP, ukraińskich dążeń

stał się pretekstem do oswajania trudnej wspólnej

niepodległościowych, przemocy po obu stronach oraz wydarzeń 1930 roku

historii obu narodów

– sabotaży ukraińskich nacjonalistów i pacyfikacji ukraińskich wsi przez polskie władze – wyjaśnia. Jego partner projektowy Paweł Sawczuk z Fundacji Eco-Miłosierdzie przyznaje: – Usłyszałem, że UPA stoi na przeszkodzie naszej przyjaźni. My jednak od lat ją budujemy. Trzeba wyciągać wnioski z przeszłości i wspólnie tworzyć przyszłość. Na miejsce projektu organizatorzy wybrali Szklarską Porębę. 34 młodych Polaków i Ukraińców pracowało tam nad spektaklem, a próby łączyło z wycieczkami i rozmowami. Wielu uczestników znało się z wcześniejszych przedsięwzięć obu fundacji, co ułatwiło im budowanie zaufania. Premiera spektaklu odbyła się 17 lipca na scenie 4 Peron w Szklarskiej Porębie. Dzień później młodzi wystąpili w Jeleniogórskim Centrum Kultury. – Liczył się nie tylko występ, ale też możliwość oderwania się od wojennej codzienności – pobyt w bezpiecznym miejscu, wśród życzliwych ludzi. To daje nam siłę, by wrócić do domu i czekać na kolejne spotkanie – mówi Olena Silaicheva, choreografka z Odessy. Relacje między obiema fundacjami wykraczają poza wspólne projekty. – Bartek i jego żona Agnieszka pomagali nam po wybuchu wojny. Przysyłali dary i byli na każde wezwanie – podkreślają Paweł i Maria Sawczukowie. – Jestem dumny z młodych uczestników projektu. Dostrzegają różne perspektywy i potrafią rozmawiać mimo dzielących ich różnic – podsumowuje Bartłomiej Włodkowski. To właśnie z takich rozmów rodzą się kolejne relacje

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI (4)

i porozumienie, rosnące niczym „drożdże Giedroycia”.

Projekt „Wakacje z duchami, czyli drożdże Giedroycia” został zrealizowany dzięki wsparciu Polsko-Ukraińskiej Rady Wymiany Młodzieży (PURWM). Inicjatywa miała charakter intensywnego kilkudniowego cyklu twórczego, który zwieńczyła seria występów teatralnych w lipcu 2026 r. w kilku miejscach w Polsce. Kwota dofinansowania: 23 208 euro. Więcej: fundacjaave.pl/pl 41

INSPIRACJE

BCU BENEFICJENTEM PROGRAMU ERASMUS+

Jak połączyć tradycję unikalnego rzemiosła z wymogami nowoczesnego, europejskiego rynku pracy? Odpowiedź znają w Branżowym Centrum Umiejętności w Malinowie, realizującym projekt w ramach Erasmusa+ Maciej Zasada – korespondent FRSE

ranżowe Centra Umiejętności (BCU) to wciąż stosunkowo nowe punkty na edukacyjnej mapie Polski. Stworzone dzięki środkom z Krajowego Planu Odbudowy (KPO), mają łączyć kształcenie branżowe, egzaminowanie i certyfikację z potrzebami gospodarki. Centrum działające przy Zespole Szkół im. Emilii Sukertowej-Biedrawiny w Malinowie (woj. warmińsko-mazurskie) poszło o krok dalej, zostając beneficjentem programu Erasmus+. To pierwszy taki przypadek w Polsce – oraz dowód na to, że łączenie różnego rodzaju źródeł wsparcia jest możliwe nawet przez stosunkowo młode podmioty, i ma ogromny potencjał. Projekt „Wdrożenie innowacyjnej metody kształcenia zawo-

dowego w przemyśle szklarskim” rozpoczął się w 2025 roku. Jego celem jest wymiana nowoczesnych metod nauczania oraz podnoszenie jakości kształcenia przyszłych technologów, hutników i zdobników szkła. – Nasze BCU może korzystać ze środków Erasmusa+, ponieważ działa w ramach zespołu szkół prowadzonego przez powiat działdowski, który ma wieloletnie doświadczenie w realizacji przedsięwzięć unijnych – wyjaśnia Piotr Dercz, dyrektor placówki. – Przy okazji jest to nasz debiut w roli koordynatora projektu – dodaje. Na długofalowe znaczenie inicjatywy zwraca uwagę Aleksandra Krawczyk z MEN. – Ten projekt pokazuje, że nowe centra są gotowe do współpracy

Przyszłość przejrzysta międzynarodowej. To szansa na rozwój kompetencji kadry, nowe metody kształcenia i zdobywanie doświadczeń przez uczniów – podkreśla.

Wirtualna huta

Celem przedsięwzięcia jest zastąpienie tradycyjnej edukacji opartej na przekazywaniu teorii praktyczną nauką z wykorzystaniem nowoczesnych technologii. Ma to szczególne znaczenie w kształceniu operatorów maszyn przemysłu szklarskiego – kierunku prowadzonego w Polsce wyłącznie przez Zespół Szkół w Malinowie. Dzięki projektowi młodzi adepci tego zawodu

Erasmus+ wspiera międzynarodowy rozwój BCU i podnoszenie standardów kształcenia

będą mogli korzystać m.in. z aplikacji VR (virtual reality), która umożliwia naukę obsługi maszyny do formowania szkła. Pozwala ona w cyfrowym środowisku bezpiecznie ćwiczyć czynności niedostępne dla osób młodocianych przy rzeczywistej maszynie.

europa dla aktywnych

3/2026

Aplikacja z wykorzystaniem technologii VR pozwala młodocianym pracownikom szkolić się bez narażania na szkodliwe warunki, jakie

FOT. BCU W MALINOWIE, ARCH. PRYW. (2)

panują w hucie

– Aplikacja wiernie odtwarza stanowisko ope-

atrakcyjnym miejscem szkoleń, praktyk i staży

ratora i pozwala zdobywać umiejętności bez ryzyka

dla uczniów i młodocianych pracowników z Niemiec

wypadku, zranienia czy uszkodzenia słuchu – wy-

– mówi Henryk Górzyński. Szkole łatwiej będzie

jaśnia Henryk Górzyński, koordynator projektu.

też przygotowywać młode osoby do konkursów

Narzędzie przygotowano także w wersji angielskiej

EuroSkills i WorldSkills oraz spełniać międzynaro-

i niemieckiej, dzięki czemu może być wykorzysty-

dowe standardy Centrum Doskonałości Zawodowej.

wane w kształceniu międzynarodowym. Według

Rezultaty przedsięwzięcia pozostaną w ofercie

twórców jest to jedyne takie rozwiązanie w Europie,

placówki. Technologia VR będzie wykorzystywana

ponieważ, tworząc je, pamiętano o użytkownikach.

do szkoleń, a wypracowane rozwiązania mogą po-

Jak podkreśla uczestnik projektu Andrzej Sumiła,

służyć również innym centrom. – W nowej per-

jak szkło

spektywie finansowej planujemy dalszy rozwój sieci BCU – mówi Aleksandra Krawczyk z MEN. – Szczególnie ważne są centra kształcące w wąskich dziedzinach. Choć liczba uczących się w tych zawodach jest niewielka, kompetencje te mają duże znaczenie dla gospodarki – dodaje.

formuła przypomina grę, co ułatwia młodzieży opanowanie złożonych czynności i wyrobienie nawyków potrzebnych w przyszłej pracy.

Więcej informacji o Branżowych Centrach Umiejętności na: frse. org.pl/kpo-bcu-mapa

Partnerstwo bez kompleksów

Udział BCU w programie Erasmus+ to okazja do rozwinięcia współpracy z zagranicznymi partnerami. Projekt realizowany jest wspólnie z hutą szkła Heinz-Glas Polska w Działdowie oraz niemieckimi zakładami tej firmy. Partnerzy testowali aplikację, a trenerzy BCU rozwijali kompetencje zawodowe, techniczne i językowe uczestników. – Dzięki projektowi staliśmy się

Projekt: „Wdrożenie innowacyjnej metody kształcenia zawodowego w przemyśle szklarskim” Sektor: Erasmus+ Kształcenie i szkolenia zawodowe (Akcja 2. – Partnerstwa na małą skalę) Beneficjent: Branżowe Centrum Umiejętności w Dziedzinie Przemysłu Szklarskiego przy Zespole Szkół im. Emilii Sukertowej-Biedrawiny w Malinowie Czas realizacji: 1.10.2025 r. – 30.09.2026 r. Kwota grantu: 60 000 euro bcumalinowo.pl/erasmus 43

INSPIRACJE

GRA O WIĘCEJ

Lekcja piłki

z Saragossy

Sport nie ma granic – udowadniają członkowie Fundacji Megamocni, promującej grę w piłkę osób z niepełnosprawnością. Działają w Kielcach, ale dzięki Erasmusowi inspiracji do pracy szukali w Hiszpanii Martyna Śmigiel – korespondentka FRSE

sporcie wynik bywa najważniejszy. Ale są takie mecze, w których największym sukcesem jest coś zupełnie innego: wykonanie pierwszego kroku, pokonanie lęku, nabranie pewności siebie. Albo po prostu radość z tego, że można być razem – mówi Tomasz Wilman, założyciel i prezes Fundacji na rzecz Promocji Sportu Osób Niepełnosprawnych Megamocni, a w przeszłości m.in. trener ekstraklasowej Korony Kielce. Historia fundacji zaczęła się w 2017 r. od spotkania z osobami po amputacjach, które grały w piłkę nożną. Pomysł szybko przerodził się w działanie,

a działanie w fundację. Dziś Megamocni to około 90 trenujących dzieci i młodych osób, treningi w trzech lokalizacjach w Kielcach i okolicach, turnieje, wyjazdy, integracja i przede wszystkim sport otwarty na wszystkich. Nie ma tu sztywnej granicy wieku ani rodzaju czy stopnia „akceptowanej” niepełnosprawności. Obowiązuje zasada: jeśli ktoś chce przyjść i zagrać, drzwi są otwarte.

Transfer pomysłów

Dowodem na to, że Megamocni nie znają ograniczeń, jest również program Erasmus+. – Od razu wiedzieliśmy, że program da nam nowe, ciekawe

W pracy z osobami z niepełnosprawnościami nie trzeba szukać skomplikowanych rozwiązań. Czasem wystarczy twórcza wyobraźnia

możliwości. Chodziło nie o zwykły wyjazd za granicę, ale o coś znacznie ważniejszego: szansę, by zobaczyć, jak inni pracują z osobami z niepełnosprawnościami, podpatrzeć rozwiązania, wymienić doświadczenia i wrócić z głową pełną pomysłów – mówi Tomasz Wilman. Jeden z projektów, zeszłoroczny, fundacja zrealizowała wspólnie z Fundación Real Zaragoza z Hiszpanii, która działa przy dużym, mającym bogate tradycje klubie piłkarskim z Saragossy. Na kilkudniowy pobyt wyjechała tam dziesięcioosobowa grupa z Kielc: trenerzy i inne osoby pracujące w fundacji z dziećmi, m.in. trener-fizjoterapeuta. Były spotkania z koordynatorami i trenerami z Saragossy, obserwowanie pracy klubu oraz udział w zajęciach z osobami z niepełnosprawnością. – To była niesamowita okazja, żeby zobaczyć

europa dla aktywnych

3/2026

trening, porozmawiać z ludźmi, którzy na co dzień prowadzą takie zajęcia, i skonfrontować własne doświadczenia z hiszpańską praktyką – podkreśla jedna z trenerek Agnieszka Durma, która brała Przedstawiciele Fundacji

udział w hiszpańskim projekcie.

Megamocni odwiedzili klub

– Wśród najważniejszych powodów wyjazdu

piłkarski w Saragossie, gdzie

była właśnie możliwość uczenia się od zespołu,

spotkali się z koordynatora-

który działa według innego modelu niż Megamocni.

mi i trenerami, obserwowali

W Hiszpanii zajęcia organizowane są dla dużych

pracę klubu i brali udział

grup, które dzielą się na mniejsze zespoły i sta-

w zajęciach z osobami

cje treningowe. Potem uczestnicy spotykają się

z niepełnosprawnością

na wspólnych meczach. Kilka razy w roku drużyny wyjeżdżają na spotkania i rywalizację z zespołami z innych części Hiszpanii – mówi Tomasz Wilman. Na przedstawicielach Megamocnych wrażenie zrobiła atmosfera tych zajęć. – W Saragossie rywalizacja była ważna, ale ważniejsze było spotkanie z drugim człowiekiem i możliwość sprawdzenia siebie. Bo w sporcie osób z niepełnosprawnościami sukces dla każdego może oznaczać coś innego – podkreśla Alicja Sołtys, trenerka Megamocnych, która również wyjechała do Hiszpanii.

Dogrywka po powrocie

Wyjazd był okazją, żeby zastanowić się, co działa, co można zmienić, jak sprawić, żeby zajęcia były jeszcze ciekawsze. – Analizowaliśmy, czego potrzebują dzieci, co można zrobić własnymi siłami, a gdzie potrzebna będzie pomoc z zewnątrz. Z tej burzy mózgów zostały konkretne pomysły. Część udało się już wdrożyć, inne czekają na odpowiedni FOT. FUNDACJA MEGAMOCNI, ARCH.PRYW. (5)

moment – mówi Tomasz Wilman. I wymienia, że trenerzy Megamocnych, zainspirowani wyjazdem do Saragossy, w czasie swoich zajęć używają m.in. tak nietypowych przedmiotów, jak balony czy piankowe makarony do pływania. Służą one do wspólnych ćwiczeń, gier czy berka. – Bo w pracy z osobami z niepełnosprawnościami nie trzeba szukać skomplikowanych rozwiązań, wystarczy wyobraźnia – podkreśla Agnieszka Durma. Tomasz Wilman: – Projekty Erasmusa+ dają rezultaty, których często nie sposób przewidzieć przed wyjazdem. Zostają wspomnienia, doświad-

Projekt „Real Practice” został zrealizowany w ramach programu Erasmus+ Sport, Akcja 1. (Mobilność pracowników w dziedzinie sportu). Mobilność odbyła się w listopadzie 2025 r. Dofinansowanie: 19 470 euro. Profil fundacji na FB: bit.ly/45Nf0c3. Strona zagranicznego partnera z relacją z wizyty polskiej grupy: bit.ly/4xn03t3

czenia, nowe kontakty i pomysły, które wykorzystujemy jeszcze długo po powrocie. Z Hiszpanii wróciliśmy z czymś wyjątkowo wartościowym – z przekonaniem, że można próbować, zmieniać, szukać własnych rozwiązań i uczyć się od innych, nie tracąc własnej tożsamości.

