N05 7 Taldea:Malen, Ixone, Enara eta Nahia by Enara Manero Arco

JAKINMINAK!

4,99

Koperniko

Leonardo da Vinci

Scipione del Ferro

Sorginak

OILAR-BORROKA

Scipione del Ferro 1.

Scipione del Ferro (batzuetan dal Ferro ere idatzia; 1465eko otsailaren 6a - 1526ko azaroaren 5a) 1 matematikari italiar bat izan zen, eta 1515 inguruan aurkitu zuen lehen aldiz hirugarren mailako ekuazio murriztua ebazteko metodo bat, ekuazio horren tipo partikular bat.

Metodo ortodoxo batekin ekuazio kubikoen sustraiak edo soluzioak lortzen ikasi zuen lehena

Del Fiore fue alumno de Scipione Dal Ferro, de quien aprendió de la fórmula para resolver la ecuación cúbica particular x3+px=q, y comenzó a jactarse de ser el único capaz de solucionar estas ecuaciones 2

5. Niccolo Fontana Tartaglia

Brescian jaio zen 1499an, orduko Veneziako

Errepublikaren menpeko hiria Michele Fontanaren semea zen, Tartagliak sei urte zituenean hil zena, familia, ama eta hiru semealaba, pobrezia egoeran utzita.

7. Girolamo Cardano

Pavian jaioa, Milango dukerrian, Gerolamo Cardano Fazio Cardanoren seme ez-legitimoa zen, matematikarako talentua zuen abokatu bat, Leonardo Da Vinciren laguna izan zena. 1520an, Paviako Unibertsitatean sartu zen eta medikuntza ikasi zuen Paduan, kalifikazio bikainak lortuz Azkenik, mediku gisa ospe handia lortu zuen Saccolongon, eta bere zerbitzuak oso balioetsiak izan ziren hainbat mozketatan.

9. Ludovico Ferrari

Lodovico Ferrariren aitona Bartholomeo Ferrari Boloniara joan zen bizitzera Milanetik gerraren erruz Italiako iparraldean garai hartan hiriak familia handien esku zeuden, edo Aita Santuaren Estatuen mende Baina frantsesak eta espainiarrak ere jabetza horien alde borrokatzen ziren Garai nahasi honetan jaio zen Ludovico, Alexandro Ferrariren semea Has eran etxean hezi zen gero bere aita hil zenean Lodovico osaba Vincenzorekin bizitzera joan zen

Resolusio metodoa aurkitu zuen

6. Niccolo Fontana Tartaglia

Triangelu aritemtikoa aurkitu zuen

8. Girolamo Cardano

Krdana aurkitu zuen

10. Ludovico Ferrari

Ferrariren metodoa aurkitu zuen.

2. Scipione del Ferro

3. Antonio Maria Flore

4. Antonio Maria Flore

FRANTZISKO XABIERKOA

BIOGRAFIA:

rantzisko Xabierkoa (1506-1552) Nafarroako misiolari eta Jesuiten fundatzailea izan zen.

India, Japonia eta Txinan misioak egin zituen, mila pertsona kristautuz. 1534an Jesuiten ordena sortu zuen. 1622an santutzat jo zuten eta abenduaren 3an ospatzen da bere eguna. Euskararen eta Euskal Herriko zaindaria da.

Ze gauza daude gaur egun berari esker? Jesuiten eskolak daude gaur egun berari esker.

Bitxikeriak:

Frantzisko 1506an jaio zen, Xabierko gazteluan, Espainian. Parisen ikasten ari zela, San Inazioren taldean sartu zen.

LOIOLAKO IGNAZIO

BIOGRAFIA:

gnazio de Loyola 1491. urtean jaio zen Loiolako

jauregian, Azpeitian, eta bere gurasoak Gipuzkoako eta Bizkaiko familia nobleetakoak ziren. Bere aitonak,

Juan Pérez de Loiola, mairuekiko mugako erbestean bizi izan zen. Ignaziok jauregiko goiko aldean mudejar estiloaren eraikinak ikusi zituen, eta horiek izan ziren inspirazioa bere ibilbide espiritualerako.

Ignazio Jesuiten ordena sortu zuen eta bere bizitza sakrifizio eta espirituaren bilaketarekin lotuta egon zen.

Ze gauza daude gaur egun berari esker?

Bere ariketa espiritualak eta izpirituak bereizteko metodo bat egin zuen.

Bitxikeriak:

Nobleziaren parte zen, ia hil zen borroka batean, mendigo bat izan zen eta nahi zuen musulmanei jesuitak bihurtu.

FISIKAETAKIMIKA

Eskoletako Urmaelen Sarea:

Zer da? Ikastetxeei zuzendutako hezkuntza proiektu bat da Zein baldintza bete behar dira parte izateko? Ikusi webgunea, berrikusi parte hartzeko baldintzak eta parte hartu ekintzetan.

