¾tz-1
MktÃkkËf
økwshkík MkkrníÞ yfkË{e økktÄeLkøkh
By Bhagvandas Patel
Published by Gujarat Sahitya Academy, Gandhinagar
ISBN : 978-81-992085-7-5
© økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh
«Úk{ ykð]r¥k : 2025
«ík : 300
Ãk]c : 90+314 = 404
{qÕÞ : Y. 600-00
«fkþf : zkì. sÞuLÿ®Mkn òËð
{nk{kºk
økwshkík MkkrníÞ yfkË{e
Íðuh[tË {u½kýe ¼ðLk, f]r»k¼ðLkLke ÃkkA¤, Mkuõxh-10-yu, økktÄeLkøkh-382010
VkuLk : (079) 23256797-23256798 www.gujaratsahityaacademy.com
Email : gsagandhinagar@gmail.com
{wÿf r¢»Lkk økúkrVõMk 966, LkkhýÃkwhk sqLkk økk{, LkkhýÃkwhk, y{ËkðkË-380013 {ku. 9898659902
yæÞûkMÚkkLkuÚke...
¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkku þkÂçËf Ãkrh[Þ ykÃkðkLkku Lk nkuÞ. yu{ýu ‘yswoLk yLku ÃkûkeLke ykt¾ ðªÄðkLkk ÷ûÞ’Lke su{ W¥kh økwshkíkLkk ytíkrhÞk¤ yhðÕ÷e Ãknkze «Ëuþ{kt ðMkíkk ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ksLkk {kir¾f MkkrníÞLkwt MktþkuÄLk-MktÃkkËLk-«fkþLk-yÇÞkMk yLku íkuLkwt þk† h[ðkLkwt ÃkkuíkkLkwt SðLk÷ûÞ çkLkkÔÞwt.
íkuyku økwshkík MkkrníÞ yfkË{e îkhk «fkrþík ‘ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke {khe MktþkuÄLk-MktÃkkËLk-yÇÞkMkÞkºkk’ økútÚk{kt MðÞtLkku SðLkWÆuþ yk heíku «økx fhu Au, ‘‘ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞûkuºku {khku SðLkWÆuþ fk¤«ðknLkk Mkk{u Ãkqhu íkheLku ðÄw Lku ðÄw ¼e÷e {kir¾f MktÃkËk økkÞfku-fÚkfkuLkk {w¾uÚke æðrLk{wrÿík-MktÃkkrËík fhe «rMkØ fhðkLkku, htøkçknkh MktMÚkkLkk MknÞkuøkÚke ykrËðkMke ¼kE-çknuLkku îkhk yk ÷kufMktÃkr¥kLkku Ëuþ-rðËuþ{kt rLkËþoLkku ÞkuS yLku yLkuf hk»xÙeÞ-yktíkhhk»xÙeÞ ÃkrhMktðkËku{kt yÇÞkMk hsq fhe «[kh-«Mkkh fhðkLkku, yk rð»kÞLkk ðÄw Lku ðÄw rðîkLkkuLku ðt[kðe-yÇÞkMkkðe økwshkíke ÷kufMkkrníÞûkuºku Lkðe Äkhk íkhefu ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLku MÚkkÃkðkLkku íkÚkk íkuLku ykrËðkMke yfkË{e, íkusøkZ suðe hk»xÙeÞ MktMÚkk{kt hûkðkLkku hÌkku Au.’’ Ãkrhýk{u Éíkw[¢ yLku SðLk[¢Lkk Ãkðo-«MktøkkuLkk Mkk{krsf-ÄkŠ{f ðkíkkðhý{kt økeíkku, fÚkkøkeíkku, {tºkku, ÷kuffÚkkyku-ÃkwhkfÚkkyku, ÷kufkÏÞkLkku÷kuf{nkfkÔÞku ðøkuhu æðrLk{wrÿík fhðk, yÇÞkMk Mk{uík þk†eÞ ÃkkX íkiÞkh fhðk íkÚkk yk çknw{w¾e {kir¾f MkkrníÞLkk «fkhku-MðYÃkku-rMkØktíkku rLkÞík fhðk íkÚkk «fkrþík fhðk 30 ð»koLkwt íkÃk ykËÞwO su «Mktøk Mkðo rðrËík Au. fk¤ Mkk{u ÍqÍeLku Ãkðo-«Mktøkku «{kýu MkkÄw-¼kuÃkk (¼qðk) yLku ÷kufMk{wËkÞLke Lkkr¼{ktÚke «økxíkk ‘÷kufðuË’ Mk{kLk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk çkÄkt «fkhku-MðYÃkku 1500 ykìrzÞku yLku 50 rðrzÞku fuMkuxku Ãkh æðrLk{wrÿík
fÞkO. yk ÷kufMktÃkËkLkk ykÄkhu ¼e÷e yLku íkuLkk økwshkíke, ®nËe, ytøkúuS, £uL[ yLku hksMÚkkLke, çktøkk¤e, LkuÃkk¤e, Ãktòçke, {hkXe ðøkuhu yLkwðkËku MkkÚku 60 ÃkwMíkfku «økx ÚkÞkt. Ãkrhýk{u W¥kh økwshkíkLkk ŸzkýLkk yhðÕ÷e Ãknkze «Ëuþ{kt ðMkíkk ykrËðkMkeykuLkk ftX{kt ÂMÚkík yk {kir¾f ÷kufMkkrníÞ Ëuþ ð¤kuxeLku rðËuþ{kt ÃknkUåÞwt Au yLku rðïLke yLku ËuþLke ÞwrLkðŠMkxeyku{kt yÇÞkMkLkku rð»kÞ çkLÞwt Au.
ytíku ¼e÷ Mk{ksLke {kir¾f ÷kufMktÃkËkLkku íku{Lkk Mk{ksSðLkLkk Mkt˼o{kt ÃkwLk: yÇÞkMk fhe ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞþk† (2020) yLku
‘÷kuf’Mkt{ík ykrËðkMke ÷kufrðãkþk† (2022) håÞkt Au. su ykrËðkMke
Mk{ksSðLkLkk Mkt˼o{kt MðYÃk-rMkØktíkøkík h[kÞu÷kt ¼khíkLkkt «Úk{ þk†ku Au. ykLke yu{ýu økwshkík MkkrníÞ yfkË{e îkhk «fkrþík ‘ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke {khe MktþkuÄLk-MktÃkkËLk-yÇÞkMkÞkºkk’ økútÚk{kt rðøkíku [[ko fhe Au. økwshkík MkkrníÞ yfkË{eyu ykÃku÷k «fÕÃkLkk fkÞo{kt yu{ýu økwshkík yLku hksMÚkkLkLkk ykrËðkMke rðMíkkh{kt Mk½Lk ûkuºkfkÞo fhe ÷kuføkeíkku, ¼kiríkf Mkk{økúe yLku r÷r¾ík Mkk{økúeLkku rðrLkÞkuøk fheLku ‘W¥kh økwshkíkLkk ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkwt MðkíktºÞ yktËku÷Lk’ Lkk{Lkku økútÚk ÷ÏÞku Au. WÃkhktík yk «fÕÃk{kt ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk r¼LLk r¼LLk «fkh-MðYÃk-rMkØktíkLkk yÇÞkMk Mk{uík 12 økútÚkku «økx fÞko Au.
SðLk yLku fkÞoLkk þY ÚkÞu÷k Lkð{k þíkf{kt Ãký ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lke ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke MktþkuÄLk-MktÃkkËLk-yÇÞkMkÞkºkk yrðhík [k÷w Au. yk rðÄkLkLkk yLkwMktÄkLku (1) ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ (økeíkkufÚkkøkeíkku-ykÏÞkLkku), ¾tz-1, 2025 yLku (2) ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ (÷kuf{nkfkÔÞku) ¾tz-2, 2025 þe»kof ík¤u økútÚkku økwshkík MkkrníÞ yfkË{e îkhk «økx ÚkÞk Au.
yk Mk{økú fkÞo ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ks yLku MkkrníÞLkk «¾h MktþkuÄfMktÃkkËf-yÇÞkMke ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkk yíkw÷ Ãkwhw»kkÚkoLkwt þw¼ Ãkrhýk{ Au. yk {kxu íkuyku yr¼LktËLkLkk yrÄfkhe Au.
¼køÞuþ ßnk yæÞûk økwshkík MkkrníÞ yfkË{e
«fkþfeÞ
ÏÞkík ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞrðËT ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lke ykrËðkMke
÷kufMkkrníÞLke MktþkuÄLk-MktÃkkËLk-yÇÞkMkÞkºkk E.Mk. 1980Úke ykht¼kELku
yufÚke ðÄw Ãkzkðku{ktÚke ÃkMkkh ÚkE, ytrík{ Ãkzkðu ykðe Au.
ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ MktÃkkrËík fhðk ßÞkhu yu{ýu ykrËðkMkeûkuºk{kt
«ðuþ fÞkuo íÞkhu su{Lkk ftX{kt yk çknw{qÕÞðkLk {kir¾f MkkrníÞ níkwt yu ð]Øku
ðÞ{ÞkoËkLkk fkhýu yðMkkLkLkk ykhu ykðeLku Q¼k níkk yLku Lkðe ykrËðkMke ÃkuZe ÃkkuíkkLkk {kir¾f MkkrníÞÚke rËLk-«rík-rËLk rð{w¾ çkLke hne níke. ykðk
çkË÷kíkk ÞwøkLkk «ríkfq¤ Mktòuøkku{kt Lkkþ Ãkk{íkk çknw{w¾e-çknwMðYÃke ykrËðkMke
÷kufMkkrníÞLku çk[kððk yu{ýu {¬{ rLkýoÞ fÞkuo. ykÚke ykht¼{kt yu{ýu su ftXMktÃkËk «kÃík ÚkE yu ÞÚkkíkÚk «økx fhe. Ãkhtíkw SðLkLkk ytrík{ Ãkzkðu yk ftXMktÃkËkLku ÃkwLk: íkÃkkMkðk, ÃkkXktíkhku «kÃík fhðk, Ëhuf økútÚkLke yÇÞkMk-¼qr{fk ÷¾e íkuLkk «fkhku-MðYÃkku-rMkØktíkku rLkÞík fhe, y÷øk yrËðkMke ÷kufrðãk÷kufMkkrníÞþk† h[ðk økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh Mk{ûk yuf «fÕÃk {qõÞku. yk «fÕÃkLkk Lkuò Lke[u, Lke[u «{kýuLkk økútÚkku «økx ÚkÞk Au : (1) ¼e÷kuLkkt Mkk{krsf økeíkku, 2012 (2) ¼e÷kuLke ðne-ðkíkkuðkhíkkyku, 2017 (3) ¼e÷ ykrËðkMke {kir¾f ykÏÞkLkku, ¾tz-1, ¾tz-2, 2018 (4) ¼e÷e {kir¾f {nk¼khík : ¼e÷kuLkwt ¼khÚk, 2020 (5) ¼e÷e {kir¾f hk{kÞý : hkì{ Mkeík{kLke ðkhíkk, 2020 (6) ¼e÷e {kir¾f {nkfkÔÞ: økwshktLkku yhu÷ku, 2020 (7) ¼e÷e {kir¾f {nkfkÔÞ : hkXkuhðkhíkk, 2020 (8) ¼e÷ ykrËðkMke {kir¾f økeíkfÚkk-fÚkkøkeíkku, 2022 (9) ‘÷kuf’ Mkt{ík
ykrËðkMke ÷kufrðãkþk†, 2022 (10) W¥kh økwshkíkLkk ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkwt
MðkíktºÞ yktËku÷Lk, 2023 (11) ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke {khe MktþkuÄLkMktÃkkËLk-yÇÞkMkÞkºkk, 2023.
«fÕÃkLkk ytrík{ íkçk¬k{kt ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk MktþkurÄík-MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ Ãkh yu{ýu yLku yLÞ rðîkLk-yÇÞkMkeykuyu Mðíktºk økútÚkku{kt yLku Mkk{rÞfku{kt Mk{Þu Mk{Þu «økx fhu÷k ykÇÞkMk-÷u¾ku{ktÚke Mk¥ðþe÷ ÷u¾ku (1) ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ (økeíkku-fÚkkøkeíkku-ykÏÞkLkku), ¾tz-1,2025 yLku (2) ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ (÷kuf{nkfkÔÞku), ¾tz-2, 2025Lkk Lkk{u MktÃkkrËík fÞko Au.
E.Mk. 1980Úke yks MkwÄeLkk yu{Lkk fkÞoLkwt rðntøkkð÷kufLk fheyu íkku Ãký yu{ýu LkkUæÞwt Au yu «{kýu ‘ftXðuË’ suðe ykrËðkMke ÷kuføktøkkLkkt ÷kufkLkwYÃk rðrðÄ yLkuf MðYÃkku suðkt fu 4 ¼e÷e ÷kuf{nkfkÔÞku, 21 ÷kufkÏÞkLkku, 800 ÷kuføkeíkku-fÚkkøkeíkku, yLkuf økwÃík ÷kuf{tºkku, ÃkwhkfÚkkyku-÷kuffÚkkyku ðøkuhu økwshkíke ÷kufMkkrníÞûkuºku Ãknu÷eðkh «ðu~Þkt Au.
yk MkËe{kt ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk MktÃkkrËík ÚkÞu÷wt W¥kh økwshkíkLkk ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ksLkwt ÷kufMkkrníÞ sux÷wt yÇÞkMkkÞwt Au yux÷wt yLÞ rðMíkkhLkwt ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ fu økúk{eý ÷kufMkkrníÞ yÇÞkMkkÞwt LkÚke. MðÞt MktÃkkËfu yLku yLÞ yk rð»kÞLkk yÇÞkMke rðîkLkkuyu «økx fhu÷k yÇÞkMk rð»kÞf økútÚkkuLke MktÏÞk Ãký ½ýe Au : ðLkMðh (2004), MktÃkk., zkì. çk¤ðtík òLke; ¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk (2009), MktÃkk. zkì. nMkw Þkr¿kf; Study in the Tribal Literature of Gujarat, Ed. by Bhagvandas Patel, byHasu Yajnik (2004); ¼e÷e {nkfkÔÞku : yuf {qÕÞktfLk (2011), MktÃkk. zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷; ykrËðkMke yku¤¾ (1999), zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷; ykrËðkMke òLkÃkË yLku rþü {nkfkÔÞku{kt Lkkhe (2005), zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷; þkuÄMktÃkËk (2008), zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷; {khe ÷kufÞkºkk (2006, 2010, 2011) {khe ykLktËÞkºkk (2014), ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞþk† (2020), ykrËðkMke ÷kufrðãkþk† (2002), ¼e÷ ykrËðkMke {kir¾f økeíkfÚkk-fÚkkøkeíkku (2022), zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷; ¼e÷e MkkrníÞ: f]rík yLku MktMf]rík (2009), zkì. ËeÃkf Ãkxu÷; ‘{nk¼khík’ yLku ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’ – LkkheÃkkºkku (2015), n»koËk þkn; ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk ÷u¾ku (2023), MktÃkkËf : «u{S
Ãkxu÷; ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ: yuf yÇÞkMk (¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk MktÃkkrËík ¼e÷e MktÃkËkLkk Mkt˼o{kt) (2022), MktÃkkËf : zkì. ËþhÚk Ãkxu÷; LA MUSIQUEDES ARAVALLI (2023) £uL[, yLkw. {kuEÍ hMkeðk÷k; {khe ÷kufÞkºkk : rð{þo (2016), zkì. «u{S Ãkxu÷; Printed Words (2012), by G. N. Devy ðøkuhu suðkt ÃkwMíkfku{kt yk ¼e÷e MkkrníÞ Ãkwhkuøkk{eyku, Mk{fk÷eLkku yLku yLkwøkk{eyku îkhk yÇÞkMkkE-rððu[kE, ðÄw Ws{k¤wt çkLke ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke Mðíktºk Äkhk íkhefu Mðefkh Ãkk{e økwshkíke ÷kufMkkrníÞûkuºku MÚkÃkkÞwtAu.