LUDZIE

BĄDŹMY WRAŻLIWI

Młodzi są lustrem

dorosłych

O cyfrowym przebodźcowaniu, samotności i odpowiedzialności dorosłych za kondycję młodego pokolenia rozmawiamy z Konradem Ciesiołkiewiczem, współautorem „Diagnozy Młodzieży 2026” Kiedy ostatnio wyłączyłeś telefon na całą dobę i po prostu poszedłeś na długi spacer albo wsiadłeś na rower bez sprawdzania powiadomień? Da się być aktywnym społecznikiem w XXI wieku bez ciągłego bycia online? Na całą dobę to nie pamiętam, żebym kiedykolwiek wyłączył telefon… W obecnych czasach w zasadzie wszyscy jesteśmy nieustannie podłączeni do sieci, nawet jeśli uważamy, że nas ten problem nie dotyczy. Jeśli działamy w sferze publicznej, to nie da się skutecznie realizować celów bez intensywnego używania zarówno urządzeń, jak i aplikacji. Inną kwestią jest, ile i jakich.

europa dla aktywnych

3/2026

Skoro od cyfrowego świata właściwie nie da się już

Europa słynie z takiego podejścia na tle innych

odłączyć, to gdzie przebiega granica między korzystaniem

części świata, ale prawdą jest, że pozostawienie

z jego możliwości a przeciążeniem? Czy jako

platform cyfrowych – społecznościowych,

Europejczycy potrafimy jeszcze odpoczywać

streamingowych i komunikatorów – poza

i być tu i teraz, czy wpadliśmy w pułapkę ciągłej,

możliwościami ingerencji instytucji

przebodźcowanej obecności?

publicznych powoduje, że cały ten sektor nawet

Pierwszy raz w historii jesteśmy tak silnie

w najmniejszym stopniu nie realizuje praw

przebodźcowani informacyjnie. Płacimy

człowieka w odniesieniu do osób małoletnich.

i będziemy płacić za to ogromną cenę w postaci

Są to więc przestrzenie bardzo wysokiego ryzyka

obniżonej kondycji psychospołecznej,

dla osób zbyt młodych. Ogromna część działań

zdolności do komunikowania się i budowania

jest w nich kierowana do dzieci, a jednocześnie

relacji. Skutkiem jest także kryzys instytucji

nie istnieją żadne polityki ochrony szczególnie

publicznych, a ściślej rzecz ujmując – państwa

wrażliwych grup społecznych. To rażąca

demokratycznego. Algorytmy rekomendacyjne

niekonsekwencja, którą Unia Europejska

platform społecznościowych i streamingowych

na szczęście próbuje niwelować. Napotyka

zamykają nas w coraz węższych bańkach,

jednak potężne siły przeciwne cywilizowaniu

napuszczają jednych na drugich, radykalizują

tych przestrzeni, w których rządzą dzisiaj prawa

postawy, a zarazem prowadzą do atomizacji

dżungli. Ostatecznie oznacza to koszty w postaci

społeczeństwa na masową skalę. Paradoks polega

zdrowia i życia milionów dzieci i młodzieży.

na tym, że rodzi to roszczenia wobec państwa

Rozjazd między oficjalnymi raportami

i jego instytucji, których nie da się natychmiast

przedsiębiorstw cyfrowych a stanem faktycznym

spełnić, podczas gdy rzadko zadajemy

jest ogromny. Raport „Internet dzieci”,

sobie pytanie o to, jak bardzo mechanizm

opracowany m.in. przez Fundację „Instytut

funkcjonowania platform cyfrowych pozostaje

Cyfrowego Obywatelstwa”, pokazuje, że pomimo

poza społeczną i publiczną kontrolą.

deklaracji platform, iż nie ma na nich dzieci poniżej 13. roku życia, aż 55 proc. grupy

Mówisz o atomizacji społecznej. Czy właśnie jej przejawem

wiekowej 7–12 lat regularnie używa tzw.

jest samotność, o której młodzi mówią coraz częściej?

platform społecznościowych i komunikatorów.

Jak to możliwe, że są niemal stale w kontakcie cyfrowym,

Czyli tylko tych, których rzekomo na nich

a jednak czują się samotni?

nie ma, jest około 1,4 mln. Na samym TikToku

To jeden z kosztów życia w środowisku

– 800 tys., w komunikatorach – 960 tys.

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

napędzanym algorytmami, których celem jest przede wszystkim maksymalne przywiązanie

Skoro młodzi dorastają jednocześnie w świecie

użytkownika do aplikacji. Młodzi ludzie mogą

cyfrowego przeciążenia, kolejnych kryzysów i ogromnej

być niemal cały czas online, ale nie oznacza

niepewności, jak opisałbyś dziś kondycję młodego

to, że pozostają w bliskich, trwałych relacjach.

pokolenia w Polsce? Co budzi niepokój, a w czym widzisz

Paradoksalnie więc media nazywane

powody do nadziei?

społecznościowymi coraz częściej mogą sprzyjać

To pokolenie przeorane pandemią COVID-19,

izolacji zamiast budowaniu więzi. Praktycznie

a więc lockdownem w kluczowym okresie

połowa badanych nastolatków aktywnych na tych

rozwojowym, doświadczeniem zagrożenia

platformach odczuwa dojmującą samotność.

i wycofania społecznego z tego powodu, a także

A samotność i osłabienie więzi społecznych

kryzysem humanitarnym i wojną wynikającą

zwiększają podatność na manipulację, teorie

z napaści Rosji na Ukrainę. Koszty tej swoistej

spiskowe i dezinformację.

traumy będą płacone przez lata i już widać to we wszystkich możliwych wskaźnikach: skali

Wspominasz o kosztach, które ponosimy nie tylko jako

kryzysu zdrowia psychicznego, liczbie prób

jednostki, ale też jako społeczeństwo. Europa szczyci się

samobójczych, a także w bardzo niskich, na tle

standardami ochrony praw człowieka i praw dziecka. Na ile

innych krajów, kompetencjach społeczno-

potrafimy przenieść te standardy do świata cyfrowego?

-emocjonalnych. W badaniach PISA, czyli

LUDZIE

BĄDŹMY WRAŻLIWI

porównaniu 82 państw, polska młodzież wypada dobrze i bardzo dobrze, jeśli chodzi o przedmioty. W obszarze kompetencji społeczno-emocjonalnych – obejmujących radzenie sobie ze stresem, poczucie przynależności do wspólnoty szkolnej, wytrwałość czy ciekawość poznawczą – wypadamy fatalnie. Najlepsze z miejsc, w jakich się lokujemy, to czwarte od końca. Ta sfera była przez lata zaniedbywana i niedoceniana, a potem dodatkowo nastąpiły wspominane kryzysy. Na szczęście, trzeba to przyznać, jest to obecnie priorytet rządu i Ministerstwa Edukacji. To dość ponury obraz. Czy „Diagnoza Młodzieży 2026” pokazuje również mocne strony tego pokolenia? Czego nowego dowiedzieliśmy się dzięki niej o młodych? Między innymi tego, że jest to prawdopodobnie pokolenie najbardziej świadome swoich potrzeb psychologicznych. Myślę, że może to być ogromna szansa na zwiększanie empatii całego społeczeństwa właśnie dzięki młodym ludziom, którzy przy odpowiednim wsparciu są w stanie modelować przyszłość znacznie bardziej wrażliwą w każdym aspekcie – zarządzania instytucjami, relacjami społecznymi, tworzenia rozwiązań przyjaznych dla różnych grup społecznych. Badanie pokazało też, jak bardzo rodzice przenoszą swoje lęki na dzieci – o pracę, sukces zawodowy, przyszłość. To bardzo utrudnia funkcjonowanie. Czy zatem rzeczywiście mamy dziś do czynienia z kryzysem młodzieży, czy raczej z kryzysem świata dorosłych, którego konsekwencje najmocniej odczuwają młodzi? Zdecydowanie odpowiedzialność za ten kryzys spoczywa na świecie dorosłych. To nie dzieci stworzyły warunki, w których dziś dorastają. Są pierwszymi pokoleniami mierzącymi się z tak szybkim tempem zmian technologicznych, a radzenie sobie z nimi wymaga kompetencji, wsparcia i zasobów, które nie każdy ma.

Strategia Młodzieżowa Publikacja „Diagnozy Młodzieży 2026” zakończyła pierwszy etap prac na Strategią. Obecnie trwa etap dialogu i konsultacji z młodzieżą, ekspertami, organizacjami społecznymi i instytucjami publicznymi. Opinie zbierane są m.in. poprzez ankiety, spotkania i debaty. Nie rozpoczęły się jeszcze konsultacje gotowego projektu Strategii – sam projekt ma dopiero powstać na podstawie „Diagnozy” i zebranych rekomendacji. Ministerstwo Edukacji Narodowej zapowiada przedstawienie go Radzie Ministrów jesienią 2026 r. bit.ly/4ifCAWl

Skala tych problemów pokazuje, że sama diagnoza nie wystarczy. Jakie powinniśmy podjąć działania? Przede wszystkim potrzebna jest strategia – zrozumiała, przygotowana i akceptowana przez zdecydowaną większość resortów. Nie potrzebujemy silosów, lecz systemu, w którym wszystkie elementy są ze sobą powiązane, a to wymaga myślenia długofalowego i patrzenia z szerszej perspektywy. Diagnoza oraz konsultacje, w których zebrano opinie tysięcy młodych ludzi, dają podstawę do tworzenia rekomendacji opartych na rzeczywistej wiedzy. Ważnym momentem będą konsultacje społeczne dokumentu przygotowanego przez ekspertów MEN. Sam zamierzam wziąć w nich udział i zachęcam do tego innych. Mówiliśmy dużo o tym, czego młodzi potrzebują od dorosłych i instytucji. Odwróćmy więc perspektywę: czego dorośli mogą nauczyć się od dzisiejszej młodzieży? Bardzo wiele. Największym zasobem młodych ludzi w Polsce jest unikalna wrażliwość. W niej mogą być dla nas przewodniczkami i przewodnikami. A czy jest coś, czego sam młodym ludziom zazdrościsz? Samoświadomości i tego, że czas jest ich zasobem.

Rozmawiał Maciej Zasada – korespondent FRSE

Konrad Ciesiołkiewicz – politolog i kierownik Centrum Analiz Społeczeństwa Informacyjnego Uczelni Korczaka. Inicjator oraz autor analiz, raportów i opracowań z zakresu bezpieczeństwa społecznego, przeciwdziałania radykalizacji oraz dialogu. Za zasługi na rzecz ochrony dzieci oraz praw obywatelskich został wyróżniony Nagrodą Korczaka (2023) oraz Nagrodą Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (2025).

europa dla aktywnych

3/2026

FELIETON

Marcin Hościłowicz

Aktywni dla…? P odczas wakacji rozmawiałem z samorządowcem zaangażowanym w działania młodzieżowej rady miasta.

wymaga to czasu, konsekwencji i umiejętności budowania relacji. I właśnie tutaj widzę rolę młodzieżowych

Rozmowa zeszła na aktywność

wymian w Erasmusie+. Podczas mobilności

młodych. Usłyszałem, że pomysłów jest

młodzi spotykają ludzi, których wcześniej

mało, kultura obywatelska zaczyna

nie znali. Rozmawiają o dezinformacji,

szorować po dnie, a w wyborach liczą

wykluczeniu, ekologii czy ubóstwie. Nagle

się popularność, rozpoznawalność

okazuje się, że problemy ze szkolnych

i zasięgi. Przestrzeń merytorycznych

prezentacji mają twarze, historie i konkretne

działań na rzecz lokalnej społeczności

konsekwencje. Potem młodzi wracają do własnej

mój rozmówca nazwał „pustynią”.

szkoły i miasta, i zaczynają się zastanawiać:

W tej diagnozie coś mi jednak nie pasowało.

co możemy w tej sprawie zrobić? Erasmusowe

Młodzi chcą mieć wpływ i działać. Co prawda

projekty pomagają im przejść od „ja mogę”

według GUS odsetek osób w wieku 15–24

do „my możemy”, a później do „możemy zrobić

lata angażujących się w wolontariat spadł

coś dla innych”.

z 44,9% w 2016 roku do 26,7% sześć lat

Ten sposób działania od lat realizujemy

później, jednak najnowsze badania CBOS

na własnym podwórku. Przykład? We wrześniu

pokazują, że działalność społeczną podejmuje

organizujemy w szkole Erasmus+ European

74% uczniów i studentów. Młodzi są więc

Cup. Erasmusowa ekipa angażowała się

aktywni. Problem w tym, że chcą decydować

w przygotowanie części oficjalnej nawet

i być słuchani głównie wtedy, kiedy sprawa

w wakacje. Planowali, proponowali rozwiązania

dotyczy bezpośrednio ich samych. Znacznie

i dzielili się pomysłami. Nikt nie wystawił

trudniej zainteresować ich inicjatywą, z której

im za to oceny. Chcieli poznać nowych ludzi

skorzystają inni: działaniem na rzecz lokalnej

i zrobić coś, z czego będą dumni. To się nazywa

wspólnoty czy budżetem obywatelskim.

sprawczość. Prawdziwy sukces pojawi się

Widzę to w szkole. Gdy realizuję projekt

jednak dopiero wtedy, kiedy młodzi odkryją,

wymiany, chętnych do wyjazdu jest wielu. Kiedy

że można jej użyć również w sprawach, które

jednak trzeba przygotować działanie, zostać

nie dotyczą bezpośrednio ich samych. Pytanie

po lekcjach, zorganizować coś dla innych albo

brzmi: dla kogo zechcą działać?

przez dłuższy czas konsekwentnie pracować, grupa szybko się kurczy. Zostaje aktywny rdzeń kilkunastu osób. Podobnie jest z pomocą.

Marcin Hościłowicz – laureat nagrody EDUinspirator

Gdy efekt jest natychmiastowy, a sukces

2022. Od 30 lat realizuje międzynarodowe programy

można policzyć, zważyć i sfotografować,

edukacyjne. Nauczyciel języka angielskiego

zainteresowanie młodych ludzi zwykle jest

w III Liceum Ogólnokształcącym z Oddziałami

duże. Znacznie trudniej jest zachęcić młodzież

Dwujęzycznymi w Suwałkach, doradca metodyczny

np. do wspierania seniorów. Od młodych

Suwalskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli.

LUDZIE

NA EUROPEJSKICH SCENACH

Polska w dobrym

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

tonie

Z Krakowa do Amsterdamu, z Berlina do Skopje i Oslo. Hanna Derej, kompozytorka, pianistka i dyrygentka, opowiada, jak europejskie doświadczenia otwierają ją na nowe brzmienia i uczą zachować zimną krew 50

europa dla aktywnych

3/2026

Wystąpiłaś w krótkometrażowym filmie dokumentalno-

innym światem – studiowałam na wydziale,

-wizerunkowym „Poland. Mission Confidence”,

na którym nauczyłam się dużo o rytmie,

poświęconym współczesnej Polsce, obok takich osób jak

harmonii jazzowej, historii jazzu i bardziej

Sławosz Uznański-Wiśniewski, Jerzy Owsiak, Michał

otwartym podejściu do muzyki. Chciałam

Rusinek, Andrzej Bargiel czy Mark Brzeziński.

rozwijać się wielokierunkowo i nie zamykać

Co poczułaś, kiedy znalazłaś się w takim gronie?

w jednym gatunku.

Szok i niedowierzanie [śmiech]. Kiedy dostałam propozycję udziału w filmie, nie wiedziałam

Twoja droga artystyczna jest bardzo europejska: studia

jeszcze, kto w nim wystąpi. Gdy poznałam

w Amsterdamie, rezydencja w Berlinie, programy

nazwiska pozostałych bohaterów, zastanawiałam

w Macedonii Północnej i Oslo. Co dla ciebie oznaczają

się, czy to właśnie ja powinnam reprezentować

te europejskie doświadczenia w praktyce?

w tym filmie polską muzykę i młode pokolenie

To przede wszystkim ludzie. Dzięki programom

artystów. Mamy w Polsce wielu uzdolnionych

i rezydencjom spotkałam wiele wspaniałych

twórców, dlatego tym bardziej cieszę się,

osób. Każdy jest inny, każdy ma inną wrażliwość,

że mogłam mieć w tym swój udział. Ten film

inne doświadczenie, a razem można tworzyć

pokazuje Polskę jako silny i rozwijający się kraj.

niesamowite rzeczy. Miałam też szansę pracować w różnych studiach, salach koncertowych,

Zaczęłyśmy z wysokiego C. Cofnijmy się więc

miejscach, które bardzo motywują. W ten

do początku. Masz dopiero 21 lat, a za sobą drogę

sposób buduje się sieć kontaktów i relacji, które

artystyczną, która mogłaby wypełnić kilka życiorysów:

w świecie muzycznym są bardzo ważne.

komponujesz, grasz na fortepianie, dyrygujesz i aranżujesz. Od początku czułaś, że z muzyką zwiążesz

Co łączy The Playground Residence w Berlinie, FAME’S

swoje życie?

