Om Mjølketid (2023):
la r s a mund vaag e Flygelet ved fjorden
ISBN 978-82-495-3047-2
fo rl aget o kto be r
9 788249
530472
lar s amu n d vaag e
for fatta r p ortret t : Fartein Rudjord omslag: Egil Haraldsen & Ellen Lindeberg | ex i l d e s ig n
Flygelet ved fjorden er ein djupt personleg roman, fininnstilt, klangfull, rytmisk og granskande. Samstundes skildrar Lars Amund Vaage vestnorsk bygdekultur i ei tid då tradisjonane fell og landet står overfor fundamentale endringar.
Flygelet ved fjorden
lar s amund vaage (fødd 1952) debuterte i 1979 med romanen Øvelse Kald Vinter og har sidan skrive særeigne romanar, noveller, skodespel, barnebøker og dikt. Han har fått mange prisar for bøkene sine, mellom anna Kritikerprisen, P2-lyttaranes romanpris og Brageprisen, og han har fått Oktoberprisen, Aschehougprisen, Gyldendalprisen og Doblougprisen for samla forfattarskap. To gonger har han vore nominert til Nordisk råds litteraturpris, for Rubato (1995) og Det uferdige huset (2020). I 2023 kom romanen Mjølketid, ein frittståande oppfølgjar til Det uferdige huset. Med Flygelet ved fjorden avsluttar Vaage forteljinga om folket på Hauge.
tidleg på 1950-talet blir Sigmund fødd inn i familien på garden Hauge som det tredje av fem sysken. Omgangsforma er kald, ribba for gode ord og anerkjenning. For Sigmund, som ikkje får falda seg ut, er garden ein mørk stad å veksa opp. Gjester kjem til Hauge, nokre heile vegen frå Chicago. Dei kjem med lovprising og takksemd. Med gjester i huset endrar mora til Sigmund seg, ho blir ei god mor. Men så er det det med gjester, at dei drar igjen.
forlag et oktob er
«Vaage skriv med djup innsikt i menneskesinnet … Forfattaren legg seg tett på Clara, og ved å halda seg der skriv han fram ei sterk og interessant, men samstundes alminneleg soge med fascinerande vitnemål frå ei tid som ikkje er fjern, rekna i år, men langt borte om ein reknar i kår. Skildringa av arbeidet på ein liten vestlandsgard er mellom det aller beste i denne romanen, og særleg gjeld det fjøsstellet ... Personane i boka er med andre ord samansette, ein vert ikkje heilt ferdig med dei. Det gjer dei levande og relevante for lesaren, i ein rik roman utan lesarflørt og frieri» odd w. surén, dag o g tid
Om Det uferdige huset (2020): «Kva er det som gjer eit hus til ein heim, kva er det som knyter folk saman, og kva gjorde folkehøgskulane med gåverik bygdeungdom tidleg på 1900-talet? Forfattar og bonde Ragnvald Vaage var bestefaren til forfattaren, og inspirert av han kjem denne historia om store draumar, uferdige hus og ei pliktkjensle det ikkje går an å bli kvitt. Vondt og vakkert. Nei, vakkert og vondt» marta norheim, nrk årets beste bøker 2020 «Det uferdige huset er et rikt, tenkende prosaverk – det går en essayistisk tråd gjennom romanen, ja så rød er tråden at man må kunne kalle den en romanpoetikk og en kunstpoetikk … Vaage makter å kombinere både etisk selvgransking og estetisk refleksjon i en roman som bølger frem mot uventede erkjennelser» Frå juryens grunngjeving for nominasjonen til nordisk råds litteraturpris 2021
roman | forlag et oktob er
Om Mjølketid (2023):
la r s a mund vaag e Flygelet ved fjorden
ISBN 978-82-495-3047-2
fo rl aget o kto be r
9 788249
530472
lar s amu n d vaag e
for fatta r p ortret t : Fartein Rudjord omslag: Egil Haraldsen & Ellen Lindeberg | ex i l d e s ig n
Flygelet ved fjorden er ein djupt personleg roman, fininnstilt, klangfull, rytmisk og granskande. Samstundes skildrar Lars Amund Vaage vestnorsk bygdekultur i ei tid då tradisjonane fell og landet står overfor fundamentale endringar.
