Issuu

R A P O R T

R O C Z N Y

G R U P Y

E R G O

H E S T I A

2 0 2 5

Święto pszczół obchodzimy codziennie. Każdego dnia ko-

Publikacja, którą Państwu przekazujemy, to opowieść o ryt-

rzystamy z ich pracy, bez której świat – taki, jaki znamy – nie

mie ula, zmieniających się rolach, komunikacji, budowaniu

mógłby przecież istnieć. Ale od pszczół otrzymujemy także

wspólnoty oraz współpracy między pokoleniami. Natura

cenną lekcję, gdy mamy okazję przyjrzeć się ich codziennemu

częstokroć podsuwa rozwiązania, które potrafią zaskoczyć

życiu. W szerokiej gamie pszczelich instynktów można bo-

także nas – ludzi. Znaczącym i praktycznym dopełnieniem

wiem dostrzec uniwersalną zasadę: społeczność funkcjonuje

tej narracji były działania warsztatowe, podczas których

najlepiej jako solidarna wspólnota. To wspólnota zbudowa-

pracownicy i pracowniczki ERGO Hestii tworzyli tkaniny

na na relacjach, doświadczeniach i współdziałaniu, w których

z pszczelego wosku. Powstałe w tym niezwykłym proce-

każda jednostka ma swoją wartość i swoje miejsce. Patrząc na

sie formy przypominają kod lub język – zapis, którego nie

pszczelą rodzinę, dostrzegamy więc nie tylko piękną złożo-

umiemy do końca odczytać, choć intuicyjnie rozpoznajemy

ność natury, lecz także bliski nam obraz wielopokoleniowej

jego znaczenie. Tak jak w ulu, również tutaj najważniejsza

siły opartej na zaufaniu, komunikacji i ciągłości.

okazuje się współpraca.

W najnowszym Raporcie Rocznym Grupy ERGO Hestia źró-

Święto pszczół jest zatem metaforą wspólnoty – nieideal-

dłem opowieści o naszej firmie stały się właśnie obserwacja

nej i niejednorodnej, lecz opartej na relacjach, uważności

świata natury oraz praktyka artystyczna Michała Smandka.

i współodpowiedzialności. To także opowieść o pokole-

Artysta od lat przygląda się życiu rodzin pszczelich, odnaj-

niowości rozumianej szerzej niż tylko jako następstwo

dując w nim analogie do ludzkich relacji, sposobów komu-

wieku. Siła pokoleń tkwi bowiem w ciągłości doświadczeń,

nikacji i mechanizmów współistnienia. Jego doświadczenie

pamięci i działań, które pozwalają wspólnocie trwać mimo

związane z posiadaniem pasieki oraz wieloletnie badania

nieustannej zmiany.

pszczelich zachowań pozwalają spojrzeć na ul nie jak na zamknięty system, lecz jak na żywą strukturę opartą na współzależności, trosce i nieustannej wymianie. prezes grupy ergo hestia Artur B orowiński

Michał Smandek, Niespieszne dłonie nie potrzebują słów, 2023

w s

p ó

ł p

r a c a

k o

l e

W swojej praktyce twórczej analizuję współzależność czło-

że wszystkie ich sprawy, którymi nieustannie się zajmu-

wieka i natury, a od kilku lat swoje poszukiwania skupiam

ją, a które są mi nieznane, muszą być ze sobą powiązane,

na badaniu zachowań rodzin pszczelich, wskazując na

mają jakąś przyczynę i cel. Przyglądając się zależnościom

ścisłą zależność między kondycją pszczół a dobrostanem

między pszczołą a rojem, rojem a matką, rodziną pszczelą

ludzi. Interesują mnie wewnętrzne struktury organizacji

a otoczeniem, myślę analogicznie o wspólnotach ludzkich.

życia pszczół i różne sposoby ich komunikacji. Fascynacja

Patrząc na pszczoły, myślę więc o ludziach i odwrotnie –

tym tematem zrodziła się naturalnie — podczas prac przy

patrząc na ludzi, pamiętam o pszczołach biegających po wo-

rodzinnej pasiece. Pamiętam, gdy po raz pierwszy podnio-

skowym plastrze, który, trzymając w grubych rękawicach,

słem wieko ula i zobaczyłem w jego wnętrzu kłębiące się ży-

ostrożnie wyciągnąłem z ula i obserwowałem.

cie – masę pszczół w permanentnym ruchu – pomyślałem,

Michał Smandek, Pasieka, 2017

p o

Michał Smandek, Pasieka, 2017, fot. Olga Smandek

Michał Smandek, Pasieka, 2020

Pszczoły to owady społeczne, które żyją w koloniach. Nazy-

20 tysięcy, ale długość ich życia wzrasta do 6 miesięcy. Aby

wamy je rodzinami. Fundamentalną cechą pszczelej rodziny

chronić w tym czasie matkę, pszczoły robotnice, od jesieni

jest współpraca międzypokoleniowa. Panuje tu polietyzm

do wiosny utrzymują w ulu temperaturę około 30°C, zawią-

grupowy i wiekowy, czyli podział pracy wśród członków ko-

zując tzw. kłąb zimowy – kulistą formę, w której następuje

lonii, wynikający z morfologicznego przystosowania osobni-

stała wymiana pszczół z zewnątrz do wewnątrz, ścieśnianie

ków do pełnienia różnych funkcji (w pierwszym przypadku)

się – podczas spadków temperatury i poluźnianie kłębu, gdy

oraz zmienności zadań i wykonywanych prac wraz z wiekiem

ta wzrasta. Pszczoły na powierzchni stanowią niejako izola-

(w przypadku drugim). Wpierw są to prace wewnątrz ula,

cję dla tych, które znajdują się we wnętrzu. Tak oto, wibrując

a potem zadania na zewnątrz, bardziej obciążające fizycznie

mięśniami tułowia, pszczoły zamieniają energię z zapasów

i związane ze zdobywaniem pokarmu1. Za przedłużanie ist-

miodu na ciepło. Do wiosny dotrwać muszą także robotnice,

nienia gatunku odpowiedzialne są matka pszczela i trutnie.

których zadaniem będzie odbudowa siły rodziny w kolejnym

Pszczoły, czyli córki, tworzą siłę rodziny pszczelej i zajmują

sezonie. W marcu matka pszczela zaczyna czerwić, czyli skła-

się wszystkimi pozostałymi czynnościami. Rodzina pszczela

dać jajeczka, a gdy temperatura powietrza na zewnątrz ula

w ulu może liczyć nawet 60 tysięcy pszczół w okresie letnim,

wzrośnie do 12°C, pszczoły wykonują pierwszy oblot i po-

kiedy to długość życia pszczół robotnic wynosi 30–45 dni.

woli zaczynają gromadzić pokarm2.

