Issuu

oen Goedd in het klein

REFORMATORISCH DAGBLAD ZATERDAG 1 NOVEMBER 2025

Evangelist in veelkleurig Amersfoort Lennard Elenbaas: God brengt mensen op ons pad, net als in Ecuador

SAMENWERKING

GOEDE WERKEN

GASTVRIJHEID

In Moerkapelle hoeft niemand

De wijk in onder het motto

Gooi die gordijnen open,

eenzaam te zijn of praktische

”Ieder voor zich, maar

parkeer je angst en neem de

problemen te hebben

christenen voor allen”

tijd voor een ander

42 Schoonheid

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan is in de kunstgeschiedenis op vele manieren vastgelegd

beeld voorpagina: Cees van der Wal

INHOUD

Column Wim keek in de spiegel en schrok van zichzelf

75 De meeste microplastics ademen

Verdieping In Moerkapelle werken drie kerken samen

76 Mariëlle bakte walnootkoekjes

Ter plekke Hoe zorg je dat iedereen zich welkom weet?

78 Aad maakte een fietstocht met

Essay Geven is goed, goede werken doen is beter

81 Psalmbewerkingen in Beekbergen

Cultuur Huib geniet van het goede van het gewone

87 Sudoku, Zweedse puzzel

Natuur Vampiervleermuizen delen hun maaginhoud met soortgenoten

91 De redding

Gezond

we in huis in Recept

om uit te delen Buiten

waterpret Tips

en een zoekboek over een tijdreis

Puzzels

& cryptogram

Het laatste woord

1 NOVEMBER 2025

Portretten

Acht mensen op zoek naar contact met een ander

Boeken

De grootste beer op de weg van gastvrijheid is je eigen angst

Ter plekke

Je vriendin zet je op straat; en dan?

Het gesprek

„Als de geur van Ecuadoraans eten in huis hangt, komen de verhalen vanzelf” 3

1 NOVEMBER 2025

Duizenden jaren Joodse cultuur op één plek. Daarom steun ik het JCK met een vast bedrag per maand.

Ik geef om door te geven Word ook vriend van het Joods Cultureel Kwartier

“De studenten zijn zo hongerig naar Gods Woord dat geen enkele afstand hen tegenhoudt.” John Phiri, trainer voorgangers Zambia

Elke euro brengt het Evangelie dichterbij

Helpt u mee? netfoundation.nl/help-studenten NL08 RABO 0126 9306 19

jck.nl/vriend

VOORWOORD

Madurodam Dit nummer gaat over goeddoen. In het groot of in het klein. Er is werk te doen in je eigen buurt of straat, het ”Madurodam van de mensheid”, schrijft collega Ab Jansen in een essay (pagina 49). Een prachtige term, door hemzelf gemunt. Tegelijk: hoe meer je inzoomt op je eigen omgeving, hoe weerbarstiger soms de werkelijkheid blijkt. Lees de voorbeelden maar in Abs verhaal. Ik denk aan de bezorger van onze nieuwe tuintafel, die een kop koffie meedronk. Hij zat in de problemen omdat hij zo aardig was geweest een klant te helpen. Het nieuwe meubel dat hij moest bezorgen, had hij op verzoek van de klant op zijn plek gezet. Die hulpvaardigheid was hij niet verplicht. Sterker, zijn werkgever gaf garantie tot aan de voordeur. Alles wat daarna misgaat, komt in principe voor rekening van de klant. Helaas was er bij het sjouwen schade ontstaan. Omdat de bezorger zo ‘dom’ was geweest een handje te helpen, kreeg hij de rekening gepresenteerd. Ja, dan laat je het voortaan wel om vriendelijk te zijn. Gelukkig worden er ook ”snippertjes goud” verspreid zonder nare gevolgen. Veel mensen doen in stilte goede dingen. Bij mij in de straat –een drukke toegangsweg– is dat een oudere buurman die wekelijks met de geleegde vuilcontainers van zijn overburen de weg oversteekt en ze netjes terugbezorgt. Kleine moeite, groot gebaar. Eunice Hoekman eunice@rd.nl

Helaas was er bij het sjouwen schade ontstaan

1 NOVEMBER 2025

Wees tot zegen

nu én later

Als u Medair in uw testament opneemt, kunt u het leven van mensen in nood blijvend veranderen. Bijvoorbeeld omdat we dan medische zorg kunnen geven of ernstig ondervoede kinderen kunnen helpen aansterken. Of omdat we een veilig onderdak kunnen bieden aan mensen die op de vlucht zijn voor rampen of geweld. Graag luister ik naar uw wensen. Neem gerust contact op voor een persoonlijk en vrijblijvend advies.

Anki van Bruggen Manager Medair Nederland

nederland@medair.org • 0341 - 217 118 • www.medair.org

Medair © Medische zorg voor ondervoede kinderen in Zuid-Soedan

ANNE zie de mens Laat je raken door het leven van Anne van der Bijl. Deze glossy vol persoonlijke verhalen, scherpe interviews en indrukwekkende beelden zet je stil én brengt in beweging. Een magazine dat niet ophoudt bij de laatste pagina.

BESTEL NU DE GLOSSY opendoors.nl/glossy

€9,95

BLIKOPENER

Deze week bezocht koning Willem-Alexander in Lelystad een inloophuis van het Interkerkelijk Diaconaal Overleg (IDO). Deze stichting zet zich in voor inwoners die problemen hebben als gevolg van armoede, schulden of psychische moeilijkheden, en zelf de weg naar de juiste ondersteuning niet weten te vinden. De stichting runt onder meer een Bijna Gratis Winkel, waar klanten tweedehandskleding kunnen kopen. De koning kreeg een rondleiding, nam deel aan een rondetafelgesprek en sloot aan bij een maaltijd in het inloophuis. beeld ANP, Freek van den Bergh

1 NOVEMBER 2025

beeld Cees van der Wal

HET GESPREK

Wat drijft iemand in zijn of haar leven? Hoe is hij of zij gevormd? In deze rubriek een persoonlijk interview met een meer of minder bekend persoon uit de breedte van de samenleving. Deze aflevering: Lennard Elenbaas. Volgende week: Jan Rotmans.

1 NOVEMBER 2025

Van rebelse zoeker tot evangelist Michiel Bakker

Af en toe staat er bij hem thuis een uitheemse maaltijd op tafel: rijst, garnalen en koude vissoep. „Als die geur in huis hangt, komen de verhalen over Ecuador vanzelf”, zegt Lennard Elenbaas (52). De oud-zendingswerker dacht een aardbeving niet te zullen overleven, maar terug in Nederland verspreidt hij nog steeds met passie het Evangelie.

terecht. Het publiek dat bij de activiteiten aanschuift is veelkleurig, zegt Elenbaas. Onder hen zijn moslims, rooms-katholieken en atheïsten. Via een kleine zaal loopt de evangelist, sinds 2019 werkzaam in het ontmoetingshuis, naar een kantoortje, waar hij twee stoelen en een tafeltje iets verschuift. „Zo maken we er een beetje een pastorale setting van.” In een bijna twee uur durend gesprek is hij geen minuut om woorden verlegen. Een enkele keer raakt hij licht geëmotioneerd, als hij terugblikt op momenten dat hij dacht te zullen sterven. Vanuit zijn stoel heeft hij schuin zicht op een Bijbeltekst die aan de wand prijkt: „De Heere zal u niet begeven en u niet verlaten.”

mersfoort, woensdagmiddag. In een winkelstraat in het centrum, naast een massagekliniek en tegenover een juwelier en goudsmid, bevindt zich Bij Elim. In de ruime, sfeervolle kamer van het ontmoetingshuis van de plaatselijke gereformeerde gemeente staat de koffie klaar. Wie binnenstapt, wordt hartelijk begroet door evangelist Elenbaas –fors postuur, blauwe trui– of een van de vrijwilligers. Een allochtone vrouw met een hoofddoek neemt plaats op de bank. Achter haar staat met grote letters op de wand: „Die in de Zoon gelooft, die heeft het eeuwige leven.” Op diverse plaatsen liggen Bijbels en Nieuwe Testamenten in verscheidene talen. Op het programma van Bij Elim staan behalve de inloop met gratis koffie ook taallessen en maaltijden. Voor een Bijbelleesuur en zondagse bijeenkomsten kunnen bezoekers hier eveneens

Was het van jongs af uw verlangen om evangelist te worden? „Nee, ik wilde motorcoureur worden. Dat was mijn jongensdroom. Mijn moeder heeft op een 10

1 NOVEMBER 2025

beeld Cees van der Wal

liefdevolle manier verhinderd dat ik mijn motorrijbewijs zou halen. Soms reed ik, zonder rijbewijs, op de motor van mijn vader. Dat typeert hoe ik was, en misschien soms nog ben. Daarnaast, en dat klinkt tegenstrijdig, had ik als kind het idee: ik ga de zending in. Mijn moeder hing ieder jaar een zendingskalender op met foto’s van donkere kinderen. Die maakten indruk op mij. Dat voor werken in de zending een persoonlijk, geestelijk leven met de Heere nodig was, besefte ik niet.”

isolement. In zekere zin was ik eenzaam. School was voor mij een plek om me af te reageren. Uit die tijd heb ik één vriend overgehouden. Hij stimuleerde me om mee te gaan met een jongerenkamp van de Gereformeerde Gemeenten. Ik had daar weinig mee, maar ben toch gegaan en leerde tijdens dat Daniëlkamp mijn vrouw, Hester, kennen. Dat heeft er middellijkerwijs aan bijgedragen dat ik bij de kerk gebleven ben. Via Hester ben ik in de Gereformeerde Gemeenten terechtgekomen. Voordat ik Hester leerde kennen, leefde ik op mijn eigen manier. In het verkeer was ik roekeloos. Dat was zo erg dat een oom die bij de brandweer zat me waarschuwde. Hij zei: „Ik hoor dat je als een idioot rijdt. Pas daarmee op. Ik heb een aantal keren mensen uit een auto moeten zagen en hoop niet dat ik jou op een dag op die manier tegenkom.””

In wat voor gezin groeide u op? „Ik groeide met een oudere zus op in Leersum, op de Utrechtse Heuvelrug. Ons gezin hoorde bij de plaatselijke oud gereformeerde gemeente. Toen ik een jaar of tien was, na het overlijden van ds. Du Marchie van Voorthuyzen, gingen mijn ouders kerkelijk zwerven, al bleven ze lid van de oud gereformeerde gemeente. We bezochten geregeld een hervormde gemeente in Zeist en later in Veenendaal.”

Waardoor veranderde uw houding ten opzichte van het geloof en de kerk? „Ondanks het rebelse was ik op een bepaalde manier zoekend. De verandering in mijn leven kwam toen we getrouwd waren en in Wageningen naar de kerk gingen. Daar ben ik onder de prediking van ds. Honkoop, die daar destijds stond, stilgezet. Toen we later in Bodegraven woonden, mocht ik onder de prediking van ds. Bac tot ruimte komen en geloven dat de Heere Jezus ook voor mij is gestorven. Daar mocht ik ook voor het eerst aan het avondmaal deelnemen.”

Wat stempelde het geestelijke klimaat in uw jeugdjaren? „Ik kom uit een cultuur waarin niet veel gesproken werd over het geestelijk leven. De kerk en het dagelijks leven waren voor mij twee gescheiden werelden. Van sommige mensen wist ik dat ze God kenden. Mijn moeder werkte bij iemand in de huishouding. Ik ging als kind weleens mee en zat daar te spelen. Als ik die man met anderen hoorde praten, ademde dat iets van een nauw leven met de Heere. Dat maakte indruk op mij. De kerkdiensten raakten mij lange tijd niet. Als tiener was ik een rebel. Ik kom in mijn werk hier in Amersfoort weleens oud-docenten van het Van Lodenstein College tegen die zeggen: „Onvoorstelbaar dat jij hier zit.” Ja, dat vind ik zelf ook.”

Van accountmanager bij een houtimportbedrijf werd u evangelist in Ecuador. Een grote overgang? „Ik werkte in Lopik als pionier bij de nieuwe poot van een bedrijf dat duurzaam geproduceerd hout uit Brazilië ging importeren. Om het

Waar bleek dat rebelse uit? „Op zaterdag was ik vaker, als straf, op school dan thuis. Een conrector uit die tijd zei later eens tegen me: „Jij bent de enige leerling die ik in alle jaren dat ik docent en conrector was, heb geslagen.” Dat had ik eerlijk gezegd wel verdiend. Ik maakte een docent Engels het leven behoorlijk zuur.”

„Ondanks mijn rebelse gedrag was ik op een bepaalde manier zoekend”

Waar kwam dat gedrag vandaan? „Na een heftige ruzie met jongens in de buurt waar we woonden, waardoor ik in aanraking kwam met de politie, raakte ik in een soort

Lennard Elenbaas, evangelist

1 NOVEMBER 2025

Lennard Elenbaas Lennard Elenbaas wordt in 1972 geboren in een oud gereformeerd gezin in Leersum. Na de afronding van zijn studie hts-werktuigbouw bekleedt hij diverse technische en commerciële functies in het bedrijfsleven. Zo is hij onder anderen accountmanager bij een bedrijf voor houtimport. In 2012 wordt hij met zijn gezin door Zending Gereformeerde Gemeenten (ZGG) uitgezonden naar Ecuador, waar hij als evangelist op een zendingspost in Quevedo gaat werken. In 2016 wordt hij verbonden aan de gemeente in Portoviejo. Drie jaar later keert het gezin terug naar Nederland. Elenbaas is voor drie dagen per week als evangelist verbonden aan ontmoetingshuis Bij Elim van de gereformeerde gemeente in Amersfoort. Daarnaast werkt hij twee dagen als relatiebeheerder bij ZGG.

A en B en daarna de E-opleiding voor pastoraal werk. Het werd me duidelijk dat die tijd van voorbereiding nodig was. Bij mijn eerste sollicitatie bij de Zending Gereformeerde Gemeenten (ZGG) voor een pioniersfunctie in Ecuador werd ik afgewezen, terwijl ik ervan overtuigd was dat ik daarheen moest. Het was wel Gods weg, maar niet Gods tijd. Niet veel later is mijn moeder overleden. Daarna werd de weg naar Ecuador alsnog gebaand. Toen was het wel Gods tijd.”

verhaal in Nederland goed te kunnen vertellen, reisde ik voor mijn werk een keer naar Brazilië. Tijdens het bezoek aan een nederzetting in een afgelegen gebied raakte het mij dat die mensen waarschijnlijk geen Bijbel hadden en daarom de God van de Bijbel niet kenden. Op de terugreis voeren we anderhalf uur op de Amazonerivier. In een hoekje van de boot mocht ik het bij de Heere neerleggen: „Wij hebben Uw Woord ontvangen, maar hier wonen mensen die nog nooit van U hebben gehoord.” Toen bond de Heere de woorden op mijn hart: „Hoe zullen ze in Hem geloven van Wie zij niet gehoord hebben?” Ik kende die woorden niet –op catechisatie had ik nooit zo goed opgelet– maar ze kwamen krachtig binnen. ’s Avonds op mijn hotelkamer ging ik naar die woorden op zoek en kwam ik uit bij Romeinen 10. Ik las ook verder: „Hoe zullen zij horen, zonder die hun predikt? En hoe zullen zij prediken indien ze niet gezonden worden?” Dat liet me niet meer los. Toch heeft het daarna nog jaren geduurd voordat ik naar Zuid-Amerika werd uitgezonden. De roeping was niet weg, maar ik moest wachten tot het Gods tijd was. Dat gaf soms een hele worsteling. Ik vroeg me weleens af: heb ik het niet goed begrepen? Inmiddels werd ik in Bodegraven diaken en later ouderling. Ik ging de CGO-opleiding doen, eerst

Hoe ging u in Ecuador te werk? „We begonnen in Quevedo, een stad met 200.000 inwoners. Daar zou de vierde post van ZGG in Ecuador worden geopend. Biddend en zoekend ging ik op pad. De stad telt zeven wijken. Al vrij snel voelde ik me gedrongen naar een wijk te gaan waar ik veel openingen ervoer. Uit onderzoek bleek dat dit de gevaarlijkste wijk was. Een Ecuadoraanse predikant raadde me sterk af om daar als westerling naartoe te gaan. Hij zei: „De mensen zullen je bus beroven en je kinderen ontvoeren.” Toch voelde ik: daar moet ik heen.” Hebt u zich daar onveilig gevoeld? „Vooraf had ik met deputaten zending al over de gevaren gesproken, onder andere met het oog op onze kinderen. Na dat gesprek las ik in een dag13

1 NOVEMBER 2025

beeld Cees van der Wal

„De muren schudden heen en weer alsof het golfkarton was en binnen een paar seconden viel de stroom uit”

1 NOVEMBER 2025

boek wat de Heere tegen Paulus zei toen hij naar Korinthe ging: „Wees niet bevreesd, maar spreek en zwijg niet. Want Ik ben met u, en niemand zal de hand aan u leggen om u kwaad te doen; want Ik heb veel volks in deze stad.” Dat was een belofte en een bemoediging. De Heere heeft dat waargemaakt. Ons is nooit iets overkomen en er is nog geen embleem van onze bus gestolen. Zonder dat ik het wist, parkeerde ik mijn bus vanaf het begin op een vaste plek bij een vrouw die een soort moeder-overste in de wijk was. Ik vroeg haar toestemming om de bus daar neer te zetten, wat een impliciete vraag was om erop te letten. Later hoorde ik dat ze tegen opgeschoten knapen in de buurt, die in drugs handelden, had gezegd: „Je mag alles stelen wat los en vast zit, maar van die bus blijven jullie af.” De Heere gebruikte die vrouw om mij te beschermen. Dat was om Zijn Koninkrijk ook in Quevedo te bouwen, zo mag ik vast geloven.”

atie enorm. Ook onze kinderen hielpen mee. De eerste week na de aardbeving sliepen we met z’n allen op matrassen bij de achterdeur. Regelmatig renden we ’s nachts naar buiten bij een naschok. Vanuit het deputaatschap voor de zending kregen we veel steun. Zo bezocht directeur Paul Eikelboom ons. Een van onze kinderen wilde dat alle scheuren in ons huis gerepareerd werden, omdat die hem herinnerden aan die vreselijke avond. Paul Eikelboom zei: „Ik snap het, maar je kunt er ook op een andere manier naar kijken. Er is iets heftigs gebeurd, maar het huis is blijven staan. Zo kun je die scheuren zien als een symbool van Gods trouw.” Daarna hoefden ze voor onze zoon niet meer gerepareerd te worden.” In 2019 keerde u terug naar Nederland. Wat betekende het om hier na zeven jaar weer te moeten wortelen? „Dat is een proces van jaren. Veel dingen doe je op de automatische piloot. Als je naar het buitenland vertrekt, accepteer je vrij gemakkelijk dat alles daar anders is. Je moet alles opnieuw ontdekken. Wanneer je terugkeert naar Nederland val je terug op je oude automatische piloot, maar die werkt niet meer. Mijn vrouw stond bij een pinautomaat en vroeg zich af: hoe moet je die nu bedienen? Welke boodschappen haal je, als je in de winkel ineens uit veertien soorten koffie kunt kiezen? Voor de kinderen was de overgang het meest heftig. Onze jongste dochter was 2 jaar toen we vertrokken. Haar hele levenservaring lag in Ecuador. Toen ik haar een keer vroeg wat ze het meest miste, zei ze meteen: „De geiten!” Er kwam altijd een boer met honderden geiten bij ons door de straat. Dat gebeurt in Nederland niet. Soms eten we thuis nog een Ecuadoraanse maaltijd: rijst, garnalen en ceviche, koude vissoep. Zodra de geur daarvan bij ons in huis hangt, komen de herinneringen en de verhalen over Ecuador terug. Dat zijn mooie momenten. Ook zingen we nog geregeld Spaanse psalmen en liederen.”

In 2016 maakte u in Ecuador een zware aardbeving mee. Wat deed dat met u? „Het was een van de drie momenten in mijn leven waarvan ik dacht: is dit het einde? We waren kort daarvoor verhuisd naar Portoviejo, waar ik Peter van Olst als evangelist opvolgde. We zaten op zaterdagavond om zeven uur met koffie in de kamer. Op het moment dat de aardbeving begon, was mijn dochter net in de keuken. Ik hoorde haar gillen en wilde naar haar toe gaan, maar werd teruggegooid op de bank. De muren schudden heen en weer alsof het golfkarton was. Binnen tien seconden viel de stroom uit en werd het donker. Om me heen hoorde ik de aarde grommen. Heel indrukwekkend. Ik dacht: hier komen we niet levend uit, hier eindigt ons leven. Maar dat gebeurde niet. Ons huis bleef staan. Kort daarna bleek dat ons kerkgebouw, waar die avond zeventig jongeren bijeen waren, er ook nog stond. Onze oudste twee zonen waren daar. In de omgeving waren veel huizen ingestort. In totaal kwamen er door de aardbeving ongeveer 700 mensen om. Daar waren geen gemeenteleden van ons bij. We hebben hen die nacht allemaal opgezocht, waardoor we op een wonderlijke manier ineens ingeburgerd waren op onze nieuwe plek.”