Flygelet ved fjorden
lar s amund vaage (fødd 1952) debuterte i 1979 med romanen Øvelse Kald Vinter og har sidan skrive særeigne romanar, noveller, skodespel, barnebøker og dikt. Han har fått mange prisar for bøkene sine, mellom anna Kritikerprisen, P2-lyttaranes romanpris og Brageprisen, og han har fått Oktoberprisen, Aschehougprisen, Gyldendalprisen og Doblougprisen for samla forfattarskap. To gonger har han vore nominert til Nordisk råds litteraturpris, for Rubato (1995) og Det uferdige huset (2020). I 2023 kom romanen Mjølketid, ein frittståande oppfølgjar til Det uferdige huset. Med Flygelet ved fjorden avsluttar Vaage forteljinga om folket på Hauge.
tidleg på 1950-talet blir Sigmund fødd inn i familien på garden Hauge som det tredje av fem sysken. Omgangsforma er kald, ribba for gode ord og anerkjenning. For Sigmund, som ikkje får falda seg ut, er garden ein mørk stad å veksa opp. Gjester kjem til Hauge, nokre heile vegen frå Chicago. Dei kjem med lovprising og takksemd. Med gjester i huset endrar mora til Sigmund seg, ho blir ei god mor. Men så er det det med gjester, at dei drar igjen.
forlag et oktob er
«Vaage skriv med djup innsikt i menneskesinnet … Forfattaren legg seg tett på Clara, og ved å halda seg der skriv han fram ei sterk og interessant, men samstundes alminneleg soge med fascinerande vitnemål frå ei tid som ikkje er fjern, rekna i år, men langt borte om ein reknar i kår. Skildringa av arbeidet på ein liten vestlandsgard er mellom det aller beste i denne romanen, og særleg gjeld det fjøsstellet ... Personane i boka er med andre ord samansette, ein vert ikkje heilt ferdig med dei. Det gjer dei levande og relevante for lesaren, i ein rik roman utan lesarflørt og frieri» odd w. surén, dag o g tid
Om Det uferdige huset (2020): «Kva er det som gjer eit hus til ein heim, kva er det som knyter folk saman, og kva gjorde folkehøgskulane med gåverik bygdeungdom tidleg på 1900-talet? Forfattar og bonde Ragnvald Vaage var bestefaren til forfattaren, og inspirert av han kjem denne historia om store draumar, uferdige hus og ei pliktkjensle det ikkje går an å bli kvitt. Vondt og vakkert. Nei, vakkert og vondt» marta norheim, nrk årets beste bøker 2020 «Det uferdige huset er et rikt, tenkende prosaverk – det går en essayistisk tråd gjennom romanen, ja så rød er tråden at man må kunne kalle den en romanpoetikk og en kunstpoetikk … Vaage makter å kombinere både etisk selvgransking og estetisk refleksjon i en roman som bølger frem mot uventede erkjennelser» Frå juryens grunngjeving for nominasjonen til nordisk råds litteraturpris 2021
roman | forlag et oktob er
flygelet ved fjorden
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 1
08.09.2026 17:51
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 2
08.09.2026 17:51
lars amund vaage
Flygelet ved fjorden Roman
forlaget oktober 2026
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 3
08.09.2026 17:51
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 4
08.09.2026 17:51
del 1 mørk jord
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 5
08.09.2026 17:51
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 6
08.09.2026 17:51
greier eg å fortelja om barnet? Barnet kan ikkje fortelja om seg sjølv. Det kjem til verda utan ord. Har barnet noko med seg frå den andre sida? Om livet etter døden finst det soger, men ingen seier noko om livet før fødselen. Ingen tenkjer på det, utanom det ordlause barnet. Skulle det ha gløymt verda det kom ifrå, heimlandet i mors liv? Fanst det endå eit land, eit ukjent rike, lenger bak, før mor og far og deira møte, før også dei vart til? Den første tida for eit barn er skodde, iallfall når me ser tilbake på henne, inne i oss sjølve. Det finst sperrer i t anken og grå rom i sjela. Den første tida er stengd for oss. Kan me snu oss, gå tilbake, trengja inn i dette underlege, gløymde landet? At noko er borte frå minnet, tyder ikkje at det ikkje er til. At me ikkje hugsar hendingar, tyder ikkje at dei er utan verknad. Kan noko verta til? Barnet viser oss den gåta. Barnet gjestar oss, det pustar, skrik, heng i jordmors hender som eit slakt. Me som står ikring, kjenner at det er eit skilje i tida. Kor mykje sterkare må ikkje barnet ha den kjensla? Tida tar til for barnet. Me steller barnet, legg det inntil oss, stryk den mjuke huda, kjenner barnehjarta slå. Me legg barnet i den varme vogga, på dei mjuke teppa me har laga til på 7