W okresie zimowym liczebność populacji spada do około

działaniu, wypracowały wspólnotową i determinującą zachowania inteligencję, spajającą jednostkowe działania każdej z nich. Tworzą dynamiczną strukturę, w której zachowanie całego roju wynika z licznych pojedynczych decyzji. Ten złożony system, dzięki swojej elastyczności, posiada zdolność szybkiej adaptacji do zaistniałych warunków środowiskowych. Wynikają one z umiejętności reakcji pojedynczych osobników na otoczenie i wpływu na zachowania pozostałych pszczół, z wyjątkowej samoorganizacji, wielopoziomowej komunikacji, sposobu reprodukcji (partenogeneza) i umiejętności utrzymania wewnętrznej równowagi przez samoregulację dzięki współdziałaniu (homeostaza)4.

Pszczoła wygryza się z komórki na plastrze, w której rozwijała się przez 21 dni od momentu złożenia zapłodnionego jajeczka przez matkę. Rozpoczyna swoją egzystencję od czyszczenia komórek oraz usuwania wylinek i nieczystości pozostałych po poczwarkach. Dieta bogata w pyłek kwiatowy powoduje rozwinięcie gruczołów żuwaczkowych, dzięki którym może wytwarzać mleczko pszczele i karmić nim, a także miodem i pyłkiem, czerw. Tu spełnia Michał Smandek, Niespieszne dłonie nie potrzebują słów, 2023

się jako opiekunka-karmicielka. Dogląda każdej komórki

Michał Smandek, Pasieka, 2017

z otwartym czerwiem i kontroluje temperaturę jej wnę„Superorganizm rodziny pszczelej to znacznie więcej

trza, dogrzewając ją w razie potrzeby. Pszczoła wykonuje

zaczynają wytwarzać wosk, rozpoczyna więc jego wypa-

na plastrze, odczytywaniu komunikatów zapachowych

niż tylko suma wszystkich tworzących go osobników.

krótki lot orientacyjny między 7. a 14. dniem życia. Wte-

canie i budowę plastrów. Następnie pełni rolę strażniczki,

pochodzących z feromonów, bezbłędnej orientacji w prze-

Posiada bowiem właściwości, jakich nie przejawiają po-

dy to zajmuje się wynoszeniem nieczystości i martwych

czuwając przy wejściu do ula. Do pracy poza ulem robot-

strzeni i rozpoznawaniu pożytków – roślin miododajnych.

jedyncze pszczoły. Co więcej, to właśnie cechy całej ro-

pszczół z ula, odbiera przyniesione przez pszczoły-zbie-

nice przystępują około 21. dnia życia. Rola zbieraczki to

„Pszczoły zbieraczki lecąc na miejsce występowania pożyt-

dziny określają i wpływają na wiele właściwości po-

raczki zasoby i przerabia je – nektar na miód, pyłek na

najdłużej pełniona funkcja i najbardziej wymagająca. Po-

ku, kierują się położeniem Słońca lub stopniem nasilenia

szczególnych pszczół w ramach jej socjobiologii, a nie

pierzgę, a żywicę miesza z woskiem i śliną, tworząc pro-

zyskuje ona nektar i pyłek z roślin, spadź, żywice z drzew

światła spolaryzowanego, ale nie mniejszą rolę odgrywa

odwrotnie”3. W rodzinie pszczelej nie istnieje nadrzędna

polis, czyli kit pszczeli, którym uszczelnia gniazdo, regu-

oraz wodę5. W tym czasie nabiera doświadczenia w komu-

wygląd krajobrazu i stałe punkty orientacyjne w terenie”6.

forma kontroli. Pszczoły, stale aktywne w jednoczesnym

lując jego wentylację. Około 10. dnia jej gruczoły woskowe

nikacji, czyli przekazywaniu informacji za pomocą tańca

17 Michał Smandek, Zasklep woskowy, 2020

Michał Smandek, Przed odsklepieniem, 2020

Michał Smandek, Po odsklepieniu, 2020

Michał Smandek, Mapa, 2020

Michał Smandek, Polska, z serii Duch ula, 2020

W ciągu dnia pszczoła wykonuje około 10 lotów do pożyt-

zmian behawioralnych, opóźnić je, a nawet odwrócić. Wtedy

Za pomocą tańca pszczelego i znakowania zapachowego,

komunikacji. „Mierząc czas i licząc obroty tancerek, można

ków zlokalizowanych najczęściej w odległości do 3 kilome-

u pszczoły-zbieraczki ponownie mogą uaktywnić się gru-

które w pierwszej połowie XX wieku badał i opisywał Karl

dokładnie ocenić, jak daleko znajduje się źródło pożytku,

trów od ula. Zmęczone zbieraczki odpoczywają i regenerują

czoły produkujące wosk i mleczko pszczele, dzięki którym

von Frisch, przekazywane są informacje o kierunku i od-

z którego pszczoła przynosi wziątek. Ponadto tańcem wy-

siły, śpiąc w nocy. Kładą głowy na plastrach, przestają ruszać

może ona pełnić funkcje wewnątrz ula. Dzieje się tak pod-

ległości do pożytku. Frisch analizował sposób rekrutacji,

wijanym wskazuje ona również kierunek do tego miejsca”9.

czułkami, rozciągają odnóża i zasypiają7. Gdy zachodzi po-

czas naturalnego podziału rodziny pszczelej, czyli wyrajania,

przekazu informacji i wabienia zapachowego zbieraczek do

Frisch wykazał także, że sposobem porozumiewania się

trzeba adaptacji rodziny pszczelej do nowych warunków

kiedy część towarzyszących matce pszczół na powrót będzie

pożytku przez inne pszczoły. Ten charakterystyczny ruch

pszczół jest wykorzystanie chemoreceptorów i wydzielanie

środowiskowych, wynikających z nagłej zmiany pogody,

musiała zająć się budową gniazda i opieką nad potomstwem8.

pszczoły na plastrze, zwany tańcem okręcanym i wywija-

feromonów, czyli wabienie i komunikowanie się zapachem.

nym, wzbudził jego podejrzenie co do możliwości takiej

Pszczoły, tańcząc na plastrze, zwracają uwagę naśladowczyń,

głodu lub choroby, pszczoły są w stanie przyspieszyć tempo

następnie „zbieraczki czerpiące z obfitego źródła pożytku,

nieprzepuszczający powietrza woskowy zasklep przeciw-

budowa plastrów nowego gniazda i rozwój kolejnych po-

krążą wokół niego przez dłuższy czas z wynicowanym gru-

działa ponownemu chłonięciu wody przez miód . Komór-

koleń. Tymczasem w macierzystym ulu, po wygryzieniu się

czołem zapachowym, wysuwają go także podczas spijania

ki w plastrze są nachylone względem pionu o 4–5 stopni

nowej matki, robotnice niszczą pozostałe mateczniki wraz

pokarmu i w ten sposób nasycają otoczenie ową szczegól-

ku górze, dzięki czemu miód, ściekając w głąb komórki, nie

z czerwiem matecznym. Młoda matka przygotowuje się do

ną wonią. Wabią latające w większej odległości nowicjuszki

wylewa się, a jego ciężar usztywnia całą woskową konstruk-

lotu godowego15.