Institute i FAME’S Orchestra w Skopje oraz International

Absolutnie się tego nie spodziewałam. Wszystko

Jazz Platform w Oslo?

działo się bardzo naturalnie. Z roku na rok

Różnorodność i niezwykła atmosfera. W każdym

muzyka pochłaniała coraz więcej mojego czasu

z tych miejsc pierwszego dnia nikogo nie znałam,

i energii, ale też coraz bardziej mnie wciągała.

a po kilku czułam się częścią muzycznej rodziny.

Nagle znalazłam się w miejscu, w którym stała

Łączy je też to, że muzyka jest na pierwszym

się moim zawodem, pasją i życiem. Ukończyłam

miejscu, a wszyscy pracują na jak najlepszy efekt.

studia licencjackie z dyrygentury symfonicznej w Akademii Muzycznej w Krakowie, jednocześnie

Berlin był twoją pierwszą rezydencją artystyczną.

studiując kompozycję jazzową w Conservatorium

Jak wspominasz ten wyjazd?

van Amsterdam. Jeśli wszystko dobrze pójdzie,

Miałam 19 lat i był to mój pierwszy tak długi,

niebawem rozpocznę tam studia magisterskie

dwutygodniowy wyjazd rezydencyjny. Łączyliśmy

z kompozycji filmowej.

pracę twórczą z odkrywaniem Berlina: muzeami, wydarzeniami i energią miasta. To było bardzo

Studiowałaś jednocześnie w Krakowie i Amsterdamie.

intensywne i inspirujące doświadczenie.

Jak wyglądała twoja codzienność i co dało ci każde z tych miejsc?

Macedonia Północna nie jest miejscem, które od razu

Przez ostatnie półtora roku w poniedziałki i piątki

przychodzi do głowy, gdy myślimy o europejskich

byłam w Krakowie, a od wtorku do czwartku

ścieżkach młodych polskich artystów. Co tam odkryłaś?

– w Amsterdamie. W żadnym z tych miast

Fantastyczny ośrodek i studio. Przez pięć

nie miałam mieszkania. Nocowałam w hotelach,

dni pracowali tam muzycy związani głównie

u znajomych, czasem w domu rodzinnym

z muzyką klasyczną. Przygotowywaliśmy

w Tychach. To nauczyło mnie organizacji,

repertuar, a potem zagraliśmy finałowy koncert

planowania, dyscypliny i otwartości. Kraków dał

w Filharmonii Macedońskiej w Skopje. To było

mi wiedzę teoretyczną, kontakt z klasycznym

bardzo profesjonalne miejsce: nowoczesna

repertuarem, orkiestracją, instrumentacją

placówka, świetna sala nagraniowa i koncertowa.

i dyrygowaniem. Amsterdam był zupełnie

Ale oprócz muzyki ważni byli ludzie. Może

LUDZIE

NA EUROPEJSKICH SCENACH

Macedonia Północna nie jest oczywistym kierunkiem artystycznym, ale dzięki osobom, które tam spotkałam, bardzo ciepło wspominam ten wyjazd. A Oslo i International Jazz Platform? Czym wyróżniało się skandynawskie podejście do muzyki? Kiedy dowiedziałam się, że zakwalifikowałam się do International Jazz Platform, bardzo się ucieszyłam, bo to międzynarodowa platforma skupiająca młodych muzyków jazzowych i improwizujących, do udziału w której wybierana jest ograniczona liczba osób. Wyjazd trwał około

Dzięki podróżom zobaczyłam, że Polska naprawdę ma się dobrze. Nie chciałabym mieszkać nigdzie indziej. Polska jest moim domem i chcę ją pokazywać tak, jak ją widzę i czuję

czterech dni i zakończył się koncertem w Victoria Nasjonal Jazzscene, jednym z najważniejszych miejsc jazzowych w Norwegii. Skandynawskie podejście oznaczało dla mnie więcej swobody i improwizacji. Czasem pracowaliśmy z partyturami graficznymi, czasem z pojedynczym hasłem, z którego powstawał cały utwór, a niekiedy tworzyliśmy coś na granicy muzyki i performance’u. To bardzo otworzyło mnie na sztukę. Czego najbardziej uczą takie międzynarodowe projekty: profesjonalizmu czy odwagi do wychodzenia poza schemat? Jednego i drugiego. Uczą otwartości, akceptacji i tolerancji. Spotykają się tam ludzie, którzy chcą odkrywać świat i próbować nowych rzeczy. Uczą też wychodzenia ze strefy komfortu. Czasami trzeba zrobić coś, co nie jest oczywiste ani od razu przyjemne, ale może nas rozwinąć. A co te wyjazdy zmieniły w tobie? Otworzyły mnie na ludzi. Zrozumiałam, że jeśli sama do kogoś nie podejdę i się nie przedstawię, nikt nie zrobi tego za mnie. Wyjazdy dały mi też pozytywną energię i trochę szaleństwa. Życie między lotniskami, próbami i koncertami ma jednak swoją cenę. Co jest w nim najtrudniejsze? Logistyka. Wszystkie loty, bilety i przejazdy organizuję sama. W listopadzie 2025 roku miałam trzy występy z rzędu: w Rydze, w Berlinie i na Islandii. Po koncercie w Hamburgu spóźniłam się na lot, pojechałam więc pociągiem do Berlina, a stamtąd nocnym autobusem do Katowic. Takie doświadczenia uczą, żeby nie panikować. Nauczyłam się też pracować w samolocie, pociągu czy na lotnisku. Po tylu podróżach, próbach i koncertach zdarza ci się czasem mieć dość muzyki? Na spacerze, w autobusie czy na siłowni nie wkładam słuchawek, bo muzyka bardzo mnie angażuje. Kiedy się pojawia, słucham jej w stu procentach – nie potrafię traktować jej jak tła. Ale nie, nie mam jej dość. Na początku powiedziałaś, że „Poland. Mission Confidence” pokazuje Polskę jako silny Dzięki podróżom zobaczyłam, że Polska naprawdę ma się dobrze. Mamy wiele możliwości i bardzo dobrą scenę muzyczną. Nie chciałabym mieszkać nigdzie indziej. Polska jest moim domem i chcę pokazywać ją tak, jak ją widzę i czuję.

Rozmawiała Anita Czupryn – korespondentka FRSE

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

kraj. A jaką Polskę ty chciałabyś pokazywać światu przez swoją muzykę?

europa dla aktywnych

3/2026

FELIETON

Barbara Zamożniewicz

Cztery pierwsze kroki P onad dziesięcioletnia przerwa

niekiedy lepiej sprawdzi się ankieta. Gdy już

w intensywnej pracy z młodzieżą

usłyszysz głos młodzieży, określ, co jest możliwe

pozwoliła mi odpocząć, ale też

do zrobienia. Szczerze poinformuj młodych

sprawiła, że straciłam pewność, czy

ludzi o możliwościach. Konsultuj, włączaj

nadal umiem z młodymi współdziałać.

ich do decyzji i do pracy, oddając przestrzeń

Okazało się jednak, że jeśli spojrzymy

i odpowiedzialność od samego początku.

na aktywizowanie młodzieży

Krok 4: Zadbaj o integrację i atmosferę.

i budowanie jej sprawczości jak

Jeśli masz grupę młodych, którzy się nie znają

na społeczny proces, to w zasadzie

i nigdy ze sobą nie współpracowali, zorganizuj

od lat nic się nie zmieniło. Gdybym

warsztaty, na których coś wspólnie przeżyją

więc miała napisać miniporadnik dla

i poznają siebie. Zanim zaczną sami działać

dorosłych o tym, od czego zacząć wspieranie

jako grupa, potrzebują wsparcia – najlepiej ze

sprawczości młodzieży, jego pierwsza część

strony profesjonalnych trenerów. Bez poczucia

brzmiałaby mniej więcej tak:

wspólnoty i bezpieczeństwa w grupie młodzi

Krok 1: Określ cele, jakie chcesz osiągnąć z młodzieżą. Czy to jest pomysł na jednorazowy

ludzie niczego wspólnie nie zrealizują. Intuicja podpowiada mi, że schemat ten

projekt, czy może trwałą zmianę, np. utworzenie

sprawdzi się zarówno w wielkim mieście,

stałej rady młodzieżowej? A może ma powstać

jak i w małej wiejskiej gminie, z perspektywy

doroczne młodzieżowe wydarzenie w lokalnym

której dziś do Was piszę. A gdy pierwsze cztery

ośrodku kultury? Czego młodzież ma się

kroki uda się już wykonać – będzie można

nauczyć? Czego doświadczyć? To wszystko

z nadzieją przystąpić do dalszych działań.

sprowadza się do prostego pytania, na które

W nich najtrudniejsze będzie ciągłe

musisz znaleźć szczerą odpowiedź: po co?

balansowanie na granicy między wspieraniem

Krok 2: Pokaż swoją autentyczność

młodzieży w podejmowaniu wyzwań a braniem

i intencje. To fundament, na którym zaczyna się

odpowiedzialności na siebie. Najciekawsze zaś:

budowanie relacji z młodym człowiekiem. A bez

godzenie się dorosłego na porażkę projektu

relacji opartej na jasnych intencjach i poczuciu

- może zajmę się tym w jednym z kolejnych

bezpieczeństwa nic dobrego się nie wydarzy.

felietonów. Tymczasem trzymam

Dlatego otwarcie komunikuj, o co chodzi,

za Was kciuki!

jakie są cele, jakie są możliwości, i nie obiecuj rzeczy, których nie można zrealizować. Młodzi doskonale rozczytują dorosłych. Krok 3: Pytaj młodzież o zdanie. Nie wymyślaj przedsięwzięcia młodzieżowego bez młodzieży. Niby truizm, ale nie przestanę tego powtarzać. Czasami wystarczy uważnie słuchać, co młodzi mówią między sobą, ale

Barbara Zamożniewicz – była uczestniczka programu Wolontariat Europejski, liderka społeczna. Od 20 lat działa na rzecz młodzieży i edukacji pozaformalnej. Radna miejska. W latach 2015–2019 Rzecznik Młodzieży przy Urzędzie Marszałkowskim Województwa Świętokrzyskiego. 53

LUDZIE

Z EGIPTU DO DZIENNIKARSTWA

Myślałem, że zostanę

portierem

– Ty widzisz pustą przestrzeń, tymczasem urządzenie pokazuje, że pod nią istnieje zupełnie inny świat. To jest właśnie magia archeologii – o swej pasji i drodze zawodowej opowiada dziennikarz, podróżnik i juror konkursu EDUinspiracje Media Szymon Zdziebłowski W masowej wyobraźni Egipt Polakom kojarzy się dziś bardziej

częścią studiów. Co ciekawe, nie trzeba się trzymać

z wakacjami all inclusive niż z fascynującą starożytną historią.

oferty macierzystej uczelni. Jeżeli ktoś studiuje

Trudno się temu dziwić. Człowiek pracuje cały

w Poznaniu, a interesuje go konkretny okres czy

rok i czasem chce po prostu poleżeć, popływać

region, może się zgłosić do badaczy z Warszawy

i cieszyć się słońcem. Ale Egipt, który poznałem jako

czy innego ośrodka. Mnie ciągnęło do świata

archeolog, wyglądał zupełnie inaczej. Mieszkałem

śródziemnomorskiego.

Nie było basenu ani hotelowych wygód.

Jednym z pierwszych ważnych doświadczeń były dla pana praktyki na stanowisku archeologicznym Çatalhöyük w Turcji.

Wyjechał pan w czasie studiów, dzięki stypendium Centrum

Co ten wyjazd dał młodemu studentowi?

Archeologii Śródziemnomorskiej. Dziesięć miesięcy w Egipcie

Çatalhöyük przez długi czas przedstawiano jako

dla młodego archeologa brzmi jak spełnienie marzeń.

jedno z najstarszych miast świata. Dziś wiemy,

To było jedno z najciekawszych doświadczeń

że takie określenie jest zbyt dużym uproszczeniem,

mojego życia, choć musiałem zrobić roczną przerwę

ale nadal jest to miejsce niezwykle ważne. Dla

w studiach, bo wyjazd nie miał charakteru typowej

młodego człowieka szczególnie ciekawe było to,

wymiany studenckiej. Dla młodego człowieka

że był to projekt międzynarodowy. Byli tam Polacy,

możliwość spędzenia niemal roku w kraju, który

Brytyjczycy, Amerykanie. Mieliśmy własny wykop,

od dzieciństwa go fascynuje, była czymś naprawdę

ale codzienność oznaczała także wspólne śniadania,

niezwykłym. Archeologia to zresztą coś więcej niż

przerwy, wieczory. Trzeba było mówić po angielsku,

zawód. To pewien styl życia.

przełamywać barierę językową, nauczyć się

FOT. ARCHIWUM PRYWATNE

w domu w egipskiej wsi, obok zwykłych mieszkańców.

funkcjonować w międzynarodowym zespole. Czy student archeologii może przeżyć studia

To doświadczenie pokazuje, że wyjazd zagraniczny

bez wyjazdów w teren?

to nie tylko zmiana miejsca. To również konieczność

Jeżeli ktoś wyobraża sobie archeologię jako

nauczenia się współpracy z ludźmi, którzy mają inne

kierunek, na którym przez cały rok się studiuje,

doświadczenia i często odmienne przyzwyczajenia.

a potem przychodzą wakacje i można robić, co się

chce, to może się rozczarować. W wakacje w czasie

Te osobiste spotkania to największa wartość wyjazdów?

studiów odbywałem praktyki terenowe, które

One zdecydowanie poszerzają perspektywę. Kiedy

trwały kilka tygodni. De facto więc wakacje też były

patrzę na ludzi, którzy osiągnęli w nauce coś

europa dla aktywnych

3/2026

większego, bardzo często widzę, że podróżowali. Nauka rozkwita przecież nie tylko wtedy, kiedy siedzimy sami i czytamy książkę. Bardzo dużo pomysłów rodzi się podczas rozmowy, czasem zupełnie niezwiązanej bezpośrednio z problemem, nad którym pracujemy. W Egipcie poznałem między innymi Renée Friedman, amerykańską badaczkę prowadzącą wykopaliska w Hierakonpolis. To było dla mnie legendarne stanowisko archeologiczne. Rozmawialiśmy i jakoś od słowa do słowa udało mi się dostać na jej wykopaliska. Spędziłem tam około miesiąca. To doświadczenie pokazało mi coś ważnego: jeżeli ktoś marzy o tym, żeby wziąć udział w badaniach prowadzonych w konkretnym miejscu, być może lepiej najpierw poznać osobę, która te badania prowadzi, niż wysłać kolejny suchy e-mail, który może trafić do spamu. Co jeszcze pan robił w czasie stypendium w Egipcie? Brałem udział np. w badaniach geofizycznych. Chodzi się z aparaturą po terenie i sprawdza, co znajduje się pod ziemią. Pamiętam sytuację, kiedy na powierzchni pustyni właściwie niczego nie było widać, a badania pokazały, że pod spodem znajduje się cała siatka ulic. To jest właśnie magia archeologii. Patrzysz na pustą przestrzeń, a urządzenie pokazuje ci, że pod nią istnieje zupełnie inny świat. Ukoronowaniem tego stypendium był dla mnie pobyt w Aleksandrii. Siedziałem pod zadaszeniem

Wyjazd zagraniczny to nie tylko zmiana miejsca. To też konieczność nauczenia się współpracy

i rysowałem naczynia ceramiczne, mając przed sobą stanowisko archeologiczne. To też jest archeologia, czasem mniej spektakularna niż wykopaliska, ale równie potrzebna. Po tych wszystkich doświadczeniach przyszedł jednak moment zderzenia z rzeczywistością. Dostałem się na studia doktoranckie w Krakowie, ale bez finansowania. I nagle okazało się, że samo dostanie się na doktorat nie rozwiązuje problemu znalezienia źródła utrzymania, bo wówczas studia doktoranckie nie gwarantowały comiesięcznego stypendium, jak dziś. Po sześciu latach bardzo ciekawych studiów, wyjazdów i doświadczeń trzeba było zejść

LUDZIE

Z EGIPTU DO DZIENNIKARSTWA

na ziemię. Pojawiały się nawet myśli, że może

publikują zdjęcia, informują, co właśnie odkryły.

będę pracował jako portier w hotelu. Zacząłem

To jest pewnego rodzaju demokratyzacja dostępu

więc rozsyłać CV. Wiedziałem już wtedy, że lubię

do informacji. Sam zresztą korzystam z mediów

popularyzować archeologię i pisać, wysłałem więc

społecznościowych. Bardzo często dowiaduję się

e-mail do redaktora naczelnego serwisu Nauka

o nowych odkryciach właśnie z Facebooka, z profili

w Polsce Polskiej Agencji Prasowej z pytaniem,

misji archeologicznych. Potem szukam dodatkowego

czy nie potrzebują kogoś do pisania o archeologii.

komentarza naukowców albo rozwijam temat.