Zenbat eskolak hartzen dute parte sarean? 50 ikastetxe hartzen dute parte sarean Zer eskainiko dio urmaelak gure eskolari? Gure ingurunea eta ondarea ezagutzea, baloratzea eta babestea.

Zer da urmaela? Zein atal edo ezaugarri eduki behar ditu?

Ura biltzeko eraikitako putzua, helburu erabilgarriekin, hala nola ureztatzea, arrainak haztea eta abar.... Ezaugarriak: Ur naturaleko gorputzak, oro har, gozoak dira eta ibaien, prezipitazioen eta lurpeko uren iragazketaren bidez elikatzen dira Horiek lurraren arroetan eta sakonuneetan bildu edo atxikitzen dira, eta kasu batzuetan, itsasoarekin edo ozeanoarekin lotura ez duten ur-iturri gisa ager daitezke.

Naturaren ikuspegitik zergatik dira garrantzitsuak urmaelak?

Urmaelek gure baratzerako oso onuragarriak diren intsektu jakin batzuk edateko gune bat ematen dute.

Zein izaki bizidun topatu ahalko dira

etorkizunean gure urmaelean?

Urmael bat eraikitzen baduzu urmaeleko landare nahikoekin eta askotarikoekin, zure urmaela erakargarria izango da animalia eta intsektu askorentzat. Denek ura behar dute eta laster ur-intsektuak, barraskiloak eta ur-kakalardoak agertuko dira eszenan. Zure urmaela nahiko sakona eta irisgarria bada, ezkutaleku nahikorekin, igelek ere aurkituko dute uretarako bidea. Eta libelulak izaki ederrak dira, eta, zalantzarik gabe, ongi etorri egingo diezu urmaelari; larbak benetako eltxo-ehiztariak dira.

GIZARTE

VENUSEN JAIOTZA

Neoplatonismoak, lan honetan, Maitasunaren sorrera eta edertasun espirituala bizi-indar gisa sinbolizatzen ditu. Venusen ikonografia Venus Púdica klasikoan inspiratzen da, bere atal intimoak herabeki estaltzen dituena. ...

Venus Maitasunaren, edertasunaren eta emankortasunaren erromatar jainkosa zen. Naturaren eta lorategien babeslea ere bazen.

Mitoak dioenez, Saturnok, denboraren jainkoak, bere aita Caelosen genitalak urratu eta jaurtitzen ditu, eta horrek itsasoa ongarritzen du. Aparraren marruskadurak sortzen du Venus, haizearen laguntzaz itsas maskor batean Zipreko irlaren ertzetaraino garraiatzen dena.

Lorenzo Medizirena, bere jauregi bat apaintzeko. "Udaberria" bere beste kUAdro famatua ere Lorentzorentzat egin zuen.

Gai nagusia edertasun ideala dela esan daiteke; hots, edertasun ideal eskuraezina eta ideien munduaren parte dena, antropozentrismo eta humanismoaren ideiekin bat egiten duena. Modu baketsu eta goxoan, Venusek uhinekin harremana du; izan ere, koadro osoan haizearen sentsazioa azaleratzen da, ninfak daraman mantuan ikusten den bezala. Botticelliren artelanetatik interpretatzeko zailenetarikoa da, Udaberriarekin batera. Sandro Botticellik, gaia jorratzerakoan, hainbat eragin jaso zituen artelan eta artisten partetik; esaterako, Lorenzo de Medicik babestu zuen Angelo Poliziano artistaren poemetatik eta Demetrio Calcocondilasek argitaratu zituen Homeroren ereserkitik.

DinastiaMediciklasetakoakdiramargotuzutenak.

Olatuen artean eusten dena. Teknika: Temple (278 5 x 172 5 cm ) da

Neoplatonismoari dagokio koadro hau.

Venus Botticelli Uffizi galerian ikus daiteke.

GIZARTE

Michelangelok ez zuen sagarrondo bat margotu, pikondo bat baizik.

Sistoren kapera ere deitzen zaio.

Estilo Errenazentista

Luzera: 40,9 m

Zabalera

13,4 m

Gehienezko altuera: 20,7 m

Kapera Sixtinoaren kanpoaldea

Kapera eraikin garaia eta angeluzuzena da, eta bere neurri zehatzak zehaztea zaila da, barrualdekoak bakarrik ezagutzen

baitira: 40,9 metroko luzera eta 13,4 metroko zabalera, Salomonen

Tenpluaren neurriak Itun Zaharraren arabera

Sandro Botticelli, Pietro Perugino, Pinturicchio, Domenico Ghirlandaio, Cosimo Rosselli eta Luca Signorelli, Michelangeloz gain aritu siren Kapera Sistinorekin lanean.

