Agenda 2018

| bijlage | vrijdag 29 december 2017, 47e jaargang nr. 230

beeld JosĂŠ van der Meer

Reformatorisch Dagblad

2018

2

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

jaaragenda

3

De timeline van Dordt tekst Steef de Bruijn beeld Dordrechts Museum

Valt er wat te leren van het verleden? Amerikadeskundige Maarten van Rossem schreef er een boek over: ”Heeft geschiedenis nut?” Hij is daar somber over, want elk jaar zal weer anders zijn en geschiedenis herhaalt zich toch niet.

V

oor velen is de geschiedenis niet langer dan hun timeline op Facebook of Twitter. Die functioneert als een geïllus­ treerde semipublieke agenda en gaat hooguit een aantal jaren terug. Maar ja, als er toch niets te leren valt van je geschiedenis, waarom zou je dan ont­ houden wat er gisteren gebeurde?

Nationale synode Dagbladen zjn permanente geschied­ schrjvers en hun websites vormen de archiefkasten van de laatste decennia. Ze trekken zich niets aan van Maarten van Rossem en blikken graag in het verleden. Denk aan de Reformatieherdenking van afgelopen jaar. Ook al leverde die niet meteen nieuwe inzichten op over Luther, er was wel veel aandacht voor de hervormer en zjn werk. Het is pjnljk om te zien hoe weinig er vjf eeuwen later resteert van zjn gedachte­ goed. De breukljnen die de Reformatie aan het licht bracht, zjn bj veel her­ denkingen dichtgepleisterd alsof het om kleine barsten ging in plaats van diepe kloven. Dat zou toch een les moeten zjn voor de grote kerkhistorische herdenking die in 2018, Deo volente, veel aandacht

zal krjgen. Vier eeuwen geleden vond de nationale synode van Dordrecht plaats. Daarbj ging het ook om een diepgravend meningsverschil over de uitverkiezing, de verlossing van zonda­ ren en de volharding van de gelovigen. Vrije wil Een centraal thema bj de Dordtse synode was de vraag of de mens zelf voor God kan kiezen of niet. Is bekering een daad die van de mens uitgaat of is het louter Gods genade? En als dat laatste het geval is, waarom heeft God de bekering dan zo nadrukkeljk als eis geformuleerd? Die vragen zjn nog even actueel als in 1618. Niet alleen in pinkstergemeenten, maar ook binnen de kerken die zich achter de Drie For­ mulieren van Enigheid scharen. Komend jaar zal wordt er bj de herdenking opnieuw een nationale synode in Dordrecht gehouden, waarbj de nadruk zal liggen op de eenheid onder christenen. De stichting die zich daarvoor inzet, beoogt te komen tot

Synode uit 1618 dwingt ook reformatorische kerken naar binnen te kijken een Verbond van Protestantse Kerken. Een nobel streven, want er wordt vaak te licht gedacht over de zonde van kerkeljke verdeeldheid. Die is in strjd met het gebed van Christus als Hogepriester: „opdat zj allen één zjn” (Joh. 17:21) en die verzwakt het geluid

van christenen in de samenleving. De schade daarvan is, volgens de uitleg van de kanttekeningen, dat de mensen die nog niet geloven daardoor niet aange­ lokt worden om Christus voor de ware Messias en Zjn leer voor een goddeljke leer te erkennen en aan te nemen. Helaas ziet het er niet naar uit dat deze bonte groep geloofsgemeenschap­ pen van de nationale synode gezamen­ ljk de Dordtse Leerregels zal erkennen. Wat is dan voor hen de les van de ge­ schiedenis uit 1618 en 1619? De synode die destjds bjeenkwam, was eveneens gericht op eenheid in beljden, maar niet door een beljdenistekst te formu­ leren waar iedereen zich in kon vinden. In plaats daarvan werden dwalingen scherp veroordeeld. Over de remon­ stranten zeggen de acta dat „alle hunne handelingen altjd vol streken, bedrog en bedriegerjen waren geweest” en dat ze daarom weggestuurd werden. De prjs voor eenheid is te hoog als dat betekent dat er water bj de wjn moet rond het vraagstuk van ”sola gratia” en ”sola ide”. Het zou winst zjn als christenen in 2018 zich eens goed verdiepten in die historische vergadering en leerden van die geschiedenis. De verslagen ervan zjn tot in detail bewaard gebleven. Het is uniek dat er in het herdenkingsjaar weer zo’n nationale synode komt en dat er een gezamenljke herdenking is door een groot aantal reformatorische kerken. Dan komen die acta en die oude beljdenisgeschriften goed van pas. Niet om bezoekers weg te stu­ ren, wel om ze er kennis mee te laten maken en tot de inzichten te brengen die daarin zo mooi en Bjbels verwoord zjn. Alleen dat kan leiden tot gefun­ deerde katholieke eenheid en voorkomt dat de breukljnen uit het verleden opnieuw oppervlakkig worden dicht­ gesmeerd.

4

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

De agenda van Frans van der Maas tekst Chris Klaasse beeld Dirk-Jan Gjeltema

Frans van der Maas (48) uit Middelburg is docent op het Zeeuwse Calvijn College en interesseert zich al sinds zijn jeugd voor de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). „Op 11 november 2018 is het honderd jaar geleden dat deze Grote Oorlog werd beëindigd. Vroeger hadden wij thuis grote fotoboeken over deze oorlog. Ik kon daar eindeloos in

bladeren. En nog steeds sla ik ze weleens open. De oorlog boeit mij, waarschijnlijk omdat hij voor Nederlanders lange tijd relatief onbekend was. Elk jaar hebben we met de derdejaarsleerlingen een project over de Eerste Wereldoorlog. Daar hoort ook een bezoek aan het Belgische Ieper bij. Die monumentale plaats lag vlak bij het front en er vonden vijf veldslagen plaats. In de omgeving zijn nog kraters en loopgraven terug te vinden. Ook

stuit je er weleens op granaatscherven en lege patroonhulzen. Tijdens het bezoek leggen de leerlingen ook een krans bij de dagelijkse herdenking die onder de Menenpoort in Ieper plaatsvindt. In die poort staan de namen van meer dan 50.000 soldaten die tijdens de oorlog omkwamen. Elke avond wordt daar ”The last post”, een militair trompetsignaal, gespeeld en worden kransen gelegd. Dat maakt grote indruk.”

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

5

Op de kalender in 2018 samenstelling Michiel Kerpel

De agenda voor 2018 loopt meer en meer vol. Op deze en de volgende pagina’s een overzicht met data: van onder meer het kerkelijk erf, het verenigingsleven en kunst en cultuur.

JANUARI • In januari en februari zijn er informatieavonden en open dagen van middelbare scholen. • Voorrondes op middelbare scholen voor de olympiades van de vakken biologie en natuur-, wis- en scheikunde. • De Haringvlietsluizen gaan –volgens het kierbesluit– in de loop van het jaar op een kier als de waterstand van het Haringvliet lager is dan die van de Noordzee. 1 januari • Nieuwjaarsdag. Er treden in Nederland verschillende nieuwe wetten en regels in werking. • Bulgarije neemt het voorzitterschap van de Europese Unie over van Estland.

6 januari Peter Eilander is vjftig jaar organist: jubileumconcert in de Laurenskerk in Rotterdam. 8 januari Basis- en middelbare scholen openen weer de deuren na de kerstvakantie. 9 januari De Protestantse Theologische Universiteit (PThU) viert 10-jarig bestaan in Groningen 10 januari Publicatie Rangljst Christenvervolging 2018 van Open Doors. 10-14 januari Vakantiebeurs in de Utrechtse Jaarbeurs. 12 januari Studium generale van Driestar educatief over ”Een woonplaats voor de Heilige”, over de slotvisioenen van Ezechiël. Vervolgdatum: 26 januari.

2 januari Openbaarheidsdag bj archiefdiensten in Nederland.

20-21 januari Love and Marriage Beurs in het Beursgebouw in Eindhoven. Op 27 en 28 januari wordt de beurs gehouden in de Van Nellefabriek in Rotterdam, op 3 en 4 februari in Martiniplaza in Groningen en op 17 en 18 maart in de Werkspoorkathedraal te Utrecht.

3-4 januari Predikantencontio van de Gereformeerde Bond, in Doorn.

15 januari Sluiting van aanmelding van scholieren voor studies met numerus ixus.

16 januari Symposium over gezondheidszorg, in Apeldoorn. Georganiseerd door Hoornbeeckstudenten, RMU en NPV. Thema: ”Op de grens van leven en dood”. 19 januari Prinses Margriet viert haar 75e verjaardag. 20 januari Studieconferentie van de Stichting voor Christeljke Filosoie in Amersfoort. Thema: ”De relevantie van de techniekilosoie van Egbert Schuurman”. 20 januari-3 februari Actie Kerkbalans. Thema: ”Geef voor je kerk”. 21-28 januari Wereldwjde Week van Gebed voor de eenheid van christenen. Thema: ”Recht door zee”. 24 januari Jaarljkse identiteitsdag voor docenten van Driestar educatief, in Gouda. Thema: ”Elke dag opnieuw beginnen. Ontwikkeling in het onderwjs vanuit christeljk perspectief”. 24 januari-3 februari Nationale Voorleesdagen. Met op 24 januari Het Nationale Voorleesontbjt. 25-27 januari Duikenburgse Wintermarkt in Echteld. 25-31 januari Poëzieweek. Thema: ”Uitstromend, in het pluche van

de zaal”. Op de 25e januari is het Landeljke Gedichtendag. 26 januari Scratch van de ”Messiah” van Händel in de Sint-Joriskerk in Amersfoort, georganiseerd door het Van Lodenstein College. 27 januari Landeljke organistendag van de Hersteld Hervormde Kerk, in Lunteren. 31 januari Prinses Beatrix viert haar 80e verjaardag.

FEBRUARI In de maanden februari tot en met april organiseren de meeste mbo’s, hogescholen en universiteiten open dagen en meeloopdagen voor scholieren. 1-4 februari Nationale Gezondheidsbeurs in de Jaarbeurs in Utrecht. 2 februari • Studium generale van Driestar educatief over ”De beschermwaardigheid van het leven”. Tweede avond op 16 februari. • Warmetruiendag. Nederlanders zetten de verwarming een graadje lager. 3 februari Orgelfeest in de Grote Kerk te Breda. 9 februari Symposium ”Van bezitten naar delen” over recent verschenen boek ”Nieuw leiderschap”, in Veenendaal.

6

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

De agenda van Anne Bal tekst Chris Klaasse beeld RD, Henk Visscher

Anne Bal (25) uit Renswoude is project­ medewerker bj de Jeugdbond Gerefor­ meerde Gemeenten (JBGG). „In 2018 staat het werk voor de JBGG in het teken van de driejaarljkse jeugdwerk­ actie. Jongeren uit ruim honderd ge­ meenten spannen zich in om geld voor het goede doel op te halen. Het thema van de actie is ”Geloof­

waardig onderwjs”. Met de opbrengst helpen we kinderen en jongeren in Pakistan, Nigeria en India die geen toegang tot Bjbels onderwjs hebben omdat ze te arm zjn, uitgesloten wor­ den omdat ze een beperking hebben of vervolgd en verdrukt worden omdat ze christen zjn. Ik hoop dat de actie ook verbindend werkt in gemeenten en dat jongeren gaan nadenken over de vraag: Wat is Bjbels onderwjs mj waard? Van verschillende kanten hoor ik dat

gemeenten enthousiast aan de slag gaan. Dat is mooi om te zien. Iemand van Bjzondere Noden, een deputaat­ schap van de Gereformeerde Gemeen­ ten, zei laatst dat christenen in de ver­ schillende landen zich gesteund weten als ze horen dat jongeren in Nederland geld voor hen ophalen. Ik hoop dat dit een bemoediging is voor iedereen die meedoet aan de actie. De afsluiting van de actie is op 9 juni met een Scratchday in Geldermalsen.”

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

10 februari Landeljke evangelisatiedag van de Hersteld Hervormde Kerk, in Lunteren. 11 februari Eerste ljdenszondag. 15-18 februari Scratch Muziekdagen in Leiden. Op 16 februari de scholierenscratch van de ”Messiah” van Händel. 17-25 februari • Voorjaarsvakantie voor het basis- en voortgezet onderwijs in Zuid-Nederland. Scholen in Noord- en Midden-Nederland zijn een week later aan de beurt. • De 73e editie van de Huishoudbeurs in de RAI in Amsterdam. Vanaf de 21e eveneens de Negenmaandenbeurs in de RAI. 22-25 februari • Beurs TuinIdee in de Brabanthallen te ’s-Hertogenbosch. • Motorbeurs in de Jaarbeurs in Utrecht. 23-25 februari Landeljke Sterrenkjkdagen. 28 februari Prof. dr. Edgar Andrews spreekt voor een event in Brummen, georganiseerd door het Logos Instituut en uitgeverj Maatkam. Thema: ”Wat is de mens? Adam, alien of aap?”

MAART

Vmbo’ers strjden tjdens de regioinales van de Vakkanjerwedstrjden om tickets voor de nationale inale in juni. Voor de programma’s Scout (1 vmbo), Explorer (2+3 vmbo), Pioneer (3+4 vmbo) en Navigator (mbo). 2-4 maart Fiets en Wandelbeurs in de Jaarbeurs in Utrecht.

3 maart • Landelijke evangelisatiedag van de Gereformeerde Gemeenten, in Amersfoort. Thema: ”Evangelisatie: optie of opdracht?” • Jaarvergadering van de Vereniging tot bevordering van de Zondagsrust en Zondagsheiliging, in Barneveld. 7-11 maart Boten- en waterrecreatiebeurs Hiswa in de RAI in Amsterdam. 9 maart • Generale synode van de Protestantse Kerk in Nederland, in Utrecht. Vervolgdata: 19 en 20 april en 15 en 16 november, in Doorn.

