Agenda 2016

Reformatorisch Dagblad

beeld JosĂŠ van der Meer

donderdag 31 december 2015, 44e jaargang nr. 229

De wereld in 2016

2

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

3

Het voorbehoud van Jakobus tekst W. B. Kranendonk beeld André Dorst

Het is goed gebruik binnen christelijke kring om in uitnodigingen voor vergaderingen, bruiloften en andere bijeenkomsten de afkorting D.V. een plaats te geven. Maar wat kenmerkt het juiste gebruik?

V

rjwel iedereen weet waar de letters D.V. voor staan: ”Deo volente”. Dat betekent: zo God het wil. Daarmee wordt gezegd dat de afspraak voor een bjeenkomst of ontmoeting wel kan worden gemaakt, maar dat deze alleen werkeljk zal doorgaan als de Heere dat in Zjn raad besloten heeft. Dat geldt dus ook voor alle aankondigingen in deze jaaragenda. Er staat veel op de rol. Maar of het doorgaat?

Jakobus Het gebruik van D.V. gaat terug op een tekst uit de brief van Jakobus. Hj schrjft in hoofdstuk 4:13-15: „Welaan nu gj die daar zegt: Wj zullen heden of morgen naar zulk een stad reizen, en aldaar een jaar overbrengen, en koopmanschap drjven en winst doen; Gj die niet weet wat morgen geschieden zal. Want hoedanig is uw leven? Want het is een damp, die voor een weinig tjds gezien wordt en daarna verdwjnt. In plaats dat gj zoudt zeggen: Indien de Heere wil en wj leven zullen, zo zullen wj dit of dat doen.” Omdat de uitdrukking Deo volente direct verband houdt met dit tekstgedeelte wordt bj het maken van een afspraak ook wel gezegd: „Onder het voorbehoud van Jakobus.” De uitdrukking onderstreept dat niets op aarde zeker is. De mens heeft de toekomst niet onder controle. Omstandig-

heden kunnen snel wjzigen, waardoor geplande afspraken plotsklaps niet door kunnen gaan. De mens is afhankeljk van God, Die deze wereld bestuurt; Die leven geeft en leven neemt. Lege formule Wie beseft dat het leven en de toekomstige loop der dingen menseljk gesproken ongewis zjn, zal dus met overtuiging de afkorting D.V. gebruiken bj uitnodigingen en afspraken. Dat is dan zeker geen lege formule die degeljk staat. Natuurljk is het dan wel van belang om de woorden D.V. goed te gebruiken. Vaak wordt D.V. voor de datum,

Het is van belang om de woorden D.V. goed te gebruiken geschreven. Bjvoorbeeld: „D.V. 10 mei 2016 gaan wj trouwen.” Dat is minder juist. Dat wordt helder als men het voluit zegt: „Zo God het wil 10 mei 2016 gaan wj trouwen.” Grammaticaal is dat niet correct. Bovendien suggereert deze constructie dat de keus voor die datum door God is gedaan. Hj besloot dat de bruiloft op 10 en niet op 12 mei zal worden gehouden. Maar de keus is gemaakt door de mens. Of het op die datum doorgaat, weet de Heere alleen. In de genoemde zin is het correct om D.V. helemaal aan het eind of aan het begin te zetten, bjvoorbeeld: „Op 10 mei 2016 gaan we trouwen D.V.”, of: „D.V. gaan we op 10 mei 2016 trouwen.”

Overigens is het niet per deinitie fout om D.V. voor de datum te noemen. De zin: „Wj zjn blj u mede te delen dat wj D.V. 10 mei 2016 gaan trouwen”, is weer wel correct. Het is dus best lastig. Om te bepalen of het D.V. juist wordt gebruikt, is het zinnig om het in gedachten te vervangen door ”als God het wil”, en dan de zin even hardop te lezen. Dan valt snel te constateren of de woorden juist zjn gebruikt. Minder eenduidig ligt het of men D.V. ook dient te gebruiken bj de mededeling dat men op een toekomstige datum dit of dat hoopt te doen. „Ik hoop volgende week woensdag te komen.” Die hoop mag men hebben. Wanneer men dan het woord D.V. daarbj gebruikt in de zin: „Ik hoop D.V. woensdag te komen”, stelt men feiteljk: „Nu op dit moment hoop ik zo de Heere wil dat ik woensdag kom.” Daar zjn vragen bj te stellen. De realisering van de gehoopte komst is wel afhankeljk van Gods beleid, maar de keus voor de datum? Echt fout is het gebruik in deze constructie niet te noemen. Vloeken Fout is wel als men D.V. gebruikt bj afspraken voor activiteiten die niet aansluiten bj of zelfs in tegenspraak zjn met de Bjbelse opdracht om Gods eer te bedoelen. Wie een afspraak maakt met een adviseur om een zakeljke concurrent onderuit te halen, kan beter het D.V. achterwege laten. Het gebruik van die woorden is dan als vloeken. Een agenda voor 2016 laat zien dat er komend jaar veel staat te gebeuren. En dan te bedenken dat er nog veel meer bj komt, D.V. Immers alles is nog niet bekend. Er zullen D.V. nog meer agenda-afspraken worden gemaakt. Of het allemaal gebeurt, weet de Heere God alleen. Bj Hem zjn alle toekomstige agenda-afspraken bekend.

4

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

De agenda van Charles de Mooij tekst J. Visscher beeld bymarjo

Charles de Mooj, directeur van Het Noordbrabants Museum in Den Bosch: „Komend jaar staat voor mj voor een groot deel in het teken van kunst­ schilder Jheronimus Bosch, ook Jeroen Bosch genoemd. Het is in 2016 500 jaar geleden dat Bosch in Den Bosch overleed. Van 13 februari tot 8 mei bieden we een internationale

Bosch­tentoonstelling aan. Uit tal van landen hebben we het overgrote deel van 25 schilderjen en 25 tekeningen van Bosch naar ons museum gehaald. De voorbereidingen voor de expositie begonnen al in 2007. Er is al veel be­ langstelling van de internationale pers, zoals The Guardian en The Wall Street Journal. Normaal trekt ons museum jaarljks 170.000 bezoekers, maar ko­ mend jaar zullen dat er mogeljk enkele honderdduizenden extra zjn.

De schilderjen van Bosch brengen de boodschap: volg het voorbeeld van Christus, keer je af van de verleidingen. De beeldtaal van Bosch is uniek. Hj schilderde monsterachtige, raadsel­ achtige wezens, menseljke gestalten met dierljke ledematen. Hj verbeeldde angst van mensen voor het laatste oordeel. Voor verhalen dat Bosch hallu­ cinerende middelen gebruikte en bj sektes hoorde, bestaat geen grond. Hj was een voorbeeldig christen.”

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

5

Actueel in 2016 samenstelling Michiel Kerpel

Voor ambtsdragers staan synodes op het programma, voor leerlingen heb je competities, voor belangstellenden worden er symposia en open dagen georganiseerd en voor dagjesmensen zijn er in 2016 beurzen. Deze agenda biedt een overzicht.

JANUARI • Voorrondes op middelbare scholen voor de olympiades van de vakken biologie en natuur-, wis- en scheikunde. • Afname verplichte rekentoets op het voortgezet onderwijs bij alle leerlingen. Voor vwo’ers telt de rekentoets mee voor het diploma van het voortgezet onderwijs. Herkansingen volgen in maart en eind mei/begin juni. 1 januari • Nieuwjaarsdag. Er treden in Nederland verschillende nieuwe wetten en regels in werking. • Nederland neemt het voorzitterschap van de Europese Unie over van Luxemberg. Het is de twaalfde keer dat Nederland de voorzittershamer in handen heeft, de laatste keer was in 2004. 6 en 7 januari Predikantencontio van de Gereformeerde Bond in Utrecht. 7 en 8 januari Symposium in Den Haag naar aanleiding van het 200-jarig bestaan van het Algemeen Reglement van

Bestuur van de Nederlandse Hervormde Kerk.

proiel van de christeljk leraar”.

Midden-Oosten en straks ook in Nederland?”

13-17 januari Vakantiebeurs in de Utrechtse Jaarbeurs.

27 januari-6 februari Nationale Voorleesdagen. Met op de 27e het Nationale Voorleesontbjt.

11-14 februari • Nationale Gezondheidsbeurs in de Jaarbeurs in Utrecht. • Scratch Muziekdagen in Leiden. Op de 12e de scholierenscratch van de ”Messiah” van Händel.

15 januari • Symposium van het Centrum voor Religie en Recht over bekeringsverhalen van vluchtelingen. • Studium generale van Driestar educatief over de actualiteit van de belijdenisgeschriften. Andere avonden: 29 januari, 12 februari. 16 januari • Vervolgzitting landelijke vergadering Nederlands Gereformeerde Kerken in Zeewolde. Besluitvorming over het rapport van de commissie ambt en homoseksualiteit. • Studieconferentie van de Stichting voor Christelijke Filosofie in Utrecht. Thema: ”Normatieve praktijken – een aanknopingspunt voor nieuwe vormen van morele binding?” 17-24 januari Wereldwjde Week van Gebed voor de eenheid van christenen. Thema: ”Het woord is aan jou”. 19 januari Prinses Margriet viert haar 73e verjaardag. 23 januari Orgelfeest in de Domkerk in Utrecht. 23 en 24 januari Love & Marriage Beurs in Ahoy in Rotterdam. 27 januari Jaarljkse identiteitsdag van Driestar educatief in Gouda voor docenten. Thema: ”Het

28-30 januari Duikenburgse Wintermarkt in Echteld. 28 januari-3 februari Poëzieweek. Thema: ”Herinneringen”. Op de 28e is het Landeljke Gedichtendag. 29 januari Scratch van de ”Messiah” van Händel in de St.-Joriskerk in Amersfoort, georganiseerd door het Van Lodenstein College. 30 januari Weet Magazine Lezers-event in het Nationaal Militair Museum in Soesterberg. 31 januari Prinses Beatrix viert haar 78e verjaardag.

FEBRUARI In de maanden februari tot en met april organiseren de meeste mbo’s, hogescholen en universiteiten open dagen en meeloopdagen voor scholieren. 5 februari Generale synode van de Hersteld Hervormde Kerk (HHK) bjeen. Andere vergaderdata: 17 en 18 juni, 25 en 26 november. 7 februari Eerste ljdenszondag. 8 februari Debatavond van de Gereformeerde Zendingsbond in Amersfoort. Thema: ”De bedreigde kerk in het

13 februari • Tijdens een cantatedienst in de St.-Janskerk in Gouda zingt het projectkoor van Driestar educatief ”Also hat Gott die Welt geliebt” van J. S. Bach. • Openingssymposium van het Logos Instituut, een nieuwe creationistische organisatie. 15 februari Bjeenkomst van RMU-sector gezondheidszorg en welzjn en Febe. Thema: ”Euthanasie: maximale of minimale zorg?” 18-21 februari Motorbeurs in de Utrechtse Jaarbeurshallen. 20-21 februari Fiets en Wandelbeurs in de RAI in Amsterdam. 20-28 februari • Voorjaarsvakantie voor het basis- en voortgezet onderwijs in Midden- en Zuid-Nederland. Scholen in Noord-Nederland zijn een week later aan de beurt. • De 71e editie van de Huishoudbeurs in de RAI in Amsterdam. Vanaf de 24e eveneens de Negenmaandenbeurs in de RAI. 23-26 februari De 22e editie van gezinsbeurs Wegwjs in Ahoy Rotterdam. Thema: ”Puur”.

6

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

De agenda van Mirthe Fierloos tekst J. Visscher beeld RD, Anton Dommerholt

Mirthe Fierloos (16), scholiere in de havo-examenklas aan het reformatorische Calvjn College, locatie Goes: „Komend jaar hoop ik mjn havo-eindexamen te doen. Ik sta er redeljk goed voor en laat het examen maar op me af komen. Ik hoop te gaan oefenen met oude examens die op internet te vinden zjn. Ik heb voor het proiel cultuur en

maatschappj gekozen. Denk aan vakken als aardrjkskunde en geschiedenis of het vak religie, mens en samenleving. Ik ben bjvoorbeeld meer te weten gekomen over wereldgodsdiensten. Volgend jaar hoop ik te gaan studeren aan de pabo van de Driestar hogeschool in Gouda. Ik heb er zin in. De studie ljkt me interessant en avontuurljk. Ook twee vriendinnen gaan naar de Driestar. Misschien kunnen we bj elkaar wonen. Wie weet belanden we in

het internaat, of ergens in de kost. Dat moeten we nog regelen. Op het Calvjn College in Goes heb ik het super naar mjn zin gehad. Ik zal mjn vrienden van school gaan missen. Er is daar een megatoffe sfeer. Ik heb bjvoorbeeld zelf gelukkig niet te maken gehad met pesten. Als ik naar de Driestar ga, hoop ik ieder weekend in Zeeland te zjn. In september kreeg ik een zusje. Die wil ik natuurljk wel ieder weekend zien.�

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

25-28 februari TuinIdee in de Brabant­ hallen in ’s­Hertogenbosch. 29 februari In verband met het schrik­ keljaar heeft februari een dag extra.

MAART

Vmbo’ers strjden om de prjzen bj de regioinales van de Junior Vakkanjer­ Wedstrjden. Later in de maand of in april volgt de nationale inale. 3 maart Eerste van zes bjeenkom­ sten van studium generale van Driestar educatief en Erdee Media Groep over me­ dia in relatie tot hart, hoofd en handen. Bjeenkomsten in Goes: 3 en 24 maart en 21 april. In Apeldoorn: 17 en 31 maart en 14 april. 4-6 maart Beurs Eigen Huis over bouwen en interieur in de Jaarbeurs te Utrecht. 5 maart • Landelijke evangelisatie­ dag van de Gereformeerde Gemeenten, in Gouda. Thema: ”Wat moet ik zeg­ gen?” • SGP­jongerendag in het Beatrixtheater in Utrecht. Thema: ”Wereldmachten: wie is de baas?” 9 maart Biddag voor gewas en arbeid. 11 en 12 maart NLdoet, vrjwilligers in heel Nederland steken de handen uit de mouwen.