Drie keer dacht u dat uw levenseinde dicht bij was. Welke momenten waren dat behalve bij de aardbeving nog meer? „Ik heb nooit zo veel ziekenhuizen en ambulances vanbinnen gezien als in de afgelopen zes jaar, na onze terugkeer uit Ecuador. De ene keer viel mijn linkergezichtsveld weg. Ik moest voor een MRI-scan naar het ziekenhuis. Een dag later belde de neuroloog, terwijl ik de hond uitliet. Er was sprake van een scheurtje in de binnenwand

Welke impact had deze traumatische gebeurtenis? „Via een noodhulpactie van Bijzondere Noden konden we voedselpakketten in de stad uitdelen. Dat je concreet iets kunt doen, helpt in zo’n situ15

1 NOVEMBER 2025

van mijn halsslagader. Heel gevaarlijk. Toen ik hoorde dat ik direct moest komen, dacht ik: ga ik het ziekenhuis nog halen? Uiteindelijk was het scheurtje waarschijnlijk het gevolg van een val uit een hangmat, in Ecuador. Het risico op een herseninfarct was al die tijd groot geweest, maar de Heere had me wonderlijk bewaard. Een andere keer, zo’n drie jaar geleden, voelde ik me niet lekker en had ik pijn in mijn zij. Ik bleek drie infarcten te hebben gehad: aan mijn nier, alvleesklier en milt. Nadat de dokter me een spray had gegeven, zakte mijn bloeddruk naar zestig over dertig. Dan leef je bijna niet meer. Toen mijn vrouw binnenkwam en ik in de ambulance weggebracht werd, heb ik bewust afscheid van haar genomen. Een emotioneel moment. Persoonlijk had ik enorm veel rust, een diepe vrede met God en met de situatie. Als ik één moment heb ervaren dat het goed was wat Hij deed, was het toen. Ik werd losgemaakt van alles wat aards is en zag er meer tegenop om hier te blijven dan om heen te gaan. In de ambulance op weg naar het ziekenhuis in Leiden mocht ik daar iets van delen met de ambulancebroeder.”

„Ik werd losgemaakt van alles wat aards is en zag er meer tegenop om hier te blijven dan om heen te gaan”

ochtend zat de kerk stampvol. Mensen namen elkaar mee. In die periode zijn veel Ecuadoranen die nu in die gemeente zitten met het Woord in aanraking gekomen.” Hoe ziet u de Heere aan het werk in Amersfoort? „Vooral in de mensen die Hij op ons pad brengt.” Elenbaas draait zich om, kijkt door het raam naar de ruimte waar bezoekers aan het sjoelen zijn. „Daar is een moslima bij die door onze taalhulp onder het Woord is gekomen. Bij evangelisatie kun je denken dat je mensen moet opzoeken om ze in aanraking te brengen met het Woord. En dat is waar. Maar hier ervaar ik vooral dat de Heere mensen op ons pad brengt die al geraakt zijn door het Woord of zoekend zijn. Op een avond stapte er onder een Bijbelleesuur een jongen binnen. Hij had thuis op de bank gezeten en voelde zich gedrongen om op zijn fiets te stappen. Toen hij langs ons pand kwam, voelde hij dat hij daar moest stoppen. Hij wist niet goed waar hij heen moest, maar zag hier licht branden, kwam binnen en zei: „Ik moet hier zijn.” Ik vroeg hem: „Waarom dan?” „Ik ben op zoek naar een plaats waar ik les kan krijgen uit de Bijbel en werd hier naartoe gebracht”, antwoordde hij. Dan ben je verwonderd dat de Heere mensen bij je brengt. Als het om ons werk gaat, probeer ik steeds minder de vraag te stellen: Wat werkt het uit? Wij hoeven dat niet allemaal te zien. Maar door dit soort ervaringen maakt de Heere duidelijk dat ons werk een plaats mag hebben in het werk dat Híj doet. Ter bemoediging. Dat maakt je stil.”

Hoe stempelde die ingrijpende ervaring uw leven? „Het ene moment was mijn leven in gevaar en een week later zat ik thuis een Bijbelleesuur voor te bereiden over Psalm 43, die mij opnieuw heel dicht bij God bracht. Het was onwerkelijk om het gewone leven weer in te moeten, waarin je iedere dag te strijden hebt met je zondige ik. Maar ik zit hier nog. Blijkbaar heeft de Heere daar een doel mee. Dat ik een aantal keren nadrukkelijk bij het levenseinde werd bepaald, helpt me om al het aardse te relativeren. Het vormt je, als je alles mag overgeven in Zijn handen, zoals het in Filippenzen 4 staat: „Weest in geen ding bezorgd; maar laat uw begeerten in alles, door bidden en smeken, met dankzegging bekend worden bij God; en de vrede Gods, die alle verstand te boven gaat, zal uw harten en uw zinnen bewaren in Christus Jezus.” Ik heb mijn taken en verantwoordelijkheden, maar het geeft vrede in je leven als je weet dat Hij regeert, ook wanneer je in je werk met vragen en zorgen te maken krijgt. De Heere bouwt Zijn Koninkrijk door omstandigheden heen die wij niet kunnen organiseren. Dat geeft een heilige ontspanning in mijn werk. Wij denken vaak sterk vanuit onze kaders, maar de Heere werkt op Zijn wonderlijke manier. Neem die aardbeving in Ecuador. De volgende

> rd.nl/hetgesprek

1 NOVEMBER 2025

beeld Cees van der Wal

1 NOVEMBER 2025

PORTRET

#1 Op zoek naar contact met een ander. Hoe doe je dat en waarom zou je dat doen? Andra den Hollander-Romeijn (45) uit Hendrik-Ido-Ambacht verhuurt een kamer via Kamers met Aandacht.

Een warme plek in huis voor een jongere Waarom luister je iets wel of juist niet? Als er zaken spelen, durft ze dat inmiddels tegen ons te zeggen. Dat is toch gaaf? Blijkbaar vertrouwt ze ons. In zulke dingen ervaar ik de zegen van God op onze keuze van jaren geleden om ons huis en hart voor anderen open te stellen. Een verschil met pleegzorg is dat zij extern begeleiding krijgt om te dealen met de issues in haar leven. Een voorwaarde voor huren via Kamers met Aandacht is dat je minimaal 24 uur per week werkt of studeert. Overdag is zij vaak niet thuis. Ikzelf meestal ook niet, want ik werk vier dagen per week in het onderwijs. Zowel thuis als op school ben ik gespitst op de behoeften van anderen. Dat gaat bij mij vanzelf. Ik moet opletten dat ik mezelf niet vergeet. Ik laad op van alleen zijn. Op dinsdag heb ik het huis graag een paar uur voor mezelf. Iedereen opgehoepeld, zeg ik dan. Als er eentje boven zit, heb ik nog het idee dat ze een beroep op me kan doen. Heb ik het rijk alleen, dan plof ik op de bank en lees ik een boek of kijk ik een film. Daarna kan ik er weer voor iedereen zijn.”

Margreet van den Berg-van Brenk

beeld Cees van der Wal

„D

e ruimte die we in huis hebben, delen we graag met anderen. We hebben niet voor niets een grote hoekbank staan. Daar ploffen onze dochters van achttien en vijftien af en toe op neer. Onze zoon van twintig tijdelijk niet, die zit voor zijn studie in Finland. Sinds een paar maanden schuift er wel regelmatig een andere jongere bij. Zij is via Kamers met Aandacht bij ons terechtgekomen. Het is geen pleegzorg, maar ik zie het als een lightversie daarvan. De eerste paar dagen en weken was het voor iedereen wennen. Voor haar het meest. We hadden haar voor die tijd wel een keer ontmoet, maar de setting is dan heel anders, zo officieel. Je zit om tafel met haar begeleidster en gaat na of de wensen en behoeften op elkaar aansluiten. Tijdens zo’n gesprek komt er van alles langs. Mag er iemand komen logeren? Eten we samen, of niet? Ach, het is voor beide partijen handig om afspraken te maken, maar je moet samen gaan ontdekken of ze werken. Belangrijker dan dit soort regels vind ik de manier waarop we met elkaar omgaan. Daarom heb ik vanaf het begin aangegeven dat wij eerlijkheid hoog in het vaandel hebben staan. Wij praten open met elkaar over alles wat ons bezighoudt. Of zij daarbij aanhaakt, is aan haar. Het is geen moeten. Ik vind het mooi om te zien hoe ze haar draai vindt. Als we na het eten uit de Bijbel lezen, ontstaat er regelmatig een gesprek. Dan merken we dat we elkaar weten te vinden in de kern van het geloof. De verschillen bespreken we ook met elkaar. In muziekkeuze bijvoorbeeld. Wat spreekt je aan in die muziek?

„Iedere dag ben ik gespitst op de behoeften van anderen” Andra den Hollander-Romeijn, verhuurder via Kamers met Aandacht 19

1 NOVEMBER 2025

Wij zoeken een

(leerling) engineer

Helpt u Caroline lesgeven? Juf worden, daar droomt de 7-jarige Caroline van. In gedachten staat ze al voor de klas met een schoolbord vol letters. Maar Caroline is door haar ouders verlaten. Haar 78-jarige overgrootmoeder kan nauwelijks voor haar zorgen.

ONS WERK VERBINDT GENERATIES. Ga naar beekbedrijven.nl

Voor meisjes als Caroline is christelijk onderwijs onmisbaar. Dankzij uw gift krijgen zij onderwijs, horen over de Heere Jezus én hebben een toekomst. Misschien wel als juf… Doneer

4 kindero-r bijbels vo

€ 25

Uw gift is welkom op NL74 RABO 0335 3074 50 of via de QR code.

Bouw jij mee aan de energietransitie in Gelderland? Als (leerling) engineer leg je de basis voor een succesvolle uitvoering. Je kent de eisen van vergunningverleners en vertaalt dit naar een maakbaar ontwerp. We bieden deze functie aan in combinatie met een BOL/BBL-opleiding (niveau 4).

www.stephanos.nl

Word aanjager van je eigen doel Ontdek het leer- en werktraject van Assistent Accountant Jeffrey op werkenbijlansigt.nl

of sponsor een kind voor € 25 per maand

COLUMN

Wim van Egdom schrijft over het dagelijks leven. En meer. Soms met een knipoog

Kijken in de spiegel

wim@rd.nl en materialist? Nee, ben ik echt niet. Meende ik. Tot ik letterlijk én figuurlijk in de spiegel keek.

Maar toen zakte ik de afgelopen week flink door m’n kunstig aangelegde ijsvloer. Ik ontdekte in de spiegel in m’n onlangs gerenoveerde badkamer namelijk een paar kleine, donkere krasjes. Dat moest het weer zijn, zoals dat dan heet. En hoe kan dat nu in een splinternieuwe spiegel?

Laat ik maar eerlijk zijn: ik mag er graag een beetje mee koketteren dat ik meen geen materialistisch ingesteld mens te zijn. Natuurlijk, ik kan erg genieten van mooie dingen, maar dat is toch Ik was er druk mee. Eerst om te bekijken hoe groot echt wat anders dan dat je een materialistische de krasjes waren. En later betrapte ik mezelf erop levensinstelling hebt, maakte ik mezelf wijs. Ik dat ik steeds als ik de badkamer binnenkwam even woon in een bescheiden flatje, rijd een tweede- keek of de krasjes nog niet groter waren geworden. handsauto en verafschuw het om kleding te moeten kopen. Een mens is een hardnekkig weEn ik durfde zen, want het duurde dagen voor moraliserend te En als het om die dingen gaat ik doorhad dat ik nu exact het praten over goede gedrag vertoonde dat ik bij anwaar ik wél een flinke aantrekderen zo verafschuw. Die kunnen kingskracht bij voel, maakt het doelen? natuurlijk nog wel een verschil of bijvoorbeeld na de aanschaf van je een nieuwe telefoon of tablet koopt of een nieuw een nieuwe auto alleen maar zeuren over dat ene huis van vele, vele tonnen. Ja, ik weet het, ik krasje. Vreselijk vind ik dat. ben er ook nog een expert in om mezelf ‘schoon’ praten. Toen ik overwoog om een loep aan te schaffen om de beschadigingen nog beter te kunnen inspecteWat is er trouwens mooier dan dat je ruimte in ren, viel eindelijk het kwartje. De badkamerspiegel je budget hebt voor goede doelen? Natuurlijk hield me een niet te negeren spiegel voor. Hoezo, lees ik anderen op dat onderwerp nooit direct ik niet gebonden aan materie? En waarom zat ik de les, maar indirect geef ik toch wel graag een dan steeds weer met m’n neus op die spiegel? steekje als het gesprek over het geven van giften gaat. De vraag stellen, is hem beantwoorden. 21

1 NOVEMBER 2025

PORTRET

#2 Op zoek naar contact met een ander. Hoe doe je dat en waarom zou je dat doen? Jan Pul (32) uit Meteren bezoekt gedetineerden via Gevangenenzorg Nederland.

Een naaste voor gevangenen in Vught de gesprekken en ervaringen wel eens mee naar huis en droomde ik er soms zelfs over. Nu is dat gelukkig niet meer zo. De mensen die ik in de gevangenis bezoek, zijn door een aardse rechter veroordeeld. Verder is het niet aan ons mensen om hen te oordelen. Als de hemelse Rechter ons oordeelt naar wie wij zijn, dan horen wij daar ook te zitten. Ik ben ook mens. Ik ben geen haar beter. Op een bepaalde manier is er maar weinig voor nodig om in de gevangenis te komen. Er kan iets gebeuren in je hoofd, er kunnen omstandigheden in je leven zijn waardoor je tot een bepaalde gedraging komt die gevangeniswaardig is. Dit werk kun je alleen doen als je de daad loskoppelt van de mens. Je moet luisteren, zonder enige vorm van oordeel. In de gevangenis geldt de ongeschreven regel dat je in principe niet praat over het delict dat iemand gepleegd heeft. Je moet van mens tot mens naar elkaar kunnen kijken. Zodra ik dat niet meer kan opbrengen, moet ik hiermee stoppen. Ik voel voor het uitschot, voor de mensen in de marge. We hebben het over 30.000 mensen per jaar in Nederland. 30.000 mensen die we achter een muur wegstoppen en naar wie we niet meer omkijken. Wie zijn wij om ons boven hen te plaatsen? Ook zij verdienen een tweede kans.”

Noah de Jong

beeld Cees van der Wal

„E

en gevangenis heeft dikke muren, maar het is een dunne scheidslijn tussen binnen en buiten. Het verschil tussen een gevangene en mij is dat ik bewaard ben gebleven voor een gevangeniswaardige daad. Ik ben in 2023 als vrijwilliger bij Gevangenenzorg Nederland terechtgekomen, geïnspireerd door een artikel hierover in Daniël, het jongerenblad van de Gereformeerde Gemeenten. Het raakte me. Gevangenen worden in de samenleving vaak afgeschreven. Het duurde even voordat ik na mijn aanmelding als vrijwilliger daadwerkelijk de gevangenis in Vught betrad. Eerst werden mijn beweegredenen doorgenomen, daarna begon ik met de doorlopende training voor vrijwilligers. Ook werd ik door justitie gescreend. Eén keer per maand op zaterdagochtend ga ik naar de gevangenis. Daar bel ik samen met een andere vrijwilliger aan bij de grote poort. We moeten onszelf legitimeren en piepvrij door een metaalpoortje, zoals op het vliegveld. Ook krijgen we een noodknop mee, maar die heb ik gelukkig nog nooit gebruikt. Uiteindelijk gaan we elk naar een eigen afdeling. Daar leg ik een pak koeken op tafel. De gevangenen zorgen voor de koffie. Soms heb je diepgaande gesprekken met gevangenen, soms praat je over koetjes en kalfjes. Toch zijn er best wel wat mensen bij wie je de ogen ziet oplichten: „Hé Jan, ben je er weer?” Dan heb je een gezellig moment. Het raakt me dat ik door deze ontmoetingen echt wat voor anderen kan betekenen. Voordat ik op pad ga, vraag ik in gebed altijd of ik geholpen mag worden. In het begin nam ik

„Dit werk kun je alleen doen als je de daad loskoppelt van de mens” Jan Pul, vrijwilliger Gevangenenzorg

1 NOVEMBER 2025

beeld Fred Libochant Fotograﬁe

VERDIEPING

Zo regelen dorpen hun eigen zorg 24

1 NOVEMBER 2025

Heleen van de Fliert

Een groepje ouderen dat elkaar helpt met boodschappen doen of een vrijwilliger uit de plaatselijke kerk die een lekkende gootsteen komt repareren. Hoe zien bewoners van een dorp naar elkaar om als de overheidshulp niet voldoet? 25

1 NOVEMBER 2025

straatje recht leggen, een stopcontact repareren, dat soort dingen. Geen klusjes met de computer, die liggen me niet.” Daarvoor zijn dan weer andere vrijwilligers beschikbaar. Als er een klus bij de organisatie binnenkomt, is het de taak van Rien Zwemer, een van de twee coördinatoren van DSM, om er een geschikte vrijwilliger bij te zoeken. „Ik zet een berichtje in de groepsapp en meestal is het dan zo geregeld.” Zwemer en Van der Spek zitten samen met oud-diaken Bas Boevée (hervormde gemeente) en diaken Paul Büdgen (gereformeerde gemeente) op een donderdagavond in de woonkamer van Zwemer in Moerkapelle om over hun project te vertellen. Ze hopen dat het andere kerkenraden en gemeenten stimuleert om ook actief te worden in hun omgeving. DSM ontstond in 2014, toen Henk van Dam, lid van de gereformeerde gemeente in Moerkapelle, een scriptie schreef om zijn

en akelig piepgeluid aan het plafond plaagt wekenlang een oudere vrouw uit Moerkapelle. De batterij van haar rookmelder moet vervangen worden. Hoe los je zo’n probleem op? Zelf op een trap klimmen kan ze niet meer. Een bedrijf laten komen voor een kleinigheidje als het vervangen van een batterij, doe je niet snel. De buren vragen durft ze niet. Na een maand het „Piep, piep, piep” verdragen te hebben, belt de vrouw naar het klusteam van Diaconale Samenwerking Moerkapelle (DSM), dat uitgaat van de drie plaatselijke kerken. Vrijwilliger Jan van der Spek fietst nog dezelfde dag langs en vervangt de batterij. Een kleine moeite, maar voor deze vrouw was het de oplossing van een „gigantisch probleem”, vertelt Van der Spek. Dergelijke klussen doet hij nu zo’n zeven jaar. Het liefst gaat de ambulancechauffeur op pad voor dingen die hij met zijn handen kan doen. „Een boom snoeien, een

Austerlitz, Barneveld en Kesteren Diaconale Samenwerking Moerkapelle staat niet op zichzelf. Steeds meer dorpen gaan aan de slag om zorg voor inwoners te regelen. Dat kan op verschillende manieren, blijkt uit de voorbeelden in Austerlitz, Barneveld en Kesteren. In Austerlitz richtten bewoners in 2012 Austerlitz Zorgt op, omdat ouderen graag in het dorp wilden blijven wonen, ook als ze meer hulp nodig kregen. Dat lukte alleen niet met de zorg die de gemeente Zeist, waar Austerlitz onder valt, biedt. Nu is er in Austerlitz een vrijwilligersteam waarop inwoners een beroep kunnen doen voor onder andere thuis-, dagen nachtzorg en hulpmiddelen. Ook organiseert het team welzijnsactiviteiten, zoals Austerlitz beweegt en Austerlitz klust, waarmee Austerlitz Zorgt „bijdraagt aan de solidariteit en gemeenschapszin in het dorp”. Austerlitz Zorgt is inmiddels een

landelijk bekend voorbeeld van een burgerinitiatief op het gebied van zorg en welzijn. In 2017 werd het dorp door de gemeente Zeist uitgeroepen tot „zorgzaam dorp” en in 2023 werd het initiatief door dorpsbewoners beschreven in het boek ”Austerlitz doet het zelf”. Ook straatarts Michelle van Tongerloo schreef erover in haar bestseller ”Komt een land bij de dokter” (2024). In Barneveld wordt er gewerkt met „sleutelfiguren”. Deze zeven personen zijn sinds dit voorjaar in de wijk Oldenbarneveld actief als buurtverbinders; ze vormen het aanspreekpunt voor buurtbewoners en „zetten zich in om verbinding en betrokkenheid in de wijk te vergroten”. Wat ze precies gaan doen is nog niet bekend, het project is pas net gestart. In Kesteren speelt de plaatselijke hervormde gemeente een rol in de verbinding tussen dorpsbewoners. Marije Stegerman is er in 2023 26

aangesteld als diaconaal dorpsondersteuner. Ze gaat twee dagen per week langs de deuren in Kesteren en Opheusden, op zoek naar eenzaamheid en armoede. Een team van vrijwilligers uit de dorpen helpt haar daarbij. Buurtcirkels Naast zulke losse plaatselijke initiatieven bestaan er elders in Nederland enkele honderden zogenoemde voorzorgcirkels. Leden van zo’n cirkel –meestal senioren– wonen bij elkaar in de buurt en kunnen een beroep op elkaar doen voor een gezelligheidsbezoekje of boodschappen. Deze voorzorgcirkels zijn een initiatief van ”Nederland zorgt voor elkaar”, een landelijk netwerk van bewonersinitiatieven. De voorzorgcirkels bevinden zich bijvoorbeeld in Valburg en Land van Cuijk. Ook in grotere plaatsen, zoals Apeldoorn, bestaan zulke initiatieven, daar buurtcirkels genoemd.