7

Jaar van... Themajaren vragen aandacht voor een bepaald onderwerp of een problematiek. Zo is 2018 het jaar van cultureel erfgoed en staat de huiszwaluw centraal.

Jaar van de Wiskundige Biologie Uitgeroepen door de European Mathematical Society (EMS) en de European Society for Mathematical and Theoretical Biology (ESMTB). Doelen zijn het vieren van de toename en het belang van toepassingen van wiskunde voor de biowetenschappen in de afgelopen jaren en het stimuleren van deze wisselwerking.

9-10 maart NLdoet, vrjwilligers in het hele land steken de handen uit de mouwen. 9-11 maart Beurs Eigen Huis over bouwen en interieur in de Jaarbeurs te Utrecht. 10 maart Diakenendag CGK, GKV en NGK, in Wezep. 10-18 maart • De 83e Boekenweek, met als thema ”Natuur”. Tevens van 7 maart tot 18 maart de Week van het Christelijke Boek. • Kunst- en antiekbeurs Tefaf in Maastricht. 12-17 maart Nationale Week van Zorg en Welzjn. Op 17 maart: open dag bj veel zorgorganisaties. 14 maart • Biddag voor gewas en arbeid. • Nationale Boomfeestdag. Thema: ”Operatie Boomfeestdag. Maak ’t buiten beter!”

Europees Jaar van het Cultureel Erfgoed Uitgeroepen door de Europese Commissie. De Nederlandse slogan voor het themajaar is: ”Erfgoed verbindt, Europa inspireert”. Meer kennis over erfgoed moet sociale betrokkenheid en integratie bevorderen. Voor het beheer en behoud van het cultureel erfgoed is het belangrijk dat een breed en divers publiek ervan geniet en betrokken is. beeld ANP, Koen Suyk

8

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

De agenda van Eibert Spaan tekst Chris Klaasse beeld Freddy Schinkel

Eibert Spaan (49) is wethouder in Kampen en lijsttrekker van de plaatselijke SGP. „Voor mij is 2018 het jaar van de gemeenteraadsverkiezingen. Bij de vorige verkiezingen, in 2014, kreeg de SGP er een zetel bij. Met vijf zetels werden we toen de derde partij achter CU en CDA, die ieder zes zetels kregen. Sinds 2015 maken we deel uit

van het college. Ik hoop dat de partij daar na de verkiezingen ook zitting in mag nemen. We gaan campagne voeren op onder andere het thema zorg. We willen dat identiteitsgebonden zorg toegankelijk blijft en dat er geïnvesteerd wordt in mantelzorg. Niet omdat het minder kost, maar omdat zorg vanuit liefde moet worden verleend. Verder zal de SGP zich hard maken voor bijvoorbeeld verbreding van de gevaarlijke N50 en het bestrijden van eenzaam-

heid. We blijven ons ook inzetten voor de zondagsrust, dus tegen winkelopenstelling op de rustdag. Voor mij is de aanloop naar de verkiezingen speciaal, want ik ben nu lijsttrekker voor de partij én wethouder voor alle Kampenaren. Ik heb zorg en onderwijs in mijn portefeuille, thema’s waar we als partij campagne mee gaan voeren. Ik moet daarom goed duidelijk maken wanneer ik als SGP’er spreek en wanneer als wethouder.”

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

15 maart Regiotour stichting Hulp Vervolgde Christenen (HVC), in Alblasserdam. Spreker: de Iraakse ds. Ghassan. Andere data regiotour: 16 maart in Goes, 17 maart in Kesteren, 19 maart in Barneveld en 22 maart in Kampen. 15-17 maart Nationale inales van vak­ wedstrjden Skills Talents (vmbo) en Skills Heroes (mbo) in de Jsselhallen te Zwolle. 16 maart • Generale synode van de Hersteld Hervormde Kerk (HHK) bijeen in Veenendaal. Andere vergaderdata: 15 juni en 23 november. • Studium generale van Driestar educatief met prof. dr. A. de Reuver over ”Gods openbaring en onze erva­ ring”. • Tweede editie van de Dag van het Jeugdpastoraat. 17 maart • Jaarlijkse zendingsdag van de zendingsorganisatie GZB in de Midden Nederland Hallen in Barneveld. • Symposium van oor­ sprong.info over geloof, wetenschap en ethiek in De Notenbalk in Opheusden. Thema: ”De waarde van de schepping voor weten­ schapsbeoefening en ethiek”. 18 maart Presidentsverkiezingen in Rusland. 21 maart • Gemeenteraadsverkiezin­ gen en referendum over de ‘aftapwet’, de nieuwe Wet op de inlichtingen­ en veilig­ heidsdienst. • Vergadering classis West van de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland (OGGiN), in Krimpen aan den IJssel.

jaaragenda

9

22 maart-13 mei Keukenhof in Lisse opent de deuren. Bloemencorso op 22 april. 23-24 maart Kerkenbeurs Noord (voor het eerst in twee regio’s) in het Fries Congrescentrum in Drachten. Op 6 en 7 april heeft de Kerkenbeurs Zuid plaats in de Grote Kerk in Breda. 24 maart Jaarljkse ambtsdragers­ conferentie van de Chris­ teljke Gereformeerde Kerken.

Culturele hoofdsteden van Europa Leeuwarden en Valletta (hoofdstad Malta) zijn door het Europees Parlement aangewezen als culturele hoofdstad van Europa 2018. Het doel van het aanwijzen van een Europese culturele hoofdstad is de rijkdom van de verschillende Europese culturen te laten zien. Foto: het 18e-eeuwse stadhuis van Leeuwarden. beeld ANP, Koen Suyk

25 maart Begin zomertjd. De klok gaat een uur vooruit. 28 maart • Vergadering van de classis Oost van de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland (OGGiN), in Barneveld. • Symposium ”Het jonge kind” van Driestar onderwijsadvies, in Gouda. 29 maart-2 april De eerste editie van de International Amsterdam Motor Show in de RAI in Amsterdam. 30 maart Goede Vrjdag. 30 maart-2 april Zeilevenement Sail in Kampen.

APRIL

Maand van de Filosoie, met als thema ”Verbeelding aan de Macht”. 1-2 april Pasen. 2 april Psalmzangdag in de Dom­ kerk in Utrecht. Organist: Harm Hoeve.

Jaar van het Verzet Uitgeroepen door het Platform Herinnering Tweede Wereldoorlog (Platform WO2). Gedurende dit jaar worden er in het hele land door diverse organisaties met extra activiteiten aandacht besteed aan de rol van het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog als historisch verschijnsel én als bron van inspiratie. beeld ANP, Koen van Weel

10

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

De agenda van Helma Bos tekst Chris Klaasse beeld RD, Henk Visscher

Helma Bos (51) uit Doetinchem is moeder, doet vrijwilligerswerk voor dementerenden en heeft een eigen bedrijfje in bed- en badtextiel, De Linnenplank. „Komend jaar doen twee van mijn zes kinderen examen. De een voor zijn mbo 4-diploma mechatronica en de ander voor het vmbo. Zíj moeten het examen maken, maar het speelt toch

een belangrijke rol in het hele gezin. Als moeder probeer je mee te helpen en mee te leven. Verder verandert in 2018 mijn vrijwilligerswerk doordat het verzorgingshuis waar ik werk, De Lindehof te Vorden, door het kabinet als proef locatie is aangewezen om „huis van de bewoners” te worden. Dat betekent dat de bewoners zo veel mogelijk zelf het huishouden draaiend houden. Concreet houdt dat in dat ik bijvoorbeeld met de bejaar-

den naar de supermarkt ga om boodschappen te doen. Ik krijg het dus wat drukker, maar ik heb er veel zin in. Door ernstige ziekte in mijn directe omgeving ben ik de afgelopen jaren bij de kwetsbaarheid van het leven bepaald. Ik leerde meer bij de dag te leven en de toekomst in Gods handen te leggen. Natuurlijk maak ik plannen, maar mijn verwachting is van de Heere. Welgelukzalig is de mens die op Hem vertrouwt.”

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

6-7 april De Nationale Carrièrebeurs in de RAI te Amsterdam. 7 april • Ontmoetingsdag Bewaar het Pand, in Werkendam. • Algemene ledenvergade­ ring van de Vereniging Gereformeerd School­ onderwijs (VGS), in Hardinx­ veld­Giessendam. 7-8 april Kom in de Kas. 9-15 april Museumweek. Musea orga­ niseren activiteiten en laten het publiek tegen geredu­ ceerd tarief of gratis binnen. 10 april • Prinses Ariane viert haar 11e verjaardag. • Bondsdag van de Vrouwen­ bond Gereformeerde Ge­ meenten, in Veenendaal. 11 april Jaarljkse conferentie van het Contactorgaan Gerefor­ meerde Gezindte (COGG), in Njkerk. Thema: ”Wat houdt gereformeerd­zjn in?” 14 april Synode van de voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland (vGKN) bijeen, in Noordwolde. Vervolgdatum: 6 oktober in Frieschepalen­ Siegerswoude. 17 april Huishoudeljke vergadering van de Hersteld Hervormde Vrouwenbond, in Lunteren. 17-19 april Kinderen uit groep 8 buigen zich over de papieren centrale eindtoets. De digi­ tale variant wordt afgeno­ men van 16­20 en 23­26 april. 18 april Congres over duurzaamheid van onder meer het Hoorn­ beeck College in Amersfoort.

jaaragenda

11

18-22 april Internationale Comenius­ conferentie aan de Theolo­ gische Universiteit in Kampen. Thema: ”Theo­ logy in a World of Ideo­ logies. Authorization or Critique?” 20-21 april Tweedaags congres over ge­ loof en wetenschap van het Logos Instituut. 23-26 april Banner of Truth Minis­ ters’ Conference – ook wel Leicesterconferentie ge­ noemd. Vooraf, van 20 tot en met 23 april, de jongeren­ conferentie van de Banner of Truth. 24 april Partjcongres van de SGP, in het NBC Congres­ centrum in Nieuwegein. Eveneens viering van het 100­jarig bestaan van de partj. 25 april Symposium ”Mediawjsheid in het primair onderwjs” van Driestar onderwjs­ advies. 27 april • Koning Willem­Alexander viert zijn 51e verjaardag. • Koningsdag. Het konink­ lijk paar bezoekt Groningen. • Mbuma­zendingsdag, in Gorinchem.

Jaar van het Water Uitgeroepen door het samenwerkingsverband Waterpoort en toerismebureaus. Nederland en water zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en het thema water is internationaal aansprekend. De waterrijke regio Rivierenland wil graag activiteiten op en rond het water onder de aandacht brengen van bezoekers. beeld ANP, Piroschka van de Wouw

28 april-6 mei Meivakantie voor alle scho­ len in het hele land. 30 april Pieter van Vollenhoven viert zjn 79e verjaardag.

MEI

1 mei • Sluiting van aanmelding voor opleiding hogeschool of universiteit. Dag van de Arbeid.

Jaar van de Huiszwaluw Uitgeroepen door Sovon Vogelonderzoek Nederland en de Vogelbescherming. Reden is dat in vijftig jaar tijd de huiszwaluw uit sommige steden nagenoeg verdwenen is, maar dat de populatie sinds de eeuwwisseling enig herstel vertoont. Tijdens het jaar staat onderzoek naar de oorzaak van de achteruitgang en het voorzichtige herstel centraal. beeld Wikimedia

12

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

De agenda van ds. A. J. Mensink tekst Chris Klaasse beeld Sjaak Verboom

Ds. A. J. Mensink (48) is voorzitter van de Gereformeerde Bond in de Protes­ tantse Kerk in Nederland (PKN). „Ko­ mend jaar is het thema van onze Bond ”Heilig is de Heere”. Dit is onder andere vastgesteld in het kader van de herden­ king van 400 jaar Dordtse Leerregels. Het richt zich op een belangrijk onder­ werp in die leerregels: Gods soeverei­

niteit en heiligheid. God doet alles uit Zichzelf, Hij verkiest en verwerpt men­ sen en toch is Hij niet onberekenbaar, want Hij heeft Zich in Zijn verbond betrouwbaar aan ons geopenbaard. Tijdens de synodezittingen van de PKN komende jaar zijn er drie heel belangrijke agendapunten. Het eerste is de uitvoering van het rapport Kerk 2025. De conclusie van dat rapport is dat de kerk een eenvoudiger struc­ tuur moet krijgen en weer bij de kern

van het geloof uit moet komen. Punt twee is de inzegening van het homo­ huwelijk. Ik hoop dat de synode een Bijbelse weg weet te wijzen waarop we mensen kunnen leiden die met deze levensvragen te maken hebben. Het laatste item is het vertrek van preses Van den Broeke en ouderling Bijl. Ik hoop dat 2018 in mijn persoonlijk leven wat rust gaat brengen. Het afgelo­ pen jaar nam ik het beroep naar Elburg aan. De verhuizing kostte veel energie.”

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

4 mei Dodenherdenking. 5 mei

21 mei Dag van het Kasteel. Tientallen kastelen en ruïnes open voor het publiek.

Bevrjdingsdag. 10 mei Hemelvaartsdag. 12 mei Dag van de Verpleging. 12-13 mei Nationale Molendag. 13 mei • Weeszondag. • Moederdag. 14-29 mei Examens in het voortgezet onderwjs voor vmbo-, havoen vwo-leerlingen. Voor beroepsgerichte vakken zjn er al examens voor dit eerste tjdvak.

22-26 mei Landmachtdagen op diverse locaties.

JUNI

17-23 juni De tienjaarljkse Gafconconferentie in Jeruzalem. Behoudende evangelicale anglicanen komen bjeen.

24-26 juli Duikenburgse Zomermarkt in Echteld.

26 juni Prinses Alexia viert haar 13e verjaardag.

1-4 augustus Terdege viert Naar Buiten op Landgoed de Schaffelaar in Barneveld. Thema: ”Zomers”.

1 juni Internationale Dag van het Kind. 1-2 juni • Terdege Vriendinnendag in Apeldoorn. Thema: ”Heb lief – heb lef”. • Nacht van Gebed voor de vervolgde kerk, van Open Doors.