11-13 maart Landeljke Sterrenkjkdagen. 11-20 maart Kunst­ en antiekbeurs Tefaf in Maastricht. 12 maart • Symposium over geloof, wetenschap en ethiek in De Notenbalk te Opheusden. Thema: ”De waarde van de schepping voor wetenschaps­ beoefening en ethiek”. • Jubileumbijeenkomst van het 20­jarige deputaatschap voor Israël van de Gerefor­ meerde Gemeenten in de Sionkerk in Goes.

jaaragenda

7

Jaar van de... Themajaren vragen aandacht voor een bepaald onderwerp of een problematiek. Zo is 2016 Bijbeljaar en staat het boek centraal. Zie ook de volgende pagina’s. Bijbeljaar Uitgeroepen door het internationale platform Refo500, dat activiteiten organiseert in de aanloop naar de herdenking van 500 jaar Reformatie in 2017. In het Bijbeljaar is er aandacht voor de uitgave van het Griekse Nieuwe Testament van Erasmus in 1516. De publicatie beïnvloedde onder anderen Maarten Luther. beeld RD, Anton Dommerholt

12-20 maart De 81e Boekenweek, met als thema ”Duitsland”. Tevens van 9 tot 19 maart de Week van het Christeljke Boek. 14-19 maart Nationale Week van Zorg en Welzjn. Op de 19e: open dag bj veel zorgorganisaties. 16 maart • Vergadering classis West van de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland (OGGiN), in Krimpen aan den IJssel. Op 23 maart vergadert de classis Oost in Barneveld. • Nationale Boomfeestdag. Thema: ”Bomen en bossen”.

Heilig jaar Uitgeroepen door paus Franciscus. De RoomsKatholieke Kerk wil 2016 vieren als een „jubileum van barmhartigheid.” Met het jubeljaar viert de kerk de vijftigste verjaardag van het Tweede Vaticaans Concilie in 1965. In 1300 vond er voor het eerst een heilig jaar plaats. Een dergelijk jubeljaar wordt ongeveer elke 25 jaar gehouden. beeld AFP

16-20 maart Boten­ en waterrecreatie­ beurs Hiswa in de RAI in Amsterdam. 23 maart Vergadering classis Oost van de OGGiN in Barneveld. 24 maart Nationale inale van Skills

D.V. 11 en 12 maart 2016: DOEN voor Adullam! DOEN voor Adullam! is een grote vrijwilligersactie van Adullam. Het brengt vrijwillige inzet onder de aandacht en stimuleert iedereen om een dag(deel) de handen uit de mouwen te steken. Kijk voor meer info op www.adullamzorg.nl/doen

Wij zorgen voor een klussenlijst, mogen wij op uw inzet rekenen?! Iedereen is welkom!!

Internationaal Jaar van de Peulvrucht Uitgeroepen door de Verenigde Naties. Volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO) zijn peulvruchten een bron van hoogwaardige eiwitten. Ze worden aanbevolen in een duurzaam voedingspatroon. Peulvruchten kunnen helpen om chronische aandoeningen –zoals diabetes, vaatziekten en kanker– te voorkomen. beeld iStock

8

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

De agenda van Maasje Polinder tekst J. Visscher beeld RD, Anton Dommerholt

Maasje Polinder-Franken (62) vormt samen met haar man Gerard (64) het kostersechtpaar van de christelijke gereformeerde Oenenburgkerk in Nunspeet. „In 2016 is in Nunspeet de generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken. Op 9 juni is er een bidstond in de Dorpskerk in Nunspeet. Later worden er in de Oenenburgkerk

synodebijeenkomsten gehouden. Onder meer in oktober en november zijn er vergaderweken. Als kostersechtpaar hebben we al verschillende CGK-synodes in de Oenenburgkerk meegemaakt. We zijn voor predikanten en andere gasten het aanspreekpunt. We zorgen bijvoorbeeld voor koffie en thee. Je krijgt praktische vragen van dominees. „Ik ben mijn leesbril vergeten, kunt u voor een andere zorgen?” Of: „Wilt u een bloemetje

laten bezorgen voor een jarige in mijn gastgezin?” Synodes zijn drukke tijden, maar ik houd wel van een beetje reuring. In januari gaan we op zoek naar gastgezinnen voor predikanten. Er zijn ook predikanten die met z’n drieën of vieren een vakantiehuisje in Nunspeet huren. Ik ervaar altijd onderlinge saamhorigheid op synodes, van links tot rechts. Ik ben dankbaar voor de geestelijke band die er mag zijn.”

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

Talents, vakwedstrjden voor laatstejaars vmbo’ers. 24 maart-16 mei Keukenhof in Lisse opent de deuren. 25 maart • Goede vrijdag. • Wildlands Adventure Zoo Emmen –voorheen Noorder Dierenpark of Dierenpark Emmen– opent op een nieuwe locatie. 27 maart Begin zomertjd. De klok gaat een uur vooruit. 27 en 28 maart Pasen.

APRIL

• Maand van de Filosofie, met als thema ”Over de grens”. • Geplande oplevering van renovatie van locatie Klaver­ weide in Barneveld van zorgcentrum Norschoten. 2 en 3 april Kom in de Kas. Glastuin­ bouwbedrjven houden open huis. 6 april Raadgevend referendum over de associatieovereen­ komst tussen de Europese Unie en Oekraïne. Actie­ groep GeenPeil verzamelde in oktober 2015 de benodig­ de 300.000 handtekeningen. 7 april Studium generale van Driestar educatief over het thema ”Erasmus en de Bjbel”, in het kader van het Bjbeljaar 2016. Andere data: 22 april, 13 mei. 9 april Synode van de voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland (vGKN) bjeen. Vervolgzitting: 8 oktober. 10 april Prinses Ariane viert haar

jaaragenda

9

negende verjaardag. 11-14 april Banner of Truth Ministers’ Conference – ook wel Lei­ cesterconferentie genoemd. Vooraf van 8 tot en met 11 april de jongerenconferentie van de Banner of Truth. 12 april Bondsdag van de Vrouwen­ bond Gereformeerde Ge­ meenten, in Veenendaal. 13 april Voorjaarsconferentie van de Confessionele Vereniging in de Protestantse Kerk. Thema: ”Geloof in het publieke domein”.

Internationaal Jaar van Wereldwijd Begrip Wetenschappelijke organisaties hebben 2016 uitgeroepen tot het International Year of Global Understanding (IYGU). Doel is een beter begrip te krijgen van de manier waarop lokale veranderingen wereldwijde gevolgen hebben. Zo kunnen mondiale uitdagingen –zoals klimaatverandering en migratie– worden aangepakt. beeld ICSU

15 en 16 april • Kerk & Gemeente Noord, beurs voor kerken, kerken­ raden en kosters in het Fries Congrescentrum Drachten. • De Nationale Carrièrebeurs in de RAI in Amsterdam. 16 april • Diakenendag CGK, GKV en NGK in Veenendaal. Thema: ”Samen”. • Psalmzangdag in de Grote of St.­Bavokerk in Haarlem. Organist: Pieter Heykoop. • Partijdag van de SGP in Hoevelaken.

Jaar van de Zettabyte Dit stempel krijgt 2016 naar aanleiding van een voorspelling van internetbedrijf Cisco Systems dat het wereldwijde internetverkeer in 2016 de grens van 1 zettabyte zal overschrijden. Eén zettabyte bestaat uit 10²¹ bytes (een 1 met 21 nullen). Ter vergelijking: 1 miljard bytes (een 1 met 9 nullen) vormen 1 gigabyte. beeld iStock

16-24 april Museumweek. Musea orga­ niseren activiteiten en laten het publiek tegen geredu­ ceerd tarief of gratis binnen. 19-21 april Kinderen uit groep 8 buigen zich over de papieren cen­ trale eindtoets. De digitale variant wordt afgenomen van 15 tot en met 29 april. 21 april Nationale Secretaressedag. 21-23 april Generale synode van de Pro­ testantse Kerk in Nederland (PKN) is bjeen. Vervolgzit­ ting op 10 en 11 november.

Culturele Hoofdstad van Europa Het Spaanse San Sebastian (Baskisch: Donostia) en het Poolse Wroclaw zijn door het Europees Parlement aangewezen als Culturele Hoofdstad van Europa 2016. Doel van het aanwijzen van een Europese culturele hoofdstad is de rijkdom van de verschillende Europese culturen te laten zien. beeld iStock

10

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

De agenda van Bram Roggeveen tekst J. Visscher beeld RD, Anton Dommerholt

Bram Roggeveen, directeur-bestuurder van christeljk zorgcentrum Norschoten, met de hoofdvestiging in Barneveld: „In 2016 zal een nieuw- en verbouwoperatie in Barneveld worden afgerond. Zo zal rond april aan de Klaverweide een nieuw gebouw voor revalidatiepatiënten worden opgeleverd. Dat pand biedt plaats aan zo’n dertig

patiënten. Ook is tjdeljke huisvesting van Norschoten in Barneveld vervangen door nieuwbouw. In 2014 begon het nieuw- en verbouwproject. Ik ben blj dat komend jaar alles up-to-date is. Komend jaar is er binnen Norschoten ook veel aandacht voor het overheidsproject ”Waardigheid en trots”. We willen vanuit ons verpleeghuis regelen dat cliënten thuis 24 uurszorg kunnen krjgen, in samenwerking met mantelzorgers. De overgang naar het verpleeg-

huis later is dan minder groot. Wj gaan meer doen aan toezicht op afstand, via een camerasysteem. Ouderen in aanleunwoningen krjgen bjvoorbeeld een spreek- en luisterverbinding met onze verpleegafdeling. Het project beoogt zorg op maat. We willen zorgarrangementen bieden. De oudere en zjn mantelzorgers krjgen de regie over bjvoorbeeld activiteiten. De ene oudere kiest voor een Bjbelstudiekring, de andere wil liever bj een koor.”

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

23 april Partjcongres van de ChristenUnie. Op 12 november wordt ook een ledencongres georganiseerd.

15 en 16 mei Pinksteren. 16 mei Dag van het Kasteel. Meer dan tachtig kastelen en ruïnes open voor het publiek.

30 april Pieter van Vollenhoven viert zjn 77e verjaardag.

17 mei Koningin Máxima viert haar 45e verjaardag.

30 april-8 mei Meivakantie voor alle scholen in het hele land.

18 mei Verantwoordingsdag –ook wel ‘gehaktdag’– voor de rjksoverheid. Jaarverslagen worden gepresenteerd aan de Tweede Kamer.

1 mei Dag van de Arbeid. 4 mei Dodenherdenking. 5 mei • Hemelvaartsdag. • Bevrijdingsdag. 8 mei • Weeszondag. • Moederdag. 9 mei Mercuriusovergang zichtbaar in Nederland. 10 en 11 mei Landmachtdagen. De Koninkljke Landmacht bezoekt op 10 mei scholen door het hele land en organiseert op de 11e mei in alle provincies publieksmanifestaties. 11 mei Studiedag TUA en CGK in Apeldoorn in het kader van Refo500 Bjbeljaar. Thema: ”Reformatie en Israël”. 12 mei Dag van de Verpleging. 12-27 mei Examens in het voortgezet onderwjs voor vmbo-, havoen vwo-leerlingen.

11

14 mei • Urkerdag. • Nationale Molendag.

27 april • Koning Willem-Alexander viert zijn 49e verjaardag. • Koningsdag. Het koninklijk paar bezoekt Zwolle.

MEI

jaaragenda

Jaar voor het Leven Voor de SGP-fractie in de Tweede Kamer wordt 2016 „het jaar voor het leven.” De fractie wil de beschermwaardigheid van het leven „met nog meer energie dan nu op de politieke én de maatschappelijke agenda gaan zetten”, aldus partijleider Van der Staaij onlangs bij de Mars voor het Leven, in Den Haag. beeld iStock

20 mei Vrj toegankeljke algemene ledenvergadering van de RMU. Thema: ”Economie ≠ alles”. 24 mei Jaarljkse NPV-lezing in De Meern over palliatieve zorg door prof. dr. Saskia Theunissen, hoogleraar hospicezorg. 26-28 mei De zesde RefoRC Conference van Refo500, in Kopenhagen, over de kerk ten tjde van de Reformatie.

Jaar van het Boek Uitgeroepen door verschillende organisaties uit de Nederlandse boekenwereld, waaronder de Koninklijke Bibliotheek. Volgens de organisaties is het boek de laatste jaren regelmatig onterecht negatief in het nieuws. Het zou tijd zijn voor een (her)verkenning én waardering van het boek in al zijn verschijningsvormen. beeld ANP

27 en 28 mei Nacht van Gebed voor de vervolgde kerk, van Open Doors. 28 mei Terdege Vrouwendag in Apeldoorn. Thema: ”Schuldig?!”

JUNI 2-6 juni Uit-je Tent-dagen in de Noordoostpolder. Goedkoop kamperen midden in de natuur. 8 juni • Particuliere synode van de

Jaar van de Kievit Uitgeroepen door Sovon Vogelonderzoek Nederland en de Vogelbescherming. Reden is dat de populatie van de kievit in Nederland in de laatste 25 jaar is gehalveerd. Volgens de organisaties moeten er maatregelen genomen worden. Voor het voortbestaan van de soort zou het volgen van jonge kieviten van belang zijn. beeld RD

12

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

De agenda van Melis van de Groep tekst J. Visscher beeld RD, Anton Dommerholt

Melis van de Groep (ChristenUnie, 57), sinds 2006 burgemeester van Bunschoten-Spakenburg: „Op 13 januari 2016 herdenkt Bunschoten dat onze gemeente honderd jaar geleden voor het laatst getroffen werd door een watersnoodramp. In de nacht van 13 op 14 januari 1916 steeg het water tot 3,25 meter boven NAP. Huizen liepen onder. Bot-

ters dreven de haven van Spakenburg uit en ramden de houten huisjes. Er was veel schade, er verdronk veel vee. Op een bovenverdieping werd Wilhelmina Aartje Korlaar geboren. Koningin Wilhelmina heeft haar geadopteerd als petekind. Gelukkig vielen er geen doden in Bunschoten-Spakenburg. In de omgeving van Marken echter waren wel negentien slachtoffers te betreuren. De ramp in 1916 was voor de overheid een laatste zet om de Afsluitdijk

aan te gaan leggen en zo de burgers te beschermen. De Afsluitdijk luidde het einde in van de Zuiderzeevisserij. De vloot van 170 Bunschoter vissersschepen ging grotendeels teloor. Mijn eigen opa heeft tot 1963 gevaren. Op 13 januari ben ik een van de sprekers op een herdenkingsbijeenkomst in de Noorderkerk in Spakenburg. Onze afhankelijkheid van onze hemelse Vader hopen we dan met de woorden van Psalm 66 zingend te kunnen belijden.�

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

Gereformeerde Gemeenten in Nederland (GGiN) in Bar­ neveld. Bidstond op 7 juni. • Nationale Buitenspeeldag. Overal in het land worden straten afgesloten voor verkeer.