1 NOVEMBER 2025

to gr aﬁi e

Bü ul Pa

„In principe hoeft niemand in Moerkapelle eenzaam te zijn of praktische problemen te hebben” Paul Büdgen, diaken gereformeerde gemeente Moerkapelle

dg en

theologieopleiding af te ronden. „Kerken, laat je zien”, was de oproep die hij daarin deed. Hij ontwikkelde in zijn afstudeeropdracht het idee van een gezamenlijk diaconaal project, waarbij alle kerken uit Moerkapelle zich zouden aansluiten. Zo geschiedde. De hervormde gemeente, hersteld hervormde gemeente, gereformeerde gemeente en de Nederlandse Patiëntenvereniging (NPV) sloegen de handen ineen en richtten de vrijwilligersorganisatie op. Sindsdien zijn al tientallen inwoners van Moerkapelle uit de brand geholpen, vertellen de mannen. „Pas nog hebben we een vrouw geholpen op de camping hier”, herinnert Zwemer zich. „Ze woont alleen en ligt veel op bed. We hebben voor haar een stuk schutting gerepareerd en de tuin gefatsoeneerd. Het levert altijd weer voldoening op om iemand zo te kunnen helpen.” Maatschappelijke behoefte Met het project willen de kerken voorzien in een maatschappelijke behoefte. De Nederlandse samenleving is steeds minder een zorgsamenleving en steeds meer een participatiesamenleving, schrijft de hersteld hervormde gemeente op haar website over DSM. Daardoor dreigen veel mensen volgens de kerk te vereenzamen of te weinig praktische hulp te krijgen. „In principe hoeft niemand in Moerkapelle eenzaam te zijn of praktische problemen te hebben”, geeft ook Büdgen aan. „Er zijn voldoende middelen en genoeg mensen die elkaar kunnen helpen. Toch zijn er wel degelijk mensen eenzaam of arm. Het is de uitdaging om hen op te sporen.” Dat is nog niet zo makkelijk, erkent hij. „Als diakenen merken we dat het moeilijk is om te signaleren of mensen eenzaam zijn of hulp nodig hebben. Dat is in onze eigen kerken al zo, laat staan daarbuiten”, aldus Büdgen. „Mensen lopen niet te koop met problemen of armoede.” Om als DSM een zo groot mogelijke groep te 27

t . be an eld Fred Liboch

. Jan van der Spek

Rien

Zwemer.

Bas Boevée. 1 NOVEMBER 2025

Vrijwilliger Jan van der Spek (r.) en coördinator Rien Zwemer. beeld Fred Libochant Fotograﬁe

1 NOVEMBER 2025

„Door de samenwerking leer je elkaar als kerken beter verstaan” Bas Boevée, oud-diaken hervormde gemeente Moerkapelle

bereiken en in beeld te krijgen, werken de kerken en NPV samen met plaatselijk verzorgingstehuis Beth-San en de gemeente Zuidplas, waar Moerkapelle onder valt. Die constructie maakt de diaconale organisatie „ijzersterk”, aldus Boevée. „De NPV komt achter voordeuren waar je als diaken niet zo snel komt. Dat helpt enorm in het opsporen van de mensen die hulp of financiële ondersteuning kunnen gebruiken.”

de kerk. Ze zijn dan heel verbaasd dat we dit als kerkelijken doen voor niet-kerkelijken.” De kerken zijn zelf ook gebaat bij het bestaan van DSM, vertelt Zwemer. „Kerkmuren zijn veel lager geworden. We proeven de eenheid in Christus en geloven dat dat doorwerkt in ons dorp. Bij de vergadering waarin we als kerken de oprichting van DSM bespraken, bestudeerden we Johannes 17. Daaruit bleek duidelijk dat we het project gezamenlijk moesten doen, omdat Jezus bidt voor de eenheid van Zijn kinderen.”

Flyer Daarnaast verspreidt DSM iedere twee à drie jaar huis aan huis een flyer. „Iedere inwoner van Moerkapelle zou dus moeten weten dat we bestaan”, zegt Zwemer. Daarin staat met welke vragen de inwoners van Moerkapelle een beroep kunnen doen op DSM, zoals het bijhouden van de tuin of het doen van boodschappen. De drie Moerkapelse kerken weten zich geroepen tot deze diaconale taak „vanuit de gedachte dat wij als christenen naar onze naasten willen omzien volgens de Bijbelse opdracht: „Draagt elkanders lasten””, aldus de hersteld hervormde gemeente. Die motivatie is van groot belang, lichten de vier mannen toe. „We doen dit niet omdat wij zulke aardige jongens zijn”, zegt Büdgen, „maar omdat we vinden dat we verplicht zijn om ons als kerken ook te richten op de niet-kerkelijke mensen in ons dorp.” Evangelisatie is daarbij geen direct doel, vult Boevée aan. „Het ligt er niet dik bovenop dat kérken DSM organiseren. Maar er zijn wel mensen die we geholpen hebben en die nu wekelijks de kerk bezoeken. Iedere zondag zie ik er één zitten. Dat stemt dankbaar.” Ook vrijwilliger Van der Spek waardeert het dat DSM er voor heel Moerkapelle is. „Ik vind dat een belangrijk aspect. Zelf heb ik weinig last van kerkmuren, dus het past goed bij mij om actief te zijn voor DSM.” Het wordt erg gewaardeerd, merkt hij, als hij bijvoorbeeld bij iemand langsgaat om een lekkende kraan te repareren. „Sommige mensen hebben vanuit vroeger lage verwachtingen van

Vlekkeloos Het voordeel van de gebundelde krachten is dat er snel geschakeld kan worden, merkt de coördinator. „De samenwerking verloopt meestal vlekkeloos. In de coronatijd zetten we in twee dagen een netwerk op dat in kaart bracht welke mensen alleen of kwetsbaar waren. Die belden we vervolgens op, om te vragen of ze behoefte hadden aan een gesprekje, of dat er iemand boodschappen voor hen kon doen. De interkerkelijke samenwerking beperkt zich niet alleen tot DSM. Zo houden de kerken ook jaarlijks met bid- en dankdag een inzamelingsactie voor de plaatselijke voedselbank. „De gereformeerde gemeente heeft de grootste gang, dus daar rijden de hervormde en hersteld hervormde gemeente na de dienst met het voedsel naartoe”, zegt Boevée. „De volgende dag wordt het opgehaald.” „Je leert elkaar door deze samenwerking beter verstaan”, geeft de diaken aan „Het is als christen onze roeping en plicht om elkaar op te zoeken. Het verbaast me weleens dat we daar zo makkelijk aan voorbijgaan. Als je als kerken zoekt naar wat je bindt, kun je ontzettend veel plezier van elkaar hebben door elkaar te helpen en te stimuleren. Ik heb in de praktijk ervaren hoe sterk je dat maakt.” Filteren Wordt er weleens misbruik gemaakt van de diensten van DSM? Vrijwel nooit, zegt Zwemer. „Maar soms moet je wel wat filteren. Ik werd een keer gebeld door een vrouw die vroeg of we haar tuin kwamen doen. Vervolgens ging ik erlangs om te 29

1 NOVEMBER 2025

kijken wat er moest gebeuren, maar zag ik dat er al het een en ander gedaan was. De vrouw bleek al hulp te hebben, maar die was op vakantie. Dan zeg ik wel: U moet maar even wachten tot hij terug is.” Ook de gemeente Zuidplas, de woningbouwvereniging en het Leger des Heils doen weleens een beroep op DSM. Zwemer: „De woningbouwvereniging vroeg een keer of we huizen wilden schilderen, waar de klimop tot op het dak groeiden. Daar beginnen we ook niet aan, we sturen onze mensen niet het dak op. We werken voor mensen in nood, niet voor bedrijven.” Soms verkijkt DSM zich op een klus, geeft de coördinator aan. „Een van onze eerste klussen deden we na een vraag van gemeente Zuidplas. Er moest een huis ingericht worden voor iemand die werd achtervolgd en daarom in Moerkapelle kwam wonen. We hebben het oude huis leeggehaald en in het nieuwe de wanden gesausd en laminaat gelegd. Maar eigenlijk was het gevaarlijk

„We werken voor mensen in nood, niet voor bedrijven” Rien Zwemer, coördinator Diaconale Samenwerking Moerkapelle

om daar te zijn. We roken boven dat er beneden wiet gerookt werd.” Bij dergelijke klussen komen kosten kijken. Deels dekt de gemeente die, voor de rest springen de diaconieën bij, zegt Büdgen. „We dragen als kerken bij naar de breedte van onze schouders. Dat levert eigenlijk nooit problemen op. Bij de gemeente zijn ze weleens jaloers op hoe snel wij kunnen schakelen.”

Prof. dr. Marc Schulz: Burgerinitiatieven vergroten het

Mensen hebben vooral relaties nodig om gelukkig te kunnen zijn, blijkt uit het Harvardonderzoek. Geldt dat voor alle vormen van relaties? „De belangrijkste factor voor geluk is het hebben van langdurige, kwalitatieve relaties met mensen die dicht bij je staan. Centrale relaties, noemen we dat. Als je in moeilijkheden terug kunt vallen op een partner, broer, zus of beste

hu Sc

dr .M

. of Pr

Een dorp dat zijn eigen lasten draagt door ze te verdelen over zijn inwoners, is een krachtige gemeenschap, zegt prof. dr. Marc Schulz. De hoogleraar psychologie is betrokken bij het geluksonderzoek van Harvard University, dat al bijna negentig jaar onderzoekt wat mensen nodig hebben om gelukkig te zijn. Sociale verbindingen zijn daarbij een belangrijke factor, vertelt Schulz via een Teamsverbinding vanuit Pennsylvania. „Onderlinge solidariteit vergroot het sociale kapitaal van het dorp. Daarbij zijn is de hele gemeenschap gebaat.”

arc

Schulz. beeld

rc Ma

vriend, werkt dat stressverlagend. We onderschatten echter het belang van meer oppervlakkige relaties. Het contact met een maaltijdbezorger, met de vrouw bij wie je je koffie afrekent of met de vreemde die je tegenkomt in de trein, levert ook energie op. Het maakt wel uit hoe vaak je die maaltijdbezorger dan ziet en of je overeenkomsten met hem hebt. De waarde van een ontmoeting neemt toe als je iemand beter leert kennen.” 30

Die ontmoetingen nemen af, stelt u. „Ja, het wordt steeds moeilijker om mensen bij elkaar te brengen. Vroeger was bijvoorbeeld de molen een centrale plek in het dorp, waar iedereen uit de gemeenschap heen ging om graan te laten malen. Ook de centrale aanwezigheid van kerken zorgde voor publieke ontmoetingen. Tegenwoordig is dat veel minder geworden. Het is echt dramatisch hoeveel tijd mensen alleen of met een scherm doorbrengen.” Wat is de oplossing voor dat probleem? „Die is eigenlijk heel eenvoudig: ga naar buiten en zoek elkaar op. Daarin kan de gemeenschap een rol spelen, door weer van die gemeenschappelijke ruimtes te creëren. Een park in de stad zorgt er bijvoorbeeld al voor dat mensen elkaar ontmoeten. Nog beter zou het zijn om mensen in dat park groentetuinen aan te laten leggen en verzorgen. Op die manier geef je ze mogelijkheden om

1 NOVEMBER 2025

Vrijwilliger Jan van der Spek. beeld Fred Libochant Fotograﬁe

geluk van het hele dorp samen te werken en leren ze elkaar pas echt kennen. Daardoor ontstaan relaties die binnen de eigen gemeenschap gevormd zijn. Deze verbindingen zijn erg sterk, vanwege de gedeelde geschiedenis en identiteit die mensen in bijvoorbeeld een dorp hebben. Daarnaast toont ons onderzoek aan dat mensen die in een gemeenschap leven waarin ze elkaar helpen en gezamenlijk activiteiten ondernemen, gelukkiger zijn. Dat komt door de sociale voordelen die dat contact oplevert. Daarnaast draagt het bij aan de persoonlijke ontwikkeling van mensen, want van contact met een ander doe je altijd nieuwe perspectieven op.” Elkaar helpen levert dus geluk op. Voor zowel de helper als degene die geholpen wordt? „Ja, voor beide partijen. Een verbinding tussen twee mensen bestaat altijd uit geven en ontvangen. Dat is dus

ook een wezenlijk onderdeel van het geluk. Door elkaar te helpen, komen we dichter bij de ander. Ook voelen we ons daardoor onderdeel van iets groters. We dragen bij aan een collectief.” Maakt het nog uit of de hulp vrijwillig of betaald is? „Aan de kant van de gever is het zo dat het geluksvoordeel groter wordt op het moment dat je niet betaald krijgt voor het werk dat je verzet. Vrijwilligerswerk geeft je een gevoel van nobelheid. Dat

„Ook het contact met de maaltijdbezorger levert energie op” Marc Schulz, geluksonderzoeker

kan ook het geval zijn als het wel een betaalde activiteit is, maar meestal is het effect dan minder groot. Voor de ontvanger kan het twee effecten hebben als hij vrijwillig geholpen wordt. Het kan ervoor zorgen dat hij zich dankbaarder voelt voor de ontvangen hulp, wat de relatie versterkt. Maar het kan ook een schuldgevoel opleveren.” Ondersteuning op dorpsniveau kan op verschillende manieren. Een kerk kan een vrijwilligersteam aansturen, of burgers regelen alles zelf. Wat werkt volgens u het beste? „Dat maakt voor het welzijn van de gemeenschap niet zoveel uit. In een bloeiende gemeenschap is zowel formeel als informeel contact nodig. Alles wat mensen samenbrengt, levert geluk op. Daarvoor maakt het niet zoveel uit of je geholpen wordt door de buurman of door iemand die gestuurd is door de kerk of de overheid.”

1 NOVEMBER 2025

PORTRET

#3 Op zoek naar contact met een ander. Hoe doe je dat en waarom zou je dat doen? Miep Grootendorst (71) uit Heerjansdam bezoekt gezinnen via Home-Start.

Wekelijks een bezoekje aan zoekende ouders het praktische aspect: dat ze hem zwembandjes om moet doen. Bij een Aziatische moeder zag ik welke hoge eisen zij aan haar kind stelt. Ik leg haar uit dat de lat in Nederland lager ligt. En dat wat zij haar peuter leert, hier stof is voor groep 3. Het verschil met een hulpverlener is dat die vanuit zijn kunde het gesprek aangaat. Ik sta op gelijke voet met de ouder, meer als een buurvrouw die af en toe haar hoofd om de hoek steekt en informeert hoe het gaat. En misschien nog wel belangrijker: ik focus op wat er goed gaat in het gezin. Dat benoem ik expliciet. Het moeilijkste vind ik de dingen waar ik geen vat op heb. Zo hoorde ik bij een gezin dat de vader de afspraken met zijn kind niet nakomt. Dat geef ik aan de coördinator door. In het eindgesprek heeft deze moeder tegen haar gezegd dat juist mijn luisteren zonder oordeel haar heeft geholpen om belangrijke keuzes te maken. Gaandeweg zie ik bij veel ouders de onzekerheid afnemen: de schouders ontspannen. Alleen door een paar maanden of soms een paar jaar wekelijks met elkaar te praten.”

Margreet van den Berg-van Brenk

beeld Cees van der Wal

„A

ls ik thuiskom van een bezoek aan een gezin voel ik me moe vanwege de drukte waar ik uit kom. En tegelijk ook voldaan, omdat ik zie dat de opvoeder zijn schouders kan laten zakken. Dit vrijwilligerswerk past op het eerste gezicht misschien niet bij mij. Ik ben niet zo’n prater en heb geen sociale, maar een technische opleiding gevolgd. Gedurende mijn leven heb ik meer oog gekregen voor de menselijke kant. We kregen één dochter en hebben God gevraagd of we een tweede kind mochten grootbrengen. Dat werd een pleegdochter, die zevenenhalf jaar bij ons heeft gewoond. In die tijd kregen we veel begeleiding. Van wat ik toen heb geleerd, kan ik nu iets doorgeven. De coördinator van Home-Start weet wat bij mij past. Ik vermoed dat ik daarom altijd kleine gezinnen krijg toebedeeld. Of gezinnen uit een andere cultuur, want dat vind ik interessant en ik kan me in het Engels goed redden. De ouders spreken het meestal niet uit, maar ik merk dat ze het waarderen dat ik de moeite neem om naar hen toe te komen –op de fiets, want ik doe alles op de fiets– en naar hun verhaal te luisteren. Ik stel mezelf bescheiden op en luister liever iets langer dan dat ik ze het hemd van het lijf vraag. Na verloop van tijd vertrouwen de meesten me van alles toe. Over pijn uit het verleden, gedoe in het huwelijk of wat dan maar. Als er zoveel vertrouwen is gegroeid, kan ik –nog steeds voorzichtig– een advies geven. Bij een Afrikaans gezin zag ik de stapel ongeopende enveloppen elke week groter worden. Dan vertel ik dat daar belangrijke dingen in kunnen staan. Bij een ander hoorde ik dat ze met de kleine naar het zwembad zouden gaan. Haar attendeer ik op

„Ik ben als een buurvrouw die af en toe haar hoofd om de hoek steekt” Miep Grootendorst, vrijwilliger Home-Start

1 NOVEMBER 2025

Rusland heeft het Evangelie nodig. Juist nu!

Dankzij uw steun helpen we 123 evangelisten, verspreiden we Bijbels en steunen we kinderkampen. Zo brengen we Gods Woord tot in de verste uithoeken van Rusland, Centraal-Azië en de Kaukasus.

Help en bid mee! Kijk op friedensstimme.nl

Denk na over wat u achterlaat. Als Jeugdbond is het onze opdracht om jongeren blijvend te verbinden aan de dienst van de Heere. Het is bemoedigend dat Hij Zelf zegt dat het zaad Hem zal dienen. Hij zal werken, tot in het laatste nageslacht. Ook als u er niet meer bent. Heeft u er weleens over nagedacht om de Jeugdbond op te nemen in uw nalatenschap? Neem anders eens contact op via info@jbgg.nl of 0348 489 948 om dit te bespreken.

jbgg.nl/steun

TER PLEKKE

beeld Ruben Schipper Fotograﬁe

De kracht van oogcontact Mirjam van der Sleen

In de buurthuiskamers van het Leger des Heils komen mensen met allerlei achtergronden. Hoe zorg je dat ieder zich welkom weet? Een kijkje achter de schermen bij een training voor vrijwilligers uit Almere.

1 NOVEMBER 2025

beeld Ruben Schipper Fotograﬁe

r loopt een vrouw het buurthuis binnen. Haar gezicht staat bezorgd. In haar hand heeft ze een brief. Ze kijkt zoekend om zich heen. „Hallo, is hier iemand?” Verderop in de zaal zit een vrijwilliger achter een tafeltje, telefoon in de hand. „Ik heb hier een rekening of zo.” „Ik ga niet over geld”, reageert de vrijwilliger. „Koffie?” „Liever thee.” „Dat heb ik niet. Maar ga even zitten.” Ondertussen checkt ze nog gauw haar berichten. Dan strijkt ze neer bij de vrouw, die inmiddels met de handen in het haar naar de brief zit te staren. „Moet je kijken, wat een bedrag… Dat heb ik helemaal niet.” „Tsja, dat zijn heel normale bedragen tegenwoordig”, reageert de vrijwilliger. „Maar goed, ik heb er geen verstand van. Je moet gewoon maandag even bellen, er staat een nummer op, hè. En trouwens, mijn shift zit erop, ik was net aan het opruimen.” Beteuterd blijft de gast achter. Zo moet het dus vooral níét, vertelt Martine Sloezarwij aan de cursisten die deze donderdagavond naar buurthuiskamer ’t Klankbord in Almere zijn gekomen. Martine werkt twintig jaar bij het Leger des Heils en geeft nu iets langer dan een jaar trainingen aan groepen vrijwilligers. Om te illustreren hoe erg het mis kan gaan met gastvrijheid, speelde ze samen met buurthuiscoördinator Lia deze scène na. Gelukkig laten de twee dames meteen daarna ook zien wat wel een goede manier is om een gast te verwelkomen: iemand direct bij binnenkomst de volle aandacht geven, begrip tonen en voorstellen om te helpen bij het lastige telefoontje. De vrijwilligers volgen deze avond de training ”Gulle Gastvrijheid”. Ze zijn allemaal betrokken bij ’t Klankbord, als lid van een kookteam of als gastvrouw. In totaal heeft deze buurthuiskamer zo’n zeventig vrijwilligers. Doelgroep van de kamer zijn mensen uit de buurt die eenzaam zijn. Die kunnen in ’t Klankbord terecht voor een babbeltje of een warme maaltijd. Eerder op de avond maakt Martine met een oefening al duidelijk hoe belangrijk oogcontact

is bij een ontmoeting. De cursisten moeten eerst door een zaal lopen zonder elkaar aan te kijken en zonder iets tegen elkaar te zeggen. Anitha, die de training samen met haar man Jerry volgt, mompelt: „Wel lastig hoor, zeker als ik Jerry tegenkom.” Ook de anderen lopen wat onwennig langs elkaar heen. Daarna moeten ze elkaar juist wel aankijken en begroeten. Een totaal andere dynamiek ontstaat. Mensen raken elkaar aan, zeggen ”hallo”, knuffelen elkaar. „Dat is de kracht van oogcontact”, zegt Martine. Koffiegeur Op een grote flip-over schrijft Martine vier aspecten waarmee je iemand een gevoel van welkom kunt geven: woorden, gebaren, houding en omgeving. De cursisten bedenken met elkaar wat er onder die vier categorieën past. Groeten met naam wordt genoemd en: terugkomen op eerdere gesprekken. Ook het belang van een glimlach op het gezicht en het op mensen aflopen komen voorbij. „Je moet er geen verschil in maken wie er komt”, zegt Jerry. „Mensen moet je vriendelijk begroeten, en je moet tijd maken om hen aan te horen.” Het kopje ”omgeving” lijkt wat lastiger. Martine geeft een hint: „Bijvoorbeeld een lekkere koffiegeur.” Ook een stoel aan tafel erbij schuiven wordt genoemd. 36

