Omslag: Monet, Trees
De zolderbrieven (fragment)
1.
Pets! Renate staat versteld van haar eigen kracht. Haar bleke vingerafdrukken trekkenmeteenweguit Katja’s wang Alsofhet niet is gebeurd.Maarhet terras is stilgevallen,of was dat al veel eerder? Iniedergeval zit het pompenvan haar hart nu helemaal in haar oren. Ze ploft terug in haar stoel.
Wat zegt die trut? Met een ‘r’ en een ‘g’ die ze de hele tijd al nauwelijks fatsoenlijk meerweet uit tespreken? Waar dit nu goed voor was?Zeheeft haar hand tegen de getroffen plek gelegd. Ja, dat deed pijn, hè? Ik geef je geen antwoord. Het antwoord kun je wel raden. Zo onnozel ben je niet.
‘Kom,’ hoort ze zichzelf zeggen. ‘Het loopt al tegen twaalven en ik heb nog een hoop werk te verrichten vandaag.’
Zegrist haarhandtas en bos bloemenvandetegels enkomt opnieuw uit haar stoel overeind. Iets spat aan diggelen. Was dat haar sorbet? Onbelangrijk. Wegwezen hier.
Rustig Niet te gehaast het plein oversteken. En trek je niets aan van al die ogeninjerug.Ja,jehebtheelwatopziengebaard,meid.Alsfatsoenlijkeburger maak je dit in een klein pittoresk stadje als dit hier niet elke dag mee, een oorvijg op het terras. Die wang van Katja zal straks wel lekker gaan gloeien. Hopelijk wordt het een bloeduitstorting, moet ze ermee naar de dokter. Maar eerst zal ze mij onthutst blijven nakijken, samen met de andere mensen op het terras. Ze zal zien, hoe ik een stukje langs de vrijdagochtendmarkt loop en dan langzaam verder uit haar leven verdwijn. Definitief, en met geheven hoofd.
In de lucht hangen een paar minieme flarden grijs. Wat valt er dan om de zoveel stappen voor nattigheid tegen haar knieën en scheenbenen aan? Komt vast van de bos bloemen Geen aandacht aan schenken. Een gebogen hoofd is eentekenvanzwakte.Rechtopblijvenlopen,Renate!Dietrutdaarophetterras
kan op dit moment je nog net vanaf je knieholten en rok in zich opnemen. Nog een paar stappen, en dan verdwijn je voor haar tot aan je schouders achter de geparkeerde auto’s. Hah! Eindelijk heb ik gedaan wat ik twaalf jaar geleden al had moeten doen. Zal ik achteromkijken? Voor één keertje? Is sowieso nodig als je de straat veilig wil oversteken.
Naast Katja veegt de ober de scherven bijeen. Genoeg! Het is genoeg!
Bij de gracht zakt ze ietsjes door de knieën om de portier van haar auto te openen. Over haar rok lopen rode sporen. Siroop. Haar scheenbenen en pumps zitten ook onder.
‘Geweldig! Dit kan er ook nog wel bij!’
Haar hart zit weer in haar oren. Ze kwakt haar handtas en de bos bloemen op de achterbank en eenmaal achter het stuur, krijgt ze amper het sleuteltje in het contactslot.
2.
De rij autodaken voor haar die uiterst traag en hortend vooruitkomt en waarop telkens de zon weerkaatst of zilveren strepen trekt. Je krijg je er spikkeltjes in je ogen van als je niet oppast. Ze doet de zonneklep omlaag. In het spiegeltje ziet ze hoe rood die ogen van haar zijn aangelopen. Op haar linkerwang zit een streepje mascara die ze vergeten is weg te halen. Is ook niet meer mogelijk, na aldat gewrijfoverhaarklerenenschoenen. Haarvingers plakkenaanhetstuur. Ze snuift een hoop snot op en geeft gas wanneer het verkeer ruimte voor haar heeft gemaakt.
3.