9 juli Basisscholen en scholen voor voortgezet onderwjs in Midden­Nederland gaan tot en met 21 augustus dicht vanwege de zomer­ vakantie.

9 juni Start eerste herkansingen voor de examenkandidaten.

16 juli Basisscholen en scholen voor voortgezet onderwjs in Noord­Nederland gaan tot en met 28 augustus dicht van­ wege de zomervakantie.

10 juni Generale synode Christeljke Gereformeerde Kerken (CGK) bjeen. Op 9 juni wordt een bidstond gehouden. Vervolg­ zittingen: 11 tot en met 14 oktober en 22 tot en met 25 november. 10 en 11 juni Luchtmachtdagen op Vliegbasis Leeuwarden. 11 juni Jaarljkse zendingsdag van de Gereformeerde Zendings­ bond (GZB) in de Evenemen­ tenhal Gorinchem. 16 juni Symposium ”Kerk en school” van de Vereniging voor Ge­ reformeerd Schoolonderwjs (VGS) in Ridderkerk. 18 juni • De zestigste zendingsdag van de Zending Gereformeer­ de Gemeenten in de Evene­ mentenhal Gorinchem. • Vlaggetjesdag in Scheve­ ningen, met nieuwe haring. 19 juni Vaderdag. 25 juni Nederlandse Veteranendag, met een deilé in Den Haag. 26 juni Prinses Alexia viert haar elfde verjaardag.

JULI 1 juli Slowakje neemt het voor­ zitterschap van de Europese Unie over van Nederland.

16-30 juli De 51e editie van het Inter­ nationaal Orgelfestival Haarlem. Met een improvi­ satieconcours, concerten en masterclasses.

jaaragenda

13

Jaar van de Fiets Uitgeroepen door de gemeente Groningen. Tijdens het Jaar van de Fiets wil de stad een groot (inter)nationaal fietscongres naar Groningen halen. Ook stelt Groningen zich kandidaat voor de titel ”beste fietsstad van Nederland”. Zestig procent van alle verkeersbewegingen in Groningen komt voor rekening van de fiets. beeld RD, Henk Visscher

19-22 juli Honderdste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Njmegen. 23 juli Basisscholen en scholen voor voortgezet onderwjs in Zuid­ Nederland gaan tot en met 4 september dicht in verband met de zomervakantie. 25 juli-12 augustus Bouwvak in Midden­ Nederland. Noord­Nederland volgt een week later. Bouwondernemingen in Zuid­Nederland gaan van 8 tot en met 26 augustus dicht.

Jaar van de Amsterdamse School Uitgeroepen door zes Amsterdamse instellingen en musea. Aanleiding is de honderdste verjaardag van de Amsterdamse school. De stijl uit de bouwkunst is verwant met het expressionisme en kenmerkt zich door het gebruik van fantastierijke vormen. De architectonische uitingen worden in 1916 van een naam voorzien. beeld RD, Anton Dommerholt

26-28 juli Duikenburgse Zomermarkt in Echteld. 30 juli-12 augustus Kampioenschap skûtsjesilen in Friesland.

AUGUSTUS 3-6 augustus Beurs Naar Buiten op Landgoed de Schaffelaar in Barneveld. 12-21 augustus Grachtenfestival in Amster­ dam, bezoekers maken ken­ nis met klassieke muziek.

Jheronimus Boschjaar Uitgeroepen door de gemeente Den Bosch. Met ruim negentig evenementen en projecten brengt Den Bosch een eerbetoon aan Jheronimus Bosch (circa 1450-1516). Volgend jaar is het het 500e sterfjaar van de beroemdste kunstenaar die de Brabantse stad heeft voortgebracht. beeld ANP

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

17-20 augustus Balloniësta Barneveld bj Kasteel de Schaffelaar. 22-27 augustus Zomercolloquium aan de Evangelische Theolo­ gische Faculteit in het Belgi­ sche Leuven. 26 augustus-4 september Festival Oude Muziek in de Utrechtse binnenstad. Com­ ponisten uit het Italiaanse Venetië, zoals Vivaldi, staan centraal. 27 augustus Open dag MAF in het Avio­ drome in Lelystad. 29-31 augustus Haamstedeconferentie met verschillende sprekers in conferentiecentrum Mennorode in Elspeet.

14 en 15 september Generale synode van de Ge­ reformeerde Gemeenten (GG) in Utrecht. Op 13 september vindt een bidstond plaats.

Midden­Nederland hebben een week herfstvakantie. Scholen in Zuid­Nederland zjn een week later aan de beurt.

20 september Prinsjesdag. Het staatshoofd leest in de Ridderzaal in Den Haag de Troonrede voor.

21 oktober Boekenoutlet en gezinsuitje van uitgeverj De Banier in Apeldoorn.

20-24 september De 50PlusBeurs in de Jaar­ beurs in Utrecht.

30 oktober Einde zomertjd. De klok gaat een uur terug.

7 december Prinses Catharina­Amalia viert haar 13e verjaardag.

17 september Herdenking van de slag om Arnhem. Honderden parachutisten landen op de Ginkelse Heide bj Ede.

31 oktober Hervormingsdag. Reformatieherdenkingen door het hele land. Einde van het Bjbeljaar 2016, georganiseerd door Refo500.

10 december Mars voor het Leven van stichting Schreeuw om Leven in Den Haag.

24 september Najaarscongres van de Stichting Studie der Nadere Reformatie (SSNR) in Utrecht over Jodocus van Lodenstein (1620­1677).

NOVEMBER Open dagen voor scholieren op veel mbo’s, hogescholen en universiteiten.

31 augustus-2 september

Internationale conferentie van de Theologische Uni­ versiteit Apeldoorn over de puritein John Owen (1616­ 1683) in Apeldoorn.

SEPTEMBER Geplande oplevering van de ”Five hundred meter Aper­ ture Spherical Telescope” (FAST), de grootste enkel­ voudige telescoop ter wereld zjn. 2-4 september Wereldhavendagen in Rotterdam. Bedrjven aan de havens zetten hun poorten open. 5 september

Veel universiteiten openen op deze datum met ceremo­ nieel het nieuwe academisch jaar. 6 september Duurzame Dinsdag. 10 en 11 september Open Monumentendag. Thema: ”Iconen en symbolen”.

15

29 september Bondsdag van de Hervormde Vrouwenbond in Barneveld.

OKTOBER

2 november Dankdag voor gewas en arbeid. Delen van Zeeland volgen op de laatste woens­ dag van november.

• Maand van de Geschiede­ nis. Thema: ”Grenzen”. • De 22e Christelijke Kinder­ boekenmaand. Thema: ”Vertel nog eens”.

5 november Open Doors Dag vindt plaats in de Jaarbeurs in Utrecht.

1 oktober Ontmoetingsdag van Stich­ ting Friedensstimme.

7-18 november De 22e klimaattop (Confe­ rence of the Parties, COP) wordt gehouden in Marra­ kesh, Marokko.

7-18 oktober De 62e editie van de Kinder­ boekenweek. Thema: ”Opa’s en oma’s”. 4 oktober Dierendag.

8 november De Amerikaanse presi­ dentsverkiezingen worden gehouden.

5 oktober Dag van de Leraar.

10 november Dag van de Mantelzorg. Mantelzorgers worden in het zonnetje gezet.

8 oktober De Gereformeerde Bjbel­ stichting (GBS) houdt in Barneveld haar 51e toogdag.

12 november Bonsdag van de Mannen­ bond van de Gereformeerde Gemeenten.

15-23 oktober Scholieren in Noord­ en

19 november De 121e Landeljke Diaconale

Dag van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) in het Beatrixtheater in Utrecht. 27 november Eerste adventszondag.

DECEMBER 1 december Wereld Aids Dag.

15 december • Koninkrijksdag. Viering van het tekenen van het Koninkrijksstatuut in Neder­ land. Dit statuut werd op 15 december 1954 getekend door koningin Juliana. • Naturalisatiedag. Officiële verlening van het Neder­ landerschap aan nieuwe Nederlanders. 24 december-8 januari 2017 Kerstvakantie voor alle scho­ len in heel het land. 25 en 26 december Kerst (op zondag en maan­ dag). 28 december Landeljke Israëldag van de Gereformeerde Gemeenten in Hardinxveld­Giessendam. 31 december • Oudejaarsdag (op zater­ dag). • Einde van de tweede en laatste ambtstermijn van Ban Ki Moon, secretaris­ generaal van de Verenigde Naties. • Aangekondigd vertrek van de laatste Amerikaanse, Britse en Australische troe­ pen uit Afghanistan.

>>RD.nl/abonneevoordeel voor het aanbod van abonneedagen in 2016.

16

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

Vier factoren maken de kans groter dat dit kabinet de rit uitzit. Allereerst is er de hang naar stabiliteit, iets wat sterk leeft bij premier Rutte en PvdA-leider Samsom (foto boven). Daarnaast zou een kabinetscrisis tijdens het EU-voorzitterschap van volgend jaar zeer pijnlijk zijn. Foto onder: Rutte met Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie.

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

jaaragenda

17

Finish komt voor Rutte in zicht tekst Addy de Jong beeld ANP, EPA

Of Rutte II de rit uitzit, is onzeker. Dat de coalitie, in tijd uitgedrukt, 80 procent van het traject al heeft afgelegd, geeft geen garantie. Wat zou deze regering de komende veertien maanden wél bijeen kunnen houden?

Z

egt het iets over de over­ levingskansen van dit kabinet dat het, van de 52 maanden die het tot aan de volgende verkiezingen (15 maart 2017) ter beschikking had, er al 38 vol maakte? Ongetwjfeld. Wie samen het grootste deel van een klus klaarde, is gewoonljk extra gemotiveerd om ook dat laatste stukje voor elkaar te boksen. Maar het zegt tegelijkertijd weinig. Veel kabinetten strandden juist betrek­ kelijk kort voor de eindstreep. Zo had Balkenende IV er al drie jaar op zitten toen de coalitie van CDA, PvdA en CU in 2010 viel over de militaire missie naar Afghanistan. En Kok II ging in 2002 al richting de vier jaar toen het toch nog struikelde over de kwestie Sre­ brenica. Je kunt net zo goed redeneren dat naarmate een kabinet langer zit, gewoonlijk een zekere metaalmoeheid optreedt, waardoor de kans op een val groter wordt in plaats van kleiner. Ook bij Rutte II lijkt de rek eruit. Zeker, het belastingplan ís door het parlement geloodst. Maar het ging met hangen en wurgen. Bovendien is het plan slechts een schim van het oor­ spronkelijk ideaal van VVD en PvdA: een werkelijke belastingherziening en ­modernisering waarmee Nederland enkele decennia vooruit zou kunnen.

Toch zijn er minimaal vier factoren die de kans nog steeds groot maken dat dit kabinet de rit uitzit. 1. Hang naar stabiliteit Elk kabinet heeft zijn eigen geboorte­ papieren. Die van Rutte II hangen nauw samen met een diepgevoelde behoefte aan politieke stabiliteit. „Ik ben mo­ menteel al een van de langstzittende Kamerleden”, zei SGP’er Van der Staaij in 2012 na de val van Rutte I. „Maar in de veertien jaar dat ik parlementariër ben, heb ik nog niet één kabinet zijn regeertermijn zien vol maken.” Het gevoel dat deze politieke instabiliteit slecht is voor Nederland, leefde in die dagen breder, niet in de laatste plaats bij de founding fathers van de huidige coalitie, VVD­leider Rutte en PvdA­

Veel kabinetten strandden kort voor de eindstreep voorman Samsom. Dat basissentiment –„Dit keer gaan wij de eindstreep echt halen!”– is bij beide mannen nog steeds niet verdwenen. 2. Ruttes ambitie Daar komt voor premier Rutte nog een extra motief bij. Eén kabinet zag hij al ter ziele gaan, doordat de PVV de sa­ menwerking onverwacht opblies. Rut­ tes eigen schuld? Dat niet direct. Maar het is voor een premier natuurlijk nooit leuk om de geschiedenis in te gaan als iemand die keer op keer zijn werk niet afkreeg. Dat geeft de liberale voorman ongetwijfeld een sterke drive om zijn regeerperiode dit keer wél met regu­

liere Kamerverkiezingen af te sluiten. 3. Uitvoering bewaken Een derde factor is de wil bij beide coalitiepartijen om van het beleid dat zij de achterliggende drie jaar in gang zetten, ook de resultaten te willen zien en bewaken. Hoe landen de diverse de­ centralisaties op gemeentelijk niveau? Treden daarbij nog vervelende com­ plicaties op die gecorrigeerd moeten worden? Een beetje politicus wil dat zo lang mogelijk in de gaten blijven hou­ den en op een positie blijven zitten dat hij hierop controle kan uitoefenen. 4. EU-voorzitterschap Vlak ten slotte het Nederlandse EU­ voorzitterschap niet uit, dat op 1 januari ingaat. Er is geen vervelender moment voor een kabinetscrisis dan net wanneer je op het internationale vlak leiding moet geven aan een club van 28 zeer diverse landen, die boven­ dien te maken hebben met een van grootste crises ooit, namelijk de vluch­ telingencrisis. Hoe groot de spanningen tussen VVD en PvdA ook mogen zijn, tijdens het uitoefenen van zo’n belang­ rijke taak proberen zij die natuurlijk onder de oppervlakte te houden.

