EUROPEJSKIE WNĘTRZA
KONTRAKTOWE: ELEKTRYFIKACJA
Przepisy, normy badawcze i certyfikacja
WĄTPLIWOŚCI DOTYCZĄCE
PRZEPISÓW I CERTYFIKACJI
WE WNĘTRZACH KONTRAKTOWYCH (CI)
W praktyce „elektryfikacja” we wnętrzach kontraktowych to złożony temat: jednostka (np. element wbudowany lub montowany na powierzchni, wyposażony w gniazda 230 V, ładowarki USB i/lub okablowanie) jest produktem wprowadzanym na rynek, natomiast instalacja w budynku (podłączenie do stałej instalacji elektrycznej, obwodów, zabezpieczeń, uziemienia oraz odbiór techniczny) to coś innego. Te dwa obszary podlegają różnym ramom prawnym, różnym normom oraz różnym „dowodom” zgodności.
Ta broszura pomaga – jako klientowi lub osobie tworzącej specyfikację – szybko zrozumieć różnicę między obowiązkową zgodnością (minimalnymi wymaganiami niezbędnymi do legalnej i bezpiecznej dostawy oraz instalacji) a dodatkowymi gwarancjami jakości (dobrowolnymi, ale wartościowymi certyfikatami i audytami niezależnych instytucji).
Dołożono wszelkich starań, aby informacje zawarte w tym dokumencie były aktualne i dokładne.
Jednak firma Fellowes nie może zagwarantować ich pełnej poprawności ani kompletności i nie ponosi odpowiedzialności prawnej za ewentualne błędy lub braki. Jeśli zauważysz błąd lub posiadasz dodatkowe informacje, prosimy o kontakt pod adresem marketing@fellowes.pl.
OZNAKOWANIE CE I DEKLARACJA ZGODNOŚCI UE –WYJAŚNIENIE
W przypadku większości jednostek elektryfikacyjnych stosowanych w biurach i we wnętrzach kontraktowych obowiązuje zasada: jeśli produkt podlega unijnemu „zharmonizowanemu prawodawstwu produktowemu”, oznakowanie CE jest obowiązkowe i może być stosowane wyłącznie w takim przypadku.
Ważne kwestie, które są często źle rozumiane:
• Nie istnieje „certyfikat CE” wydawany przez centralny organ UE. To producent sam deklaruje zgodność, potwierdzając ją dokumentacją techniczną oraz Deklaracją Zgodności UE (DoC).
• Oznakowanie CE nie jest znakiem jakości ani etykietą konsumencką. To przede wszystkim oznaczenie dopuszczenia produktu do obrotu na rynku i nie powinno być wykorzystywane jako znak jakości w celach marketingowych.
• Jednostka notyfikowana jest wymagana tylko dla określonych (wysokiego ryzyka) kategorii produktów i procedur; w przypadku wielu produktów elektrycznych dopuszczalna jest samoocena, pod warunkiem zastosowania i udokumentowania właściwych wymagań oraz norm.
KTÓRE DYREKTYWY I PRZEPISY UE SĄ NAJWAŻNIEJSZE W PRAKTYCE
W przypadku jednostek elektryfikacyjnych stosowanych w biurach i środowiskach projektowych, kluczowe znaczenie mają następujące ramy prawne:
Sprzęt niskonapięciowy: Dyrektywa niskonapięciowa (LVD) 2014/35/UE zapewnia, że urządzenia elektryczne oferują wysoki poziom bezpieczeństwa w określonych zakresach napięć.
Kompatybilność elektromagnetyczna: Dyrektywa EMC 2014/30/UE wymaga, aby urządzenia nie powodowały niedopuszczalnych zakłóceń elektromagnetycznych oraz były odpowiednio odporne na zakłócenia. Ma to szczególne znaczenie w przypadku jednostek zawierających elektronikę (np. ładowarki USB).
RoHS: Przepisy UE ograniczają stosowanie niebezpiecznych substancji w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym w celu ochrony środowiska i zdrowia publicznego.
Ecodesign (efektywność energetyczna): Jeśli jednostki (lub dostarczane z nimi zasilacze) należą do kategorii „zewnętrznych zasilaczy” lub obejmują np. ładowanie bezprzewodowe, mogą podlegać wymogom ekoprojektu. Komisja wskazuje, że przepisy dotyczące ekoprojektu dla zewnętrznych zasilaczy (do 250 W) obowiązują od 2020 roku, a rozporządzenie (UE) 2019/1782 zostanie zastąpione przez rozporządzenie (UE) 2025/2052 od 1 stycznia 2028 r., które obejmie również ładowarki bezprzewodowe oraz kable USB-C.