16 mei Verantwoordingsdag –ook wel gehaktdag genoemd– voor de rjksoverheid. Jaarverslagen worden gepresenteerd aan de Tweede Kamer.

9 juni • Scratchdag als landelijke afsluiting van de jeugdwerkactie van de Jeugdbond Gereformeerde Gemeenten (JBGG), in Geldermalsen. • Partijcongres van de ChristenUnie.

18-21 mei Pinksterconferentie Opwekking in Biddinghuizen. 19 mei Urkerdag. 20-21 mei Pinksteren.

23 juli-10 augustus Bouwvak in Zuid-Nederland. Midden-Nederland volgt een week later. Bouwondernemingen in NoordNederland gaan van 6 tot en met 24 augustus dicht.

17 juni Vaderdag.

7-11 juni Uit-jeTent-dagen in de Noordoostpolder. Goedkoop kamperen midden in de natuur.

18 mei Minisymposium van Driestar educatief over ”Tabula rasa als pedagogisch jkpunt”, in Gouda.

21 juli Zomervakantie voor Noord-Nederland tot en met 2 september.

24 mei Jaarvergadering van de Gereformeerde Bond in de PKN, in Putten.

15 mei • Jaarlijkse NPV-lezing over vrijwilligerswerk in de zorg, in Nijkerk. Spreker: prof. dr. Anne Goossensen. • De 25e Internationale Dag van het Gezin.

17 mei Koningin Máxima viert haar 47e verjaardag.

16 juni • De 62e zendingsdag van de Zending Gereformeerde Gemeenten in de Evenementenhal Gorinchem. • Vlaggetjesdag in Scheveningen, met nieuwe haring.

13

13 juni • Particuliere synode van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland (GGiN), in Barneveld. • Nationale Buitenspeeldag. Overal in het land worden straten afgesloten voor verkeer. 13-21 juni Herkansingen voor de examenkandidaten. 14-24 juni Festival Classique, klassieke muziek in de openlucht in Den Haag.

30 juni Nederlandse Veteranendag, met een deilé in Den Haag.

JULI 1 juli Oostenrjk neemt het voorzitterschap van de Europese Unie over van Bulgarje. 7 juli Zomervakantie: basisscholen en scholen voor voortgezet onderwjs in Zuid-Nederland gaan tot en met 19 augustus dicht. 14 juli Zomervakantie voor Midden-Nederland tot en met 26 augustus. 14-28 juli De 52e editie van het Internationaal Orgelfestival Haarlem. 16-20 juli Summerschool Geloofsverdediging voor jongeren van 17 tot 25 jaar van de Stichting Apologica. 17-20 juli Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Njmegen.

AUGUSTUS

10-19 augustus Grachtenfestival in Amsterdam, bezoekers maken kennis met klassieke muziek. 20-25 augustus Zomercolloquium aan de Evangelische Theologische Faculteit in het Belgische Leuven. Onder meer over spiritualiteit. 22-25 augustus Balloniësta Barneveld bj Kasteel de Schaffelaar. 23-26 augustus Het Preuvenemint, culinair evenement in Maastricht. 24 augustus-2 september Festival Oude Muziek in de Utrechtse binnenstad. Thema: ”Het Bourgondische leven”. 27-29 augustus

Haamstedeconferentie met verschillende sprekers in Elspeet.

SEPTEMBER 3 september Veel universiteiten openen

Bijbelse dagboeken

19,50

19,50

E-book € 14,99

Woorden van de goede Herder C.H. Spurgeon

19,50

19,50

E-book

E-book € 14,99

€ 14,99

Gouden momenten

U bent mijn Schuilplaats

J.C. Ryle

C.H. Spurgeon

GROTE LETTER

19,50

21,95 E-book € 14,99

19,50

E-book € 14,99

E-book € 14,99

Blijft in Mij

Elke dag een belofte

Leer mij Uw weg

Ds. F. Bakker

C.H. Spurgeon

Thomas Watson

Voor jongeren

13-15 jaar

vanaf 17 jaar

14,95

vanaf 19 jaar

14,95

E-book € 11,99

14,95

E-book € 14,99

E-book € 11,99

Context

Confessie

Ds. J.A. van den Berg e.a.

Ds. J.A. van den Berg e.a.

Ds. J.A. van den Berg e.a.

vanaf 16 jaar

13-15 jaar

14,95

16,95

E-book € 11,99

Voor kinderen

Contact

vanaf 10 jaar

14,95

Wegwijzer

Het beste Kompas

Vertrouw op Hem

Diverse predikanten Ger. Gem.

D.J. Vogelaar

N.J. Mosterd (red.)

Verkrijgbaar in de boekhandel of op www.debanier.nl

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

op deze datum met ceremo­ nieel het nieuwe academisch jaar. 4 september Duurzame Dinsdag. 4 en 11 september Ambtsdragersvergaderingen van de Gereformeerde Bond in de PKN, diverse locaties.

Stichting Studie der Nadere Reformatie (SSNR), in Zie­ rikzee. Thema: ”De inhou­ delijke doorwerking van de Nadere Reformatie op de Dordtse synode”. • Landelijke open dag op evangelisatieposten van de Gereformeerde Gemeenten.

OKTOBER

7-8 september Zomerconferentie voor stu­ denten van Gereformeerde Gemeenten, in Gouda. Thema: ”Postmodernisme”.

• Maand van de Geschiede­ nis. Thema: ”Opstand”. • De 24e Christelijke Kinderboekenmaand. Thema: ”Door dik en dun”.

7-9 september Wereldhavendagen in Rotterdam. Bedrjven aan de havens zetten hun poorten open.

3-14 oktober De 64e editie van de Kinder­ boekenweek. Thema: ”Vriendschap”.

8-9 september Open Monumentendag. Thema: ”In Europa”. 11 en 18-19 september Kroonbede 2018: kerkdienst op de 11e september en 24 uur gebed op 18 en 19 september voor de poli­ tiek in Nederland. 15 september Ontmoetingsdag Bewaar het Pand, in Urk. 18 september Prinsjesdag. Het staatshoofd leest in de Haagse Ridderzaal de Troonrede voor. 18-22 september De 50PlusBeurs in de Jaar­ beurs in Utrecht.

4 oktober Dierendag. 5 oktober Dag van de Leraar. 5-6 oktober Holland Fisheries Event in Urk. 13 oktober De Gereformeerde Bjbel­ stichting (GBS) houdt in Barneveld haar 52e toogdag. 13-21 oktober Scholieren in Zuid­Nederland hebben een week herfst­ vakantie. Scholen in Midden­ en Noord­Nederland volgen een week later. 20 oktober Open Doors Dag in de Jaar­ beurs in Utrecht.

22 september Herdenking van de Slag om Arnhem. Honderden parachutisten landen op de Ginkelse Heide bj Ede.

21 oktober Micha Zondag, kerken staan stil bj sociale en ecologische gerechtigheid.

27 september Bondsdag van de Hervormde Vrouwenbond in Barneveld.

28 oktober Einde zomertjd. De klok gaat een uur terug.

29 september • Najaarscongres van de

31 oktober Hervormingsdag.

NOVEMBER

DECEMBER

• Open dagen voor scholieren op veel mbo’s, hogescholen en universitei­ ten. • SpaceX is van plan aan het eind van het jaar een raket te lanceren met twee ruimtetoeristen die langs de maan zullen vliegen. Dit is de eerste bemande missie sinds 1972 voorbij de lage baan om de aarde (deze ”low earth orbit” bevindt zich tus­ sen 350 en 1400 kilometer van het aardoppervlak).

1 december Wereld Aids Dag.

6 november Tussentjdse verkiezingen in de Verenigde Staten voor Huis van Afgevaardigden. 7 november Dankdag voor gewas en arbeid. Delen van Nederland volgen op een latere datum. 10 november Dag van de Mantelzorg. Mantelzorgers worden in het zonnetje gezet. 13 november Herdenking van de synode van Dordrecht die 400 jaar geleden begon, met diverse symposia en exposities. 17 november • Herdenking nationale synode 1618/1619, in Dordrecht. Op initiatief van de Gereformeerde Gemeenten en de Hersteld Hervormde Kerk, met ook sprekers die behoren tot de Christelijke Ge­ reformeerde Kerken, de Gereformeerde Gemeenten in Nederland en de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland. • De 123e Landelijke Dia­ conale Dag van de Protes­ tantse Kerk in Nederland (PKN), in Utrecht (voorlopige datum). 24 november Partjcongres van de ChristenUnie.

15

3-8 december Week van het Leven (datum niet deinitief waarschjnljk). Met op 8 december de 26e Mars voor het Leven van de stichting Schreeuw om Leven in Den Haag. 3-14 december De 24e klimaattop (Confe­ rence of the Parties, COP) in Katowice, Polen. 7 december Kroonprinses Catharina­ Amalia viert haar 15e verjaardag. 15 december • Koninkrijksdag. Viering van het tekenen van het Koninkrijksstatuut in Neder­ land. Dit statuut werd op 15 december 1954 bekrach­ tigd door koningin Juliana. • Naturalisatiedag. Officiële verlening van het Neder­ landerschap aan nieuwe Nederlanders. 22 december-6 januari 2019 Kerstvakantie voor alle scho­ len in heel het land. 25 en 26 december Kerst (op dinsdag en woens­ dag). 28 december Landeljke Israëldag van de Gereformeerde Gemeenten, in Geldermalsen. 31 december Oudejaarsdag (op maandag). >>RD.nl/abonneevoordeel voor het aanbod van abonneedagen, concerten, dia-avonden en andere voordelige uitjes voor RD-abonnees in 2018.

16

jaaragenda

Virtual reality (VR), virtuele werkelijkheid. beeld EPA, Valentin Flauraud

Augmented reality (AR), toegevoegde realiteit. beeld AFP, Elijah Nouvelage

Artificial intelligence (AI), kunstmatige intelligentie. beeld EPA, Christopher Jue

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

jaaragenda

17

Het hele hebben en houden online tekst Martijn den Hollander

Talrijk zijn ze, de zegeningen van internet. Het wordt bovendien almaar beter, beloven de grote techbedrijven. Wat zal 2018 ons brengen, en zijn we ertegen opgewassen?

D

ertien jaar lang werkten rjksambtenaren en ICT’ers aan een nieuw landeljk bevolkingsregister. Het moest de perfecte database worden. Maar voor het einde van het project ook maar in zicht was –en volgens een reconstructie van NRC Handelsblad 100 miljoen euro verder– bleek de software in aanbouw alweer hopeloos verouderd. Zo snel gaan de digitale ontwikkelingen. De karavaan trekt verder, aangevoerd door de grootmachten uit Silicon Valley. Wie installeert er nog weleens een programma op een pc? Wie slaat al zjn bestanden lokaal op? Bjna de helft van de Nederlanders werkt al in de cloud, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek in november. De cloud ljkt helemaal het einde: zeeën van ruimte voor je overtollige e-mails, overvolle agenda’s en ontelbare foto’s. Vaak nog gratis ook. En met de veiligheid zit het wel snor, verzekerde investeerder Jan Baan verleden jaar op een bjeenkomst van Betuwse ondernemers.

Internet der dingen Ze gaan online, de dingen. Dat wordt al enige tjd aangekondigd en het gebeurt volop. Het is dus een veilige voorspelling voor 2018. Bj ondergetekende thuis zjn de dingen nog ofline. Voor zolang het duurt. De energiemaatschappj spendeerde er etteljke telefoontjes aan om de slimme thermostaat Toon aan te prjzen („Met Toon ben je baas over je huis”, „Maak van jouw huis

de ultieme smart home”, enzovoorts). Het slimme ding geeft doorlopend inzicht in je energieverbruik, en zet aan tot besparing. De cv is voortaan met een app op de telefoon te bedienen, desnoods vanuit Marokko. Idem voor de verlichting en alle mogeljke apparaten, die dankzj slimme stekkers verbonden zjn met wii. Uiteraard kan ook de slimme rookmelder worden gekoppeld, zodat je gealarmeerd wordt bj dreigend onheil. Toon, een bescheiden witte ‘tablet’ ter waarde van 275 euro, is er louter voor je bestwil („Eneco hangt Toon gratis aan je muur”). Zeg daar maar eens nee tegen. Voor je het weet zit je er middenin, met heel je hebben en houden: het internet der dingen. Bitcoins Al die dingen die online zjn, die zitten dus in de cloud. Samen met onze foto’s en video’s, de virtual reality (VR), de

Op het aanrecht kletsen met moeders: het nieuwe chatten augmented reality (AR, uitgebreide realiteit) en de bitcoins van de geluksvogels. Over dat laatste hier geen voorspellingen, maar de dichter van het oudejaarslied wist het al: „Ach, wj vinden waar wj staren, niets bestendigs hier beneên.” Voor sommigen is dat juist de reden om in cryptomunten te stappen, want met traditionele banken en de overheid weet je het maar nooit. Als je er geen snars van snapt en dat graag zo wilt houden: de minister van Financiën, Hoekstra, staat ier aan je zjde. Het wordt intussen drukker en druk-

ker in de cloud. Datacentra draaien op volle toeren. Techblogs verwachten dat het dataverkeer zich zal verplaatsen naar de apparaten aan de randen van de cloud, oftewel de ”edge cloud” – zit je eindeljk in de cloud, is er weer iets nieuws. De cloud decentraliseert: naburige computers en slimme apparaten benutten elkaars data, rekenkracht en opslagruimte. Zo’n apparaat kan bjvoorbeeld een PlayStationspelcomputer zjn. De miljoenen PlayStations die op de markt zjn, hebben samen de capaciteit van tientallen datacentra. iGeneration De generatie die werd geboren rond de millenniumwisseling bereikt de volwassenheid. Deze ”iGeneration” groeide op met internet en smartphone als vanzelfsprekendheden, en ervaart behalve het gemak ook de keerzjden. Constante bereikbaarheid veroorzaakt stress, en stress veroorzaakt angst. Eindeloos discussiëren op Twitter is bj deze jongeren weinig populair. Zj verlangen weer naar echt, persoonljk contact. Het christeljk opinieblad De Nieuwe Koers, doorgaans niet van de wereldmjding, kopte onlangs: ”Het raam uit met die smartphone!” Een commercial van een telecombedrjf haakt aan bj dit verfrissende sentiment: „Op het aanrecht kletsen met moeders. Dat is de hollandsnieuwe manier van chatten.” Dat FVD-leider Baudet (6500 tweets sinds 2011) terugverlangt naar, om en nabj, de tjd van de Veenkoloniën, wordt opeens begrjpeljk. Wie de kunstmatige intelligentie heeft, heeft de toekomst. Robotisering zal sommige beroepen overbodig maken en andere een impuls geven. De eerste ”cobots” zjn al gesignaleerd: robots die de werknemer een handje helpen. Zorg ervoor dat je in de slag om de eficiency als mens van vlees en bloed niet tussen de raderen geraakt.