i prowadzą je do właściwego miejsca”10. Dzięki feromonom

cję14. Miód jest wytwarzany przez pszczoły z nektaru roślin –

pszczoły potrafią komunikować się podczas zagrożenia,

wodnistego i słodkiego roztworu różnych węglowodanów.

uformować kłąb i utrzymać jego stabilność, rozpoznać swo-

Aby pozyskać go z zamkniętych woskiem komórek, trzeba

Obecność matki pszczelej decyduje o harmonii w całej rodzi-

je gniazdo, poprawić orientację poza ulem czy też wskazać

ściąć lub otworzyć woskową powłokę widelcem do odskle-

nie. Dzięki diecie opartej na mleczku pszczelim żyje do 6 lat,

źródło wody i nektaru11.

piania i umożliwić jego wypłynięcie. Zasklepione woskiem

a jej głównym zadaniem jest składanie jaj. Przez całe życie

komórki na plastrach przypominają mi mapy, na których

wydziela tzw. substancję mateczną – kluczową dla prawidło-

lądy podczas odsklepiania znikają pod wprawnym ruchem

wego funkcjonowania rodziny pszczelej mieszaninę feromo-

widelca. Wypływa wtedy złocista, lepka i słodka lawa.

nów, produkowaną przez gruczoły żuwaczkowe w postaci

Po zdjęciu powałki, czyli przegrody pod daszkiem ula, roz-

przestrzenia się specyficzny zapach mieszaniny wosku

emulsji, którą jej pszczela świta zlizuje i przekazuje dalej.

i miodu. Sklejone ze sobą propolisem i woskiem ciężkie

To informacja chemiczna, która wzmacnia więzi, działa koją-

ramki pełne miodu trzeba odkleić od korpusu metalowym

Późną wiosną i w okresie letnim, gdy rodzina pszczela jest

co i integruje wszystkie pszczoły. Jest komunikatem dla resz-

dłutkiem. Rękami w szczelnie założonych rękawicach

w bardzo dobrej kondycji, o czym świadczy mnogość pszczół

ty pszczół o jej obecności i stanie zdrowia, wabi trutnie pod-

podnoszę ramkę pszczelą, odpowiednim ruchem zrzucam

i rozbudowane gniazdo, w którym znajduje się wystarczająca

czas lotów godowych, hamuje rozwój jajników u pszczół,

z niej pszczoły do korpusu i miotełką omiatam te, które

ilość czerwiu, rozpoczyna się nastrój rojowy. Zwiastuje on

stymuluje je do różnych prac i zapobiega budowaniu ma-

jeszcze biegają po plastrze. Gdy jest już wolny od pszczół,

naturalny podział rodziny pszczelej, którego celem jest prze-

teczników. Z wiekiem intensywność wydzielania substancji

które czując zapach miodu, szybko chcą wrócić na jego po-

trwanie gatunku. Pszczoły zaczynają budować na plastrach

matecznej spada, co nieuchronnie doprowadzi do wymiany

wierzchnię, sprawdzam, czy miód w komórkach plastra

podłużne komórki matecznikowe o eliptycznym kształcie,

matki przez pszczoły16.

jest już dojrzały. Świadczy o tym zasklepiona woskiem po-

z których po 16 dniach wygryzie się nowa matka, przejmując

wierzchnia plastra. Zamknięcie komórki cienką warstwą

rolę dotychczasowej. Aby wykształciła się matka w mateczni-

wosku następuje tylko wtedy, gdy zebrany nektar zosta-

ku, pszczoły karmią larwę mleczkiem pszczelim. Rójka, czyli

Gdy matka pszczela ma 5–7 dni, wylatuje z ula, uwalnia

nie poddany procesom chemicznym z udziałem różnych

opuszczenie gniazda przez starą matkę wraz z około 70% ro-

z gruczołów feromon zalotny, wyczuwany już z odległo-

enzymów i stanie się miodem o odpowiedniej zawartości

botnic, następuje na kilka dni przed wygryzieniem się nowej

ści przez trutnie. Każdy samiec po zapłodnieniu matki,

wody, którą pszczoły, podnosząc temperaturę w ulu, od-

matki. Chmura pszczół unosi się nad ulem. Rój, zaopatrzony

a może to nastąpić w ciągu jednego lotu godowego kilka,

parowują. Nektar dostarczany przez zbieraczki zawiera

w zapasy miodu na maksymalnie 10 dni, utworzy gdzieś nie-

a nawet kilkanaście razy, z udziałem różnych osobników,

około 80% wody i aby nie uległ zepsuciu, pszczoły przera-

daleko, w miejscu tymczasowym, grono rojowe chroniące

pada martwy. Samica przechowuje nasienie trutni w zbior-

biają go na miód, w którym zawartość wody obniża się do

matkę. Pszczoły zwiadowczynie będą w tym czasie poszu-

niczku nasiennym, co pozwala jej zapładniać jaja samo-

około 20% . Miód jest substancją higroskopijną, a szczelny,

kiwały odpowiedniej przestrzeni, w której rozpocznie się

dzielnie przez całe życie. A składa ich około 1500 dziennie.

Michał Smandek, Pozorna wolność (tymczasowe miasto), realizacja, 2020

Tak powstają nowe pokolenia pszczół. O tym, czy matka

w otworze gębowym i miesza z wydzieliną. Tak powstaje

pszczela złoży w komórkach plastra jajeczko zapłodnio-

wosk o odpowiedniej konsystencji, który wykorzystany

ne, czy nie, decyduje nie tylko ona sama, ale cała rodzina

będzie do budowy plastrów gniazda. Gdy jedne pszczoły

pszczela. Robotnice budują komórki o dwóch rozmiarach:

nakładają woskowe łuski, inne rozciągają materię, formu-

dla pszczół (samic) o średnicy 5,2–5,4 mm oraz dla trutni

jąc komórki. Czas obróbki jednej woskowej łuski zajmuje

(samców) o średnicy 6,2–6,4 mm. Rodzina pszczela decy-

pszczole około czterech minut. 100 g wosku to ponad 100

duje, jakie komórki w danym momencie należy budować.