Od przepisów do norm: dlaczego normy EN/IEC są kluczowe
Przepisy UE zazwyczaj określają wymagania zasadnicze (czyli co produkt musi spełniać), ale nie zawsze wskazują, w jaki sposób należy to osiągnąć technicznie. Dlatego istnieją normy zharmonizowane: jeśli dana norma została uznana przez Komisję Europejską za „zharmonizowaną” i opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE, jej zastosowanie daje domniemanie zgodności z odpowiednimi wymaganiami zasadniczymi w zakresie objętym tą normą.
IEC 61535: złącza montowane w instalacjach (stałych)
Norma IEC 61535 jest często bezpośrednio istotna dla wnętrz kontraktowych, ponieważ wiele modułowych systemów połączeń w budynkach i meblach się na niej opiera (np. „złącza instalacyjne” takie jak GST zamiast standardowych połączeń wtyczka–gniazdo).
Norma ta opisuje złącza przeznaczone do trwałego podłączenia w instalacjach stałych, w tym zakresy napięcia i prądu, oraz wskazuje, że nie są one przeznaczone do częstego podłączania i odłączania pod obciążeniem.
IEC 60364 i „warstwa instalacyjna”: meble i środowisko projektowe
Po stronie instalacji głównym punktem odniesienia jest norma IEC 60364 (oraz europejska seria HD-60364), która obejmuje projektowanie, wykonanie i weryfikację instalacji niskonapięciowych. W Europie normy te są zarządzane w ramach struktur CENELEC (w tym TC 64).
Szczególne znaczenie dla wnętrz kontraktowych i „elektryfikacji mebli” ma norma IEC 60364-7-713 (Meble). Dotyczy ona systemów okablowania w meblach podłączonych do instalacji budynku i jasno wskazuje, że meble mogą zawierać elementy oświetleniowe, gniazda, przełączniki oraz złącza instalacyjne zgodne z IEC 61535.
W praktyce oznacza to, że w momencie gdy „system zasilania w meblu” staje się częścią instalacji stałej (lub jest do niej podłączony), analiza nie dotyczy już wyłącznie zgodności produktu, ale obejmuje także projekt instalacji oraz jej weryfikację.
Obowiązkowe: CE (jeśli wymagane przez przepisy produktowe)
Oznakowanie CE jest obowiązkowe, gdy produkt podlega określonym przepisom UE, które tego wymagają. Nie może być stosowane, jeśli te przepisy nie mają zastosowania.
CE oznacza, że producent deklaruje zgodność z obowiązującymi wymaganiami oraz że zastosowano właściwą procedurę oceny zgodności. Nie oznacza to automatycznie, że produkt został przetestowany przez niezależną jednostkę zewnętrzną.
Dobrowolne, ale często bardzo wartościowe: znak GS, znak VDE oraz testy TÜV
To właśnie tutaj najczęściej pojawia się zamieszanie w przetargach: „chcemy TÜV”, „chcemy GS”, „musi być VDE”. Warto jasno rozróżnić te pojęcia:
GS (Geprüfte Sicherheit) - Znak GS to dobrowolny, ale prawnie uregulowany niemiecki znak bezpieczeństwa. Nie jest ogólnym znakiem jakości (np. nie odnosi się do trwałości czy wydajności), ale stanowi rzeczywiste potwierdzenie bezpieczeństwa — w przeciwieństwie do oznakowania CE.
Uzyskanie znaku GS wymaga przeprowadzenia badań i certyfikacji przez uprawnioną jednostkę GS oraz nadzoru nad procesem produkcji (zgodność typu w produkcji).
VDE - Instytut VDE to jednostka badawcza i certyfikacyjna, która wydaje własne oznaczenia certyfikacyjne. Zgodnie z informacjami instytutu, znaki VDE przyznawane są po przeprowadzeniu kontroli zakładów produkcyjnych, badań produktów oraz regularnego nadzoru nad produkcją. Obejmuje to m.in. znak VDE oraz VDE-GS.
W praktyce ważne jest rozróżnienie: VDE to organizacja / dostawca certyfikacji, natomiast GS to ramy prawne + znak. Organizacje takie jak VDE mogą wydawać certyfikaty GS (jeśli są do tego uprawnione).