Pumps meteen uit in het halletje. Handen wassen onder de keukenkraan. Autoen voordeursleutels reinigen. Laarsjes om haar voeten. Deurknop van de voordeur. Autostuur, versnellingspook, richtingaanwijzer – nog meer dingen sierroop- en plakvrij maken? Nee? Dan boodschappentassen vanuit de
kofferbak naar de keuken. De inhoud ervan verdelen over aanrechtkasten en koelkast.Watmoetzemethaarrok?Naardestomerij.Eerstnaarboven,andere kleren aan. Douchen wil ze ook.
Onder de waterstralen begint de schaamte op haar maag te drukken. Een klap, midden in het gezicht van wat ooit haar beste vriendin is geweest. Het ging sneller dan ze zich had kunnen bedenken. Spijt? Nee, geen spijt. Nooit spijt van iets hebben, Renate!
Ze föhnt haar haren, trekt een spijkerbroek en T-shirt aan, schuift de laarsjes weer om haar voeten, ritst ze dicht en daalt de trap af.
Watzevanochtendalnietgepresteerdheeft...Indewoonkamerheeftzezelfs deramenmetkozijnenenaleengrondigebeurtgegeven.Ophet ontbrekenvan de woonkamergordijnen na, ziet het hele huis er piekfijn uit. En voor wie?
Voor wie? Niet te lang bij stilstaan, weer aan het werk jij.
De op de markt gekochte bloemen schikt ze in een vaas, die ze op de salontafel zet. Tijdens het legen van de vaatwasser breekt er een glas. Er gaan meer dingen mis. In de woonkamer blijkt ze de gordijnen binnenstebuiten te hebben opgehangen. De kleren die ze in vijf, zes grepen uit de wasmachine heeft getrokken, werpt ze op de hoop die nog moet. De droger weigert elke dienst en buiten is het gaan motregenen. Dan maar met de was naar zolder.
Opnieuw gaat haar hart in haar oren te keer, en dat komt niet van het traplopen. Traplopen voor haar huishouden heeft haar hart juist fitter gemaakt. Ze zet de wasmand op de zoldervloer. Ze moet ernaartoe, naar die kast naast het zolderraam.
De deuren kraken. Ze hoeft niet eens lang te zoeken. Ze zet de kist op de grond, gaat er op haar knieën voor zitten, kijkt er even naar en maakt hem open.
4.
Kleurplaten, haarstrikjes, poesiealbums... Schoolrapporten. Diploma’s.
Masterscriptie. Waarom heb ik daar zoveel tijd en energie aan gespendeerd?
Dagboeken. Twee fotoalbums vol vakanties… Onderin de kist, bovenop een deken om ze te beschermen en samengebundeld zoals zij ze er twaalf jaar geleden in heeft opgeborgen, vindt ze de brieven. Het elastiek eromheen knapt meteen los. Het heeft een ribbelig aanvoelend plakspoor achtergelaten over de bovenste envelop. Op de postzegel het portret van Queen Elisabeth, half omcirkeld door de stempel van Glossop. Ze haalt de brief eruit. Ze weet dat ze het bij deze ene niet zal kunnen laten.
Haar handen beven. Per brief haalt ze soms net een alinea.
March 26, Dear Renate,
Vanochtend heb ik de God van alle geloven gedankt dat ik jou heb mogen ontmoeten. Ik heb een lange autotocht gemaakt door zijn mooie scheppinglangs de heuvels, heiden en velden. Vanmiddag heb ik op BBC 4 een speelfilm gezien: ‘Frühlingssinfonie’ met Natassja Kinksy en Herbert Grönemeyer - het liefdesverhaal van Robert Schumann en Clara Wieck. Bij menig scene moest ik weer aan jou denken, Renate! Überhaupt heb ik veel aan jou gedacht, bijna elke minuut vanaf het moment dat jij verdween in de slurf van je vliegtuig naar het vasteland. In de nachten daarna heb ik gesluimerd in de mooiste herinneringen.
Is dit nu liefde, verliefdheid, of enkel een gril? Ik weet het niet. Ik weet maar één ding: - dat ik je graag mag, Renate.