tysięcy woskowych łusek, z których pszczoły zbudują oko-

Poza sezonem rozrodczym pszczoły budują komórki mniej-

ło 8000 komórek plastra, czyli więcej niż na ramce typu

sze, a w czasie zapotrzebowania na populację samców –

wielkopolskiego, na której znajduje się ich około 6200.

większe. Tych komórek jest zazwyczaj około 10% w gnieź-

Produkcja wosku (tak jak ogrzewanie czerwiu i utrzyma-

dzie. Matka pszczela, rozpoznając wielkość komórki na pla-

nie temperatury w kłębie) wymaga olbrzymiego nakładu

strze, składa odpowiednio jajka zapłodnione do mniejszych

energii, którą pszczoły pozyskują z miodu19. Aby uzyskać

komórek, z których rozwiną się samice oraz niezapłodnione

1 kg wosku, pszczoły, przy dobrej kondycji rodziny pszcze-

do większych, z których powstaną trutnie – samce17. Parte-

lej i bogatym pożytku, potrzebują około 4 kg miodu. W cią-

nogenezę, czyli dzieworództwo u pszczół, odkrył w 1845 ro-

gu całego sezonu, w sprzyjających warunkach, rodzina

ku Jan Dzierżoń, który wyciągnął słuszne wnioski z obser-

pszczela w ulu może wytworzyć 1–3 kg wosku20.

wacji matek pszczelich w swoich ulach. Matki, które z powodu uszkodzonych skrzydeł nie były zdolne do lotu godowego, składały jaja, z których lęgły się tylko trutnie18.

Pamiętam jak nakryty powałką górny korpus ula pozostawiłem pusty. Stał się przestrzenią wolności, którą podglądałem. Pszczoły zbudowały w nim plastry według własnej

Wosk jest wytwarzany przez pszczoły i służy do budowy

myśli architektonicznej. Podczas budowy plastra pszczoły

gniazda. Robotnice najefektywniej produkują wosk między

formują pnące się w dół, eliptycznie zakończone kształty

12. a 18. dniem życia. Pszczoła woszczarka wydziela wosk

z wosku. Konstruują je w ściśle określony sposób – wpierw

w postaci kropelek, które, zastygając na jej ciele, tworzą

stawiają ciągnącą się w dół ścianę środkową, według któ-

cienkie łuski. Produkcja wosku zachodzi w ośmiu gruczo-

rej koordynują pracę przy pozostałych plastrach. Im dalej

łach na brzusznej stronie odwłoka, tzw. sternitach (płytkach

ciągnie się język plastra, tym komórki jego u szczytu zosta-

brzusznych). Zewnętrzne części gruczołów woskowych

ją odpowiednio pogłębione i wzmocnione. Odwróciwszy

stanowią lusterka woskowe, przez które wydzielany jest

wieko spodem ku górze, aby lepiej obserwować naturalny

wosk. Zastyga on na lusterkach w postaci cienkich łuseczek.

proces budowy, pomyślałem o roju, który gdzieś, w spo-

Pszczoła potrafi wytworzyć ich jednocześnie osiem, co zaj-

sób swobodny, poza ludzką kontrolą, wznosi swoje miasto.

muje jej około 12 godzin. Następnie ugniata je żuwaczkami

29 Michał Smandek, Pozorna wolność (tymczasowe miasto), 2020

Michał Smandek, Pozorna wolność (tymczasowe miasto), realizacja, 2020

Michał Smandek, Pozorna wolność (tymczasowe miasto), 2020

W ulu plastry z wosku pszczelego są budowane przez pszczoły na ramkach z drewnianych listewek. Są one specjalnie zaprojektowane pod wymiar korpusów konkretnego typu ula. Przygotowując się do sezonu pszczelarskiego, składałem ramki z drewnianych listew o odpowiednio wyprofilowanym kształcie i wymiarach. Kształt ramki pozwala na swobodne przemieszczanie się pszczół między plastrami, a pszczelarzowi umożliwia ich sprawne wyciąganie z korpusów ula. Przez drewnianą konstrukcję przetyka się drut, na który wtapia się węzę – czyli pierwowzór plastra. Węza to dwumilimetrowej grubości arkusz z wosku pszczelego posiadający wzór komórek. Na podstawie tego szablonu pszczoły, z obu stron węzy, budują plaster o określonej głębokości komórek. Struktura arkusza węzy pszczelej umożliwia maksymalne zagospodarowanie powierzchni i przestrzeni w ulu.

Pszczoły miodne budują z wosku plastry, w których komórki oddziela ścianka grubości 0,07 mm, a między nimi zachowany jest kąt 120 stopni. Odstępy między plastrami wynoszą 8–10 mm, aby ruch przemieszczania się i wymijania mógł odbywać się swobodnie w obu kierunkach na przeciwle-

Michał Smandek, Korzystając z obfitości, 2020

głych plastrach – takie same odstępy zachowane są zarów-

Michał Smandek, Duch ula, realizacja, 2021

no w plastrach naturalnych, jak i w drewnianych ramkach

Zmiany te nie są jednakowe w całej strukturze i zachodzą

samoistnie, gdy pszczoły podniosą temperaturę wosku do

w ulu. Pszczoły, za pomocą receptorów oddziaływania siły

stopniowo. Przy 25 i 40°C zmienia się plastyczność wosku.

około 40°C. Wówczas cienkie, woskowe ścianki komórki za-

ciężkości i narządów równowagi, potrafią w precyzyjny spo-

Pszczoły potrafią podnieść temperaturę swojego ciała do

czynają się topić, a dzięki mechanicznym, wewnętrznym na-

sób kontrolować budowę gniazda prostopadle do podłoża,

43°C, co umożliwia plastyczną obróbkę wosku. Jako miarę

pięciom materiału miejsca styku komórek stają się płaskie.

a proces ten odbywa się zazwyczaj w ciemnej przestrzeni

komórki pszczoły przyjmują rozmiar swojego ciała i obu-

Skoro do cylindra jednej komórki przylega sześć innych,

zamkniętego ula. Heksagonalny kształt komórki powstaje

dowują je ściankami woskowymi, tworząc formę przypo-

rozłożonych symetrycznie komórek, tworzą one u wejścia

dzięki właściwościom termicznym wosku pszczelego. Wosk,

minającą walec zakończony u dołu kopułką. Cylindryczne

heksagonalny kształt21.

ogrzewany przez pszczoły, staje się coraz bardziej płynny.

zakończenie zmienia się w kształt sześciokątny niejako

Michał Smandek, Korzystając z obfitości, 2020

Na betonowych płaskorzeźbach, które były odlewami plastra w formie jego negatywu, pszczoły w ulu nadbudowywały woskową strukturę komórek w wyznaczonych przeze mnie miejscach. Trzymając betonową płaskorzeźbę w pszczelarskich rękawicach, musiałem osadzić ją w ulu w sposób bezpieczny dla pszczół. Podkładałem krótkie kawałki patyków, tworząc dystanse i blokady, tak aby pszczoły mogły swobodnie poruszać się zarówno po formie, jak i obok niej. Tył płaskorzeźby przylegał do wewnętrznej ściany korpusu ula. Z przodu zadbałem o odpowiednią ilość miejsca do budowy woskowych komórek na betonowych reliefach. Co jakiś czas sprawdzałem przyrost woskowej struktury. Seria prac Duch ula była próbą współpracy i porozumiewania się z pszczołami.