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 7
08.09.2026 17:51
førehand. Me ser augo til barnet, dei er svarte, granskande, som kråkeaugo. I augo til barnet les me alle spørsmåla me treng å svara på. Barnet gir oss nye tankar. Me undrast over kven me er og korleis me skal ta oss av barnet. Kan me svara på spørsmåla i dei svarte augo? Kan me visa oss fram for den som aldri har sett eit menneske før? Kan me vera det første mennesket for eit nyfødt barn? Kan me vera eit føredøme for den som enno ikkje har tenkt sin første tanke? Kan me støtta den som held alt ope, ikkje har kjent sorg, ikkje har gledd seg over noko, ikkje veit at det er kome til ein ufullkomen, kald stad? Barnet veit alt. Det finst rom i barnet, og blodårar, kana lar, hjernevindingar. Barnet ser verda, veit ikkje om det er ei vakker verd, men kjenner på seg kva det treng. Eit nyfødt barn, utan ord, veit kva som vil vera godt og ikkje. Barnet ser dei vaksne rundt seg, skuggar, rørsler, høyrer hosting. Har dei vaksne rundt barselsenga alltid vore der? Barnet spør seg ikkje om det. Barnet kan ikkje spørja. Den ord lause veit like mykje som den som kan tala. Kanskje meir. Den ordlause merkar seg luktene, stemningane, kva tempo hendene veiftar med, kva rasling som kjem frå sengkleda, kva fred som gjestar rommet. Barnet veit kva det treng. Det lengtar ikkje til den gamle slektsgarden Hauge. Den gamle slektsgarden Hauge skal setja seg fast i barnet. Den gamle garden skal verta viktig for bar net. Men ikkje no. Barnet ser ikkje den gamle slektsgarden. Ingen born kan vita noko om gamle gardar. Elles veit bar net alt, skjønar det viktigaste. Det kjenner sanninga i kjøtet. Barnet fyller lungene og støyter ut eit skrik. Det veit kva det vil med skriket. Det dreiar seg ikkje om slektsgarden Hauge. 8
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 8
08.09.2026 17:51
Barnet ser veggene langt borte, det ser lyset som kjem inn vindaugo. Det veit ikkje kva lys er, men kjenner solvarmen som kjem i ansiktet. Barnet ser bilete inne i seg, dei dansar i mellomromma i buken, smyg seg gjennom k analane bak augo. Dei gode bileta og dei som barnet ikkje vil sjå. Barnet er gjest på den gamle slektsgarden Hauge. Barnet er kanskje den viktigaste gjesten, og mest høgvyrd. Barnet er annleis enn andre gjester og veit det sjølv. Barnet kjenner det i beingrinda. Barnet ser ei grein, eit blad utanfor vind auga, veit ikkje kva dette er. Barnet veit ikkje kva ei grein er, men at det aldri skal forlata Hauge, skal det snart få vita. Slik ein gjest er barnet. Barnet veit kanskje kvar det kjem ifrå, kanskje ikkje. Men det skal skjøna kvar det endar, kvar det skal stengjast inne, limast fast, aldri få til å sleppa taket. Det er Hauge. Hauge skal byggjast inn i barnet. Verda dansar framfor augo til barnet. Det veit ikkje kva noko heiter, ikkje kva ord er, men heile verda er no komen til Hauge, i barnet, gjennom barnet. Mangt kan skje med barnet. Ingen kan verna det. Barnet kan ikkje vakta seg sjølv. Barnet veit kva det gode er, det vonde skal det t idsnok få kjenna. Barnet ser livet spela seg ut, i barnerommet, på soverom met til foreldra, på kjøkenet i bestemorhuset. Barnet ser seg rundt. Lynraskt legg det merke til kvisten i v eggpanelet, rørslemønsteret til mor, luktene av vatn. Inntrykka kjem farande. Heile verda i bestemorhuset rasar inn i barnet, flyg gjennom det, skriv seg ned i innvolane, munnen, set merke på sniglehuset, øyregangen, nyreborken. Noko av dette elskar barnet. Noko anna kjem til å pina sjela. Slik er det, barnet må ta imot. Barnet er overgitt, prisgitt dei andre, dei som det snart skal kjenna, ut og inn, og kan ikkje gjera noko med det.