1 NOVEMBER 2025

„We zijn niet allemaal hetzelfde, bezoekers ook niet; dus doe wat bij je past” Martine Sloezarwij, trainer bij het Leger des Heils

Om de vrijwilligers voor de toekomst wat handvatten te geven, heeft Martine een lijstje met ezelsbruggetjes voor een goed gesprek meegenomen (zie ”Tips voor vrijwilligers”). Want hoe goed je intenties ook zijn, een gesprek aanknopen en gaande houden is niet altijd simpel. „Je neemt jezelf mee. En niet elke gesprekspartner praat even makkelijk.” Na de pauze –met verrukkelijke taart, gesponsord door een Amsterdamse bakker– heeft Jerry nog een vraag over het onderdeel ”LSD” (luisteren, samenvatten en doorvragen). „Mijn vrouw houdt ervan om door te vragen. Maar kom je dan niet te veel in iemands privéleven?” „Je mag ook aan mensen vragen of ze het fijn vinden om over een bepaald onderwerp te praten”, geeft Martine terug. Jerry blijft het ingewikkeld vinden. „Of je stuurt Anitha eropaf”, grapt Martine. Dan, serieuzer: „We zijn niet allemaal hetzelfde. Bezoekers ook niet. Doe wat bij je past.” Roddelen Tijd om de theorie toe te passen in de praktijk. Er worden twee groepen gemaakt. In elke groep is één persoon de bezoeker, één de gastvrouw en één of twee personen observanten. In de groep van Heddy, Lizzy, Soesie en Lia wordt het levensecht. Heddy speelt een lastige gast, die graag op haar eigen plek wil zitten – en die is nu net bezet. Een situatie die 37

de vrijwilligers in het echt regelmatig meemaken. Lizzy probeert er een draai aan te geven. „Kunt u niet daar gaan zitten, dan kunt u ook de zaal in kijken.” Uiteindelijk geeft ‘de gast’ schoorvoetend toe. „Kan ik volgende week wel weer op die stoel zitten?” „O, u komt volgende week weer? Wat fijn!” reageert Lizzy meteen. Dat laatste deed je slim, geeft Lia Lizzy terug na afloop. „Je was in staat om uit het conflict te blijven door het om te buigen.” Als de groep weer compleet is, illustreren Martine en Lia aan de hand van hun eigen rollenspel hoe het niet en hoe het wel moet. Lia heeft nog een belangrijke aanvulling. Vrijwilligers zijn vaak erg begaan met de gasten. Maar: „Je moet oppassen dat hun probleem niet het jouwe wordt.” Verwijzend naar de voorbeeldbrief met de hoge rekening: „Je hoeft niet die brief op te lossen. Wel kun je mensen verwijzen naar de juiste personen.” „En toon begrip”, vult Martine aan. Gasten kunnen soms ook echt lastig zijn. Dat blijkt uit de lijst met lastige situaties die een groep die een dag eerder de training volgde, heeft opgesteld. ”Tevroegkomers”, ”De ik pak zelf mijn koffie bezoeker” en ”Dit is mijn stoel” staan er al. Lizzy wil er graag de categorie ”Mensen die aan het roddelen zijn” aan toevoegen. Ze heeft het daar moeilijk mee. „Sommige mensen lachen als er een nieuw persoon bij komt. Ik zou dan eigenlijk 1 NOVEMBER 2025

Deze advertentie is mogelijk gemaakt door:

Tuwen uit Eritrea zat 16 jaar gevangen. Ze vertelt haar verhaal

Zestien jaar zat Tuwen uit Eritrea gevangen — drie daarvan in een container in de woestijn. Nu leeft ze in Europa, dat ze omschrijft als een geestelijke woestijn.

sdok.nl/event

Ontdek meer, schrijf je in!

„Ik zeg weleens juist iets positiefs over de persoon over wie wordt geroddeld” Lia, vrijwilliger buurthuiskamer ’t Klankbord Almere beeld Ruben Schipper Fotograﬁe

willen zeggen: Vindt u dat nu aardig van elkaar?” Martine benadrukt dat de vrijwilligers respect voor de gasten moeten hebben, maar de bezoekers onderling ook. Ze noemt een voorbeeld van een buurthuiskamer in Den Haag, waarbij ze zelf betrokken is. Daar was ook sprake van roddelen. „We hebben vijf positieve huisregels opgesteld. Als er dan iets gebeurt wat daar niet bij past, wijzen we daarop en zeggen we: Pas op hè, je bent wel bij het Leger des Heils.” Lia is enthousiast over dat idee en wil het in Almere ook gaan toepassen. Zelf heeft ze al een strategie tegen roddelen. „Ik zeg weleens juist iets positiefs over de persoon over wie wordt geroddeld.”

Tips voor vrijwilligers • Laat OMA (oordelen,

meningen en adviezen) thuis. Martine: „Ook als je heftige verhalen hoort, laat je je oordeel thuis. En soms moet je gewoon luisteren zonder oplossingsmodus.” Gebruik NIVEA: niet invullen voor een ander. Weg met dat mobieltje. „Dat spreekt voor zich. Een telefoon leidt af. Bezoekers zitten er ook mee in hun hand, maar wij hebben een voorbeeldfunctie.” Het gaat niet over jouw oom Piet. „Soms is het ﬁjn als je zegt dat je een verhaal herkent, maar neem het niet over. Zeker in de rol van gastvrouw moet je hier terughoudend in zijn. Jouw verhaal kun je kwijt

• •

Geduld Het einde van de training komt in zicht. Martine vraagt iedereen een goed voornemen op te schrijven, dat ze mee willen nemen de toekomst in. „Om in je agenda te bewaren, of op de koelkast.” Ze hoeven het niet te delen, maar Heddy flapt eruit: „Geduld! Dat is mijn leven lang al mijn voornemen, want dat heb ik niet.” De anderen lachen. Om ervoor te zorgen dat het niet bij één avond bezinning blijft, reikt Martine de club vrijwilligers het zogenaamde Gulle Gastvrije Buurthuiskamerspel uit. Een spel voor vrijwilligers, met situaties uit de praktijk. „Dat gaan we zeker met elkaar spelen”, belooft Lia.

•

1 NOVEMBER 2025

bij de andere vrijwilligers.” Wees een OEN: open, eerlijk en nieuwsgierig. „Wees eerlijk over dingen die je moeilijk vindt in een verhaal dat iemand vertelt. En toon oprechte belangstelling voor gasten.” Gebruik LSD: luisteren, samenvatten en doorvragen. „Luisteren doe je door tussendoor „O ja?” „Hmmhmm”, enzovoorts te zeggen. Vraag door met zinnetjes als „En toen?” en „Wat heb je toen gedaan?” Je voelt zelf wel aan of iemand meer wil vertellen.” Wees niet bang voor stiltes. „Dit is een lastige. In een gesprek zijn stiltes soms ongemakkelijk. Maar ze kunnen een gesprek wel veel beter maken.”

•

1 NOVEMBER 2025

PORTRET

#4 Op zoek naar contact met een ander. Hoe doe je dat en waarom zou je dat doen? Arie Verhoeven (62) uit Alblasserdam organiseert inhoudsvolle diners via Zinvol Om Tafel.

Grote verwachting van een goed gesprek Je kunt dan zelf kiezen welke vraag je de ander stelt. De vragen zijn open gesteld, waardoor iedereen ermee uit de voeten kan, gelovig en ongelovig. Wil je vooral over het geloof praten, dan kun je die kaartjes selecteren. In de –simpele–keuken is het voor het hele team flink aanpoten. De maaltijd is door vrijwilligers thuis voorbereid. Als ik van de keuken naar de tafels ga, valt me de rust op, de bijna mystieke sfeer. Een licht geroezemoes van de tweetallen. Als ik de pratende koppels zie, weet ik weer waarom ik iedere keer de moeite doe om tien vrijwilligers te vinden. Als de gasten het hoofdgerecht eten, verorberen wij in de keuken hetzelfde menu. Ook aan die kant werkt het verbindend. Eerder vond ik het lastig dat Zinvol Om Tafel niet expliciet christelijk is. Ik wil aan iedereen het goede nieuws doorgeven. Daarom sta ik ook af en toe op de markt. Inmiddels heb ik er vrede mee dat dit geen evangelisatieactiviteit is. Hier word je uitgedaagd om zonder oordeel naar de ander te luisteren en te vertellen wat je zelf denkt, gelooft of juist niet gelooft. Ook voor christenen onderling kan dat een uitdaging zijn.”

Margreet van den Berg-van Brenk

Cees van der Wal

„A

an elk tafeltje is aandacht voor elkaar. Als ik gastheer ben, overzie ik de ruimte en dan valt me op hoe betrokken iedereen is op de ander. Dat maak ik op uit de houding van de koppels, hoe ze naar elkaar kijken. De tweetallen kenden elkaar al, maar ze komen hier om een spade dieper af te steken. Ik zorg voor lekker eten en alles wat verder nodig is om ze ongestoord te laten praten. Zelf was ik ruim dertig jaar getrouwd toen ik met mijn vrouw als gast aanschoof bij Zinvol Om Tafel. Als je al zo lang het leven deelt, dan denk je dat je alles van elkaar weet. Niet dus. Wij werden verrast. Ik hoorde dingen van mijn vrouw die ik nog niet wist. En dat was andersom ook zo. Je kunt dus een tafel reserveren met je vrouw, maar het concept is niet specifiek voor echtparen. Ik zie alle mogelijke verbanden langskomen: een vader met een puberzoon, twee collega’s, twee broers, twee vrienden, twee buurvrouwen. De tijd nemen om naar een ander te luisteren, ik geloof dat we dat in deze tijd goed kunnen gebruiken. Je leert er een ander beter door kennen. En dat is waar het bij ons om draait. Hier is meer rust dan in een gewoon restaurant. Minder geloop, minder vragen van de bediening. Die rust helpt bij de verdieping. De praktische kant maken we piekfijn in orde. Een bloemetje en een kaarsje op tafel, een pianotingeltje op de achtergrond. De tien tafels staan zo opgesteld dat je elkaars gesprekken niet kunt volgen. En dan het vijfgangendiner. Restaurantwaardig is dat. Waar het om draait, zijn de gesprekken. We helpen je om de koetjes en kalfjes achter je te laten door gerichte opdrachten en vragenkaartjes.

„Hier word je uitgedaagd om zonder oordeel naar de ander te luisteren” Arie Verhoeven, vrijwilliger Zinvol Om Tafel

1 NOVEMBER 2025

SCHOONHEID

1 NOVEMBER 2025

Maximilien Luce, 1896. beeld Wikimedia 43

1 NOVEMBER 2025

beeld Wikimedia

Eugène Delacroix, 1849.

Rembrandt van Rijn, 1633.

Ontferming Roosmarijn Reijnoudt

Op de vraag van een wetgeleerde: „Wie is mijn naaste?”, antwoordt Jezus in Lukas 10 met een gelijkenis. Het is het verhaal van iemand die beroofd wordt en naakt en half dood wordt achtergelaten. Deze gelijkenis over barmhartigheid en ontferming is in de kunstgeschiedenis op talloze manieren vastgelegd. Kijkers worden geconfronteerd met de haast levenloze man en de Samaritaan die zich om hem bekommert. De barmhartigheid van de Samaritaan is ook symbool geworden voor diverse ziekenhuizen en verzorgingshuizen. In de gevel van het oude ziekenhuis in Zwolle hing bijvoorbeeld een plaquette en voor het ziekenhuis in Winschoten staat een beeld van deze gelijkenis. Jezus wilde de wetgeleerde leren wie zijn naaste was en daarmee ook ons onderwijzen over wie we ons moeten ontfermen. Maar er zit nog een spiegel in dit verhaal: door wie laten wij ons helpen wanneer we zelf naakt, hulpeloos en kwetsbaar zijn?

Domenico Fetti, 1619.

Door wie laten wij ons helpen wanneer we zelf naakt, hulpeloos en kwetsbaar zijn? 44

1 NOVEMBER 2025

Vincent van Gogh, 1890. 45

1 NOVEMBER 2025

PORTRET

#5 Op zoek naar contact met een ander. Hoe doe je dat en waarom zou je dat doen? Corrianne Visscher (21) uit Genemuiden is diaconaal vrijwilliger in Pastoraal Diaconaal Centrum De Herberg.

Een tussenjaar voor de ander en voor jezelf Samen met andere dia’s zorg ik er elke dag voor dat de tafels gedekt zijn en de maaltijden klaarstaan. Na het eten ruimen wij de tafel weer af. Daarnaast houden wij de gastenkamers schoon en zorgen wij voor koffie, thee en koekjes. Gasten mogen zelf ook taken oppakken als zij dat willen, maar ze hoeven niets. Wij nemen gasten graag alles uit handen, zodat zij zich helemaal op hun herstelproces kunnen richten en rust mogen vinden. Tijdens het ontbijt kies ik altijd voor een plekje tussen de gasten. Dan kijk ik even rond. Soms begint iemand een gesprek met mij, soms merk je dat iemand het fijn vindt als je gewoon stil naast diegene zit. Je hoeft niet alles met woorden te doen. Gasten waarderen het enorm dat er telkens eten op tafel staat, dat hun kamer schoon is en dat er tijd is voor een praatje of een spelletje. Vaak krijgen wij een knipoog of een glimlach. Net kwam ik beneden en vond ik van een vertrekkende gast een bedankkaartje op tafel. Ik vind het mooi dat ik de gasten in De Herberg liefde kan geven. Zij geven mij op hun beurt veel liefde terug.”

Noah de Jong

beeld Cees van der Wal.

„V

oor welke baan kies ik, nu ik mijn opleidingen heb afgerond? Wat is de volgende stap in mijn leven? Deze vragen houden mij al even bezig. „Is De Herberg niet iets voor jou?” appte mijn oma afgelopen zomer. Ze wist dat er in De Herberg in Oosterbeek nog dia’s nodig waren, jonge diaconaal medewerkers, die een jaar lang ondersteunende taken uitvoeren en op de achtergrond eigenlijk alles draaiende houden. Eerlijk gezegd dacht ik in eerste instantie: wat moet ik met deze vacature? Toch ben ik op aanraden van mijn oma en mijn moeder het gesprek aangegaan. Tijdens het intakegesprek en de eerste rondleiding door het gebouw zag ik gelijk hoeveel liefde er in De Herberg is voor mensen. Dat merkte ik aan de manier waarop collega’s omgingen met gasten en aan de manier waarop ik werd verwelkomd. Ik voelde meteen een klik. Sinds september woon ik doordeweeks als dia in mijn eigen kamer in De Herberg. In de weekenden ga ik naar huis. Mensen komen naar De Herberg voor rust, herstel en stille tijd. Wij ontvangen bijvoorbeeld gasten die problemen ervaren in hun relatie, gasten die een burn-out doormaken en gasten die door een rouwproces heen gaan. Sommigen verblijven een aantal weken bij ons, andere gasten komen een aantal dagen voor een stilteretraite of een kom-op-adem-midweek. In De Herberg vind ik rust, net als de gasten. Ik krijg hier de tijd en de ruimte om te ontdekken wie ik ben, wat ik kan en waar mijn valkuilen liggen. Ik krijg hier ook de tijd om met de Bijbel bezig te zijn en echt stil te worden. Zo leer ik tijdens dit tussenjaar veel voor mijn toekomst. Ik kan met de drie andere dia’s en mijn coach over mijn vragen praten en tegelijkertijd kan ik er zijn voor anderen.

„Soms merk je dat iemand het ﬁjn vindt als je gewoon stil naast diegene zit” Corrianne Visscher, vrijwilliger bij De Herberg 47

1 NOVEMBER 2025

Het magazine over nalaten Vraag gratis aan

ldh.nl/nalaten

ESSAY

Goeddoen in het Madurodam van de mensheid Geven voor goede doelen is goed. Het doen van goede werken is beter. Juist nu het geloof in een hyperindividueel leven zijn duizenden verslaat, is er werk te doen in het Madurodam van de mensheid: je eigen straat, wijk of buurt.

1 NOVEMBER 2025

beeld RD, Wilma Oosterkamp

Ab Jansen

Inhaalslag Toch ben ik erin blijven geloven, in goeddoen. En daarom pleit ik voor een inhaalslag. Wat mij betreft wordt dat dóén net zo belangrijk als geven. Geen misverstand hierover: die goede doelen blijven van belang, maar laten ze hun eerste plek delen met (onze) daden. Nu is focussen op goede doelen natuurlijk een stuk veiliger, want afgezien van je portemonnee blijf jij buiten schot. Er zit iets afstandelijks in dat geven, wat maakt dat je zelf met lijf en leden en vooral met hoofd en hart minder betrokken bent.

Geld geven aan liefdadigheidsinstellingen kan ook een vorm van afkopen worden. Je krijgt er een goed gevoel van, terwijl het je eigenlijk weinig kost. Er hangt vanwege dat afstandelijke ook iets manipulatiefs rond die goede doelen. Een goededoelenorganisatie kan zomaar in de verleiding komen het emotionele pad op te gaan wanneer ze mij als potentiële gever wil overtuigen. Zoals die zwerver mij wijsmaakte dat we een „gezamenlijk goed doel” hadden: samen ter kerke gaan. Maar omdat ik hem van dichtbij meemaakte, viel hij door de mand, en werd ik 50

1 NOVEMBER 2025

beeld RD, Wilma Oosterkamp

et moet ergens tweede helft jaren tachtig zijn geweest. Het was zondag en het was, vond ik, tijd om iets goeds te doen. Geven voor goede doelen kwam er bij mij altijd al bekaaid van af, want als student had ik niet veel inkomsten. Iets dóén was goedkoper en kwam mij beter uit. Bij verjaardagen in de familie viel die voorkeur al op, want ik kwam altijd met een zelfgemaakte tekening aanzetten – van een bloem, een boeket of een vogel. Mijn meest spannende daad in deze categorie was een getekend portret van het meisje op wie ik verliefd was, als verjaardagscadeau voor haar. Riskant, want een verontwaardigd „Ben ík dat?” als reactie was natuurlijk niet uitgesloten. Dingen doen maakt je kwetsbaar, voelde ik als verliefde twintiger (het liep overigens goed af). Het weerhield me er niet van om ermee door te gaan. Zo fietste ik op een zondagmorgen naar de kerk, toen bij het gebouw van de Maranathagemeente in Rotterdam-Zuid een zwerver mijn pad kruiste. „Ga je mee?” vroeg ik hem terwijl ik afstapte. Dat hij grif instemde en meeliep, zag ik als een gebedsverhoring. Eenmaal binnen had de man „een vraagje”. Of hij in de garderobe mocht blijven, want daar kon hij „beter luisteren”. Ik stemde toe, maar daar was de koster, die alles aanhoorde, het niet mee eens. „Niks achterblijven tussen al die jassen”, klonk het resoluut. „Wegwezen!” Beduusd keek ik toe hoe de zwerver naar buiten werd gewerkt. Daar ging mijn van de straat geplukte kerkganger. En mijn goede daad voor die dag zag ik in rook opgaan.

een illusie armer. Tussen gever en ontvanger zit meestal meer afstand en daardoor schiet die controle er nogal eens bij in.

„Wegwezen!” zei de koster tegen de zwerver. Ik zag mijn goede daad voor die dag in rook opgaan

Fietsenmaker Moeten we dan allemaal maar zendeling worden, kerkplanter, straatevangelist, maatschappelijk werker of heilssoldaat? Nee, dat niet. Die functies vallen immers onder wat je een ”grote roeping” zou kunnen noemen: taken die een beroepsmatige uitvoering vragen en die maken dat levens er helemaal van in dienst komen te staan. Maar het doen van goed werk kan natuurlijk ook onder de noemer van een ”kleine roeping”. Dan blijf je slager, huisvrouw of arme student, maar je alledaagse leven krijgt de gevoeligheid en focus die horen bij dienende functies – in het weekend, op zondag en doordeweeks. Vóór vijf uur of erna, dat maakt niet uit. Kleine roepingen in dienst van mijn alledaagse leven, in plaats van alledaags leven in dienst van grote roepingen, dat is versnipperd goud uitgestrooid in de haarvaten van alledag. Er vormt zich een leefwijze die mensen een alerte blik geeft en gespitste oren voor wat er speelt in hun omgeving. Wat ook waardevol is: gewone beroepen worden weer een podium om het Evangelie te delen. Niet massief en hoogverheven vanaf een preekgestoelte, maar gedoseerd. Neerdalend als kruimels. Een fietsenmaker die iets over de Geest vertelt, terwijl hij mijn band staat op te pompen, zoiets. Uitsluitend geven aan goede doelen is de wereld terugbrengen tot iets cijfermatigs, tot een be-

drag, tot enen en nullen. Het reduceert en perkt in. Bij zelf doen gaat er juist een wereld voor je open. Een wereld van mogelijkheden vooral. Je krijgt oog voor vragen als „waar ben ik nodig?” en „wie wacht op mij?”. Noem het alledaagse gevoeligheid. In plaats van een wereldkaart vol goede doelen dient je eigen omgeving zich van lieverlee aan als werkterrein. Je straat, de buurt waarin je woont, de wijk. En je ontdekt daarin een fijnmazigheid aan zorgen en problemen. Een veelkleurigheid ook, aan tekortkomingen en verlangens die je niet voor mogelijk hield. Geen grote kwesties als hongersnood of natuurramp, maar stil verdriet achter de voordeur, vanwege eenzaamheid na verlies van een geliefde of door een conflict in de familie. Je eigen omgeving ontpopt zich als het Madurodam van de mensheid. Hangjongere Eenmaal gevestigd in Apeldoorn draaide ik in mijn vrije tijd mee in plaatselijk buurtwerk. Zat ik in de huiskamer van een alleenstaande vrouw die compleet overstuur was omdat voetballende jongens iedere avond háár raam tot denkbeeldig doel maakten. Ik verbaasde me over buren die al jaren niet met elkaar praatten vanwege een schutting die niet precies op de erfgrens zou zijn gezet. Een gearrangeerd gesprekje bleek soms genoeg om de kilte over en weer te doen verdwijnen. Ronduit spannend was de avond dat ik me als hangjongere tussen een groep lawaaimakers begaf en de volumeknop op hun gettoblaster bespreekbaar probeerde te maken. En ik herinner me nog altijd de bejaarde die vanuit zijn appartement vijfhoog genoot van de plataan voor zijn raam. Elk jaargetijde was het weer afwachten welke vogels erin zouden belanden. Totdat de 51

1 NOVEMBER 2025

Verkrijgbaar bij de christelijke boekwinkel

Op weg naar de Hemelstad Bunyans Christenreis in verzen Berijmd door ds. C.J. Meeuse Dit boek vertolkt Bunyans welbekende Christenreis op een unieke wijze. De vlucht van Christen uit de stad Verderf en zijn reis naar de Hemelstad worden geheel in dichtvorm weergegeven. Door deze originele benadering leest u dit inhoudsvolle werk met een frisse blik.