Kapera aita santuaren hainbat ekitaldi eta zeremonia ospatzeko erabili izan da.

Leon X, Michelangelori enkargatu zien lana.

Jainkoak ezkerrean, bizkarrez, fauna sortzen du.

Antzinako tradizio baten arabera, San Bartolome apostolua, gaur ospatzen dugun jaieguna, Armenian martirizatu egin zuten, larrua harrotuz. Michelangelok, bere larrua eskuekin eusten dion santua irudikatu zuen, bere autorretratua larruazalean margotuz

Pikondoa sinbolo erlijioso gisa Biblian, Adan eta Eva, tentatu eta debekatutako zuhaitzetik jan ondoren, haien biluztasunaz jabetzen diren unea jasotzen da, eta pikondo baten hostoz estaltzen dute gorputza, eta ez parrez, jendeak uste duen bezala.

Bartolomek adierazten du munduak gaur gure fedearen ziurtasuna behar duela, itsasontziak erretzera eramango gaituen ziurtasuna, jada ez ditugulako behar, aukerarik onena hautatu dugula seguru gaudelako

Jatorrian, Vatikanoko gotorlekuko kapera zen. Lehenago Cappella Magna bezala ezaguna, Sixto IV .a aita santuaren izena hartzen du, 1477 eta 1480 bitartean zaharberritzea agindu zuena. Ordutik, kaperak hainbat ekitaldi eta zeremonia egiteko balio izan du. Gaur egun konklabearen egoitza da, Kardinalen Kolegioko kardinal hautesleek aita santu berri bat aukeratzen duten bilera. Kapera Sixtinoaren ospea, batez ere, fresko apaindurari zor zaio, eta, bereziki, ganga eta testeroari, Azken Judizioarekin, biak ere Michelangeloren lanak Sixto IV aren pontifikatuan, errenazimenduko margolariek Sixtino Kapera freskoz apaindu zuten, Moisesen eta Jesukristoren bizitzari buruzko eszenekin, aita santuaren erretratuekin eta trampantojozko gortinekin

EUSKERA INESA GAXEN

Nola deskribatuko zenuke

zure burua?

Herriko emakume bat naiz, mendi eta baso hauen alaba. Batzuk sorginak deitzen gaituzte, baina belarrak, ilargiaren zikloak eta itzalen artean esaten diren sekretuak ezagutzen ditugu.

Benetan existitzen ziren erritual horiek?

Akelarre... Hitz polita euskaraz: akelarrea, akerraren zelaia. Jendeak erritual deitzen duena bilerak, jaiak, naturaren ospakizunak ziren. Dantzan, kantuan, ilunabarrean elkartzen ginen, gure amonek egin zuten bezala. Baina inkisidoreak esaten zuten, festa horiek deabruarekin itun bihurtu zirela.

Beldurrak hainbeste salaketa ekarri dituela uste duzu?

Bai, beldurra arma boteretsua da, eta Elizak eta Inkisizioak bazekiten. Garai zailetan, goseak edo gaixotasunak jotzen zuenean, norbaitek errua bere gain hartu behar zuen eta sendatzen zekiten emakumeak, desberdinak zirenak edo molestatu besterik egiten ez zutenak... biktima perfektuak ziren.

EUSKERA

MARIA ZUGARRAMURDI

Zergatikhilnahizituztensorginak?

Sorginkeriagatik salatutakoei deabruarekin egindako ituna egoztenzitzaien.

Nolakoa zen bizitzen sorgina izan bainolehen?

Min eta sufrimendu ikaragarria eragin zien milaka biktimari, eta horrek kolapso sozial eta kulturala etaakusatuenetaakusatuenarteko zatiketaeraginzituen.

Nolahilnahizizuten?

PierredeLancrek80ustezkosorgin erretzeko agindu zuen, eta izua Nafarroako iparraldeko haranetara aldatu zen. Hain zuzen ere, sorginkeria-agerraldi berriaren gune nagusia Labort herrialdearekin mugakide den eremuan kokatu zen, Nafarroako ipar-mendebaldean,zehazki, Zugarramurdin.

Akelarreak egiten dituzue Zugarramurdikoleizeetan? Bai, oso ondo pasatzen genuen hor dantzatzen.

Zer pentsatzen duzu

Inkisizioaren epaiari buruz?

Beldurra zabaldu nahi dute, jendea hotzan eta isil mantentzeko. Gu ez gara mehatxu bat, baina gure jakintza beti izan dira boteretsuen beldurra.

Zerbait esango zenieke zugan sinesten dutenei?

Beldurra gainditu eta jakituria bilatu. Naturak ematen digun guztia ikasi, eta ez beti agintariek esaten dutena sinetsi. Egia begiratu eta belarriekin baino bihotzarekin entzun.