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 9
08.09.2026 17:51
lensmannen kom. Var det oss små han skulle henta? Me høyrde ordet om han i den tidlege morgonen. Det var ei stund etter frukost. Dagen var gul, grøn, blå som fjor den nedanfor, enno ikkje skapt, ikkje forma. Me budde på ein vakker stad. Noko godt kunne henda. Lått kunne opp stå. Munnar kunne opna seg med jubel. Einkvan nemnde lensmannen. Me var ikkje overraska. Hjarta hoppa over nokre slag. Det hadde vore mykje snakk om lensmannen. Me trudde ikkje lenger at han skulle koma, men høyrde bilen nedi vegen. Ikkje før var vitjinga hans nemnd, så stod han i tunet. Støvskya frå bilen, for det var tørketid, hang over garden. Bilen stoppa med eit stønn. Livet vårt i Hauge var visst over. Me fekk tenkja nytt om alt, om Hauge, tida, mor. Me hadde ikkje trudd på henne. Korleis kunne me ta så feil? Me var forferdelege. Det hadde mor sagt. Ho hadde heilt rett. No var ikkje det vanskeleg å skjøna. L ensmannen skulle kika på oss, sjå rett gjennom oss. Han kom for å finna sanninga om oss. Det nytta ikkje å lyga for lensmannen. Lensmannen steig ut av den grå bilen. Han hadde på seg ein grå frakk, det kunne vera regnfrakk, men det hadde ikkje regna på lenge. Han såg seg ikring, speida etter folk. Eg tok handa til bror min, Albert, det var for første gong. Ho 10
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 10
08.09.2026 17:51
kjendest mjuk og slapp. Me var nett komne ut av huset. Me rakk å tenkja at det var ein leik, ein leikelensmann som kom, ein leikebil, eit leikeord vart sagt. Lensmannen. Som rasande surra tankane våre, skaut gjennom hovudet. Kunne me tru på oss sjølve? Visste me kva me høyrde? Fanst det me såg? Mang ein gong hadde mor sagt at ho skulle ringja til lensmannen. Dette sa ho fordi me var så vanskelege. Me gjorde mykje gale. Reiv ned ting i heimen. Laga lyd som ikkje kunne tolast. Ho sa at ho skulle få lensmannen til å henta oss, ta oss med, senda oss til ein stad som heitte Bastøy. Der fanst det ein heim for slike som oss. Der fekk dei skikk på små gutar som ikkje gjorde det rette. Slike som ikkje kunne lyda. Me trakka alltid feil. Det hende mor gjekk att og fram på golvet medan ho snakka høgt om sam talen ho skulle ha med lensmannen. Ofte gjekk ho ut i gan gen med lange steg, ropte at ho skulle sanneleg ringja. Me vart vane med det, trudde ikkje på henne. Det var ein leik, lensmannsleiken. Ho ville berre vita om me følgde godt nok med. Snakket om å ringja kunne vera nok for å temja oss. Me hadde trakka på henne. Ho ville oss mest godt. Me måtte skikka oss betre. Derfor gjekk ho til sist ut i gangen, reiv av røyret på den svarte telefonen som hang på veggen, og ropte: Hallo? Er det lensmannen? Du må koma og henta ungane! Stemma hennar var full av eld og fortviling. Kva meir gale hadde me gjort? Må eg nemna det? Eg skal ikkje rekna opp syndene våre. Kor store var dei? Eg kan ikkje hugsa brotsverka. Eg kan enno ikkje sjå dei. Eg har gløymt alt me var skuldige i. Det eg hugsar, er ikkje stort. Mest manglar eg gode minne. Dei fanst, dei lyse stundene. Dei må ha vore der. Eg ser dei for meg. Me lo og snakka 11
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 11
08.09.2026 17:51