TÜV - TÜV (Technischer Überwachungsverein) to określenie grupy niezależnych niemieckich organizacji badawczych i certyfikacyjnych, takich jak TÜV Rheinland, TÜV SÜD czy
TÜV Nord. Organizacje te przeprowadzają techniczne badania bezpieczeństwa i jakości produktów.
Certyfikat TÜV oznacza, że produkt został przetestowany przez niezależną jednostkę zgodnie z określonymi normami międzynarodowymi lub europejskimi, takimi jak normy IEC lub EN (np. IEC 61535 dla złączy instalacyjnych lub normy EN dla wtyczek i kabli). Po pozytywnym przejściu testów produkt może otrzymać znak lub certyfikat TÜV.
Ważne jest, aby zrozumieć, że TÜV nie jest odrębną normą produktową, lecz jednostką badawczą i certyfikacyjną, która ocenia produkty zgodnie z istniejącymi normami. Na przykład TÜV może:
• przeprowadzać badania produktów zgodnie z normami EN/IEC
• wydawać raporty z badań i certyfikaty
• przeprowadzać inspekcje fabryk
• przyznawać znaki jakości, takie jak GS (jeśli posiada odpowiednie uprawnienia)
Główna różnica względem oznakowania CE polega na tym, że CE jest zasadniczo deklaracją producenta, iż produkt spełnia wymagania europejskiego prawodawstwa. Natomiast certyfikat TÜV oznacza, że niezależna strona trzecia faktycznie przeprowadziła i oceniła badania. W praktyce certyfikat TÜV jest często postrzegany jako dodatkowe potwierdzenie bezpieczeństwa i jakości produktu ponad obowiązkowe oznakowanie CE, jednak w większości przypadków pozostaje on dobrowolny.
Co rzeczywiście świadczy o bezpieczeństwie?
W ujęciu zrozumiałym dla klienta sprowadza się to do dwóch poziomów: Podstawowe bezpieczeństwo (obowiązkowe)
Aby produkt mógł być legalnie i bezpiecznie oferowany na rynku europejskim, niezbędne są: prawidłowy proces oznakowania CE, deklaracja zgodności UE (DoC), dokumentacja techniczna oraz zastosowanie odpowiednich (zharmonizowanych) norm.
Dodatkowe bezpieczeństwo (opcjonalne, często pożądane)
Procedury takie jak GS, VDE czy TÜV zapewniają niezależne testowanie oraz stały nadzór nad produkcją. Są szczególnie wskazane w dużych projektach, środowiskach krytycznych lub wtedy, gdy chcemy zwiększyć zaufanie klientów końcowych oraz ubezpieczycieli.
RÓŻNICA MIĘDZY NORMAMI PRODUKTOWYMI A NORMAMI INSTALACYJNYMI
Podczas elektryfikacji stanowisk pracy kluczowe jest rozróżnienie między normami produktowymi a normami instalacyjnymi. W praktyce są one często mylone, mimo że pełnią zupełnie różne funkcje.
Normy produktowe odnoszą się do bezpieczeństwa, konstrukcji i działania pojedynczych produktów lub komponentów. To właśnie według nich producenci, tacy jak Fellowes, projektują i testują swoje wyroby.
Przykłady norm produktowych:
• IEC / EN 61535 – złącza instalacyjne dla modułowych instalacji elektrycznych
• EN/IEC 60884-1 – wtyczki i gniazda
• EN 50525 – przewody elektryczne
Normy te zapewniają, że poszczególne produkty są bezpieczne i odpowiednio przetestowane przed wprowadzeniem na rynek.
Normy instalacyjne dotyczą natomiast tego, jak systemy elektryczne w budynku powinny być projektowane, wykonywane i kontrolowane. Koncentrują się na całej infrastrukturze elektrycznej oraz na tym, jak poszczególne komponenty współpracują, tworząc bezpieczny system.
Przykłady norm instalacyjnych:
• NEN 1010 – instalacje elektryczne w Niderlandach
• DIN VDE 0100 – instalacje elektryczne w Niemczech
• BS 7671 – zasady instalacyjne w Wielkiej Brytanii
• HD 60364 – europejska norma bazowa dla instalacji elektrycznych
Normy te określają m.in.:
• sposób podłączenia instalacji
• wymagane środki bezpieczeństwa
• sposób przeprowadzania kontroli i testów
• zakres odpowiedzialności za instalację
Co to oznacza w praktyce dla klientów i wnętrz kontraktowych?