WÃkhktík fux÷ktf {nkfkÔÞkuLkk ytøkúuS, £U[, ®nËe, hksMÚkkLke, çktøkk¤e, {hkXe, LkuÃkk¤e, Ãktòçke ðøkuhu ¼k»kkLkk yLkwðkËku Úkfe yuf ¾qýk{kt hnu÷wt ¼e÷e ÷kufMkkrníÞ hk»xÙeÞ yLku yktíkhhk»xÙeÞ ûkuºku ÃknkU[eLku ÃkkU¾kÞwt Au. ykðwt yLk ykx÷wt çkÄwt fkÞo økwshkíkLkwt fkuE rðïrðãk÷Þ Ãký LkÚke fhe þõÞwt. yk rðh÷ fkÞoLku ðÄkðwt Awt yLku ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lku yr¼LktËLk ÃkkXðwt Awt.
zkì. sÞuLÿ®Mkn òËð
{nk{kºk, økwshkík MkkrníÞ yfkË{e
MktÃkkËfeÞ
÷kufrðãkrðË {kir¾f ÃkhtÃkhkLku ‘÷kufrðãk’Lkk yuf ¼køk íkhefu MðefkheLku íkuLkku yÇÞkMk fhu Au. yLku ÷kufrðãk ÷kufMktMf]ríkLkku yuf ¼køk Au. ‘÷kuf’Lke {kir¾f ÃkhtÃkhk {kxu ykÃkýu íÞkt ‘÷kufMkkrníÞ’ þçË YZ ÚkÞku Au. ÷kufrðãk yLku ÷kufMkkrníÞ yu ytøkúuS þçËku ‘Folk-lore’ yLku ‘Folk literature’Lkwt ¼k»kktíkh Au yLku yk çktLku þçËku Ãkrù{{ktÚke ¼khíkeÞ MkkrníÞ{kt «ðu~Þk Au. ykht¼{kt rðîkLkkuyu su ‘Folk’Lku ‘Literature’Lkku Mkúkuík {kLÞku Au, íku Au ykrË{, yMkÇÞ, støk÷e ÷kufku fu suyku ytÄrðïkMk{ktÚke {kir¾f MkkrníÞLkwt Ãkku»ký {u¤ðu Au. ðeMk{e MkËeLkk ykhtr¼f Ëþf{kt hkìçkxo økúuÔMk, £uLf rMksrðf, £kÂLMkMk økw{h, suBMk £uÍh yLku çkúkurLkM÷ku {ur÷LkkuÔMfe suðk Ãkrù{Lkk rðîkLkkuyu ‘Vkuf÷kuh’Lke þk¾k-«þk¾kykuLkwt rððu[Lk fhíkkt íÞkt MkwÄe fÌkwt Au fu ‘Vkuf÷kuh’ {Lkw»ÞLke ykrË{ yðMÚkkLke yr¼ÔÞÂõík Au; yMktMf]ík Mk{ksLkku rð»kÞ Au íkÚkk íkuLke rðþu»kíkkyku nðu rðøkík yðþu»kku{kt s ËþoLkeÞ Au. ‘ykrË{’ yLku ‘fçke÷kE’ Mk{ks «íÞu Mktfwr[ík yLku Ët¼Ãkqýo árüLku ÷eÄu íkuykuyu Mk{økú ykrËðkMke yLku økúk{ðkMke Mk{ksLku ÃkkA¤ Aqxe økÞu÷ku, y¼ý, rLkSoð, y~{e¼qík yLku ÔÞíkeík Mk{ks fÌkku Au. ‘÷kuf’ yLku íkuLkk {kir¾f ÃkhtÃkhkLkk ‘MkkrníÞ’ {kxuLkk Ãkrù{Lkk yk ÏÞk÷ku ‘÷kuf’ rðþuLkk ¼khíkeÞ ®[íkLk MkkÚku {u¤ ¾kíkk LkÚke. ¼khíkeÞ MktMf]ríkLkwt ykrË{q¤ yu yk ‘÷kuf’ LkÚke. ¼khíkeÞ árü ÷kufLku Ãkwhkýku, ykrË{, rðM{]ík yLku ÔÞíkeík Mk{ks LkÚke {kLkíke. yk sLkíkksLkkËoLkLkwt økkihð fhíkkt {nk¼khík{kt rLk»kkËe MkíÞðúíkeLkk Ãkwºk ðuË ÔÞkMk fnu Au : Ðíy²ÿ¢Îà¢èü
H¢ïÜU¢Ý¢æ „±üÎà¢èü |¢±ï‹¼Ú: (©l¢ïx¢ бü - 43-36, ÐéÝ¢) , «íÞûkËþeo ÷kuf s Mk{økú rðïLku Mkðo «fkhu Ëu¾ðkðk¤ku nkuÞ Au, yLku su ‘÷kuf’ Lku òýu Au íku MkðoLku òýu
Au. [kýõÞ ‘yÚkoþk†’{kt hkò {kxu ÷kufMk¥kkLku Mkðo¿kíkk (&÷kuf 542) fnu Au
yLku ykøk¤ MÃkü heíku fnu Au : ࢢ›ùçÐ H¢ïÜU¥¿¢¢ï }¢ê¶ü¼é˲: (543), yÚkkoíkT þk†Lkwt ¿kkLk nkuÞ Ãkhtíkw òu ÷kufku rðþu y¿kkLk nkuÞ íkku íku {q¾o 1suðku Au.1 ¼khíkeÞ árü ÷kufLku MktÃkqýo SðLk{kt ÔÞkÃík yLku SðLkLkk MkSð ytøk íkhefu Mðefkhu Au. {kxu íku ÷kufLku y~{e¼qík yLku rLkSoð Lknª Ãký Mkíkík ytfwrhík Úkíkk, MkËk ðÄo{kLk yLku Lkeík Lkðkt YÃk Ähíkk MkSð SðLk íkhefu swyu Au. Ãkrù{Lke {kLkðLk]ðtþ yLku Mk{ksþk†eÞ çkkÌk árü ÷kufLke yktíkrhf økríkþe÷ yLku ÃkrhðíkoLkþe÷ þÂõíkLku òuE þfe LkÚke. ‘÷kuf’ Mk{ksLkk rð½xLkLke MkkÚku rð½xLk Ãkk{íkku LkÚke Ãký ÃkrhðíkoLk Ãkk{u Au. íku ÃkkuíkkLke yÃkkh rsSrð»kk MkkÚku yLku Mkk{krsf-MkktMf]ríkf ÃkrhðíkoLk MkkÚku ykÄwrLkf ÞtºkÞwøkLke ÚkÃkkxku Íe÷íkku ÃkrhðíkoLk Ãkk{u Au, YÃkktíkh Ãkk{u Au, Ãký {híkku LkÚke.
÷kufLkk YÃkktíkh Ãkk{ðkLkk Mð¼kðLku ÷eÄu Ãkrù{Lkk yksLkk Lk]íkðtþþk†eykuLku yu òuELku ykùÞo ÚkkÞ Au fu ¼khík suðk Ëuþku{kt ÷kufMktMf]rík yksu Ãký Sðtík YÃku rðã{kLk Au. ykrËðkMke yLku yLÞ ÷kufMk{kòu{kt yksu Ãký yuðe yLkuf «kfT-ykÄwrLkf ÃkhtÃkhkyku Srðík Au fu su{Lku rðfkMkLkku ykÄwrLkf ÍtÍkðkík Lkü LkÚke fhe þõÞku.
ðeMk{e MkËeLkk ykht¼{kt ÷kufrðãk (Folk-lore)Lkku yÇÞkMk Ãkrù{{kt ÚkÞku. Ãkrù{Lkk yÇÞkMkeykuyu ‘÷kuf’Lkku yÚko ykrËðkMke (Tribal) fÞkuo. yÇÞkMkLkk çkeò íkçk¬k{kt íkuLkku yÚko økúk{eý (Rural) fhðk{kt ykÔÞku yLku yk yÚko ÔÞkÃkf Ãký çkLÞku.Ãký nðu ‘÷kuf’Lkku yÚko zkì. nMkw Þkr¿kf hrþÞLk, rVLkeþ yLku ¾kMk íkku y{urhfLk Vkuf÷kurhMx(÷kufrðãkrðË)Lkku nðk÷ku ykÃkeLku LkkUÄu Au yu «{kýu ‘su{Lkkt ¼k»kk-çkku÷e, ð†k¼q»ký, SðLk yLku søkíkLku òuðkLkku-òýðkLkku-yLkw¼ððkLkku yr¼øk{ Mk{kLk Au yuðwt ‘yuÚkrLkf økúqÃk’ Au. ykðk Mkk{krsf yuf{{kt {kºk ykrËðkMke fu økúk{eýLkku s Mk{kðuþ Úkíkku LkÚke; Ãkhtíkw Lkkøkrhf yLku rþrûkíkLkku Ãký Mk{kðuþ ÚkkÞ Au. yksLkk rþrûkík ðøkoLkk Ãký zkìõxh, yuÂLsrLkÞh, rþûkf ðøkuhuLkk su yuÚkrLkf-Mk{kLkíkk Ähkðíkk Mkk{krsf yuf{ku Au, íku Ãký ‘Vkuf’ Au, Lku íku{Lku Ãký Ãkkuíkefwt yuðwt ‘÷kuh’ Au yLku íkuLkwt Mkt¢{ý, rþûkýLkwt «{ký ðÄðkLkk fkhýu nðu {kºk {kir¾f s Lk hnuíkkt r÷r¾ík Ãký çkLÞwt Au. yk{ ºkeò íkçk¬u ‘Vkuf(÷kuf)Lkku yÚko, su{Lke SðLk yLku søkíkLku òuðkLke, Mk{sðkLke yLku yu {kxuLke ÃkhtÃkhkLke Mk{kLkíkk Au, yuðku Mkk{krsf yuf{, yuðku ÚkkÞ Au. yk Mkk{krsf yuf{Lke ÃkhtÃkrhík ‘rðãk’(¿kkLk)
yux÷u ‘÷kufrðãk’ yLku yk ÷kufLkwt {kir¾f MkkrníÞ yLku fux÷kf Mktòuøkku{kt
r÷r¾ík MkkrníÞ yux÷u ÷kufMkkrníÞ. ÷kufLkwt «ÞkusLk Mk[ðkÞ Au íÞkt MkwÄe yk MkkrníÞ ÃkuZe Ëh ÃkuZe nMíkktíkrhík ÚkkÞ Au yÚkðk íkku ÃkrhðíkoLk Ãkk{u Au.
ÔÞÂõíkf]ík r÷r¾ík MkkrníÞ fu suLkwt rþü fu «rþü MkkÂníÞ yuðwt Lkk{kr¼ÄkLk fheyu Aeyu; íkuLkwt {qÕÞktfLk yk[kÞkuoyu Ëþkoðu÷e hMk{e{ktMkkÚke fheyu Aeyu, f÷kLkkt WÃkfhýkuÚke fheyu Aeyu. ykðk MkkrníÞLkwt rððu[Lk ÚkE þfu Au. ßÞkhu ÷kufMkkrníÞ su íku ÷kufLkkt MktMf]rík-Mk{ksLkkt SðLk{qÕÞku{ktÚke ykrð¼koð Ãkk{u Au. ykÚke ykðwt MkkrníÞ Mk{fk÷eLk f÷k fu rððu[LkLkkt WÃkfhýkuÚke {q÷ðe þfkíkwt LkÚke. Ãkhtíkw, yk ÷kufLkkt MktMf]rík-Mk{ksLkk Mkt˼o{kt íkuLkku yÇÞkMkyæÞÞLk ÚkE þfu Au.
{kir¾f MkkrníÞLkwt MðYÃk yuf rðrþü ¼q¼køk Ãkh ðMkíke òrík Mk{ksLkk ‘÷kuf’Lkkt Mkk{krsf-ÄkŠ{f-ykŠÚkf «ÞkusLk {kxu MÚkkrLkf çkku÷e-¼k»kk{kt çktÄkíkwt nkuÞ Au. ykðwt MkkrníÞ Mkk{krsf MktMfkh yLku ÄkŠ{f yLkwckLk MkkÚku Mktf¤kÞ Au yLku rðrÄ-rðÄkLk MkkÚku r¢Þkþe÷ ÚkE Ãkðo-«Mktøku ÷kuf{w¾u yr¼ÔÞõík ÚkkÞ Au. ykðwt MkkrníÞ ÔÞÂõíkSðLkLku Mk{ksSðLk{kt økkuXððk MknkÞf ÚkkÞ Au. yk
MkkrníÞ{kt ÷kufLku yr¼«uík SðLk yLku søkíkLku òýðkLkwt ËþoLk nkuÞ Au. ykÚke su íku òríkLke ykðe MkktMf]ríkf çkkçkíkku ykí{MkkíkT Lk fhðk{kt ykðu íÞkt MkwÄe yLÞ Mk{ksLke ÔÞÂõíkLkk ÃkÕ÷u fþwt Ãkzíkwt LkÚke íkÚkk su íku Mk{ks yLku íkuLkk
MkkrníÞLku Mk{sðk{kt ¾kuxkt yÚko½xLkkuLke Mkt¼kðLkk hnu Au.
÷kufMkkrníÞ yu ÷kufrðãkLke yuf «þk¾k Au yLku ÷kufrðãkLkku MktçktÄ ÷kufMktMf]rík MkkÚku Au. yk{ Aíkkt r÷r¾ík ÔÞÂõíkMkkrníÞLkku MktçktÄ ËqhLkku Ãký {kir¾f ÷kufMkkrníÞ MkkÚku Au. fkhý fu ÔÞÂõíkLkk SðLkLkku ykht¼ fwxwtçk yLku Mk{ks{kt ÚkkÞ Au. íkuLkwt {kLkMk fwxwtçk yLku Mk{ksLkk SðLk{qÕÞkuLkk ykÄkhu ½zkÞ Au. ykÚke yòýu Ãký íkuLkk MksoLk{kt ÷kufLkwt SðLkËþoLk f÷kí{f YÃk Ähu Au. yuðwt ÷kuf{kt ÏÞkík frðLkwt Ãký Au. fux÷ef ðkh ÷kufLku yr¼«uík yuðe ðiÞÂõíkf ¼kðkuŠ{yku yux÷e çkÄe Wífx nkuÞ Au fu yk QŠ{yku ÔÞÂõíkMksoLk suðk f÷kí{f YÃk{kt Ãkrhý{u Au. yk{ ÷kuf{ktÚke ykðíkku Mksof yLku ÔÞÂõíkMksof ½ýk çkÄk «Mktøkku{kt MksoLkLkk Mk{kLk Ähkík÷ Ãkh ykðe òÞ Au íkuLkwt {n¥ðLkwt fkhý çktLku MktMf]rík-÷kufMktMf]ríkLkk ytþ nkuÞ Au. ykÚke Mk{ksLke SðLkherík-SðLkËþoLkLkku «¼kð íku{Lkk MksoLk Ãkh Ãkzu Au.
ykLkk yLkwMktÄkLku ÏÞkík ÃkkùkíÞ rððu[fku huLku ðu÷uf yLku ykìÂMxLk
ðkìhuLkLkkt {tíkÔÞku òýðk suðkt Au. íkuyku íku{Lkk MkkrníÞLkku rMkØktík (Theory of Literature, 1955) Lkk{Lkk økt¼eh yÇÞkMkÞwõík rð[kh «uhf ÃkwMíkf{kt ÷¾u Au
fu ‘‘MkkrnÂíÞf «r¢ÞkykuLku íku{s MkkrníÞMðYÃkkuLkk WËTøk{ yLku rðfkMkLku
Mk{sðk RåAíkk Ëhuf rðîkLk {kxu ftXMÚk MkkrníÞLkku yÇÞkMk {n¥ðLke çkkçkík økýkðe òuEyu.’’ ‘‘ftXMÚk ÷kufMkkrníÞLkku yÇÞkMk MkkrnÂíÞf f]ríkykuÚke íkuLku y÷øk Ãkkze þfkÞ íku{ LkÚke.’’ yk[oh xu÷h suðku ÷kufrðãkrðËT Ãký íkuLkk yuf ÷u¾ ‘÷kufrðãk yLku MkkrníÞLkku rðãkÚkeo’ (yu÷Lk ztzeÍ îkhk MktÃkkrËík ÃkwMíkf
The Study of folk-lore, (1965) {kt fnu Au : ‘‘(1) ½ýe MktMf]ríkyku{kt ÷kufrðãk MkkrníÞÚke yr¼LLk nkuÞ Au, (2) MkkrníÞ{kt ÷kufrðãk{ktÚke WAeLkkt ÷uðkÞu÷kt ík¥ðku nkuÞ Au, yLku (3) ÷u¾fkuyu ÷kufrðãkLkwt yLkwfhý fÞwO nkuÞ Au.’’5
Ãkqðo ÞwhkuÃkLkk r[zrðf çktÄwyku (yuLk.fu. r[zrðf, yu[.yu{. r[zrðf)yu MktÃkqýo MkkrníÞLkk WËÞ yLku rðfkMkLku ykrËðkMke (ykrË{) òríkykuLke økkÞLk
ÃkhtÃkhk MkkÚku òuzâku Au. íku{Lke {kLÞíkk níke fu ykÄwrLkf MkkrníÞLke srx÷ fÚkkðMíkwLku Mk{sðk {kxu ÷kufMkkrníÞ yíÞtík WÃkÞkuøke Au. fkhý fu ÷kufMkkrníÞ{kt íkuLkkt çkÄkt ík¥ðku {¤u Au. ÷kufík¥ð su ykrËðkMke (ykrË{) Mk{qnku{ktÚke «kÃík
ÚkkÞ Au íku{Lke MkktMf]ríkf ÃkhtÃkhk yux÷e økqt[ðkÞu÷e LkÚke nkuíke, íku{Lke rð[kh þ]t¾÷k Mknusu Mk{òÞ Au. yux÷k {kxu íku{Lke fÚkkyku {kLkðLkk ykrË{ MðYÃkLke
Mkns ÔÞkÏÞk fhu Au. fÚkkfkhkuLke h[LkkykuÚke ðíko{kLk MkkrníÞLkk srx÷ rðÄkLkLku
Mk{sðk{kt MknkÞíkk {¤u Au.6
÷kuf yLku rþü Mk{ks{kt rðMktðkË LkÚke MktðkË s Au. økeíkfkh ÞkuøÞ s fnu Au : ¥¼¢ïùçS}¢ H¢ïÜïU ±ïÎï Ó¢ ÐíçÓ¢¼: ÐéL¯¢ïœ¢}¢: (15-18). {kxu ‘÷kuf’ yLku ‘rþüku’Lkku ÞwøkkuÚke [kÕÞku ykðíkku ‘yktíkhMktçktÄ’ Au. çktLkuLkwt MkkrníÞ yu Mkíkík
MkkÞwßÞ MkkÄíke yktíkrhf «r¢Þk Au. yr¼LkðøkwÃík suðk {nkLk rMkØkLíkfkhu Ãký fÌkwt Au fu ‘‘su ftE þk† fu rþü{kt Au íku õÞkhuf ‘÷kuf’Lke Mðík:MVwrhík Mknsíkk{ktÚke ykðu÷wt nkuÞ Au.’’ {kxu ¼khíkeÞ ®[íkLk ‘÷kuf’Lk rþüsLkkuLke íkw÷Lkk{kt Mðk¼krðf yLku Mkns {kLku Au. ¼íkwonrh Ãký fnu Au fu ‘‘÷kuf’{kt Mkðo heíku «ríkrcík Au, íkuLku íkfoLke íkw÷k Ãkh íkku÷ðkLke sYh LkÚke.’’ ({kuíke[hkLke ðkhíkk, 2007, zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, Ãk]. 50)
‘økúkBÞ’ þçË ‘neLk’Lkk yÚko{kt yLku ‘Lkkøkh’ þçË rþüLkk yÚko{kt
ðÃkhkÞu÷ku òuE þfkÞ Au Ãký ‘Ãkkih’ yLku ‘òLkÃkË’ MkkÚku {¤eLku yufíkk h[u Au. ‘÷kuf’Lkku ÃkÞkoÞðk[e þçË ‘sLk’ r«ÞËþeo yþkufLkk Mkkík{k yLku ykX{k rþ÷k÷u¾{kt MÚkkLk ÃkkBÞku Au ßÞkt Mk{úkx MðÞt sLkÃkËðkMkeykuLkku MktÃkfo fhðk Lkef¤u Au. yk{ rþü fnuðkíkk hkò{nkhkò ‘÷kuf’{kt økÞk Au íkku ‘÷kuf’ Ãký hks«kMkkËku-hksf[uheyku{kt «ðu~Þku Au yLku rþü hksfrðyku íku{ktÚke Ãkku»ký {u¤ðe Ãkwü ÚkÞk Au. ynª ‘÷kuf’ þçËLkk RríknkMkLku WÕ÷u¾ðkLkku WÆuþ yux÷ku s Au fu ykÃkýu ykÃkýk r÷r¾ík rþü MkkrníÞLku Mk{]Ø yLku fk÷sÞe çkLkkððwt nþu íkku ‘÷kuf’ yLku íkuLkk MkkrníÞLku Wðu¾ðkt Ãkhðzþu Lknª; íku{Lku íku{Lkk MkðkOøkYÃk{kt Ãkk{ðkt Ãkzþu. * * *
÷kufMkt{ík ykkrËðkMke ÷kufMkkrníÞ-þk†
¼e÷ ykrËðkMke Mk{ks{kt ‘÷kuf’ yLku ‘þkMºk çku r¼LLk ÃkhtÃkhkyku LkÚke Ãkhtíkw yuf yíkqx ÃkhtÃkhk Au. çktLku yufçkeò{kt ykuík«kuík nkuÞ Au. þkMºk ÷kuf {kxu ÷kufLkku ykÄkh ÷ELku rLkŠ{ík ÚkkÞ Au. ‘ykrËðkMke ÷kuf’ ÃkkuíkkLke rðrþü ¼qr{ yLku ÃkÞkoðhý{kt ¼kuøkðu÷k SðLkLkk yLkw¼ðkuLkk ykÄkhu Mk{ksu Mðefkhu÷k Lkerík-rLkÞ{kuLke {ÞkoËk Mðefkhe ÃkkuíkkLke ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞLkwt þkMºk h[u Au. su þkMºk {kir¾f yLku ÃkrhðŠíkík nkuÞ Au. çkË÷kíkk Mk{Þ MkkÚku çktLku yufçkeò MkkÚku MktðkË h[íkkt hnu Au. ykrËðkMke ‘÷kuf’ Mkðo Mk{kðuþe Au. suÚke þkMºk ÷kuf{kt ytík¼qoík nkuÞ Au. su ÷kufMkt{ík þk† nkuÞ Au. ykrËðkMke ÷kuf ÃkkuíkkLkk SðLkLkk ykÄkhu, SðLkLkk yLkw¼ðkuLkk ykÄkhu SðLkLku yLkwfq¤ MðÞt þkMºk h[u Au. su þkMºk ykrËðkMke SðLkÚke y÷øk LkÚke. ykðwt þkMºk Mk{ksSðLkLkk yLkw¼ðkuLkk Mkt˼o{ktÚke MðYÃk Äkhý fhu Au. ykrËðkMke {kir¾f MkkrníÞ yLku þkMºk ÷kuf[uíkLkkLkwt YÃkktíkh Au. þkMºkeÞ f¤kykuLkku {q¤kÄkh ÷kuf ÃkhtÃkrhík þkMºk Au. ßÞkt þkMºkeÞ f¤kyku {]ík«kÞ ÚkE òÞ Au íÞkhu íku ÷kuff¤kyku{ktÚke «kýðkÞw økúný fhu Au. {kir¾f-yktrøkf ÃkhtÃkhk{ktÚke ÃkkuíkkLkku Lkðku þ]tøkkh Mksu Au.
