ELSE OLSEN
Foto: Privat
Go’dagen
6.
mai 1985 satt eg hjemma og leste avisene. Di va fodle av fortellingar og billeder fra fredsdagane i 1945, men journalistane skreiv lide eller ingenting om koss ungar hadde det disse dagane. Ungar eksisterte ligsom ikkje. Ein setning kunne eg finna i ein av adle avisane eg leste. Den va sånn: «Og barna gledet seg.» Dette bestemte eg meg for å gjørr någe med, og derfor skreiv eg bogå «Lykkeveien». Den kom ud i 1989. Bogå kom i 2 000 eksemplarer og blei forholdsvis fort udselde. Nå komme’ mestedelen av bogå ud igjen. Der e’ ein del forandringar, spesielt med tanke på billedene. Det e’ vanskeligt å få tag i billedene fra den gången. Nyudgivelsen inneholde’ tri nye fortellingar i tillegg te di fem i forrige bog. Handlingane udspele seg i strøge mydlå Lykkeveien og Torjå i Stavanger. Ungane der gjekk på Kampen skole. 900 elevar gjekk på Kampen i den tiå, men ikkje onna krigen, for då hadde tyskarane tatt skolen fra oss. Onna krigen gjekk me på skole øvealt i byen: både i private hjem, foreningslokaler på Frøkenstiftelsen, ein katolske bygning og møje merr. Me bytta ofte, og eg huske at eg sjøl gjekk på ein nerlagde frisørsalong, på den katolska og på Frøkenstiftelsen.
Her e’ eg med klassen min på skole i den katolske kjerkå sitt menighedshus. Foto: Privat
Eg huske lydane våres i trappeoppgangane, og skolegården og bygningen på Kampen, og jobbingå våres då me fekk lov av Frøken Wiederkerh te å ha bogå åben når me hadde historieprøve. Mange lo av na. Va ‘u spinngalen? Eg tror ‘u va ganske kloge, eg. Va det det så gjorde at eg og mange andre blei så glade i historie? Eg huske stillheden då lerar Njå leste guttabøger for oss 10–15 minutter på slutten på regnetimen. Det va di gångene me hadde jobba godt. Det gjor me nesten alltid, for Biggelsbøgene va så spennande. Litt av lydane våres, jobbingå og stillheden ska dokker nå få tebars.
Siden strøge så teksten og billedane e’ henta fra, for det mesta ligge’ midt i sentrum, hørre det derfor te adle i byen, og selvfølgeleg te adle skoleungane på adle skolane.
Håbe dokker vil kosa dokker med det så står i bogå og så kan det kanskje brugas i historietimane.
Faksimile fra Rogalands Avis våren 1985 i forbindelse med markeringen av 40-årsjubileet for frigjøringen 8. mai 1945
Fred
Mamma, mamma, di seie der e’ fred, og me har fått fri fra skolen. Lenden har hengt et digert flag ud vinduet sitt. Der e’ svart der det ska vera blått. Ikkje gjør det någe, må du tro, for nå e’ der fred, seie Lenden. Og Kyden og Gerd har små norske flag så di har fått av onkelen. Hurra!
Hu Gerd smilte og vifta med flaget sitt. Fru Larsen og Anne Marie si mor sto inne på kjykkenet hos mor mi. Di såg alvorlige ud, adle tri.
– Der e’ ikkje fred ennå, sa fru Larsen. – Me må venta te i mårå.
– Ja, nå får vi vere tålmodige, stemte mor mi i. – Har vi vente i fem år, så kan vi vel alltid vente en dag til.
Nå va der liv udfor vinduene. Gadedørå sto på vie gab. Ruth og Håkon og ein heile gjeng hoppte og danste forbi. – JA VI ELSKER DETTE LANDET SOM DET STIGER FREM! –
Der va flag øvealt den dagen. Folk flagte fra loftsvinduene óg. Foto: Johan A. Jacobsen – Stavanger byarkiv
8. mai 1945 blei torget og Domkirkeplassen i Stavanger fyllt med jublande norsker. Kommunen hadde ikkje rokke å fått det norska flaget opp i flagstengene ennå. Foto: Lars-Kåre Kvassheim, via A. Skarsten
Di sang av fodle hals.
–Eg e’ så bekymra for disse ungdommane. Tenk om tyskarane blir irriterte på di? Tyskarane har hånd om alt nå. Det e’ jammen ikkje te å spøga med.
Fru Larsen såg heilt skrekkslagen ud.
–Kaffor någe alt? Ka e’ det så ikkje e’ te a spøgå med?
–Våben! Både Solvang og Kampen e’ stappfodle av våben.
–Der e’ jo fred, sa‘u Gerd. – Ka ska di med våben når der e’ fred?
–Har’kje me flag, mamma?
Nå va eg utålmodige, alså.
–Jo, men di ska vi ta frem i måren. Når nordmennene har tatt over etter tyskerene.
–Ååå, dumme morer! Tyskarane e’ vel òg glae når krigen e’
slutt. Ikkje tror eg at di vil skyda på någen.
Eg holdt nesten på å grina.
–Men Kyden og Gerd har flag, maste eg.
–Gå hjem med flaget, Gerd.
Fru Larsen såg alvorligt på na.
–Det kan vera farligt.