Nie było odpowiedzi, myślałem, że temat jest zamknięty. A potem, po ponad pół roku, dostałem

Z czasem zaczął pan również pisać książki popularno-

wiadomość, że – cytuję – „otwiera się możliwość

naukowe. To naturalne przedłużenie pracy dziennikarskiej?

współpracy z Serwisem Nauka w Polsce PAP”.

Dziennikarstwo pozwala opisać temat w dwóch

To było dla mnie coś wielkiego. I tak zaczęła się

czy trzech tysiącach znaków. Książka daje

kolejna, kilkunastoletnia przygoda.

możliwość wejścia znacznie głębiej. Napisałem pozycję dotyczącą piramid, wcześniej również

Doświadczenie archeologiczne pomogło?

przewodnik turystyczny po Egipcie. Później moje

Myślę, że gdybym nie studiował archeologii,

zainteresowania zaczęły się trochę zmieniać,

nie zostałbym zatrudniony. Miałem kontakty

czego efektem jest najnowsza książka „Bogowie

w środowisku naukowym, znałem badaczy,

Polski”. To nie jest wyłącznie książka o Słowianach.

wiedziałem, kto czym się zajmuje, gdzie prowadzone

Próbuję w niej zebrać informacje o wierzeniach

są wykopaliska. Dzięki temu mogłem połączyć dwie

od pojawienia się człowieka na ziemiach polskich

rzeczy: wiedzę o archeologii i umiejętność pisania.

aż po czasy słowiańskie.

Tego pisania dziennikarskiego zresztą dopiero się uczyłem. Dużo zawdzięczam świetnym redaktorkom

Czy żałuje pan, że nie został zawodowym archeologiem?

w dziale naukowym PAP.

Myślę, że koniec końców dobrze się stało. To, co robię teraz, daje mi ogromną różnorodność,

Teraz sam pan ocenia dziennikarzy jako juror konkursu

zaspokaja moją ciekawość świata. Dziennikarstwo

EDUinspiracje Media, organizowanego przez FRSE. Opisują

naukowe jest coraz rzadszym fachem, a redakcje

oni często projekty związane z nauką, realizowane w ramach

naukowe w Polsce i na świecie są coraz mniejsze.

Erasmusa+. Czy da się pisać prostym językiem i jednocześnie

Dlatego doceniam, że mogę robić coś, co naprawdę

zachować precyzję?

lubię. Chyba znalazłem swoją drogę.

To jest trudne. Naukowiec często poświęca na badania trzy, cztery, pięć lat. Dziennikarz

Co powiedziałby pan młodym ludziom, którzy dopiero jej

na przygotowanie materiału ma raptem kilka

szukają?

godzin. I wtedy trzeba znaleźć kompromis.

Warto robić to, co się lubi. I nie przejmować

Naukowiec mówi: „Nie, tego nie można tak

się nadmiernie tym, że jakiś plan nie wyszedł.

powiedzieć”. A ja odpowiadam: „Ale inaczej nikt

Bo czasem właśnie wtedy zaczyna się coś

tego nie zrozumie”. Trzeba więc albo trzymać się

ciekawszego.

terminologii naukowej, albo spróbować opisać

Rozmawiała Martyna Śmigiel – korespondentka FRSE

to prostszym językiem. Dziennikarstwo naukowe jest pod tym względem ciężkim kawałkiem chleba, ale jednocześnie bardzo ciekawym. Świat nauki potrzebuje popularyzacji? Tak, choć w ostatnich latach wszystko bardzo się

Szymon Zdziebłowski – dziennikarz naukowy i podróżniczy oraz wydawca w National Geographic Polska, przez blisko 15 lat był związany z PAP. Juror EDUinspiracje Media

zmienia. Kiedy zaczynałem pisać, internetowe serwisy informacyjne miały inne znaczenie niż dziś. Teraz naukowcy sami komunikują się z odbiorcami przez media społecznościowe. Misje archeologiczne prowadzą swoje profile,

Szczegółowe informacje o konkursie EDUinspiracje Media: www.eduinspiracje.org.pl

europa dla aktywnych

3/2026

NIE-UNIJNA EUROPA

zwartego października w Bośni i Hercegowinie (BiH) odbędą się wybory parlamentarne i prezydenckie na poziomie centralnym i jednostek federacyjnych. Najprawdopodobniej potwierdzą one, że w kraju tym funkcjonują elementy demokracji (wolne wybory), ale też dostrzegalne są silne cechy autorytarne. W kluczowej sprawie – przeprowadzenia reform umożliwiających integrację z Unią Europejską – głosowanie niemal na pewno niczego nie zmieni.

Wszystko przez wyjątkowo skomplikowaną sytuację polityczną BiH. Państwo to jest republiką federalną, która składa się z dwóch podmiotów: Republiki Serbskiej (RS) oraz Federacji Bośni i Hercegowiny (FBiH), zamieszkałych przez trzy narody: Boszniaków (50% mieszkańców kraju, żyjących przede wszystkim w FBiH), Serbów (30%, mieszkających głównie w RS) oraz Chorwatów (15%, skupieni w Federacji BiH). Funkcjonowanie kraju mocno utrudnia fakt, że do dzisiaj nie udało się przepracować bolesnej, wspólnej historii tych społeczności, naznaczonej konfliktami zarówno w trakcie II wojny światowej, jak i w latach 1992–1995, gdy głównymi ofiarami byli Boszniacy, zaś sprawcami Serbowie. W ostatnim czasie echa dawnych zbrodni wydają

Bośniacki węzeł

Na Bałkanach Zachodnich Bośnia i Hercegowina jest krajem borykającym się z najpoważniejszymi problemami wewnętrznymi i zewnętrznymi. W najgorszym scenariuszu mogą one nawet uniemożliwić jej członkostwo w UE się mocniej wpływać na relacje międzyetniczne (szczególnie boszniacko-serbskie) niż jeszcze kilkanaście lat temu, a sytuację dodatkowo komplikuje fakt, że bośniaccy Chorwaci i Serbowie są ściśle powiązani odpowiednio z Chorwacją i Serbią. Ci sąsiedzi Bośni mają większy potencjał niż BiH i nierzadko – szczególnie Belgrad – sprzeczne interesy z Sarajewem. Natomiast bośniaccy Chorwaci czują się zdominowani przez znacznie liczniejszych Boszniaków w ramach FBiH. W efekcie demokratyzacja i integracja z UE od wielu lat napotykają poważne wyzwania w BiH. Republika Serbska jest regionem najbardziej autorytarnym (panuje w niej wyborcza autokracja), a jednocześnie najbardziej skorumpowanym na Bałkanach Zachodnich. Sytuacja w Federacji BiH nie jest dużo lepsza. Większość bośniackich Serbów sprzeciwia się integracji z UE, jeśli wymagałoby to ograniczenia bardzo szerokiej autonomii RS i zmiany jej prorosyjskiej polityki zagranicznej. Co gorsza, główne polityczne siły serbskie w Bośni forsują ideę secesji RS z BiH. Z tych właśnie powodów Bośnia i Hercegowina status kandydata do UE otrzymała – i to warunkowo – dopiero w 2022 r., na fali rozszerzeniowej, która objęła również Ukrainę, Gruzję i Mołdawię. Dla porównania pozostałe kraje Bałkanów Zachodnich otrzymały ten status w latach 2005–2014 (oprócz Kosowa, nieuznawanego przez pięciu członków UE). Od czterech lat BiH nie rozpoczęła jednak negocjacji akcesyj-

Adam Balcer – dyrektor programowy Kolegium Europy Wschodniej, ekspert krajowy Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych (ECFR). Autor książek, raportów i artykułów.

nych. Jeśli nadchodzące wybory zakończą się zgodnie z przewidywaniami, konieczne reformy, wskazywane przez UE, nie doczekają się realizacji. Droga BiH do Europy nie stanie się ani odrobinę krótsza.

PORADY

JAK WSPIERAĆ KOMUNIKACJĘ W WIELOJĘZYCZNEJ GRUPIE?

W edukacji międzykulturowej wiele mówi się o dialogu, różnorodności i włączeniu społecznym. Co jednak, gdy największą barierą uczestnictwa staje się język? Jedną z odpowiedzi może być translanguaging Katarzyna Žák-Caplot – Ambasadorka EPALE

C zęsto zakładamy, że uczestnicy zajęć edukacyjnych mogą porozumiewać się w jednym wspólnym języku, na przykład w języku kraju, w którym obecnie mieszkają, lub po angielsku. Nie zawsze jednak jest to możliwe. Dlatego, budując wspólnotę, warto zadbać o takie warunki komunikacji, w których każda osoba może opowiedzieć o swoich doświadczeniach, potrzebach i poglądach, a także zostać zauważona, wysłuchana i włączona w działanie. Pomocne może być podejście określane jako translanguaging. Pozwala ono uczestnikom korzystać z całego dostępnego repertuaru komunikacyjnego: różnych języków, ale również gestów, obrazów, rysunków, przedmiotów, ruchu, mimiki, aplikacji tłumaczeniowych i wsparcia innych członków grupy. Nie oznacza to rezygnacji z nauki języka kraju przyjmującego. Przeciwnie – warto umożliwiać uczestnikom wykorzystywanie znanych już sposobów komunikowania się, ponieważ ułatwia to stopniowe włączanie się w rozmowę w nowym języku, zmniejsza lęk przed błędem i pozwala uczestniczyć w za-

Więcej niż słowa jęciach od początku, bez oczekiwania na osiągnięcie określonego poziomu biegłości w określonym czasie.

Wspólna odpowiedzialność

Zasadę mówiącą o tym, że wielojęzyczna grupa nie musi opierać komunikacji wyłącznie na jednym wspólnym języku, zastosowałam podczas warsztatu na międzynarodowej konferencji „Resilience and Community-Building”. Podczas warsztatu uczestnicy musieli poszukać różnych sposobów porozumiewania się. Korzystali z gestów, rysunków i mimiki, a także z obrazów i przedmiotów. Pomagało im również parafrazowanie i jasne formułowanie komunikatów. Zadania były pomyślane tak, aby ich wykonanie nie zależało wyłącznie od umiejętności budowania dłuższych wypowiedzi.

Komunikacja nie ogranicza się do języka – jej nośnikami mogą być również gesty, obrazy, rysunki, przedmioty, ruch czy mimika, a także inne formy ekspresji

Duże znaczenie miało także wykorzystanie naturalnego potencjału samej grupy. Jej członkowie pomagali sobie nawzajem, wspólnie szukali sposobów przekazywania znaczeń i korzystali z własnych języków oraz doświadczeń.

europa dla aktywnych

3/2026

także podczas warsztatu – uczestnicy śmiali się, próbowali nowych sposobów porozumiewania się i dzielili się wcześniejszymi międzyjęzykowymi doświadczeniami.

Zmniejsz presję

Gdy brak wspólnego języka nie pozwala na swobodną komunikację, szczególnego znaczenia nabiera ograniczenie presji towarzyszącej wypowiadaniu się. Osoby biorące udział w zajęciach powinny mieć możliwość korzystania z różnych narzędzi ekspresji oraz stopniowego włączania się w działanie. Pomagają w tym między innymi aktywności kreatywne. Na początku wspomnianego warsztatu wykorzystałam zdjęcia obiektów muzealnych. Uczestnicy wcielali się w eksponaty i na chwilę mogli stać się kimś innym. Taki dystans ułatwiał im wyrażanie własnych opinii i emocji. Równie ważne jest stworzenie bezpiecznej przestrzeni do samodzielnej pracy, swobodnego korzystania z zasobów i działania bez nadmiernej ingerencji edukatora. Pojawienie się trudności nie zawsze wymaga natychmiastowej interwencji. Uczący się zazwyczaj potrafią znaleźć rozwiązanie samodzielnie lub z pomocą innych. Dobrym pomysłem jest więc stawianie przed grupą wyzwań nieco większych niż te, z którymi mierzyła się wcześniej, ale nie na tyle trudnych, Dzięki temu odpowiedzialność za skuteczną komu-

by wywoływały stres i zniechęcały do działania.

nikację nie spoczywała wyłącznie na edukatorze,

Zajęcia dobrze zakończyć podsumowaniem.

a uczący się nie byli jedynie osobami potrzebują-

Podczas warsztatu każdy mógł podać jedno słowo

cymi wsparcia.

symbolizujące to, co zabiera ze spotkania.

Zmiana perspektywy może dotyczyć również

Odpowiedź można było rozwinąć lub po prostu

edukatora. Wejście na chwilę w rolę osoby uczą-

wysłuchać innych. Milcząca obecność także jest

cej się zwykle wywołuje wiele emocji. Tak było

formą uczestnictwa.

ODPORNOŚĆ DZIĘKI EDUKACJI W Warszawie w dn. 9–10 czerwca 2026 r. odbyła się międzynarodowa konferencja organizowana przez European Association for the Education of Adults (EAEA) pod hasłem „Resilience and Community-Building”. Ponad 100 przedstawicieli środowiska edukacji dorosłych z całej Europy rozmawiało o tym, jak uczenie się może wzmacniać ludzi i społeczności w czasach kryzysów i dynamicznych zmian. Gospodarzem wydarzenia było Stowarzyszenie Trenerskie Organizacji Pozarządowych (sTOP). Polskie Krajowe Biuro EPALE było partnerem konferencji. Więcej: bit.ly/4zML5ys

Katarzyna Žák-Caplot kierowniczka Biblioteki Muzeum Warszawy, lektorka j. polskiego i czeskiego. Autorka językowych projektów bibliotecznych i muzealnych. Laureatka European Language Label. Bibliotekarz 2019 województwa mazowieckiego i laureatka III miejsca w ogólnopolskim konkursie Bibliotekarz Roku 2019. 59

PORADY

JAK ODNALEŹĆ SIĘ NA RYNKU PRACY?