yíÞkh MkwÄe þkMºk yuf ÔÞÂõík yÚkðk ÔÞÂõíkðkËe Mkt«ËkÞ îkhk h[ðk{kt ykÔÞwt Au. Ãkhtíkw, ÷kuf Ãkkuíku þkMºkLkku h[rÞíkk Au; sLkf Au. ykÚke Ãknu÷kt ykÃkýu ÷kufMkt{ík þkMºkLku «kÚkr{fíkk ykÃkðe òuEyu. íkku s ykÃkýu su íku «ËuþLkk
{kir¾f MkkrníÞLku Mk{S þfeyu yLku íkuLkku yÇÞkMk fhe þfeyu. Ãkt. rðãkrLkðkMk
r{© ÞkuøÞ s fnu Au, ‘÷kufrLkf»k îkhk Mðef]ík þkMºkLkku rLkËuoþ {Lkw»Þ {kxu {qÕÞðkLk rMkØ ÚkkÞ Au.’7
Lk]íÞ, Mktøkeík, MkkrníÞ, MÚkkÃkíÞ–çkÄe ÷r÷íkf¤kykuLkku ykrË Mkúkuík ‘÷kuf’ s Au. yk f¤kykuLku ‘÷kuf’Úke s SðLk {¤u Au. ÷kufLke f¤k ßÞkhu yLkwþkMkLk{kt çktÄkÞ Au íÞkhu rLkÞ{kuLkwt rLk{koý ÚkkÞ Au yLku þkMºkeÞíkkLkk rðfkMkLkku ykht¼ ÚkkÞ Au. þkMºk çkØ ÃkhtÃkhk ÷kuf «ðkn{kLk (ðnuíke) [uíkLkk Au, rLkík LkqíkLk, ÃkrhðíkoLkþe÷ Lkðkt Lkðkt YÃkku, «ð]r¥kykuLku ½zu Au, h[u Au. fne þfeyu fu ‘÷kuf’ «kÚkr{f Au, þkMºk íkuLkwt yLkwðíkeo. yk ‘÷kuf’ íku ‘Vkuf’ LkÚke su yÚko{kt Ãkrù{e ¼k»kkyku{kt «ÞkuòÞ Au. rðãk-¿kkLkLke r¼LLk r¼LLk ÄkhkykuLkk þkMºkeÞ rðfkMk{kt ‘÷kuf’Lke yrLkðkÞo WÃkÂMÚkrík nkuÞ Au.
ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ Mktr&÷ü Au. ykðwt MkkrníÞ økeík, Mktøkeík, Lk]íÞ, Lkkxâ, fÚkk, Míkwrík-«kÚkoLkk-ykhkÄLkk (ykuhks), yLkwckLk yLku rðrÄ-rðÄkLk Mkt÷øLk nkuÞ Au. íku ÷kufSðLkLke hMkkí{f yLkw¼qrík Au. íkuLkwt rð&÷u»ký fhðkÚke íkuLkkt hMk-MkkIËÞo rð¾hkE òÞ Au. Ãk]Úk¬hýÚke íkuLku Mk{S fu {kýe þfkíkwt LkÚke. yk MkkrníÞ {kLkð yLku «f]ríkLku yufçkeò MkkÚku òuzíkwt, {kLkð {kLkð ðå[u ¼kðkí{f yufíkk MÚkkÃkíkwt MktMf]ríkLkwt SðLkk¼qík ík¥ð Au. ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke Ëhuf rðÄkLku yufçkeò MkkÚku yktíkhMktçktÄ Au, yLku ÷kuf îkhk MktÞwõík YÃku «Míkwík ÚkkÞ Au; MkkÚku rðnhu Au. ykrËðkMke ÷kuff÷k ÃkkuíkkLke h[Lkkþe÷íkkLku Mk{]Ø fhðk {kxu ½ýe çkÄe ÷r÷ík rðÄkyku Mk{uxeLku MkkÚku ÷ELku [k÷u Au. ykrËðkMke {kir¾f MkkrníÞ Mk{økúíkkLkwt
MkkrníÞ Au. íku SðLkLke y¾tzíkkLkwt ykÏÞkLk Au. íkuLkk fuLÿ{kt fuð¤ Mk{rü Au. íkuLkwt MksoLk ¼÷u fkuE yuf ÔÞÂõík fhíke nkuÞ Ãkhtíkw ÔÞkÃkf MðefkÞoYÃk íkku ÷kufMkt÷øLk ÚkELku s çkLku Au. ÔÞÂõík ÃkkuíkkLke f÷k-«rík¼kLku Mk{rü{kt rðMkŠsík fhe Mk{rü{Þ çkLke òÞ Au.
ykrËðkMke ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞLkwt fkuE Ãký MðYÃk Mkk{qrnf nkuÞ Au yLku Mk{qn îkhk YÃk Ähu Au. ykrËðkMke Mk{ksLkk ÄkŠ{f yLkwckLkLkku yÇÞkMk fheyu íkkuÃký íkuLku Mkt÷øLk økeík-Mktøkeík-Lk]íÞ-fÚkk yLku rðrÄ-rðÄkLk nkuÞ Au.
¼khík{kt ykrË{ yk¾uxf (rþfkhe) MktMf]ríkÚke ÃkþwÃkk÷Lk, ÃkþwÃkk÷LkÚke
¾uíke (økúk{eý MktMf]rík), ¾uíkeÚke Lkøkh MktMf]rík MkwÄe ÷kufrðãk yLku íkuLke yuf
þk¾k f¤kLkkt yLkuf YÃk-MðYÃkkuLkku rðfkMk ÚkÞku Au. f¤kLkkt SðLk Mkt÷øLk rðrðÄ MðYÃk {kLkðu íkLk ZktfðkLkku ykht¼ Ãký Lknkuíkku fÞkuo íÞkhÚke «køkiríknkrMkfÞwøkÚke økwVkr[ºkku YÃku {¤u Au. {kLkð{kt MkkIËÞoçkkuÄ yLku hMkçkkuÄ «køkiríknkrMkfÞwøkÚke s Au.
fkuE Ãký f¤kLkku MkkIËÞoçkkuÄ-hMkçkkuÄ {q¤¼qík heíku Mk{sðk {kxu Ëuþ-fk¤Lkwt ¿kkLk ykð~Þf Au. íkuÚke çkkÌk MkkIËÞo WÃkhktík ¼eíkhLkk MkkIËÞoLkku Ãký çkkuÄ ÚkkÞ Au. ¼eíkhLkk MkkIËÞoLkk ËþoLkÚke s hMk rLk»Ãkr¥k-hMkçkkuÄLkku yLkw¼ð ÚkkÞ Au. ykrËðkMke f¤kykuLkwt {wÏÞ ÷ûÞ Au Mkk{qrnf {LkLku ykLktË-hMkÚke íkhçkku¤ fhðwt. ykrËðkMke ÷kufMk{qn{kt ykLktË ÷u Au.
SðLkLkku fkuE yuðku ¼køk çkkfe LkÚke ßÞkt ykrËðkMke ÷kufrðãkLkwt yÂMíkíð Lk nkuÞ. øk¼koÄkLkÚke ykht¼e «Mkð, çkk¤WAuh, ÷øLk, SðLkÞkÃkLkLke «ð]r¥kyku, sL{Úke ykht¼e {hýku¥kh MkwÄeLkk Mkk{krsf-ÄkŠ{f MktMfkh-rðrÄrðÄkLk, heíkrhðks, WíMkðku Qsððk, íkuLke Mkt÷øLk økeíkku, Lk]íÞku, ðkãku, fÚkkyku, {tºkku, ÷kufkÏÞkLkku «Míkwík fhðkt yk çkÄkt ÷kufrðãkLkkt MkSð MðYÃkku Ãkkuíkk{kt Mk{kðe ÷kufSðLk fk¤ «ðkn{kt ykøk¤ ðÄu Au yLku yk çkÄe {kir¾f-yktrøkf ÷kufrðãk yuf ÃkuZe çkeS ÃkuZeLku ykÃku Au. ykÚke ÷kufrðãkLke òýfkhe sux÷e ÃkkuÚkeyku{ktÚke LkÚke {¤íke yux÷e ð]ØkuLkk ‘ËtíkðuË-SðLkðuË’{ktÚke {¤u Au.
‘ykrËðkMke ÷kuf’Lkk «ký ÃkkuÚkeyku{kt LkÚke ðMkíkk. íku ÃkkuíkkLkku SðLkhMk yLkw¼ðku{ktÚke økúný fhu Au. yk yLkw¼ðku ÷kufrðãk YÃku yr÷r¾ík nkuÞ Au. «rþü MkkrníÞ-Mktøkeík-f¤k yk yr÷r¾ík ykrËðkMke ÷kufrðãk ÃkkMkuÚke Lkðk ykÞk{, Lkðk yÚko yLku Qòo «kÃík fhe þfu Au. ykrËðkMke ÷kufrðãk ÷kufMkk{kLÞLke nkuÞ Au. fkuE yuf rðþu»k ðøkoLke LkÚke nkuíke. yk{kt ÷kufSðLkLke Mkns ¼kðkr¼ÔÞÂõík nkuÞ Au. íku{kt ÷kufSðLkLkku ykLktË yLku ÔÞÚkkLke fÚkk rLkrník nkuÞ Au. ykrËðkMke ÷kuf÷r÷íkf¤kyku{kt y÷økÚke ftE Ãký òuE þfkíkwt LkÚke. økeíkMktøkeík-Lk]íÞ-Lkkxâ-fÚkk, ÄkŠ{f yLkwckLk-rðrÄ-rðÄkLk yLku Mkk{krsf MktMfkhkuçkÄwt Mk{økúYÃk{kt yufçkeò{kt ykuík«kuík nkuÞ Au. yu çkÄkt YÃkku-MðYÃkku rsðkíkk SðLk MkkÚku ¼¤e økÞkt nkuÞ Au. ykrËðkMke ÷kuff¤k ðiÞÂõíkf Lknª, Ãkhtíkw
Mkk{qrnf nkuÞ Au. ykrËðkMke Ëuðe-Ëuðíkk Ãký ðiÞÂõíkf LkÚke. {kir¾f ÷kufMkkrníÞ
‘ËuðhktLke ðkhíkk’ ÷kufkÏÞkLk{kt Lkð÷k¾ Ëuðeyku Ãký MkkÚku ðMku Au; MkkÚku rð[hu
Au-rðnhu Au. ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkk {trËh{kt yLkuf Ëuðe-Ëuðíkk yuf MkkÚku ðMku
Au. ykÚke ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ks {trËhLku ‘Ëuðhkt’ (yLkuf Ëuð-Ëuðe) fnu Au. ykrËðkMke ÷kuf ftXÚke çkku÷e fÚkkyku fÚku Au; økeíkku økkÞ Au. nkÚkÚke ðkãku ðøkkzu Au yLku Mkk{qrnf [hýu, Ãkqhe Qòo MkkÚku W{¤fk¼uh Lkk[u Au. ftX, Mktøkeík yLku Lk]íÞLke rºkrðÄ f¤kLku yûkhku{kt fE heíku Íe÷e-çkktÄe þfkÞ? rÍ÷kÞ íkku fux÷e rÍ÷kÞ? ð¤e yu{kt ÃkðoLkwt ðkíkkðhý yLku Ëuð ÃkhLke yx¤ ykMÚkk. ÃkkuíkkLke ¼qr{Lke MkwøktÄ. ÃkkAk Mkk{qrnf ÓËÞ{kt QA¤íkk rLkÔÞkos ¼kðku! íkuÚke yLkw¼ðkíkku yðýoLkeÞ ykLktË! yk {kir¾f-yktrøkf ÃkhtÃkhkLkk Mkk{krsf-ÄkŠ{f yLkuf Mkt˼kuo. íkuLkk ykLktËLke yk ðkýe MktÏÞkíkeík Äkhkyu ðhMku Au - ðnu Au. yk rLkÔÞkos ykLktËLku ÓËÞ-{Lk-«ký{kt {kýe þfkÞ. rð&÷u»kýÚke Lknª Ãkhtíkw Mkt&÷u»kýÚke Mk{S þfkÞ. yk{, ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞ MðÞt ftEf rðþu»k Au su çkeòt Mkk{krsf þkMºkkuÚke r¼LLk Au; Mðíktºk Au. ykrËðkMke ÷kufSðLk{kt òËw, Ä{o, MktMf]rík, Mkk{krsf SðLk, ËirLkf SðLk, {kLÞíkkyku, SðLkÞkÃkLkLke «ð]r¥kyku, SðLkherík RíÞkrË yux÷kt çkÄkt ykuík«kuík nkuÞ Au fu íku{Lku y÷øk fheLku òuðkt ÷øk¼øk yþõÞ nkuÞ Au. ð»koLkk Éíkw[¢ yLku SðLk[¢ yLkwMkkh ykðíkk Mkk{krsf-ÄkŠ{f WíMkð Qsððk, íkuLku Mkt÷øLk Mkk{krsf MktMfkh, ÄkŠ{f yLkwckLk yLku þwØ-yþwØ rðrÄ-rðÄkLk, fÚkk, økeíkMktøkeík-ðkËLk-Lk]íÞ, Ãkqò-WÃkkMkLkk ðøkuhu Mkk{qrnf SðLkLkk Sðtík MkktMf]ríkf ði¼ðLku y÷øk fheLku òuðku fu íku{ktÚke þwØ Mktøkeík-MkkrníÞ-f÷k ykrËLku y÷øk y÷øk fheLku òuðkt ÷øk¼øk yþõÞ Au. ykrËðkMke ÷kufrðãk ytíkøkoík ÷kufÚke WËT¼qík çkÄk ÔÞðnkh ykðu Au. yk{kt Mkk{krsf MktMfkh, ÄkŠ{f yLkwckLk, yLkwckLk Mkt÷øLk rðrÄ-rðÄkLk, {tºkku, fÚkk, økuÞøkeík, fÚkkøkeík, økeíkfÚkk, Mktøkeík, Lk]íÞ, Mktøkeík-Lk]íÞLku rîøkwrýík fhíkkt ðkãku, Ãkðo-«MktøkLku yLkwYÃk ðMºkku-y÷tfkhku, ÷kufLkkxâ yLku íkuLku yLkwYÃk ðuþ¼q»kk, Mkk{krsf yÂM{íkk søkðíkkt ÷kuf{nkfkÔÞku-÷kufkÏÞkLkku, yLkw¼ðrMkØ MkqÂõíkyku, fnuðíkku, YrZ«Þkuøkku, ÷kufykMÚkk, yk Mk{økú ÷kufrðãk÷kufSðLkrðãkLku sL{ ykÃkLkkh ÷kuf{kLÞíkkyku yk çkÄwt Mk{krðü Au. yk çkÄkt{kt ÃkhMÃkh Mktøkrík Au.
ykrËðkMke ÷kufLke {kir¾f ÃkhtÃkhk su ÷kuf{kLkMkLku ykLktËÚke ¼hu Au íku yLkuf
ÞwøkkuÚke yr÷r¾ík Au. Mk{ksLku «k[eLk ðkhMkk íkhefu «kÃík ÚkE Au. íkuLkwt yuf ÃkuZeÚke çkeS ÃkuZe{kt Mkt¢{ý ÚkkÞ Au. íkuLke fkuE r÷r¾ík r÷rÃk LkÚke. íkuLkwt r÷r¾ík
YÃk ykÃkðk{kt ykðu íkku íkuLkwt MðYÃk s çkË÷kE òÞ Au. r÷r¾ík fhðkÚke íku ÂMÚkh
ÚkE òÞ Au. íku{kt ÃkrhðíkoLk fhe þfkíkwt LkÚke. íkuÚke íkuLkwt ÞwøkkLkwYÃk MktMfhý LkÚke fhe þfkíkwt. Ëhuf ÃkuZe íku{kt çkË÷kíkk Mk{Þ «{kýu çkË÷kíkkt SðLk{qÕÞku yLkwMkkh
ftEf òuze fu ðÄkhe LkÚke þfíke. yr÷r¾ík hnuðkÚke ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞ {wõík hneLku Lkðkt MðYÃkku Äkhý fhe þfu Au. Ëuþ-fk¤ yLku Mk{ksLke Mke{kyku yku¤tøke ykøk¤ «Mkhe þfu Au. r÷r¾ík yLku yr÷r¾ík ðå[uLke rðMktøkríkyu
Vkuf÷kuh(÷kufrðãk)Lkk yæÞÞLk{kt yuf Lkðk ÞwøkLkkt îkh ¾ku÷e ËeÄkt yLku yk {Lkku{tÚkLkLkk V¤ MðYÃku íku yuf rð¿kkLkLkwt YÃk ÷uðk ÷køÞwt.