€19,95

Op zoek naar een waardevol cadeau? Geef een boek!

Bekijk & bestel op www.ripepublishing.com

Vaste grond voor Bridget “Vanuit Gods Woord mogen we de armste kinderen wijzen op God. Die is een Helper van de wees (Psalm 10).”

Zendingswerk oeganda:

Bouw mee aan.

Veldwerker Bep Klok

Mission hub kotido.

Stichting Timotheos is in Malawi om kansarme kinderen op weg te helpen naar vaste grond onder de voeten. Naar

Weten wie Bridget is?

een toekomst waarin zij voor zichzelf en hun omgeving kunnen zorgen. Stichting Timotheos

www.timotheos.nl/bridget

scan & bouw WWW.MILLERMILES.ORG

info@timotheos.nl

NL57 RABO 0161 4855 02 - RSIN/ANBI: 850882990

met da ank aan Quadraat Global (quadraat.global) developing businesses | soft f ware | areas ft

Vanwege mijn bril met Luther- en Calvijnglazen lees ik nog altijd iets verdachts in ”goede werken”

vanuit het leven uit het volbrachte werk van hun Zaligmaker Jezus Christus. Langs die weg voltrekt zich het doen van het goede. Akkoord, vanwege mijn bril met Luther- en Calvijnglazen lees ik er nog altijd iets verdachts in: paapse lust tot het verdienen van zaligheid. Maar de Bijbel leert het tegendeel. Een dienstbaar leven komt neer op het kruisigen van mijzelf. Is buigen voor de ander, en wel zo diep dat mijn dikke ik erdoor verkruimelt. Uit die gestalte is voor God eer te behalen.

gemeente hem kwam melden dat er een kapvergunning was afgegeven. De ambtenaar liet weten dat er een „nieuw boompje” zou worden aangeplant – schrale troost voor een bewoner op leeftijd. Naarmate kwesties persoonlijker worden, zijn mensen minder in staat ze op te lossen. Van families wisten we dat al, maar ook voor menige straat gaat dat op. Je zou het de paradox van het rijtjeshuis kunnen noemen: hoe dichter bij elkaar, des te groter de afstand. Om dat te constateren hoef je niet de stripverhalen van Donald Duck en buurman Bolderbast te hebben gelezen. In dat persoonlijke zit het venijn: de ene dikke ik tegenover de andere. Beiden hunkeren naar een handdruk, maar tegelijkertijd zijn er vanbinnen de barricades: die ander eerst, daarna ik – wellicht.

Plattegrond Deze tijd smeekt om christenen die goeddoen van zijn roomse geur bevrijden en het als levensdevies gebruiken voor hun buurt. Ik stel voor dat iedere christelijke gemeente een plattegrond van de wijk aan de muur hangt met daarop de grote en kleine noden van bewoners genoteerd: Ome Jan, Krekelstraat 54, op vrijdag naar het ziekenhuis, wie rijdt hem? „Ieder voor zich, maar christenen voor ons allen” mag er wat mij betreft groot boven staan vermeld. Dat je niet gauw de enige bent die dat „ieder voor zich” heeft doorgestreept, maakte ik aan den lijve mee. Daarvoor weer even terug naar Rotterdam-Zuid, ergens in de jaren tachtig, toen ik op een (andere) zondagochtend naar de kerk ging. Het vroor en ik moest fietsend een gure wind trotseren. Kennelijk was dat te veel gevraagd voor mijn lijf. Wat er precies gebeurde weet ik niet, wel dat ik wakker werd in een huiskamer, liggend op een bank. „Dag meneer, wilt u een kopje thee?” klonk het boven mij in onvervalst Rotterdams. De vrouw die sprak, had me van straat geplukt en naar haar appartementje gebracht. Het heeft nog wel even geduurd voor ik besefte wat er aan de hand was, maar de warmte in de kamer deed wonderen. Of was het de warmte van de zorg die ik ontving? Ik houd het op het laatste. Wat ik daarna wel besefte was dit: die ”goede werken” had ik al jaren als een gelikte formule op zak, maar een wildvreemde vrouw in Rotterdam-Zuid liet me zien: zó doe je ze.

Kerker Onderschat de omvang en urgentie van nood naast de deur niet. De stelling heeft langzamerhand de status van een cliché, maar ze blijft waar: eenzaam en onbeholpen is de mens van nu. Dát we steeds meer in een isolement leven komt niet door ons HR±±±-glas, maar is een gevolg van het individualisme dat iedereen wordt aangepraat. Onder het motto ”ieder voor zich” blijven deuren gesloten en lopen we elkaar voorbij. Lekker jezelf zijn is natuurlijk prettig als alles goed gaat, maar zodra het anders loopt, voelt dat als opgesloten zijn in een kerker. Hulpeloos vanwege zwaar overschatte zelfredzaamheid, onbeholpen door opgeklopt autonomiedenken. Zo zou je de toestand van tijdgenoten kunnen typeren. Hyperindividualisme is een breed verspreid volksgeloof geworden en juist die religieuze kant van alledaagse sores vraagt om een levensbeschouwelijk getint antwoord. Christenen kunnen dat geven. Want niet ”goeddoen” zonder meer, maar het ”doen van goede werken” hebben ze hoog in het vaandel staan. Dat komt niet voort uit een of ander humanistisch ideaal, maar 53

1 NOVEMBER 2025

PORTRET

#6 Op zoek naar contact met een ander. Hoe doe je dat en waarom zou je dat doen? Rashwan Khonary (59) uit Wassenaar helpt statushouders via VluchtelingenWerk Nederland.

Een helpende hand voor vluchtelingen regelt een kredietbank zes maanden zijn financiën. Het geld van zijn uitkering gaat naar de bank, die daarvan zijn huur, water, elektra en verzekeringen betaalt. Wat er overblijft, gaat naar zijn gewone bankrekening. Na zes maanden mogen mensen hun financiën zelf regelen. Als ze dat dan nog niet zelf kunnen, vragen we of de kredietbank dat langer wil doen. Statushouders volgen een verplichte taalcursus. In die tijd moeten ze 800 uur vrijwilligerswerk doen, vaak bij de kringloop of op een kledingbeurs. Daarna moeten ze een baan zien te vinden. Als ze dat zelf niet lukt, gaat de gemeente op zoek. Zelf ben ik in 1998 vanuit Irak naar Nederland gevlucht. In Irak woedde een oorlog, eerst met Iran en daarna met Koeweit. Toen ik klaar was met mijn universitaire studie, moest ik gelijk in het leger dienen. Op een dag kreeg ik een granaatsplinter in mijn nek en moest ik naar het ziekenhuis. Toen besloot ik niet terug te gaan naar het leger, maar te vluchten. Zo kwam ik in Nederland terecht. Mijn vrouw en twee kleine kinderen volgden drie jaar later. Mijn vlucht leidde thuis tot problemen. Zo kwam mijn vader vijf maanden in de gevangenis te zitten. In Nederland ben ik heel goed geholpen. Mensen brachten mij naar school, naar fitness, naar de kerk. Daarom vond ik dat ik wat terug moest doen.”

Maarten Costerus

beeld Cees van der Wal

„A

l ruim twintig jaar zet ik me als vrijwilliger in voor VluchtelingenWerk Nederland. Als hier in Wassenaar een statushouder komt wonen, help ik hem op weg. Ik regel de administratie en onderhoud het contact met de woningbouw en de gemeente. Bij de gemeente vraag ik bijvoorbeeld een uitkering aan. Daarnaast regel ik zaken als water en elektra. Een nieuwe bewoner blijft in principe drie maanden onder mijn hoede. Als de financiën en andere zaken zijn geregeld, verwijs ik hem door naar een maatschappelijk werker van onze organisatie. Mensen kunnen altijd bij me terugkomen voor vragen. Elke maandag heb ik spreekuur. Soms zie ik dan mensen die hier al tien jaar wonen. Ik ken eigenlijk alle vluchtelingengezinnen wel die hier de afgelopen twintig jaar zijn komen wonen. Dat zijn er misschien wel meer dan 150. Het valt niet altijd mee voor statushouders om zich in Nederland te vestigen. Sommigen zijn in hun eigen land nooit naar school geweest. Dan is het lastig om geschikt werk te vinden. Een man die ik begeleid, is niet gewend zich aan regels te houden. Als ik zeg dat we de volgende dag een afspraak op kantoor hebben, accepteert hij dat niet. Dat vind ik lastig. Sommige cliënten hebben betaalachterstanden. Ze betalen hun zorgverzekering of de huur van hun huis niet. Als ik vraag waarom, zeggen ze dat ze niet wisten dat dat moest of hoe dat moet. Als zoiets één keer gebeurt, is dat niet erg. Maar sommige cliënten vergeten het vaak. Die moeten naar de schuldhulpverlening. Sinds een paar jaar hebben we een nieuwe regeling vanuit de gemeente die betalingsproblemen moet voorkomen. Als er iemand nieuw komt,

„Mensen brachten mij naar school, naar ﬁtness, naar de kerk” Rashwan Khonary, vrijwilliger VluchtelingenWerk

1 NOVEMBER 2025

IJBEL VERENIGING

Zelf geen geldzorgen? Steun iemand in nood!

Steun Bijbelverspreiding in Nederland De Bijbelvereniging plaatst per jaar meer dan 100.000 Bijbels* in meer dan 70 verschillende talen. *Volledige Bijbels l Nieuwe Testamenten l Kinderbijbels Groot letter Bijbels & Scheurkalenders l Bemoedigingsboekjes

Helpt u mee?

Scan de QR-code voor een (periodieke) bijdrage.

Via SUN-noodhulp help jij iemand die in ﬁnanciële nood is gekomen! Dit kan bijvoorbeeld gaan om iemand die geen geld heeft om eten te kopen, een kapotte koelkast te vervangen of die dreigt uit huis te worden gezet. Wij helpen mensen met een gift of renteloze lening als zij nergens anders terecht kunnen.

Scan en doneer vandaag nog via www.sunnederland.nl

Of maak een gift over op NL66 INGB 0000 5398 98

GROW LIKE A PRO WWW.GROWLIKEAPRO.NL

ZORG JIJ ERVOOR DAT ONZE PLANTEN VEILIG OP BESTEMMING AANKOMEN? Als vrachtwagenchauffeur bij Pligt Professionals rijd jij dagelijks planten van de kwekerij naar veilingen en klanten. Je rijdt mooie routes in Nederland en zorgt voor een vlotte en zorgvuldige lading, zodat het transport op rolletjes loopt. Een passende rol als je graag zelfstandig werkt en verantwoordelijkheid neemt. Goed materieel maakt jouw werk prettiger en daarom rijd je bij ons in een comfortabele moderne vrachtwagen. Zet koers naar een fijne werkplek en solliciteer direct! Scan de QR-code of kijk op growlikeapro.nl voor meer informatie. Vestiging: Heinenoord (Hoeksche Waard) Contracturen: in overleg

Acquisitie n.a.v. deze advertentie wordt niet op prijs gesteld.

WORD VRACHTWAGENCHAUFFEUR BIJ PLIGT PROFESSIONALS EN:

TER PLEKKE

En dan ben je ineens dakloos Hanneke Klein-den Hertog

1 NOVEMBER 2025

beeld André Dorst

Een dakloze, dat is toch zo’n man met een verwilderde baard die op gerafeld schoeisel door het park sloft, een paar boodschappentassen in zijn handen? Nou nee, die stereotiepe voorstelling is verre van compleet, laten recente tellingen zien.

oel je je dakloos? „Nee”, zegt Joris. „Ik hoef niet de hele dag op een bankje buiten te zitten.” De man, begin dertig, ziet er ook niet dakloos uit. Verre van dat, eigenlijk. Zijn kleren zijn schoon, gestreken, modieus. Zijn baardje is netjes getrimd, zijn kapsel strak, zijn huid gaaf. Toch zit hij deze vrijdagmorgen aan een lange tafel in de dagopvang van Ontmoeting in Ede, stapte hij vanmorgen uit bed in de nachtopvang –op een kamer met drie andere mannen– en zit zijn hele hebben en houden in een tas die in een hoek van de ruimte ligt. Iedere ochtend moet hij al zijn bezittingen inpakken en meenemen, omdat die niet in de nachtopvang mogen blijven. Het verhaal van Joris blijkt een typisch voorbeeld van wat deskundigen vaak in de media zeggen over dakloosheid: het is iets wat iederéén kan overkomen. Joris had zijn zaakjes prima op orde. Een baan, een vriendin, een dochter, een huis. Geen vuiltje aan de lucht, dacht hij. Tot die ene avond, vier weken geleden. Toen vertelde zijn partner dat ze een ander had. „Mijn spullen had ze alvast op de gang gezet.” De woning staat op haar naam en Joris, planner van beroep, is van het ene op het andere moment dakloos. Bij zijn ouders kan hij niet terecht; die wonen in het buitenland. Ook bij vrienden kan hij naar eigen zeggen niet aankloppen; zij hebben een gezin en niet veel ruimte. Om niet op straat te hoeven slapen, loopt Joris met zijn spullen naar de nachtopvang van het Leger des Heils in Ede, een tocht van zo’n twee uur vanaf zijn woonplaats. Daar vindt hij een open deur en een vrij bed.

Joris. beeld André Dorst

er moet een betrouwbaar landelijk beeld komen van de aard en omvang van dak- en thuisloosheid. Dit jaar vonden voor de derde keer op rij de ETHOS-tellingen plaats en deed een recordaantal van 57 gemeenten mee. Zo’n 650 maatschappelijke organisaties telden hoeveel mensen ze in hun netwerk hebben zonder vaste woon- of verblijfplaats. De organisaties kwamen op bijna 29.000 dak- en thuisloze mensen, bleek toen begin oktober de resultaten naar buiten kwamen. Het totaalaantal dakloze mensen komt dus „sowieso veel hoger uit” dan de schatting van het CBS, zegt projectleider Van Beek. „In de drie jaar dat we de tellingen uitvoeren hebben we al 36.000 mensen geteld, en dat is in nog niet de helft van Nederland.” Iedereen in beeld krijgen is onmogelijk, waardoor ook de ETHOS-telling de absolute ondergrens van het werkelijke aantal dakloze mensen in beeld brengt, weet Van Beek uit de praktijk.

Incompleet Joris hoort ineens bij de groep dakloze mensen. Hoeveel er daarvan precies zijn in Nederland, is lastig te zeggen; wel lijkt het erop dat de groep in de afgelopen twee jaar is gegroeid. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) schat dat het in 2024 om zo’n 33.000 mensen ging, maar rekent alleen personen tussen de 18 en 65 jaar mee. Onder meer daardoor blijft het beeld van de groep incompleet en dat moet anders, klinkt al jaren, onder meer uit de politiek. Hogeschool Utrecht en Kansfonds, een organisatie die zich inzet voor dak- en thuisloze mensen, sloegen de handen ineen. Zij voeren sinds 2022 een eigen telling uit aan de hand van een Europees geldende definitie van dakloosheid: de ETHOS-Lighttelling (zie” Wie zijn er dakloos volgens de definitie van ETHOS-Light?”). Het doel is helder, vertelt projectleider Gercoline van Beek:

„Mijn spullen had mijn vriendin alvast op de gang gezet” Joris, dakloze

1 NOVEMBER 2025

Dakloos volgens ETHOS-Light • Mensen die leven in de openbare ruimte. • Mensen in de noodopvang voor dakloze

mensen. Mensen in tijdelijke opvang voor dakloze mensen. Mensen die een instelling verlaten zonder vervolghuisvesting en mensen die langer in een instelling verblijven wegens gebrek aan passende vervolghuisvesting. Mensen in niet-conventionele woonruimten, zoals een auto of caravan, vanwege een gebrek aan passende huisvesting. Mensen die noodgedwongen tijdelijk verblijven bij familie, vrienden of derden. Mensen met een dreigende huisuitzetting zonder passende vervolghuisvesting.

•

Onder de getelde dakloze mensen waren dit jaar ruim 4000 kinderen (onder de 18 jaar) en bijna 5000 jongeren (18 tot en met 27 jaar). Eerder dit jaar luidde de Kinderombudsman hierover nog de noodklok. Schokkend detail: voor het eerst telden de organisaties ook kinderen die daadwerkelijk op straat leven. Geen huisvesting hebben, geeft mensen sowieso veel stress en onzekerheid, schetst Van Beek, maar voor kinderen is de impact nog groter. „De situatie heeft eigenlijk altijd invloed op hun ontwikkeling. Denk ook aan het sociale aspect. Wat doet het met een kind als hij nooit een vriendje thuis kan uitnodigen?”

ment wordt het moeilijker. Dan hebben ze er geen zin meer in, of ze hebben geen kamer meer over.” Een drempel om bij vrienden aan te kloppen, ervaart hij naar eigen zeggen niet. „Je bent op zo’n moment zo bezig met iets vinden, dat je het gewoon aan alles en iedereen gaat vragen. Je moet wel. Het is dat, of de straat op.” Dat laatste heeft Luuk tot nu toe altijd weten te voorkomen. Nog even gaat Luuk terug naar zijn ouderlijk huis, daarna vindt hij een plek op een groep waar hij begeleid woont. Dat gaat niet lang goed, volgens hemzelf vanwege slechte begeleiding. Na nog een aantal maanden van het ene naar het andere adres trekken, slaapt Luuk nu sinds zo’n vier maanden in de nachtopvang van het Leger des Heils in Ede. Overdag is hij bij de inloop van Ontmoeting, als hij niet werkt.

Zwarte hoodie Luuk was net kind af, 18 jaar oud, toen zijn ouders hem het huis uit zetten. Daar heeft hij achteraf gezien nog best begrip voor ook, zegt de nu 21-jarige jongeman, gestoken in een spijkerbroek en een zwarte hoodie, met daaroverheen een jack. „Ik voerde niet zoveel uit, qua school of werk. Ik ging naar festivals. Daar kwam ook nog weleens wat anders bij kijken waar mijn ouders het niet mee eens waren.” Ja, inderdaad, dan heeft hij het over drugs, verduidelijkt hij. Voor de 18-jarige begint een periode van een halfjaar waarin hij steeds bij andere vrienden slaapt. „In het begin ging dat heel makkelijk. Iedereen wil je helpen. Maar op een gegeven mo-

Drogisterijketen Hij heeft in de afgelopen jaren een hele trits baantjes gehad, vertelt hij, vaak in de horeca. De laatste was bij een drogisterijketen dicht bij de dagopvang. Daar hoorde hij recent dat zijn contract niet zou worden verlengd. De baas dacht dat mensen uit de dagopvang vanwege Luuk voor de zaak rondhingen en vreesde voor zijn klandizie. Volgens Luuk zelf is dat onzin. „Ze stonden daar ook al toen ik nog niet in de supermarkt werkte.” Hij gaat in ieder geval niet bij de pakken neerzitten: 59

1 NOVEMBER 2025

“Ik wil jongeren iets meegeven waar ze in het leven écht iets aan hebben.” Joanne - student Ad-PEP

Bezoek onze online open avond op 12 november.

De website van Bible and Book Ministry is vernieuwd! Sinds 2018 is bibleandbookministry.com in gebruik. Recent is de website grondig vernieuwd. Met deze vernieuwing is het nog makkel�ker om e-books en video’s te bek�ken en/of te downloaden. Dit jaar is een m�lpaal van 300.000 downloads gepasseerd en is de 19e taal, het Portugees, toegevoegd. Via B�belverspreiding.nl kunt u ook sleutelhangers of kaartjes aanvragen met de QR-code naar ons platform. Door deze (inter)nationaal uit te delen, maakt u het bereik van Bible and Book Ministry nog groter.

Benieuwd naar onze nieuwe website? Scan de QR-code en neem een kijkje!