Świadomy rozwój Wiedzę i umiejętności trzeba dziś stale rozwijać, a kwalifikacje uzupełniać. Jak rozpoznać swój potencjał, zaplanować kolejne kroki i dobrze pokazać to, co potrafimy? Agata Certa – ekspertka FRSE

dukacja i gospodarka są dziś silnie powiązane – oferta kształcenia coraz wyraźniej dostosowuje się do potrzeb rynku pracy i oczekiwań pracodawców. Ważnym celem uczących się staje się nie tylko zdobywanie wiedzy, lecz także rozpoznawanie, rozwijanie i potwierdzanie posiadanych umiejętności. Zmiany zachodzą coraz szybciej, dlatego model oparty na jednej szkole, jednym zawodzie i jednej branży przestaje

wystarczać. Sam dyplom nie gwarantuje już trwałej pozycji zawodowej. Coraz większego znaczenia nabiera gotowość do ciągłego uczenia się i świadomego rozwijania kompetencji potrzebnych do dobrego życia. Jak robić to w praktyce? Poniżej pokazujemy cztery kroki, które pomagają rozpoznać własne zasoby, zaplanować rozwój, zdobywać nowe umiejętności oraz właściwie je prezentować i potwierdzać. Rozpoznaj, co potrafisz Idea uczenia się przez całe życie (lifelong learning) zakłada stałe rozwijanie wiedzy, umiejętności i kompetencji oraz zdobywanie kwalifikacji potrzebnych w życiu osobistym, społecznym i zawodowym. Dla jasności warto rozróżnić: ` wiedza – to, co wiemy i rozumiemy; ` umiejętności – to, co potrafimy zastosować w praktyce; ` kompetencje – to zdolności skutecznego działania wynikające z wiedzy, umiejętności i postawy; ` a kwalifikacje – to formalne potwierdzenia efektów uczenia się po spełnieniu określonych wymagań. Rozwojowi sprzyja zdobywanie doświadczenia, jednak wiele osób nie dostrzega tego potencjału, skupiając się głównie na wykształceniu lub dotychczasowym stanowisku. Tymczasem cennym

europa dla aktywnych

3/2026

źródłem umiejętności są także wolontariat,

z bazy EURES i udostępniać swój profil pra-

działalność społeczna, opieka nad bliskimi czy

codawcom w Europie; bit.ly/4qMTVYC,

projekty pozazawodowe.

bit.ly/4zSrkp3 ` Euroguidance – europejska sieć wspierająca

Zdecyduj, czego potrzebujesz

rozwój poradnictwa edukacyjnego i zawodo-

Świadomość własnych zasobów to dopiero

wego oraz planowanie kariery. Łączy dorad-

początek. W określeniu kompetencji i kwalifi-

ców i instytucje z różnych krajów, wspiera

kacji potrzebnych do osiągnięcia celów zawodo-

wymianę doświadczeń, udostępnia bezpłatne

wych pomaga doradztwo przez całe życie (lifelong

materiały pomocne w pracy z osobami podej-

guidance) – wsparcie w podejmowaniu decyzji

mującymi decyzje edukacyjne i zawodowe;

edukacyjnych i zawodowych na różnych eta-

bit.ly/4qSqdll, bit.ly/4qP3qGV

pach życia.

` ESCO oferuje wspólny europejski słownik

Korzystają z niego uczniowie, studenci, oso-

umiejętności, kompetencji, kwalifikacji i za-

by pracujące, zmieniające branżę, wracające

wodów; bit.ly/4cWvNgx, bit.ly/4i2c8PL

na rynek pracy lub planujące dalszy rozwój.

` Kluczowe kompetencje w zakresie uczenia się

Dzięki doradztwu łatwiej ocenić swoje mocne

przez całe życie są podstawą ram kompetencji

strony, poznać trendy na rynku pracy i zapla-

opracowanych przez Joint Research Centre

nować kolejne kroki.

(KE). Pomagają określić, jakie kompetencje są potrzebne do nauki, pracy i rozwoju;

Rozwijaj się wszechstronnie

bit.ly/4doV9DU

Współczesny rynek pracy coraz większą wagę

` EURES to Europejskie Służby Zatrudnienia,

przywiązuje do ciągłego rozwoju kompetencji,

które wspierają osoby chcące podjąć pracę

który może przybierać dwie formy:

w innym kraju Europy – od wyszukiwania

` upskillingu – doskonalenia już posiadanych

odpowiednich ofert po przygotowanie do wy-

umiejętności i kompetencji;

jazdu i rozpoczęcia pracy;

` reskillingu – zdobywania nowych umiejętno-

bit.ly/4gPDsyB

ści i kompetencji.

` CEDEFOP – agencja UE ds. kształcenia zawo-

Zmienia się również sposób potwierdza-

dowego wspiera rozwój kwalifikacji, kompe-

nia efektów uczenia się. Obok dyplomów co-

tencji i polityk rynku pracy; bit.ly/4xhYaxh

raz częściej pojawiają się mikropoświadczenia

` ERK/EQF (Europejska Rama Kwalifikacji,

(microcredentials) – potwierdzenia konkret-

bit.ly/4i7C10E), a w Polsce PRK (Polska Rama

nych efektów uczenia się zdobytych podczas

Kwalifikacji, bit.ly/3V7BulD) i ZRK

krótkiego szkolenia lub kursu. Pozwalają ela-

(Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji,

stycznie dokumentować rozwój i szybciej od-

bit.ly/4qTpVun), będące elementami ZSK

powiadać na potrzeby rynku pracy (więcej

(Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji,

na temat mikropoświadczeń: bit.ly/3USnmg5,

bit.ly/4x1fExs), pomagają opisywać i porówny-

bit.ly/4h8w8yf, bit.ly/4i83HT8).

wać kwalifikacje zdobywane na różnych etapach życia.

Przedstaw swoje kompetencje i kwalifikacje Prezentacja pełnego potencjału każdej osoby jest ogromnym wyzwaniem. Funkcjonując na rynku pracy i edukacji, można wspomagać

T. S

się europejskimi i krajowymi narzędziami: ` Europass – bezpłatna europejska platforma, która pomaga uporządkować i zaprezentować kompetencje, kwalifikacje oraz doświadczenie. Można w niej stworzyć profesjonalne CV i list motywacyjny, rozwijać swój profil zawodowy, a także wyszukiwać oferty pracy

Dowiedz się, jak Europa wdraża Unię Umiejętności – inicjatywę wspierającą osoby i organizacje w rozwijaniu przedsiębiorczości i konkurencyjności, finansowaną m.in. z programu Erasmus+: bit.ly/4gIwwUO. 61

PORADY

CYKL ŻYCIA PROJEKTU. ETAP 3.

ontynuujemy przewodnik po cyklu życia projektu. W tej odsłonie poszukujemy partnera, w kolejnej K dowiemy się, jak zbudować skuteczne, pełne szacunku partnerstwo oparte na zrozumieniu i komunikacji.

Projektowy

match

Gdzie znaleźć partnera do wspólnego przedsięwzięcia? To pytanie spędza sen z powiek wielu wnioskodawcom. Podpowiadamy, jak z oceanu możliwości wyłowić prawdziwy skarb ŚCIEŻKA FORMALNA: CYFROWE NARZĘDZIA I BAZY Ścieżka formalna polega na wyszukiwaniu instytucji w bazach i na platformach zrzeszających osoby oraz organizacje o podobnych potrzebach i obszarach zainteresowań. Nawet jeśli dane narzędzie powstało z myślą o konkretnej grupie lub programie, może z niego skorzystać każdy, kto szuka inspiracji albo partnera do współpracy. ` Europejska Platforma Edukacji Szkolnej (ESEP) – oferuje narzędzie do wyszukiwania partnerów z sektora edukacji szkolnej i kształcenia zawodowego: school-education.ec.europa.eu. ` Platforma eTwinning – ułatwia szkołom, przedszkolom i nauczycielom z ponad 40 krajów nawiązywanie kontaktów oraz realizację wspólnych projektów online: etwinning.pl. ` Platforma EPALE – przestrzeń dla edukatorów dorosłych, badaczy i trenerów. W zakładce „Współpracuj” znajdziemy grupy tematyczne oraz ogłoszenia instytucji poszukujących partnerów: epale.ec.europa.eu. ` Platforma Rezultatów Programu Erasmus+ – baza zrealizowanych projektów. Filtrując je według tematu lub kraju, możemy odnaleźć doświadczone instytucje i zaproponować im współpracę. Szczególnie warto zwrócić uwagę na projekty oznaczone jako dobre praktyki, co świadczy o wysokiej jakości ich realizacji: erasmus-plus.ec.europa.eu/projects. ` SALTO Youth i baza Otlas – źródła wsparcia dla sektora młodzieży. W bazie Otlas można zamieścić informację o poszukiwaniu partnera, a za pomocą wyszukiwarki TOY – znaleźć trenerów: salto-youth.net.

europa dla aktywnych

3/2026

` Eurodesk Polska, Polsko-Litewski Fundusz Wymiany Młodzieży oraz Polsko-Ukraińska Rada Wymiany Młodzieży – na stronach tych inicjatyw znaleźć można kontakty, informacje i inspiracje dla organizacji działających na rzecz młodzieży: eurodesk.pl, wymianymlodziezy.frse.org.pl. ` Publikacje FRSE i magazyn „Europa dla Aktywnych” – są pełne inspiracji, przykładów dobrych praktyk oraz reportaży z projektów. Czasem wystarczy sprawdzić, kto stoi za opisanym sukcesem lub poruszającą historią, i skierować do tej instytucji propozycję współpracy: frse.org.pl/czytelnia.

ŚCIEŻKA NIEFORMALNA: SIŁA RELACJI I NETWORKINGU Ścieżka nieformalna opiera się na wykorzystywaniu istniejących kontaktów oraz nawiązywaniu nowych podczas różnego rodzaju wydarzeń. Warto się zastanowić: może jakiś czas temu rozmawialiśmy z kimś, kto wydał nam się godny zaufania, profesjonalny i zainteresowany podobną tematyką? Może uczestniczyliśmy w wydarzeniu, podczas którego prezentację prowadziła organizacja pasująca do naszego pomysłu? A może ktoś z naszego otoczenia opowiadał o osobie lub instytucji, z którą współpraca przyniosła dobre rezultaty? Jeśli wspomnienia nie podsuną nam żadnego tropu, postawmy na networking. Bierzmy udział w wydarzeniach skupiających ludzi z pasją, otwarcie mówmy, że szukamy partnera, i zwracajmy uwagę na to, z kim rozmowa przebiega naturalnie. Wspólna iskra i porozumienie już na tym etapie mogą być dobrym prognostykiem współpracy. W nawiązaniu projektowych relacji pomogą nam: ` warsztaty, szkolenia i konferencje – warto śledzić kalendarze wydarzeń na stronach eTwinning, SALTO Education & Training (salto-et.net), Eurodesku czy EPALE. Można tam znaleźć zaproszenia na bezpłatne spotkania online i stacjonarne, krajowe oraz międzynarodowe, poświęcone bardzo różnorodnej tematyce; ` Centra Innowacji Erasmus+ InnHUB oraz Regionalne Punkty Informacyjne (RPI) – placówki te organizują warsztaty, spotkania sieciujące i konsultacje na terenie całej Polski, wspierając przedstawicieli wszystkich sektorów edukacji (erasmusplus.org.pl/erasmus-innhub, frse.org.pl/rpi); ` Ambasadorzy eTwinning – to doświadczeni praktycy, którzy dzielą się wiedzą, FO

T. S

udzielają wsparcia oraz organizują bezpłatne seminaria i spotkania lokalHU

ne (etwinning.pl/przedstawiciele/ambasadorzy); ST

` konferencje i wydarzenia zewnętrzne – warto regularnie wyszukiwać inicjatywy związane z tematyką szykowanego projektu. Choć udział w nich bywa odpłatny, może zaowocować wartościowymi kontaktami. Czasem wystarczy jeden e-mail, jedna rozmowa lub jedno wspólne wydarzenie, by nawiązać niezwykłą relację, a przy okazji zdobyć nową wiedzę, kompetencje, inspirację i energię do działania. Obserwujmy, pytajmy i rozmawiajmy z ciekawością. Kto wie – być może właśnie osoba stojąca przed nami okaże się idealnym kompanem projektowej podróży. Powodzenia! Przygotowała Aleksandra Zimoch – ekspertka FRSE

PORADY

LOWE: UPOWSZECHNIANIE I KOMUNIKACJA

Jak informować

o działaniach? P BEZ

Promocja Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji (LOWE) nie wymaga wielkich kampanii ani kosztownych narzędzi. Najskuteczniejsze są proste, lokalne działania oparte na relacjach i zaufaniu

OŚREDNIE ROZMOW

Przykład:

W Pietrzykowicach wiele osób przychodziło na zajęcia, ponieważ ktoś znajomy zaproponował: „Idę na szachy, chodź ze mną”. Osobiste rekomendacje okazały się skuteczniejsze niż plakaty czy posty w internecie.

Jak wdrożyć:

• zachęcaj uczestników, by zapraszali znajomych; • poproś nauczycieli, by informowali rodziców Agnieszka Dąbrowska-Cholewińska – korespondentka FRSE podczas zebrań; W poprzednich w ydaniach „Europy dla • wykorzystuj każdą okazję do rozmowy: Aktywnych” omówiliśmy podstawy tworzenia festyny, wywiadówki, Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji, zasady spotkania gminne. ich współpracy z lokalnymi instytucjami oraz prak-

tyczne aspekty zarządzania. LOWE, działające najczęściej przy szkołach, wspierają aktywizację i rozwój osób dorosłych – w tym seniorów – szczególnie na obszarach, gdzie dostęp do edukacji i różnych form aktywności jest ograniczony. W praktyce realizują ideę uczenia się przez całe życie, odpowiadając na potrzeby lokalnych społeczności. W bieżącym numerze przyjrzymy się komunikacji i promocji LOWE – temu, jak skutecznie docierać do mieszkańców, budzić zainteresowanie i wzmacniać zaufanie. Praktyczne wskazówki dotyczące promocji LOWE – podobnie jak w poprzednich częściach cyklu – przedstawiamy na przykładzie ośrodka działającego w gminie Łodygowice, przy Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Pietrzykowicach, jednego z najaktywniejszych w regionie. Doświadczenia LOWE w Pietrzykowicach pokazują, że skuteczna komunikacja zaczyna się od obecności tam, gdzie rzeczywiście są mieszkańcy – w kościele, podczas lokalnych wydarzeń, w bezpośrednich rozmowach, ale także w internecie. Łączenie kanałów pozwala docierać do osób w różnym wieku, budować zaufanie i wzmacniać zaangażowanie. O powodzeniu tych działań decyduje jednak nie tylko zasięg komunikacji, ale też jej autentyczność.

K SPOT

ANIA LOK ALNE

Przykład:

W ośrodku w Pietrzykowicach dyrektor szkoły organizował spotkania informacyjne dla rodziców, absolwentów i seniorów w swobodnej atmosferze, przy kawie. Dzięki temu mieszkańcy czuli się zaproszeni, a nie „zrekrutowani”. Wielu z nich zdecydowało się na udział w zajęciach właśnie po bezpośrednim spotkaniu.

Jak wdrożyć:

• organizuj cykliczne spotkania w szkole, bibliotece lub świetlicy; • wykorzystuj lokalne wydarzenia jako okazję do rozmowy o ofercie LOWE; • pozwalaj mieszkańcom zgłaszać pomysły i poznawać prowadzących; • dbaj o luźną, przyjazną atmosferę – to buduje relacje.

europa dla aktywnych

3/2026

OG Ł

IA PARAFIA OSZEN LNE Przykład:

W Pietrzykowicach informacja przekazana przez proboszcza zaowocowała stuprocentową frekwencją na zajęciach LOWE. Informacja dotarła do osób, które nie korzystają z internetu, ale regularnie uczestniczą w życiu parafii.

Jak wdrożyć:

• nawiąż współpracę z proboszczem i poproś o przekazywanie krótkich komunikatów o zajęciach; • zapraszaj księdza na wydarzenia – dla małych społeczności jego obecność ma znaczenie; • traktuj parafię jako stałego partnera informacyjnego.

Mieszkańcy muszą czuć, że oferta powstaje z myślą o ich potrzebach i że za ich zaproszeniem do udziału stoi autentyczna chęć nawiązania relacji

IA MED

SPOŁECZNOŚCIOW

Przykład:

UPOWSZECHNIANIE I KOMUNIKACJA

A MA ZNACZENIE NA Z W

Na profilu szkoły w Pietrzykowicach publikowano zdjęcia, relacje z wydarzeń i zaproszenia. Przyciągało to osoby w wieku 30–60 lat, ale nie zastępowało innych form komunikacji.

Jak wdrożyć:

• prowadź profil LOWE lub szkoły, publikując zdjęcia i zaproszenia; • traktuj Facebooka jako uzupełnienie, nie główne źródło informacji; • łącz komunikację online z offline – publikuj posty, ale też rozmawiaj i dawaj ogłoszenia; • pamiętaj, że wielu seniorów nie korzysta z mediów społecznościowych.