÷kufrðãkþkMºk-÷kufMkkrníÞþkMºk
rð¿kkLkLkwt {n¥ð íkuLke MktþkuÄLk-ÃkØrík Ãkh ykÄkrhík Au. su ÃkØríkÚke ¿kkLk
«kÃík fhðk{kt ykÔÞwt nkuÞ íku ði¿kkrLkf nkuÞ íkku íku rð¿kkLk fu þkMºk nkuE þfu Au
yLku yk rð¿kkLkLke ÃkrhrÄ{kt ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞLku ÷kððk{kt ykðu íkku ÷kufSðLkLku ŸzkýÚke Mk{sðk{kt MknkÞíkk {¤e þfu Au.
÷kufrðãkrð¿kkLk fu ÷kufrðãkþkMºk ûkuºku yíÞkhu ytøkúuS{kt Folklore÷kufrðãk (÷kufSðLkrðãk) yLku Folkloristics - ÷kufrðãkþk† çktLku þçËkuLkku «Þkuøk ÚkE hÌkku Au.
Folklore-÷kufrðãk yæÞÞLk Lknª Ãkhtíkw Mkk{økúe Au. ÷kufSðLkLkk yLkuf ÔÞkÃkkh Au. íkuLkwt þkMºkeÞ (ði¿kkrLkf) yæÞÞLk Folkloristics(÷kufrðãkþkMºk÷kufrðãkrð¿kkLk){kt fhðk{kt ykðu Au. yk yæÞÞLk íku ÷kufrðãk-ð]ûkLke ÷kufMkkrníÞ, ÷kufMktøkeík, ÷kufLk]íÞ, ÷kufLkkxâ, ÷kuff÷k, ÷kuf{kLÞíkk RíÞkrË suðe þk¾kykuLkwt fhu Au.
fkuE Ãký Mk{ksLkk ÷kufSðLkLkwt þk†eÞ yæÞÞLk ÷kufrðãkþkMºk yLku ÷kufMkkrníÞþkMºkLkku rð»kÞ Au. Mkk{kLÞ ÷kufLke SðLk SððkLke herík-hnLkMknLk, çkku÷[k÷, [Þko, yk[hý, {kir¾f-yktrøkf ÃkhtÃkhkLkwt yæÞÞLk fhe, MðYÃkku yLku rMkØktíkku íkkhððkLkwt fk{ ÷kufrðãkþkMºk yLku ÷kufMkkrníÞþkMºk fhuAu.
÷kufrðãkLkku yuf {kuxku ¼køk ðkr[f yLku þçË«ÄkLk Au. yk ÷kufMkkrníÞ
Au. ÷kufMkkrníÞLkku Mkh¤ yÚko–‘÷kuf’Lke {w¾-ÃkhtÃkhk{ktÚke Qíkhe ykðu÷wt MkkrníÞ íku ÷kufMkkrníÞ yLku íkuLkwt rð»kÞðMíkw, ytøkku, ½xfku ðøkuhuLke su{kt [[ko fhðk{kt ykðu Au yLku íku îkhk íkuLke MkkÚku òuzkÞu÷e ÃkØríkykuÚke yÇÞkMk fhe íkuLkk rMkØktíkku-rLkÞ{ku çkktÄu Au íku þkMºk yux÷u ‘÷kufMkkrníÞ-rð¿kkLk’ fu ‘÷kufMkkrníÞþkMºk’.
RríknkMk Mk{ksLkk Mk{Þ-‘fk¤’Lkku yÇÞkMk fhu Au. ¼qøkku¤ MÚk¤–‘Ëuþ’Lkwt yæÞÞLk fhu Au. Ëuþ-fk¤Lkku «¼kð fkuE Ãký Mk{ksLkk ÷kufSðLk-÷kufrðãk÷kufMkkrníÞ Ãkh Ãkzu Au. ÷kufrðãkfeÞ «r¢Þk
{kLkð sL{ ÷u Au íkuLkk Ãknu÷kt ÷kufrðãk nksh nkuÞ Au. íku Mk¼kLk ÚkkÞ Au íkuLke MkkÚku s Folkloric Process (÷kufrðãkfeÞ «r¢Þk) þY ÚkkÞ Au. çkk¤fLkkt {kíkk-rÃkíkk, fwxwtçk-fw¤, økkuºk, øk÷e-þuheyku, þk¤k, Mk{ks-Mk{ksLkwt SðLkËþoLkÄ{oËþoLk, ©Øk-ykMÚkk, {kLÞíkkyku ðøkuhu {qíko-y{qíko çkkçkíkku íkuLkk {Lk Ãkh «¼kð Ãkkzðk ÷køku Au. yk ÷kufrðãkfeÞ «r¢Þk çkk¤fLku su-íku Mk{ksLkku YZ
MkÇÞ çkLkkðu Au. íku ð]Ø ÚkkÞ Au íÞkt MkwÄe yk Mk{ksLkkt Ä{oËþoLk, SðLkËþoLk, SðLk{qÕÞku íkuLkk {kLkMk{kt YZ hnu Au. yk{, su-íku Mk{ksLke ÷kufrðãk çkk¤fLku su-íku Mk{ksLkku MkÇÞ çkLkkððk {n¥ðLkku Vk¤ku ykÃku Au.
su-íku Mk{ksLke ÷kufrðãkfeÞ «r¢ÞkLkk «¼kðÚke su-íku Mk{ksLkku fkÞ{e MkÇÞ ÚkÞu÷ku {kLkð su-íku Mk{ksLkkt økeíkku{kt økkÞ Au, ÷kufMkkrníÞ yLku ÷kuff¤k{kt «økx ÚkkÞ Au. WÕ÷kMkÚke Lkk[u Au. MkkiLke MkkÚku {¤eLku ¾kÞ Au, Ãkeyu Au, WíMkknÚke WíMkðku {Lkkðu Au. MkkÚku {¤e Ëuðe-ËuðíkkLke ykhkÄLkk fhðk Mktøkeík{Þ Míkwríkyku økkÞ Au. ðktfwt Ãkzíkkt ÷zu-ͽzu Ãký Au. yk çkÄe {qíko-y{qíko MkktMf]ríkf çkkçkíkku su-íku Mk{ksLkk ÷kufLkkt ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞ{kt «økx ÚkkÞ Au. ÷kufrðãkþkMºk-÷kufMkkrníÞþkMºk fux÷ef rðfrMkík ÚkÞu÷e ÃkØríkykuÚke yÇÞkMk fhe rMkØktíkku íkkhðu Au. yk ÃkØríkyku æÞkLk{kt hk¾eLku {U ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞþk† (2020) yLku ykrËðkMke ÷kufrðãkþk†Lke h[Lkk fhe Au. * * *
yhðÕ÷e ÃknkzLkk Ÿzký{kt ðMkíkk ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkk ftX{kt hnu÷k {kir¾f ÷kufMkkrníÞLku MktÃkkrËík fhe 55 ÃkwMíkfku{kt «økx fhðk {kxu nwt rLkr{¥k çkLÞku Awt
yuLku nwt {khwt Mkki¼køÞ Mk{swt Awt. ykLkk Ãkrhýk{u {khk Ãkwhkuøkk{e Mkðo©e nrhðÕ÷¼ ¼kÞkýe, nMkw Þkr¿kf, fLkw¼kE òLke, h{ý÷k÷ Lkk. {nuíkk, þkÂLík¼kE yk[kÞo, rðsÞþe÷[LÿMkqrh {nkhks, fi÷kMk Ãktzâk, {fhtË Ëðu, rþhe»k Ãkt[k÷, {nkðeh®Mkn [kinký, økkuðÄoLk þ{ko, sþðtík þu¾zeðk¤k, fw{khÃkk¤ ËuMkkE, h½wðeh [kiÄhe, ÷k¼þtfh Xkfh, sÞtík {u½kýe, ¼ku¤k¼kE Ãkxu÷, {nkïuíkk Ëuðe (çktøkk¤), {nuLÿ ¼kLkkðík (hksMÚkkLk), ðMktík rLkhøkwýu ({æÞ«Ëuþ), søkËeþ økkuzçkku÷u ({nkhk»xÙ), y[oLkk økkuzçkku÷u ({nkhk»xÙ), su.ze. ÂM{Úk (furBçkús ÞwrLkðŠMkxe, Þw.fu.), økuøkúe. ze.yuÕ÷uMk ({uhe÷ìLz fkì÷us, y{urhfk), ðøkuhu rðîkLkku; yLku Mknøkk{e Mkðo©e çk¤ðtík òLke, LkkÚkk÷k÷ økkurn÷, rLkhtsLk hkßÞøkwhw, økýuþ Ëuðe, nhuLÿ ¼è, hkurník r{†e (ykh. r[íkkh), {Lkkus hkð÷, h{ý MkkuLke, Ë÷Ãkík ÃkrZÞkh, rMkíkktþw Þþùtÿ, Qs{¼kE Ãkxu÷, y{]ík Ãkxu÷, ðeh[tË Ãkt[k÷ ðøkuhu yÇÞkMke MLkunesLkku; íkÚkk yLkwøkk{e «u{S Ãkxu÷, ËeÃkf Ãkxu÷, yhwý ðk½u÷k, ykLktË ðMkkðk, Lke÷k þkn, {]Ëw÷k Ãkkhef, rMk÷kMk Ãkxur÷Þk yLku yLÞ yÇÞkMkesLkkuLku MktÃkkrËík ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkk yÇÞkMkLkk ykLktËLke Ak÷fku ðkøke Au. Ãkºkku îkhk yLku ÷u¾ku îkhk ÞkuøÞ MÚkkLku ÷¾eLku yk ykLktË ðnUåÞku Au. yk ykLktË {khwt çk¤ çkLÞwt Au yLku {Lku ¼e÷e {kir¾f ÃkhtÃkhkLkwt MktÃkkËLk-MktþkuÄLk fhðk ðÄw Lku ðÄw W~fuheLku «uhÞku Au.
yk ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞrðËku yLku rðîkLk yÇÞkMkeykuyu {khk îkhk MktÃkkrËík yLku yÇÞkMkkÞu÷ yk çknwykÞk{e-çknw{qÕÞ ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞLkwt yæÞÞLk, Ãkrhþe÷Lk fheLku yLkuf Mkk{rÞfku{kt yÇÞkMk-÷u¾ku ÷ÏÞk Au. suLkk økwshkíke, ®nËe, hksMÚkkLke, çktøkk¤e, LkuÃkk¤e, Ãktòçke ðøkuhu ¼khíkeÞ ¼k»kkyku WÃkhktík ytøkúuS, £U[ suðe rðËuþe ¼k»kkyku{kt ¼e÷e MkkrníÞ yLku íkuLkk yLkwþe÷LkLkk økútÚkku «økx ÚkÞk Au. íkuLke ÞkËe yk Ãknu÷kt SðLkWÆu~Þ yLku V÷©wrík þe»kof ík¤u ykÃke Au. yk ÞkËe{ktLkk ½ýk økútÚkku yíÞkhu y«kÃÞ Au. ynª Ãkwhkuøkk{eyku, Mknøkk{eyku yLku yLkwøkk{eyku yk çknwykÞk{e ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkwt ÃkwLk{qoÕÞktfLk fhe þfu yu WÆu~ÞÚke økwshkíke{kt «økx ÚkÞu÷k yLku yíÞkhu y«kÃÞ økútÚkku - ðLkMðh (2004), MktÃkkËf : zkì. çk¤ðtík òLke, «fkþf : økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh; ¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk, MktÃkkËf : zkì. nMkw Þkr¿kf (2009), rþðþtfh [q. òuþe, økwsoh xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS; yLku ¼e÷e {nkfkÔÞku : yuf {qÕÞktfLk (2011), MktÃkkËf:
¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, «fkþf : ¼khíkeÞ MkkrníÞ yfkË{e, Lkðe rËÕne WÃkhktík
«íÞûk, ÷kuføkwsohe suðkt Mkk{rÞfku{ktÚke fux÷kf Mk¥ðþe÷ ÷u¾kuLku ynª «fkrþík fÞko Au. yk {kxu MktÃkkËfku-÷u¾fkuLkku nwt ÓËÞÚke yk¼kh {kLkwt Awt.
yk ÷u¾ku ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ks-SðLkLkk Mkt˼o{kt Mk{S þfkÞ yLku yuLkwt ÃkwLko{qÕÞktfLk fhðk{kt MknkÞf ÚkkÞ yu WÆu~ÞÚke {khk îkhk hr[ík ‘÷kuf’Mkt{ík ykrËðkMke ÷kufrðãkþk†{ktÚke ¾tz-1Lke ¼qr{fk {kxu «fhý-4, ¼e÷ ykrËðkMke
Mk{ks : yktíkhMðYÃk; «fhý-8, ¼e÷ ykrËðkMke ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞ÷kuføkeík yLku «fhý-12, ¼e÷ ykrËðkMke ÷kufkÏÞkLkLkku ynª WÃkÞkuøk fhðk{kt ykÔÞku Au. ¾tz-2Lke ¼qr{fk {kxu «fhý-13, ¼e÷ ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞLkku WÃkÞkuøk fhðk{kt ykÔÞku Au.
su MkkrníÞ Ÿzký{kt ÷kufftX{kt yLku nktrMkÞk Ãkh nkuÞ Au íkuLku yLÞ Mk{kòuLkk yÇÞkMkeyku MkwÄe ÃknkU[kzðk yLku MÚkkÃkðk {kxu ÃkwLkhkðíkoLkLke ¾kMk ykð~Þfíkk nkuÞ Au. su {khk MktÃkkËLkku{kt áüÔÞ Au. ykðk Mktòuøkku{kt ÃkwLkhkðíkoLkLku Ëku»k Lk økýðku òuEyu. yk{ Ãký ÃkwLkhkðíkoLk yu ÷kufMkkrníÞLkwt yuf ÷ûký Au; rðrþüíkk Au.
ynª ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk MktÃkkrËík ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞLkk Mkt˼o{kt (1) ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ (økeíkku-fÚkkøkeíkku-ykÏÞkLkku), ¾tz1, 2025, yLku (2) ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ : yuf MðkæÞkÞ ({nkfkÔÞku), ¾tz-2, 2025{kt su rðîkLk yÇÞkMkeykuLkk ÷u¾ku MktÃkkrËík ÚkÞk Au, yu{Lke ÞkËe çktLku ¾tzLke yLkw¢{rýfk {wsçk yk «{kýu Au : Mkðo©e ÷k¼þtfh Xkfh, zkì. sÞkLktË òuþe, ðeh[tË Ãkt[k÷, nMkw Þkr¿kf, zkì. rLkhtsLk hkßÞøkwhw, ËeÃkf hkð÷, zkì. ytçkkËkLk hkunrzÞk, «ku. sþðtík þu¾zeðk¤k, {fhtË Ëðu, zkì. çk¤ðtík òLke, fLkw yk[kÞo, zkì. ËeÃkf Ãke. Ãkxu÷, zkì. Ãkh{ ÃkkXf, ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, zkì. LkkÚkk÷k÷ økkurn÷, Lke÷k þkn, hksuþ Ãktzâk, «k. ¼krðfk Ãkkhu¾, nrhðÕ÷¼ ¼kÞkýe, «u{S Ãkxu÷, Mkw÷¼k ËuðÃkwhfh, rþhe»k Ãkt[k÷, zkì. rs¿kkMkk Ãkxu÷ yLku «ku. yhwý ðk½u÷k.
yÇÞkMke-rðîkLkkuyu MkkrníÞLkk, ÷kufMkkrníÞLkk, ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk {kÃkËtzkuÚke ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkku yÇÞkMk yLku {qÕÞktfLk fÞwO Au. yk {kxu yk çkÄk rðîkLkkuLkku nwt yk¼khe Awt.
ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke {khe MktþkuÄLk-MktÃkkËLk-yÇÞkMkÞkºkk MkLk
1980Úke ykht¼kE Au yLku rËLk-«ríkrËLk ðÄw ykusMðe çkLkíke hne Au. yu{kt økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkhLkku «{w¾ ykŠÚkf Vk¤ku Au. yk {kxu ðíko{kLk çknw©wík yæÞûk, ¼køÞuþ ßnk yLku Ëe½oáük {nk{kºk, sÞuLÿ®Mkn
òËðLkku yk¼kh {kLkíkkt ykLktË yLkw¼ðwt Awt.