Maar garanties geven deze vier factoren niet. Toen een journalist aan de Britse conservatieve politicus Harold Mac­ millan (1894­1986) vroeg waarover een kabinet het snelst en gemakkelijkst valt, antwoordde hij: „Gebeurtenissen, jongen, gebeurtenissen.” En zo is het maar net. Plotselinge gebeurtenissen: een aanslag, een schandaal, of een ver­ rassende uitkomst van het onderzoek van de commissie­Schouten naar het lekken uit de ”commissie stiekem” kunnen zomaar een regering onderuit­ schoffelen. Maar het kenmerkende van zulke evenementen is nu juist dat ze onvoorspelbaar zijn.

18

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

jaaragenda

19

17 miljoen mensen tekst Michiel Kerpel beeld ANP

Naar alle waarschjnljkheid heten we met elkaar in maart 2016 de 17 miljoenste Nederlander welkom. Dat berekende deze krant op basis van de nieuwste cjfers van het CBS. De vraag is wel: hoe warm is dat welkom? Want wordt het niet wat druk in Nederland? En maakt het nog uit of nummer 17.000.000 een oer-Hollandse baby is of een migrant? Pim Fortuyn fulmineerde in 2001 dat ons kikkerlandje „te vol” zou zjn. In navolging van hem bestempelde een bekende, blonde politicus Nederland in 2004 als „voller dan vol.” Hoewel beiden vooral doelden op het aantal nietwesterlingen roepen hun uitspraken –zeker gezien de bevolkingsgroei– de vraag op wanneer Nederland echt vol zit. Hoeveel mensen passen er maximaal in ons land? Het antwoord op die vraag hangt af van de berekening. 1. Nederland écht propvol. In dit gedachte-experiment staan op elke vierkante meter Nederlandse grond vier personen. Dat levert een maximaal ‘inwoneraantal’ op van zo’n 136 miljard mensen. Zo bezien is Nederland nog vrjwel leeg. 2. Nederland als de volste stadstaat. Met 19.597 personen per vierkante kilometer (2014) kent de stadstaat Macau (China) de hoogste bevolkingsdichtheid ter wereld. Als we met deze dichtheid verder rekenen, zou Nederland 663 miljoen mensen kunnen bevatten. Ook in dit geval hebben we nog even te gaan. 3. Nederland als volste land. Als alle stadstaten, eilandstaten en andere minilandjes niet worden meegeteld, staat Bangladesh ier boven aan het ljstje van landen met de hoogste bevolkingsdichtheid (1211 mensen per vierkante kilometer land, 2014). Nederland volgt op de vierde plek na Taiwan en ZuidKorea. Uit een rekensommetje bljkt dat Nederland pas kan tippen aan Bangladesh met een bevolking van ruim 41 miljoen inwoners. Geruststellend, er passen nog best wat mensen bj in Nederland. Welkom, nummer 17.000.000.

20

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

In 1566: hagenpreek en Beeldenstorm samenstelling Michiel Kerpel

Anno Domini 1566 was een turbulent jaar: een smeekschrift aan de landvoogdes, de Beeldenstorm, hagenpreken. Het calvinisme bloeide 450 jaar geleden in Nederland, en dat was te merken aan de botsingen met het rooms-katholieke gezag. In 2016 zullen deze en andere historische feiten en gebeurtenissen worden herdacht.

Kerk en godsdienst 50 jaar. De Stichting tot handhaving van de Statenvertaling –sinds 1969 de GBS– wordt opgericht op 14 januari 1966. Op 20 augustus dat jaar wordt de eerste toogdag gehouden.

• Kerkelijk Bureau van de Gereformeerde Gemeenten gaat op 1 februari 1966 van start. • Bewaar het Pand, een tjdschrift binnen de Christeljke Gereformeerde Kerken, verschjnt voor het eerst op 14 april 1966. 125 jaar. In 1891 vindt het eerste Christelijk Sociaal Congres plaats. De rede die Abraham Kuyper hield, ”Het sociale vraagstuk en de christeljke religie”, is bekend geworden. 175 jaar. De algemene synode van de Nederlandse Hervormde Kerk zet dominee L. G. C. Ledeboer op 26 januari 1841 uit het ambt. Het ontstaan van de ledeboeriaanse gemeenten. 200 jaar. Het ”Algemeen Reglement voor het bestuur der Nederlandsche Hervormde Kerk in het Koningrijk der Nederlanden” wordt op 7 januari 1816 door koning Willem I goedgekeurd. De Nederduits Gereformeerde Kerk heet voortaan Nederlandse Hervormde Kerk. • Het Evangelisch-Luthers Seminarium wordt opgericht op 5 december 1816. 400 jaar. Paus Paulus V verklaart op 24 februari 1616 het heliocentrische wereldbeeld als ketters. Galileo Galilei

wordt gemaand de theorie niet meer te verdedigen. In maart plaatst de paus Copernicus’ boek ”De Revolutionibus Orbium Coelestium” (”Over de omwentelingen van de hemellichamen”) op de Index, de ljst met verboden boeken. 450 jaar. De psalmberijming van Datheen verschjnt op 25 maart 1566. • Nederlandse edelen bieden in april 1566 landvoogdes Margaretha van Parma het smeekschrift der edelen aan. Ze verzoeken verzachting van de geloofsplakkaten en beperking van de inquisitie. • Schoenmaker Adriaan Obry uit Veere houdt op 30 juni 1566 de eerste hagenpreek van de Noordeljke Nederlanden in de duinen bj Dishoek, op Walcheren. Op 3 augustus volgt een verbod op hagenpreken (zie kader). • Protestanten vernielen tussen augustus en oktober 1566 op grote schaal heiligenbeelden en andere religieuze objecten in roomse kerken: de Beeldenstorm. • Eerste lutherse gemeente in Nederland vormt zich op 2 september 1566. 500 jaar. Erasmus publiceert het eerste Griekse Nieuwe Testament in

Nieuwe Testament – 1516

Hagenpreken – 1566

Het jaar 1516 is het hoogtepunt in Erasmus’ leven als ”vorst der letteren”. Hij publiceert een van zijn bekende werken: het ”Novum Instrumentum”. Het is de eerste uitgave van het Nieuwe Testament in het Grieks. Ook komt Erasmus met een nieuwe vertaling in het Latijn, vanwege zijn kritiek op de Vulgaat. In 1516 –aan de vooravond van de Reformatie– hoort Erasmus voor het eerst van Luther, niet wetend dat zijn werk de basis vormt voor de Hervorming. beeld RD

Ondanks verwoede pogingen lukt het de Rooms-Katholieke Kerk niet om de Hervorming in Nederland de kop in te drukken. In het jaar 1566 komen protestanten voor het eerst in het openbaar samen tijdens hagenpreken. Deze kerkdiensten in de openlucht duren gerust drie uur. De predikant staat dan bijvoorbeeld op een boerenkar. Sommige mensen leggen grote afstanden af om deze diensten bij te wonen. Wachtposten bewaken de toegangswegen. beeld J. H. Isings

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

1516 in Basel: ”Novum Instrumentum omne” (zie kader). 800 jaar. De dominicaner monnikenorde, die is gesticht door de Spaanse priester Dominicus Guzman, krjgt op 22 december 1216 oficiële goedkeuring van paus Honorius III. 1300 jaar. Winfried –beter bekend als Bonifatius– verlaat in 716 Engeland om het Evangelie te gaan verkondigen in Friesland. De eerste zendingsreis van Bonifatius loopt uit op een mislukking door een aanval van de Friezen op de Franken. Ook de bisschop van Utrecht Willibrord slaat op de vlucht.

Volk en vaderland 10 jaar. De eerste Nederlandse militairen vertrekken op 14 maart 2006 naar Afghanistan voor de missie Task Force Uruzgan. 15 jaar. Op 21 maart 2001 breekt de veeziekte mond-en-klauwzeer (MKZ) uit in Nederland. • Nederland is op 1 april 2001 het eerste land ter wereld waar het homohuwelijk bj wet mogeljk wordt. De

Amsterdamse burgemeester Cohen verbindt vier paren in de echt. 25 jaar. Ov-jaarkaart voor studenten wordt op 1 januari 1991 ingevoerd. 40 jaar. Op 21 juni 1976 treedt de gewijzigde Zondagswet in werking, waardoor sportaccommodaties op zondag de deuren kunnen openen. • Een initiatiefwetsvoorstel voor het vrijgeven van abortus wordt op 29 september 1976 in de Tweede Kamer aangenomen. De senatoren in de Eerste Kamer verwerpen het wetsvoorstel in december. • De Lockheedaffaire ontstaat in 1976. Prins Bernhard zou 1,1 miljoen dollar aan steekpenningen hebben ontvangen van vliegtuigbouwer Lockheed. 50 jaar. Op 10 maart 1966 treedt kroonprinses Beatrix in het huwelijk met Claus van Amsberg (zie kader). • De Katholieke Volkspartj (KVP) brengt in de nacht van 13 op 14 oktober 1966 het kabinet-Cals/Vondeling ten val. Het gebeuren gaat de boeken in als de nacht van Schmelzer. • De politieke partj Democraten 66 (D66) wordt opgericht op 14 oktober 1966.

21

100 jaar. De zomertijd wordt op 1 mei 1916 ingevoerd in Nederland (zie kader). 150 jaar. Op 7 januari 1866 wordt de Wet Le Chapelier afgeschaft. Dit verenigingsverbod gold sinds 1791. 200 jaar. Nederland voert op 21 augustus 1816 met de Jkwet het metriek stelsel van maten en gewichten in. Eveneens in 1816 stapt Nederland over op een decimaal muntstelsel. Er komt een zilveren gulden die verdeeld is in 100 centen in plaats van 20 stuivers. 300 jaar. De Tweede Grote Vergadering start op 28 november 1716 in de Trêveszaal in Den Haag met afgevaardigden van de gewesten van de Verenigde Nederlanden. Besproken wordt hoe de autonomie van gewesten en steden in te perken. 375 jaar. In 1641 wordt de Nederlandse handelsnederzetting Dejima in Japan gesticht. Dejima vormde ruim twee eeuwen lang het enige contact tussen de westerse wereld en het afgesloten Japan. 400 jaar. De Nederlandse kapitein Willem Schouten vaart op 29 januari 1616 om het zuideljkste puntje

Zomertijd – 1916

Huwelijk Beatrix – 1966

Steenkool is schaars in de Eerste Wereldoorlog. Hoe kun je daar nu zuinig mee omgaan? Door het zonlicht maximaal te benutten. Daarom voeren de Duitsers in 1916 voor het eerst de zomertijd in. Andere West-Europese landen –ook Nederland– volgen snel. Tijdens het interbellum is er even geen zomertijd. In de Tweede Wereldoorlog weer wel. Sinds de oliecrisis in 1977 verzet iedereen trouw twee keer per jaar de klok. Inmiddels gebeurt dat in circa zeventig landen. beeld EPA

Het huwelijk van –destijds kroonprinses– Beatrix en Claus von Amsberg vindt plaats op 10 maart 1966. Voorafgaand aan de trouwerij heerst er onrust in Nederland. Want Claus blijkt een Duitser. Ook is hij lid geweest van de Hitlerjugend. Het Nederlandse parlement debatteert heftig over het huwelijk. Op de heuglijke dag zelf doen zich incidenten voor. Omstanders gooien rookbommen tijdens de rijtoer met de gouden koets. Claus overlijdt in 2002. beeld ANP

22

jaaragenda

van Zuid-Amerika heen en noemt de kaap naar zjn geboorteplaats, de stad Hoorn: Kaap Hoorn. • In het huidige Guyana in ZuidAmerika ontstaat in 1616 de Hollandse kolonie Essequibo voor de productie van suiker en tabak. 425 jaar. Maurits van Nassau, de latere prins van Oranje, onderneemt in 1591 –tjdens de Tachtigjarige Oorlog– een succesvolle veldtocht. Hj verovert meerdere steden op de Spanjaarden. 525 jaar. Sint Maartensdijk –tegenwoordig onderdeel van de gemeente Tholen– krjgt in 1491 stadsrechten. 750 jaar. De stad Leiden krjgt in 1266 een oorkonde met stadsrechten uit handen van graaf Floris V. 800 jaar. Een stormvloed in 1216 doorbreekt de duinen bj Voorne: het Haringvliet ontstaat. Daarvoor waren Voorne en Flakkee één eiland. 1050 jaar. Keizer Otto I vermeldt in een schenkingsakte uit 966 de plaats Urk. De tekst van deze eerste vermelding van de plaatsnaam in de akte aan het Sint-Pantaleonsklooster te Keulen luidt: „de helft van een zeker eiland in het Almere, dat Urch genoemd wordt.”

Staten en landen 5 jaar. De aarde telt volgens de Verenigde Naties op 31 oktober 2011 oficieel 7 miljard mensen. 10 jaar. De website wikileaks.org gaat in 2006 online. De Australiër Julian Assange (1971) wil klokkenlui-

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

ders helpen om machtmisbruik door overheden aan de kaak te stellen. 25 jaar. Het Verdrag voor Vermindering van Strategische nucleaire wapens (Start) tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie wordt op 31 juli 1991 ondertekend. • Op 18 augustus 1991 vindt een couppoging in de Sovjet-Unie plaats. In de maanden erna valt de Sovjet-Unie uit elkaar. De Baltische staten stemmen voor onafhankeljkheid. In december ontstaat het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS), een los verband van ex-Sovjetstaten. • Begin vredesonderhandelingen tussen Israëliërs en Palestijnen: op 30 oktober 1991 komen beide partjen voor het eerst samen rond de onderhandelingstafel in de Spaanse hoofdstad Madrid. 50 jaar. Brits-Guyana verkrjgt in 1966 een onafhankeljke status en heet voortaan Guyana. In Afrika wordt Botswana onafhankeljk van Engeland. 125 jaar. Socialistische arbeiders gaan op 1 mei 1891 in vele Europese steden massaal de straat op. Ze eisen betere arbeidsvoorwaarden en een achturige werkdag. • Paus Leo XIII publiceert op 15 mei 1891 de encycliek ”Rerum novarum”. Hj stelt uitbuiting van arbeiders aan de kaak en dringt aan op samenwerking tussen werknemers en werkgevers. 200 jaar. Europese grenzen worden na Napoleon opnieuw getrokken. Aan de zuidgrens van Nederland ontstaat op 26 juni 1816 het dwergstaatje Neu-

traal Moresnet. Het zal tot 1820 bestaan. Vaals heeft een vierlandenpunt. • Op 9 juli 1816 verklaart Argentinië zich onafhankelijk van Spanje. 225 jaar. De Amerikaanse Bill of Rights: de eerste tien amendementen worden op 5 december 1791 aan de grondwet van de VS toegevoegd. 500 jaar. In Venetië wordt in 1516 per wet de eerste getto voor Joden ter wereld ingesteld (zie kader). 1900 jaar. De Romeinse keizer Trajanus overwint in 116 de Parthen (in het huidige Iran). Daarmee is de grootste omvang van het Romeinse Rijk bereikt.