saman om blomar og tre. Dyr vart også nemnde. Einkvan slengde meg opp i lufta. Mor heldt meg i hendene og snurra rundt slik at føtene mine løfta seg frå underlaget. Etterpå venta eg på at ho skulle bli sint. Det var ikkje mange samtalar og heller ikkje mykje song. Mor trampa ikkje utan grunn i golvet. Ho sperra ikkje opp augo for ingenting. Ofte fór ho ut og inn av dørene, slengde dei igjen. Det var me borna som jaga henne rundt. Ho kunne ikkje med oss. Me hadde frekke augo og skeiv munn. Me hadde tatt lukka frå mor. Ho hadde vore fylt av glede då me ikkje var til. Kva ville me der, i Hauge? Kvar kom me ifrå? Kven stod bak oss? Kvar var oppdragaren vår, han som vreid oss til å bli dei me var, elendige? Det hende me gjekk inn i huset utan å ta av oss skorne. Det hugsar eg, må vedgå dette. Mor ropte ut, me snudde oss, såg spora, dei små stega våre over golvet. Skit låg att etter oss, viste kvar me hadde gått. Merka etter oss, av søle, vitna om kven me var. Mor hadde vaska golvet, ropte ho. Før me kom, skein det av dei lakka, reine fjølene. Kunne me aldri tenkja oss om? Såg me ikkje kor ho hadde streva for å gjera alt fint og godt for oss? Alle stod utanfor bestemorhuset, i tunet i Hauge, lens mannen, mor og far, bror min, Albert, og eg. Ein port opna seg i granskogen like ved, mot mørkeret. Bror min og eg gjekk dit. Det var han som leidde meg. Han visste kva veg me måtte gå, han som var eldst. Me gjekk ut av tunet, over ein liten, skrå bakke, opp på eit berg, inn blant trea beste far Gabriel hadde planta for lenge sidan. Trea var blitt store no. Dei skulle hoggast snart. Kor langt rakk tankane? Ikkje til ei anna verd, heller ikkje til eit nytt land. Me hadde inga anna verd. Framtida 12
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 12
08.09.2026 17:51
var grå som lensmannen, frakken, bilen hans. Dit me skulle, fanst det ikkje noko. Tanken kunne ikkje gå dit. Det var eit tomt rom som strekte seg ut frå tunet, inn blant granene, vidare langs den daude skogbotnen. Der voks berre gauk syre. Nye rom laga seg innover blant trestammene, mør kare. Der budde ingen. Inne i granskogen snudde me oss mot tunet, la oss ned, såg på dei som stod der nede ved trappa til bestemorhuset. Dei gjekk ikkje inn. Dei kom ikkje etter oss. Dei snakka og snakka. Så lo dei, såg opp mot skogen der me låg musestille. Augo deira fanga oss. No er eg ein gammal mann. Eg veit at dei såg oss heile tida. Dei følgde med oss då me vandra derifrå. Eg skjønar det så lenge etter. Vaksen forstand har heimsøkt meg. Det hender eg vil vera den forstanden utan. Barnet har den største visdommen. Barnet veit om farane som trugar. Still aldri spørsmål ved klokskapen til barnet! Foreldra våre såg kvar me gjekk. Dei såg oss gå over den grøne bakken, hand i hand. Det var heilt greitt, tenkte dei vel. Fantasien styrer stega til dei små. Det var ikkje noko i vegen for å gå inn i skogen, tenkte foreldra. Iallfall så lenge borna kunne sjåast frå tunet. Born innbiller seg så mange ting! Born rømer, men kjem heim igjen når dei blir svoltne. No når alle hadde sett oss, ropte mor på oss med lys og sterk stemme. Det var overtyding og glede i stemma hen nar. Til og med far ropte på oss, med ei stemme langt nede, som grus og småstein i ein åker. Me måtte koma, ropte dei blidt. Kom no endeleg! Lensmannen vil helsa på dykk! Ropa deira lokka oss ikkje. Det var ikkje godt å nærma seg dei vaksne kroppane. Me sprang dei ikkje glade til møtes. Me visste ikkje kva som ville henda med oss og dei. Smilet deira kunne ikkje tydast. 13
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 13
08.09.2026 17:51
Me kom inn i krinsen til dei vaksne. Kva ville straffa vera? Lensmannen tok oss sikkert med seg. Døra stod open på den grå bilen. Eller ville han lata oss bli verande i Hauge? Først måtte han vel snakka med oss, granska oss nøye. Lensmannen såg rett på oss. Augo leita etter oss endå om han såg oss. Det kom fram at me hadde sprunge på skogen og gøymt oss for han. Det var mor som sa det, smilande. Var dette lensmannen? Han hadde store, milde, opne augo. Munnen hans bivra. Han ville visst helsa på oss, men leita etter orda. Slik hugsar eg det. Så kviskra han til foreldra mine: De må aldri skremma borna med lensmannen.