Mkwhu¾ AÃkkE {kxu r¢»Lkk økúkrVõMkLkk fíkkoníkko nhS¼kE Ãkxu÷, Ãkwºk rfhex
yLku ÃkwºkðÄq Mkwhu¾kLku ÞkË fheLku rðh{wt Awt.
¼økðkLkËkMk Ãkxu÷
¼e÷ ‚{ks™kt „eŒku yk Ãknu÷kt {kir¾f ÃkhtÃkhk™u ‚k{krsf ‚t˼o{kt ‚{sðk ¼e÷ ykrËðk‚e ‚{ks, Ãkqðofk÷e™-‚kt«Œfk÷e™ Ëuðe-ËuðŒk ŒÚkk rþfkhe Sð™herŒ{kt ÂMÚkŒ Ãkqðofk÷e™ ‚{ks, Ä{o, y™wck™, {kir¾f ÃkhtÃkhk, ‚t„eŒ, ™]íÞku RíÞkrË™k {q¤ ‚úkuŒ y™u Œu{ktÚke ÂMÚkh ÚkŒe ykðŒe ÷kufrðãk™e [[ko fhðk{kt ykðe Au. ÷kuf‚tMf]rŒ(Folk-Culture)™e yuf {wÏÞ þk¾k Œhefu ÷kufrðãk (Folk-Lore) y™u Œu™e r¼LLk r¼LLk «þk¾k Œhefu ÷kuf‚krníÞ(Folk-Literature), ÷kuf‚t„eŒ (Folk-Music), ÷kuf™kxâ (Folk-Drama), ÷kuf™]íÞ (Folk-Dance), ÷kuff÷k (Folk-Art), ÷kuf{kLÞŒk (Folk-Belif) RíÞkrË ŒÚkk ÷kuf‚krníÞ™kt r¼LLk r¼LLk «fkh-MðYÃkku–÷kuf„eŒ (Folk-Song), „eŒfÚkk (Ballad), ÷kuffÚkk (FolkTale), ÷kuf{nkfkÔÞ (Folk-Epic) ð„uhu þçË‚{qnku ÷kufSð™ y™u Œu™kt rðrðÄ YÃkku™ku þk†eÞ yÇÞk‚ fhðk Ãkrù{{ktÚke «ðuþe ¼khŒeÞ ÷kufrðãk÷kuf‚krníÞûkuºku Mðefkh Ãkk{e ÂMÚkh ÚkÞk Au. Œu™wt «{w¾ fkhý yk rðãkþk¾k ÷kufrðãk™k þk†eÞ yÇÞk‚™ku ykht¼ ‚kiÚke Ãknu÷kt Ãkrù{{kt ÚkÞku Au. ‘÷kuf’÷kuf™e {kir¾f ÃkhtÃkhk y™u Œu™kt rðrðÄ MðYÃkku™u ‚{sðk{kt Ãkrù{™kt yk ŒiÞkh ™k{fhý fux÷kf ytþu WÃkÞku„e Ãký ÚkÞkt Au. ÃkhtŒw ¼khŒeÞ ÷kuf Œku rðhkx Au. «Ëuþu «Ëuþu Œu™kt y™ku¾kt y™uf YÃk Au. yk MÚkkr™f YÃkku™kt MÚkkr™f ™k{ Au. y„úŒk¢{ ykÃke Ãknu÷kt Œu{™k ‚k{krsf ‚t˼o{kt ‚{sðkt òuEyu. ð¤e su Œu òrŒ-‚{ks™k ‘÷kuf’{kt «[r÷Œ ÃkhtÃkrhŒ yÚko æÞk™{kt ÷uðk òuEyu. yk ÃkAe Œu{™kt MðYÃkku™u ‚{sŒkt ykð~ÞfŒk sýkÞ íÞkt Ãkrù{™kt ŒiÞkh ™k{fhýku™ku ¼khŒeÞ fu MÚkkr™f ‚t˼o{kt ðÄw MÃküŒk {kxu WÃkÞku„ fhðku òuEyu. su{ fu ¾uzƒúñk-ËktŒk Œk÷wfk™k ¼e÷ku{kt ÉŒw[¢ «{kýu ykðŒk Ãkðo«‚t„ku ‚{Þu „ðkŒkt y™u fnuðkŒkt ÷kufMðYÃkku ‘yhu÷ku’, ‘¼s™ðkhŒk’, ‘ðŒkt{ýkt™kt „eŒkt’, ‘n„™kt „eŒkt’ ð„uhu ÃkhtÃkrhŒ ™k{kr¼Äk™ Au. Œu™k MðYÃk™e [[ko y™u ð„eofhý fhŒe ð¾Œu yk su Œu ÷kuf{kt «[r÷Œ ™k{ fkÞ{
hk¾ðkt òuEyu y™u ‚{ks™k ‚t˼o{kt ÷kuf™u yr¼«uŒ yÚko{kt MðYÃkku ‚{sðkt òuEyu.
zkì. n‚w Þkr¿kfu yk rðãkþk¾k™k ‚e{kr[nTLkYÃk ÃkwMŒf ‘÷kufrðãkrð¿kk™’{kt yk ‚tþkuÄf-‚tÃkkËf îkhk ¼e÷ ‚krníÞ™kt ‚tÃkkrËŒ 45 ÃkwMŒfku™ku ‚ðkO„e yÇÞk‚ fhe ‘ykrËðk‚e ÷kufrðãk’™u ¼khŒeÞ y™u „wshkŒe ÷kufrðãk ûkuºku yuf MðŒtºk Äkhk Œhefu Mðefkh fÞkuo Au. ykÚke ykÃkýu ynª ‘ykrËðk‚e ÷kufrðãk’ rðþu „t¼ehŒkÚke rð[kheyu Aeyu. suÚke ¼e÷ ykrËðk‚e ÷kufrðãk Œu{™k ‚{ks™k ‚t˼o{kt „úk{ y™u ™„h™e ÷kufrðãkÚke MðYÃku-«fkhu-rð»kÞu õÞkt y™u þk {kxu ™ku¾e Ãkzu Au yk ƒkƒŒ Œ¤„k{e heŒu ðÄw MÃkü ÚkkÞ. ykht¼u ¼e÷ ykrËðk‚e ÷kufrðãk™k yuf Ãkuxk«fkh {kir¾f ÷kuf‚krníÞ™k yuf MðYÃk ‘÷kuf„eŒ’ rðþu rð[kheyu Aeyu.
÷kuføkeíkÚke ¼e÷økeíkLke r¼LLkíkk
{kir¾f ‚krníÞ™wt MðYÃk yuf rðrþü ¼kiøkkur÷f ¼q¼k„ Ãkh ð‚Œe òrŒ‚{ks™k ‘÷kuf’™k ‚k{krsf-ÄkŠ{f-ykŠÚkf «Þkus™ {kxu MÚkkr™f ƒku÷e-¼k»kk{kt ƒtÄkŒwt nkuÞ Au. ykðwt ‚krníÞ ‚k{krsf ‚tMfkh y™u ÄkŠ{f y™wck™ ‚kÚku ‚tf¤kÞ Au y™u rðrÄ-rðÄk™ ‚kÚku r¢Þkþe÷ ÚkE Ãkðo-«‚t„u ÷kuf{w¾u yr¼ÔÞõŒ
ÚkkÞ Au. Mkk{wËkrÞfíkk, MknÞkuøk yLku Mkn¼krøkíkk íkuLkkt ykrÄfkrhf «{w¾ ÷ûkýku Au. ykðwt ‚krníÞ ÔÞÂõŒSð™™u ‚{ksSð™{kt „kuXððk ‚nkÞf ÚkkÞ Au. yk ‚krníÞ{kt ÷kuf™u yr¼«uŒ Sð™ y™u s„Œ™u òýðk™wt Ëþo™ nkuÞ Au. ykÚke su Œu òrŒ™e ykðe ‚ktMf]rŒf-Mkk{krsf ƒkƒŒku ykí{‚kŒT ™ fhðk{kt ykðu íÞkt ‚wÄe yLÞ ‚{ks™e ÔÞÂõŒ™k ÃkÕ÷u fþwt ÃkzŒwt ™Úke ŒÚkk su Œu ‚{ks y™u Œu™k ‚krníÞ™u ‚{sðk{kt ¾kuxkt yÚko½x™ku™e ‚t¼kð™k hnu Au. ykÃkýku WÃk¢{ ¼e÷„eŒ™u Œu™k ‚k{krsf ‚t˼o{kt ‚{sðk™ku Au. ykÃkýu su™u ‘÷kuf„eŒ’ Œhefu yku¤¾eyu Aeyu Œu™u ¼e÷‚{ks ‘„eŒkt’ fnu Au. Ëir™f ÔÞðnkh™e ƒku÷e-¼k»kk{kt „eŒ™wt ƒnwð[™ ‘„eŒkt’ s ƒku÷kÞ Au. Œu™wt {n¥ð™wt fkhý ¼e÷‚{ks{kt rLkò™tË {kxu fu ‚{ks fu ƒnkh™e yLÞ ÔÞÂõŒ™k yk™tË fu «Þkus™ {kxu yuf÷Ëkuf÷ „eŒ „ðkŒwt ™Úke, ÷kufðkã ð„kzkŒwt ™Úke fu ™]íÞ fhkŒwt ™Úke. „eŒku ‚{qn{kt ÷kuf™k ‚k{krsf-ÄkŠ{f «Þkus™ fu yk™tË {kxu „ðkÞ Au. Œu™ku ykht¼ ¼÷u yuf ÔÞÂõŒ fhŒe nkuÞ Ãký ‚{ks™u ykð~Þf ‚t½kuŠ{ YÃku «„xu Au. ykðkt „eŒku ÉŒw[¢ «{kýu ykðŒk Ãkðo«‚t„™k
(39)(40)
ðkŒkðhý{kt Ãkqhku rËð‚ fu Ãkqhe hkŒ y™uf ‚tÏÞk{kt „ðkÞ Au. {kxu ¼e÷‚{ks Œu™u ƒnwð[™{kt ‘„eŒkt’ fnu Au; y™u {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt ‘„eŒkt’ ™k{fhý YZ ÚkÞwt Au. Ãkðo-«‚t„ rð™k ‘„eŒkt’ „kðk™e «Úkk ¼e÷‚{ks{kt ™Úke.
¼e÷ „eŒkt™e ƒeS rðþu»kŒk yu Au fu Ëhuf Ãkðo-«‚t„{kt „ðkŒk „eŒ™wt MðYÃk y™u Œu™u ‚t÷ø™ ðkã ÃkhtÃkhk{kt r™ÞŒ ÚkÞu÷wt nkuÞ Au. {u¤k{kt Zku÷ ‚t÷ø™ „kurXÞk™kt „eŒku „kðk™ku rhðks Au. yk ‚k{krsf «‚t„u ‚kt„ ™k{™k [{oðkã ‚t÷ø™ ¼s™ „kðk™ku «rŒƒtÄ Au. fkuE ÔÞÂõŒ yk r™Þ{™ku ¼t„ fhu Œku ‚{ks™k hku»k y™u Ëtz™ku ¼ku„ ƒ™u Au. {kir¾f ‚krníÞ™e «MŒwrŒ ‚{Þu „kÞf-ðknfkuyu «‚t„ «{kýu fux÷kf ‚k{krsf r™Þ{ku Ãkk¤ðk Ãkzu Au. {u¤k{kt „ðkŒkt „eŒku™ku rð»kÞ ‚k{krsf nkuÞ Au. ykðkt „eŒku™ku WÆu~Þ ‚k{qrnf yk™tË {u¤ððk™ku nkuÞ Au. ykÚke yuf „kÞf™wt „eŒ fkÃke™u ƒeòu „kÞf ™ðk „eŒ™ku ykht¼ fhe þfu Au. ßÞkhu rËðk¤e™k Ãkðuo „ðkŒk yhu÷k™ku rð»kÞ ÄkŠ{f nkuÞ Au. ©kuŒk-Ëþof-‚n¼k„e ÄkŠ{f ©ØkÚke «¼krðŒ nkuÞ Au. ykðk ‚{Þu ƒeòu ðknf-„kÞf ™ðk yhu÷k™ku «kht¼ fhu Œku yk„¤™k yhu÷k{kt ykðu÷kt Ëuðe-ËuðŒk™wt „kihð nýkÞ Au y™u Œu{™wt yÃk{k™ ÚkkÞ Au yuðwt {k™ðk{kt ykðu Au. ykÚke ƒeòu „kÞf-ðknf yk„¤™k yhu÷k™ku «‚t„ fkÃke™u ™ðk yhu÷k™u „kE þfŒku ™Úke. yk{ ‚k{krsfÄkŠ{f Ãkðo-«‚t„ku «{kýu „ðkŒkt „eŒku y™u {kir¾f ‚krníÞ™wt MðYÃk, rð»kÞ «{kýu Œu™wt ™k{fhý y™u Œu™u ‚t÷ø™ ðkã ŒÚkk ™]íÞ ÃkhtÃkhk{kt r™ÞŒ ÚkÞu÷wt nkuÞ Au. ykÚke Œu™wt MðYÃk ‚{sŒkt y™u rð»kÞ «{kýu ð„eofhý fhŒkt ‚{ks™u yr¼«uŒ ‚k{krsf-ÄkŠ{f ƒkƒŒku æÞk™{kt hk¾ðe òuEyu.
r÷r¾Œ ‚krníÞÚke r¼LLkŒk Ëþkoððk y™u Œu™k MðYÃk™u ‚{sðk {kir¾f ÃkhtÃkhk™k «íÞuf ‚krníÞ MðYÃk yk„¤ ‘÷kuf’ þçË «ÞkuSyu Aeyu. ÃkhtŒw ¼e÷ ‚{ks ‘÷kuf’ þçË yLÞ „úk{ y™u ™„h™k ‚{ks™k ÷kufku {kxu «Þkusu Au y™u rŒhMfkh ÔÞõŒ fhðk ÔÞtøÞ{kt ‘÷kufkt’ fnu Au. ykÚke ¼e÷ „eŒ fu Œu™k yLÞ {kir¾f MðYÃk yk„¤ ‘÷kuf’ þçË «Þkusðku Œu{™k ‚k{krsf ‚t˼o{kt ‚ðoÚkk yÞkuøÞ „ýkÞ. ykÚke yLÞ ‚{ks™k yÇÞk‚e™u ‚{sðk ¼e÷ ÷kuf„eŒ {kxu ƒnwð[™{kt ‘¼e÷ „eŒkt’, ‘¼e÷ku™kt „eŒkt’, ‘¼e÷ ‚{ks™kt „eŒku’ fu ‘¼e÷ku™kt „eŒku’ þçË‚{qn «Þkusðku ÞkuøÞ „ýkÞ.
MðYÃk-÷ûkýku
÷kuf„eŒ™e su{ „uÞ Œ¥ð yu ¼e÷ku™kt „eŒku™wt «{w¾ ykrÄfkrhf ÷ûký Au. ÃkhtŒw, „uÞŒk™e y™w¼qrŒ {kxu ¼e÷‚{ks™k yk„ðk ÃkkuŒefk ÏÞk÷ku Au. Œeýk{eXk-{Äwh Mðhku Œu{™u r«Þ ™Úke. {wÏÞ „kÞf™ku Œeýku Mðh ÚkŒkt s ‚nkÞf „kÞfku™u „kðk{kt h‚ ÃkzŒku ™Úke y™u {wÏÞ „kÞf™u xkufu Au, “Íkzk-Ãkkhe hk„u „kf ’÷k („kf’÷e); {u½ ykuÍ ÍUýku ÍUýku ÄÄ{ !’’ (‘‘Íkzk-¼khu hk„u „k yÕÞk – „k y÷e. {u½™e su{ Äe{ku Äe{ku „hs !’’) ‚{ks{kt „eŒ «ðeý „kÞf {kxu ‘nkfrhÞkt „eŒkt™ku r„ŒkrhÞku’ (‚kfh suðkt {eXkt „eŒku™ku „kÞf) fu ‘nkfrhÞkt „eŒkt™e r„Œkhe ƒkE’ fnuðk{kt ykðu Au íÞkhu Œu{™u {™ {u½, ™„khwt fu Zku÷ suðk ½kuh-„t¼eh Mðhku yr¼«uŒ nkuÞ Au.
Zku÷-‚kt„([{oðkã)™k r‚Ø ÚkÞu÷k rðrðÄ ™kË-Œk÷ ŒÚkk rðrðÄ «‚t„u ÃkzkŒe ‘rhðrhÞku’(rfrfÞkheyku)™k æðr™‚tfuŒku, Œu{ktÚke ykrð¼koð Ãkk{u÷e ðkýe y™u r‚Ø ÚkÞu÷k yÚkkuo{kt ¼e÷ku™k „eŒ-‚t„eŒ-™]íÞ™k {q¤ ‚úkuŒ Au.