Yours faithfully…
April 12, (…) De vrolijke stemming is zelfs overgesprongen naar mijn over het algemeen zo serieuze grootmoeder, die ik gisteren in het verzorgingstehuis bezocht. Voor het eerst in haar leven – dat wil zeggen, voor het eerst in mijn aanwezigheid -
en je moet weten dat ik in mijn jeugd- en jongvolwassen jaren vaak bij haar heb gelogeerd – veroorloofde ze zich een grap. Ik vertelde haar dat ik geen theeservies bezit en dat ik ook niet van plan was om er een in huis te halen. “Really?” zei ze. “Nou ja, er zullen wel meer van dit soort crazy violisten in de wereld rondlopen waaraan het een en ander ontbreekt.” Daarop sloeg ik de handen ineen en lachte luid. En ik dacht: Dank je, Renate, dank je wel!
August 16, (…) Het loopt tegen middernacht en ik realiseer me dat ik moet stoppen. Het is me zwaar gevallen, dit onderwerp - ik hoop niet dat ik in mijn vermoeidheid het verkeerde geschreven heb – Vergeef me. Wanneer je mijn uitnodiging na het lezen van deze brief nog accepteert, dan tot over drie weken. Ik zou je graag terug willen zien, ik verheug me erop.
Een innige omarming...
September 10,
Dat ik me zo gedragen heb, dat komt omdat ik rekening met je wilde houden, Renate, de toestand waarin je momenteel verkeert – de stress van je studie en de vele andere dingen aan je hoofd, waar je me over vertelde – dat is een beetje ten koste gegaan van mijn spontaniteit, geloof ik. Maar de dagen waren mooi. Zo heb jij ze toch ook ervaren?
Ik schenk je Optimisme en Innerlijke Rust. Hopelijk gaat het binnenkort weer wat beter met je.
September 22, My Dearest,
Hoe je daar stond die allereerste keer, in afwachting om aan mij te worden voorgesteld. Die verbaasde groene ogen van je, die je meteen weer verborg in de schaduw van je goudblonde haren. Het is een mirakel dat ik jou heb mogen
ontmoeten.
Ze slaat een stuk of tien brieven over, meer dan een jaar.
November 6,
Een massa donkere wolken trekt over de daken en de heuvels oostwaarts. Ik vrees dat deze waterdragers gelijktijdig met mijn brief bij jou zullen arriveren. En dan is er regen, regen en nog eens regen. Mijn viool zal zwijgen, zodat ik denken kan aan jou. Maar een ding is zeker: de zon keert altijd terug. - Gooi je niet zo in de stress, Renate. De studie is niet het enige wat telt. Heb vertrouwen. Mijn gedachten zijn bij je.
February 28,
(…) Dit is geen aanval, Renate, het ligt aan mij - Beneden slaat de klok twee uur. Ze bergt de brieven op en schuift de kist terug in de kast. De rest hoeft ze niet te lezen, haar hele lijf zit er weer tot aan haar schedelpan mee gevuld. Ze kent de afloop en moet nodig de was ophangen en verder gaan met haar werk. Of ze daarna nog tijd heeft om haar rok naar de stomerij te brengen?
Werk, werk, werk. De klap in Katja’s gezicht overheerst opnieuw haar gedachten, en er gaan weer allerlei dingen mis.
Die klap, wat was dat toch een heerlijk gevoel. Op dat moment zou ze de hele wereld hebben aangekund.
Dan schiet er iets in haar door. Zo voelt het ook. Iets schiet door haar heen. Als je het toch verkeerd blijft doen, waarom maak je er dan geen hobby van?
Beleef je er nog een beetje plezier aan, in plaats van al die ergernis en frustratie. Ja, laten we dat doen. Alles met opzet in de war schoppen. Eens zien of dan de bom wel barst.
Buiten is de zon gaan schijnen.
5.