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 14
08.09.2026 17:51
barnet veks ikkje. Kroppen kan verta større. Men eit barn som ikkje veks vert verande, gøymt i den vaksne, i det indre, i kjøtet, blant organa. Barnet i oss kan døy, men det lever. I minnet er det framleis til, det døde barnet. Minnet strekkjer seg tilbake til barnet, leitar i den vaksne k roppen, i den grå hjernen, der finst barnet. Minnet gleder seg over barnet som det når så vidt. Ein flik av minnet rører ved bar net. Minnet hugsar korleis barnet var. Dermed kan minnet gløyma, slik som berre born kan. Den vaksne lærer av sitt gløymde barn. Den vissa bølgjar gjennom minnet, i krappe, små krusingar, som om minnet skjelv. Å, barn! Som det kunne gløyma! Barnet er berre i stunda, i det det ser, den gåva det har fått, den leiken det har rusla inn i. Gleda er der, stor og heil, hos barnet. Barnet voks ikkje, men garden Hauge voks opp ikring det. Garden la seg ut framfor augo til barnet, men berre eit stykke bort frå husa. For barnet fanst ikkje noko utan for tunet, ikkje eingong Haugemarka, Oppigardsåsen, Vågen, Nes. Garden vart til eit gjerde, eit stengsel, rundt barnet. Kratt og buskar kom til, sperra vegen ut, sette blad og blomar med utruleg kraft. Det barnet som ikkje voks, kom ut av huset kvar dag, såg garden, det inste av han, og visste at det var godt. Dette var alt barnet trong. Barnet 15
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 15
08.09.2026 17:51
såg fargane som tre og buskar skapte, blomar spreidde seg, så villige. Det var lilla, indigo, raudt, grønt. Grønt er liv og tolmod. Grønt er grunnlaget for glede og hjartelag. Men det grågrøne kan fortelja om ein mangel, noko hardt i sjela. Det minner oss om noko me helst vil koma unna. Det djupt grøne, som skin av svart og gull, det grøne i mosen, på skogbotnen, under den store grana, der villmarka tar til og strekkjer seg uendeleg langt, såg ikkje barnet. Barnet såg seg rundt, og barneblikket skapte verda. Blik ket til barnet skapte ei ny og enklare verd. Slik vart verda til. Berre det barnet såg, fanst for barnet. Det barnet ikkje skjøna, vart ein del av verda. Det barnet sørgde over, støypte seg fast i sjela. Spørsmåla til barnet gjorde barnet veikt. Det hende for ofte at barnet sjølv måtte finna svar. Men barnet kunne ikkje finna svar. Barnet vart utlevert til seg sjølv og til det det såg. Barnet levde i eit grønt fengsel. Blomar voks, med fargar, dette gledde barnet. Barnet visste ikkje at det var i fengsel. Fengselskrattet, det grøne, vokstervillige, skaut opp rundt tunet. Heilt åleine gjekk barnet ut i fengselet sitt. Skogen kunne barnet sjå. Og fjorden, utanfor fengselet. Men barnet såg det likevel ikkje. Dette var både synleg og skjult for barnet. Barnet såg mangt og mykje, men visste ikkje kva det såg. Ingen ser skogen utan å vera inne i han. Ingen ser ein skog på avstand. Barnet var ikkje inne i huset. Kva skulle det der? Det fanst inga innside av huset. I det same barnet gjekk ut i dagen, rasa det indre av huset saman. Glad gjekk barnet vidare. Det hende barnet såg andre born. Dei kom gjennom det grøne, den bladrike veggen i fengselet. Krattveggen hadde nåler som stakk, men framande born kunne koma 16
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 16
08.09.2026 17:51
gjennom. Framande born kom, dei hadde stort hovud og gult hovudplagg. Ei kvinne barnet ikkje kjende, hadde strikka grøne jakker til dei framande borna. Sjølv hadde barnet ei grå jakke. Barnet som levde i det grøne fengselet, visste ikkje kva det skulle seia til dei andre borna. Kva skulle barnet gjera med dei? Dei kom ikkje i eit ærend. Dei var på oppdagingsferd. Dei kunne merka seg kva som helst, alt var nytt og uventa for dei framande borna. Dei såg barnet som budde der, i fengselstunet, og dei såg steinane i løemuren. Kor tunge dei var, steinane. Det var det same kva borna såg. Alt var tilfeldig, utan meining for dei framande borna. Dei søkte ikkje meining, og derfor kunne