„eŒ Œku ÃkhtÃkhk{ktÚke-Ãknu÷uÚke s „kÞf-ðknf™k r[¥k{kt Ãkzu÷wt nkuÞ Au ÃkhtŒw „eŒ „kðk™k ykht¼ Ãknu÷kt ‚nkÞf „kÞfku fu hkr„Þk îkhk Ãkkzðk{kt ykðŒe rhðrhÞku(rfrfÞkheyku) „eŒ™k MðYÃk™u «„xkððk{kt ‚nkÞf ÚkkÞ Au. rhðrhÞku „kÞf™u W¥kusu Au y™u Œu™u „eŒ „kðk {kxu ‘ŒuÍ’ (þqh) [zu Au. r¼LLk r¼LLk
«‚t„u ÃkzkŒe rhðrhÞku™k æðr™‚tfuŒku™k ¼kð-yÚko r¼LLk r¼LLk nkuÞ Au. rþfkh™u
{khðk™k ykðuþ{ktÚke sL{Œe rhðrhÞku ¢kuÄ™ku ¼kð sL{kðu Au. „kuºk „kuºk
ðå[u ÚkŒkt [huŒhkt ([ZkE) ‚{Þu ÃkzkŒe rhðrhÞku þºkw™u Ãkzfkhðk™k ÷÷fkhku
ÔÞõŒ fhu Au. ÉŒw[¢ «{kýu ykðŒk ÄkŠ{f-‚k{krsf Ãkðo-«‚t„kuyu Zku÷™k ™kË-Œk÷ ‚kÚku ÚkŒkt ™]íÞku ‚{Þu Ãkkzðk{kt ykðŒe rhðrhÞku n»kkoðuþ™k æðr™‚tfuŒku
‚q[ðu Au. yk rðrðÄ ¢kuÄ, n»kkoðuþ fu Ëw:¾™k æðr™‚tfuŒku™e ‚k{qrnf rhðrhÞku
ðkýe™wt YÃk ÷E, «‚t„ fu ½x™k «{kýu rðrðÄ yÚko Äkhý fhe „eŒ{kt Ãkrhý{u Au ŒÚkk ‚k{qrnf Ëun,÷Þ™wt YÃk Äkhý fhe Zku÷‚kt„™k ™kË-Œk÷-‚t„eŒ ‚kÚku
™]íÞ{kt Ãkrhý{u Au. yuf÷e „uÞ rhðrhÞku™k «fkh™e [[ko fhðk{kt ykðu Œku Ãký «u{™k „eŒ, ðuh™k „eŒ, ¾q™-níÞk fu Ãkhk¢{™k „eŒ™e rhðrhÞku r¼LLk r¼LLk «fkh™e nkuÞ Au. rhðrhÞku ÃkkzŒe ðu¤kyu {w¾{ktÚke «„xŒk Mðh-½ku»k ‚kÚku [nuhk Ãkh «„xŒk ¼kðku{kt „eŒ «{kýu r¼LLkŒk nkuÞ Au. ðehh‚™k „eŒ{kt ƒw÷tË ftXu „eŒ™ku ykht¼, ÷÷fkh¼he rhðrhÞku, „kÞf™ku Œ÷ðkh™k Íxfk™ku yr¼™Þ
(Œ÷ðkhu Íxfkðku ’÷k rfrhÞk) ð„uhu r¢Þkf÷kÃkku îkhk ðehh‚ „kÞf-Ëþof‚n¼k„e™k ÓËÞ{kt ‚kÄkhýefhý Ãkk{e ‚Sð ÚkkÞ Au. ‘Í{ýk™kt Vxkýkt’ (s{ðk Mk{Þu økðkíkkt Vxkýkt-økeíkku) suðkt „eŒku™e þ]t„kh™e rhðrhÞku yknT÷kË ‚kÚku «„xu Au y™u þ]t„krhf r¢Þkf÷kÃkku ‚kÄkhýefhý Ãkk{e þ]t„khh‚{kt Ãkrhý{uAu. yk{ ¼e÷„eŒku™k Ãkqðofk÷e™ MðYÃk rðþu rð[khŒkt ‚{òÞ Au fu ÷kufðkãku îkhk Ãknu÷kt Mðhku «„xu Au. yk ‚t„eŒ™k Mðhku ‚k{qrnf Ëun™u ÷Þ ‚kÚku r¢Þkþe÷ fhe ™]íÞ™wt YÃk ykÃku Au. ™]íÞ™ku yk™tË rhðrhÞku «„xkðu Au, y™u rhðrhÞku ‚kÚkof „uÞ þçËku ‚kÚku „eŒ{kt Ãkrhý{u Au. yk{ ¼e÷„eŒ™k MðYÃk™kt «{w¾ ÷ûkýku „uÞ ‚t„eŒ y™u ™]íÞ Au. „uÞŒk-‚t„eŒ y™u ™]íÞ ¼e÷ku™k „eŒku™kt «ký¼qŒ Œ¥ðku Au. yk Œ¥ðku s „eŒ™u ðkr[f ykfkh{kt ƒktÄe «„xkððk{kt ‚nkÞf ÚkkÞ Au.*
ÄkŠ{f ‚krníÞ–„eŒ, fÚkk„eŒ, ÷kufkÏÞk™, ÷kuf{nkfkÔÞ suðkt {kir¾f
YÃkku Œku „kÞf fu ðknf™k r[¥k{kt Ãknu÷ktÚke s ÂMÚkŒ nkuÞ Au. Œu{™u ƒnkh ÷kððk{kt ‚k{krsf-ÄkŠ{f Ãkðo «‚t„™wt ðkŒkðhý WÆeÃkf™wt fk{ fhu Au. sL{, ÷ø™, {u¤k suðku Úkkuzkf rËð‚ [k÷Œku ‚k{krsf «‚t„ nkuÞ Œku ‚k{krsf ‚tMfkhku ‚kÚku „ðkŒkt „eŒku fu „eŒfÚkkyku xqtfwt YÃk ÷u Au.
ÄkŠ{f «‚t„ nkuÞ Œku „eŒ ÄkŠ{f y™wck™ y™u ÷kuf™e «ƒ¤ ykMÚkk ‚t÷ø™ ÚkE «‚t„-½x™k ‚kÚku òuzkE „eŒkí{f ÃkwhkfÚkk™wt YÃk Äkhý fhu Au. rËðk¤e-„kuh suðk ÄkŠ{f Wí‚ð y™uf rËð‚ [k÷Œk nkuðkÚke ÃkwhkfÚkk Ëe½oYÃk Äkhý fhe {nkfkÔÞ{kt Ãkrhý{u Au.
„eŒku ÷kufðkãku, ÷kuf™]íÞ WÃkhktŒ ÷kuf™kxâ ‚t÷ø™ nkuÞ Au. „kuh fu nku¤e suðk ÃktËh rËð‚ [k÷Œk ÷kufkuí‚ð{kt ÷kuf™kxâ ‚t÷ø™ „eŒku «MŒwŒ fhðk{kt ykðu Au. ykðkt „eŒku ÷kuf™kxâ™k ykht¼, {æÞ fu ytŒ{kt „kðk{kt ykðu Au. fkìƒrhÞk Xkfkuh™wt y™wck™ {u÷wt nkuÞ Au. Œu™e ‚kÚku y™uf „uÞ ÷kufkÏÞk™ku
*¾uzðk økk{Lkk LkkLkS Ãkh{kh ðktMk¤e{ktÚke økeík çknkh fE heíku ykðu Au íkuLke MkhMk ðkík fhu Au, “ðktMk¤e{kt {w¾Úke {kÃkLke s Vqtf {khðkLke. økeíkLkku ½kx yktøk¤eyku ykÃku. {w¾ yLku yktøk¤eyku økeíkLkku ½kx Ãkkzðk Mk{SLku hnu÷kt nkuÞ Au. økeík suðwt ÓËÞ{ktÚke {w¾ îkhk Vqtf{kt ykðu yux÷u yktøk¤eyku ðktMk¤eLkk fkýkt{kt ‘xÃkkuhk’ {khe økeíkLku çknkh fkZu, yLku yk{ økeíkLkku sL{ ÚkkÞ.’ zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeyku, zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, Ãk]. 54
y™u ÷kuf{nkfkÔÞku òuzkÞu÷kt nkuÞ Au. yk{ AŒkt ðå[u ðå[u „ðkŒkt ‘{khe nkìf ‚kuhwt hkuðU’ ({khe þkìf Akufhwt hzu) ‘fkuðh÷e ‚{ ƒku÷u (fkuÞ÷ fu{ çkku÷u), ‘Í{Í{ ‚rhÞku ðU‚wh÷ku’ suðe h[™kyku ÷kuf„eŒku s Au. yu{kt „eŒ™e ™he QŠ{þe÷Œk Au. yu{™ku «ký ÷kuf„eŒ™ku Au. yk „eŒku QŠ{„eŒku™k fw¤™kt Au. Úkk¤e suðk „ku¤ y™u ½uh™u {¤Œk ykðŒk yuf ƒksw [{o {Zu÷k ‘‚kt„’ ™k{™k Œk÷ðkã™e ‚t„Œ{kt „ðkŒkt yk ™]íÞ„eŒkuAu.
ÄkŠ{f-økeíkku
«fkh rð»kÞ™e heŒu ¼e÷‚{ks™kt „eŒku {kuxk ƒu rð¼k„ku{kt ðnU[e þfkÞ; ‚k{krsf „eŒku y™u ÄkŠ{f „eŒku. ÄkŠ{f „eŒku{kt nku¤e„eŒku, „kuh™kt „eŒku, rËðk¤e™kt „eŒku, ðŒkt{ýkt™kt „eŒku, n„™kt „eŒku, fkìƒrhÞk Xkfkuh™kt „eŒku, Ëuðhk™k Xkfkuh™kt „eŒku ð„uhu™ku ‚{kðuþ ÚkkÞ Au. ykðkt „eŒku ÄkŠ{f Ãkðo«‚t„ku ‚t÷ø™ nkuÞ Au. ‚k{krsf „eŒku{kt „kurXÞk™kt „eŒku, E÷ku (nk÷hzkt), ÷ø™„eŒku, {u¤k™kt „eŒku, hkŒes„k™kt „eŒku, Œu¤¾e™kt „eŒku ð„uhu™ku ‚{kðuþ ÚkkÞ Au. ykðkt „eŒku Sð™[¢ ‚t÷ø™ ‚k{krsf «‚t„ku ‚kÚku ðÄw ‚tƒtÄ Ähkðu Au. ‚k{krsf „eŒku ‚kt«Œ{kt ƒ™Œe ½x™k-«‚t„ku{ktÚke h[ðk{kt ykðu Au. ykðkt „eŒku™ku h[rÞŒk ÏÞkŒ nkuÞ Au. ‚{ks™k ÷kufku Œu™u òýŒk nkuÞ Au.
ÄkŠ{f-økeíkkuLkkt ÷ûkýku-MðYÃk
ÄkŠ{f-„eŒku{kt Ëuðe-ËuðŒk™e WíÃkr¥k, ‚kn‚ y™u ðehíð¼ÞkO fkÞkuo ŒÚkk Œu{™ku {rn{k „kðk{kt ykÔÞku nkuÞ Au. ykðkt „eŒku Ãkqðofk÷e™ nkuÞ Au.*
ÃkwhkfÚkkyku,÷kufkÏÞk™ku, ÷kuf{nkfkÔÞku™e su{ ð»kkuo Ãknu÷kt ykðkt „eŒku™k ÃkkX {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt ÂMÚkh ÚkE YZ ÚkÞk nkuÞ Au. ðŒo{k™ ‚{Þ{kt ykðwt ÄkŠ{f ‚krníÞ h[kŒwt ™ nkuðkÚke ‚k{krsf „eŒku™e ‚h¾k{ýe{kt ÄkŠ{f-„eŒku™e ‚tÏÞk yÕÃk nkuÞ Au.
÷kufkÏÞk™ku fu ÷kuf{nkfkÔÞku™e su{ ykðkt „eŒku ÄkŠ{f Ãkðo y™u y™wck™ ‚t÷ø™ nkuÞ Au. fkìƒrhÞk Xkfkuh™e fku¤e™k y™wck™ ‚{Þu „ðkŒkt „eŒku Œku {tºk ‚t÷ø™ nkuÞ Au. „eŒku{kt ykðŒkt «‚t„-½x™k-[rhºkku ‚kÚku Ãkqðofk¤Úke s Ãkqhk
*MkkÄw, “ðkhíkk ðkìrMkÞu MkíkÍwøkLke Lkt f¤ÍwøkLkkt {kìLkðe nkìÃk¤u...
‚{ks™k ÷kuf™e yŒqx ykMÚkk òuzkÞu÷e nkuÞ Au. ‚{ks „eŒku{kt ykðŒe ½x™k«‚t„ku-[rhºkku™u ‚íÞ {k™u Au. ykÚke ykðkt «‚t„-½x™k-[rhºkku ÃkwhkfÚkk™wt YÃk ÷E Ëuðíð «kÃŒ fhe ÷kuf™k ‚k{qrnf {k™‚{kt ÂMÚkh ÚkkÞ Au. suÚke r™ÞŒ
ÚkÞu÷k ÃkkX{kt ½xkzku-ðÄkhku fu ™ð‚so™ fhe þfkŒwt ™Úke y™u fhðk{kt ykðu Œku ‚{ks Œu™u MðefkhŒku ™Úke.+
÷kufkÏÞk™ku–÷kuf{nkfkÔÞku™e su{ þçËku{kt Vhf Ãkzu fu xufÃkËku fu ÄúwðÃktÂõŒyku ƒË÷kÞ Œku [÷kðe ÷uðkÞ Au Ãký «‚t„-½x™k{kt Vhf Ãkzu Œku yufXku ÚkÞu÷ku ‚{ks MðefkhŒku ™Úke.x ykÚke ÄkŠ{f-„eŒku™kt ÃkkXktŒhku {nËT ytþu {¤Œkt ™Úke. ™ð‚so™™u yðfkþ ™ nkuðkÚke ÄkŠ{f-„eŒku, ÷kufkÏÞk™ku fu ÷kuf{nkfkÔÞku™ku ðŒo{k™{kt ™ðku ‚sof ÚkE þfŒku ™Úke. ÄkŠ{f ‚krníÞ™ku ðknf-„kÞf-fÚkf {¤u Au. ðknf ykðwt ‚krníÞ {kir¾f ÃkhtÃkhk™k ðknfòýfkh Ãkk‚uÚke y™wfhý îkhk ƒkÕÞkðMÚkk-rfþkuhkðMÚkkÚke s {kir¾f YÃku «kÃŒ fhðk {ktzu Au y™u {kuxe ðÞu yk Ãkqðofk÷e™ {kir¾f ÃkhtÃkhk Œu™k ‚k{krsfÄkŠ{f ‚t˼o ‚kÚku r[¥k{kt ÷E™u Sðu Au.
Ãkðo-«‚t„™wt ðkŒkðhý y™u ‚nkÞf hkr„Þk™e {ËËÚke Œu™k r[¥k{kt hnu÷e f]rŒ {kir¾f f÷kí{f YÃk Ähu Au. ÷kufkÏÞk™ku-÷kuf{nkfkÔÞku™wt {kir¾f f÷uðh yíÞLŒ Ëe½o y™u ÷kufðkãku ‚t÷ø™ nkuÞ Au. ykðe Ëe½o f]rŒyku™kt fÚkk™f r[¥kM{]rŒ{kt ytrfŒ fhe þfu y™u ðkã-‚t„eŒ{kt fkiþÕÞ «kÃŒ fhe þfu yuðe ÔÞÂõŒ s ÷kufkÏÞk™ku-÷kuf{nkfkÔÞku™ku ðknf-„kÞf ÚkE þfu Au. ykÚke ÷kufkÏÞk™ku÷kuf{nkfkÔÞku™k ðknf-„kÞf™e ‚tÏÞk ‚{ks{kt {ÞkorËŒ nkuÞ Au. ‚k{krsfÄkŠ{f „eŒku™ku {kir¾f Ëun ÷½w nkuÞ Au. ð¤e fkìƒrhÞk Xkfkuh™e fku¤e™kt „eŒku™k yÃkðkË r‚ðkÞ ykðkt „eŒku ‚t÷ø™ fkuE ðkã nkuŒwt ™Úke. ðkã™e ‚t„Œ + yk ytøku 1983{kt çknurzÞk økk{Lkk Sðk¼kE øk{khLkkt rðÄkLkku Mkq[f Au, “ÍqLkk yhu÷k{k ykÃkwt Lkðwt çkLkkðeLku økkEyu íkku fkuE yk ðkík {kìLkíkwt Lknª. yhu÷ku hkMke (sqXku¾hkçk) ÚkE ÍkÞ. yhu÷ku økkðkðk¤kLk ÍqXku nU, ÷wMMkku nU yu{ fUðk{kt ykðu. Íu økðkíkwt yut yu Mk økðkÞ. yhu÷kLke ðkìýe çkË÷kÞ Ãkkìý fkìýe (fnuýe-fÚkk) íkku yu Mk ykðýe ÍkuEÍu.”
x MkkçkhfktXkLkk ¾uzçkúñk íkk÷wfk{kt økðkíkk økuÞ yhu÷kLkwt YÃk: hUzkt-Ãkkzkt hkufðkLke Q{k ykðe nU çkkÃkk!
çkLkkMkfktXkLkk Ëktíkk íkk÷wfk{kt økðkíkk økuÞ yhu÷kLkwt YÃk: hUzkt-Ãkkzkt hkufðkLke QMk ykðe nU hkìýk çkkÃkk!
rð™k™wt ÷½wYÃk Wí‚ð-«‚t„ku™k WÕ÷k‚¼Þko ðkŒkðhý{kt ™]íÞ ‚kÚku ‚ns M{]rŒyu [ze sŒwt nkuðkÚke ykðkt „eŒku™k „kÞf-ðknfku™e ‚tÏÞk ‚{ks{kt ½ýe ðÄkhu nkuÞ Au.