18

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

jaaragenda

19

Stap één tekst Michiel Kerpel beeld EPA, Dan Himbrechts

Problemen. Ze zjn er in overvloed. Van wereldformaat en op huis-tuin-en-keukenschaal. Voor de meeste problemen geldt dat er aan ten minste één voorwaarde moet worden voldaan om deze op te kunnen lossen. Mensen dienen zich bewust te zjn van het probleem om het te kunnen aanpakken. In april 1968, volgend jaar vjftig jaar geleden, werd een reuzenstap gezet in de richting van de bewustwording rond een omvangrjk wereldprobleem. Een groep met vooral vooraanstaande wetenschappers kwam in Rome samen. Ze waren bezorgd. Ongerust over de toekomst van de aarde. De mens heeft –met wat-ie eet, drinkt en gebruikt– een grote impact op de planeet. De Club van Rome, zoals het verontruste gezelschap werd genoemd, schetste inktzwarte scenario’s voor de toekomst: een groeiende, consumerende wereldbevolking zou voedseltekorten, uitputting van natuurljke hulpbronnen en vervuiling veroorzaken. Hoewel lang niet alle voorspellingen uitkwamen, zorgde dit geluid wel voor bewustwording. In de gereformeerde gezindte ljkt er pas de laatste jaren sprake van een toenemend besef van milieuproblemen zoals klimaatverandering. Of de bewustwording nu 50 of 25 jaar geleden tot stand kwam of nog maar enkele jaren gaande is, doet er echter niet zo veel toe. De eerste stap is gezet. Iedereen maakt deel uit van dit milieuprobleem én iedereen kan als rentmeester bjdragen aan de oplossing: met zjn eigen (duurzame) gedrag.

20

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

Lichtpuntjes te midden van donkere tijden samenstelling Johan Leeflang en Gijsbert Wolvers

Een terugblik met herdenkingsmomenten lijkt per definitie op een lijst met veel rampen, moordaanslagen en oorlogen. Logisch, want die vallen op: negatieve gebeurtenissen zijn meestal nieuws. Toch zijn er ook in de lijst van herdenkingsjaren enkele lichtpuntjes te zien. Voor een christen is dat logisch: God volvoert Zijn werk en werkt aan op Zijn grote toekomst.

Kerk en godsdienst 5 jaar. Paus Benedictus XVI treedt af en wordt opgevolgd door Franciscus. 15 jaar. De Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse Kerk besluiten te fuseren tot Protestantse Kerk in Nederland. 25 jaar. In Waco (Texas) komen 76 leden van de sekte Branche Davidians om bj een politieaanval van hun complex na een belegering van 51 dagen. 40 jaar. Het jaar van drie pausen: paus Paulus VI overljdt, paus Johannes Paulus I wordt gekozen, maar overljdt na 33 dagen, waarna de Pool Karol Wojtyla wordt verkozen. Hj neemt de naam Johannes Paulus II aan en wordt een van de langstzittende pausen. • In Jonestown (Guyana) komen 914 leden van de sekte People’s Temple om bj een (zelf)moordactie. 50 jaar. De Rooms-Katholieke Kerk en de Gereformeerde Kerken erkennen elkaars doopbediening. 75 jaar. De Rooms-Katholieke Kerk en diverse protestantse kerken sturen een protestbrief aan de Nederlandse rjks-

commissaris Seyss-Inquart tegen onder meer de Jodenvervolging. 300 jaar. De piëtistische Duitse theologiestudent Karl Heinrich von Bogatzky publiceert zjn eerste gezangenboek, ”Het Gouden Schatkistje van Gods kinderen”, dat wjd verspreid raakt. 375 jaar. De Westminster Synode start in 1643 in Londen, om zes jaar later te worden afgesloten, na het vaststellen van de Westminster Confessie. 400 jaar. De openingsdienst van de synode van Dordrecht wordt in de Grote Kerk aldaar gehouden (zie kader). 450 jaar. Op het Convent van Wezel worden de eerste richtljnen uitgestippeld voor een georganiseerd kerkeljk leven buiten de Rooms-Katholieke Kerk. • De latere afgevaardigden op de Dordtse synode, Johannes Polyander en Petru Molinaeus, worden geboren. 500 jaar. Erasmus publiceert zjn ”Colloquia” (Gesprekken).

Nederland 5 jaar. Prins Willem-Alexander wordt tot koning ingehuldigd (zie kader).

Synode van Dordrecht (1618)

Koning Willem-Alexander

De Staten-Generaal roepen in 1618 in Dordrecht de eerste Nederlandse synode, met de nodige buitenlanders, bijeen. Doel is de tegenstelling tussen de remonstranten en de contraremonstranten over de uitverkiezing te beëindigen. Uiteindelijk worden de remonstranten veroordeeld en de Dordtse Leerregels en de Dordtse Kerkorde vastgesteld. Ook besluit de synode tot een nieuwe Bijbelvertaling in het Nederlands en stelde zij richtlijnen ervoor vast. beeld RD, Henk Visscher

Op de laatste Koninginnedag in 2013 wordt Willem-Alexander gehuldigd tot Koning der Nederlanden. Hij volgt zijn moeder Beatrix op, die 23 jaar lang vorstin was en op 28 januari haar abdicatie aankondigde. Met de kroning van Willem-Alexander wordt zijn vrouw, Máxima, koningin, hun oudste dochter, prinses Amalia, de eerste troonopvolger. Het koninklijk paar brengt later in het jaar kennismakingsbezoeken aan de twaalf Nederlandse provincies. beeld ANP, Robin Utrecht

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

10 jaar. Rond de jaarwisseling 2007/2008 wordt er brand gesticht bj 22 scholen; 5 branden er helemaal af. 20 jaar. Prins Maurits en Marilène van den Broek trouwen. Onder anderen prins Bernhard en prinses Juliana nemen deel aan de eucharistieviering. 25 jaar. Op de A1 tussen Naarden en Amsterdam wordt de eerste carpool­ strook van Europa geopend. Het bljkt geen succes. 30 jaar. Ferdi E. wordt gearresteerd wegens de ontvoering van en moord op Gerrit Jan Hejn. • De maximumsnelheid op de snel­ wegen gaat van 100 naar 120 kilometer per uur. 40 jaar. Drie Molukkers gjzelen 71 mensen in het provinciehuis in Assen. Een planoloog, Ko de Groot, en CDA-gedeputeerde Trip komen om. • Marie-Louise Verkaik is de eerste vrouweljke KLM­verkeersvlieger. • CDA-fractieleider Wim Aantjes treedt terug omdat hj SS-lid zou zjn geweest. 50 jaar. De Nederlandse Spoorwegen gaan met gele treinen rjden en tooien zich met het huidige, ‘snellere’ logo.

• Prins Claus en prinses Beatrix openen in Rotterdam de eerste metroljn van Nederland. • Burgers’ Dierenpark in Arnhem opent als eerste Europese dierentuin een safarigedeelte waar bezoekers met hun auto tussen de leeuwen kunnen rjden. • De Jtunnel bj Amsterdam wordt geopend, evenals knooppunt Oudenrjn bj Utrecht. • De eerste bewoners bevolken de Bjlmer. 70 jaar. Koningin Wilhelmina treedt af, koningin Juliana wordt ingehuldigd. 75 jaar. De Tweede Wereldoorlog heeft ingrjpende gevolgen voor Nederland. De repressie wordt heviger: de Duitsers houden razzia’s, radiotoestellen worden verboden; Kamp Vught wordt in gebruik genomen. Het verzet organiseert zich verder: verzetskrant Trouw verschjnt, het Amsterdamse bevolkingsregister wordt overvallen, er wordt gestaakt. Ook hebben er veelbombardementen door geallieerden plaats, met honderden doden. 80 jaar. De Nederlandse Spoorwegen worden opgericht.

21

100 jaar. De eerste Tweede Kamer­ verkiezingen met algemeen kiesrecht voor mannen en evenredige vertegenwoordiging. De liberalen verliezen zwaar; acht eenmansfracties doen hun intrede. Suze Groeneweg wordt namens de SDAP de eerste vrouw in de Kamer. • De Tweede Kamer aanvaardt de Zuiderzeewet. Die regelt de aanleg van de Afsluitdjk en de afsluiting dus en inpoldering van de Zuiderzee. • De socialistische leider Troelstra doet een mislukte revolutiepoging. 250 jaar. In Londen wordt het eerste circus ter wereld opgericht. 450 jaar. De Tachtigjarige Oorlog met Spanje breekt uit. Staatsgezinden winnen de Slag bj Heiligerlee, graaf Adolf van Nassau sneuvelt echter. De graven Egmond en Van Horne worden in Brussel onthoofd (zie kader). 800 jaar. Gravin Jacoba van Beieren van Holland huwt met Jan van Brabant. 1000 jaar. In de Slag bj Vlaardingen verslaat graaf Dirk III van Holland het veel grotere leger van keizer Hendrik II. De slag versterkt het onafhankeljke graafschap Holland (zie kader).

Tachtigjarige Oorlog breekt uit

Slag bij Vlaardingen

Onderdrukking van het opkomende protestantisme, verzet tegen de gecentraliseerde macht en de economische achteruitgang zijn de oorzaken van het uitbreken van de Tachtigjarige Oorlog van de Nederlanden tegen het Spanje in 1568. De Spaanse hertog Alva laat de graven Egmond en Van Horne arresteren en onthoofden. Willem van Oranje kiest partij voor de Opstand. Het komt tot de Slag bij Heiligerlee, die de opstandelingen winnen, maar graaf Adolf van Nassau sneuvelt. beeld Wikimedia

Graaf Dirk III gedraagt zich in zijn geïsoleerde burcht in het veengebied bij Vlaardingen als een roverhoofdman. Hij laat handelaren en boeren in bisschoppelijk gebied tol en belasting betalen. Keizer Hendrik II in 1018 stuurt er een vloot met een leger edellieden op af. Deze troepen lopen in een hinderlaag, waarna paniek uitbreekt en de West-Friezen het adellijke leger in de pan hakken. Dirk III versterkt met zijn overwinning de grondslag van het zelfstandige graafschap Holland. beeld Wikimedia

22

jaaragenda

Oorlogen en landen 5 jaar. De Belgische koning Albert II maakt plaats voor Filip. 10 jaar. De Oostenrjker Josef Fritzl bljkt zjn dochter 24 jaar te hebben opgesloten, misbruikt en zeven kinderen bj haar te hebben verwekt. 10 jaar. Barack Obama wordt gekozen als eerste zwarte president van de VS. 15 jaar. Amerika valt Irak aan. Het leidt tot de val van dictator Saddam Hussein, die wordt opgepakt. 20 jaar. De Amerikaanse president Clinton komt in de problemen door het openbaar komen van een seksuele affaire met stagiaire Monica Lewinsky. • Al-Qaida pleegt bomaanslagen op de ambassades van de VS in Dar es Salaam (Tanzania) en Nairobi (Kenia). Daarbj komen 224 mensen om en raken er meer dan 4500 gewond. 25 jaar. Mafiabaas Totò Riina, ”Het Beest”, wordt gepakt op Sicilië, na ruim dertig jaar voortvluchtigheid. • In Rusland heeft een staatsgreep tegen plaats. Deze mislukt: president Jeltsin bljft aan. • Israël en de Palestjnen tekenen de

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

Osloakkoorden. Deze geven de Palestjnen beperkt zelfbestuur. • Na verovering van de Bosnische stad Srebrenica vermoorden Serviërs zo’n 8000 moslimmannen en -jongens. • Een nieuwe grondwet in Zuid-Afrika maakt een einde aan de apartheid. • De Europese Unie wordt oficieel opgericht. Het Verdrag van Maastricht treedt in werking. 30 jaar. Rusland tekent na negen jaar oorlog een vredesakkoord met Afghanistan. Leider van de Communistische Partj van de Sovjet-Unie Michail Gorbatsjov wordt ook staatshoofd. De partj wordt gezuiverd, de politiek van glasnost (openheid) wordt versterkt. De Sovjets gaan een half miljoen militairen uit Oost-Europa terugtrekken. • George Bush sr. wordt president van de VS. • Een aanslag van twee Libiërs op een Amerikaans vliegtuig bj het Schotse Lockerbie eist 270 levens. 40 jaar. De Israëlische premier Begin en de Egyptische president Sadat tekenen het Camp Davidvredesakkoord, aangezwengeld door president Carter

van de VS. Begin en Sadat krjgen later dit jaar de Nobelprjs voor de Vrede. • In Nicaragua breekt een hevige burgeroorlog uit. 50 jaar. Russische tanks vallen Tsjecho-Slowakje binnen en maken een einde aan de Praagse Lente, een poging om tot meer democratie te komen. • De Amerikaanse zwarte mensenrechtenactivist dr. Martin Luther King wordt vermoord. Raciale onlusten leiden tot 39 doden (zie kader). • De Amerikaanse presidentskandidaat Robert F. Kennedy wordt neergeschoten, waarna hj sterft. • Richard Nixon gekozen als 37e president van de VS. 70 jaar. De staat Israël roept de onafhankeljkheid uit en weerstaat met succes Arabische aanvallen. De immigratie van Joden naar het Heilige Land neemt een hoge vlucht (zie kader). • De luchtbrug naar West-Berljn wordt ingesteld, om dit stadsdeel te behouden voor het Westen. • België krjgt volledig vrouwenkiesrecht. 75 jaar. De Tweede Wereldoorlog