dei likså godt snu seg og gå, inn i det bladrike krattet, og bli borte. Dyra var hos barnet, dei hadde det som barnet, endra seg ikkje. Dei hadde inga framtid, visste iallfall ikkje om henne. Det var verda rundt dyra som endra seg, voks, graset kunne verta høgt, små dyr kunne bli borte i det, piggsvina gjekk seg vill i gulrotåkeren. Piggsvina kom ikkje heim til hola under løemuren før det var seine kvelden. Då var ikkje bar net ute lenger. Ingen dyr brydde seg om barnet. Dyra trudde berre på dei store, vaksne, dei som hadde tunge steg og sterke drag rundt munnen. Brå måtte dei store vaksne vera, og harde, for berre slik kunne dyra lyda dei. Dyra ville ikkje vita av eit barn, eller såg heilt bort frå barnet, brydde seg ikkje. Hesten høyrde ikkje på meldingane som barnet gav, kua lét seg ikkje jaga dit barnet ville. Kalven ville ikkje bli leidd av eit barn. Han stod heilt still i vegen, merka ikkje at eit lite vesen prøvde å leia han. Ikkje eingong sauen brydde seg om barnet. Sauen såg opp frå etinga av gras, vreid den avlange pupillen bort mot barnet, men åt roleg vidare. Heller ikkje 17
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 17
08.09.2026 17:51
hunden ville koma når barnet ropte. Barnehanda som ville klappa, brydde ikkje hunden seg om. Ho var for veik, den vesle handa, hadde ingen lovnader i seg, ikkje mat, ikkje fridom, heller ikkje straff. Katten spaserte forbi barnet, ut i graset, inn i det grøne krattet. Barnet fanst ikkje for katten. Ikkje eingong åmene som åt på kålblada hadde trong for å vera med barnet, ikkje makkane, heller ikkje maurane snudde seg mot barnet, ikkje utan at barnet tok ein pinne og stakk han inn i maurtua. Seinare fann barnet på at det kunne mata dyra. Då åt dyra av fanget til barnet, og kalven saug på handa hans, like alvorsamt som om barnet skulle vera vaksen, eller eit dyr. Då strekte kua hals når han kom med litt gras i neven. Gra set var like godt sjølv om barnet hadde funne det og kom berande med det, like sterkt lengta kua til graset, og då vis ste barnet at også kua var upåliteleg, det einaste ho brydde seg om var mat. Hesten ville ha ei gulrot sjølv om det var barnet som kom med henne. Katten bøygde seg og drakk av den vesle skåla med mjølk som barnet gav henne, og strekte halen opp, som om barnet var ein viktig person.
Flygelet ved fjorden_Lars Amund Vaage.indd 18
08.09.2026 17:51
Om Mjølketid (2023):
la r s a mund vaag e Flygelet ved fjorden
ISBN 978-82-495-3047-2
fo rl aget o kto be r
9 788249
530472
lar s amu n d vaag e
for fatta r p ortret t : Fartein Rudjord omslag: Egil Haraldsen & Ellen Lindeberg | ex i l d e s ig n
Flygelet ved fjorden er ein djupt personleg roman, fininnstilt, klangfull, rytmisk og granskande. Samstundes skildrar Lars Amund Vaage vestnorsk bygdekultur i ei tid då tradisjonane fell og landet står overfor fundamentale endringar.
Flygelet ved fjorden
lar s amund vaage (fødd 1952) debuterte i 1979 med romanen Øvelse Kald Vinter og har sidan skrive særeigne romanar, noveller, skodespel, barnebøker og dikt. Han har fått mange prisar for bøkene sine, mellom anna Kritikerprisen, P2-lyttaranes romanpris og Brageprisen, og han har fått Oktoberprisen, Aschehougprisen, Gyldendalprisen og Doblougprisen for samla forfattarskap. To gonger har han vore nominert til Nordisk råds litteraturpris, for Rubato (1995) og Det uferdige huset (2020). I 2023 kom romanen Mjølketid, ein frittståande oppfølgjar til Det uferdige huset. Med Flygelet ved fjorden avsluttar Vaage forteljinga om folket på Hauge.
tidleg på 1950-talet blir Sigmund fødd inn i familien på garden Hauge som det tredje av fem sysken. Omgangsforma er kald, ribba for gode ord og anerkjenning. For Sigmund, som ikkje får falda seg ut, er garden ein mørk stad å veksa opp. Gjester kjem til Hauge, nokre heile vegen frå Chicago. Dei kjem med lovprising og takksemd. Med gjester i huset endrar mora til Sigmund seg, ho blir ei god mor. Men så er det det med gjester, at dei drar igjen.