Rampen en oorlogen 5 jaar. Een zeebeving voor de kust van Japan met een kracht van 9,0 op de schaal van Richter heeft een grote tsunami tot gevolg. Er zjn 15.780 doden en er ontstaat een schade boven de 200 miljard euro. Noodtoestand rond kerncentrales in Fukushima. • Bj aanslagen in Noorwegen door Anders Breivik vallen 77 doden, onder meer bj een jeugdkamp op het eiland Utoya. 15 jaar. Terroristische aanvallen op de Twin Towers van het World Trade Center in New York, en het Pentagon in Washington (zie kader). 25 jaar. De Golfoorlog: op 16 januari 1991 gaat operatie Desert Storm ter bevrjding van Koeweit en Irak van

Eerste Joodse getto – 1516

Aanslagen WTC – 2001

In Venetië vestigen zich in het begin van de 16e eeuw veel Joden. Ze zijn verjaagd uit andere landen. Waar moet de stadsregering al die Joden laten? In 1516 komt er een wet die bepaalt dat Joden voortaan in ”Ghetto” moeten wonen. Twee bruggen verbinden de wijk met de rest van de stad. De Venetianen zetten hekken om Ghetto. Omdat de woonwijk overbevolkt raakt, bouwen Joden huizen met wel zes verdiepingen. Zo ontstaat het woord getto. beeld Wikimedia

11 september 2001: een datum die in het collectieve geheugen staat gegrift. Twee vliegtuigen boren zich in de Twin Towers in New York. Het is een van de terroristische aanslagen die al-Qaida deze dag uitvoert. Een derde vliegtuig verwoest een vleugel van het Pentagon en een vierde vliegtuig stort neer in een weiland. Op deze zwarte dag vinden bijna 3000 mensen de dood. De VS zien de aanslagen als een oorlogsverklaring. Daarom start de oorlog tegen het terrorisme. beeld EPA

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

start. Irak vuurt de dag erna acht scudraketten af op Israël. • De Filipjnse vulkaan Pinatubo barst uit op 15 juni 1991. Het is wereldwjd de zwaarste eruptie sinds 1912. 40 jaar. De vliegtuigkaping van Entebbe: Duitse en Palestjnse aanhangers van de PLO gjzelen eind juni 1976 met name Israëlische passagiers in een toestel van Air France op het vliegveld van Entebbe in Uganda. 75 jaar. Japanse vliegtuigen vallen op 7 december 1941 de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbor op Hawaï aan. De volgende dag verklaren de Verenigde Staten Japan de oorlog en raken ze betrokken bj het wereldwjde conlict. 100 jaar. Op 13 en 14 januari 1916 doet zich een watersnoodramp in het Zuiderzeegebied voor (zie kader). • Bj de slag om Verdun, die woedt tussen 21 februari en 20 december 1916, komen zo’n 400.000 soldaten om. Het gevecht gaat de geschiedenisboeken in als een van de bloedigste veldslagen uit de geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog. • Op 24 april 1916 begint de paasopstand in Dublin. Ierse nationalisten –de Irish Volunteers– komen in opstand tegen de Britten. 150 jaar. In 1866 maakt een choleraepidemie in Nederland 21.000 slachtoffers. In Amsterdam zjn alleen al 1151 doden te betreuren. 200 jaar. Door de uitbarsting van de Indonesische vulkaan Tambora in het vorige jaar gaat 1816 de boeken in als het jaar zonder zomer. Overal ter we-

reld doen zich extreme weerssituaties voor, zoals sneeuwval in hartje zomer in Nederland. 350 jaar. In 1666, tjdens de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog, hebben diverse gevechten op zee plaats: zoals de Vierdaagse en Tweedaagse Zeeslag. • De Engelse admiraal Robert Holmes valt op 19 augustus 1666 de handelsvloot bj Vlieland aan en brandt WestTerschelling plat: Holmes’ Bonfire. 950 jaar. Op 14 oktober 1066 vindt de slag bij Hastings plaats. Een Normandisch-Frans leger onder leiding van hertog Willem II van Normandië (Willem de Veroveraar) verslaat een Angelsaksisch leger. De achtergrond van de slag is de dood van de kinderloze Engelse koning Eduard de Beljder in januari 1066. Willem beklimt de Engelse troon op 25 december dat jaar. Koning Harald III van Noorwegen, die ook aanspraak maakt op de troon, is eveneens verslagen: gezien als het einde van het Vikingtijdperk. 1950 jaar. De Joodse Oorlog breekt uit in Judea en Galilea. De zeloten komen in opstand tegen de Romeinen. Met de val van Jeruzalem en de verwoesting van de tempel in het jaar 70 komt er een einde aan de oorlog.

Wetenschap en vooruitgang 100 jaar. Britse medische militairen voeren op 1 januari 1916 de eerste succesvolle bloedtransfusie uit met

23

opgeslagen en gekoeld bloed. 125 jaar. De couveuse wordt in 1891 uitgevonden door de Franse arts Alexandre Lion. 150 jaar. Alfred Nobel ontwikkelt in 1866 dynamiet (zie kader). • De Oostenrjkse monnik Gregor Mendel –” de vader van de genetica”– publiceert in 1866 zjn theorie over overerving. 200 jaar. De Franse arts René Laennec ontwikkelt in 1816 de stethoscoop. 250 jaar. De Engelse scheikundige Henry Cavendish ontdekt in 1766 het element waterstof. 275 jaar. De Deense ontdekkingsreiziger Vitus Bering vindt in 1741 het vaarwater dat Azië scheidt van NoordAmerika: Beringstraat genoemd. 350 jaar. De Engelse natuurkundige Isaac Newton ziet volgens manuscripten op 3 mei 1666 een appel uit een boom vallen. Het leidt uiteindeljk in 1687 tot de publicatie van de wet van de zwaartekracht.

Natuur en techniek 25 jaar. Het eerste commerciële gsm-netwerk (2g) start in 1991 in Finland. • De Duitse uitvinder Konrad Zuse levert in 1941 de eerste werkende programmeerbare computer op, de Z3. 40 jaar. Een uitzonderlijke hittegolf in juni 1976 veroorzaakt in Nederland mislukte oogsten in de landbouw. Door

Watersnoodramp – 1916

Dynamiet – 1866

’t Is stormvloed, de 13e januari van het jaar 1916. Maar dat niet alleen: het water in de rivieren staat enorm hoog. Deze ongunstige combinatie leidt tot een watersnoodramp rond de Zuiderzee. Op tientallen plaatsen breken de dijken door. Negentien mensen verdrinken. Bij verscheidene scheepsrampen komen nog eens 32 mensen om het leven. De watersnood geeft de aanzet tot de aanleg van de Afsluitdijk en de gedeeltelijke inpoldering van de Zuiderzee. beeld RD

De Zweedse uitvinder Alfred Nobel verdient geld als water na zijn uitvinding van dynamiet in 1866. Als zijn broer sterft, publiceert een krant per ongeluk een in memoriam over hem. Hoewel dynamiet nuttig kan zijn, wordt hij beschreven als de ”handelaar van de dood” door het gebruik van de springstof in oorlogen. Nobel wil iets terugdoen en laat zijn erfenis na aan de mensheid. Ieder jaar gaan er prijzen naar mensen die „het grootste nut aan de mensheid” deden. beeld Fotolia

*

Zij is maar een hartslag bij ons vandaan. Deze vrouw leeft in Oekraïne, nog niet eens 1.600 kilometer vanaf Utrecht. Ze leeft in een garage want haar huis is ingestort. In haar leven kent ze eenzaamheid, armoede en pijn. Daarnaast is ze vaak ziek en voelt zij zich alleen zonder haar familie. Naastenliefde kent geen grenzen, helpen is een kwestie van het

*

hart. Help ons mee om de mensen te dienen in Oost-Europa en ze de liefde van God te tonen én door te geven. Maak uw gift over op rekening: NL84 INGB 0000 0088 87 t.n.v. stichting Hulp Oost-Europa te Barneveld. Of online via www.hulpoosteuropa.nl

2016: Hulp Oost-Europa 40 jaar Blijf op de hoogte van de jubileumactiviteiten: www.hulpoosteuropa.nl/40jaar

Posbank Event 2016 www.posbankevent.nl

Herdenkingsboek

50 jaar GBS

1966-2016

Maak stappen voor onderwijs Fiets, step of wandel mee in natuurgebied de Posbank in Rheden en geef kinderen in ontwikkelingslanden kans op een goede toekomst.

Dit boek beschrijft de geschiedenis van de Gereformeerde Bijbelstichting. Het opent met een meditatieve overdenking van Belzen ds. P. Blok. In hoofdstuk 2 geven L.J. van Belze en J. de Koning een historisch overzicht. Hoofdstuk 3 luidt: ‘In de Nederlandse taal God horen spreken’. In dit hoofdstuk geven L.J. van Belzen en C.C. Bremmer een aantal overwegingen die een rol spelen bij het vertalen van de Bijbel. In hoofdstuk 4, ‘Gods Woord over het wereldrond’, beschrijven J. de Koning en G. Lodder het bijbelverspreidingswerk vanuit de GBS in binnen- en bbuitenland. te d. Hoofdstuk 5, van dde hand van C.C. Bremmer, geeft een kijkje in de bibliotheek van de GBS.

Het boek verschijnt D.V. medio april 2016. U kunt alvast bestellen via onderstaande contactgegevens.

€ 9,95 9 95

Het boek is gebonden in een fraaie band, bevat ca. 136 pagina’s en is verlucht met meer dan 100 illustraties die u zeker zullen aanspreken.

Kom in actie en geef je op via www.posbankevent.nl.

7 mei 2016

Nijverheidstraat 21 Postbus 168 4140 AD Leerdam (0345) 61 01 55 info@gereformeerdebijbelstichting.nl | www.gbs.nl

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

uitputting van grondwater wordt drink­ water gerantsoeneerd. 125 jaar. Thomas Edison patenteert op 29 december 1891 zjn uitvinding van de radiotelegrafie. • Cornelis Lely ontwerpt in 1891 het eerste plan voor de afsluiting van de Zuiderzee. • In de buurt van Vladivostok start in 1891 de bouw van de trans-Siberische spoorlijn. 150 jaar. Op 27 juli 1866 is de aanleg van de eerste trans-Atlantische telegraafkabel gereed. 200 jaar. De Schotse predikant Robert Stirling patenteert in 1816 een zeer efi­ ciënte warmtemotor, de latere Stirlingmotor. 750 jaar. In 1266 verschjnt ”Der na­ turen bloeme” van Jacob van Maerlant. Het is de eerste natuurencyclopedie in de volkstaal.

Kunst en cultuur 75 jaar. In 1941 ver­ schjnt ”Erik of het klein insectenboek” van de schrjver Godfried Bo­ mans. • Beeldhouwers voltooien in oktober 1941 Mount Rushmore in de Ameri­ kaanse staat South Dakota. In de rotsen zjn 18 meter hoge busten van vier beroemde presidenten uitgehakt. 100 jaar. De bouwstjl de ”Amsterdamse school” krjgt in 1916 zjn naam. 125 jaar. Schoolmeester Cornelis

Johannes Kieviet publiceert in 1891 het beroemde jongensboek: ”Uit het leven van Dik Trom”. 350 jaar. Het jaar 1666 bevat alle Ro­ meinse jaartalcjfers eenmaal, gerang­ schikt van hoogste naar laagste waarde: MDCLXVI = 1666. 500 jaar. De Engelse humanist Tho­ mas More schetst in het boek ”Utopia” uit 1516 een ideale samenleving.

Vereniging en organisatie 40 jaar. De Stichting Hulp Oost-Europa wordt op 29 januari 1976 opge­ richt. 50 jaar. Spreekbeurten van de Roemeens­Joodse predikant Richard Wurmbrand in Nederland leiden in 1966 tot de oprichting van de Stichting De Ondergrondse Kerk (SDOK). • Mannenkoor Ethan uit Yerseke wordt op 9 september 1966 opgericht. • Wittenbergzorg in Haaften ontstaat in 1966. 75 jaar. Het eerste nummer van het illegale blad Het Parool verschjnt op 10 februari 1941. Tegenwoordig richt de krant zich op Amsterdam. 100 jaar. De Verhoeff­Rollmanschool in Bodegraven wordt in 1916 opgericht. Ook het christeljk onderwjs in Stol­ wjk bestaat honderd jaar. • Het Nederlands Normalisatie Instituut (NNI) –dat standaarden vaststelt– ziet in 1916 het licht. 250 jaar. De Maatschappij der Neder-

25

landse Letterkunde (MNL) uit 1766 is een van de oudste verenigingen in Nederland.

Economie en bedrijvigheid 40 jaar. Steve Jobs en Steve Wozniak richten op 1 april 1976 Apple Computer Company op. 50 jaar. Een aantal groothandels gaat in 1966 samenwerken in de SRV-formule, bekend van de rjdende super­ markt. SRV staat voor: Samen Rationeel Verkopen. 100 jaar. In München, in Duitsland, wordt op 7 maart 1916 BMW (Die Baye­ rischen Motoren Werke) opgericht. • William Boeing richt op 15 juli 1916 vliegtuigonderneming Paciic Aero Products Company op – het latere Boeing. • In 1916 landen de eerste vliegtuigen op luchthaven Schiphol (zie kader). • De ”Vereeniging tot het houden van Jaarbeurzen” in Utrecht wordt in 1916 opgericht. 125 jaar. De Nederlandse industrieel Gerard Philips richt in 1891 samen met zjn vader Frederik de firma Philips & Co op. 200 jaar. In Mainz komt op 15 augustus 1816 voor het eerst de Centrale Commissie voor de Rijnvaart bjeen, ingesteld door het Congres van Wenen. Doel is de vrje handels­ vaart door het wegnemen van de riviertollen.