Martin Luther King vermoord

De staat Israël is geboren

Dr. Martin Luther King wordt in 1968 vermoord in Memphis. De baptistenpredikant kwam op voor de rechten van gekleurde Amerikanen. De burgerrechtenactivist bepleitte geweldloos verzet, in navolging van de Indiase leider Gandhi. In 1965 werden de meeste van Kings eisen ingewilligd. Zijn dood leidt tot raciale onlusten, waarin 39 mensen de dood vinden. De achtergrond van de moord is nooit opgehelderd. James Earl Ray wordt veroordeeld tot 99 jaar. beeld AFP

Na eeuwen van leven in de verstrooiing krijgen de Joden in 1948 weer een eigen staat: Israël. David Ben Gurion roept op 14 mei de onafhankelijkheid uit. De staat wordt dan nog gesteund door de Verenigde Naties, onder invloed van de Holocaust, waarbij 6 miljoen Joden het leven lieten. De Arabische landen vallen meteen de jonge staat aan, maar blijft die wonderwel overeind. Veel christenen zien het ontstaan van Israël als vervulling van Gods beloften. beeld EPA

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

woedt hevig. Als de Duitsers de Slag om Stalingrad verliezen, keren de kansen. De onderdrukking gaat door: de Duitse verzetsmensen Sophie (21) en Hans Scholl (24) worden gedood; Dietrich Bonhoeffer wordt opgepakt. 80 jaar. ”Anschluss” van Oostenrjk bj Duitsland, tjdens de Conferentie van München verkwanselen Engeland en Frankrjk Tsjecho-Slowakje aan Hitler. Duitse Joden worden vervolgd tjdens de Kristallnacht. 100 jaar. De Eerste Wereldoorlog eindigt, met naar schatting 9 miljoen militaire en 7 miljoen burgerslachtoffers. Keizer Wilhelm II vlucht naar Nederland (zie kader). • De communisten vermoorden tsaar Nicolaas II en zjn gezin. 200 jaar. Chili roept de onafhankeljkheid uit, na een strjd van acht jaar tegen Spanje. 400 jaar. De Dertigjarige Oorlog (1618-1648) begint. De godsdienstoorlog tussen rooms-katholieken en protestanten trekt diepe sporen: ruim 6 miljoen van de 20 miljoen Duitsers sterven. 800 jaar. Tjdens de Vjfde Kruistocht

nemen kruisvaarders de Toren van de Noord-Egyptische stad Damiate in.

Rampen 5 jaar. Brand in een Braziliaanse disco eist ruim 240 jonge mensenlevens. • Meteoriet ontploft boven de Oeral: ruim duizend gewonden. • Een vluchtelingenboot zinkt op de Middellandse Zee: meer dan 300 doden. In de jaren erna volgen nog veel soortgeljke drama’s. 10 jaar. Bj een aardbeving van 7,8 op de schaal van Richter in China vallen volgens de oficiële cjfers 69.136 doden en 374.061 gewonden. 15 jaar. Het ruimteveer Columbia ontploft bj terugkeer in de dampkring. Zeven astronauten komen om. 20 jaar. Ruim driekwart van Bangladesh staat onder water, waaronder de helft van de hoofdstad Dhaka. Ruim duizend mensen komen om. • Bj een brand in een disco in het Zweedse Göteborg komen ruim zestig jongeren om. 25 jaar. Ongeveer duizend doden vallen er bj een veerbootramp bj Haïti.

23

• Meer dan 20.000 doden bj een aardbeving in India. 30 jaar. Amerika schiet per ongeluk een Iraans vliegtuig neer: 290 doden. • Een brand woedt op een boorplatform bj Schotland: 167 doden. • Een aardbeving in Armenië eist zeker 25.000 levens. 40 jaar. De tanker Amoco Cadiz vergaat bj Bretagne en veroorzaakt een enorme olievervuiling op de stranden. • Tienduizenden doden door een aardbeving in Iran. 50 jaar. Het Urker vissersschip Jonge Albert (UK 91) vergaat tjdens een storm op de Noordzee, vjf doden. 75 jaar. Twee trams van de RTM botsen op elkaar in Spjkenisse: 11 doden en 32 zwaargewonden. 100 jaar. De Spaanse griep eist in 1918 en 1919 wereldwjd 50 miljoen à 100 miljoen levens, 5 à 10 procent van de wereldbevolking (zie kader). • Een spoorwegongeval bj Weesp heeft 41 doden en 42 gewonden tot gevolg, tot dan toe het ernstigste spoorwegongeval in Nederland. 125 jaar. Tjdens een felle brand in

Eerste Wereldoorlog eindigt

Spaanse griep velt miljoenen

De Eerste Wereldoorlog eindigt op 11 november 1918 in een wapenstilstand. Naar schatting 16 miljoen mensen laten het leven. De Centralen, Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Turkije en Bulgarije, verliezen. Diverse nieuwe landen ontstaan: Joegoslavië, Estland, Letland, Litouwen en IJsland. Verdragen zoals die van Versailles en Trianon moeten vrede garanderen, maar dragen juist bij aan het ontkiemen van het volgende drama: de Tweede Wereldoorlog. beeld Wikimedia

In 1918 verspreidt een griepgolf zich over de wereld. Deze ontstaat bij Amerikaanse troepen die wegens de Eerste Wereldoorlog naar Europa zijn gestuurd. Zij besmetten militairen van bondgenoten en vijanden, die bij terugkeer de door de oorlog verzwakte bevolking treffen. De griep ontleent zijn naam aan de Spaanse media als eerste erover berichten. De pandemie waaiert uit naar India en Rusland, en kost naar schatting 50 à 100 miljoen mensen het leven. beeld Wikimedia

24

jaaragenda

Rotterdam willen veel nieuwsgierigen met een pontje over de Rotte. De pont slaat om, tien mensen verdrinken. 150 jaar. Een grote brand legt bjna geheel Genemuiden in de as. Niemand komt om, maar 600 Genemuidenaren zjn dakloos. Het archief gaat verloren. • Tjdens een storm bj Terschelling verdrinken 26 Urker vissers. 175 jaar. Op nieuwjaarsdag stort de toren van de hervormde Grote Kerk in Westzaan tjdens een storm in. Acht mensen vinden de dood onder het puin. 225 jaar. Door een brand vergaat ’s Lands Hulk Dwinger, een marineschip, bj Vlieland. Bjna de helft van de ongeveer 150 opvarenden laten het leven. 250 jaar. Voor de kust van FransGuyana vergaat het koopvaardjschip Vrouwe Johanna Baldina. Van de dertig opvarenden overleven er vier de ramp. 275 jaar. Het VOC-schip Hollandia vergaat op zjn eerste reis bj de Scillyeilanden bj Engeland. Daarbj verdrinken 276 mensen. 325 jaar. Bj Kaap de Goede Hoop vergaat het VOC-schip de Gouden Buys: 188 bemanningsleden verdrinken.

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

350 jaar. Het jacht Liefde vergaat bj Baios de Padua in West-Afrika. Hierbj komen 27 opvarenden om het leven. 375 jaar. Het dorp Obbicht spoelt na een djkdoorbraak van de Maas geheel weg. Daarbj vallen mogeljk meer dan 500 doden. 425 jaar. Vele schepen vergaan tjdens een zware storm op de rede van Texel. Daarbj vallen zo’n 1050 doden. Graanhandelaar Roemer Visscher ljdt veel schade. Zjn net na de ramp geboren jongste dochter noemt hj daarom Maria Tesselschade. 500 jaar. In Straatsburg krjgen 400 mensen, vooral vrouwen, de sint-jansziekte. Ze dansen dagen lang, zonder te rusten. Na een maand sterven er tientallen aan uitputting of hartfalen (zie kader). 550 jaar. De Walburgiskerk in Zutphen stort in tjdens een storm: tien doden.

Wetenschap 10 jaar. Ruimtesonde Messenger passeert Mercurius op 200 kilometer. 30 jaar. Een bommenwerper met

stealth-eigenschappen (onzichtbaar voor de radar) wordt gepresenteerd. 40 jaar. De eerste reageerbuisbaby ter wereld wordt geboren, de Engelse Louise Brown. 50 jaar. De eerste geslaagde bemande vlucht met een Apolloraket. De Apollo 7 vliegt elf keer om de aarde. De Apollo 8 vliegt voor het eerst bemand om de maan (zie kader). • Voor het eerst vaart een hovercraft als veerboot over het Kanaal. • Een Russische Toepolev 144 maakt de eerste proefvlucht als supersonisch passagiersvliegtuig. 80 jaar. Een levende coelacant wordt gevonden bj Zuid-Afrika. Volgens de evolutietheorie destjds zou de vis al miljoenen jaren zjn uitgestorven. • De irma DuPont brengt de eerste nylon tandenborstel op de markt. • De Hongaars-Joodse journalist en uitvinder László Bíró ontvangt patent voor zjn uitvinding van de balpen. • De drug lsd wordt uitgevonden. 100 jaar. Een Duitse irma krjgt patent op de Enigmamachine. Dit apparaat codeert boodschappen en wordt

Dansen tot je erbij neervalt

Apollovlucht rond de maan

In 1518 is er in Straatsburg een geval van de mysterieuze sint-jansziekte. Dit gebeurde vaker van de 7e tot in de 17e eeuw. De dansmanie uit zich in spasmen, verkrampte spieren, neervallen, darmgassen, op epilepsie lijkende aanvallen en een onweerstaanbare drang om te dansen. Zo’n 400 mensen, vooral vrouwen, dansen dagenlang, tot ze er, soms dood, bij neervallen. De waarschijnlijke oorzaak is het eten van het giftige moederkoren. beeld Wikimedia

In de wedloop tussen de VS en de Sovjet-Unie in de ruimtevaart maken de VS in de jaren zestig vijf onbemande vluchten met Apollorakketten. Na de ramp met de bemande Apollo 1 in 1967, waarbij drie astronauten omkomen, wagen de VS in oktober 1968 weer een bemande vlucht. De Apollo 7 vliegt met drie man elf keer om de aarde. De Apollo 8 draait in december tien keer om de maan. Een halfjaar later zullen Amerikanen als eersten op de maan landen. beeld NASA

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

belangrjk in de Tweede Wereldoorlog. • Max Planck, ontdekker van het energiekwantum, krjgt de Nobelprjs voor Natuur. 225 jaar. De Britse arts en wetenschapper Thomas Addison (1793-1860) wordt geboren. Hj ontdekte de ziekte van Addison.

Organisaties 30 jaar. De internationale organisatie Human Rights Watch wordt opgericht om mensenrechtenschendingen aan de kaak te stellen. 50 jaar. De Club van Rome wordt opgericht. Wetenschappers zjn bezorgd over de toekomst van de aarde (zie kader). 70 jaar. De VVD, een liberale partj, wordt opgericht. • De wereldgezondheidsorganisatie WHO houdt haar eerste vergadering. 100 jaar. De Landbouwhogeschool Wageningen wordt oficieel geopend. 200 jaar. Het Rjksmuseum van Oudheden in Leiden wordt geopend. Koning Willem I stimuleert de stichting van musea.

225 jaar. Het Louvre opent als museum zjn deuren om kunstenaars inspiratie te laten opdoen. Het gewone publiek mag voorlopig alleen op zondag komen. Het Louvre is met 6 tot 10 miljoen bezoekers per jaar een van de best bezochte musea ter wereld.

Economie 10 jaar. De beurskoersen kelderen fors na speculaties. Het is de opmaat voor een langdurige economische crisis. 15 jaar. KLM en Air France fuseren. • Het laatste grote schip wordt te water gelaten bj Van der Giessen-de Noord in Krimpen aan den Jssel, waarna de werf sluit. • Vogelpest treft Nederland. Ruim 1200 pluimveebedrjven worden (preventief) geruimd. 20 jaar. Het is verboden om melk in bussen aan te leveren. Diverse kleine boeren stoppen met hun bedrjf. 25 jaar. Vrachtwagenfabrikant DAF gaat failliet en maakt een doorstart. • De Tweede Kamer stemt in met de aanleg van de Betuweljn. • Het Verdrag van Schengen treedt in

25

werking. Er ontstaat een interne Europese markt met vrj verkeer van kapitaal, goederen, diensten en personen. 50 jaar. Het Hellend vlak van Ronquières, een grote Belgische scheepslift, wordt in gebruik genomen. Hj overbrugt een hoogteverschil van 68 meter. Economisch wordt het geen succes. • Het eerste themapark van LEGO, Legoland, wordt in het Deense Billund geopend. 70 jaar. De eerste Citroën 2cv, de leljke eend, wordt gepresenteerd. Er zullen er 5.144.966 van worden gebouwd. 100 jaar. De VS voeren de zomertjd in.

Gereformeerde gezindte 5 jaar. Lilian Janse wordt de eerste vrouweljke ljsttrekker voor de SGP. 25 jaar. De ledenvergadering van de SGP in Putten stemt tegen het lidmaatschap voor vrouwen. 40 jaar. Er wordt polio ontdekt bj kinderen in Uddel en Elspeet, het begin van een epidemie. 100 jaar. De SGP wordt opgericht in Middelburg (zie kader).