Bible and Book Ministry houdt zich bezig met de vertaling van B�bels-gereformeerde lectuur in 19 talen. Steunt u dit belangr�ke werk ook? Maak uw gift over of doneer direct via de QR-code.

is onderdeel van

IBAN: NL81 RABO 0322 4223 29 t.n.v. Deputaatschap B�belverspreiding te Woerden

Luuk. beeld RD

„Ik ben nu alweer hard aan het solliciteren en ik denk dat ik zo wel weer aan het werk kan.” Hij klinkt vrij monter en zegt dat de eerste paniek van het dakloos zijn er inmiddels ook helemaal af is. Zijn extra kleding ligt bij een vriend, waar hij één of twee keer per week naartoe gaat. Douchen en wassen doet hij in de dagopvang. Toch mist hij een eigen huis. „Dat ik gewoon in mijn bed kan liggen wanneer ik wil, zonder dat er iemand aan je kop zeurt. Dat mis ik denk ik het meest. Gewoon even alleen zijn.” Een ander punt: veiligheid. „Ook al ben ik veruit de jongste hier, ik voel me wel veilig. Maar mijn spullen heb ik altijd bij me.” Hij wijst naar een tasje om zijn middel. „In de opvang jatten mensen dingen van elkaar, dat gebeurt gewoon. Dus hier heb ik mijn pasjes, ID-kaart, telefoon en oplader en sigaretten. Je moet altijd voorzichtig zijn.” Ook Joris mist een eigen plek. „Het is heerlijk

om onder de douche te staan. Het is het enige moment dat je even privacy hebt. Even alleen bent.” Zodra hij in de opvang kwam, begon hij zijn zoektocht naar huisvesting. Dat bleek echter nog niet makkelijk, in een markt waar naar schatting zo’n 400.000 woningen tekort zijn. Meerwaarde Het is een vraag die Van Beek van de Hogeschool Utrecht regelmatig krijgt: Wat maakt het uit om de dakloze mensen in beeld te brengen, als gemeenten vervolgens toch geen woning voor hen hebben? Ze snapt deze redenering. Toch is ze overtuigd van de meerwaarde van de tellingen. „Stel dat een gemeente weet dat een aanzienlijk deel van de groep vrouw is, dan kan zo’n gemeente specifiek beleid maken op de inrichting van vrouwenopvang. Ook al is het dan nog steeds lastig om ruimte te vinden.” Joris heeft inmiddels een appartement weten te bemachtigen waar hij begin november in kan. Hij kijkt er enorm naar uit, zegt hij. „In de weken in de opvang ben ik gaan waarderen wat ik eerst heel normaal vond. De warmte van een huis, van een eigen plek.”

„Ook al ben ik veruit de jongste hier, ik voel me wel veilig”

Om privacyredenen zijn de namen van de geïnterviewden geﬁngeerd. Hun echte namen zijn bij de redactie bekend.

Luuk, dakloze 61

1 NOVEMBER 2025

PORTRET

#7 Op zoek naar contact met een ander. Hoe doe je dat en waarom zou je dat doen? Johan van der Laan (46) uit Hasselt helpt mensen met hun geldzaken via SchuldHulpMaatje.

Een diepe duik in andermans geldzaken aflost. Maar hij kan er ook voor kiezen om er een vakantie mee te bekostigen. Het gesprek over de besteding van de erfenis ga ik wel aan. Ik laat zien wat schulden met je doen. Stress en kopzorgen krijg je ervan. Als je van die schuld af bent, voel je je lichter. En zijn we de uitgaven aan het doornemen, dan bespreken we of daarop te besparen valt. Als iemand niet kan of wil bezuinigen, vraag ik of hij meer kan werken om meer inkomsten te krijgen. Soms is het simpel om structureel te besparen. Iemand had twee vrijwel lege spaarrekeningen. Ze wist zelf niet waarom. Door er een op te zeggen, scheelt haar dat drie euro per maand. De hulpvrager doet alles zelf. Ik kijk alleen mee. Soms vindt iemand het fijn als ik erbij ben als hij naar een bedrijf belt om een betalingsregeling af te spreken. Als het hem te ingewikkeld wordt, vraagt hij: „Is het goed als ik mijn SchuldHulpMaatje even geef?” Het komt voor dat ik in de winkel iemand tegenkom die ik heb geholpen. Om hem niet in verlegenheid te brengen, groet ik hem vriendelijk en zeg hooguit: „Tot volgende week!””

Margreet van den Berg-van Brenk

beeld Cees van der Wal

„B

innenkort zit ik om tafel met een jongere die zelfstandig gaat wonen en zich afvraagt of ze het financieel redt. Ze heeft overzicht nodig en doet daarom een beroep op een SchuldHulpMaatje. Zo’n vraag is een uitzondering. Meestal kom ik in beeld als er problemen zijn. Als ik bij hulpvragers thuis kom, ontmoet ik zowel schaamte als opluchting. De situatie is hen boven het hoofd gegroeid. Bij een vrouw trof ik een stapel ongeopende enveloppen aan. Als ik op een aantal CJIB zie staan, weet ik genoeg. De aanmaningen zijn vreselijk hoog. Het probleem is met mijn komst niet opgelost, maar de stress neemt af als er iemand meekijkt. Zelf kreeg ik pas ook een boete. Voor foutparkeren. Even niet goed opgelet. Binnen twee dagen betaal ik die. Daarna verscheur ik de boete. Anderen adviseer ik altijd om rekeningen in een mapje te bewaren. Voor mij is een boete geen probleem. Bij de hulpvragers is dat een ander verhaal. Die dichten het ene gat met het andere. Een van de eerste dingen die ik doe, is de inkomsten en de uitgaven op een rijtje zetten. En dan gaan we samen zoeken of er balans in te krijgen is. Krijgt de hulpvrager alle toeslagen waar hij recht op heeft? Deze aanpak heb ik tijdens de driedaagse introductiecursus geleerd. Toen moest ik flink aan de bak met rekenen. Ik heb zelf meer met cijfers dan met letters, dus dat ging bij mij wel goed. Ik vind het mooi dat ik de talenten die ik van God kreeg, zo kan inzetten. Waar ze bij SchuldHulpMaatje ook op hameren is op luisteren zonder oordeel. Als ik alleen A-merken zie staan, vraag ik me af waarom dat is. Maar ik zeg het niet hardop. En als iemand een erfenis krijgt, hoop ik dat hij eerst z’n schuld

„Ik laat zien wat schulden met je doen. Stress en kopzorgen krijg je ervan” Johan van der Laan, vrijwilliger SchuldHulpMaatje

1 NOVEMBER 2025

ADVERTORIAL

Vaarwel, geur van diesel en schuimend zeenat! Scheepsmonteur begeleidt nu bewoners in rustig vaarwater De geur van diesel vindt hij nog steeds “heerlijk”, geeft Martin de Bruin, voormalig dieselmonteur scheepsmotoren toe. Maar naar die wereld verlangt hij toch echt niet meer, zegt hij stellig. Martin nam een compleet andere koers en werkt sinds september 2023 als begeleider op Molenheim. Voorheen had Martin echt een “behoorlijk dynamische” baan. Vaak lag hij op zijn rug, deinend op de golfslag, in krappe machinekamers om een scheepsmotor te repareren. Hij vloog naar verre landen om vastgelopen schepen weer in de vaart te brengen. Maar na twintig jaar geeft dit werk geen voldoening meer. Bovendien vindt hij het fysiek zwaar worden. Wanneer Martin weer een keer – met zware gereedschapskist – in de haven over aangemeerde schepen heen moet klauteren om ergens aan boord te komen, denkt hij: Martin, wat ben je toch aan het doen joh. Dit gaat toch allemaal om geld. Wie is er blij mee met wat ik doe? Je krijgt er nooit wat voor terug. Wat zou het mooi zijn als ik van betekenis kon zijn voor mijn naaste. Hij besluit om af te wachten wat er op zijn pad komt. In elk geval geen zorg voor mensen met een beperking, denkt hij dan nog. Er komt iets op zijn weg, alleen vanuit een andere hoek dan hij denkt. Een kerstviering van mensen

met een beperking raakt hem. Tot in het diepst van zijn hart. Na een jaartje overwegen, besluit hij om een aantal meeloopdiensten te doen bij Adullam. Al tijdens de eerste dienst wordt het hem duidelijk: dit werk wil hij gaan doen! Martin solliciteert, wordt aangenomen en “zit nu op zijn plek.”

De draad oppakken Martin: “Wat ik mooi aan mijn werk vind? Ik kwam erachter, dat ook mensen met een beperking dingen hebben die ze moeilijk vinden in het leven. Daar kun je hen bij helpen. Soms overzien deze bewoners iets niet maar kunnen ze dit niet uiten. Dat kan leiden tot een woedeaanval. Dat is hun taal om te zeggen dat ze hulp nodig hebben. Om dan samen te bespreken wat de oorzaak is, het probleem uit hun hoofd te praten zodat ze weer hun programma op kunnen pakken, dat vind ik de

Ook op zoek naar ander, betekenisvol werk? Word zijinstromer bij Adullam! Kijk op adullam.nu/leren-bij

mooiste momenten.” “Uit machteloosheid kan een bewoner soms vloeken. Vanuit Gods Woord wijs ik er dan op dat dat vloeken niet mag. Maar vloeken laat ook zien wie wij geworden zijn door de zondeval. Mijn bewoners beseffen dat heel goed. Dan kun je hen wat meegeven voor tijd een eeuwigheid. Dat zijn zulke mooie gesprekken.” “Daarom vind ik het zo belangrijk dat er identiteitsgebonden instellingen zijn zoals Adullam. Zolang we een vrij land zijn, kunnen we onze bewoners nog Gods Woord meegeven. We mogen nog zorg en begeleiding bieden vanuit eeuwigheidsperspectief. Dat is zo waardevol. Wie weet mag het tot zegen zijn.”

Lees het hele verhaal op adullam.nu/martin

www.adullam.nu info@adullam.nu 088 238 55 26

CULTUUR

Het goede van het gewone Huib de Vries

beeld Carel Schutte

a het overlijden van onze moeder stelden we een Vriesendag in: de zaterdag na haar verjaardag. Onlangs zagen we elkaar weer in dit verband. Het stel bij wie samenkomen, deze keer zus Corrie en zwager Ton, bepaalt het programma. Tot nu toe is dat zeer gelijkvormig. Onder de koffie met iets lekkers praten we bij, zoals op een verjaardag. Daarna maken we een wandeling. Met z’n veertienen en hond Moos van broer Piet trokken we door Noordeloos, het Giethoorn van de Alblasserwaard. Op de terugweg kwamen We keken extra lang en met weemoed naar de beelden we warempel een vriend van onze zoon Jan tevan onze ouders. Zittend op twee tuinstoeltjes. Samen bezig in de keuken van een simpel vakantiehuisje. gen, met twee zoontjes en een baby in een Ook zij hadden hun zonden, maar we hebben veel kinderwagen. Hij huwde een vrouw uit aan hen te danken door wat ze voorleefden. In Noordeloos en kocht het oudste pand hun afhankelijkheid van God, hun onafhankevan het dorp. Een kolossale bouwlijkheid van de publieke opinie, hun betrokval, die hij met hulp van vrienden Zelfs het en vaklui renoveerde. Rond 1650 kenheid op kwetsbare medereizigers en hun omtuimelen van was in het monument een herongevoeligheid voor geld en status. een slee met dia’s Na de maaltijd las Ton Psalm 68. Daarna berg gevestigd. We kregen uitleg zongen we het tiende couplet uit de berijover een steunbeer, afkomstig uit ontbrak niet een 17e-eeuws schip, en balken die ming van 1773. De psalm die onze vader altijd werden vervaardigd uit hout van opgaf bij de viering van zijn verjaardag met afgeschreven molenwieken. zijn omvangrijke nageslacht, na het dankgebed Terug op de thuisbasis werd een diavoor de maaltijd. De psalm ook die vele keren klonk in de sterfkamer van onze moeder. Ze bleef worstelen projector tevoorschijn gehaald. De verlichmet de toe-eigening van het heil, maar als mensen wat voor ting ging uit, de motor van de projector begon haar wilden zingen, was haar verzoek steevast: „Geloofd zij te zoemen, het eerste beeld verscheen op het God met diepst ontzag.” scherm, de lens probeerde zichzelf tevergeefs We besloten onze zang met ”Van U zijn alle dingen”, het scherp te stellen. Als vanouds, net als het geratel bekende lied van ds. Jan de Liefde, dat onze moeder soms bij de voortgang naar een volgend beeld. Zelfs het speelde op het harmonium. Daarmee gaf hij meer dan anomtuimelen van een slee met dia’s ontbrak niet. Nadat ze bijeen waren geraapt, plaatste zwager derhalve eeuw terug al stem aan onze gevoelens van nu. Ton ze bij het licht van een schemerlamp weer in de slee. Van de volgorde klopte niets meer, maar En wat w’ ooit goeds ontvingen, dat maakte het alleen maar verrassender. het is van U alleen. 65

1 NOVEMBER 2025

Heidelberg, Duitsland. Ethiopië.

beeld Jilke Tanis

Op reis voor haar werk ontmoette Jilke Tanis verrassend veel gastvrijheid in allerlei landen, van Duitsland tot Indonesië. In Ethiopië, in huizen waar bittere armoede heerste, deelden mensen bijvoorbeeld wat ze hadden. Zij was daar voor See You Foundation op bezoek bij een familie waarvan drie kinderen een oogaandoening hebben. Voor ZOA reisde ze in 2018 naar Lombok, Indonesië, net na een reeks aardbevingen. Terwijl veel huizen onbewoonbaar waren verklaard en de gemeenschap al twee weken buiten slaapt, krijgen de gasten warm onthaal.

Myanmar (Birma).

1 NOVEMBER 2025

BOEKEN

Wees gastvrij, ook al zijn de koekjes net op Clasina van den Heuvel

„In een wereld die steeds kouder en geslotener lijkt te worden, kunnen open huizen het verschil maken”, schrijft journalist Jilke Tanis in ”Welkom in mijn chaos”. „Gastvrij zijn kan gewoon iedereen.” Het vraagt iets, het geeft veel.

Jilke Tanis. beeld Cees van der Wal

Lombok, Indonesië.

1 NOVEMBER 2025

at als iedereen het gewoon kan, maar jij het moeilijk vindt: de deur van je huis openzetten en mensen hartelijk uitnodigen voor een maaltijd, een logeerbed, een goed gesprek? Omdat je druk bent, bijvoorbeeld, bezig met ogenschijnlijk dringender zaken. Of een beetje bang voor onbekenden. Je kent de Bijbelteksten wel die oproepen tot gastvrijheid, en af en toe spookt die tekst uit 1 Johannes 3:17 door je hoofd: „Zo wie nu het goed der wereld heeft, en ziet zijn broeder gebrek hebben, en sluit zijn hart toe voor hem, hoe blijft de liefde Gods in hem?” Dat zijn confronterende woorden. Er is veel eenzaamheid, zoveel mensen zijn op drift geraakt in de wereld, ontheemd, en jij sluit je hart toe voor de naaste, je voelt het gebeuren. Schaamte steekt zomaar de kop op, je duikt ervan weg, of je gaat redeneren („We kunnen toch niet iedereen helpen in ons dorp/in dit land/in Europa/in de wereld?”). Het boekje ”Welkom in mijn chaos” van journalist Jilke Tanis (1988) kan helpen in deze spagaat. Het laat zien dat gastvrijheid klein en groot tegelijk is. „Gods boodschap over gastvrijheid is radicaal, maar laten we klein beginnen. Gewoon babystapjes zetten. Gastvrijheid is ook je glazenwasser een glas water geven, of een klusjesman in je huis een lekkere lunch aanbieden.” Verderop, in de ”Tien stappen richting een gastvrij leven”, volgen praktische adviezen om die stappen daadwerkelijk te gaan zetten. Stap 1: Bepaal wat je kunt geven. Stap 3 gaat over een open hart: „Train jezelf erin te kijken zoals Jezus keek: met aandacht voor

„De grootste beer op deze weg is je eigen angst” Jilke Tanis, journalist

wie over het hoofd wordt gezien”, schrijft Tanis. Daarom is gastvrijheid tegelijk groot, want „wie een vreemdeling in huis neemt, verwelkomt Jezus Zelf”. Gastvrijheid heeft iets genadigs: „Dat je vrijmoedig uit kunt delen, wetende dat je zelf niets verdiend hebt en alles genade is.” Vleugjes humor De toon van het boekje is nuchter, eerlijk, bemoedigend, met vleugjes humor. Zoals in de proloog. Als er twee jongens om halfzes in de ochtend aanbellen, met de vraag om een oplaadsnoer voor hun telefoon, roept Tanis „ietwat hysterisch”: „Ga slapen!” Wegwezen dus. „Voor ik, nog scheldend, onder de deken verdwijn, overvalt me toch een lichte twijfel. Vergeet de gastvrijheid niet, staat er in Hebreeën, want zo hebben sommigen zonder het te weten engelen ontvangen. Aan elke engel die dit leest: ik beloof van harte beterschap. Echt waar, u bent zeer welkom. Alleen dan wel op een christelijker tijdstip a.u.b.” Jilke Tanis werkte jarenlang in het buitenland, vooral in crisis- en rampgebieden. Op de reizen die

el dJ

Van de hoopvolle inhoud van ”Welkom in mijn chaos” kan je hart opspringen, en iedere christen verlangt ernaar te leven volgens het grote gebod: God liefhebben boven alles en de naaste als zichzelf. Intussen zijn er door het land heen en ook in dorpen waar grote kerken op zondag vol zitten, protesten tegen asielzoekerscentra. Er wordt gedemonstreerd, er wordt geschreeuwd, soms moet de ME ingrijpen. Natuurlijk liggen er allerlei redenen aan ten grondslag; de schreeuwers vertellen niet het hele verhaal. Stille tegendemonstranten met een inhoudelijke uitleg zijn er ook. Wat een chaos. Twee vragen aan Jilke Tanis bij haar boekje: een grote over een actuele

ilke Tanis

Twee aardse vragen

kwestie en een kleine over haar huis deze week. Denken over gastvrijheid kan snel politiek worden, over asielbeleid gaan, groot worden, waardoor mensen in de weerstand schieten of verstarren. Zit dat alles u nooit in de weg? „Ja, gastvrijheid kan inderdaad snel politiek worden. En ik snap dat wel: politici gooien olie op het vuur, boezemen angst in en wijzen azc’s als dé oorzaak 68

voor criminaliteit en verval aan. Het kan verleidelijk zijn ons denken daardoor te laten beïnvloeden. En als je op een prachtig rustig plekje in de polder woont waar ineens een azc verschijnt, dan kan ik me best voorstellen dat je even moet slikken en bang bent dat je leven anders gaat worden. Mijn man en ik wonen in een wijk met veel criminaliteit, weinig sociale cohesie en veel culturele diversiteit. We zouden ons de hele dag kunnen opwinden over inboedels die op straat gekieperd worden, over mannen die op straat hangen en drugsgebruikers die voor overlast zorgen. Maar wat heeft dat voor zin? Wordt daar de wereld beter van? Wat zou Jezus in zo’n buurt

1 NOVEMBER 2025

zij voor haar werk maakte, onder andere voor ZOA, is ze zelf tientallen keren gastvrij ontvangen. Zonder dat de mensen wisten „hoelang ik zou blijven hangen en of ik weer zou vertrekken”. Die hartverwarmende ervaringen leidden ertoe dat zij en haar man Mattias ook hun deur openzetten voor gasten, nu in hun huis in Rotterdam. Puntje: het huis hoeft niet eerst brandschoon te zijn en het is niet erg als de laatste koekjes juist zijn opgegeten. Dat idee van perfectie –een gedekte tafel zoals in de interieurbladen voor gasten– lijkt nogal Nederlands en zou de gemiddelde hartelijkheid in ons land weleens in de weg kunnen staan, aldus Tanis. Behalve over de Bijbelse basis schrijft ze over „angsten en belemmeringen, inspirerende verhalen, praktische ideeën en eerlijke mislukkingen”. „Ik merkte dat ik helemaal niet zo flexibel was toen we drie maanden een meisje in huis hadden dat úíterst traag bleek en me op de meest onmogelijke momenten nodig had. Sommige vreemdelingen bleken een spiegel waar ik helemaal niet graag in keek. En juist daar waar de uiterste grenzen van mijn naastenliefde opgerekt en getest werden, zag ik soms ineens hoeveel geduld God eigenlijk met mij heeft. Dat Hij liefheeft ondanks de chaos die ik van mijn leven maak. En dat ook nog eens onvoorwaardelijk: het is niet anders dan ongelooflijk.” Om gastvrijheid vol te houden, zijn heldere afspraken nodig, stelt Tanis. Dat wisten ze heel vroeger ook al. De Didachè, een kerkorde uit het eind van de eerste eeuw, geeft gedetailleerde

doen? Welke houding zou God verwachten als er een azc in onze buurt komt? Het geeft mij rust dat ik kan stemmen op politici die het lef hebben keuzes te maken die barmhartig, rechtvaardig en soms misschien schurend zijn. En, lokaler: dat we een lokale overheid hebben die wat aan problemen op straat kan en vaak ook wel wil doen. En verder rest ons niets dan moedig voorwaarts te gaan. Niemand beloofde dat de weg makkelijk zou zijn. Ik droom er echt van dat we als Nederlandse christenen het licht op de berg zijn in polariserende tijden, dat we veiligheid bieden aan mensen die in een asielprocedure zitten en van

richtlijnen voor het ontvangen van rondreizende predikers en de plichten van de gast. Een ware profeet werd warm ontvangen; tegelijk mocht de gast volgens de kerkorde niet langer dan één dag blijven, hooguit twee. Bleef hij langer, dan was hij een valse profeet, aldus de Didachè.