Fellowes odpowiada za to, aby produkty były zgodne z odpowiednimi normami produktowymi, natomiast instalator lub integrator systemów ponosi odpowiedzialność za bezpieczną instalację zgodnie z krajowymi normami instalacyjnymi.
ROLA FIRMY FELLOWES JAKO DOSTAWCY KOMPONENTÓW
W kontekście tej broszury rola firmy Fellowes polega na dostarczaniu komponentów: oferujemy elementy/ jednostki elektryfikacyjne, które w sposób udokumentowany spełniają odpowiednie przepisy produktowe (wraz z wymaganą dokumentacją).
Czym nie jesteśmy w tej roli: nie jesteśmy wykonawcą kompletnej instalacji budynkowej ani podmiotem certyfikującym całą instalację projektową (budynek + połączenia + odbiór).
To rozróżnienie jest nie tylko praktyczne, ale również logiczne z punktu widzenia prawa:
• „Blue Guide” (ramy UE) definiuje producenta i jasno wskazuje, że każdy, kto wprowadza produkt na rynek pod własną nazwą, jest uznawany za producenta wraz z wszystkimi wynikającymi z tego obowiązkami.
• Krajowe przepisy przypisują wykonanie instalacji oraz dokumentację odbiorową instalatorowi i/lub właścicielowi/inwestorowi – w zależności od kraju (patrz kolejna sekcja).
Konsekwencja praktyczna:
Dostawca komponentów może wesprzeć Cię w zakresie dokumentacji produktowej (DoC, raporty z badań, specyfikacje materiałowe), ale zazwyczaj nie może „zastąpić” instalatora w zakresie zgodności instalacji z przepisami, ponieważ zależy ona od projektu, wykonania oraz pomiarów przeprowadzonych na miejscu.
NAJCZĘŚCIEJ STOSOWANE NORMY PRODUKTOWE W
POSZCZEGÓLNYCH KRAJACH
Niderlandy i Belgia
Rynek opiera się głównie na normach europejskich. Najczęściej stosowane normy i certyfikacje:
• EN / IEC 61535 – dla modułowych systemów instalacyjnych
• EN 60884-1 – dla wtyczek i gniazd
• oznakowanie CE jako podstawa prawna Dodatkowe znaki jakości, takie jak KEMA-KEUR, DEKRA czy TÜV, mogą zwiększać zaufanie, ale zazwyczaj są dobrowolne.
Francja
We Francji często poszukiwane są certyfikaty uznawane przez krajowe instytucje.
Najczęściej stosowane odniesienia:
• normy i certyfikacja NF
• europejskie normy EN/IEC
Oznakowanie CE pozostaje podstawą prawną.
Włochy
Dominują normy europejskie. W praktyce uwzględnia się:
• normy EN / IEC
• oznakowanie CE
Dodatkowe znaki jakości, takie jak TÜV czy VDE, mogą zwiększać wiarygodność w projektach, ale zwykle nie są obowiązkowe.
Wielka Brytania (UK)
Wielka Brytania posiada własny system norm (BS), np.:
• BS 1363 – dla brytyjskich gniazd i wtyczek
• BS 5733 lub BS 6396 – dla wybranych systemów dystrybucji zasilania
Choć Wielka Brytania nie jest już częścią UE, wiele norm europejskich pozostaje technicznie porównywalnych.
Niemcy
Niemcy są znane z dużego nacisku na niezależną certyfikację.
Popularne znaki jakości to:
• certyfikacja VDE
• znak GS (Geprüfte Sicherheit)
Choć nie zawsze są one wymagane prawnie, w wielu projektach są silnie rekomendowane lub wręcz wymagane kontraktowo.
Polska
Polska w dużej mierze opiera się na normach europejskich, jednak krajowe przepisy często odnoszą się do ich polskich odpowiedników, takich jak:
• PN-HD 60364 – dla instalacji elektrycznych
Normy europejskie oraz oznakowanie CE są powszechnie akceptowane dla produktów.
Hiszpania
Również tutaj dominują normy europejskie. W praktyce uwzględnia się:
• normy EN / IEC
• oznakowanie CE
Dodatkowe znaki jakości, takie jak TÜV czy VDE, mogą zwiększać wiarygodność w projektach, ale zazwyczaj nie są obowiązkowe.
W kontekście elektryfikacji stanowisk pracy — listwy zasilające do biurek, moduły zasilania czy modułowe systemy dystrybucji energii — często pojawia się zamieszanie dotyczące norm, certyfikacji i odpowiedzialności.