Przykład:

Po zakończeniu pierwszego projektu w Pietrzykowicach zajęcia w ramach LOWE kontynuowano pod nazwą „Akademia Seniora”. Niestety, frekwencja wśród osób 50–60 lat spadła – wielu uznało, że to „nie dla nich”. Dopiero powrót do nazwy „LOWE” przyciągnął zróżnicowaną wiekowo grupę uczestników.

Jak wdrożyć:

• unikaj nazw zawężających grupę odbiorców (np. „senior”); • stosuj neutralne, otwarte określenia – „Lokalny Ośrodek Wiedzy i Edukacji” brzmi najlepiej; • jeśli chcesz dodać podtytuł, wybierz taki, który nie wyklucza (np. „LOWE – Akademia Aktywności”); • buduj wizerunek miejsca dla wszystkich dorosłych, niezależnie od wieku.

Aktualne informacje na temat Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji oraz konkursów na ich finansowanie można znaleźć na stronie: funduszeeuropejskie.gov.pl. Tekst powstał na podstawie wywiadu z dr. Januszem Gancarczykiem, dyrektorem Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Pietrzykowicach. Materiał kończy cykl porad dotyczących organizacji LOWE. Pozostałe artykuły dostępne są w numerach „EDA”: 4/2025, 1/2026, 2/2026. 65

PORADY

RÓWNE SZANSE W PRAKTYCE

Spotkanie

bez barier

Dostępna przestrzeń, zrozumiały przekaz i odpowiednio przygotowana obsługa – o czym należy pamiętać, aby każda osoba mogła komfortowo i samodzielnie uczestniczyć w wydarzeniu? Weronika Skaczkowska – ekspertka FRSE

numerze 2/2026 „Europy dla Aktywnych” omówiliśmy najważniejsze zasady dostępności cyfrowej stron internetowych. Tym razem przyglądamy się dostępności wydarzeń, czyli tworzeniu takich warunków, by każda osoba mogła brać w nich udział na równych zasadach.

Prosimy wskazać, jakiego wsparcia w zakresie dostępności potrzebują Państwo podczas wydarzenia. Można zaznaczyć więcej niż jedną odpowiedź: tłumaczenie na polski język migowy (PJM) pętla indukcyjna audiodeskrypcja możliwość udziału z psem asystującym wsparcie asystenta inne – jakie? ………………………………..............…

Miejsce wydarzenia

Wybierając miejsce wydarzenia, zwróćmy

Poznajmy potrzeby uczestników!

uwagę na jego dostępność architektoniczną.

Pierwszym krokiem powinno być jak najlepsze

Sprawdźmy, czy w budynku znajdują się pod-

poznanie potrzeb osób, które zamierzają wziąć

jazdy, windy i poręcze przy schodach, a drzwi

udział w wydarzeniu. Pozwoli to odpowiednio

oraz ciągi komunikacyjne są wystarczająco

zaplanować przestrzeń, program i formy wspar-

szerokie. Upewnijmy się także, że dostęp-

cia. Innych rozwiązań mogą potrzebować osoby

na jest toaleta przystosowana do potrzeb osób

z niepełnosprawnością ruchową, innych osoby

z niepełnosprawnościami.

niewidome i słabowidzące, a jeszcze innych osoby Głuche i słabosłyszące.

Przestrzeń trudno dostosować w ostatniej chwili, dlatego najlepiej wybrać obiekt od początku

W zebraniu informacji od uczestników pomo-

spełniający niezbędne wymagania. W zaproszeniu

że dobrze przygotowany formularz rejestracyjny.

na wydarzenie warto dokładnie opisać warunki

Warto zamieścić w nim pytanie o udogodnienia

panujące w budynku, tak aby każda osoba miała

lub formy wsparcia.

szansę świadomie ocenić, czy będzie mogła wziąć udział w spotkaniu. Dostępność wydarzenia nie kończy się oczywiście na zapewnieniu możliwości sprawnego wejścia do budynku. Równie ważne jest to, aby wszystkie osoby uczestniczące mogły swobodnie odbierać i rozumieć przekazywane treści. Jakie mamy opcje?

europa dla aktywnych

3/2026

POLSKI JĘZYK MIGOWY (PJM) Obecność tłumacza polskiego języka migowego odpowiada na potrzeby dużej części osób niesłyszących, nie zapewnia jednak dostępności wszystkim. Uczestników mających problemy ze słuchem można podzielić na dwie grupy. Dla Głuchych język polski jest często językiem obcym, dlatego naturalną formą komunikacji pozostaje tłumaczenie na PJM. Z kolei osoby późnoogłuchłe często nie znają języka migowego, dlatego preferują napisy na żywo w języku polskim.

NAPISY NA ŻYWO Napisy na żywo to tekstowy zapis wypowiedzi prelegentów tworzony w czasie rzeczywistym. Mogą być wyświetlane na ekranie głównym lub na urządzeniach uczestników, zazwyczaj z kilkusekundowym opóźnieniem. Profesjonalne napisy przygotowywane przez człowieka nadal wiążą się z dodatkowymi kosztami. Coraz sprawniejsze narzędzia wykorzystujące sztuczną inteligencję i automatyczne rozpoznawanie mowy sprawiają jednak, że rozwiązanie to staje się łatwiej dostępne i może wkrótce na stałe zagościć na wielu wydarzeniach.

PĘTLA INDUKCYJNA Pętla indukcyjna przesyła dźwięk bezpośrednio z mikrofonu do aparatu słuchowego lub implantu ślimakowego, ograniczając hałas i pogłos. Bez niej osoba korzystająca z aparatu słuchowego w standardowo nagłośnionej sali odbiera jedynie około 30 proc. przekazu. To tak, jakby słyszała tylko co trzecie słowo – zrozumienie wypowiedzi staje się wówczas niemal niemożliwe.

AUDIODESKRYPCJA Audiodeskrypcja polega na słownym opisywaniu treści wizualnych, na przykład zdjęć i wykresów prezentowanych podczas wystąpienia, a także obrazu wyświetlanego filmu. Dzięki niej osoby niewidome i słabowidzące mogą zapoznać się z informacjami, których nie przekazano w formie dźwiękowej.

Udogodnienia wizualne

Na koniec warto zadbać o czytelne oznakowanie, które pomoże osobom słabowidzącym, a wszystkim uczestnikom ułatwi poruszanie się po obiekcie. Sale, toalety, strefa cateringowa i pokój wyciszenia powinny być oznaczone dużymi piktogramami oraz napisami wyraźnie kontrastującymi z tłem. Istotne są też czytelne prezentacje multimedialne. Prelegenci powinni pamiętać o kilku zasadach: ` używać prostego i zrozumiałego języka, ` ograniczyć liczbę wierszy tekstu na slajdzie do sześciu–ośmiu, ` stosować font o odpowiednio dużym rozmiarze – co najmniej

Źródło piktogramów dostępności komunikacyjnej: bit.ly/4gL3lkB

18–20 punktów, ` wybierać fonty bezszeryfowe, na przykład Arial lub Helvetica, ` zadbać o wysoki kontrast między tekstem a tłem. Nie mniej ważna jest empatyczna i odpowiednio przeszkolona obsługa, która potrafi reagować na potrzeby uczestników i pomagać w znalezieniu najlepszych rozwiązań. Wtedy o sukces imprezy możemy być spokojni.

PORADY

OD PREZENTOWANIA REZULTATÓW DO ICH WYKORZYSTANIA

Wydarzenie,

które zapamiętasz

Jak zorganizować spotkanie, o którym będzie długo głośno? Sama frekwencja to za mało. Najważniejsze, by uczestnicy wynieśli z niego coś, co wykorzystają, przekażą dalej albo przekują w nową współpracę 1. Zacznij od zmiany Nie wybieraj od razu między konferencją, seminarium czy warsztatem. Najpierw odpowiedz na pytanie: Co ma się wydarzyć dzięki temu spotkaniu? Działania promocyjne budują widoczność projektu, wydarzenia informacyjne przekazują wiedzę, a edukacyjne rozwijają kompetencje. Upowszechnianie idzie krok dalej – ma sprawić, że rezultaty zaczną funkcjonować poza projektem. Określ, co uczestnik ma wiedzieć, umieć, wykorzystać lub przekazać dalej. Nauczyciel może zastosować scenariusz na lekcji, pracownik młodzieżowy wypróbować nową metodę, a organizacje rozpocząć współpracę. Dopiero potem wybierz format. 2. Zapomnij o „wszystkich zainteresowanych” Im bardziej precyzyjnie określisz odbiorców, tym łatwiej będzie ci przygotować wydarzenie odpowiadające ich potrzebom. Innego języka i metod potrzebują nauczyciele, innego młodzież, pracownicy młodzieżowi czy przedstawiciele samorządów. Pomyśl nie tylko o tym, kogo chcesz zaprosić, ale też dlaczego ta osoba miałaby przyjść. Co będzie mogła wykorzystać w swojej pracy? Odpowiedź powinna znaleźć odzwierciedlenie w programie i sposobie komunikacji. 3. Zamień widza w uczestnika Wydarzenie upowszechniające czy edukacyjne nie musi być ciągiem prezentacji. Wykorzystaj miniwarsztaty, idee World Café lub Żywej Biblioteki, sesje posterowe, stoliki tematyczne, gry, symulacje czy strefy konsultacyjne. Zamiast opowiadać o grze edukacyjnej – pozwól rozegrać jej fragment. Zamiast prezentować scenariusz – przeprowadź ćwiczenie. Przy publikacji postaw osobę, która już wykorzystała ją w praktyce. Rezultat, którego można doświadczyć, łatwiej zrozumieć, zapamiętać i zastosować. Nie pytaj tylko: Jak pokazać rezultat? Zapytaj: Co zrobić, żeby uczestnik chciał z niego skorzystać? 4. Zadbaj o networking Wpisanie do agendy „przerwa kawowa i networking” nie sprawi, że ludzie zaczną wymieniać się doświadczeniami. Pomóż im zrobić pierwszy krok. Oznacz stoliki tematami, np. Partycypacja młodzieży czy Cyfrowe metody pracy. Przygotuj tablicę Szukam/oferuję, krótkie rundy rozmów lub pytania rozpoczynające dyskusję. Networking potraktuj jak część programu – określ jego cel i metodę. 68

europa dla aktywnych

3/2026

5. Wykorzystaj przestrzeń Sposób ustawienia sali to też komunikat dla uczestników. Układ teatralny mówi: „my mówimy – wy słuchacie”. Stoły warsztatowe zachęcają do działania, wysokie stoliki do rozmów, a ściany inspiracji – do dzielenia się pomysłami. Zadbaj również o „program pomiędzy”. Rozmowa przy posterze czy podczas kawy może później zaowocować współpracą. Przerwa nie musi być pustym miejscem w programie. Postaw także na komunikację wizualną. Oznaczenia powinny pomagać poruszać się po wydarzeniu, a emblemat UE i informacje o dofinansowaniu – spełniać wymagania programu i być estetyczną częścią jego identyfikacji.

ILUSTRACJA AI

6. Daj różne możliwości uczestnictwa Dostępność to element jakości wydarzenia. Zapytaj wcześniej o potrzeby, zadbaj o dostępność miejsca, czytelność materiałów i zrozumiały język. Nie każdy chce zabierać głos na forum czy rozpoczynać rozmowę z nieznajomymi. Zaproponuj pracę w małych grupach, pytania online, ścianę komentarzy czy indywidualne konsultacje. Dobre wydarzenie daje więcej niż jeden sposób zaangażowania się.

7. Sprawdź, kto skorzystał Koniec wydarzenia? Teraz jest czas na działanie. Zaplanuj, gdzie uczestnik znajdzie później narzędzia, publikacje i kontakty oraz jak będzie mógł kontynuować wymianę doświadczeń. Mierz więcej niż frekwencję. Kody QR i krótkie ankiety pozwolą poznać odczucia uczestników, ale poszukaj również dowodów wykorzystania rezultatów: przykładów wdrożeń, wartościowych wypowiedzi, nowych kontaktów czy partnerstw. Najważniejsze pytanie warto czasem zadać po kilku miesiącach: Co z tego wydarzenia rzeczywiście wykorzystałeś? 120 osób na sali, 300 zdjęć i 20 tysięcy wyświetleń posta mówią o zasięgu. Nie mówią jeszcze o wpływie. Dobre wydarzenie upowszechniające nie jest wystawą osiągnięć projektu. To przestrzeń, w której rezultat trafia w ręce innych, jest sprawdzany, wykorzystywany i przekazywany dalej.

Więcej informacji o upowszechnianiu znajdziesz na: bit.ly/46EXp6gy.

Przygotowała Ewelina Miłoń – ekspertka FRSE

EDUKACJA OBYWATELSKA W PRAKTYCE

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI (2)

KRONIKA

Erasmus+ dla demokracji Jak przygotować młodych ludzi do udziału w życiu publicznym i rozpoznawania manipulacji? Odpowiedzi szukali w Poznaniu nauczyciele, eksperci i przedstawiciele instytucji edukacyjnych

Doktor Sławomir Drelich, członek zarządu FRSE, mówił m.in. o zaangażowaniu obywatelskim

Jakub Lubner – ekspert FRSE

omisja Europejska dostosowuje priorytety programu Erasmus+ do wyzwań społeczno-gospodarczych w Unii

Europejskiej. Dlatego program kładzie

się, jak rozmawiać z młodzieżą o wojnie. Dr hab.

nacisk m.in. na włączenie i różnorod-

Arkadiusz Lewandowski, profesor Uniwersytetu

ność, cyfryzację oraz – w obliczu napięć

Mikołaja Kopernika w Toruniu, w trakcie swoje-

geopolitycznych – odporność społeczną

go warsztatu przedstawiał sposób mierzenia siły

i rozwój społeczeństwa obywatelskiego, świado-

demokracji. Punktem wyjścia do dyskusji była

mego zagrożeń związanych z propagandą i mani-

diagnoza kryzysu współczesnej demokracji libe-

pulacją. Temu ostatniemu zagadnieniu poświęcono

ralnej. – Ma on wiele przyczyn, ale warto skupić się

konferencję „Erasmus+ dla demokracji: jak szkoła

na nowych mediach i technologiach. Destabilizują

kształtuje aktywnych obywateli”, która odbyła się

one relacje społeczne, komunikację i przede wszyst-

pod koniec maja w Poznaniu. – Demokracja wy-

kim zaufanie do systemu. Komunikujemy się ze

maga zaangażowanego obywatela, który potrafi

sobą w świecie cyfrowym, a skutków doświadczamy

radzić sobie w starciu z różnego rodzaju zagroże-

w świecie rzeczywistym, gdzie nie tworzymy już

niami – podkreślał w trakcie wydarzenia dr

oddolnych grup społecznych – wyjaśniał prof.

Sławomir Drelich, członek zarządu Fundacji

Lewandowski.

Rozwoju Systemu Edukacji (FRSE). – M.in. w tym

W poznańskim Novotelu wybrzmiało wiele

celu ministerstwo wprowadziło edukację obywa-

ważnych głosów. O znaczeniu znajomości własnych

telską jako obowiązkowy przedmiot już w szóstej

praw mówił m.in. Marcin Kruszewski, prawnik

klasie szkoły podstawowej – tłumaczył.

i twórca popularnego profilu edukacyjnego „Prawo

Dwudniowa konferencja, finansowana ze

Marcina”. Pracownicy FRSE przedstawili nato-

środków Training and Cooperation Activities

miast debatę oksfordzką jako narzędzie wykorzy-

(TCA), obejmowała liczne panele i warsztaty.

stywane w edukacji obywatelskiej. Jesienią nakła-

Uczestnicy mierzyli się z fake newsami, uczyli

dem Wydawnictwa FRSE ukaże się przewodnik

się rozpoznawać dezinformację oraz dowiadywali

poświęcony tej tematyce.