Zorgen bij de Club van Rome

De SGP wordt opgericht

Zesendertig Europese wetenschappers richten in 1968 de Club van Rome op. Ze zijn bezorgd over de toekomst van de aarde. Ze zijn bang dat de voedselproductie de groeiende wereldbevolking niet kan bijhouden, dat de groeiende economieën de natuurlijke hulpbronnen uitputten en grote vervuiling als gevolg heeft. Hoewel bijna alle prognoses achteraf gezien niet uitkwamen, zorgden de wetenschappers wel ervoor dat het milieu wereldwijd op de agenda kwam. beeld EPA

De Staatkundig Gereformeerde Partij wordt op 24 april 1918 in Middelburg opgericht. Ds. G. H. Kersten, die in 1907 de Gereformeerde Gemeenten bijeenbracht, was de grote aanjager. De predikant grijpt de eerste Tweede Kamerverkiezingen met algemeen mannenkiesrecht aan om mee te doen. De 5180 stemmen zijn echter niet voldoende voor een Kamerzetel. Vanaf 1922 zal de oudste partij van Nederland echter onafgebroken zitting hebben in de Tweede Kamer. beeld RD

26

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

Het aangrijpende van twee jaartallen achter personen samenstelling Johan Leeflang en Gijsbert Wolvers

Tijdens hun leven stonden de meeste mensen in deze lijst op vooruitgeschoven posities. Sommigen zochten die prominente plaatsen, anderen waren liever op de achtergrond gebleven. Bij de hieronder genoemde personen staan twee jaartallen. In de dood is iedereen gelijk, ongeacht titel, rang of positie. Maar voor het eeuwige leven is meer nodig. In dit besef leefden veel van de hier genoemde mensen.

Kerk en godsdienst 25 jaar. Ds. J. Koster (1934-1993), predikant van de Gereformeerde Gemeenten. • Ds. D. Rietdjk (1929-1993), predikant van de Gereformeerde Gemeenten. • Ds. A. D. Muilwjk (1937-1993), predikant van de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland. • Ds. P. Beekhuis (1935-1993), predikant van de Christeljke Gereformeerde Kerken. 50 jaar. Ds. G. Zwerus (1906-1968), predikant van de Gereformeerde Gemeenten. • Karl Barth (1886-1968), Zwitserse theoloog (zie kader). • Kenneth Scott Latourette (18841968), Amerikaanse kerkhistoricus. • Louwrens Voorthujzen (1898-1968), sekteleider die bekendstond als Lou de Palingboer. 75 jaar. Dr. G. Horreüs de Haas (18791943), vrjzinnig predikant en verzetsman. 100 jaar. Ds. M. Drayer (1918-2003), christeljk gereformeerd predikant en zendingssecretaris van de Christeljke Gereformeerde Kerken. • Ds. A. van Straalen (1918-1992), predikant van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland. • Ds. G. Mouw (1918-1983), predikant van de Gereformeerde Gemeenten. • Ds. A. Hoogerland (1918-1986), predikant van de Gereformeerde Gemeenten. • Ds. J. C. van Ravenswaay (1918-2002), predikant van de Christeljke Gereformeerde Kerken en de Gereformeerde Gemeenten. • Ds. H. C. van der Ent (1918-1997), predikant van de Christeljke Gereformeerde Kerken. • Ds. A. Hilbers (1918-1990), predikant

van de Christeljke Gereformeerde Kerken. • Ds. H. Toorman (1918-1996), predikant van de Christeljke Gereformeerde Kerken. • Ds. L. Kievit (1918-1990), predikant van de Nederlandse Hervormde Kerk. • Ds. Petros Mzamo (1918-2012), predikant in Mbuma, Zimbabwe. • Jacob Klein Haneveld (1918-1988), evangelist in Bodegraven. • Ludwig Inger Nommensen (18341918), Duitse zendeling in Batakgebied. Hj stond bekend als de ”apostel van de Bataks” (zie kader). 125 jaar. Jhr. mr. P. J. Elout van Soeterwoude (1805-1893), prominent lid van het Reveil. • Ds. J. B. Bel (1893-1959), predikant van de Gereformeerde Gemeenten. • Ds. J. van den Berg (1893-1954), predikant van de Gereformeerde Gemeenten. • Ds. Chr. van Dam (1893-1976), predikant van de Gereformeerde Gemeenten. • Ds. J. Drenth (1893-1972), predikant van de Christeljke Gereformeerde Kerken. • Ds. M. Gelejnse (1893-1985), predikant van de Christeljke Gereformeerde Kerken. • Ds. S. van der Molen (1893-1986), predikant van de Christeljke Gereformeerde Kerken. • Ds. C. van der Zaal (1893-1976), predikant van de Christeljke Gereformeerde Kerken en Tweede Kamerlid namens de ARP. • Ds. A. Zwiep (1893-1958), predikant van de Christeljke Gereformeerde Kerken. 150 jaar. Friedrich Wilhelm Krummacher (1796-1868), hofprediker bj de latere keizer Wilhelm I. • Henriette Feller-Odin (1800-1868),

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

27

Wulfert Floor Een eenvoudige landbouwer die zijn medemens wees op de ernst van de eeuwigheid. Zo valt Wulfert Floor (1818-1876) te typeren. Juist zijn gewone en begrijpelijke taalgebruik zorgde ervoor dat de inwoner van Driebergen vaak werd gevraagd om te preken in bevindelijk gereformeerde kringen. De oefenaar wees in zijn preken de zonden aan en waarschuwde voor werkheiligheid. Veel van Floors preken zijn gebundeld in ”Al de eenvoudige oefeningen”. Zijn leerredes worden nog regelmatig in bevindelijke gemeentes gelezen. beeld RD

Karl Barth stichtster van de eerste Franstalige kerk in het Canadese Quebec. • Ds. H. P. Scholte (1805-1868), afgescheiden predikant. Hj vertrok met een groot aantal volgelingen naar Amerika. 175 jaar. Robert Murray M’Cheyne (1813-1843), predikant en dichter van ”Eens was ik een vreemd’ling voor God en mjn hart”. • Ds. J. Wisse (1843-1921), predikant van de Christeljke Gereformeerde Kerken. 200 jaar. Wulfert Floor (1818-1876), oefenaar in Driebergen (zie kader). • Karl August Dächsel (1818-1901), predikant in Silezië en auteur van een zevendelige Bjbelverklaring. • Benjamin Morgan Palmer (18181902), predikant van de Southern Presbyterian Church (VS). • Daniël Chantepie de la Saussaye (1818-1874), predikant in onder andere de Nederlandse Hervormde Kerk. Hj had veel contact met Isaäc da Costa. 250 jaar. Joshua Marshman (17681837), baptistenpredikant en Bjbelvertaler. • Josiah Pratt (1768-1844), anglicaanse predikant. • James Haldane (1768-1851), grondlegger van een netwerk van congregationalistische gemeenten in Engeland en Schotland. 275 jaar. William Paley (1743-1805), anglicaanse tegenstrever van het atheïsme. Hj werd bekend met zjn uitleg dat God herkenbaar is in Zjn schepping. • Daniel Neal (1648-1743), puriteinse voorganger. • Aegidius Francken (1676-1743), theoloog en auteur van een dogmatisch handboekje. 300 jaar. Arnoldus Rotterdam (1718-1781), predikant en schrjver van

Veel boeken en artikelen zijn er al geschreven over de standpunten van de theoloog Karl Barth (18861968). Barth werd geboren in het Zwitserse Basel. Hij was hoogleraar in Duitsland, maar moest vanwege zijn verzet tegen het nationaalsocialisme in 1935 uitwijken naar zijn geboorteland. Kenmerkend voor zijn theologie is zijn stelling dat God Zich „loodrecht” van boven naar beneden openbaart en alleen in die openbaring te ontmoeten is. De Bijbel is volgens Barth de enige bron van godskennis. beeld Karl Barth-Archiv Basel

Ludwig Nommensen Het leven van de Deen Ludwig Ingwer Nommensen (1834-1918) stond in dienst van de uitbreiding van Gods Koninkrijk. In 1862 werd hij door de Duitse Lutherse Kerk uitgezonden naar de Bataks, koppensnellers, in Centraal-Sumatra. Na aanvankelijke bedreigingen en tegenstand werden enkele stamhoofden tot het christendom bekeerd. In 1878 voltooide Nommensen het Nieuwe Testament in de Bataktaal. De zendeling wilde de islam voor zijn en stichtte de grootste protestantse kerk in Indonesië, met ruim duizend gemeenten. beeld Wikimedia

Nel Benschop Een hoog literair gehalte bevatten de gedichten van Nel Benschop (1918-2005) niet zozeer. Maar dat was ook niet haar bedoeling. Benschop wilde mensen ondersteunen en troosten. En daar slaagde ze in. Haar versregel „Rust nu maar uit – je hebt je strijd gestreden”, was jarenlang de meest geciteerde in overlijdensadvertenties. Tijdens haar leven was ze de Nederlandse dichteres van wie het meest werd verkocht. Van haar werk gingen zo’n 3 miljoen bundels over de toonbank. beeld ANP

28

jaaragenda

een verklaring over de Nederlandse Geloofsbeljdenis. • David Brainerd (1718-1747), puriteinse zendeling onder de indianen. • Johannes van der Kemp (1664-1718), schrjver van een verklaring over de Heidelbergse Catechismus. 325 jaar. Johannes van den Honert (1693-1758), theoloog. • Nicolaus Holtius (1693-1773), nadere reformator. 350 jaar. Joseph Alleine (1634-1668), Engelse predikant. • Johannes Greydanus (1630-1668), theoloog en rector magniicus in Franeker. 375 jaar. Salomo Stoddard (16431727), puriteinse prediker. • Simon Episcopius (1583-1643), remonstrantse hoogleraar. 400 jaar. Christopher Love (16181651), puritein, ter dood veroordeeld op beschuldiging van hoogverraad. • Andreas Essenius (1618-1677), nadere reformator. • Johan Cornelisz. van Bleiswjk (16181696), nadere reformator. • Joos van Laren (1563-1618), predikant in onder meer Arnemuiden. 475 jaar. Johannes Eck (1486-1543), tegenstrever van Maarten Luther. Hj ging in 1519 in debat met de reformator. • Melchior Hoffmann (1495-1543), doopsgezinde voorganger die Menno Simons doopte. 500 jaar. Francisco de Enzinas (15181552). Hj was de eerste die het Nieuwe Testament in het Spaans vertaalde. Delen van die vertaling zjn later terechtgekomen in de meest gebruikte Spaanse Bjbel, de editie Reina-Valera. 525 jaar. Jonas Justus (1493-1555), vertaler van reformatorische geschriften. • Anna Bjns (1493-1575), dichteres, felle bestrjders van de Reformatie. 800 jaar. Petrus Waldus (ongeveer 1150-1218), voorman van de waldenzen.

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

Staten en landen 5 jaar. Prins Friso (1968-2013). Hj raakte in 2012 in coma door een skiongeluk. Friso zag in 2003 af van zjn rechten op de troon door aan het parlement geen toestemming te vragen voor zjn huweljk met Mabel Wisse Smit. 10 jaar. Jörg Haider (1950-2008), Oostenrjkse leider van de uiterst rechtse FPÖ en BZÖ. 20 jaar. Pol Pot (1925-1998), gewelddadige leider van de Cambodjaanse Rode Khmer. 25 jaar. Boudewjn (1930-1993), Belgische koning. Zjn broer Albert volgde hem op. Boudewjn stond bekend als een zeer religieuze koning. 30 jaar. Willem Drees (1886-1988), van 1948 tot 1958 premier (zie kader). 40 jaar. Golda Meïr (1898-1978), premier van Israël. Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938), eerste president van Turkje. 100 jaar. Nicolae Ceausescu (19181989) president van Roemenië, geëxecuteerd tjdens de revolutie van 1989. • Nelson Mandela (1918-2013), president van Zuid-Afrika (zie kader). • Anwar Sadat (1918-1981), president van Egypte en winnaar van de Nobelprjs voor de Vrede. • Jelle Zjlstra (1918-2001), minister en van 1966 tot 1967 premier namens de ARP. • Manfred von Richthofen (1882-1918), ook wel de Rode Baron, was de meest gevreesde Duitse piloot van de Eerste Wereldoorlog. • Gavrilo Princip (1894-1918), moordenaar van de Oostenrjks-Hongaarse kroonprins Franz Ferdinand II. De moord was de aanleiding tot het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. 125 jaar. Mao Zedong (1893-1976), Chinese communistische leider (zie kader). • Hermann Göring (1893-1946), prominente nazi en rjksmaarschalk onder Hitler. 150 jaar. Nicolaas II (1868-1917),

laatste Russische tsaar, om het leven gebracht bj de Russische Revolutie. 200 jaar. Karl Marx (1818-1883), de Duitse grondlegger van het communisme. • Alexander II (1818-1881), Russische tsaar die hervormingen doorvoerde. 300 jaar. William Penn (1644-1718), quaker en grondlegger van de Amerikaanse staten Pennsylvania en Delaware. 1950 jaar. Nero (37-68), Romeinse keizer tussen het jaar 54 en 68 (zie kader).

Cultuur 25 jaar. Bertus Aafjes (1914-1993), Nederlandse auteur van onder meer ”Voetreis naar Rome”. 50 jaar. Willem Asselbergs (19031968), Nederlandse auteur die beter bekend was onder het pseudoniem Anton van Duinkerken en winnaar van de Constantjn Huygensprjs (1960) en de P. C. Hooft-prjs (1966). 75 jaar. Sergei Rachmaninov (18731943), Russische componist, pianist, dirigent en muziekpedagoog, en voortzetter van de zogeheten Russische romantiek. 100 jaar. Cornelis Buddingh’ (19181985), Nederlandse dichter en prozaschrjver. • Nel Benschop (1918-2005), Nederlandse dichteres (zie kader). • Claude Debussy (1862-1918), Franse componist die vernieuwing bracht binnen de klassieke muziek. • Alexander Solzjenitsyn (1918-2008), Russische schrjver van onder meer ”De Goelag Archipel”, dissident en winnaar van de Nobelprjs voor Literatuur. • Hella S. Haasse (1918-2011), Nederlandse schrjfster en winnaar van de P.C. Hooft-prjs (1983) en de Nederlandse Prjs der Letteren (2004). • Leonard Bernstein (1918-1990), Amerikaanse componist die klassieke muziek verbond met andere genres. 125 jaar. Pjotr Iljitsj Tsjaikovski (1840-1893), Russische componist uit de

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

29

Willem Drees

romantiek, bekend van onder andere ”Het Zwanenmeer”. 150 jaar. Gioacchino Antonio Rossini (1792-1868), Italiaanse componist, vooral bekend om zjn cantates. • Jacqueline E. van der Waals (18681922), Nederlandse christeljke dichteres. 200 jaar. Emily Brontë (1818-1848), Britse schrjfster. • Elizabeth Prentiss (1818-1878), Amerikaanse auteur. 350 jaar. François Couperin (16681733), Franse barokcomponist, verbonden aan het hof van Lodewjk XIV. 375 jaar. Claudio Monteverdi (15671643), Italiaanse componist, overgangsiguur tussen renaissance en barok. 400 jaar. Gerbrand Adriaensz. Bredero (1585-1618), Nederlandse dichter.