forlag et oktob er
«Vaage skriv med djup innsikt i menneskesinnet … Forfattaren legg seg tett på Clara, og ved å halda seg der skriv han fram ei sterk og interessant, men samstundes alminneleg soge med fascinerande vitnemål frå ei tid som ikkje er fjern, rekna i år, men langt borte om ein reknar i kår. Skildringa av arbeidet på ein liten vestlandsgard er mellom det aller beste i denne romanen, og særleg gjeld det fjøsstellet ... Personane i boka er med andre ord samansette, ein vert ikkje heilt ferdig med dei. Det gjer dei levande og relevante for lesaren, i ein rik roman utan lesarflørt og frieri» odd w. surén, dag o g tid
Om Det uferdige huset (2020): «Kva er det som gjer eit hus til ein heim, kva er det som knyter folk saman, og kva gjorde folkehøgskulane med gåverik bygdeungdom tidleg på 1900-talet? Forfattar og bonde Ragnvald Vaage var bestefaren til forfattaren, og inspirert av han kjem denne historia om store draumar, uferdige hus og ei pliktkjensle det ikkje går an å bli kvitt. Vondt og vakkert. Nei, vakkert og vondt» marta norheim, nrk årets beste bøker 2020 «Det uferdige huset er et rikt, tenkende prosaverk – det går en essayistisk tråd gjennom romanen, ja så rød er tråden at man må kunne kalle den en romanpoetikk og en kunstpoetikk … Vaage makter å kombinere både etisk selvgransking og estetisk refleksjon i en roman som bølger frem mot uventede erkjennelser» Frå juryens grunngjeving for nominasjonen til nordisk råds litteraturpris 2021
roman | forlag et oktob er
Om Mjølketid (2023):
la r s a mund vaag e Flygelet ved fjorden
ISBN 978-82-495-3047-2
fo rl aget o kto be r
9 788249
530472
lar s amu n d vaag e
for fatta r p ortret t : Fartein Rudjord omslag: Egil Haraldsen & Ellen Lindeberg | ex i l d e s ig n
Flygelet ved fjorden er ein djupt personleg roman, fininnstilt, klangfull, rytmisk og granskande. Samstundes skildrar Lars Amund Vaage vestnorsk bygdekultur i ei tid då tradisjonane fell og landet står overfor fundamentale endringar.
Flygelet ved fjorden
lar s amund vaage (fødd 1952) debuterte i 1979 med romanen Øvelse Kald Vinter og har sidan skrive særeigne romanar, noveller, skodespel, barnebøker og dikt. Han har fått mange prisar for bøkene sine, mellom anna Kritikerprisen, P2-lyttaranes romanpris og Brageprisen, og han har fått Oktoberprisen, Aschehougprisen, Gyldendalprisen og Doblougprisen for samla forfattarskap. To gonger har han vore nominert til Nordisk råds litteraturpris, for Rubato (1995) og Det uferdige huset (2020). I 2023 kom romanen Mjølketid, ein frittståande oppfølgjar til Det uferdige huset. Med Flygelet ved fjorden avsluttar Vaage forteljinga om folket på Hauge.
tidleg på 1950-talet blir Sigmund fødd inn i familien på garden Hauge som det tredje av fem sysken. Omgangsforma er kald, ribba for gode ord og anerkjenning. For Sigmund, som ikkje får falda seg ut, er garden ein mørk stad å veksa opp. Gjester kjem til Hauge, nokre heile vegen frå Chicago. Dei kjem med lovprising og takksemd. Med gjester i huset endrar mora til Sigmund seg, ho blir ei god mor. Men så er det det med gjester, at dei drar igjen.
forlag et oktob er
«Vaage skriv med djup innsikt i menneskesinnet … Forfattaren legg seg tett på Clara, og ved å halda seg der skriv han fram ei sterk og interessant, men samstundes alminneleg soge med fascinerande vitnemål frå ei tid som ikkje er fjern, rekna i år, men langt borte om ein reknar i kår. Skildringa av arbeidet på ein liten vestlandsgard er mellom det aller beste i denne romanen, og særleg gjeld det fjøsstellet ... Personane i boka er med andre ord samansette, ein vert ikkje heilt ferdig med dei. Det gjer dei levande og relevante for lesaren, i ein rik roman utan lesarflørt og frieri» odd w. surén, dag o g tid
Om Det uferdige huset (2020): «Kva er det som gjer eit hus til ein heim, kva er det som knyter folk saman, og kva gjorde folkehøgskulane med gåverik bygdeungdom tidleg på 1900-talet? Forfattar og bonde Ragnvald Vaage var bestefaren til forfattaren, og inspirert av han kjem denne historia om store draumar, uferdige hus og ei pliktkjensle det ikkje går an å bli kvitt. Vondt og vakkert. Nei, vakkert og vondt» marta norheim, nrk årets beste bøker 2020 «Det uferdige huset er et rikt, tenkende prosaverk – det går en essayistisk tråd gjennom romanen, ja så rød er tråden at man må kunne kalle den en romanpoetikk og en kunstpoetikk … Vaage makter å kombinere både etisk selvgransking og estetisk refleksjon i en roman som bølger frem mot uventede erkjennelser» Frå juryens grunngjeving for nominasjonen til nordisk råds litteraturpris 2021
roman | forlag et oktob er