Welkom in mijn chaos, Jilke Tanis; uitg. Buijten & Schipperheijn Motief; 97 blz.; € 14,99

Open hart en grenzen Gastvrijheid betekent een vriendelijke, open ruimte, een onvoorwaardelijk welkom, ontvankelijkheid – dat open hart dus. Om echt iemand te kunnen ontvangen, zijn tegelijk grenzen nodig, schrijft Tanis in het hoofdstuk ”Het ongemak en de grenzen”. Juist begrenzing schept ruimte voor een gast. Je kunt bijvoorbeeld afspraken maken over het gebruik van de wasmachine, over momenten van douchen, over vergoedingen die je wel of niet verwacht, dat soort zaken. Om te onthouden: de grote grijze letters aan het begin van hoofdstuk 1. „De grootste beer op deze weg is je eigen angst.” Jilke Tanis gelooft dat christenen juist in deze tijd een verschil kunnen maken, als zij tegen de tijdgeest in het pad van het grote gebod volgen. „Gooi die gordijnen open, parkeer je angst en neem de tijd voor een ander. Of het nou om je buurvrouw of om een vluchteling gaat. Welke politieke keuzes je als christen ook maakt. Hoe je ook denkt over de aantallen vluchtelingen die Europa inreizen. Of je nou rechts of links bent of ergens in het midden zweeft. De opdracht van God is eenduidig: heb je naaste lief als jezelf.”

wie het leven spannend en onzeker is. Ik zie om me heen hoe ongelooflijk waardevol alleen al een luisterend oor en een verwelkomende houding kunnen zijn. Al ben je nog zo tegen azc’s en de komst van vluchtelingen, dan nog zou niets ons tegen moeten houden om simpelweg aardig te zijn. Dat zouden we zelf ook fijn vinden als we in ons eentje of met slechts een paar bekenden ergens in een vreemd land zouden arriveren. Of de politiek mensen hier laat blijven of terugstuurt naar hun eigen land, daar heb ik weinig invloed op. Maar het zou mooi zijn als al die mensen met dankbaarheid terugdenken aan de Nederlandse christenen die hen 69

verwelkomden, naar hen luisterden, voor hen baden en hen bemoedigden toen ze dat nodig hadden. De passage over het laatste oordeel in Mattheüs 25 is daarin voor mij altijd weer een les.” Hoe is de gastvrije situatie deze week, in uw huis in Rotterdam? „Op dit moment hebben we geen vaste gasten en staat onze logeerkamer even leeg. Vrijdagavond hebben we hier thuis een etentje met buren; samen met een andere familie zijn we een laagdrempelige huiskring gestart voor buren die weinig mensen hier kennen en die wel een gezellige maaltijd en een bemoedigende Bijbeltekst kunnen gebruiken.”

1 NOVEMBER 2025

PORTRET

#8 Op zoek naar contact met een ander. Hoe doe je dat en waarom zou je dat doen? Eveline de Boer-van Vliet (58) uit Houten vraagt buitenlandse studenten te eten via Dinner with Dutchies.

Een open deur voor buitenlandse student man en ik hebben flink met hem doorgepraat. Als ik aan hem denk, bid ik gelijk voor hem. Wat we na het eten uit de Bijbel lezen hangt af van de gasten. Als iemand een voor hem dierbare tekst heeft, lezen we die. Psalm 23 komt opvallend vaak langs, evenals Johannes 3:16. Als ik zelf kies, lees ik over Abrams roeping. Je land en je familie achterlaten, dat zijn thema’s die herkenning geven. Daarna danken we en zingen we een lied. Mijn ervaring is dat de tijd vliegt als je gasten ontvangt. Vlak voor ze weggaan, vragen we of ze in ons gastenboek willen schrijven. We zeggen er altijd grappend bij dat we het pas lezen als ze weg zijn. M’n man heeft wel eens een Australische thuisgebracht die veel te koud was gekleed en een eind moest fietsen. Een beginnersfoutje. Zelf heb ik tijdens m’n studie Engels een jaar in het Britse Hull gewoond. Een gezin uit de kerk nodigde me uit. Nooit vergeet ik hoe goed mij dat deed. Er was oprechte belangstelling. Buitenlandse studenten kunnen zich eenzaam voelen. Dat gun ik niemand. Daarom wil ik er voor hen zijn en iets van de liefde van God laten zien.”

Margreet van den Berg-van Brenk

beeld Cees van der Wal

„E

en keukenprinses ben ik niet. Als er buitenlandse studenten komen eten, maak ik vaak lasagne klaar –met zo’n zak kant-en-klare groenten– of kip met rijst en kerriesaus. Ik heb wel eens een Hollandse stamppot voorgezet, maar dat vond niet iedereen een succes. Daarom ga ik nu voor veiliger opties. Ik nodig de studenten uit om rond vijf uur te komen. Dan gaan we eerst wat drinken in de zithoek. Ik stel ze op hun gemak en probeer te zoeken naar iets wat hen aanspreekt. De een slaat aan op de muziek en kruipt achter de piano, de ander toont meer interesse in de boekenkast. Zie je die atlas? Daarin zoeken we op waar ze vandaan komen. Dat is iets wat bij elke student kan. Als het eten op tafel staat, ga ik voor in gebed. De student weet dat Dinner with Dutchies onderdeel is van het christelijke initiatief Rooted Utrecht, dus dat verbaast hem niet. Ik vraag dan zowel een zegen voor het eten als voor de student en degenen die hij in zijn thuisland achterliet. We hebben hier veel christenen ontvangen, maar ook veel niet-christenen. Aan de Poolse Alina bewaar ik bijzondere herinneringen. Ze was een slimme meid die Bijbelvertaalkunde studeerde. Wat hadden we diepe gesprekken met haar. Zij werd echt een hartsvriendin. Als ik aan haar denk, schieten de tranen in m’n ogen. Ze is in 2017 overleden aan kanker. Een jongen uit Iran vergeet ik ook niet snel. Ik regel welke student bij welk gastgezin eet en wist niet goed bij wie ik hem moest onderbrengen. Toen heb ik hem bij ons thuis uitgenodigd. Hij bleek heilig te geloven in het transhumanisme. Weet je wat dat is? Zoek het maar eens op. M’n

„De een kruipt achter de piano, de ander toont meer interesse in de boekenkast” Eveline de Boer, vrijwilliger bij Dinner with Dutchies

1 NOVEMBER 2025

NATUUR

Zacharias Klaasse is docent wiskunde. Behalve van cijfers houdt hij van de natuur. Daarom schrijft hij maandelijks over de schepping.

Altruïsme in het dierenrijk Gelukkig zijn er nog veel mensen die goed willen doen aan anderen. Meestal halen barmhartige acties de krant niet. Misschien ook maar goed; als goed gedrag breed moet worden uitgemeten, vervalt altruïsme toch weer tot egoïsme. Trouwens, zelfs het goede gevoel van de weldoener over zijn onbaatzuchtige gedrag kan zijn ego meer strelen dan goed voor hem is. Het zuivere ”Ik voor u” is bij gevallen mensen vaak ver te zoeken.

nogal een griezelige reputatie, omdat ze leven van het bloed van andere beesten. ’s Nachts gaan ze op rooftocht en bijten met hun vlijmscherpe tanden in bijvoorbeeld een koeienpoot. Ze doden daarbij hun slachtoffer niet, maar met warmtegevoelige sensoren in hun neus kunnen ze precies een bloedvat vinden om zo enkele eetlepels bloed te drinken. Hun speeksel bevat een antistollingsmiddel zodat het vloeibaar blijft. Als zo’n vampier drie nachten geen bloed kan drinken, loopt hij een groot risico te verhongeren. Daarom delen deze vleermuizen hun maaltijd soms met hongerige groepsgenoten. Ze braken een beetje bloed op, dat de ander dan opdrinkt. Wetenschappers hebben vastgesteld dat dit delen niet willekeurig gebeurt. Ze helpen familieleden vaker dan niet-verwanten en ze delen vaker met soortgenoten waarmee ze ook in één grot naast elkaar slapen. Zou dit gedrag in de buurt komen van medelijden met de ander? We zullen het nooit weten, want we spreken de vleermuizentaal niet. Er zijn meer dieren die opvallen door hun sociale gedrag. Van dolfijnen is bekend dat ze onder een zieke soortgenoot gaan zwemmen, zodat deze aan het oppervlak adem kan halen. In sommige gevallen helpen ze zelfs mensen in nood op deze manier. Ook olifanten zijn erg sociaal en laten een opvallende zorg voor lijdende soortgenoten zien. In het algemeen zorgen ouderdieren natuurlijk bijzonder goed voor hun kroost. Dit gedrag verraadt toch de hand van een goede Schepper, alhoewel de echt gevoelens van medelijden en liefde voor de ander weggelegd waren voor het kroonjuweel van de schepping.

e zelfopoffering die er in de mensheid toch nog is, geeft iets van Gods beeld weer. Dieren zijn niet naar Gods beeld geschapen. Zou er desondanks toch iets van medeleven te vinden zijn in het dierenrijk? Vaak wordt dan het voorbeeld van de werkbij genoemd. Die offert haar eigen leven op voor de groep door aanvallers te steken. Omdat ze –in tegenstelling tot de koningin– weerhaken aan haar angel heeft, blijft deze met gifklier en al in het slachtoffer steken. Dat leidt in bijna alle

Vampiervleermuizen delen hun bloederige maaginhoud soms met groepsgenoten

beeld iStock

gevallen tot de dood van de bij zelf. Toch zal dit instinctmatig gedrag niet gepaard gaan met een empathisch gevoel van medelijden met de rest van de groep. Van verschillende soorten apen is bekend dat ze kunnen troosten, uitdelen en zorgen voor de ander. Primatoloog Frans de Waal schreef na bestudering van dat gedrag het boek ”Goedhartig. De oorsprong van goed en kwaad bij mensen en andere dieren”. Hij denkt te weten hoe de evolutie van ethiek en moraliteit is gegaan. Bijzonder in dit verband is ook het gedrag van de vampiervleermuizen. Deze beesten hebben 73

1 NOVEMBER 2025

Als je de

ziet, zit je goed!

GIDEON

NIEUW

Wie de naam christen draagt, is voor de buitenwacht een getuige van Jezus. Aan christenen zien ze wat de Christus waar zij in zeggen te geloven waard is. Wat wij van onze vervolgde broeders en zusters kunnen leren voor ons getuigenis in onze vrije wereld, lees je in dit nieuwe boek, dat wij publiceren in samenwerking met Open Doors. ISBN 978-90-5999-3068 € 19,95

Geeft ú door wat God ons heeft nagelaten? Zo’n 1,5 miljard mensen hebben nog geen Bijbel in hun eigen taal. Het doel van Wycliffe Bijbelvertalers is dat iedereen een Bijbel heeft in een taal die hij werkelijk begrijpt. Heeft u al nagedacht over uw nalatenschap? Daarmee kunt u een kleine schakel zijn in Gods grote plan. Neem vrijblijvend contact op met Gertruud de Koeijer via 06 442 480 87 of per e-mail: gertruud.dekoeijer@wycliffe.nl

Al onze boeken zijn te koop via Gideonboeken.nl en de lokale (christelijke) boekwinkel.

Uitgeverij Gideon | GIDEONBOEKEN.NL

Stroopwafelactie?

De lekkerste manier om geld in te zamelen!

Met onze heerlijk krokante stroopwafels zit iedereen gebakken: koper, verkoper en natuurlijk de penningmeester. Meer informatie of zelf uw opbrengst berekenen? Ga naar stroopwafelsvanmarkus.nl/stroopwafelacties of scan de QR-code.

Meer weten? Vraag nu de gratis brochure aan. Scan de QR-code of ga naar wycliffe.nl/nalaten

GEZOND

Wetenschapsjournalist Wim van Hengel volgt nieuws over medischwetenschappelijk onderzoek, voeding en een gezonde leefstijl.

Bronchoscopie verbeterd De sinds 2020 voor longartsen in opleiding verplichte eendaagse training voor het uitvoeren van een bronchoscopie op een simulator heeft haar nut bewezen, stelt dr. Eveline Gerretsen op basis van onderzoek waarop ze half oktober promoveerde in Maastricht. Vroeger oefenden longartsen dit kijkonderzoek van de luchtwegen op patiënten

Hartpomp Een piepkleine hartpomp helpt kwetsbare hartpatiënten om de periode na een zware openhartoperatie beter te overleven, meldt Maastricht UMC+. De Impella 5.5 wordt in het ziekenhuis sinds kort preventief ingezet bij patiënten met ernstige vernauwingen in de kransslagaders en een verzwakt hart. Tijdens de operatie liggen deze patiënten aan een hart-longmachine, daarna moet het hart zelf weer aan de slag. Dat is een risicovolle fase. De Impella 5.5 wordt aan het eind van de ingreep via een kleine opening onder het sleutelbeen ingebracht in de linkerhartkamer. Daar zuigt de hartpomp 5,5 liter bloed aan en pompt dit in de grote lichaamsslagader (aorta). De pomp kan een maand blijven zitten, waardoor het hart tijd krijgt voor herstel.

met een ervaren arts naast zich. De training vooraf op een simulator zorgt ervoor dat een bronchoscopie veiliger is en twee keer zo snel verloopt. De longartsen maken minder onnodige bewegingen en de patiënten hebben minder last van hoestprikkels. In Nederland worden jaarlijks ruim 20.000 bronchoscopieën uitgevoerd.

Kledingdeeltjes ook in longen De meeste microplastics ademen we niet buiten, maar in huis in, meldt Barbro Melgert, hoogleraar respiratoire immunologie, op de site van het UMCG. Ze doet al jaren onderzoek naar microplastics in huis. Deze stofjes komen los van meubels, speelgoed, maar vooral van kunststof kleding. Melgert ontwikkelde minilongen van echte longcellen en keek wat blootstelling aan plasticdeeltjes uit nylon en polyesterkleding voor effect had. Vooral nylondeeltjes bleken de celgroei te beïnvloeden door het lekken van zo’n 140 chemische stoffen. Een bepaald eiwit gaat daardoor anders werken, wat de celontwikkeling remt. Stoppen van dit eiwit herstelt de celgroei. Het is nog onduidelijk wat de gevolgen zijn voor de gezondheid, juist 75

ook voor kinderen en mensen met longproblemen, aldus Melgert. Haar advies is: ventileer je huis goed, stofzuig regelmatig en kies natuurlijke kledingmaterialen. Katoendeeltjes bijvoorbeeld kan het lichaam zelf afbreken.

1 NOVEMBER 2025

KOKEN

beeld RD

Koekjes als warm gebaar marielle@rd.nl

p een koude winteravond stond mijn overbuurvrouw voor de deur. In haar hand een bord vol oliebollen, zelfgebakken. „Ik dacht: laat ik bij jullie ook even wat langsbrengen”, zei ze. Haar gezicht straalde, daar was ze goed in. „Want ik denk niet dat je zelf bakt, dit jaar?” Wij keken in die laatste weken van december uit naar de komst van onze eerste, en inderdaad: de frituurpan bleef in de kast. Ik vertelde maar niet dat ik de dag ervoor wél op de fiets naar de kerk was geglibberd om oliebollen te kopen.

hetzelfde gedaan als wat mijn buurvrouw deed: iemand zomaar iets lekkers brengen, als een warm gebaar. In het echt kan ik die momenten op één hand tellen. Dus bak ik deze week extra veel koekjes die prima geschikt zijn om weg te geven. Met walnoten van bomen uit eigen land. Die dragen –net als hazelaars– veel bij aan de biodiversiteit, was deze week nog in het nieuws. Er werd zelfs een ”nootplan” gepresenteerd, met als doel meer notenbomen te planten. ‘Mijn’ walnoten zijn deels afkomstig uit de tuin van familie, deels opgehaald bij een kraampje in de buurt. Krijgen en geven liggen soms zomaar in elkaars verlengde.

Af en toe denk ik terug aan dat mooie moment in december. In gedachten heb ik al honderd keer 76

1 NOVEMBER 2025

Walnootcookies met witte chocola Ingrediënten: 150 g lichtbruine basterdsuiker, 50 g kristalsuiker, 170 g boter, 1 ei, 240 g patentbloem, 2 tl (=10 ml) maïzena, 1 tl (=5 ml) baksoda, snuf zout, 200 g witte chocolade (gehakt), 150 g walnotenstukjes Bereiding: 1. Zorg dat boter en ei op kamertemperatuur zijn. Klop de boter samen met de beide soorten suikers in een paar minuten tot een romige massa. Voeg het ei toe en mix nog kort door. 2. Voeg de bloem, de maïzena, de baksoda en het zout toe. Schep om met bijvoorbeeld een pollepel of spatel tot er een zacht deeg ontstaat.

Meng de chocolade en de noten erdoor. 3. Het deeg moet een uur rusten in de koelkast. Ik vind het zelf het handigst om vooraf porties te maken van het deeg. Verdeel het in twintig gelijke stukjes, voor twintig koekjes. 77

Leg ze op een bakplaat met bakpapier (als dat in de koelkast past) of op een bord. Dek af en zet minstens een uur koud weg. 4. Verwarm de oven voor op 180 graden. Rol de koude deegporties indien nodig nog kort tot iets rondere balletjes. Bak ze in 12 tot 14 minuten lichtbruin en laat ze afkoelen op een rooster. 5. De koekjes horen na het afkoelen knapperig vanbuiten en zacht vanbinnen te zijn. Eet ze vers (of deel ze uit!) of bewaar ze in een afgesloten trommel. In het laatste geval wordt de buitenkant al snel zachter, dat is ook lekker.

1 NOVEMBER 2025

BUITEN

Fietsen

Voor een kaartje en de routebeschrijving: rd.nl/buiten

Locatie Dordrecht en Rotterdam Start Rotterdam CS of Rhoon, P-plaats Veerweg-Veerdijk Lengte 42 km

Fiets- en waterpret Aad van Toor

Met de fiets de roltrap af, de Maastunnel in. Talloze fietsers doen dat, heel gehaaid. Maar wij, onervaren, houden met moeite de treden eronder. Beneden ontdekken we een betere route: de lift.

e Fiets heeft ons verleid. Niet de gewone fiets –die verleidt elke dag wel tot een ritje– maar de FietsActief, een magazine voor sportieve fietsers. Daarin staat een route van Rotterdam naar Rhoon en Dordrecht, en terug via de Noord en de Nieuwe Maas met de waterbus. Fiets- én waterpret dus. We willen water – we krijgen water. De wolken hangen laag en grijs, de lucht drukt. Miezer –voldoende om nat te worden, niet genoeg om af te stappen– wisselt af met een beetje droog. De officiële start is het centraal station van Rotterdam (KP75). We mengen ons in de mierenhoop van roekeloze fietsers en trappen via het Weena de Beukelsdijk en de Heemraadsingel richting de Nieuwe Maas. De uitdaging van de Maastunnel weten we te overwinnen, hangend tussen de wanden van de roltrap, half bedolven onder de fiets. We belanden in Charlois (Sjaarloos op z’n Rotterdams). Langs een mengelmoes van oude, nieuwe, vervallen

en opgeknapte arbeidershuisjes gaat het naar het Driepolderpunt (Zegen-, Molen- en Portlandpolder) bij Rhoon. Dan volgt het mooiste deel van de route: langs de Oude Maas –een prachtige, brede rivier met weidse uitzichten– richting Dordrecht. Het Noordzeegetij van eb en vloed maakt hier nog de dienst uit. We passeren de Carnisse Grienden, de Gaatkensbult met de kunstspiegel ”Sky, Moon, Mirror”, wilgenbossen en vochtige terreinen met riet- en ruigtevegetatie. Vlak voor Zwijndrecht maken we een klein uitstapje naar het monument van de oude hefbrug over de Oude Maas. Een afstapper –zoals FietsActief dat noemt– is infocentrum ’t Weetpunt, met een prachtig park

Vanaf het water ziet alles er anders uit 78

en arboretum. De korte oversteek van de Oude Maas met de waterbus brengt ons in Dordrecht. We fietsen langs de verschillende havens, door de binnenstad, naar het oudste stadspark van de stad, Merwestein. En als het om afstappers gaat, bij de oude watertoren –nu hotel Villa Augustus– glijden onze voeten als vanzelf van de trappers: de gerestaureerde toren is een blikvanger. En dan de waterbus; voor 4,75 euro brengt dit vaartuig ons in nog geen uur van Dordrecht naar Rotterdam. Vanaf het water ziet alles er anders uit: de enorme luxejachten bij scheepswerf Oceanco, de rijen appartementengebouwen, de aangemeerde, wat desolate Ark van Noach, de Rotterdamse bruggen. Fietsen is leuk, varen ook. Vanaf halte Erasmusbrug peddelen we langs het Maritiem Museum en de Westblaak. We doorkruisen de Witte de Withstraat, waar de statige panden de oorlog hebben overleefd. Nu bepalen galeries, horeca en vintagewinkeltjes het straatbeeld. Knooppunt 75 komt weer in zicht.