Algemeen 15 jaar. Cor van Hout (1957-2003), topcrimineel, ontvoerder van Freddy Heineken, geliquideerd. 50 jaar. Joeri Gagarin (1934-1968), Russische kosmonaut, de eerste mens in de ruimte, verongelukt met een straaljager. 75 jaar. Nikola Tesla (1856-1943), Servisch-Amerikaanse wetenschapper, uitvinder van de wisselstroomgenerator. Naar hem is de huidige producent van elektrische auto’s Tesla genoemd. 100 jaar. Robert Pershing Wadlow (1918-1940), Amerikaan die met 2,72 meter de langste mens ter wereld was. 125 jaar. Otto Kahler (1849-1893), Oostenrjkse arts, bekend van de ziekte van Kahler. 200 jaar. James Joule (1818-1889), Britse natuurkundige. 275 jaar. Antoine Lavoisier (17431794), Franse scheikundige. 375 jaar. Isaac Newton (1643-1727), Britse wetenschapper en theoloog. 475 jaar. Nicolaas Copernicus (14731543), Poolse astronoom, zei dat de aarde om de zon draait en niet andersom.

De sociaaldemocraat Willem Drees (1886-1988) was een belangrijke motor van de Nederlandse verzorgingsstaat, ook al was hij niet de enige die zich daarvoor hard maakte. Drees, die uiteindelijk 101 jaar zou worden, was politiek leider van de SDAP en de PvdA. Hij was gemeenteraadslid, wethouder, Statenlid, Tweede Kamerlid en minister van Sociale Zaken. Van 1948 tot 1958 was hij premier. Onder leiding van Drees kwam onder meer de AOW tot stand. Op hoge leeftijd brak hij met de PvdA, die volgens hem te links was. beeld EPA

Nelson Mandela Nelson Mandela (1918-2013) was een van de symbolen tegen de politiek van apartheid in ZuidAfrika. Hij sloot zich in 1943 aan bij het Afrikaans Nationaal Congres (ANC), dat zich inzette voor de rechten van zwarte burgers. Van 1964 tot 1990 zat hij gevangen op beschuldiging van het omver willen werpen van de regering. In 1993 kreeg hij samen met president F. W. de Klerk de Nobelprijs voor de Vrede. Van 1994 tot 1999 was Mandela de eerste zwarte president van Zuid-Afrika. Mandela bezocht Nederland vijf keer. beeld EPA

Mao Zedong Voor veel Chinezen is Mao Zedong (1893-1976) nog steeds de grote roerganger. Mao was het boegbeeld van het communisme in China. Zijn beleid tijdens de Culturele Revolutie kostte tientallen miljoenen mensen, onder wie veel intellectuelen, het leven. De leider liet veel tegenstanders ombrengen. Onder anderen religieuze mensen hadden het zwaar te verduren. Mao greep ook drastisch in bij de landbouw in de hoop op grote oogsten. Het werd een flop waardoor miljoenen mensen de hongerdood stierven. beeld RD

Nero Nero (37-68) is bijna spreekwoordelijk voor wreedheid. De Romeinse keizer, die regeerde van het jaar 54 tot zijn zelfmoord in 68, wordt verantwoordelijk gehouden voor de grote brand van Rome, waarbij veel mensen om het leven kwamen. Hij trad ongekend hard op tegen christenen, die hij de schuld gaf van de brand in de wereldstad. Onder zijn bewind zouden Paulus en Petrus zijn gedood. Ook liet hij zijn moeder, twee vrouwen en halfbroer doden. beeld Wikimedia

30

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

Nieuwe boeken tekst Rudy Ligtenberg beeld iStock

Lezen blijft een heerlijke bezigheid, of het nu winter of zomer, herfst of lente is. De komende seizoenen verschijnt er weer veel om naar uit te kijken. Een selectie. Januari Ooggetuigen van de watersnood – 1953, Willem van der Ham (Boom) Vjftien ooggetuigen vertellen hun verhaal over de watersnoodramp van 1953, nu 65 jaar geleden. De auteur is historicus.

Februari Credo. Geloven op scherp, Henk Pietersma (Jongbloed) Bundel met 76 werken waarin de Friese kunstenaar Henk Pietersma met schilderjen laat zien wat de eeuwenoude Apostolische Geloofsbeljdenis (het Credo) voor hem betekent. Bj elk werk schreef Pietersma een dichterljke tekst, geïnspireerd op één woord uit het Credo. De Bjbel als spiegel, Vincent Hunink en Joost van Neer (red.) (Jongbloed) Verzameling Bjbelteksten die kerkvader Augustinus (354-430) tegen het eind van zjn leven samenstelde onder de titel ”Speculum” (spiegel). Het gaat om passages die volgens hem onmisbaar zjn voor wie een goed leven wil leiden. Met een inleiding van Paul van Geest. Robinson Crusoë, Daniel Defoe, naverteld door P. Zeeuw JGzn (De Ramshoorn) Klassieker over Robinson Crusoë, die op een onbewoond eiland wist te overleven. Defoe (1660-1731) was een Engelse schrjver. Het oorspronkeljke verhaal verscheen in 1719. De DAF van mjn vader, Thomas Vaessens (Atlas Contact) Geschiedenis van de DAF, afgezet tegen de cultuur waarin deze Nederlandse auto populair werd. De auteur is hoogleraar Nederlandse letterkunde.

Maart Theoretisch-praktische godgeleerdheid, Petrus van Mastricht (Gebr. Koster) Hertaling van het standaardwerk van theoloog Petrus van Mastricht (16301706) over de geloofsleer, de kerkgeschiedenis en de geloofspraktjk, deel 1. Het werk telt in totaal uit zes delen. Uitgave in samenwerking met de Stichting Gereformeerd Erfgoed. Het genadeverbond, ds. H. Korving (Brevier) Uiteenzetting van het leerstuk van het genadeverbond. De auteur is predikant van de christeljke gereformeerde kerk te Urk. Uit genade. Bron en uitwerking van het geloof, Ds. H. Paul (Brevier) Theologische studie over de werking van het geloof door Geest en Woord, rechtvaardiging, zekerheid en verzegeling door de Heilige Geest. De auteur is emeritus predikant van de Gereformeerde Gemeenten. Sores en zegen, drs. P. L. de Jong (Boekencentrum) Memoires van ds. Piet de Jong. De auteur groeide op in Zoutelande in een gezin dat lid was van de Gereformeerde Gemeenten. Later maakte hj de overstap naar de Protestantse Kerk in Nederland. Hj was onder meer predikant in de Oude of Pelgrimvaderskerk in Rotterdam-Delfshaven. Zeeglas, Els Florjn (Boekencentrum) Actieboek voor de Week van het Christeljke Boek (7-17 maart). Als de grootmoeder van Julie sterft laat ze haar iets na waar niemand van wist: haar appartement in Parjs dat zeventig jaar op slot heeft gezeten. Mjn leven dank ik aan de bommen, Henny Brenner (Aldo Manuzio) Waargebeurd verhaal van een halfJoods meisje in de Tweede Wereldoorlog dat gedeporteerd moest worden, maar door het bombardement op Dresden de kans had om te vluchten. Het onwankelbare Verbond (De Banier) Theologische studie over het verbond. Met bjdragen van onder anderen ds. J. M. D. de Heer, ds. W. Visscher en

ds. D. de Wit. Deel 1 van de SemperReformandareeks, een serie dogmatische verkenningen onder redactie van de predikanten G. Clements, J. J. van Eckeveld en P. Mulder. Als je jong bent, Jonathan Edwards (De Banier) Bundel met overdenkingen voor jonge mensen van de Amerikaanse opwekkingsprediker Edwards (1703-1758). Vertaald door Christine Pas-Donker. Ik maak het uit!, Catherine Price (Business Contact) Praktisch boek om te leren op een gezonde manier om te gaan met de smartphone en (weer) baas te worden over de eigen tjd. De auteur is wetenschapsjournalist en schrjver. Narwal en neushoorn, Marieke ten Berge (Jongbloed) Kartonboek met gedetailleerde illustraties (zwart-wit met steunkleur) op groot formaat die kinderen uitnodigen op onderzoek te gaan in Gods schepping.

April Gouden oogst, dr. W. Verboom (Boekencentrum) Terugblik op vjftig jaar kerk en theologie. Dr. Verboom was predikant van verschillende hervormde gemeenten en onder andere hoogleraar aan de Rjksuniversiteit Leiden. Hj beschrjft in dit boek ook de ontwikkelingen in de samenleving en de wetenschap, en de veranderende rol van de kerk. Ontkomen. Het vluchtverslag van Albert en Ella Andriesse. 1940-1941, Bart Wallet (Mozaïek) Verslag van een Joods echtpaar dat tjdens de Tweede Wereldoorlog vanuit Nederland per schip vlucht naar New York. Tjdens de oversteek zetten ze hun verhaal op papier. De authentieke documenten zjn voorzien van een inleiding en van toelichtingen door historicus Bart Wallet. Met fotokatern. Vertrouweljk, Corina Schipaanboord (Groen) Bundel waarin zeventien vrouwen open vertellen over hun seksuele relatie binnen het huweljk. Aan de orde komen thema’s zoals zelfbeeld en gezinsvor-

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

ming. Bj elk thema geven deskundigen algemene informatie. Goud in handen, dr. B. J. Spruyt (red.) (De Banier) Bundel persoonljke relecties op teksten uit de breedte van de christeljke traditie. Met bjdragen van onder anderen dr. Huib Klink, Laurens van der Tang, Kees van der Staaj en Amanda Kluveld. Meer dan olympisch goud, Janet en Geoff Benge (De Banier) Levensverhaal van de Schotse atleet Eric Liddell, die in 1924 voor GrootBrittannië goud won op de 400 meter hardlopen. Een jaar na de Spelen keerde hj terug naar China, waar hj was geboren. Net als zjn ouders werkte hj er als zendeling. Met liefde en lef. Gedachten over het leven, Sarianne van Dalen (Sestra) Praktisch boek voor vrouwen om verdieping in het leven aan te brengen. De auteur helpt om met verschillende emoties aan de slag te gaan. God ziet mj, Corien Oranje en Mariska Vos (Sestra) Overdenkingen bj de Psalmen voor wie met twjfels, problemen en angsten

worstelt. De overdenkingen worden concreet gemaakt met verwerkingstips van illustrator Mariska Vos. Corien Oranje is theoloog en schrjfster. Tegen de terreur, Beatrice de Graaf (Prometheus) Studie over de eerste gemeenschappeljke Europese inspanning tegen terreur. In juli 1815 vormden de vier geallieerde mogendheden na de Slag bj Waterloo een raad die vjf jaar lang intensief overleg voerde over de veiligheid van Frankrjk en van Europa als geheel. De auteur is hoogleraar geschiedenis van de internationale betrekkingen aan de Universiteit Utrecht. Máxima – 5 jaar koningin in Nederland, Yvonne Hoebe (Karakter) Terugblik op de eerste vjf jaar van Máxima als koningin van Nederland. De auteur is royaltyjournalist. Trouw. Biograie van een dagblad, Peter Bootsma (Boom) Geschiedenis van dagblad Trouw, dat in de Tweede Wereldoorlog werd opgericht als illegale krant met een gereformeerde signatuur. In 2018 bestaat Trouw 75 jaar. De auteur is politicoloog.

31

Jj en ik, ik en jj, Miguel Tanco (Aldo Manuzio) Prentenboek van de Spaanse illustrator Miguel Tanco. Het boek heeft als thema dat niet alleen een kind van zjn vader leert, maar een vader ook van zjn kind.

Mei Spiegel en spanningsbron, ds. J. M. D. de Heer (Den Hertog) Dissertatie over opinievorming in de reformatorische kerken over de evangelische beweging en de charismatische vernieuwing. De auteur is predikant van de Gereformeerde Gemeenten. Over God gesproken, prof. dr. F. G. Immink (Boekencentrum) Studie over de theorie en de praktjk van het maken en houden van preken. De auteur is emeritus hoogleraar praktische theologie van de Protestantse Theologische Universiteit. Zoete zee, Arie Kok (Mozaïek) Roman over Izak, zoon van een vissersgezin uit een dorpsgemeenschap die streed tegen de afsluiting van de Zuiderzee. Izak heeft met de tradities en het geloof van zjn jeugd gebroken en een bestaan in de polder opge-

Bijbelse dagboeken NIEUW

12,95

19,50

11,95

E-book € 14,99

E-book € 8,99

De kracht van het geloof

De Banier Dagboekkalender 2018 Diverse predikanten

Matthew Henry

Woorden voor elke dag C.H. Spurgeon

NIEUW

NIEUW

95

12,

6,95

95

19,

E-book € 9,99

E-book

E-book € 4,99

€ 14,99

Mijn raad zal bestaan

Gebedsdagboek

Maarten Luther

Ds. Joh. van der Poel

Ds. E. Gouda

NIEUW

16,95

19,50

Gezinsboeken

Brevier

14,95

Dichterbij

Hoe heerlijk is Uw naam

G. Roos

Maarten en Mariska Dijkstra

Andrea van Hartingsveldt-Moree

NIEUW

18,95 Hoe lieflijk is Uw naam Andrea van Hartingsveldt-Moree

Voor het onderwijs

Elke week een woord

12,95

12,95

E-book € 9,99

Onderwijs voor het onderwijs Ds. G.J. van Aalst e.a.