Więcej na: bit.ly/4qvN99C

europa dla aktywnych

3/2026

MEET UP-Y DISCOVER EU 2026

Trzy miasta, jedna społeczność Już wkrótce ruszy kolejna runda zgłoszeń do DiscoverEU! Zanim jednak wybrani 18-latkowie wyjadą w podróż po Europie, wracamy do letnich Meet up-ów, które w Warszawie, Wrocławiu i Zakopanem zgromadziły blisko 150 młodych osób z niemal 30 krajów Bartosz Tomala – ekspert FRSE

ydarzenia miały własne programy, ale wszystkie łączył wspólny cel: integracja osób z różnych krajów Europy, wymiana doświadczeń z podróży DiscoverEU, poznawanie lokalnej kultury i dziedzictwa oraz odkrywanie europejskich wartości,

jak otwartość, solidarność i dialog międzykulturowy. Spotkania pokazały, że mobilność europejska to nie tylko podróżowanie, lecz budowanie wspól-

Na zdjęciu powyżej: osoby uczestniczące w zakopiańskim

noty opartej na szacunku i zrozumieniu.

Meet up-ie na Gubałówce. Wspólne odkrywanie Polski

W Warszawie uczestniczki i uczestnicy odkry-

i budowanie międzynarodowej społeczności.

wali historię i współczesne oblicze stolicy, odwie-

Zdjęcie poniżej: zwiedzanie warszawskiego

dzając m.in. Centrum Nauki Kopernik, Muzeum

Muzeum Neonów

Warszawy, Zachętę i Łazienki Królewskie. W proFOT. ALESSANDRA JABŁONOWSKA (2)

gramie znalazły się również gra miejska, warsztaty, sesja poświęcona możliwościom rozwoju po DiscoverEU oraz działania integracyjne. We Wrocławiu młodzi poznawali miasto z różnych perspektyw – spacerowali po Ostrowie Tumskim, płynęli Odrą, odwiedzili Hydropolis, a także brali udział w zajęciach dotyczących ochrony środowiska, warsztatach sitodruku i grze miejskiej. Poznali też możliwości oferowane przez programy europejskie. Sierpniowy Meet up w Zakopanem pozwolił natomiast odkrywać górski charakter regionu, a jednocześnie wzmacniał relacje i poczucie przynależności do międzynarodowej społeczności DiscoverEU. O sukcesie spotkań najlepiej świadczą opinie osób uczestniczących. Wiele z nich podkreślało, że największą wartością były nowe znajomości i możliwość budowania międzynarodowych relacji. „Ludzie byli niesamowici – nigdy wcześniej nie spotkałem tak różnorodnej grupy osób, która tak dobrze się zintegrowała” – napisał jeden z uczestników. „Wyjeżdżam ze wspomnieniami, które zostaną ze mną na całe życie. Dziękuję za tę możliwość” – dodała inna osoba.

DiscoverEU to inicjatywa Unii Europejskiej realizowana w ramach programu Erasmus+, skierowana do 18-latków. Laureaci otrzymują możliwość podróżowania po Europie koleją, poznawania jej różnorodności oraz rozwijania kompetencji międzykulturowych. Nabory odbywają się dwa razy w roku i są przeznaczone dla osób spełniających kryterium wieku określone w danej rundzie. Kolejna runda zgłoszeń potrwa od 1 do 15 października 2026 r. i obejmie osoby urodzone między 1 stycznia a 31 grudnia 2008 r. Szerzej o inicjatywie i zasadach zgłoszeń: bit.ly/4xSVEOr 71

KRONIKA

SPOTKANIE NARODOWYCH AGENCJI

Kierunki zmian Jak będzie wyglądał Erasmus+ po 2027 roku? W Krakowie rozmawiali o tym przedstawiciele Komisji Europejskiej oraz Narodowych Agencji programu Erasmus+ odpowiedzialnych za sektor Szkolnictwo wyższe Milena Bodych-Biernacka – ekspertka FRSE

trwania projektów, sposób podziału ich budżetów

potkanie w Akademii Górniczo-Hutniczej

oraz sprawozdawczość. Uczestnicy podkreślali

zorganizowało Centrum Innowacji

potrzebę ograniczenia obciążeń administracyjnych

Erasmus+ InnHUB Kraków. Podczas

i wsparcia osób z mniejszymi szansami.

dwudniowych dyskusji (9–10 czerwca

Ważnym tematem dyskusji była również Karta

br.) wypracowano istotne rekomendacje

ECHE (Erasmus Charter for Higher Education),

dotyczące kształtu programu Erasmus+

określająca standardy jakości mobilności akademic-

na lata 2028–2034. Wśród postulatów

kiej. W kolejnej perspektywie istotne będzie zapew-

uczestników wydarzenia znalazły się: uproszczenie

nienie jasnych zasad monitorowania, czy uczelnie

dokumentacji i procedur, lepsze wykorzystanie

wywiązują się z wynikających z niej zobowiązań.

danych i narzędzi AI, wspieranie projektów o trwa-

Wśród wyzwań wskazywano m.in. kompletność

łym wpływie oraz silniejsze powiązanie Erasmusa+

i aktualność katalogów przedmiotów, wsparcie

z programem Horyzont Europa i Europejskim

uczestników mobilności w znalezieniu zakwate-

Funduszem Konkurencyjności.

rowania oraz pomoc w uzyskaniu wiz.

Jednym z ważnych tematów spotkania było też

Dużo uwagi poświęcono wykorzystaniu sztucz-

planowane zastąpienie trzech akcji kluczowych

nej inteligencji, podkreślając, że AI powinna wspie-

programu Erasmus+ dwoma głównymi filarami:

rać procesy administracyjne, natomiast ostateczna

Learning opportunities for all (Możliwości ucze-

ocena merytoryczna musi pozostać w gestii czło-

nia się dla wszystkich) oraz Capacity building

wieka. Uczestnicy sceptycznie ocenili za to możli-

support (Wsparcie w zakresie budowania zdol-

wość wprowadzenia Partnerstw na małą skalę

ności – tłum. redakcji). Dyskutowano również

(KA210) w sektorze Szkolnictwo wyższe, wskazując,

o połączeniu dwóch działań realizowanych obecnie

że wymagają one większych budżetów. Opowiedzieli

w sektorze Szkolnictwo wyższe: mobilności eu-

się jednak za wzmacnianiem Partnerstw współpracy

ropejskich (KA131) oraz tych poza kraje progra-

(KA220). Rozmawiali też o rozwoju Uniwersytetów

mu (KA171). Inne zmiany mogą objąć m.in. czas

Europejskich, w tym o ich finansowaniu.

Szerzej na: bit.ly/3UayPra

Uczestnicy krakowskiej debaty w siedzibie Akademii Górniczo-Hutniczej

FOT. FRSE

w Krakowie

europa dla aktywnych

3/2026

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI (2)

EKSPERCI OECD W POLSCE

Na zdjęciu z lewej: za mównicą Katarzyna Lubnauer, sekretarz stanu w MEN; powyżej: przy mikrofonie Alina Prochasek, członkini zarządu FRSE

Misja przyszłości Pięć lat po przyjęciu Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030 (ZSU 2030) rozpoczął się jej przegląd prowadzony przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)

publicznej, samorządów, instytucji edukacyjnych, partnerów społecznych i pracodawców. Podczas spotkań w Warszawie oraz w województwach: opolskim, łódzkim i warmińsko-mazurskim omawiano zarządzanie polityką rozwoju umiejętności, koordynację działań i monitorowanie efektów. Szczególną uwagę poświęcono rozwojowi uczenia się przez całe życie oraz dostosowywaniu systemu do zmieniających się potrzeb społecznych i gospodarczych. W dyskusjach podkreślano, że polityka w zakresie kształcenia i rozwijania umiejętności wymaga

Monika Misztal – ekspertka MEN

silniejszej współpracy między sektorami, lepszego

W ramach misji realizowanej w Polsce

powiązania działań prowadzonych w różnych ob-

w dniach 8–12 czerwca 2026 r.

szarach polityki publicznej oraz szerszego wykorzy-

eksperci OECD, we współpracy

stania danych. Uczestnicy zwracali uwagę na ko-

z Ministerstwem Edukacji Naro-

nieczność większego zaangażowania pracodawców,

dowej i Fundacją Rozwoju Systemu

rozwoju doradztwa zawodowego oraz wzmocnienia

Edukacji, analizowali stopień

systemu uznawania kompetencji zdobywanych

wdrożenia Strategii i jej znaczenie

poza edukacją formalną. Podkreślali, że znaczenie

dla rozwoju polityki w zakresie umiejętności.

sztucznej inteligencji oraz zmiany demograficzne

Oceniano trafność, spójność i skuteczność ZSU

zwiększają potrzebę uczenia się przez całe życie.

2030 w koordynowaniu działań różnych instytucji

Wnioski posłużą do opracowania raportu OECD

i środowisk.

z rekomendacjami dotyczącymi dalszego rozwoju

Przegląd obejmuje zarówno poziom krajowy, jak

Więcej na: bit.ly/4gpujhf

polityki umiejętności w Polsce.

i regionalny. Jego celem jest wskazanie czynników

Spotkanie było częścią projektu „Rozwój współ-

sprzyjających realizacji Strategii oraz barier, które

pracy i koordynacji w zakresie uczenia się przez całe

ją utrudniają. OECD analizuje nie tylko pojedyncze

życie”, realizowanego w ramach programu Fundusze

projekty, ale funkcjonowanie całego systemu rozwi-

Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027

jania umiejętności, w tym współpracę administracji

i współfinansowanego ze środków EFS+.

INFORMACJA MŁODZIEŻOWA

OD DIAGNOZY DO DZIAŁANIA

Dotrzeć i wysłuchać Jak sprawić, by młodzi mieszkańcy mieli realny wpływ na to, co dzieje się w ich gminie? Odpowiedzi na to pytanie przez siedem miesięcy szukali uczestnicy pilotażowego programu mentoringowego Europe Goes Local (EGL) Daria Nawrot – korespondentka FRSE

ziesięć samorządów z całej Polski, wspieranych przez mentorów, pracowało nad rozwijaniem lokalnej polityki młodzieżowej – od lepszego poznania potrzeb młodych ludzi po tworzenie konkretnych miejsc i sposobów współpracy z nimi. Program obejmował także wymianę doświadczeń, szkolenia, seminaria i wizyty studyjne, również za granicą. Zajrzeliśmy do dwóch gmin, aby sprawdzić, co przyniósł im udział w inicjatywie.

Miasto słucha młodych

Legionowo leży około 25 kilometrów od Warszawy. – Nasza młodzież chętnie spędza czas w stolicy, ale nam zależało, by bardziej angażowała się w życie społeczne i kulturalne na miejscu – mówi Alina Kalinowska z Urzędu Miasta Legionowo, koordynująca udział gminy w EGL. – Pierwsze kroki w budowaniu lokalnej polityki młodzieżowej podjęliśmy w zeszłym roku, ale to program EGL dał nam impuls do działania. Szczególnie inspirujące były dla mnie wizyty studyjne w Finlandii, Czarnogórze i Albanii,

ILUSTRACJA AI

podczas których poznawaliśmy lokalne rozwiązania dla młodzieży – dodaje.

Europe Goes Local – nowa edycja! W grudniu 2025 roku FRSE uruchomiła pilotażowy program mentoringowy EGL dla 10 samorządów, które przez siedem miesięcy pracowały nad rozwojem lokalnej polityki młodzieżowej. Więcej o tym pisaliśmy w nr. 1/2026 „EdA”, s. 74–75. Jesienią 2026 roku zacznie się rekrutacja do kolejnej edycji programu, tym razem wyłonionych ma zostać osiem samorządów. Zachęcamy do śledzenia strony EGL: bit.ly/4A0QeTm. Formularz dla gmin zainteresowanych udziałem w programie: bit.ly/4gFwixT

SKATEPARK/PUMPTRACK

STUDIO KREATYWNE

KAWIARNIA KULTURA

ŚCIEŻKA ROWEROWA ROWERY MIEJSKIE 74

europa dla aktywnych

3/2026

W Legionowie ten impuls szybko przełożył

Miedzichowo również postawiło na bezpośredni

się na konkretne działania. Jedną z pierwszych

dialog z młodzieżą. – Zaskoczyło nas, jak bardzo

inicjatyw była Narada Obywatelska Młodzieży.

młodzi ludzie się przed nami otworzyli. Najczęściej

Uczestnicy mogli powiedzieć, czego brakuje

wskazywali brak miejsc do spędzania czasu i pro-

im w mieście i co chcieliby zmienić. Ich głosy wy-

blemy z transportem między sołectwami – mówi

znaczyły kierunki działań. Powołano piętnasto-

A. Plewa. Warsztaty i ankiety pozwoliły stworzyć

osobową Młodzieżową Radę Konsultacyjną, która

mapę potrzeb młodych mieszkańców, która stała

spotyka się co miesiąc i pracuje nad inicjatywami.

się punktem wyjścia do dalszych działań.

Miasto rozpoczęło też diagnozę potrzeb młodych

Jednym z nich będzie stworzenie przestrzeni

mieszkańców, która ma pomóc w stworzeniu dłu-

młodzieżowej w Bolewicach. Młodzi zostaną włą-

goterminowej polityki młodzieżowej.

czeni w jej projektowanie i zdecydują, jak chcą z niej

Najbardziej namacalnym efektem działań bę-

korzystać. Powstanie też dokument określający

dzie przestrzeń dla młodych w Arenie Legionowo,

zasady współpracy gminy z młodzieżą – podstawa

w której będą mogli się spotykać, realizować pomy-

lokalnej polityki młodzieżowej. – Za największy suk-

sły i korzystać ze wsparcia specjalistów. Jesienią

ces EGL w Miedzichowie uważam zmianę podejścia

odbędzie się też Młodzieżowy Camp NEXTgen

urzędników i mieszkańców. O problemach mło-

Legionowo – pierwsze tego typu wydarzenie w mie-

dzieży mówiło się wcześniej niewiele, dziś to jeden

ście przygotowane w całości z myślą o młodych

z najważniejszych tematów w gminie – opowiada

mieszkańcach. – Jestem z Legionowa bardzo dum-

Mateusz Konieczny, mentor EGL.

na. Efekty udziału w programie zdecydowanie

Dwa światy, wspólny cel

przerosły nasze oczekiwania – mówi Aleksandra Kulik, mentorka EGL wspierająca miasto w budowaniu nowej strategii.

Program EGL dał gminom nie tylko wiedzę i inspirację, ale przede wszystkim konkretne wsparcie

Małe kroki, duża zmiana

we wdrażaniu pomysłów. – Konsultacje z mentorami, wizyty studyjne oraz wymiana doświadczeń

Wymierne efekty udziału w programie widać

pomogły samorządom spojrzeć na wyzwania z no-

także w liczącej niespełna cztery tysiące miesz-

wej perspektywy i znaleźć rozwiązania dopasowane

Tak wyglądałyby polskie

kańców gminie Miedzichowo (woj. wielkopol-

do potrzeb – zauważa mentorka Aleksandra Kulik.

miasta, gdyby projektowała

skie). – Poza młodzieżową radą gminy właściwie

Równie ważne było włączenie młodzieży w roz-

je młodzież. Z konsultacji

nie mieliśmy dotąd żadnych ram lokalnej polityki

mowę o jej potrzebach. Dzięki mentoringowi młodzi

wynika, że zależy jej głównie

młodzieżowej. Dzięki możliwościom, jakie dał nam

mogli na partnerskich zasadach spotykać się z sa-

na miejscach spotkań,

EGL, i ogromnemu wsparciu mentora, zaczęło się

morządowcami, a ich głos przełożył się na konkretne

kreacji i odpoczynku.

to zmieniać – opowiada Anna Plewa, dyrektor

akcje – podsumowuje Mateusz Konieczny.

Gminnej Biblioteki Publicznej i koordynatorka projektu z ramienia samorządu.