1 NOVEMBER 2025

TIP #2 Villa Augustus De monumentale watertoren van Dordrecht aan het Wantij werd gebouwd in 1882 en is nu hotel Villa Augustus. Rond de toren ligt een kleurrijke moestuin en kwekerij. Het oude pompgebouw is omgetoverd tot restaurant. Vergeet vooral niet de vissoep en rozemarijnfrietjes te bestellen. Zo kom je de herfst in Augustus wel door.

beeld Aad van Toor

TIP #1 Beginpunt verleggen Ofﬁcieel begint de route bij Rotterdam Centraal. Omdat we de auto van ons moeten afschudden, parkeren wij op aanraden van FietsActief in Rhoon, iets voorbij de golfbaan (Veerweg, einde Veerdijk). Daar starten we bij knooppunt 25 aan de oevers van de Oude Maas.

1 NOVEMBER 2025

18 NOVEMBER OPEN AVOND IN GOUDA EN AMERSFOORT

HÉ SLIMME DOENER

KOM STUDEREN BĲ ESSENZO BUSINESS SCHOOL!

Volg een erkende mbo- of hbo-opleiding. Één dag per week naar school, vier dagen werken in het MKB. Wĳ zĳn sinds 2008 de pionier in praktĳkgericht onderwĳs.

Opleidingen HBO: Commercieel Management | Proces Management | Finance Management MBO4: Business Sales Specialist | Business Finance Specialist

MEER INFORMATIE? GA NAAR ESSENZO.NU/ OPEN-AVOND OF SCAN DE QR-CODE.

BUSINESS SCHOOL

LUISTEREN

Muziektips van redacteur Gert de Looze

Gerben Budding eert Bastiaans Gerben Budding speelt in de Sint-Janskerk in Gouda werken van Johannes Gijsbertus Bastiaans. Deze organist en componist overleed 150 jaar geleden. Bastiaans studeerde onder anderen bij Mendelssohn en was organist van de Sint-Bavokerk in Haarlem. Budding geeft een toelichting bij de muziek die hij uitvoert.

Dirk Jansz. speelt vader Jan Zwart Eind november wordt de biografie van Jan Zwart gepresenteerd. Het werk is geschreven door diens kleinzoon Frits. Een mooie aanleiding om aandacht te vragen voor twee albums met Zwarts orgelwerken op Familystream. Uitgevoerd door Dirk Janszoon op het orgel van de Joriskerk in Amersfoort.

Talrijke toegiften van Sokolov De Russische pianist Grigory Sokolov (1950) gaf in 2013 een concert waarin hij impromptu’s en klavierstukken van Schubert speelt. Ook liet hij Beethovens sonate ”Hammerklavier” horen. Zijn hele optreden staat online. Tijdens de talrijke toegiften trakteerde de grootmeester op Rameau en Brahms.

Brahms’ troost voor nabestaanden ”Ein deutsches Requiem” van Johannes Brahms wil nabestaanden troost bieden. De componist selecteerde voor dit werk teksten uit het Oude en Nieuwe Testament en uit de apocriefe boeken. Het stuk wordt uitgevoerd door koor en orkest van Pygmalion. > rd.nl/nieuwverschenen

2 4

Psalmbewerkingen in Beekbergen Evert van de Veen kruipt op zaterdag 8 november achter de klavieren van het Schillingorgel in de Dorpskerk van Beekbergen. Zijn programma bestaat uit eigen muziek. Zo speelt de Veluwse organist psalmbewerkingen in de stijl van Reger en Vivaldi. > rd.nl/concertvandeweek

1 NOVEMBER 2025

BIJBELS VOOR AFRIKA

50.000

Uw gift is van harte welkom!

Vacature

Teamleider

Geef leiding met je hart

Bij Siloah zoeken we teamleiders die naast hun team staan en de kans grijpen om met hun hart te werken. Je bent zichtbaar, betrokken en geeft richting met liefde en overtuiging. Er zijn binnen onze organisatie verschillende plekken waar jij als teamleider het verschil kunt maken. Kijk op onze website voor de actuele vacatures bij Siloah, Maranatha (ouderenzorg) en het dienstencentrum. • Ruimte om écht verschil te maken – jij bepaalt de richting én bent er voor je team. • Je leidt een team van ca. 50 collega’s. • Nog niet de juiste opleiding? Die wordt volledig betaald.

Vind jouw plek als teamleider bij Siloah www.siloah.nl/werken-bij-siloah/ geeﬂeidingmetjehart/

LEZEN

Leestips van boekhandelaar Pleun-Jan Heistek

Liefde geschilderd

Getrouw tot in de dood

Tijdreis naar het verleden

”Christus en Zijn kerk” (uitg. De Banier, 396 blz., € 39,95), deel VII in de serie Theologische werken van Samuel Rutherford, bevat achttien preken en een toespraak. De vertaling ervan sluit aan bij het hedendaagse taalgebruik. „Kan liefde dan geschilderd worden? Christus werd gepijnigd en zwoegde aan het kruis. Zo wendt God Zich door gepijnigde barmhartigheid en rechtvaardigheid in Zijn liefde tot mensen.” „O, dat we natuurlijke mensen er maar van konden overtuigen om de liefde van Christus te beproeven.” „Ik smeek u: beproef of dit werk wel of niet in u is, want velen zullen bedrogen uitkomen op de laatste dag.”

Dit jaar gedenken we dat de Tweede Wereldoorlog tachtig jaar geleden werd beëindigd. Ter gelegenheid daarvan verschijnt deel 7 van de serie Kroongetuigen van uitgeverij De Banier, een serie verhalen over christenen die om hun geloof werden vervolgd. ”In goede en kwade dagen” (96 blz., € 11,95) van René Heij gaat over Jane Haining. Voor de Schotse zending komt Jane in Hongarije terecht, waar ze werkt onder de Joden. Ze blijft in de oorlog de Joodse kinderen trouw die aan haar zorgen zijn toevertrouwd. Als deze kinderen opgepakt worden door de Duitsers gaat Jane mee. Ze belandt in Auschwitz, getrouw tot in de dood. Ze is bekend geworden als de Schot die stierf in Auschwitz.

Zoekboeken fascineren. Een zoekboek over een tijdreis naar het verleden is dubbel fascinerend. ”Terug in de tijd” (uitg. Columbus, 32 blz., € 16,99) van Hanna Holwerda zorgt voor enerverende momenten. Sta oog in oog met hunebedbouwers, Romeinse soldaten en een schipper uit Dorestad. Ondertussen leer je ook zelf op onderzoek uit te gaan. Behalve in het museum zijn er ook nog heel veel schatten te vinden in de grond onder je voeten. Je hoeft geen archeoloog te zijn om iets bijzonders te ontdekken. De schrijfster geeft handvatten om je eigen tijdreis te starten. De illustraties van Elvera Goedhart en Carlijn Seves maken de zoek-, leer- en ontdekreis door het verleden nog realistischer.

1 NOVEMBER 2025

Goeddoen maakt blij Corina Schipaanboord

Als je iets voor anderen doet, word je zelf ook blij. Dat weten Sarah en Lize. Sarah stuurt brieven en pakketjes aan een arm meisje in Hongarije en Lize zamelt lege flessen in, zodat meer mensen de Bijbel kunnen leren kennen.

Winnaar braillepuzzel

de computer in het Hongaars. Soms stuur ik de Nederlandse brief ook naar Pamela, want dan kan ze zien hoe onze taal is.” Sarah weet inmiddels al een heleboel meer over Pamela. „Ik vraag bijvoorbeeld wat haar lievelingseten is, waarmee ze graag speelt, of ze naar school gaat en wat haar lievelingskleur is”, legt ze uit. „Soms schreef ze een beetje rommelig en wist ik niet welk antwoord bij welke vraag paste. Toen vroeg ik of ze er voortaan nummertjes voor wil zetten.

beeld iStock

Annetta Roos (10) uit Gouda wint de Intertoys-bon voor haar oplossing van de braillepuzzel. De zin in brailleschrift luidt: Louis Braille is de ontwerper van het brailleschrift voor blinden. Gefeliciteerd, Annetta!

Regelmatig legt Sarah van Vaardegem (10) wat spulletjes van haarzelf opzij. Die gaan vervolgens in een pakketje naar Hongarije. „Ik schrijf met een meisje daar. Ze is heel arm, dus ik vind het leuk om haar blij te maken.” Een heel oud huisje, geen badkamer of stromend water en in de winter is het heel koud. Zo is het in Hongarije bij Pamela, met wie Sarah schrijft. „Mijn vriendinnetje ging er op werkvakantie en ik hoorde dat er kinderen waren die graag met iemand uit Nederland wilden schrijven schrijven. Daarom ging het ik het doen. Eerst schrijf ik een brief in het Nederlands. Die vertaal ik daarna op

1 NOVEMBER 2025

beeld familie Van Vaardegem

Een pakketje blijdschap

Het is soms wel een plakkerig werkje. Toch doet Lize Schouten (12) het graag: lege flessen ophalen, zodat mensen in Afrika Bijbels en brood krijgen. „Het is ook een lekker klusje, want ik krijg vaak een snoepje.” ”Brood en Bijbels voor kinderen in Zuid-Afrika” staat er op de grote, oranje shoppers die Lize meeneemt. Regelmatig gaat ze op pad om lege statiegeldflessen op te halen. „In het krantje van Stichting Bethlehem stond dat je dit klusje kunt doen. Als je 50 euro ophaalt, krijg je een knuffel toegestuurd. Van het geld koopt de stichting brood en Bijbels voor mensen in Afrika.” Lize vindt het leuk om flessen in te zamelen. „Als het tenminste lekker weer is”, lacht ze. „Ik doe het al bijna drie jaar, dus mensen kennen me al. „Jij komt zeker voor de flessen?” zeggen sommigen al als ze me zien. Verder zijn er mensen die speciaal voor mij sparen. Het is ook wel een lekker klusje, want ik krijg vaak een snoepje.” Tegelijkertijd vindt Lize het soms

een vies klusje. „De lege flessen zijn vaak plakkerig. Zeker als je ze gaat inleveren bij de supermarkt merk je dat. Maar dan doe ik gewoon handschoenen aan”, zegt ze. „Er is ook een adres waarbij ik van een zoontje de lege flessen krijg. Hij gooit ze in de tuin en dan moet ik ze zelf oprapen, soms zelfs uit de tuin van de buren. Dat vind

Nu kan ik haar antwoorden beter begrijpen. Ik weet nu bijvoorbeeld dat haar zus Veronika heet en dat ze een hondje hebben met de naam Mex.” Sowieso lijkt het soms wel een puzzel om Pamela’s brieven te ontcijferen, want ze schrijft ze in het Hongaars. „Dat vertalen we met de computer. Dat is soms wel lastig en dan worden sommige zinnen heel grap grappig”, lacht Sarah. „Ik ken nu al wat Hongaarse

woorden. ”Szia” is ”hoi” en ”hogy vagy” betekent: ”hoe gaat het?”” Meestal stuurt Sarah met de brief ook wat mee. „Potloden, een knuffeltje, snoepjes of warme sokken”, somt ze op. „Laatst was ze jarig en stuurde ik een groot pakket op. Het voelt fijn om dingen van mezelf weg te geven. Ik heb zelf heel veel en Pamela heeft bijna niets niets. Ze is heel blij met mijn spulletjes en daar word ik ook blij van.”

ik minder leuk.” Lize herinnert zich ook nog een grappig voorval. „Miijn nichtje ging toen me et me mee. We stonden n voor een huis te wachten en de d mevrouw riep dat ze zo kwam. We bleven heel lang wachten en keken op p den duur naar binnen. Die mevrouw uw zat gewoon een boek te lezen op de bank”, grinnikt ze. „We belden nog een keer aan en toen kwam ze. Ze zei sorry, haalde de flessen en we kregen allebei een rol drop omdat we zo lang moesten wachten.” Inmiddels haalde Lize al ruim 1000 euro op. „Als ik 50, 100, 150 of zelfs 200 euro heb gespaard, geef ik dat aan papa en hij maakt het over naar de rekening van Stichting Bethlehem. Ik heb ook al veel knuffels gekregen en ook weggegeven. Ik denk dat ik nog lang flessen ga ophalen”, zegt Lize. „Want ik vind het goed om eraan mee te helpen dat meer mensen de Bijbel leren kennen.”

1 NOVEMBER 2025

beeld familie Schouten

Meer dan 1000 euro

Boeken met meerwaarde Verschijnt binnenkort

192 pagina’s

392 pagina’s

144 pagina’s

296 pagina’s

14,95

24,95

15,95

20,95

Mijn naam is Edith

Vogel van God Ellen Vaughn

Ds. A.J. van Wingerden

Gouds meisje Edith (8) moet in oorlog onderduiken als Jood.

Elisabeth Elliot, een leven van geduld en gehoorzaamheid.

De Bijbelse offerdienst uitgelegd.

L. Biemond-Kasbergen

Het enige offer

Salomo’s raad aan jongeren Jacobus Fruytier

Serie: ‘Gereformeerde Klassieken’

64 pagina’s

176 pagina’s

96 pagina’s

136 pagina’s

17,

11,

14,95

Het volgen van Christus

Niet te ﬁlmen E. Barten

Een kritische blik op streamingdiensten en speelﬁlms.

In goede en in kwade dagen

C.H. Spurgeon

René Heij

Je leven verliezen omwille van Hem.

Serie: ‘Kroongetuigen’

Verder met Rome?

Dr. H. Brons, dr. P. de Vries Een protestantse blik op rooms-katholieke leer en praktijk.

432 pagina’s

160 pagina’s

168 pagina’s

34,95

12,95

16,95

In Christus gedoopt

Vrees niet!

Dr. W. van Vlastuin

Annelien Veldman-de Jong

Ons doopformulier voor hart en hoofd.

100 Bijbelse bemoedigingen om niet bang te zijn.

Uit liefde tot het oude bondsvolk

Om het verlorene te zoeken

Twaalf geloofsgetuigen op de bres voor Israël.

Het veelbewogen leven van David Sandeman en moeder.

Leen J. van Valen

Ga naar uw boekhandel, bestel op debanier.nl of bel 055-5390650

Leen J. van Valen

PUZZELS

★★★★

2 5

Vul de lege hokjes in met een getal van 1 t/m 9. Gebruik elk cijfer een keer in elke rij, elke kolom en elk vak van 3 x 3.

3 1

Sudoku

7 7

Oplossing vorige keer:

2 5

1 9

Zweedse puzzel Prijspuzzel Onder de inzenders van de goede oplossing wordt een prijs weggegeven. Stuur uw oplossing voor 6 november bij voorkeur per mail naar puzzel@rd.nl of anders per briefkaart naar Reformatorisch Dagblad, Postbus 613, 7300 AP Apeldoorn. De prijs voor deze week is een cadeaubon ter waarde van 25 euro van De Boekenkamer uit Kootwijkerbroek. Vorige week is de prijs gewonnen door fam. J.A. Stekelenburg uit Houten.

Haardroger

Dapper

Deel van Schaap de rijweg Heel hard lachen

8 Zonder gehoor

Italiaans getal

Oude lap

Pointe

Kip

Groet

4 Gewricht Verbleekt

Rivier in Italië Zo ver als

Kunst- In het jaar Omlaag product

Stroming

Allure

Autoverhuurbedrijf Pijnstiller

5 2

Oplossing vorige keer: deodorant M M M 4 1 K I N D I P A D 8 N E O L O R D 5 6 K R A T D I T O R V S 9 7 R O T S H A R T S E N S A T I E 3 S L E E K O T S 2 O K E E L S T

Lastdier

Scandinaviër

Lampje

Woord van aarzeling

1 NOVEMBER 2025

Luistert u al naar onze

podcasts?

De podcasts kunt u beluisteren via rd.nl of de RD-app

Schrijf u in voor de podcastnieuwsbrief via rd.nl/nieuwsbrieven en ontvang een mail als er een nieuwe podcast online staat.

Kijk voor ál onze podcasts op

rd.nl/podcast

PUZZELS 1

8 10

14 15 17

19 20

Cryptogram Horizontaal 5 Werkleider (11); 9 Een griet met de kleintjes er tegenover (6); 10 De bewoners hiervan zijn in orde (8); 11 Wegwerpartikelen (15); 12 Aansporen zodat-’ie het gaat doen (8); 14 Volks eten (7); 17 De banden die dit doen, langsgaan (8); 20 Gaat vanzelf op weg (4); 21 De boeg heeft de vorm van een snavel (6); 22 Omdat het winters goed is (4); 23 De rest is nogal schraal voor een toevluchtsoord (5).

Verticaal 1 Omdat verdriet hebben argwaan wekt (10); 2 Geen actie van een uitsmijter (6); 3 Arbeidsdeskundige met een graad (9); 4 Op die locatie voelt een spin zich thuis (7); 6 Houterige steek (6); 7 Met kalk werd het strijdperk aangegeven (5); 8 Doopvader met zakﬂacon (5); 12 Veelzeggend woordje (3); 13 Stemregister (9); 15 Dat deel van een veer is de klos (5); 16 Zo te horen valt die weer terug in patserig gedrag (4); 18 De mogelijkheid tot het aannemen van een krant (7); 19 Hij heeft een voortrekkersfunctie (6). 89

Oplossing vorige puzzel Horizontaal: 1 logger; 6 tekenset; 7 herzien; 10 comfort; 11 moiré; 15 speeltuin; 16 echec; 18 roestplaats; 20 mier; 21 open; 22 koperwiek; 23 de wens. Verticaal: 2 overzij; 3 gasbeton; 4 rats; 5 beheerst; 8 lomp; 9 afkeer; 12 reclameren; 13 wintertenen; 14 peis; 17 plooiwesp; 19 episode.

1 NOVEMBER 2025

Banier

Solidariteitsfonds So oli lidar ariiteitsfon onds

Vrijheid onder spanning Over burgerschapsvorming en artikel 23

Wilt u ook het Reformatorisch Dagblad lezen, maar kunt u het abonnementsgeld niet (meer) betalen? Dan hebben we speciaal voor u het Solidariteitsfonds. Dit fonds maakt het mogelijk om de krant met korting op uw abonnement te lezen. Ga naar rd.nl/fonds voor meer informatie.

Stel je vragen aan mijn gasten:

Dick van Meeuwen

Scan en kijk

Peter Chr. van Olst

Dinsdagavond 4 november 20:00 - 21:00

Presentator: René Heij

Jongerenpanel Helpt u ons een nieuwe generatie lezers bereiken? Het Reformatorisch Dagblad start een jongerenpanel voor 18- tot 30-jarigen. Zij denken mee over onze journalistieke inhoud, maar geven ook feedback op de vorm en verspreiding van onze content. Kent u iemand die dit leuk en interessant vindt én gratis het RD wil lezen? Stuur deze uitnodiging dan door!

Wat krijgen deelnemers? Gratis digitaal jaarabonnement op RD Iedere zaterdag de papieren krant + RDMagazine op de mat De mogelijkheid in het meedenken om het RD aantrekkelijk te maken voor jongeren

Aanmelden via rd.nl/jongerenpanel

COLOFON RDMagazine is een wekelijkse uitgave bij het Reformatorisch Dagblad. Directie Ir. C. Heutink Hoofdredacteur Dr. ir. S. M. de Bruijn Redactie Margreet van den Berg, Miranda van de Bruinhorst, Arie Coster,

HET LAATSTE WOORD

Janette Hertog, Clasina van den Heuvel, Eunice Hoekman, Chris Klaasse,

De redding

Marcel van de Ketterij, Rudy Ligtenberg, Gert de Looze, Mariëlle Oussoren, Roosmarijn Reijnoudt, Mirjam van der Sleen, Marjolein Snoeij

„En al de einden der aarde hebben gezien het heil van onze God.”

Ontwerp Corné van der Horst Vormgeving André Kikkert, Hans Kraayeveld Redactie

Psalm 98:3

RDMagazine Postbus 670

Eigenlijk zegt vers 3 met iets andere woorden wat

7300 AR Apeldoorn

er ook in vers 2 staat. Dit namelijk, dat het heil van

055-5390222

God niet alleen geopenbaard is aan Israël, maar ook

rdmagazine@rd.nl

aan de heidenen. Want zij worden bedoeld met die

Abonneeservice

einden der aarde.

Postbus 613

Wat ze gezien hebben? Het heil van onze God. Je

7300 AP Apeldoorn

kunt ook vertalen: Zijn redding, Zijn reddende werk.

055-5390498 abonneeservice@erdee.nl

Of, zoals één vertaling het zegt: Zijn overwinning.

service.erdee.nl

Zegt de Heere Jezus Zelf immers niet dat Hij de wereld overwonnen heeft?

Adverteren 055-5390499 advertentie@erdee.nl Tips voor de inhoud van RDMagazine? rdmagazine@rd.nl EMG legt van abonnees gegevens vast voor de uitvoering van een overeenkomst en om hen te informeren over producten en diensten. Voor meer informatie over het privacybeleid en de algemene voorwaarden van EMG, zie service.erdee.nl.

1 NOVEMBER 2025

SAMEN MET HONDERDEN ANDERE ONDERNEMERS VERSCHIL MAKEN? ‘Omdat ik de overtuiging heb dat mijn moeder mij niet alleen in de wieg heeft gelegd om te werken, maar ook om naar je naasten om te kijken.’ Henk Hanskamp, Directeur Hanskamp AgroTech BV

DOE MEE MET WOORD EN DAAD BUSINESS WOORDENDAAD.NL/BUSINESS

ONZE EVENEMENTEN D.V. IN 2026:

7 FEBRUARI 2026

Woord en Daad Werelddag

17 MAART 2026

Evenement voor ondernemers

met Paul Schenderling

19 SEPTEMBER 2026

Sport for Others Winterberg

Meer informatie? Neem contact op met Arjen Bulk: a.bulk@woordendaad.nl of +316 30 453 160