Poniżej przedstawiono cztery najczęściej spotykane nieporozumienia:
1. Oznakowanie CE to znak jakości
CE jest często postrzegane jako znak jakości, jednak nim nie jest.
Oznakowanie CE to prawna deklaracja producenta, że produkt spełnia europejskie dyrektywy dotyczące bezpieczeństwa, zdrowia i ochrony środowiska.
Jest ono obowiązkowe, aby wprowadzić produkt na rynek europejski, ale nie stanowi niezależnej certyfikacji ani znaku jakości przyznawanego przez zewnętrzną jednostkę.
2. TÜV jest obowiązkowy
Certyfikaty takie jak GS, VDE czy TÜV bywają uznawane za obowiązkowe, jednak zazwyczaj tak nie jest. Są to dobrowolne oznaczenia jakości, które potwierdzają, że produkt został przetestowany przez niezależną stronę trzecią. Zapewniają dodatkową gwarancję bezpieczeństwa i jakości, ale w wielu przypadkach nie są wymagane prawnie. W niektórych krajach lub projektach mogą być jednak wymagane zapisami umownymi.
3. Jeśli produkty są certyfikowane, cała instalacja jest bezpieczna
Certyfikacja produktu oznacza, że dany produkt został zaprojektowany i przetestowany jako bezpieczny. Nie mówi jednak nic o bezpieczeństwie całej instalacji.
Bezpieczeństwo kompletnej instalacji elektrycznej zależy od:
• prawidłowego montażu
• odpowiedniego doboru parametrów
• zastosowania zgodnie z krajowymi normami instalacyjnymi
4. Producent odpowiada za całą instalację
Producent, taki jak Fellowes, dostarcza komponenty do elektryfikacji stanowisk pracy, takie jak moduły zasilania, złącza czy systemy kablowe.
Producent odpowiada za:
• bezpieczeństwo produktu
• zgodność z normami produktowymi
• prawidłową dokumentację i certyfikację
Natomiast instalator lub integrator systemów odpowiada za:
• kompletną instalację elektryczną
• podłączenie do instalacji budynku
• zgodność z krajowymi normami instalacyjnymi
• kontrolę i testowanie instalacji
BEZPIECZEŃSTWO PRODUKTU
Podczas elektryfikacji wnętrz kontraktowych ważne jest rozróżnienie między produktami (takimi jak moduły zasilania do biurek, złącza czy okablowanie) a kompletną instalacją elektryczną w budynku.
Produkty muszą być zgodne z przepisami europejskimi, a podstawą jest oznakowanie CE. Oznacza ono, że producent deklaruje zgodność z odpowiednimi dyrektywami UE, takimi jak Dyrektywa Niskonapięciowa (LVD) czy Dyrektywa EMC, co jest potwierdzone dokumentacją techniczną oraz zastosowaniem właściwych norm, np. IEC/EN (takich jak IEC 61535).
Dobrowolne certyfikacje, takie jak GS, VDE czy TÜV, zapewniają dodatkowy poziom bezpieczeństwa, ponieważ obejmują weryfikację przez niezależną jednostkę (a czasem także nadzór nad produkcją), jednak zazwyczaj nie są wymagane prawnie.
INSTALACJA I NORMY
Należy również wyraźnie odróżnić normy produktowe od norm instalacyjnych.
Producenci, tacy jak Fellowes, odpowiadają za projektowanie i dostarczanie bezpiecznych komponentów zgodnych z normami, natomiast instalator lub integrator systemów odpowiada za prawidłowy montaż zgodnie z krajowymi przepisami instalacyjnymi, takimi jak NEN 1010 czy DIN VDE 0100.
Choć europejskie normy produktowe są w dużej mierze zharmonizowane, w poszczególnych krajach mogą występować różnice w preferencjach dotyczących certyfikacji lub standardów.
Projektując produkty zgodnie z uznanymi normami międzynarodowymi, rozwiązania elektryfikacyjne mogą być bezpiecznie stosowane w szerokim zakresie projektów w Europie.
PYTANIA?
Masz pytania lub chcesz dowiedzieć się więcej o przepisach, certyfikacji lub wymaganiach instalacyjnych?
Skontaktuj się z nami: cs@fellowes.pl
+48 22 205 2100
Nasz zespół chętnie Ci pomoże.
REDEFINING WORKSPACES
Fellowes Contract Interiors, De Gruyter Fabriek, Veemarktkade 8, ROOM 5219, 5222 AE,‘s-Hertogenbosch +31 (0) 854883666 I nlinfo@fellowes.com