Michał Smandek, Duch ula, wosk pszczeli, beton, 2021

przypisy

M. Burzyńska, Polietyzm u pszczół miodnych, Pasieka – pismo dla pszczelarzy z pasją, www.pasieka24.pl [dostęp: 14.03.2026]; https://pl.wikipedia.org/wiki/Polietyzm [dostęp: 14.03.2026]

M. Walerowicz, 365 faktów o pszczołach, Pasieka – pismo dla pszczelarzy z pasją, www.pasieka24.pl [dostęp: 10.03.2026]

J. Tautz, Fenomen pszczół miodnych, Pakosław 2022, s. 263

J. Tautz, Fenomen pszczół miodnych, Pakosław 2022, s. 264–265

M. Walerowicz, 365 faktów o pszczołach, Pasieka – pismo dla pszczelarzy z pasją, www.pasieka24.pl [dostęp: 12.03.2026]

M. Burzyńska, Polietyzm u pszczół miodnych, Pasieka – pismo dla pszczelarzy z pasją, www.pasieka24.pl [dostęp: 19.03.2026]

M . Walerowicz, 365 faktów o pszczołach, Pasieka – pismo dla pszczelarzy z pasją, www.pasieka24.pl [dostęp: 19.03.2026]

M. Burzyńska, Polietyzm u pszczół miodnych, Pasieka – pismo dla pszczelarzy z pasją, www.pasieka24.pl [dostęp: 19.03.2026]

J. Tautz, Mowa pszczół, więcej niż taniec, Pakosław 2023, s. 47

J. Tautz, Mowa pszczół, więcej niż taniec, Pakosław 2023, s. 40–41

D. Gerula, Feromony pszczół, ich źródło oraz rola w rodzinie pszczelej, Pasieka – pismo dla pszczelarzy z pasją, www.pasieka24.pl [dostęp: 21.03.2026]

M. Burzyńska, Polietyzm u pszczół miodnych, Pasieka – pismo dla pszczelarzy z pasją, www.pasieka24.pl [dostęp: 17.03.2026]

F. Lampeitl, Hodowla pszczół, Warszawa 2011, s. 148–150

F. Lampeitl, Hodowla pszczół, Warszawa 2011, s. 46–49

J. Tautz, Fenomen pszczół miodnych, Pakosław 2022, s. 54–57

M. Walerowicz, 365 faktów o pszczołach, Pasieka – pismo dla pszczelarzy z pasją, www.pasieka24.pl [dostęp: 10.03.2026]

J. Tautz, Fenomen pszczół miodnych, Pakosław 2022, s. 146–147

www.telexasia.wordpress.com [dostęp: 12.03.2026]; https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Dzier%C5%BCon [dostęp: 12.03.2026]

J. Tautz, Fenomen pszczół miodnych, Pakosław 2022, s. 172–189; A. Kania, Łuseczki woskowe – powstawanie, charakterystyka, obserwacje dotyczące budowy plastrów, Pasieka – pismo dla pszczelarzy z pasją, www.pasieka24.pl [dostęp: 6.03.2026]

B. Kędzia, E. Hołderna-Kędzia, Wosk pszczeli. Ważny produkt pasieczny, Klecza Dolna 2024, przypis za: E. Hołderna-Kędzia, Wytwarzanie i pozyskiwanie wosku pszczelego, Pasieka – pismo dla pszczelarzy z pasją, www.pasieka24.pl [dostęp: 7.03.2026]

J. Tautz, Fenomen pszczół miodnych, Pakosław 2022, s. 172–189

Autorem wszystkich fotografii jest Michał Smandek, chyba że wykazano inaczej.

Michał Smandek, Duch ula, wosk pszczeli, beton, 2021

Jeśli potraktujemy wnętrze ula jako źródło wiedzy, otwo-

Święto pszczół to warsztaty twórcze, które opierały się na dzia-

rzy się przed nami możliwość redefinicji sposobu myślenia

łaniu kolektywnym. Zostały przeprowadzone w siedzibie firmy

o funkcjonowaniu zarówno jednostki, jak i zbiorowości. To,

ERGO Hestia w Sopocie i skierowane były do osób współtwo-

co na pierwszy rzut oka mogło wydawać się dynamicznym

rzących to miejsce. Zainteresowane osoby zostały przeze mnie

chaosem pszczół biegających po woskowym plastrze, w rze-

zaproszone do stworzenia unikatowych tkanin z wykorzysta-

czywistości skrywa precyzyjnie zorganizowaną strukturę re-

niem wosku pszczelego. Każdy pracownik i każda pracow-

lacji, połączeń i zależności. Każdy element takiego organizmu

niczka mogli, w ramach godzin swojej etatowej pracy, oddać

zbiorowego pełni określoną funkcję, pozostając jednocześnie

się kreatywnemu działaniu o charakterze artystycznym. Głów-

w nieustannym dialogu z całością. Ul staje się tym samym

nym materiałem wykorzystywanym podczas warsztatów był

pewnym modelem współistnienia, w którym indywidualne

wosk pszczeli pozyskany z pasieki. Pod wpływem temperatu-

działanie nabiera sensu dopiero w kontekście wspólnoty.

ry przechodzi on ze stanu stałego w płynny, a procesowi temu

Taka perspektywa pozwala spojrzeć na społeczne mecha-

towarzyszy intensywne uwalnianie charakterystycznego za-

nizmy z innej strony — jako sieć wzajemnych oddziaływań,

pachu. W efekcie dobrze znana uczestnikom i uczestniczkom

w której harmonia nie wynika z jednolitości, lecz z różnorod-

przestrzeń codziennej pracy ulegała tymczasowej transforma-

ności funkcji i współzależności. Opisany wcześniej polietyzm

cji, nabierając nowego, sensorycznego wymiaru.

pszczół można — do pewnego stopnia — odnieść do grup ludzi tworzących organizm firmy, w której funkcjonuje określony