Apple – 1976

Schiphol – 1916

In een garage beginnen Steve Jobs en Steve Wozniak in 1976 te knutselen aan een computer. Hun product –de Apple I– is uiteindelijk een van de eerste pc’s. Na bijna failliet te zijn gegaan in de jaren negentig brengt marketingman Steve Jobs het merk weer naar de top. De iPhone, die in 2007 uitkomst, wordt een kaskraker. Het Amerikaanse Apple is in februari 2015 775 miljard dollar waard op de beurs, de hoogste beurswaarde ooit voor een bedrijf. beeld EPA

Tijdens de Eerste Wereldoorlog komt er naast Fort Schiphol een militair vliegveld te liggen. De eerste vliegtuigen stijgen er op 19 september 1916 op. Enkele jaren later vertrekken er ook passagiersvluchten vanaf Schiphol. De militaire functie neemt af. Schiphol slaat in honderd jaar tijd de vleugels flink uit: van 440 passagiers in het eerste jaar, tot 55 miljoen in 2014. Vooral de laatste decennia nemen het aantal vliegbewegingen en de hoeveelheid reizigers een hoge vlucht. beeld ANP

26

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

Van Scotus en Owen tot Brown en Dow samenstelling Michiel Kerpel

„Waar de belangstelling verdwijnt, verdwijnt ook de herinnering”, zei de Duitse schrijver Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) eens. Dat is gevaarlijk. Want waar de herinnering verdwijnt, verdwijnt ook de kans om te ervan te leren. Goed om in het achterhoofd te houden bij het overzicht van historische personen die in 2016 zoveel jaar geleden geboren of gestorven zijn.

Gereformeerde gezindte 25 jaar. Ds. C. van der Weele (1915-19 maart 1991), predikant van de Christeljke Gereformeerde Kerken. • Ds. J. van Prooijen sr. (1912-3 april 1991), predikant van de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland. • Ds. A. P. Verloop (1909-4 juni 1991), predikant van de christeljke afgescheiden gemeente in Waddinxveen. • Ds. A. Elshout (1923-10 augustus 1991), predikant van de Gereformeerde Gemeenten. 50 jaar. Prof. J. Severijn (1883-2 juli 1966), eerste hoogleraar namens de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk, ARP-Kamerlid. • Dr. C. Steenblok (1894-29 december 1966), predikant en voorman van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland (zie kader). • Ds. H. van Gilst (1901-28 november 1966), predikant van de Gereformeerde Gemeenten.

100 jaar. Ds. H. J. Hegger (19 februari 1916-2012), hervormd predikant. • Ds. C. A. Korevaar (26 maart 19162012), hervormd predikant. • Ds. J. J. Arnold (1 april 1916-2008) predikant van de Gereformeerde Kerk vrjgemaakt. • Ds. R. J. van Pagée (5 april 19161994), predikant van de Christeljke Gereformeerde Kerken. • Ds. A. van den Berg (21 mei 19162004), predikant van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland (b.v.). • Ds. J. C. Stelwagen (21 november 1916-2006), hervormd predikant. 125 jaar. Ds. D. L. Aangeenbrug (11 april 1891-1984), predikant van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland. • Ds. P. Honkoop sr. (8 december 18911963), predikant van de Gereformeerde Gemeenten.

Kerk en godsdienst 25 jaar. Dr. E. Flesseman-Van Leer (191218 juni 1991), Nederlandse theologe. 40 jaar. Martin Heidegger (188926 mei 1976), Duitse ilosoof. 50 jaar. Emil Brunner (1889-6 april 1966), Zwitserse predikant. Samen met Karl Barth grondlegger van dialectische theologie. 100 jaar. Charles Taze Russell (185231 oktober 1916), Amerikaanse predikant en stichter van de Bible Students Association, waaruit onder anderen de Jehova’s Getuigen zjn ontstaan. • Ds. F. H. Breukelman (1 december 1916-1993), Nederlandse predikant en theoloog. 125 jaar. Helena Blavatsky (18318 mei 1891), Russisch-Amerikaanse occultiste. Grondlegger van de theosoie en moeder van de newagebeweging. 150 jaar. Johannes de Heer (23 mei 1866-1961), Nederlandse evangelist.

Bekend van zjn zangbundel. 200 jaar. John Charles Ryle (10 mei 1816-1900), Engelse predikant. 225 jaar. John Wesley (1703-2 maart 1791), Engelse theoloog en grondlegger van het methodisme. 300 jaar. Petrus Curtenius (7 december 1716-1789), Nederlandse predikant en theoloog. 325 jaar. George Fox (1624-13 januari 1691), Engels-Amerikaanse predikant, grondlegger van de quakers. • John Flavel (1627-26 juni 1691), Engelse puritein. 350 jaar. Taco Hajo van den Honert (16 maart 1666-1740), Nederlandse theoloog. • Konrad Mel (14 augustus 1666-1733), Duitse gereformeerde piëtist. • Johannes Hoornbeeck (161723 augustus 1666), Nederlandse predikant van de Nadere Reformatie (zie kader). • Edmund Calamy sr. (1600- 29 oktober 1666), Engelse puritein. 375 jaar. Franciscus Gomarus (156311 januari 1641), Nederlandse theoloog. Voorman contraremonstranten. 400 jaar. John Owen (? 1616-1683), Engelse puritein (zie kader). 450 jaar. Joris Cassander (15133 februari 1566), Nederlandse humanist, bemiddelaar tussen godsdiensten. • Johannes Agricola (1494-22 september 1566), Duitse protestantse theoloog. 475 jaar. Wolfgang Capito (14784 november 1541), Duitse theoloog, bemiddelde tussen Luther en Zwingli. 500 jaar. Hieronymus Zanchius (2 februari 1516-1590), Duitse gereformeerde theoloog, volgde Ursinus op als hoogleraar. 550 jaar. Desiderius Erasmus (28 oktober 1466-1536), Nederlandse grondlegger van het humanisme. Wegbereider voor de Reformatie. 600 jaar. Hiëronymus van Praag (1379-30 mei 1416), Boheems geleerde en kerkhervormer. Medeoprichter van de hussieten.

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

27

John Owen

750 jaar. Duns Scotus (? 1266-1308), Schots theoloog. 800 jaar. Innocentius III (1160/116116 juli 1216), een van de machtigste en invloedrjkste pausen. 1700 jaar. Martinus van Tours (? 316397), bisschop van de Franse stad Tours, grondlegger van het christendom in Gallië. Op 11 november wordt het naar hem vernoemde kinderfeest Sint-Maarten gevierd. 1800 jaar. Mani (? 216-277), vroegchristeljke ketter, grondlegger van het manicheïsme.

Staten en landen 40 jaar. Bernard Montgomery (1887-24 maart 1976), Engelse veldmaarschalk. • Mao Zedong (1893-9 september 1976), Chinese dictator. Leider van de communistische partj. 100 jaar. Jan Ligthart (1859-16 februari 1916), Nederlandse onderwjzer en onderwjsvernieuwer. • Sirimavo Bandaranaike (17 april 1916-2000), driemaal premier van Ceylon en Sri Lanka. Eerste gekozen vrouweljke premier ter wereld. • Rudolf-August Oetker (20 september 1916-2007), Duitse ondernemer. Bekend van merknaam Dr. Oetker. 125 jaar. Karl Dönitz (16 september 1891-1980), Duitse admiraal tjdens de Tweede Wereldoorlog, staatshoofd van nazi-Duitsland na de dood van Hitler. • Erwin Rommel (15 november 18911944), Duitse veldmaarschalk. 150 jaar. Samuel Sarphati (1813-23 juni 1866), Joodse arts en weldoener. Speelde een grote rol in de ontwikkeling van Amsterdam in de 19e eeuw. 200 jaar. Francisco de Miranda, (1750-14 juli 1816), Zuid-Amerikaanse generaal en revolutionair. Wegbereider van de Venezolaanse vrjheidsstrjder Simón Bolívar.

De Engelse theoloog John Owen (1616-1683) stond bekend om zijn grote geleerdheid. Al op jonge leeftijd beheerste hij het Grieks. Toch zette de puritein zich graag onder de prediking van de eenvoudige John Bunyan. De Engelse koning moet hem eens gevraagd hebben waarom hij als geleerd man naar dat „gebazel” ging luisteren. De grote theoloog antwoordde daarop: „Met uw verlof, majesteit, als ik de gaven van de ketellapper bezat om te preken, leverde ik graag al mijn geleerdheid in!” beeld Wikimedia

Johannes Hoornbeeck „Ecclesia reformata, semper reformanda” („de gereformeerde kerk moet zich altijd blijven reformeren”), zei Johannes Hoornbeeck (1617-1666) eens. Daarmee drukte hij in één zin uit wat de mannen achter de Nadere Reformatie –van wie hij er een was– beoogden. De 22-jarige Hoornbeeck beklom in 1639 voor het eerst de kansel als predikant van de Nederlandse vluchtelingengemeente in Mühlheim, bij Keulen. Vijf jaar later werd hij aangesteld als hoogleraar theologie aan de Utrechtse universiteit. beeld Wikimedia

Cornelis Steenblok Cornelis Steenblok (1894-1966) studeerde aan de VU te Amsterdam en promoveerde daar op het proefschrift ”Voetius en de sabbat”. Op 33-jarige leeftijd werd hij predikant in de gereformeerde kerk te Lopik. Men noemde hem daar „een kerstiaan met oudgereformeerde opvattingen.” In februari 1943 ging dr. Steenblok met een deel van zijn gemeente in Poortvliet over naar de Gereformeerde Gemeenten. Na zijn ontslag als docent aan de Theologische School ontstonden in 1953 de Gereformeerde Gemeenten in Nederland. beeld RD

Francis Crick Als jongetje zat Francis Crick (1916-2004) al met zijn neus in de boeken. Om zijn nieuwsgierigheid te bevredigen, gaven zijn ouders hem een kinderencyclopedie. Tijdens zijn studie natuurkunde hield hij zich bezig met „het saaiste probleem dat je je maar voor kunt stellen”, de stroperigheid van water. De Engelse Crick ontrafelde in 1953 samen met de Amerikaan James Watson de structuur van het DNA-molecuul: twee om elkaar heen draaiende spiralen, de dubbele helix. beeld EPA

28

jaaragenda

• Paul Julius Reuter (21 juli 18161899), Engelse journalist en mediamagnaat. Oprichter van persbureau Reuters. 400 jaar. Trijntje Keever (10 of 16 april 1616-1633), Nederlandse, met 2,54 meter mogeljk de langste vrouw die ooit heeft geleefd. 800 jaar. Jan zonder Land (116619 oktober 1216), koning van Engeland.

Wetenschap en vooruitgang 100 jaar. Ernst Mach (1838-19 februari 1916), Oostenrjkse natuurkundige en ilosoof. Bekend van het getal van mach, dat wordt gebruikt om de snelheid van vliegtuigen aan te geven. • George Huntington (1850-3 maart 1916), Amerikaanse huisarts. Bekend van de door hem beschreven en naar hem genoemde ziekte. • Ferruccio Lamborghini (28 april 1916-1993), Italiaanse autofabrikant. • Francis Crick (8 juni 1916-2004), Engelse natuurwetenschapper. Ontdekker van DNA-structuur (zie kader pag. 27). • William Ramsay (1852-23 juli 1916), Schotse scheikundige. Ontdekker van de elementen helium, neon, argon krypton en xenon, de edelgassen. • Vitus Bruinsma (1850-28 augustus 1916), Friese natuurwetenschapper en politicus. Oprichter van de Vereniging tegen de Kwakzalverj. 125 jaar. James Chadwick (20 oktober 1891-1974), Britse natuurkundige. Ontdekker van het neutron. 150 jaar. Herbert Henry Dow (26 februari 1866-1930), Amerikaanse chemicus en industrieel. Oprichter van Dow Chemical. • Thomas Hodgkin (1798-5 april 1866), Engelse arts. Een vorm van lymfeklierkanker is naar hem genoemd. • Bernhard Riemann (1826-20 juni 1866), Duitse wis- en natuurkundige.

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

Bekend van de Riemann-hypothese, een nog niet bewezen wiskundig vermoeden over priemgetallen. 200 jaar. Ernst Werner von Siemens (13 december 1816-1892), Duitse uitvinder. Eenheid voor elektrische geleidbaarheid naar hem vernoemd. 250 jaar. Thomas Robert Malthus (14 of 17 februari 1766-1834), Engelse demograaf en econoom. Bekend van ”An Essay on the Principle of Population” (”Een essay over het principe van de bevolkingsgroei”). • John Dalton (6 september 1766-1844), Engelse wetenschapper. Bekend van zjn atoomtheorie. 300 jaar. Gottfried Wilhelm (von) Leibniz (1646-14 november 1716), Duitse ilosoof, wetenschapper en diplomaat. Beschouwd als een van de grootste denkers van de 17e eeuw. 400 jaar. Johannes Fabricius (158719 maart 1616), Duitse predikant en astronoom. Medeontdekker van zonnevlekken in 1610. • John Wallis (22 november 1616-1703), Engelse wiskundige. • Jacob le Maire (1585-31 december 1616), Vlaamse ontdekkingsreiziger. 450 jaar. Leonhart Fuchs (1501-10 mei 1566), Duitse botanicus. Plantengeslacht fuchsia is naar hem vernoemd. • Nostradamus (1503-2 juli 1566), Franse apotheker. Van hem wordt gezegd dat hj allerlei zaken –zoals wereldoorlogen– zou hebben voorspeld. 500 jaar. Conrad Gesner (26 maart 1516-1565), Zwitserse natuuronderzoeker en arts. Vanwege zjn werk ”Historiae animalium” (”Geschiedenis der dieren”) wordt hj gezien als de grondlegger van de zoölogie.

Kunst en muziek 25 jaar. Jean Langlais (1907-8 mei 1991), Franse componist en organist.