SIŁOWNIA / PARK KALISTENICZNY

ŚCIANA DO GRAFFITI

CENTRUM INTEGRACJI

STREET FOOD

BOISKO WIELOFUNKCYJNE

INFORMACJA MŁODZIEŻOWA

TWÓJ EURODESK

FOT. ELIZA ZALEWSKA

TIME TO MOVE!

POZNALI TAJNIKI EURODESK POLSKA Prezentacje, warsztaty i wizyta w regionalnym punkcie Eurodesk Polska znalazły się w programie wizyty studyjnej „Youth Information and Tools” zorganizowanej przez SALTO dla przedstawicieli ukraińskich instytucji odpowiedzialnych za edukację, politykę młodzieżową i integrację europejską. Pracownicy krajowego biura wprowadzili ukraińskich gości w tajniki funkcjonowania Eurodesku w Polsce. Opowiedzieli o misji, narzędziach, działaniach informacyjnych i promocyjnych oraz o współpracy w ramach sieci Eurodesk Polska. Rozmowa z przedstawicielką ukraińskiej delegacji na stronie obok.

16 500

– tyle wyświetleń na Facebooku i Instagramie miała rolka promująca filmowy konkurs Eurodesk Polska „Nakręć się w działaniu”. Zgłoszenia do konkursu można przesyłać do 15 października. Szczegóły na eurodesk.pl

PR NA PIĄTKĘ! Eurodesk wykorzystuje zróżnicowane narzędzia public relations, które skutecznie budują pozytywny i wiarygodny wizerunek organizacji – to hipoteza pracy licencjackiej „Wykorzystanie narzędzi public relations w działalności informacyjnej sieci Eurodesk”. Jej autorką jest Kinga Miazga z Wydziału Politologii i Dziennikarstwa UMCS w Lublinie. To pierwsza praca licencjacka w całości poświęcona programowi Eurodesk. Autorka wykorzystała w niej wywiady z Wawrzyńcem Paterem, koordynatorem Eurodesku w Polsce, oraz Audrey Frith, dyrektorką europejskiego biura Eurodesk Brussels Link. Kinga obroniła pracę na ocenę bardzo dobrą. Jej promotorką była prof. dr hab. Lidia Pokrzycka, ambasadorka Eurodesk Polska.

FOT. JOANNA KOWALCZYK

EURODESK TAM BYŁ Choć członkowie zespołu Krajowego Biura Eurodesk Polska w swoim DNA mają pracę za biurkiem, gdy trzeba, ruszają w teren. Zwłaszcza jeśli wsparcia potrzebują inne podmioty promujące aktywność na poziomie europejskim. I tak Dawid Wójcicki promował w Ostródzie inicjatywę Przedstawicielstwa KE w Polsce „Eurotipy” i przybliżał unijną ofertę dla młodzieży uczestnikom Polonia Camp, a Ola Bida i Wawrzyniec Pater udzielali informacji i animowali stoisko FRSE na Campus Polska Przyszłości.

Zbliża się kolejna odsłona europejskiej kampanii informacyjnej „Time to Move”. Przez cały październik młodzi Europejczycy będą mogli uczestniczyć w wydarzeniach promujących mobilność, aktywność i rozwój młodzieży. Za organizację wydarzeń w Polsce odpowiada sieć Eurodesk Polska. W planach: pikniki, warsztaty, sesje informacyjne, konkursy, quizy, gry, spotykania z ekspertami, występy artystów… Mapa z wydarzeniami planowanymi w ramach kampanii: timetomove.eurodesk.eu

Nauka za granicą i zdobywanie doświadczenia w międzynarodowym środowisku to marzenie wielu młodych osób. Ja od roku spełniam je w Windermere School w Wielkiej Brytanii, dokąd wyjechałam dzięki stypendium British Alumni Society. O tej możliwości dowiedziałam się od Agnieszki Piątkowskiej, ambasadorki Eurodesk Polska w Warszawie. Gdyby nie ona, prawdopodobnie nigdy nie trafiłabym na informację o tym stypendium. Aleksandra Węcławiak – stypendystka programu British Alumni Society

europa dla aktywnych

3/2026

JAK TO ROBIĄ W UKRAINIE

Podpatrujemy polskie rozwiązania

Jak wojna zmieniła sytuację młodych ludzi w Ukrainie? Całkowicie. Nie możemy już traktować młodzieży jak jednej grupy. Innych form wsparcia potrzebują osoby żyjące pod ostrzałem, wewnętrznie przesiedlone, przebywające za granicą, młodzi weterani czy młodzież na terenach okupowanych. Musimy też myśleć o dzieciach dorastających z doświadczeniem wojny. Mówimy dziś o resilience i recovery – odporności i odbudowie. Młodzi mają być siłą przyszłej Ukrainy, ale najpierw muszą stać się odporni na skutki wojny. Jak państwo ukraińskie wspiera młodych ludzi?

Ukraina chce szerzej uczestniczyć w programie Erasmus+ i przy tworzeniu własnej Narodowej Agencji korzystać z polskich doświadczeń – mówi Anna Mazarska z ukraińskiego Ministerstwa Młodzieży i Sportu

Realizujemy program Młodzież Ukrainy. Pokolenie odporności – 2030 oraz rozwijamy program Pracownik młodzieżowy. W 2023 roku, przy wsparciu Rady Europy, zawód pracownika młodzieżowego został oficjalnie uznany w Ukrainie. Kształcimy specjalistów do pracy z młodzieżą w regionach i lokalnych społecznościach. Na programy i instrumenty wsparcia przeznaczono już blisko 4 mld hrywien [ok. 336 mln zł]. W 2026 roku Ukraiński Fundusz Młodzieżowy otrzymał 90 mln hrywien [7,55 mln zł], a młodzież z małych wspólnot może korzystać z grantów w wysokości 50–200 tys. hrywien [ok. 4,2–16,8 tys. zł]. Mimo wojny nadal finansujemy też wymiany międzynarodowe. Młodzi muszą rozumieć, jak funkcjonuje Europa, i umieć współpracować z innymi narodami. Ukraina przygotowuje się do szerszego udziału w programie Erasmus+. Co to oznacza? Już teraz możemy częściowo korzystać z programu. Wielu młodych Ukraińców uczestniczy w projektach także podczas pobytu za granicą. Problem w tym, że Erasmus+ opiera się na wzajemności, a zagraniczni partnerzy często obawiają się przyjeżdżać do Ukrainy. Pracujemy jednak

FOT. ARCHIWUM PRYWATNE

z Komisją Europejską nad pełniejszym udziałem. Chcemy utworzyć Narodową Agencję Programu Erasmus+, a więc przygotować system zarządzania, finansowania projektów oraz audytu europejskich środków. Nie mamy jeszcze dużego doświadczenia w korzystaniu z funduszy unijnych, więc podchodzimy do tego bardzo odpowiedzialnie. Co z polskich doświadczeń może przydać się Ukrainie? Może nie powinnam tego zdradzać [śmiech]. A mówiąc poważnie: Anna Mazarska – kierowniczka Wydziału

analizowaliśmy różne modele Narodowych Agencji Erasmusa+ i polski

Współpracy Międzynarodowej i Protokołu

uznaliśmy za najbardziej odpowiedni dla Ukrainy. FRSE skupia

w Zarządzie Współpracy Międzynarodowej

w jednym miejscu wiele programów unijnych i krajowych, co ułatwia

i Integracji Europejskiej w Ministerstwie

zarządzanie, kontrolę i efektywne wykorzystanie zasobów. Dlatego

Młodzieży i Sportu Ukrainy

chcemy korzystać z doświadczeń FRSE.

Rozmawiała Anita Czupryn – korespondentka FRSE

W dniach 14–17 lipca 2026 r. Centrum Współpracy SALTO i Krajowe Biuro Eurodesk Polska gościły w Warszawie i Lublinie przedstawicieli ukraińskich instytucji odpowiedzialnych za edukację, politykę młodzieżową i integrację europejską. Wizyta studyjna „Youth Information and Tools” służyła wsparciu rozwoju Eurodesk Ukraine. Delegacja poznawała doświadczenia FRSE, programu Erasmus+ Młodzież, SALTO EECA i Eurodesk oraz praktyczne rozwiązania dotyczące informacji młodzieżowej, partycypacji i lokalnej polityki młodzieżowej. 77

INFORMACJA MŁODZIEŻOWA

W STRONĘ MŁODZIEŻY

Wawrzyniec Pater koordynator Krajowego Biura Eurodesk Polska

Szkoła punktem informacji? N

a zorganizowanych przez FRSE

dodatkowych obowiązków i niskich zarobków.

konsultacjach w sprawie przyszłej

Podstawowa pensja nauczyciela wynosi niewiele

strategii młodzieżowej młodzi ludzie

ponad 5 tys. zł. To jedna z mniejszych stawek

po raz kolejny zwrócili uwagę na brak

w Europie, trzy razy mniejsza niż w Niemczech.

„informacji na temat możliwości

Nauczyciel niemal każdego przedmiotu – nawet

edukacyjnych i rozwojowych”.

religii – jest w stanie zarobić więcej poza

Uczestnicy dyskusji tym razem

oświatą. Chyba że dorabia – czasami drugie

powiązali informację młodzieżową

tyle – na korepetycjach. Rynek kwitnie.

z edukacją szkolną, rekomendując

Z płatnych zajęć dodatkowych z matematyki

m.in. stworzenie platformy, na której

w VIII klasie korzysta ponad 30 proc. uczniów,

znajdować się będą treści podane

w klasach maturalnych – 43 proc. A ci rodzicie,

w przystępnej i odpowiadającej oczekiwaniom

których stać, przenoszą swoje pociechy do szkół

młodzieży formie.

prywatnych lub do edukacji domowej. Odsetek

Z głosami, że to szkoły powinny zapewniać

uczniów w prywatnych szkołach średnich

młodym dostęp do informacji, spotykałem się

w szybkim tempie zbliża się do 20 proc.,

niejednokrotnie. To pomysł nie do końca trafiony,

w domach uczy się blisko 60 tys. uczniów.

który wynika z braku znajomości specyfiki

Po trzecie, w części szkół wciąż obowiązuje

informacji młodzieżowej i sprawdzonych

zasada ZZZ (zakuj, zdaj, zapomnij). Mamy jeden

rozwiązań zapewniających młodym dostęp

z najniższych w Europie wskaźników poczucia

do poszukiwanych treści. Szkoły, owszem,

związku uczniów ze szkołą. Młodzież nie lubi się

są w stanie wypełnić lukę informacyjną

uczyć nowych rzeczy (satysfakcję z tego faktu

w pewnych obszarach (i wiele placówek to robi)

odczuwa tylko co czwarty uczeń, w krajach Unii

ale działań systemowych nie zastąpią. Dlaczego?

– co drugi) i nie jest ciekawa świata. W kategorii

Po pierwsze, szkoły mają wiele ważniejszych z ich perspektywy problemów do rozwiązania.

w UE na miejscu trzecim od końca.

Choćby taki, o którym na konferencji z okazji

Abstrahując od powyższych niedostatków

30-lecia sieci Eurydice w Polsce mówił prof.

polskiej edukacji, podstawową misją szkoły jest

Mikołaj Herbst. Postawił on wówczas tezę,

edukowanie, a nie prowadzenie działalności

że młodzież w Polsce nie lubi szkoły. Trudno

informacyjnej odpowiadającej na potrzeby

oprzeć się wrażeniu, że nauczyciele i rodzice

młodych. Informacja i doradztwo dla młodzieży

też nie. Piszą o tym media, mówią eksperci,

to domena edukacji pozaformalnej.

potwierdzają wyniki badań.

Co nie oznacza, że podmioty i osoby, które się

Po drugie, szkoły mają za mało zasobów.

piętnastolatków pod tym względem jesteśmy

tym zajmują, nie powinny ze szkołami

Według „Gazety Wyborczej” w całej Polsce

współpracować. Jak najbardziej powinny.

brakuje kilkunastu tysięcy nauczycieli, a trzech

Inspirujących przykładów i wymiernych efektów

na czterech z tych, którzy pracują, rozważa

takiej współpracy nie brakuje. Może je kiedyś

zmianę zawodu – z powodu przeciążeń,

w tym miejscu opiszę.

europa dla aktywnych

3/2026

CO W SIECI PISZCZY

RÓŻNORODNOŚĆ BEZ BARIER

Terminy naboru wniosków w programach Erasmus+ oraz Europejski Korpus Solidarności

Czy można rozmawiać o Europie z ludźmi z całego kontynentu, nie znając ich języka? ChatEurope.eu pokazuje, że tak. To platforma umożliwiająca anonimową wymianę poglądów i kontakt między mieszkańcami różnych krajów Europy. Jej głównym narzędziem jest czat z automatycznym tłumaczeniem wiadomości w czasie rzeczywistym. Dzięki temu osoba pisząca po polsku może swobodnie rozmawiać np. z użytkownikiem https://chateurope.eu/pl z Hiszpanii czy Niemiec. Serwis oferuje także ankiety, głosowania oraz przestrzeń do organizacji cyfrowych wydarzeń i debat. Moderatorzy dbają o bezpieczeństwo i kulturę dyskusji. ChatEurope.eu pomaga przełamywać bariery językowe i zamieniać internetową rozmowę w prawdziwy europejski dialog!

Struktura programu Erasmus+ Program obejmuje sześć sektorów (Edukacja szkolna, Kształcenie i szkolenia zawodowe, Szkolnictwo wyższe, Edukacja dorosłych, Młodzież, Sport) i dzieli się na trzy akcje: Akcja 1. Mobilności uczniów, studentów, młodzieży, osób dorosłych uczących się i kadry edukacyjnej Akcja 2. Współpraca organizacji i instytucji Akcja 3. Wspieranie polityki młodzieżowej Unii Europejskiej

Akcja 1.

września 2026 r.

godz. 12:00

KONIEC Z NUDĄ O UNII Scenariusz lekcji o Unii Europejskiej kojarzy ci się z analizowaniem urzędowych struktur i kartkowaniem zakurzonych podręczników? Czas zmienić zasady gry. Learning Corner to oficjalny serwis Komisji Europejskiej, który pokazuje, że o unijnej polityce, historii czy planach można uczyć się bez ziewania. To rozbudowana baza bezpłatnych, atrakcyjnych wizualnie materiałów dydaktycznych gotowych do pobrania. Zamiast suchej teorii znajdziesz tu interaktywne quizy, komiksy, gry planszowe dla najmłodszych, a dla starszych – filmy, prezentacje i gotowe https://learning-corner. scenariusze lekcji. System filtrowania pozwala learning.europa.eu/ szybko dobrać treść do wieku odbiorców index_en (od dzieci poniżej 9 lat po młodzież 15+) oraz konkretnej tematyki, od praw obywatelskich po cyfryzację. Materiały są dostępne we wszystkich 24 językach UE, w tym po polsku, a wybrane publikacje papierowe można zamówić bezpośrednio do szkoły. Opracował Maciej Zasada

Akredytacje Erasmus+ w sektorach: Młodzież, Kształcenie i szkolenia zawodowe, Edukacja szkolna i Edukacja dorosłych

października 2026 r. godz. 12:00

Centra Doskonałości Zawodowej (Akcja Centralna)

Europejski Korpus Solidarności

Nabór ciągły

Znak Jakości

października 2026 r. godz. 12:00

Projekty Wolontariatu Projekty Solidarności

Więcej na stronach: erasmusplus.org.pl, eks.org.pl/konkursy 79

Konferencja „Nauczyciel języka obcego w przestrzeni pokoleniowej: wyzwania, relacje, metody” Porozmawiajmy o tym, jak różnice pokoleniowe wpływają na szkołę, relacje i nauczanie języków obcych.

Wykłady | Warsztaty | Panel dyskusyjny | Networking

8 października 2026 r. | Katowice

Zarejestruj się: jows.pl/konferencja

Zaprasza redakcja kwartalnika „Języki Obce w Szkole”