Każda tkanina powstaje w parze, a jej ostateczny kształt za-

podział i organizacja pracy. Współpraca międzypokoleniowa,

leży od komunikacji i współdziałania. Pary mogą tworzyć za-

bazująca na wymianie doświadczeń, stanowi jeden z najsku-

równo osoby dobrze się znające, jak i zupełnie sobie obce,

teczniejszych sposobów przekazywania teoretycznej i prak-

spotykające się po raz pierwszy podczas rytuału stapiania

tycznej wiedzy, szczególnie gdy proces wzajemnego uczenia

bryły wosku, od którego rozpoczyna się każdy cykl warszta-

się ma charakter obustronny: młodsze pokolenia uczą się od

tów. Specjalnie przygotowaną siatkę przeciąga się przez ku-

starszych, ale również starsze mogą czerpać wiedzę i nowe

wetę wypełnioną płynnym woskiem — jedna osoba, trzymając

perspektywy od młodszych. Budowa wspólnoty stanowi istot-

jej koniec, unosi ją ku górze, podczas gdy druga stopniowo

ny element każdego porządku społecznego. Z jednej strony

zanurza pozostałą część w ciepłej cieczy. Ruch ciała osoby

ważne jest pielęgnowanie autonomii jednostki, z drugiej zaś —

wyciągającej siatkę zostaje zapisany w warstwie wosku za-

poczucia przynależności do wspólnoty. Podobnie jak w rodzi-

sklepiającej poszczególne oczka materiału. Drobne otwory

nach pszczelich, gdzie o przetrwaniu i rozwoju społeczności

pojawiające się w tej świetlistożółtej materii tworzą strukturę

decydują zarówno współzawodnictwo, jak i współpraca.

przypominającą kod. Można ją metaforycznie odczytywać

jako hipotetyczny zapis „mowy” pszczelej w formie niezna-

bibliotekach przechowywano w niszach, skrzyniach lub

nego nam pisma, a samą woskową tkaninę postrzegać jako

naczyniach. Podczas ich zwijania pomyślałem o pszczo-

rodzaj bibliotecznego zwoju zawierającego wiedzę, której nie

łach, które, budując plastry z wosku, przechowują w ich

potrafimy odczytać. Podobne struktury zapisu odnajdujemy

komórkach miód, pyłek i pierzgę. Pomyślałem także o matce

w perforowanych kartach pamięci pierwszych komputerów,

pszczelej, która w komórkach plastra składa jaja, z których

piśmie Braille’a, kodzie Morse’a, mechanizmach krosien ża-

rozwijają się kolejne pokolenia.

kardowych oraz w powszechnie dziś używanych kodach QR. Plaster pszczeli w warunkach ula budowany jest przez W praktyce twórczej działania kolektywne postrzegam jako

pszczoły na węzie, czyli woskowym szablonie, który po-

istotną wartość, ponieważ zbliżają ludzi i budują relacje opar-

siada wstępny zarys komórek. Z obu stron węzy pszczoły

te na wzajemności. Dzięki partycypacyjnemu charakterowi

budują komórki plastra — tak powstaje gniazdo. Ta analogia

projektu i zaangażowaniu w proces twórczy osób pracują-

doprowadziła mnie do decyzji o budowie rzeźby w formie

cych w ERGO Hestii autorstwo ulega rozproszeniu, rozłożeniu

plastra, którego obustronnie ułożone komórki zostaną do-

na wiele jednostek — na wzór pracy pszczół w ulu.

pasowane wielkością do zwojów tkanin. W ten sposób powstanie biblioteczny ekspozytor, w którym tkaniny będą

Widoczna na okładce niniejszej publikacji struktura powsta-

mogły zostać bezpiecznie zdeponowane. Nadając rzeźbie

ła z niewielkiego fragmentu woskowej tkaniny, ukazanego

tytuł Czytelnia, uruchamiam określony sposób interak-

w znacznym powiększeniu. Wzory otworów w tkaninach

cji z dziełem. Po tkaninę będzie można sięgnąć, wyjąć ją

stały się również podstawą kompozycji graficzno-typogra-

z komórki, rozwinąć, zobaczyć i odczytać skomplikowaną

ficznych, układających się w zdania wypowiedziane przez

strukturę kodu, a następnie zwinąć i wsunąć w komórkę

osoby uczestniczące w warsztatach podczas tworzenia

plastra, w rzeźbę.

woskowych tkanin, oraz w refleksje na temat współpracy międzypokoleniowej, które zostały zarejestrowane jako ano-

W czytelniach panuje atmosfera skupienia — to strefa ciszy

nimowe nagrania audio, a następnie opracowane w formie

i przestrzeń zgłębiania wiedzy. Czytelnia będzie dostępna

transkrypcji.

o każdej porze. W przerwie od pracy będzie można podejść, pokazać swoją tkaninę znajomej lub znajomemu oraz opowie-

Woskowe tkaniny zrealizowane podczas Święta pszczół

dzieć o warsztatach twórczych, procesie powstawania wosko-

można rozwiesić lub zwinąć w rulony na wzór papiru-

wych tkanin i publikacji, którą właśnie trzymasz w rękach.

sowych i pergaminowych zwojów, które w starożytnych

kształty na siatce są trochę jak my . każdy inny

jest się częścią jakiejś całości

najbardziej podobało mi się , że ten proces jest taki prosty, a efekt tak złożony wizualnie

sam ten zapach tego wosku ...

każde pokolenie jest istotne

powinniśmy dzielić się swoimi perspektywami i słuchać innych

wszyscy jesteśmy inspiracją jeden dla drugiego

to przyjemne uczucie , gdy nie trzeba mówić , a rzeczy robione wspólnie się po prostu dzieją

niesamowite , bo nigdy nie przypuszczałam , że to będzie takie fascynujące , aż się ręce trzęsły !

trzeba działać razem i trzeba mieć zaufanie do drugiej osoby

cały czas mi chodzi po głowie słowo p r z y j e m n e. to jest bardzo przyjemne , szczęśliwe , radosne , spontaniczne i autentyczne

ten proces był symbolem tego , że w naprawdę wielu sytuacjach w życiu zrobienie czegoś całkowicie samemu byłoby niemożliwe

bardzo podobała mi się nasza współpraca . widziałyśmy się pierwszy raz , a już wiem , że gdybyśmy miały pracować razem w przyszłości , to będzie dobrze

chciałabym , żeby młodzi ludzie byli odważni

myślę , że bez pomocy drugiej osoby by się nie udało , więc można mieć refleksję , że jednak ta współpraca jest ważna i od tego dużo zależy

można bać się wyzwania , ale czasem wystarczy przełamać pierwsze bariery

żeby szukali czegoś głębszego w życiu , czegoś swojego

czasem warto po prostu przyjmować okazje , które stawia przed tobą życie

każde pokolenie ma strach , który warto przeżywać , ale też pokonywać

najważniejsze , żebyśmy nie przejmowali się swoją przeszłością , a widzieli piękną przyszłość