• Gaston Litaize (1909-5 augustus 1991), Franse componist en organist. 40 jaar. Benjamin Britten (19134 december 1976), Engelse componist. 100 jaar. Max Reger (1873-11 mei 1916), Duitse componist (zie kader). • Fiep Westendorp (17 december 19162004), Nederlandse tekenares. Bekend van de tekeningen van ”Jip en Janneke” en ”Pluk van de Pettelet”. 150 jaar. Erik Satie (17 mei 18661925), Franse componist. 175 jaar. Berthe Morisot (14 januari 1841-1895), Franse impressionistische kunstschilderes. • Antonín Dvorak (8 september 18411904), Tsjechische componist. • Abraham Meere (1761-12 november 1841), Nederlandse orgelbouwer. 225 jaar. Wolfgang Amadeus Mozart (1756-5 december 1791), Oostenrjkse componist. 250 jaar. Samuel Wesley (24 februari 1766-1837), Engelse organist en componist. • Unico Wilhelm van Wassenaer (1692-9 november 1766), Nederlandse bestuurder en componist. 275 jaar. Antonio Lucio Vivaldi (1678-28 juli 1741), Italiaanse violist en componist. 300 jaar. Benedictus Buns (1642-6 december 1716), Nederlandse componist. • Lancelot ”Capability” Brown (? augustus 1716-1783), Engelse landschapsen tuinarchitect (zie kader). 350 jaar. Frans Hals (1583?-26 augustus 1666), Nederlandse schilder, een van de belangrjkste oude Hollandse meesters. 400 jaar. Johann Jakob Froberger (mei 1616-7 mei 1667), Duitse componist en organist. • Ferdinand Bol (24 juni 1616-1680), Nederlandse kunstschilder, etser en tekenaar. 500 jaar. Jheronimus Bosch (1450?9 augustus 1516), Nederlandse kunstschilder. In zjn geboorteplaats ’s-Hertogenbosch is er een overzichtsexpositie

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

29

Max Reger

en vinden diverse manifestaties plaats. 550 jaar. Donatello (1386-13 december 1466), Italiaanse beeldhouwer uit de vroege renaissance. • Quinten Massijs (? 1466-1530), Zuid-Nederlandse schilder, de laatste belangrjke vertegenwoordiger van de Vlaamse primitieven.

Literatuur en poëzie 25 jaar. Hotze de Roos (1909-15 oktober 1991), Nederlandse schrjver. Bekend van de ”Kameleon”-serie. 40 jaar. Agatha Christie (1890-12 januari 1976), Engelse schrjfster. Groeide uit tot een van de meest succesvolle auteurs aller tjden (zie kader). 75 jaar. Rabindranath Tagore (18617 augustus 1941), Indiase dichter, schrjver en mysticus. Eerste Indiase Nobelprjswinnaar. 50 jaar. Jakobus Cornelis Bloem (1887-10 augustus 1966), Nederlandse dichter. Bekend van ”Domweg gelukkig, in de Dapperstraat”. 100 jaar. Roald Dahl (13 september 1916-1990), Britse schrjver. • Henryk Sienkiewicz (1846-15 november 1916), Poolse journalist en schrjver Bekend van historische roman ”Quo vadis”. 150 jaar. Beatrix Potter (28 juli 18661943), Engelse schrjfster. Bekend van kinderboeken als Pieter Konjn (zie kader). 200 jaar. Charlotte Brontë (21 april 1816-1855), Engelse schrjfster. • Gavrila Romanovitsj Derzjavin (174320 juli 1816), Russische dichter. 400 jaar. Miguel de Cervantes (154723 april 1616), Spaanse roman- en toneelschrjver. Vooral bekend van het boek ”Don Quichot”. • William Shakespeare (1564-23 april 1616), Engelse dichter en toneelschrjver.

Muziekdocent, pianist, organist, dirigent. Max Reger (1873-1916) was een muzikale alleskunner. Geboren in een onooglijk bergdorpje in het Duitse Beieren leek hij voorbestemd voor het vak van onderwijzer. Van zijn ouders kreeg hij uitgebreid muziekonderwijs. Uitendelijk besloot Reger musicus te worden en kreeg hij bekendheid buiten de eigen landsgrenzen. Reger was een groot Bachfan. Een bekend citaat van hem luidt: „Bach ist Anfang und Ende aller Musik”(„Bach is het begin en het einde van alle muziek”). beeld Wikimedia

”Capability” Brown Toen de Engelse aristocraten in de 18e eeuw hun landhuizen lieten bouwen, was er maar één persoon aan wie zij het ontwerp van hun tuinen toevertrouwden: Lancelot Brown (1716-1783). Hij kreeg de bijnaam ”Capability” (mogelijkheid) omdat hij zei dat hij in elke tuin potentie zag voor een mooi ontwerp. Van de meer dan 170 landgoederen die Brown ontwierp, zijn er tegenwoordig nog veel te bewonderen. Vanwege zijn 300e geboortejaar is 2016 in Groot-Brittannië het Jaar van de Engelse Tuinen. beeld Wikimedia

Agatha Christie De Engelse schrijfster Agatha Christie (1890-1976) werd met name wereldberoemd door de tientallen detectiveromans die ze schreef. Haar werken zijn in ruim 100 talen verkrijgbaar en er gingen zeker 4 miljard exemplaren van over de toonbank. Christie vertelde eens dat ze schrijfideeën opdeed tijdens de afwas: „Dat vind ik een stomvervelende bezigheid, die mij met bloeddorst vervult.” In 2013 kozen ruim 600 thrillerauteurs haar tot de beste misdaadauteur aller tijden, meldde een Britse krant destijds. beeld Wikimedia

Beatrix Potter „Er waren eens vier kleine konijntjes, en hun namen waren Flopsy, Mopsy, Wipstaart en Pieter.” Het is het begin van ”The tale of Peter Rabbit” (”Het verhaal van Pieter Konijn”), de bekendste van de 23 verhalen van Beatrix Potter (1866-1943). Tijdens vakanties in haar jeugd in Schotland en in het noordwesten van Engeland kwam Potter veel in aanraking met dieren en de natuur. De Engelse schrijfster en illustrator observeerde en tekende de beesten die ze zag. beeld Wikimedia

30

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

Nieuwe boeken tekst Rudy Ligtenberg beeld iStock

Tientallen uitgevers brengen ook in 2016 weer honderden nieuwe titels op de markt. Een selectie uit het aanbod. Januari ”Met vreugde ouder worden”, J. I. Packer (Groen) Praktische studie waarin ouderen worden uitgedaagd om te bljven leren, met beleid plannen te maken en Jezus oprecht na te volgen. De auteur is een Brits-Canadese theoloog.

Februari ”De reformatiebjbel”, (Jongbloed) Complete Bjbel in de Herziene Statenvertaling aangevuld met informatie die op de Reformatie betrekking heeft, onder meer historische verdieping met foto’s, korte overdenkingen bj de verschillende Bjbelboeken en theologische bjdragen. In 2017 is het 500 jaar geleden dat Luther zjn stellingen op de deur van de slotkapel in Wittenberg sloeg. ”John Bunyan. De dappere ketellapper”, P. de Zeeuw, M. J. Ruissen (De Ramshoorn) Levensbeschrjving van de Engelse puriteinse prediker John Bunyan (1628-1688). Deel 18 in historische verhalenserie. ”Ook dat was Rotterdam”, W. B. Kranendonk (De Banier) Studie over het kerkeljk en dageljks leven van bevindeljk gereformeerden in Rotterdam in de periode 1945 tot 1970. ”Redeljke Godsdienst, deel 1A”, Wilhelmus à Brakel (De Banier) Hertaalde uitgave van ”Redeljke Godsdienst” van Wilhelmus à Brakel (1635-1711). A Brakel schreef het werk in 1700 als dogmatiek voor gemeenteleden. Jasper Stam zorgde voor de hertaling in hedendaags Nederlands. De verschjning van deel 1B is voorzien voor het najaar. ”Gute Nacht, Freunde. Duitsland in 25 boeken”, Christoph Buchwald (Cossee) Compacte inleiding op klassieke Duitse literaire werken van 1799 tot 2015. Verschjnt

als essay voor de Boekenweek, dat als thema Duitsland heeft. ”Ruhe sanft, sanfte Ruh!”, Emanuel Overbeeke (Berne Media/Abdj van Berne) Overzicht van de passiemuziek die de eeuwen door is geschreven naar aanleiding van het ljden en sterven van Jezus. De auteur is muziekwetenschapper. ”De Duitse oorlog”, Nicholas Stargardt (De Bezige Bj) Historische studie over de vraag hoe ‘gewone’ Duitsers en soldaten de Tweede Wereldoorlog beleefden en hoe hun opvattingen veranderden. De auteur is Brits historicus. ”Nieuw Babylon in aanbouw”, James Kennedy (Boom) Studie over de ingrjpende veranderingen die Nederland in de jaren zestig doormaakte. De auteur, Amerikaans historicus, legt de achtergronden van deze veranderingen bloot. ”Jan Terlouw”, Joep Boerboom (Boom) Biograie van jeugdboekenschrjver en politicus Jan Terlouw (1931).

Maart ”De evangelische heiligmaking”, Walter Marshall (Den Hertog) Nieuwe vertaling van theologisch standaardwerk over de heiligmaking uit de zeventiende eeuw. Marshall (1628-1680) was een Engelse puritein. ”Machla”, Nine de Vries (Mozaïek) Debuutroman over een jonge vrouw die in Israël leeft op het moment dat Jezus met Zjn discipelen door het land trekt. ”Weersta de satan!”, Joel R. Beeke (Groen) Praktisch-theologisch boek over de strjd die elke christen met de satan heeft te voeren. De auteur, Amerikaans predikant en theoloog, geeft aan hoe een christen deze vjand kan kennen in zjn persoonljkheid, zjn strategieën, zjn zwakheden, zjn nederlaag op Golgotha en zjn uiteindeljke omverwerping. ”Tussen plantages en magnolia’s”, Elizabeth Musser, Tamera Alexander e.a. (Voorhoeve) Verhalenbundel geschreven door enkele gerenommeerde christeljke auteurs uit Amerika: Elizabeth Musser, Tamera

Alexander, Dorothy Love en Shelley Gray. De bundel bevat vier novellen die zich afspelen rond 1865, als in de zuideljke staten van Amerika de Burgeroorlog voorbj is, en de slavernj afgeschaft. ”Pauwblauw”, Rosanne Hawke (Voorhoeve) Roman over het Pakistaans meisje Aster. Zj is christen, maar zit op een moslimschool. Op een dag wordt ze ervan beschuldigd met opzet een spelfout te maken die de profeet beledigt. De auteur is Australisch jeugdboekenschrjfster. ”Wjsheid voor de vrouw”, Lydia Brownback (De Banier) Praktisch boek voor vrouwen die christeljk willen leven, gebaseerd op de wjsheid die het Bjbelboek Spreuken aanreikt. De auteur is Amerikaans schrjfster. ”Spurgeons depressies”, Zack Eswine (De Banier) Praktisch-pastoraal boek voor mensen die kampen met depressiviteit of in hun omgeving daarmee te maken hebben. Gebaseerd op het leven van de Engelse prediker Spurgeon, die regelmatig depressieve gevoelens had. De auteur is predikant in Amerika. ”Er is iets gebeurd in Rome”, Sándor Márai (Wereldbibliotheek) Historische roman over de moord op de Romeinse keizer Julius Caesar. De auteur beschrjft de impact van deze gebeurtenis op mensen die aan de zelfkant van de maatschappj leven. ”Het boek van het gedrukte boek”, Mathieu Lommen (AUP) Geïllustreerde geschiedenis van de westerse boekvormgeving. Uitgave ter gelegenheid van het Jaar van het Boek. ”De inrichting van de hemel”, Pieter C. van der Kruit (AUP) Biograie van de Barneveldse astronoom Jacobus C. Kapteyn, grondlegger van de moderne Nederlandse sterrenkunde. ”Tjd”, Rüdiger Safranski (Atlas Contact) Pleidooi voor aandacht en bezinning. Safranski, Duits ilosoof en historicus, betoogt dat het tjd hóórt te kosten om een ervaring te verwerken. ”Het grote poetsboek”, Diet Groothuis (Atlas Contact) Praktisch boek met duurzame tips om

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

snel en simpel een schoon en opgeruimd huis te krjgen. De auteur is dichter, literatuurwetenschapper en poetsgoeroe. ”Het meisje dat IS overwon”, Farida Abbas, met Andrea Claudia Hoffmann (HarperCollinsHolland) Persoonljk verhaal van de nu 19-jarige Farida Abbas uit Irak. Zj werd ontvoerd door IS-strjders en als (seks)slaaf gebruikt. Met zes andere vrouwen wist ze te ontsnappen. Ze zal getuigen in het proces tegen IS voor het Internationaal Gerechtshof in Den Haag.

April ”Herdenkingsboek 50 jaar GBS, 1966-2016”, L. J. van Belzen (red.) (Gereformeerde Bjbelstichting) Rjk geïllustreerde uitgave ter gelegenheid van het vjftigjarig bestaan van de Gereformeerde Bjbelstichting (GBS). Met bjdragen van onder anderen ds. P. Blok, J. de Koning en C. C. Bremmer. ”500 jaar protestantisme”, Katharina Kunter (Kok) Geïllustreerd overzichtswerk waarin de geschiedenis van de Reformatie vanaf 1517 wordt belicht. Met woord vooraf

van prof. dr. H. J. Selderhuis. Verschjnt in de aanloop naar de grote Reformatieherdenking in 2017. De auteur is Duits historicus. ”Luther verzameld”, Herman Selderhuis (red.) (Kok) Representatieve selectie uit de volle breedte van Luthers oeuvre, waaronder geschriften die niet eerder in het Nederlands verschenen zjn. Uitgave in twee delen. ”Herziening psalmberjming 1773” (Jongbloed) Voorproef van herziene uitgave van de psalmberjming van 1773. Voor de vervanging van verouderde woorden en zinsconstructies is gebruikgemaakt van de HSV. ”Het geheim van mjn moeder”, Cathy Gohlke (Den Hertog) Roman die zich afspeelt in de Tweede Wereldoorlog. Hannah Sterling ontdekt na de dood van haar moeder dat ze nog een grootvader heeft die in Duitsland woont en in de oorlog carrière maakte binnen de nazipartj. De auteur is een Amerikaanse romanschrjver. ”Herinneringen”, W. Schippers (De Ramshoorn) Autobiograie van W. Schippers (1867-

jaaragenda

31

1954), schrjver van christeljke jeugdboeken en familieromans. Deel 47 van de hertaalde Schippersserie. ”Luther. Een mens zoekt God”, prof. dr. H. J. Selderhuis (De Banier) Nieuwe biograie van Luther ter voorbereiding op het Reformatiejaar 2017. Prof. Selderhuis tekent de reformator vanuit zjn brieven, zjn tafelgesprekken en zjn preken. De auteur is hoogleraar kerkgeschiedenis aan de TUA en directeur van Refo500. ”Wat de Bjbel werkeljk leert over homoseksualiteit”, Kevin DeYoung (De Banier) In dit boek nodigt Kevin DeYoung iedereen –de scepticus, de zoeker, de zelfverzekerde en de twjfelaar– uit om zjn visie op homoseksualiteit te toetsen aan de Bjbel. Hj bestudeert sleutelpassages uit zowel het Oude als het Nieuwe Testament en betrekt daar het algemene onderwjs over seksualiteit in de Bjbel bj. De auteur is Amerikaans theoloog en schrjver. ”Shakespeare Forever! Leven en mythe, werk en erfenis,” Ton Hoenselaars (Wereldbibliotheek) Biograie van de Britse schrjver William Shakespeare (1564-1616), die 400 jaar geleden overleed. De auteur is

Landeljk by Voortman Keukens Bj Voortman vindt u altjd een keuken die voor 100% aansluit bj uw lifestyle ĂŠn budget.