ÄkŠ{f Ãkðo-«‚t„ku y™u {u÷kt-[kuϾkt ÄkŠ{f y™wck™ku ‚t÷ø™ ÄkŠ{f ‚krníÞ
õÞkhu h[kÞwt nþu ? fkuýu håÞwt nþu ? ÔÞÂõŒyu håÞwt nþu fu ‚{qnu ‚kÚku {¤e™u håÞwt nþu ? þk™k ykÄkhu håÞwt nþu ? Œu™e ‚so™ «r¢Þk fuðe nþu ? ytrŒ{ YÃk fuðe heŒu r‚Ø ÚkÞwt nþu ? RíÞkrË ƒkƒŒku™k W¥kh yk Ãknu÷kt Ëþkoðe Au Œu Œu{™e Ãkqðofk÷e™ rþfkhe Sð™herŒ, WÃkhktŒ ÉŒw[¢ «{kýu ykðŒk ‚k{krsf-ÄkŠ{f Wí‚ðku-y™wck™ku{kt ‚n¼k„e ÚkE fhu÷kt r™heûkýku ŒÚkk ykðk ÄkŠ{f ‚krníÞ™k ðknfku™u ÃkqAu÷k «&™ku™k W¥khku{ktÚke {¤e þfu Au (rð„Œ {kxu swyku ™e[u™e ÃkkËxeÃk).*
ðknf-„kÞf™kt ‚q[f rðÄk™kuÚke ykx÷e ƒkƒŒku MÃkü ÚkkÞ Au : Ãkqðofk¤Úke÷kufSð™™k W»k:fk¤Úke s „eŒku-ÃkwhkfÚkkyku - ÷kufkÏÞk™ku- ÷kuf{nkfkÔÞku suðwt ÄkŠ{f ‚krníÞ h[kÞwt Au, MðYÃk çktÄkÞwt Au yLku ÷ûkýku MÃkü ÚkÞkt Au. ‚{ks{kt ƒ™u÷e fkuE rðþu»k ½x™k™u r[htSðe ƒ™kððk fkuE yuf fu yuf™k {k„oËþo™{kt ‚kÚku {¤e™u Lk]íÞ-Lkkxâ fu ™kxâ-™]íÞYÃk ykÃÞwt. yk á~ÞYÃk òuE™u ykùÞo Ãkk{u÷e fkuE yuf ‚sof «rŒ¼kyu Œu™wt „uÞ fÚkkYÃk ykÃÞwt. yk fÚkk yk„¤ [k÷u {kxu ƒe{khe Ëqh fhðk™k ÄkŠ{f y™wck™ ‚t÷ø™ ÚkE „uÞ {tºk™wt YÃk Ãkk{e. yk„¤ sŒkt ykht¼™e yk ½x™k, ÃkwhkfÚkk-™kxâ-™]íÞ-{tºk™wt YÃk Ãkk{e, {kir¾f
*1983{kt ¾uzçkúñk íkk÷wfkLkk çknurzÞk økk{Lkk ðíkLke yLku ÄkŠ{f yhu÷kLkk økkÞfðknf Sðk¼kE Ík÷k¼kE øk{khLku ÃkqAu÷k «&LkkuLkk W¥khku yk MksoLkr¢ÞkLke çkkçkíkkuLkwt Ãkøkuhwt ykÃku Au. íku{Lke ðkýeLkwt ¼k»kktíkh yk «{kýu Au, “½ýk ðhíkkhk (ð»kkuo) ðne økÞk. MkíkswøkÚke yhu÷k (rËðk¤eLkk Ãkðo xkýu økðkíkwt ÄkŠ{f MkkrníÞ) økkíkk økkíkk ykðeyu Aeyu. Ãký Ãknu÷ku yhu÷ku fkuýu Q¼ku fÞkuo (håÞku)? Lk¬e Lknª fne þfkÞ. ÄLÞ Au íku økqtÚkLkkhkLku fu suýu ykðk yhu÷k økqtÚÞk! y{u òýeyu yuðwt fneyu. Ãk]ÚðeLke h[Lkk ÚkE. ÃkAe Lkð÷k¾ Ëuðeyku ËurðÞkðk¤k{kt Lkkìhíkwt (Ãk]ÚðeLke h[Lkk Mk{Þu su ½xLkkyku ½xe íkuLkwt Lkkxâ-Lk]íÞYÃk) h{e. yk LkkìhíkkLku òuELku ¼ku¤k ¼e÷u (su Lkkìhíkwt h{ðk{kt Mkn¼køke níkku) yhu÷ku økqtÚÞku. ÃkAe hkrxÞk-ÄkrhÞk(¼kuÃkk)yu ÃkqMk yuhíkkt (Ëkýk òuE çke{khe Ëqh fhðk çkku÷kíkku {tºk) {tºk(Lkk YÃk){kt yhu÷ku ykøk¤ fkZâku. Ëkýk òuíkkt yksu Ãký y{u Ëuðeykuyu fhu÷kt LkðeLk fkÞkuoLkku {tºk çkku÷eyu Aeyu yLku yk Ëuðeykuyu ËurðÞkðk¤k{kt su LkðeLkíkk fhe yu–íku swøkÚke òuíkk òuíkk ykðeyu Aeyu. yux÷u yksu Ãký (ËuðeykuLkk Mðktøk MkS) Lkkìhíkwt h{eyu Aeyu.’
ÃkhtÃkhk ƒ™e, Ãkðo-«‚t„ ‚t÷ø™ ÚkE ‚{ks{kt «‚he. ykÚke yksu Ãký ¼e÷
‚{ks{kt Ëuðeyku™k ¼kuÃkk yk‚ku {k‚™k ykht¼{kt Ãkqðofk¤{kt ™ð÷k¾ Ëuðeykuyu ÃkkuŒk™kt yËT¼wŒ fkÞkuo r[htSðe ƒ™u yux÷k {kxu ykÃku÷k Lk]íÞ-Lkkxâ fu ™kxâ™]íÞYÃk™e ÃkwhkfÚkk™u ™kìhŒk YÃku h{u Au. Ëuðe-ËuðŒk™kt {rn{k¼ÞkO fkÞkuo™e yk ÃkwhkfÚkk{ktÚke ƒ™u÷k „uÞ {tºkku yk„¤ sŒkt ƒe{khe Ëqh fhðk, ÚkkÃk¤k Ãkh™k yt„khk Ãkh ©eV¤ y™u ÷kux™ku nku{ fhe ¼kuÃkk (¼qðk) îkhk «Þkuòðk ÷køÞk y™u rðrÄrðÄk™™e y™uf r¢Þkyku òuzkðk ÷k„e. ðŒo{k™{kt Ãký ¼e÷ ‚{ks™wt {kir¾f ÄkŠ{f ‚krníÞ ðirËf „k™™e su{ y™wck™ ‚t÷ø™ nkuÞ Au; y™u ÞkuøÞ Mðh ¼kh ‚kÚku ÷Þ{kt s „ðkÞ fu ƒku÷kÞ Au. ¼qŒ-«uík fkZðk™e huze ‚k{„k™™u {¤Œe ykðu Au. ‚kt«Œ{kt ÚkŒkt {u÷kt-[kuϾkt ÄkŠ{f y™wck™ku{kt Ãkqðofk÷e™ Þ¿k ‚tMf]rŒ™kt rðrðÄ rðrÄ-rðÄk™ku™kt {q¤ òuE þfkÞ Au.
ÄkŠ{f-økeíkkuLkku Ãkqðofk÷eLk Mkúkuík ‚kt«Œ{kt ¼e÷ ‚{ks{kt fkìƒrhÞk Xkfkuh™e fku¤e™wt y™wck™, Äq¤k™k Ãkkx({nk{k„eo Ãkkx)™wt y™wck™, Ëuðhkt™k Xkfkuh™k hkŒes„k™wt y™wck™ suðkt ÄkŠ{f y™wck™ku ‚{Þu Œkò yt„khk ÚkkÃk¤k™e ðuËe Ãkh {qfe™u ÷kux, [ku¾k fu [qh{k™ku nku{ fhðk™e ÃkhtÃkrhŒ rðrÄ Au. yk ‚{Þu Ãk]Úðe™e WíÃkr¥k-fÚkk™k {tºkku „kðk{kt fu „uÞ ÷Þ{kt fÚkðk{kt ykðu Au. yk fÚkk{kt rÃkÃÃk÷kË Ér»k (ÃkeÃk¤ Y¾e), ÄkiBÞ Ér»k (Äq{ Y¾e), „kiŒ{ Ér»k („kuŒ{ Y¾e), s¤ Ér»k ð„uhu Ér»k™k WÕ÷u¾ku ykðu Au. yk rðrÄ-rðÄk™ku™wt Ãk„uhwt Auf Œk{úk~{fk¤™e ‚tMf]rŒ, ykþhu ºký nòhÚke A nòh ð»ko ‚wÄe™k ‚{Þ¾tz™e ‚tMf]rŒ ‚wÄe sðk ‚t¼ð Au. „kuh™k Wí‚ð «‚t„u fhðk{kt ykðŒe ‘®÷„Ãkqò’, Ëuðhk™e {qŠŒyku
MÚkkÃkŒe ðu¤kyu fhðk{kt ykðŒe ‘‚ÃkoÃkqò’ y™u {kuxe LÞkŒ™e ‚{kÂÃŒ ‚{Þu fhðk{kt ykðŒe ‘ð]ûkÃkqò’™kt {q¤ Œk{úk~{fk¤™e ‚tMf]rŒÚke Ãký yk„¤ sðk ‚t¼ð Au. suLkku WÕ÷u¾ yk Ãknu÷kt Ãký fÞkuo Au. yk Ãkqðofk÷e™ ‚{Þ ykýõÞ
Ér»k ‚tMf]rŒ™ku nŒku. ykÚke ¼e÷ku™e ‚]rü™e WíÃkr¥k™e {tºkfÚkk{kt WÕ÷ur¾Œ Ér»k{ktÚke fux÷kf ykÞkuo™e ykswƒksw ð‚Œe r™»kkË-Ãkw®÷Ë-rfhkŒ ykrË òrŒ™k nkuðk™e ‚t¼kð™k ™fkhe ™nª þfkÞ. Œífk÷e™ ðuË ‚krníÞ y™u Œu{ktÞu yÚkðoðuË™e h[™k{kt ykðk ykÞuoŒh Ér»k ‚n¼k„e ÚkÞk nkuðk™e Ãký ‚t¼kð™k Au. Ëuðku™u ðþ fhe™u RÂåAŒ æÞuÞ «kÃŒ fhðk y™u þºkwyku™ku rð™kþ fhðk yÚkðoðuË{kt ‚t{kun™, ðþefhý, Wå[kx™ ð„uhu rðãkyku ŒÚkk ½kŒf {tºkŒtºkkrË
y™u {rý-{kuŒe, Œkðeòu y™u rðrðÄ r¢Þk-rðrÄyku™k «Þku„ku ƒŒkÔÞk Au, su yíÞkhu ykrËðk‚eyku™e rsðkŒe Sð™herŒ{kt «[r÷Œ Au. ÉøðuËfk÷e™ ykÞkuo{kt yk ÄkŠ{f y™wck™ku yu{™k ÃkwhkurnŒku fhŒk, ßÞkhu yíÞkhu ykrËðk‚eyku™k ¼qðk fu ¼kuÃkk yk ÄkŠ{f rðrÄyku fhu Au.
¼khŒ{kt ðirËf Ä{o ƒ™e „Þku. ðuËkuyu Ä{o™wt rþü YÃk «MŒwŒ fÞwO. ðuË yuf ð„o{kt ƒtÄkE „Þk. ÷kirff {tºkku ÃkkuŒk™wt MðŒtºk yÂMŒíð ò¤ðe hÌkk y™u Œu yuðk {k™ð‚{wËkÞ™k nkÚk{kt hÌkk su ‚kÄkhý heŒu fnuðkŒk rþü ð„oÚke Ëqh y™u y÷„ hÌkk. yk ÷kirff {tºkku™e ÚkkÃký su{ýu ‚t¼k¤e Œuyku ¼kuÃkk yÚkðk ¼qðk fnuðkÞk. òËwE rðrÄ y™u ÄkŠ{f y™wck™ fhkð™khk ŒÚkk „qZ þÂõŒyku™e y‚hku {tºkku îkhk Ëqh fh™khk ykðk ¼kuÃkk ÃkkuŒk™e ykswƒksw ™kUÄÃkkºk yuðk {k™ð‚{qn ‚kÚku „kZ heŒu ‚tf¤kÞu÷k nkuÞ Au. zwt„he ¼e÷ ykrËðk‚eyku™k «íÞuf „k{{ktÚke yufÚke ðÄw ¼kuÃkk {¤u Au. Œuyku ¼qŒ, ðeh fu ‘ðun’™k «¼kð™u {tºkku îkhk [{ífkrhf heŒu Ëqh fhu Au. fux÷ef ðkh {qX-[kux suðk fk¤k òËw™ku WÃkÞku„ fhe ‚k{u™e ÔÞÂõŒ™k Sð™™u òu¾{{kt {qfu Au. yk{ òËw™e ¼qr{fk ¼sð™kh ÔÞÂõŒ™ku ‚tƒtÄ „qZ ykí{kyku fu þÂõŒyku ‚kÚku ƒtÄkÞ Au fu fu{ yu ƒeòu «&™ Au, ÃkhtŒw yuf rðþk¤ {k™ð ‚{wËkÞ ‚kÚku yð~Þ ƒtÄkÞ Au. ykðk {k™ð‚{qn™k {k™‚ Ãkh ¼kuÃkkyku™ku «¼kð ½r™c heŒu ÔÞkÃku÷ku nkuÞ Au. ‚k{krsf „eŒku-÷kuføkeík „kurXÞk™kt „eŒku yk Ãknu÷kt ¼e÷ku™kt „eŒku™u ƒu {kuxk rð¼k„ku, ÄkŠ{f „eŒku y™u ‚k{krsf „eŒku{kt ðnU[e ÄkŠ{f „eŒku™u Œu{™k ÄkŠ{f ‚t˼o{kt ‚{sðk™ku «Þí™ fÞkuo. ynª, ykÃkýku yr¼„{ ‚k{krsf „eŒku{ktÚke ‘„kurXÞk™kt „eŒku’™u Œu{™k ‚k{krsf ‚t˼o{kt ‚{sðk™ku Au.
¼e÷ ÷kufSð™{kt „kurXÞk™kt „eŒku ÔÞkÃkf heŒu «‚hu÷kt Au; y™u Œu{™e ‚tÏÞk Ãký ðÄw Au. Sð™[¢ «{kýu rfþkuhkðMÚkkÚke ykht¼kŒkt yk „eŒku Þwðk, ÃkkiZk y™u ð]ØkðMÚkk ‚wÄe™kt †e-Ãkwhw»kku™k ‚t½ r[¥k Ãkh ½r™c «¼kð Ãkkzu Au. „kurXÞk™kt „eŒku™ku ‚k{krsf ‚t˼o
„kurXÞk™kt „eŒku yu ¼e÷ ‚{ksu rð»kÞ™e árüyu ykÃku÷wt ™k{kr¼Äk™ Au.
‘„kurXÞku’ yux÷u «u{e y™u ‘„kuXý’ yux÷u «ur{fk. ¼e÷ ‚{ks{kt rfþkuhkðMÚkk{kt „kurXÞku-„kuXý fhðk™e Sð™«ýk÷e Au. rfþkuh™u „kuXý nkuÞ Au y™u rfþkuhe™u „kurXÞku nkuÞ Au. ‚{ksu Mðefkhu÷e yk Sð™herŒ nkuðkÚke «f]rŒ™k {wõŒ «kt„ý{kt „kurXÞku-„kuXý yufƒeò ŒhV ‚knrsf heŒu ykf»kkoÞ Au. yk ykf»koý þkherhf{k™r‚f «u{{kt Ãkrhý{u Au. yk òŒeÞ {wõŒŒk™kt {q¤ {k™ð‚{ks™e ykht¼™e {kŒ]‚¥kkf Sð™herŒ{kt òuE þfkÞ Au. {kŒ]‚¥kkf Sð™herŒ{kt †e òŒeÞ ‚tƒtÄku{kt MðŒtºkŒk ¼ku„ðŒe. ¼e÷ ‚{ks Ãký ykðk {k™r‚f-þkherhf «u{™u ½]ÛÞ „ýŒku ™Úke. Œu™wt {n¥ð™wt fkhý Ãkqhk ‚{ks™wt ÷kuf{k™‚ {kŒ]‚¥kkf Sð™herŒ™k Ëþo™{ktÚke h[kÞu÷wt-h‚kÞu÷wt Au. yufkLŒ{kt rfþkuh-rfþkuhe™u òŒeÞ ‚tƒtÄ ƒktÄŒkt fkuE ðze÷s™ òuE òÞ Œku ÓËÞ™e yíÞLŒ WËkhŒkÚke fnu Au, “ƒkuËwt nU; ne¾U nU; ¾k¾rhÞwt fhU nU !” (“fk[e ô{h™kt Au; þe¾u Au; ¾k¾hk™e AkÞk{kt yk™tË fhu Au !”) yk ÷kufrððuf Ãkqhk ‚{ks™ku Au.
÷ø™ Ãknu÷kt™k òŒeÞ ‚tƒtÄku rðþu {kuxuhkt™k WËkh {k™‚™u «„x fhŒe yuf fnuðŒ Ãký «[r÷Œ Au, “Œkì÷he{kne ¾e‚he Íu ¾kÞ yutýk™e, Úkk¤e{k ykðu Ãku‚ yuf Œýe™e !” (“nktÕ÷e{kt™e ¾e[ze su ¾kÞ Œu™e, Úkk¤e{kt ykÔÞk ÃkAe yuf Äýe™e !”) fwtðkhe fLÞk ‚kÚku fkuE Ãký Þwðf «u{‚tƒtÄ hk¾e þfu Ãký ÷ø™ fÞko ÃkAe yuf s Äýe-ÃkrŒ™e „ýkÞ.