jestem pewna , że efekt końcowy jest taki , jaka była komunikacja w parze

dodam tylko , żeby dbać o relacje międzyludzkie

aby zawsze pamiętali o naturze

otwartości na nowe , aby być otwartym na rzeczy, których nie robimy codziennie , którymi się na co dzień nie zajmujemy

li sta ucz est n i ków Andrzejewska-Kita Martyna

Obidowska Marta

Baranowski Maciej

Ogiejko-Kowalska Martyna

Banaszkiewicz Hanna

Oszczyk-Wileńska Patrycja

Bartosik Patrycja

Pasińska Katarzyna

Bieganowska Magdalena

Pencakowska Anna

Brożek Aleksandra

Piłat Jonasz

Bugajska Agata

Polcyn Joanna

Chlebowicz Monika

Polkowski Sylwester

Czerepaniak Karolina

Przybylska Emilia

Domachowska Marta

Rakoczy-Lamparska Zofia

Gera Lena

Reca Katarzyna

Greś Karolina

Rosa Maria

Gubała Magda

Rostkowska Olga

Hendel-Froń Ewa

Rumińska-Kołodziej Aleksandra

Ingielewicz-Żukowska Katarzyna

Sieracka Agnieszka

Jacewicz Renata

Słowikowska Dorota

Janowski Jakub

Smagieł Paulina

Joeck Sabina

Socha Klaudia

Karczewska Karolina

Sojecka Jowita

Kłosowicz Joanna

Stocki Alan

Kołacz-Koss Mariola

Stoltmann Paulina

Kolka Natalia

Szulecka Beata

Konieczna Alicja

Szamal Agnieszka

Koneta Ewa

Śmietanka Zuzanna

Korowicka Małgorzata

Tempska Agata

Korpaczewska Katarzyna

Tarnowska Monika

Korzeniewska Sylwia

Topolewska Kinga

Kowaliszyn Marta

Trzcianowska Magdalena

Kuczyńska Kinga

Wawrów Sandra

Kulwikowska Joanna

Welz Maciej

Kuraczyk Anita

Wiercińska Natalia

Kurdek Julia

Wieżel Anna

Lemańska Jowita

Więźniak-Chudzińska Agnieszka

Łukasik Anna

Wiśniewska Joanna

Łukaszewicz Patrycja

Wojciechowski Marcin

Łukaszun Joanna

Woźniak Paulina

Michalik Karolina

Załuska Marta

Mieczkowska Anna

Zdrojewska Martyna

Muchewicz Marta

Zygarowska Anita

Muła Magdalena

Żebrowski Marcin

Nowaczyk Iwona Autorem wszystkich fotografii Święta pszczół jest Michał Smandek

109

g r u p y

e r g o

h e s t i a

2 0 2 5

G R U PA E R G O H E S T I A 10 269

(w mln zł) 10 500

10 511

R OZ WÓJ S K ŁA D K I

10 250 10 000

9207

9750 9500 9250

8201

9000 8750

7878

8500 8250 8000

6535

7250 7000

6733

7500

6884

7750

6750

5854

6500

5364

6000 5750

4974

5500 5250

5190

6250

SKŁADKA

2024

2025

DY NA M I K A

U bez pi e cze nia maj ątkowe

9 618 109

9 784 175

101,7%

U bez pi e cze nia na ż yci e

650 487

726 650

111,7%

10 268 596

10 510 825

102,4%

WYNIK FINANSOWY NETTO

494 741

618 122

124,9%

U bez pi e cze nia maj ątkowe

424 716

546 989

128,8%

U bez pi e cze nia na ż yci e

70 025

71 133

101,6%

Składk a Gr upy E RG O He s tia

4500

3707

4250

4236

4194

4750

4235

5000

4000

3139

3750 3500 3250

2433

3000 2750

1961

2500

238

250

0,9

500

178

569

750

398

817

1000

649

1114

1250

931

1500

1052

1750

1329

2000

1551

2250

1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025

112

wa r t o ś c i p o da n e w t y s . z ł

113

S O P O C K I E T O WA R Z Y S T W O U B E Z P I E C Z E Ń E R G O H E S T I A S A

SKŁAD ZARZĄDU

S K ŁA D R A DY NA DZO RCZ EJ

w okresie od 1.01.2025 do 31.08.2025 roku

w okresie od 1.01.2025 do 30.06.2025 roku

Artur B orowiński

Heiko Stüber

prezes zarządu

przewodniczący rady nadzorczej

WY N I K F I NA N S OWY

2024

2025

DYNAMIKA

Składk a prz y pi s a na br utto

9 618 109

9 784 175

101,7%

Ods z kodowa nia i św iadcze nia wy pł acone br utto

5 202 527

5 591 724

107,5%

Kos z ty dz ia ł a lnoś ci ub ez pi e cze ni owe j

2 679 579

2 837 871

105,9%

Prz ychody z lok at

449 074

501 432

111,7%

Kos z ty dz ia ł a lnoś ci lok acyjne j

35 294

53 260

150,9%

Adam Roman

Wojciech Kostrzewa

wiceprezes zarządu

wiceprzewodniczący rady nadzorczej

Marcin Dy mek

Theodoros Kokkalas

członek zarządu

członek rady nadzorczej

Wy ni k te ch ni cz ny

279 776

415 823

148,6%

Piotr Matys iak

Janusz Reiter

Wy ni k f i na ns owy br utto

525 438

684 703

130,3%

członek zarządu

członek rady nadzorczej

Wy ni k f i na ns owy ne tto

424 716

546 989

128,8%

Kazimierz Majdański

członek zarządu

WYPŁACALNOŚĆ

Dirk Schautes

Kapita ł owy wy móg wy pł aca lnoś ci

1 267 784

1 434 052

113,1%

Środ k i wł as ne

2 587 148

2 960 135

114,4%

Ws pół cz y nni k wy pł aca lnoś ci

204,1%

206,4%

101,2%

11 433 845

12 750 329

111,5%

16 302

23 439

143,8%

członek zarządu w okresie od 1.09.2025 do 31.12.2025 roku

w okresie od 1.07.2025 do 31.12.025 roku

Artur B orowiński

Heiko Stüber

prezes zarządu

przewodniczący rady nadzorczej

A K T Y WA

Adam Roman

Wojciech Kostrzewa

Lokaty

wiceprezes zarządu

wiceprzewodniczący rady nadzorczej

Marcin Dy mek

Theodoros Kokkalas

członek zarządu

członek rady nadzorczej

PA S Y WA

Piotr Matys iak

André Weilert

Kapita ł wł as ny

2 224 931

2 686 047

120,7%

członek zarządu

członek rady nadzorczej

Reze rwy te ch ni cz no -ub ez pi e cze ni owe

14 223 185

14 789 206

104,0%

Kazimierz Majdański

Janusz Reiter