WWW.VOORTMANKEUKENS.NL APELDOORN Vljtseweg 210 | Tel. 055 - 522 19 77 | BUNNIK Rumpsterweg 8B (Inpandig in het Interium) | Tel. 030 - 692 27 34 EINDHOVEN Dillenburgstraat 25B | Tel. 040 - 251 66 17 | ELST Nieuwe Aamsestraat 44 | Tel. 0481 - 377 946 RJSSEN Njverheidsstraat 40 | Tel. 0548 - 535 555 | STEENWJK Koematen 12 | Tel. 0521 - 515 813

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

hoogleraar Engelse taal- en letterkunde in Utrecht. ”Verhalen in vergulde ljsten”, Lyckle de Vries (AUP) Overzicht van de historieschilderkunst in de gouden eeuw: Bjbelse en mythologische schilderjen van Rembrandt en zjn tjdgenoten. ”Wereldverbeteraars”, Larissa Mac­ Farquhar (Atlas Contact) Filosoische verkenning van onbaatzuchtigheid. De auteur, universitair docent ilosoie in Amerika, portretteert mannen en vrouwen die er alles voor over hebben om anderen te helpen en vraagt zich af hoe het komt dat zj zo zjn. ”Zjn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zjn?”, Frans de Waal (Atlas Contact) Onderzoek naar intelligentie bj dieren. De auteur is bioloog en hoogleraar psychologie. ”Voorbj Fort Europa”, Henk van Houtum en Leo Lucassen (Atlas Contact) Pleidooi voor fundamentele herziening van het Europese migratiebeleid. De auteurs (politiek geograaf en sociaal historicus) denken dat met een andere aanpak gevestigden en immigranten optimaal van elkaar kunnen proiteren. ”Obamaland. Amerika tussen hoop en desillusie”, Guus Valk (Overamstel Uitgevers) Analyse van het presidentschap van Obama. De auteur is correspondent voor NRC Handelsblad in Washington.

tweede deel zjn artikelen en publicaties over kerkeljke en theologische zaken thematisch gebundeld, waaronder zjn ”gedachtewisseling” met dr. H. Berkhof. ”Doli, Woli en de speurtocht met de drone”, J. F. van der Poel (De Groot Goudriaan) Allerlaatste deel van de kinderboekenserie waarin dolijn Doli en herdershond Woli de hoofdrol spelen. Jim Armstrong, zoon van rjke ouders, gebruikt een drone om de verdwenen Doli en Woli op te sporen. De reeks telt 26 delen. ”De laatste drie dagen van Pompeii”, Alberto Angela (Athenaeum) Historische studie over de verwoesting van de Romeinse stad Pompeii door een uitbarsting van de vulkaan Vesuvius in het jaar 79 na Chr. De auteur is Italiaans schrjver. ”De levens van Jan Six”, Geert Mak (Atlas Contact) Het verhaal van de zeventiende-eeuwse patriciër en kunstverzamelaar Jan Six en zjn familie. Six was bevriend met Rembrandt, die hem ook portretteerde. Mak maakte gebruik van het bewaard gebleven familiearchief. ”De uitvinder van de natuur”, Andrea Wulf (Atlas Contact) Biograie van Alexander von Humboldt (1769-1859), Pruisisch natuurvorser en ontdekkingsreiziger. De auteur woont in Engeland en schrjft voor diverse internationale kranten.

Mei

Juni

”Theoilus”, Randy Singer (Mozaïek) Bjbels-historische roman over Theoilus, een jonge Romeinse aristocraat die erbj was toen Jezus voor de rechter Pontius Pilatus werd gebracht om te worden veroordeeld. Later verdedigde hj de apostel Paulus voor het gerechtshof van Nero. ”De nacht van de biechtvader”, Tomás Halík (Boekencentrum) Bundel met zestien essays over geloofsvragen waar gewone mensen mee worstelen. De auteur is Tsjechisch theoloog, ilosoof en psycholoog. Hj brak in Nederland door met ”Geduld met God”. ”Tjdbetrokken vreemdelingschap”, dr. ir. J. van der Graaf (red.) (De Banier) Verzameld werk van de hervormde predikant ds. G. Boer (1913-1973). Het eerste deel van deze uitgave bevat een selectie van preken van ds. Boer. In het

”Beljdenissen”, Suzanne Wolfe (Mozaïek) Historische roman over de onbekende geliefde van Augustinus. Uit geschriften van de kerkvader bljkt dat hj haar nooit is vergeten. ”Achteruit lezen”, Richard B. Hays (Boekencentrum) Theologische studie over de manier waarop de vier evangelisten het Oude Testament lazen en zo de identiteit van Jezus als Gods Zoon ontdekten. De auteur is hoogleraar Nieuwe Testament aan Duke Divinity School in de Verenigde Staten. ”De brandende kampongs van generaal Spoor”, Rémy Limpach (Boom) Historische studie over de toepassing van buitensporig geweld door Nederlandse militairen die in de jaren 19451949 streden tegen de Indonesische onafhankeljkheid.

33

September ”De vrouwenbjbel” (Jongbloed) De complete uitgave van de Herziene Statenvertaling aangevuld met studiemateriaal voor vrouwen die graag verbinding willen leggen tussen de Bjbel en hun dageljks leven. ”Uw zonen en dochters zullen profete­ ren (werktitel)”, ds. Henk Folkers, drs. Maaike Harmsen, dr. Almatine Leene en prof. dr. Maarten Verkerk (red.) (Boeken­ centrum) Theologische studie waarin vragen rond man, vrouw, kerk en ambt worden beantwoord vanuit verschillende perspectieven. Een team van vjftien tot twintig schrjvers uit allerlei kerken en disciplines belicht de thematiek vanuit de theologie, ilosoie, ilologie, geschiedenis, psychologie, de sociologie en vanuit juridisch oogpunt. ”Bjbelverhalen”, Laura Zwoferink (Den Hertog) Nieuwe serie met Bjbelverhalen voor kinderen van zes jaar en ouder. De eerste twee deeltjes verschjnen deze maand.

Oktober ”Wilhelmus à Brakel”, dr. W. Fieret (Den Hertog) Biograie van de Nederlandse predikant en nadere reformator Wilhelmus à Brakel (1635-1711), auteur van onder meer ”De Redeljke Godsdienst”. ”Bjbels dagboek”, Tim Keller (Van Wjnen) Dagboek over de Psalmen. In een jaar tjd wordt het complete psalmboek doorgelezen en doorgebeden. De uitleg erbj is kort en kernachtig. Keller, Amerikaans predikant, schreef het boek samen met zjn vrouw Kathy.

November ”Zeven jodinnen”, R. Hoogerwerf­ Holleman (De Ramshoorn) De staat Israël wordt voortdurend belaagd door omliggende Arabische staten, die het op zjn ondergang hebben gemunt. Toch zjn er mensen die liefde hebben voor het Joodse volk en de plaatsen bezoeken waar de Heere Jezus gewoond heeft. Voor zeven Jodinnen gaat hun leven veranderen als ze van hen horen Wie de ware Messias is. Deel 21 in historische verhalenserie.

34

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

Wie vindt de namen? een prjs dienen deelnemers de gevonden achternamen uiterljk vrjdag 22 januari 2016 te mailen naar redsecr@refdag.nl. Vermeld in de onderwerpregel: ”quiz special 2016”. Opsturen kan ook naar Reformatorisch Dagblad, t.a.v. redactiesecretariaat, Ant­ woordnummer 92, 7300 VB Apeldoorn (een postzegel is niet nodig). Vermeld op de envelop: ”quiz special 2016”.

Hoe werkt deze quiz? De goede ant­ woorden op de veertien meerkeuze­ vragen leveren de letters op van de achternaam van drie personen die in deze bjlage genoemd worden. Om in aanmerking te komen voor

Prijzen De prjzen bestaan uit boeken van uitgeverj De Banier. Eerste prjs: Bjbel met uitleg, klein formaat, zwart, in cassette. Tweede prjs: ”Het ABC van het

geloof”, Alexander Comrie. Derde prjs: ”Vaarwel, Char Ab”, Kate McCord. Vierde prjs: dagboek ”Gouden momen­ ten”, J. C. Ryle. Vjfde prjs: ”Troostrjk gesprek”, Willem Teellinck. Zesde prjs: ”Thuis zonder ramen”, Reinald Molenaar. Zevende prjs: ”Brevier”, Maarten Luther. Achtste prjs: ”Licht en schaduw van het geesteljk leven”, Octavius Winslow. Negende prjs: gedichtenbundel ”Gelo­ ven zonder zien”, M. A. Groeneweg­de Reuver. Tiende prjs: ”Pareltje Vertrouwen”.

1

3

4

Welk land neemt het voorzitterschap van de Europese Unie over van Nederland? N Duitsland. V Slowakije. D Portugal.

5

Welk evenement wordt er in 2016 op dezelfde datum gehouden als de zendingsdag van de Gereformeerde Gemeenten? T Kom in de Kas. IJ Urkerdag. E Vlaggetjesdag.

tekst Gerrie Bakker-van de Zande beeld Wikimedia, ANP, RD

Deze quiz is in zijn geheel gewijd aan het nieuwe jaar. De vragen en antwoorden gaan over feiten die in deze bijlage te vinden zijn.

2

In april 1616 werd Trijntje Keever geboren. Wat was er bijzonder aan haar? O Ze was de eerste Vlaamse ontdekkingsreiziger. F Ze is de langste vrouw die ooit geleefd heeft. K Ze was de eerste belangrijke vertegenwoordiger van de Vlaamse primitieven.

De Verenigde Naties hebben 2016 uitgeroepen tot Internationaal Jaar van de... L ...Peulvrucht. R ...Fiets. A ...Bijbel.

Waardoor viel er in de zomer van 1816 sneeuw in Nederland? O Door een aanhoudend hogedrukgebied vanaf het noordpoolgebied. A Een vulkaanuitbarsting zorgde voor extreme weerssituaties over de hele wereld. E Een tsunami in de Noordelijke IJszee zorgde voor een koude zomer.

jaaragenda

donderdag 31 december 2015 Reformatorisch Dagblad

6

Op welke datum is het Duurzame Dinsdag? L Op 6 september. N Op 17 mei. S Op 12 april.

7

Wat is in 2016 het thema van de Christelijke Kinderboekenmaand? H ”Opa’s en oma’s”. F ”Vertel nog eens”. M ”Duitsland”.

8

9

2016 is onder andere het Jaar van de Zettabyte. Hoeveel bytes is 1 zettabyte? O Een 1 met 21 nullen. R Een 1 met 18 nullen. P Een 1 met 15 nullen.

Wat is de functie van Maasje Polinder-Franken? C Burgemeester. K Verpleegster. X Koster.

10

11

In maart opent Wildlands Adventure Zoo de deuren. Hoe heette dit park eerder? B Dierenpark Emmen. G Safaripark Beekse Bergen. W GaiaZOO.

Tijdens welk evenement in 2016 staan componisten uit Venetië centraal? L Het Grachtenfestival Amsterdam. O Het Festival Oude Muziek. A De Scratch Muziekdagen.

12

Waar werd in 1566 de eerste hagenpreek van de Noordelijke Nederlanden gehouden? S In de duinen bij Dishoek, op Walcheren. T Op het Kiel bij Antwerpen. F In de Papeloze Kerk bij Schoonoord.

35

13

Van wie is de uitspraak: „Gebeurtenissen, jongen, gebeurtenissen”? N Van burgemeester Van de Groep. C Van de Britse politicus Harold Macmillan. Z Van Bram Roggeveen, directeur-bestuurder van christelijk zorgcentrum Norschoten.

14

Van welke auteur verschijnt er een boek over Jan Six en zijn familie? Y Prof. dr. H. J. Selderhuis. H Geert Mak. O W. Schippers.

Colofon Directie Ir. B. Visser Hoofredactie W.B. Kranendonk Eindredactie Michiel Kerpel Vormgeving & Illustraties José van der Meer 2016 is een redactionele bjlage bj het Reformatorisch Dagblad Postbus 670 7300 AR Apeldoorn redactie@rd.nl

Een goed moment om RMU-lid te worden?

Wij zeggen: nĂş! De start van een nieuw jaar is een prima moment om RMU-lid te worden. Dan immers kunt u een beroep doen op de specialisten van dĂŠ christelijke vakorganisatie van Nederland. Bij ontslag, reorganisatie, zondagswerk of een meningsverschil over arbeidsvoorwaarden of salaris. Maar ook bij kleine vragen over werk en inkomen! Onze juristen voor u klaar met goede raad en doortastende daad. Ga naar www.rmu.nu en ontdek dat er een verrassend welkomstgeschenk voor u klaar staat!

Lid worden? Meld u nu aan op www.rmu.nu

Plesmanstraat 68 | Postbus 900 | 3900 AX Veenendaal | T 0318 54 30 30 | E info@rmu.nu | www.rmu.nu