Even na vieren vult het busje van de buitenschoolse opvang de stilte. Als die weer optrekt, snelt het hoofd van Oscar langs de vensterramen. Ze hoort hem de achterdeur opendoen, zijn voeten vegen op het kleedje waar al sinds jaar en dag Welkom op staat. In de woonkamer komt hij na een paar stappen tot stilstand. Ze zegt: ‘Hallo, was het fijn op school?’ en begint een zoveelste overhemd te strijken, waarbij ze ook nu weer één mouw zal overslaan. Zo komt het werk een stuk sneller af en heeft ze straks tijd over om haar rok naar de stomerij te brengen.
‘Wat is er hier gebeurd!’ Hij kijkt om zich heen.
‘Niets tegen papa zeggen, hoor. Het is een spelletje, dus mondje dicht. Afgesproken?’
Oscars ogen glunderen.
‘Heb je dorst?’ vraagt ze. ‘Ik ook. Laten we samen iets lekkers drinken! Wil je een smoothie? Oké, voor deze ene keer mag je er eentje extra deze hele week.’
6.
Opeens had ze voor haar neus gestaan, in een beige mantelpakje met een gouden kettinkje om de hals. ‘Renate? Renate Mus?’ had ze gevraagd met een ‘r’ alsof ze beschonken was. ‘Nou, dat is ook toevallig! Of herken je me niet meer? Ik ben het: Katja!’
Twaalf jaar kan veel met je lichaam doen. Katja was dikker geworden, gedrongener, had haar haren geblondeerd en kort geknipt, opgeschoren tot in haar nek. Als compensatie golfde links vanuit een scheiding een flinke lok over haar hoofd. Dat was wel wat anders dan die pony van vroeger.
Haarogen enmond en diewipneus warenhetzelfdegebleven: nieuwsgierig en uitdagend. - Het kwam vooral door die luxe kleren dat ze haar niet onmiddellijk had herkend.
‘Renate!’ riep Katja nog steeds met die maffe ‘r’ uit. En blij, waarschijnlijk omdat zijzelf niet zo enthousiast had gereageerd. Katja bracht haar handen zo ver mogelijk van haar lichaam af. Een omarming? Nee, bedankt. Maar zoiets doe je een vriendin die je vanaf groep één van de basisschool hebt gekend, toch niet aan? En al helemaal niet wanneer je haar ooit eens op een studentenfeestje officieel gekroond hebt tot Aller-allerbeste Hartsvriendin
Ze deed een stap naar voren en bracht haar handen met daarin haar handtasje en de bos bloemen achter Katja’s rug bijeen. Ze heeft jasmijn op, dacht Renate, inplaats vaniets oriëntaals.Dereden zal zijn: oriëntaals past niet meer bij geblondeerd bruin haar.
Zo, en nu heeft die omarming wel weer lang genoeg geduurd.
Vijf minuten later zaten ze op een terrasje tegenover elkaar, aan een tafeltje met elk voor zich een feestelijk sorbet die Katja had besteld om hun weerzien te vieren. Voordat er een hapje van kon worden gelepeld, moest er eerst door Katja worden gekeurd, en die aller-allerbeste vriendin van vroeger concludeerde: ‘Je bent mager geworden. Of laat ik het zo zeggen: slanker.’
Zo’n opmerking doet je toch bijkans bleek wegtrekken? Snel had ze gereageerd: ‘Een zwangerschap kan veel met je doen.’
‘Totally agree. Drie heb ik er geworpen, drie meisjes - en bekijk mij nou. Overal vetkwabben. Werkelijk schatten van kinderen, hoor. Daar niet van. Tien, negen en vier zijn ze. En intelligent! Hoeveel heb jij er?’
‘Eentje maar. Geen zorg. Wat niet is, kan nog komen. Twee schijnt al jaren in te zijn.’
‘Je humor ben je in ieder geval niet kwijtgeraakt.’
Dat was nou weer lief van haar. Een tel later vroeg ze zich af, wat was ze dan wel kwijtgeraakt? Katja bezat precies die tegenstrijdige karaktereigenschappen waardoor je niet anders kon dan met haar bevriend blijven. Aan zo’n soort vriendschap komt pas een eind, wanneer er een van de twee dood gaat. Of emigreert – en zo was het gegaan.