członek zarządu

członek rady nadzorczej

114

Środ k i pi e ni ęż ne

wa r t o ś c i p o da n e w t y s . z ł

115

S O P O C K I E T O WA R Z Y S T W O U B E Z P I E C Z E Ń N A Ż YC I E E R G O H E S T I A S A

SKŁAD ZARZĄDU

S K ŁA D R A DY NA DZO RCZ EJ

w okresie od 1.01.2025 do 31.08.2025 roku

w okresie od 1.01.2025 do 31.12.2025 roku

Artur B orowiński

Heiko Stüber

prezes zarządu

przewodniczący rady nadzorczej

WY N I K F I NA N S OWY

2024

2025

DYNAMIKA

Składk a prz y pi s a na br utto

650 487

726 650

111,7%

Ods z kodowa nia i św iadcze nia wy pł acone br utto

341 135

349 021

102,3%

Kos z ty dz ia ł a lnoś ci ub ez pi e cze ni owe j

217 151

252 852

116,4%

Prz ychody z lok at

88 415

127 654

144,4%

Kos z ty dz ia ł a lnoś ci lok acyjne j

15 140

2 146

14,2%

Adam Roman

Ma ximilian Happacher

wiceprezes zarządu

wiceprzewodniczący rady nadzorczej

Marcin Dy mek

Theodoros Kokkalas

członek zarządu

członek rady nadzorczej

Wy ni k te ch ni cz ny

83 762

89 880

107,3%

Piotr Matys iak

Wojciech Kostrzewa

Wy ni k f i na ns owy br utto

82 892

89 083

107,5%

członek zarządu

członek rady nadzorczej

Wy ni k f i na ns owy ne tto

70 025

71 133

101,6%

Kazimierz Majdański

Janusz Reiter

członek zarządu

członek rady nadzorczej

Kapita ł owy wy móg wy pł aca lnoś ci

283 306

313 360

110,6%

Środ k i wł as ne

587 606

673 516

114,6%

Ws pół cz y nni k wy pł aca lnoś ci

207,4%

214,9%

103,6%

940 314

1 049 072

111,6%

122

38,5%

441 775

507 539

114,9%

Kapita ł wł as ny

309 368

342 953

110,9%

Reze rwy te ch ni cz no -ub ez pi e cze ni owe

1 313 350

1 449 642

110,4%

RT-U dla ub ez p. na ż yci e , gdy ryz yko lok aty ponos i ub ez pi e czaj ący

441 775

507 539

114,9%

Dirk Schautes

członek zarządu w okresie od 1.09.2025 do 31.12.2025 roku

WYPŁACALNOŚĆ

Artur B orowiński

prezes zarządu

A K T Y WA

Adam Roman

Lokaty

wiceprezes zarządu Marcin Dy mek

członek zarządu Piotr Matys iak

członek zarządu Kazimierz Majdański

członek zarządu

116

Środ k i pi e ni ęż ne Lokaty fund. ubezp. na życie na rachunek i ryzyko ubezpieczającego

PA S Y WA

wa r t o ś c i p o da n e w t y s . z ł

117

Michał Smandek jest artystą sztuk wizualnych zajmującym

(2015, 2018, 2023), laureatem sekcji ShowOFF Miesiąca Fo-

się współzależnością działań człowieka i natury. Podejmu-

tografii w Krakowie (2015), uczestnikiem Land Art Biennial

je krytyczną refleksję nad antropocentryzmem i materia-

LAM 360° w Mongolii (2014), Bangla Biennale w Indiach

lizmem, zwracając uwagę na degradację środowiska natural-

(2019), Backlight Photo Festival w Finlandii (2020), SACO

nego. Jego praktyka opiera się na doświadczeniach podróży.

Contemporary Art Biennial w Chile (2023), a także laure-

Zaprasza i angażuje lokalne społeczności do wspólnych

atem Ogólnopolskiego Programu Dotacyjnego Artystyczna

działań, dokonuje modyfikacji przestrzennych krajobrazu,

Podróż Hestii z projektem „Biblioteka pszczół” zrealizowa-

przekłada na język sztuki zaobserwowane w przyrodzie

nym w Rodríguez Foundation (2024). Swoje prace prezen-

zależności. Filozofia przemieszczania się z plecakiem i na-

tował m.in. w Instytucie Polskim w Düsseldorfie, Centrum

miotem determinuje strategie i metody pracy, podczas któ-

Sztuki L’Assaut de la menuiserie w Saint-Étienne, Muzeum

rych zaciera granice między ingerencją a „zauważeniem”,

Śląskim i Galerii Sztuki Współczesnej BWA w Katowicach,

czyli napotkaną sytuacją o wysokim współczynniku sztu-

Centrum Sztuki Współczesnej Kronika w Bytomiu, Galerii

ki. Tworzy rzeźby, instalacje i fotografie, inicjuje działania

Nueva w Madrycie, Galerii Sztuki Współczesnej BWA Wro-

kolektywno-performatywne. Od kilku lat, pracując przy ro-

cław Główny i Krupa Art Foundation we Wrocławiu. Pracu-

dzinnej pasiece, analizuje wewnętrzne struktury organizacji

je w Pracowni Rzeźby na Akademii Sztuk Pięknych w Kato-

życia pszczół i sposoby ich komunikacji. Michał Smandek

wicach, a doktorat obronił na Uniwersytecie Artystycznym

jest stypendystą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodo-

w Poznaniu.

wego (2018, 2026) oraz Marszałka Województwa Śląskiego

119 Fot. Mečislavs Lavrinovičs

P O

K O L E

Ś W

Ę T O

P S Z C Z Ó Ł

Raport Roczny 2025 został wydany i opracowany przez Grupę ERGO Hestia z udziałem Michała Smandka

koncepcja : Michał Smandek opieka kuratorska : Michał Janowski teksty i narracja : Michał Smandek, Janusz Heller opieka merytoryczna : Maria Rosa koordynacja projektu : Michał Janowski, Natalia Wiercińska koordynacja produkcji poligraficznej : Anna Mieczkowska, Kamil Gałczyński projekt graficzny i skład : Anna Piwowar | Siostry Piwowar Studio

druk : Drukmania, Poznań | www.druk-mania.pl

Grupa ERGO Hestia ul. Hestii 1 81-731 Sopot www.ergohestia.pl www.artystycznapodrozhestii.pl

isbn : 978-83-958544-6-0

Michał Smandek, Zapis mowy pszczelej (zwój), 2023