Verkrijgbaar in de boekhandel of op www.debanier.nl

Tot dienst aan God Maarten Luther

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

bouwd, maar het verleden dringt zich op als hj zjn moeder naar het verzorgingshuis moet brengen. Dicht bj het onuitsprekeljke, Martien E. Brinkman (Boekencentrum) Bundel met beschouwingen over poëzie van veertien bekende Nederlandse dichters die woorden probeerden te vinden voor onuitsprekeljke ervaringen en gevoelens. Aan de orde komen onder anderen M. Vasalis, Leo Vroman, Willem Jan Otten, Rutger Kopland en Joost Zwagerman. De auteur is emeritus hoogleraar interculturele theologie aan de VU. Het napalmmeisje, Kim Phuc Phan Thi (Boekencentrum) Op 8 juni 1872 werd het Vietnamese dorp Trang Bang gebombardeerd door een Zuid-Vietnamese bommenwerper om vermeende strjders van de Vietcong te verjagen. De 9-jarige Kim Phuc vatte vlam door de napalm. De foto waarop ze wegvlucht voor het geweld is wereldberoemd geworden. In dit boek schrjft Kim Phuc over haar jeugd, over het moment waarop de foto is gemaakt en over haar weg naar herstel en vrede. Mjn leven voltooid?, ds. J. Belder en dr. A. A. Teeuw (Groen) Studie over actuele vragen rond het thema voltooid leven en euthanasie. Ds. Belder is hervormd emeritus predikant, dr. Teeuw is verpleeghuisarts. Deel in de Artiosreeks.

Juni Het Koninkrjk der hemelen is geljk aan..., ds. B. J. van Boven (De Ramshoorn) Bundel met 52 meditaties over geljkenissen van de Heere Jezus. Met 26 schilderjen van kunstenaar Henk van den Brink. De auteur is predikant van de Gereformeerde Gemeenten. Verzameld werk van prof. Kremer, Daniël Folkers e.a. (red.) (Brevier) Bundeling van artikelen van prof. W. Kremer (1896-1985), hoogleraar homiletiek in Apeldoorn. Prof. Kremer schreef geen homiletiek, maar zjn opvattingen hebben wel de prediking in de Christeljke Gereformeerde Kerken mede gestempeld. De artikelen zjn voorzien van een biograisch overzicht en van een onderzoek naar Kremers opvattingen over ”geesteljke leiding in de prediking”. (Brevier) Knetteren en knallen, Hannah Holwerda (Jongbloed) Kinderboek dat wetenschap combineert

met geloof. Holwerda beschrjft bj Bjbelse verhalen en thema’s allerlei leuke en spannende proefjes die kinderen zelf of met hun ouders kunnen doen. De auteur schreef eerder ”Struinen in de schepping”.

Augustus Kampen en de Dordtse synode. Omstreden Jsselstad tjdens de bestandstwisten, prof. E. A. de Boer (Summum) Studie op basis van archiefstukken naar “de kwestie Kampen” die op de Dordtse synode (1618-1619) behandeld werd. Twee Kamper predikanten behoorden tot de gedaagden en werden met de Remonstranten uiteindeljk weggezonden. Macro- en microniveau van de kerkgeschiedenis worden in deze studie bj elkaar gebracht. De hugenoten in de knel, P. de Zeeuw JGzn (De Ramshoorn) Jeugdboek over de tjd van de hugenoten die in Frankrjk worden vervolgd. Herziene uitgave van ”Als schapen onder de wolven”. De Zeeuw (1890-1968) was een schrjvende schoolmeester uit Njkerk.

September Feest van de ongenoden, P. G. du Plessis (Aldo Manuzio) Roman over de Boerenoorlog in ZuidAfrika. De onlangs overleden auteur won hiermee twee literaire prjzen. Het boek wordt beschouwd als ”de grote Afrikaanse roman”.

Oktober Redeljke godsdienst, Evert Barten (Den Hertog) Bewerking voor jongeren van de ”Redeljke godsdienst” van Wilhelmus à Brakel (1635-1711), Nederlands predikant in de traditie van de Nadere Reformatie. Barten is redacteur bj het Reformatorisch Dagblad. De eenvoudige Heidelberger, dr. H. F. Kohlbrugge (Den Hertog) Herziene en aangevulde editie van een bundel preken over de Heidelbergse Catechismus. Geannoteerd en ingeleid door H. Boele. Kohlbrugge (1803-1875) was een Nederlandse predikant die de Reformierte Gemeinde in het Duitse Elberfeld diende. Roman over de Tweede Wereld­ oorlog (titel nog niet bekend), Cathy Gohlke (Den Hertog) De Amerikaanse auteur Gohlke schreef

33

eerder over de Tweede Wereldoorlog de romans ”Amélie” en ”Het geheim van mjn moeder”.

November Het zwart­witdenken voorbj, P. C. Emmer (Nieuw Amsterdam) Bjdrage aan de discussie over kolonialisme, slavernj en migratie. De auteur is emeritus hoogleraar Europese expansie en migratie aan de Universiteit Leiden.

Najaar Levensbeschrjving van ds. J. Spaans, G. L. van Roekel (Gebr. Koster) Vertaling van de biograie ”Be still and know that I am God”, geschreven door een dochter van ds. Spaans. Ds. Spaans (1930-2009) was predikant van de Netherlands Reformed Congregations (NRC) in Noord-Amerika en Canada, zusterkerk van de Gereformeerde Gemeenten. Biograie van ds. G. Schipaanboord, J. J. Schipaanboord (Gebr. Koster) Levensbeschrjving van ds. Schipaanboord (1916-1973), predikant van de Gereformeerde Gemeenten. De auteur is een zoon van de predikant. Bjbels dagboek voor tieners met autisme, Jenneke Wolvers en Tera Voorwinden (Jongbloed) Tieners met autisme hebben een ander begrip en een andere beleving van het geloof dan leeftjdsgenoten. Een groep (ervarings)deskundigen onder leiding van Jenneke Wolvers en Tera Voorwinden schrjft voor deze doelgroep dagboekstukjes. De boodschap van ds. Kersten voor jongeren, Bart Bolier (De Banier) Het gedachtegoed van ds. G. H. Kersten (1882-1948), voorman van de Gereformeerde Gemeenten, aan jongeren uitgelegd. Biograie van dr. W. H. Velema, J. Noorlandt (De Banier) Levensbeschrjving van prof. dr. W. H. Velema (1929), theoloog en emeritus hoogleraar van de Christeljke Gereformeerde Kerken. Dr. Velema is vooral bekend geworden als ethicus. Het grote belang van de zaligheid, Th. Halyburton (De Banier) Opnieuw vertaalde studie over de manier waar de mens tot de zaligheid komt. Halyburton (1674-1712) was een Schots theoloog. Deel in de serie Puriteinse Klassieken.

34

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

Quiz tekst redactiesecretariaat

Deze quiz is in zijn geheel gewijd aan het nieuwe jaar. De vragen en antwoorden gaan over feiten die in deze bijlage te vinden zijn. Hoe werkt deze quiz? De goede antwoorden op de vjftien meer­ keuzevragen leveren de letters op van de achternaam van drie personen die in deze bjlage genoemd worden. Om in aanmerking te komen voor een prjs dienen deelnemers de gevon­ den achternamen uiterljk vrjdag 19 januari 2018 te mailen naar

redsecr@refdag.nl. Vermeld in de onderwerpregel: ”quiz special 2018”. Opsturen kan ook naar Reformatorisch Dagblad, t.a.v. redactiesecretariaat, Ant­ woordnummer 92, 7300 VB Apeldoorn (een postzegel is niet nodig). Vermeld op de envelop: ”quiz special 2018”. Prijzen De prjzen bestaan uit boeken van uit­ geverj De Banier.

Eerste prjs: ”Beproeving en over­ winning van het geloof”, Samuel Rutherford. Tweede prjs: ”Bevochten bestaan”, dr. K. Tippe. Derde prjs: ”Oorspronkeljk”, dr. M. J. Paul

Vierde prjs: ”De kerkgeschiedenis in 100 verhalen”, Gisette van Dalen. Vjfde prjs: ”Thuisland”, Gilbert Morris. Zesde prjs: ”Verhoring van het ge­ bed”, Wulfert Floor. Zevende prjs: ”Verhoorde gebeden”, Rosalind Goforth. Achtste prjs: ”Bidden in de geest”, John Bunyan. Negende prjs: ”Van kramp naar kracht”, Wim van Egdom. Tiende prjs: ”Gebedsdagboek”, ds. E. Gouda.

1

Wat of wie is of zijn in vijftig jaar tijd nagenoeg uit sommige steden verdwenen? E Grachten. Z Huiszwaluwen. A Cultureel erfgoed.

2

Wie viel te typeren als een eenvoudige landbouwer die zijn medemens wees op de ernst van de eeuwigheid? A Wulfert Floor. G J. Klein Haneveld. R Joos van Laren.

3

Welke jeugdbond houdt zijn driejaarlijkse actie? L De HHJO. U De LCJ. M De JBGG.

4

Van wie is de volgende versregel: „Rust nu maar uit – je hebt je strijd gestreden”? T Robert Murray M’Cheyne. W Jacqueline E. van der Waals. O Nel Benschop.

5

Hoelang bestaat de eerste metrolijn van Nederland? E 25 jaar. K 50 jaar. F 75 jaar.

6

Van wie doen er twee kinderen examen in 2018? R Van Eibert Spaan. B Van Frans van der Maas. A Van Helma Bos.

4

jaaragenda

vrijdag 29 december 2017 Reformatorisch Dagblad

7

Hoeveel lelijke eenden zijn er gebouwd? P 51.449. S 514.496. H 5.144.966.

8

Wie heeft er sinds 2011 6500 tweets verstuurd? L Thierry Baudet. O Geert Wilders. T Donald Trump.

9

35

Wanneer is de Week van het Christelijke Boek? E Van 7 tot en met 17 maart. I Van 25 tot en met 31 januari. L Van 3 tot en met 14 oktober.

10

Wanneer werd de drug lsd uitgevonden? M In 1943. R In 1938. K In 1968.

11

Welk evenement krijgt het thema ”Zomers”? M Het Terdege Zomerevent in Barneveld. J Het Festival Oude Muziek in Utrecht. W Het Preuvenemint in Maastricht.

12

Wie schrijft een bewerking van de ”Redelijke godsdienst”? E Evert Barten. A Ds. J. M. D. de Heer. U Dr. W. Verboom.

13

Wat wordt op dezelfde dag gehouden als het symposium van oorsprong.info? H De Dag van het Jeugdpastoraat. D De Bewaar het Panddag. Ï De zendingsdag van de GZB.

14

Wie brengt een bezoek aan het Belgische Ieper? P Ds. A. J. Mensink. O Anne Bal. R Frans van der Maas.

15

Met wie kreeg president F. W. de Klerk in 1993 de Nobelprijs voor de Vrede? O Met Rigoberta Menchu. M Met Nelson Mandela. S Met Michail Gorbatsjov.

Colofon Directie: Ir. B. Visser Hoofdredactie: Dr. Ir. S.M. de Brujn

Eindredactie: Michiel Kerpel Vormgeving: José van der Meer 2018 is een redactionele bjlage bj het

Reformatorisch Dagblad Postbus 670 7300 AB Apeldoorn redactie@rd.nl

Besparen is een kkoud oud oud kuns kunstje... kunstje... LET OP!

Per 1 januari 2018 stijgen uw energiekosten met met gemiddeld gemiidd ddelld d €150 €150 tot tot €200,€200,- door door ggestegen estegen belastingen, netbeheerderskosten en stijging van de variabele leveringstarieven.

DOE DE GR ATIS WINTERCHECK! GA NA AR W W W.GEZINSENERGIE.NL / WINTERCHECK Geldig tot en met 31-12-2017. Bij een besparingscheck krijgt u geheel kosteloos 2 spaarlampen t.w.v. €8,99 thuisgestuurd, zo lang de voorraad strekt en maximaal 1x per adres. Actie is alleen geldig met een particulier energiecontract met gas en stroom, als u nog geen deelnemer bent van ons collectief en u nog niet bent overgestapt in 2017. Prijswijzigingen, zet- en drukfouten voorbehouden.

G E Z I N S E N E R G I E

P R E S E N T E E R T

• T H E M U S I X 2 01 8 • (2 volwassenen en onbeperkt aantal kinderen t/m 12 jaar)

(1 persoon vanaf 13 jaar)

Collecte t.b.v.:

JAN

27

JAN

10 FEB

17

FEB

19:30 UUR

20

19:30 UUR

JAN

19:30 UUR

06

19:30 UUR

JAN

19:30 UUR

05

19:30 UUR

(1 kind t/m 12 jaar)

HEUKELUM HERVORMDE KERK

ALBLASSERDAM HAVENKERK

KRABBENDIJKE HERVORMDE KERK

BARNEVELD BETHELKERK

TIEL SINT MAARTENSKERK

IJSSELMUIDEN PKN DE HOEKSTEEN

TORENSTRAAT 10

IEPLAAN 9

KERKPAD 1

GR. VAN PRINSTERERLAAN 2

KERKPLEIN 4

GOUDPLEVIER 103

GENIETEN VAN MUZIEK GESPEELD DOOR THE MUSIX BESTAANDE UIT ERVAREN MUSICI LENNERT KNOPS, ARIE VAN DER VLIST, CORRIE WIELINK, MARIA KNOPS, MARTHA VAN GENT EN CSABA ERDÖS.

GA SNEL NA AR: W W W.THEMUSIX .NL