ART (IXONE)

Leonardo Da Vinci

ThisistheMonaLisaortheGioconda.IsapaintthatisinLouvremuseum and is one of the famous paint of Leonardo da Vici. This paint was created in 1503 to 1519. The Mona Lisa has been stolen once in 21 of august in 1911. A worker stole it and when two years passed they found theworkertryingtosellthepaintatItaly.

ThenamecameofagirlcalledLisa.That girlmarrywithLeonardoand Leonardoputthenameofthetothegirltothepaint.

Paint’ssizeis77cmx53cm.ThedirectoroftheItalianNationalCommittee, analyzed a few years ago that the letters LV appear in the right eye of thepaint,whichcouldbethefirstlettersofLeonardodaVinci.

ENGINEER (ENARA)

Engineering is to use science and technology to make things for people need, but also thinking about money, how they live, and they culture.

Engineering is about the desing and create machines, it created about 8000 BC.C and we continue using, better.

Leonardo da Vinci had ideas and made things, parachutes, helicopters... but he don’t made his work very well and with the time pass, people improved the things, and they started working, a lot of ideas for were are, are for Leonardo da Vinci’s.

INGELESA Architecture

(NAHIA)

This is the SelfSupporting Bridge .

Leonardo built the Self-Supporting Bridge on the Atlantic between 69 and 71 (1487-1489). The idea was to build a bridge quickly and easily. He built this bridge with stone blocks, the MIT people say that they also made it with this. He also built the swing bridge Although there are theories that it was Lord Armstrong who did it. Leonardo was the one who designed a swing bridge, but this bridge was never built. There are theories that say that this bridge was built.And others that say that these bridges doesn’t exist today. The swing bridge was built in 1502. Leonardo has built many bridges and more things. Now there are also swing bridges for example in Ondarroa etc

This is the Swing Bridge

Medicine (Malen)

DaVincimanagedtoexplainanddescribe theorgansofthebodyinapreciseway.

His discoveries were not published until 1796. The scientific world became of an equivalent work in 1543 with “De Humani Corpo”

Beatriz Galindo

Beatriz Galindo, tambien conocida como La Latina, nacio en Salamanca, 1456 y murio en Madrid, 1534, fue una humanista española, dama de compañia y maestra de la reina Isabel y ejerció mecenazgo caritativoreligioso, fundado un hospital y dos conventos

Beatriz Galindo es destacada por su inteligencia y pasión por las letras, fue destinada al claustro por sus padres y estudió gramática en la Universidad de Salamanca. A los 15 años dominaba el latín y el griego, ganando fama como “La Latina”. En 1486, cuando se preparaba para ser monja, la reina Isabel la católica la llamo a la corte.

Santa Teresa de Leon

Teresa Ahumada nacio en Ávila el 28 de marzo de 1515. Su padre, Alonso de Cepeda, tras quedar viudo y con dos hijos, contrajo matrimonio con Beatriz Ahumada. Teresa fue la tercera de los diez hijos que tuvo la pareja. Crecio en un entorno muy religioso. 1531 ingreso como doncella en el Convento de Santa María de Gracias en Ávila. En 1532 Se enfermo de parálisis agi- tante y abandona el convento

Huye de casa y entro en el Carmelo de la Encarnación en Ávila. Profesora 3 de noviembre 1537. En 1542 se recupera de una larga enfermedad. En 1535 Muere su padre Alonso Sanchéz de Cepeda. En 1559 tuvo la primera visión intelectual de Cristo. 1562 fundación del primer Carmelo reformado: San José de Ávila. Fundará otros 14 hasta 1562.

Murio el 4 de octubre de 1582, murió en brazos de Ana de Jesús.

Fray Luis de Leon

Fray Luis de León es uno de los poetas más importantes de la segunda fase del Renacimiento español junto con Francisco de Aldana, Alonso de Ercilla, Fernando de Herrera y San Juan de la Cruz. Estudió Artes y Filosofía tutelado por fray Juan de Guevara y Teología en Salamanca y Toledo, presuntamente con Melchor cano, aunque no está demostrado En el curso de 1556-1557 conoció a fray Cipriano de la Guerga, un orientalista catedralitico de Biblia en Alcalá de Henares y este encuentro supuso una experiencia capital en la formación intelectual de fray Luis.

San Juan de la Cruz

San Juan de la Cruz, nació el 24 de junio de 1542. Fue un religioso y poeta místico del renacimiento español Fue reformador de la Orden de Nuestra Señora del Monte carmelo y con fundador de la orden de los carmelitas Descalzas con Santa Teresa de Jesus.

Juan se vio envuelto en un malentendido y fue encarcelado en Toledo, España. Durante eso meses de oscuridad en esa pequeña celda, Juan podría haberse vuelto amargado. Pero en cambio, se mantuvo abierto a la acción de Dios, porque ninguna prisión podría separarlo del amor omnipresente de Dios.