÷ø™ Ãkqðo™k yk òŒeÞ ‚tƒtÄku r™¼kððk™e WËkhŒk y™u ‚{k„{™k «íÞûk Ëþo™ ‚{Þu {kuxuhkt™ku ykt¾ ykzk fk™ fhe Ëk¾ððk{kt ykðŒku rððuf Ãkqðofk÷e™ {kŒ]‚¥kkf Sð™herŒ™k Ëþo™{ktÚke ykÔÞku Au; y™u yk Ëþo™{ktÚke rfþkuhkðMÚkk{kt „kurXÞk-„kuXý fhðk™e «Úkk ykrð¼koð Ãkk{e Au. ykÚke ÷kuf{k™‚ ykðk ‚tƒtÄku fkuE Ãký «fkh™k ‚k{krsf AkuA rð™k ‚nsŒkÚke Mðefkhu Au; y™u rfþkuh-rfþkuhe ‚kÚku™ku ðze÷s™ku™ku ‚k{krsf ÔÞðnkh WËkh ÷kufŒ¥ð Œhefu «„xu Au. ykÚke Œku ¼e÷ fLÞk „kurXÞk ‚kÚku «f]rŒ™k ‚ktr™æÞ{kt ¼ku„ðu÷k þkherhf «u{™k yk™tË™e y™w¼qrŒ™u ÃkkuŒk™e {kŒk ‚{ûk, ðúezk™k ¼kð rð™k ‚ns heŒu „eŒ YÃku „kÞ Au : „kurXÞku fUhŒu fUhe „uE ykÞk; fUhe „uE ykÞk, fut{Ëe Ãkk¾u¤ rVhe „uE ykÞk ! „kurXÞku fUhŒu fUhe „uE ykÞk; fUhe „uE ykÞk, (47)(48)
Ëuzfwt ykìVU yut{ ykìVe „uE ykÞk ! 8
ÃkhtŒw, su™e ‚kÚku «u{ ÚkkÞ Au Œu™e ‚kÚku ÷ø™ ÚkE þfŒkt ™Úke. ‚{ks ƒrn„kuoºk «Úkk™u ðhu÷ku nkuE, ÷ø™ ƒeò „k{ y™u yLÞ „kuºk{kt fhðkt Ãkzu Au. ykÚke ÷ø™ ‚{Þu „kurXÞku fu „kuXýLku fkÞ{ {kxu Akuze Ëuðkt Ãkzu Au. ÷ø™ yu yu{™k {kxu rðÞku„™k Ëw:¾™wt fkhý ƒ™u Au. Ãkrhýk{u Ãkqðohk„-«ýÞ-r{÷™‚{k„{™k ykht¼™k ‚w¾kí{f ¼kðku y™u ÷ø™ ‚{Þ y™u ÷ø™ ÃkAe™k rðÞku„™k Ëw:¾kí{f ¼kðku „kurXÞk™kt „eŒku™ku yk÷tƒ™ ykÄkh ƒ™u Au. yk ‚w¾kí{f-Ëw:¾kí{f ¼kðku™e y™w¼qrŒyku yr¼ÔÞÂõŒ Ãkk{e y‚tÏÞ „eŒ™]íÞku{kt Ãkrhý{u Au.
‚{k„{™k þkherhf yk™tË™u Œhwýe yuf „eŒ{kt yk heŒu „kÞ Au :
™kì™fe ykuŒe hkuðhkðŒku ’÷k „kuXk, yð hkuðhkðU {Ík ykðu ’÷k „kuXk ! 9
÷ø™ ¼e÷fLÞk y™u Œhwý {kxu Ëw:¾ËkÞf «‚t„ Au. fLÞk™kt ÷ø™ ÷uðkÞkt
Au, „kuXý™u ÃkeXe y™u Ãkk™uŒh ƒt™u hzkðu Au. fkhý fu „kurXÞk™e M™un÷MðÂÙ÷ nqtV{ktÚke y÷„ Úkðk™ku ‚{Þ ykðe ÃknkUåÞku :
y¤Ëe ÃkeXe ðUýkt fwykhkt ’÷k „kuXk, fwykhkt ’÷k „kuXk;
y¤Ëe ÃkeXe hkuðhkðU nU ’÷k „kuXk !
Ãkkfk Ãker¤Þk ðUýkt fwykhkt ’÷k „kuXk, fwykhkt ’÷k „kuXk; Ãkkfwt Ãker¤Þwt hkuðhkðU nU ’÷k „kuXk ! 10
÷ø™ ÃkAe fLÞk™k Ãkqðo™k «u{e ‚kÚku™k òŒeÞ ‚tƒtÄku „t¼eh ÷u¾kÞ Au. ÃkhÛÞk ÃkAe fLÞk ÃkkuŒk™k Ãkqðo™k «u{e ‚kÚku òŒeÞ ‚tƒtÄ Ähkðu Œku Œu™ku ÃkrŒ ‚tƒtÄ Ähkð™kh „kurXÞk™e níÞk fhu Au (yÚkðk Œu™e Ãkk‚uÚke Ëkðk™e {kuxe hf{ ð‚q÷ fhu Au.). yk{ òh«u{™k «‚t„{kt Ãkwhw»k™e níÞk fhðk™e Ãkwhkýe «ýk÷e yks™e rsðkŒe Sð™herŒ ‚kÚku yrð™k¼kðu òuzkÞu÷e Au. ykÚke ÃkrŒ, Ãkí™e ‚kÚku òh-«u{ fh™kh Ãkwhw»k™e níÞk fhu ŒkuÃký Œu™u Ãkùk¥kkÃk ÚkŒku ™Úke fu «Úkk nkuðkÚke ‚{ks Ãký ykðe ÔÞÂõŒ™ku rŒhMfkh fhe ƒrn»f]Œ fhŒku ™Úke. ykðk «‚t„u ÔÞÂõŒ y™u ‚{ks ƒt™u {k™u Au fu „w™u„kh™u ÞkuøÞ rþûkk Úkðe s òuEyu, y™u Œu níÞk™u s ÷kÞf nŒku. yk{ ‚{ks{kt Ãkh†e ‚kÚku òŒeÞ ‚tƒtÄku yux÷u
‚tƒtrÄŒ Ãkwhw»k™e níÞk ! yk níÞk yu ‚{ks™e ÃkhtÃkhk{kt Sð™{qÕÞ ƒLÞwt Au. ykðk yuf òh«u{e™e níÞk™wt „eŒ yk «{kýu Au :
ÄkE ÄkE r{÷ýkt r{÷ku nku ’÷k rfrhÞk, r{÷ku nku ’÷k rfrhÞk, Œ÷ðkhu Íxfkðku nku ’÷k rfrhÞk ! 11
«u{™k AÈ ykðuþ-yk™tË{kt Ëkuze Ëkuze™u rfrhÞk(ÔÞÂõŒ™wt ™k{)™u {¤ku !
ÃkAe Œ÷ðkhu Íxfkðku !
{kÞko ÃkAe Œu{™u yÃkhkÄ ƒkuÄ ÚkŒku ™Úke :
÷Uf ’÷k rfrhÞk, ¾kf ’÷k rfrhÞk !
ƒu Ãkk™e ÷kVe {¤e nU ’÷k rfrhÞk !
rfrhÞk, Œwt ƒu ƒksw, Ãkí™e y™u «ur{fk-ƒt™u™u «u{ fhŒku nŒku ™u ? ÷u, ƒu ƒksw™e ÷kÃk‚e ¾kŒku ò !
¼kð-h‚™e árüyu „kurXÞk™kt „eŒku™u [kh rð¼k„{kt ðnU[e þfeyu : (1) Ãkqðohk„™kt „eŒku (2) r{÷™-‚{k„{™kt „eŒku (3) rðhn™kt „eŒku y™u (4) òh«u{(Úke ÚkŒe níÞk)™kt „eŒku.
÷ø™ Ãknu÷kt™k ‚{ks Mðef]Œ «u{™kt „eŒku „úk{ fu ™„h™k ÷kuf‚krníÞ{kt {¤Œkt ™Úke. Œu™wt {n¥ð™wt fkhý yLÞ ƒu ‚tMf]rŒÚke ykrËðk‚e ‚tMf]rŒ Sð™herŒSð™{qÕÞku-Sð™Ëþo™Úke y÷„ Ãkzu Au.
Sð™™k ykht¼u sL{u÷ku «Úk{ «u{ „kurXÞk-„kuXý{kt s ½™e¼qŒ ÚkÞu÷ku nkuðkÚke ÃkkiZkðMÚkk Ãkkh fÞko AŒkt †e-Ãkwhw»kku «Úk{ «u{™u ¼q÷e þfŒkt ™Úke. ykÚke ykrËðk‚e ÷kuf‚krníÞ{kt ËktÃkíÞ «u{™kt „eŒku {¤Œkt ™Úke. yk{ ykrËðk‚e Äkhk yLÞ ƒu Äkhk „úk{ y™u ™„hÚke ‚k{krsf árüyu ½ýe-ƒÄe ƒkƒŒku{kt y÷„ Ãkzu Au. „kurXÞk™kt „eŒku™ku h[rÞŒk yLku h[LkkLkk ykÄkhMkúkuík
„kurXÞk™kt „eŒku™ku h[rÞŒk fkuý ? fkuE yuf ÔÞÂõŒyu håÞkt fu ‚{qnu ‚kÚku {¤e™u håÞkt ? ®÷„¼uË™e árüyu †eyu håÞkt fu Ãkwhw»ku håÞkt ? ðÞ™e heŒu rfþkuh,Œhwý fu «kiZu håÞkt ? ð„uhu «&™ku™k W¥khku ‚h¤ŒkÚke ykÃke þfkÞ Au. ¼e÷ku™kt ÄkŠ{f-„eŒku Ãkqðofk÷e™ nkuðkÚke Œu{™k h[™kh™wt Ãk„uhwt {¤Œwt ™Úke.
ykðkt „eŒku™k h[™kh™e þkuÄ {kxu ykÃkýu Äkhýk WÃkh ykÄkh hk¾ðku Ãkzu Au. ßÞkhu „kurXÞk™kt „eŒku Ãkqðohk„, «u{, òh«u{ y™u Þw„ƒkuÄ Íe÷Œkt ‚kt«Œ{kt ƒ™Œe ½x™k-«‚t„ku{ktÚke h[kŒkt nkuðkÚke Œu™k h[rÞŒk™wt Ãk„uhwt ‚h¤ŒkÚke {¤uAu.
„kurXÞkrð»kÞf «ýÞ„eŒku Sð™[¢™e heŒu ykht¼u rfþkuhk-ŒhwýkðMÚkk ‚kÚku ‚tƒtÄ Ähkðu Au. ykÚke „kurXÞkLkkt „eŒku™ku yk÷tƒ™-ykÄkh rfþkuh-rfþkuheyku™kt r[¥k-ÓËÞ nkuÞ Au. ÷ø™ Ãknu÷kt «u{ fhðku yu ¼e÷ ‚{ksu Mðefkhu÷e Sð™herŒ nkuðkÚke rfþkuh-rfþkuheyu «u{ fhðku yu ‚k{krsf yrÄfkh ƒ™u Au. ykÚke «u{™k {k™r‚f-þkherhf ¼kðku™u fkuE Ãký «fkh™k fwxwtƒ- ‚{ks™k f]rºk{ «¼kð fu ˃ký rð™k ‚nsŒkÚke ÔÞõŒ fhe þfu Au. «u{™ku Œ÷‚kx rfþkuheykuŒhwýeyku s ðÄw ŒeðúŒkÚke y™w¼ðu Au. ykðk y{qŒo ¼kðku †eyku ‚nsŒkÚke yr¼ÔÞõŒ fhe þfu Au. {kxu „kurXÞk™k Ãkqðohk„-r{÷™-rðhn™kt ðÄw ™u ðÄw „eŒku™e h[rÞŒk rfþkuheyku-Œhwýeyku nkuÞ Au.
¼e÷‚{ks „eŒh[™k™e «r¢Þk™u ‘„eŒ „Xðwt’ („eŒ „qtÚkðwt) fnu Au y™u „eŒ h[™kh™u ‘nkfrhÞkt „eŒku™e „X™khe ƒkE’ fu ‘nkfrhÞkt „eŒku™ku „X™khku ÃkkE’ (¼kE) fnu Au. yk™ku yÚko yu fu «u{™k ¼kðku y™w¼ðŒe ƒÄe s rfþkuhe-ÞwðŒeyku „kurXÞk™kt „eŒku h[e þfŒe ™Úke. ÃkhtŒw, su™k{kt ‚so™«rŒ¼k nkuÞ yuðe †e s „kurXÞk™kt „eŒku™wt ‚so™ fhu Au. fux÷kf ‚tòu„ku{kt ‚soLk«rŒ¼kðk¤ku rfþkuh-Þwðf Ãký ykðkt „eŒku h[u Au. yk ƒkƒŒ ‘nkfrhÞkt „eŒku™ku „X™khku ÃkkE’ rðÄk™Úke Vr÷Œ ÚkkÞ Au. «u{™k ¼kðku™e Œeðú y™w¼qrŒ Œku †e™e s nkuÞ Au. yk{ AŒkt «u{{kt ƒt™u ‚n¼k„e nkuÞ Au; «u{™e y™w¼qrŒyku „kuXý-„kurXÞk™e ‚rnÞkhe nkuÞ Au. ykÚke rfþkuh-rfþkuhe ‚kÚku {¤e™u Ãký fux÷ef ðkh „eŒ „qtÚku Au.
yk „eŒku™kt WËT¼ðMÚkk™ «f]rŒ™ku rðþk¤ Ãkx«Ëuþ nkuÞ Au. r[¥k-ÓËÞ{kt
Q„Œk «u{™k ¼kðku™u ÉŒw[¢ «{kýu «„xŒku «f]rŒ™ku ði¼ð „eŒku™u sL{ðk WÆeÃkf™wt fkÞo fhu Au.
‚hkuðh{kt s¤ òuE™u «u{eyku™u ™nkðk™e Ít¾™k ò„u; Vq÷ku òuE™u ð]ûkku™e
AkÞk{kt ƒu‚ðk™wt {™ ÚkkÞ : hkuEhk™e (hkunezk™k ð]ûk™e) ne¤e ‚kÞk ’÷k „kuXk !
ykð „kuXk („kurXÞk-«u{e) ƒuXkt ƒuXkt {UÍk fUrhÞu ’÷k !
Ãkhk„ ÷uŒk ¼{hk™u òuE™u ‚tð™™ fhðk™e RåAk ò„u, y™u ‚ns „eŒ h[kE òÞ :
hkuEhku Vq÷Uýku ’÷k „kuXk ! ƒuXkt-nqŒkt {UÍk fUrhÞu ’÷k „kuXk ! fux÷kf «‚t„ku{kt ÃkkuŒk™k „kurXÞk™u ƒeS „kuXý ykf»keo òÞ íÞkhu E»kkoðþ Œu™u ‚t¼¤kððk „eŒ h[u : ¼{hkt ÃkU„kt™e (Ãk„™e) ykÍnku ŒU™u yk÷ku !
fUýku nkuhku hk¾Íu ykÍnku ŒU™u yk÷ku !
ykðkt „eŒku Zkuh [khŒe ðu¤kyu «f]rŒ{kt rðnkh fhŒkt «u{eykuyu ¼ku„ðu÷k {k™r‚f-þkherhf «u{™e y™w¼qrŒyku{ktÚke ykrð¼koð ÃkkBÞkt nkuÞ Au.
½ýk ƒÄk «‚t„ku{kt „kurXÞku-„kuXý yufktŒ{kt ¼ku„ðu÷e «u{™e y™w¼qrŒyku™u „eŒ™k ÷Þ-Zk¤{kt Zk¤e yr¼ÔÞõŒ fhðk ‚{Úko nkuŒkt ™Úke. ÃkhtŒw, Œuyku yuðwt
RåAu Au fu yk «u{-«‚t„ ‘÷kuf’ Ãký òýu y™u Ãkðo-«‚t„ku{kt „kÞ; {kýu. ykÚke „eŒ ‘„Xðk’(h[ðk){kt {knuh †e fu Ãkwhw»k Ãkk‚u sE™u ÃkkuŒk™ku «u{-«‚t„ fnu Au, y™u yk «‚t„{ktÚke h[rÞŒk „eŒ™e h[™k fhu Au. h[™kh su íku
ÔÞÂõŒ™kt ™k{, {kŒk-rÃkŒk™kt ™k{, yxf, „k{, su MÚk¤u yk «‚t„ ƒLÞku nkuÞ
Œu MÚk¤™wt ™k{ y™u ½x™k™wt ÞÚkkŒÚk ðýo™ „eŒ{kt „qtÚku Au. h[rÞŒk Ãkwhw»k nkuÞ Œku ÃkwhMfkh YÃku ÄkurŒÞwt fu ‚kVku y™u †e nkuÞ Œku ‚kz÷ku ykuZkzu Au. W¥kh „wshkŒ™k ¾uzƒúñk Œk÷wfk™k {k÷ðk‚ „k{™k Ãk™k¼kE Ëku÷k¼kE Äúkt„eyu ÃkkuŒk™k «u{ «‚t„{ktÚke yu s „k{™k „wshk¼kE Ä™k¼kE „{kh Ãkk‚u ¼xk¼kE {„k¼kE „{kh({k÷ðk‚ „k{)™e ‚kûke{kt ykðwt „kurXÞk™wt „eŒ h[kÔÞwt nŒwt Œu™e fux÷ef ÃktÂõŒyku yk «{kýu Au :
{kGÞk ÷k„e hu, Ëku÷k(rÃkŒk)ðk¤k Ãkr™Þk... (2)
{kGÞk ÷k„e hu, {f™k(rÃkŒk)ðk¤e nkì{¤e... (2)
„kuŒ÷u (ð]ûk) ‚hku hu, Ëku÷kðk¤ku Ãkr™Þku... (2) ƒUÃkkuhkt™e ykðu hu, {f™kðk¤e nkì{¤e... (2)
rfþkuheyku ÃkAe ðÞ™k ƒeò Œƒ¬k{kt „kurXÞk™kt „eŒku™e h[rÞŒk ÞwðŒeyku nkuÞ Au. fLÞk™e ‚„kE fhðk ðhÃkûk™k {nu{k™ku ykÔÞk Au; ‚„kE ÚkE „E Au; ÷ø™™k rËð‚ku ™Sf ykðe ÃknkUåÞk Au; „kurXÞk™u Akuzðk™ku ‚{Þ ™Sf ykðe ÃknkUåÞku Au RíÞkrË ÷ø™ Ãkqðuo™k ‚k{krsf «‚t„kuÚke ÞwðŒe™wt r[¥k ™Sf{kt
ykð™kh rðÞku„™k ¼kðkuÚke Q¼hkÞ Au y™u Œu{ktÚke ‚knrsf heŒu rðhn™kt „eŒku yr¼ÔÞÂõŒ Ãkk{u Au.
÷ø™kuí‚ð ÃktËh rËð‚ [k÷u Au. fLÞk fu ðh ÃkeXeyu ƒu‚u Au. Ëqh Ëqh ¾ku÷hkt{kt ð‚Œkt fwtðkhkt Þwðf-ÞwðŒeyku hkŒ™k ‚{Þu ÃkeXe™kt „eŒku „kðk òÞ Au íÞkhu su{™e ‚„kE ÚkE „E Au y™u Úkkuzk ‚{Þ ÃkAe ÃkeXeyu ƒu‚ðk™e Au yuðe ÞwðŒeyku ™Sf™k ¼rð»Þ{kt ykð™kh rðÞku„™kt „eŒku h[u Au y™u ÃkeXe [zu÷kt
ðh fu fLÞk™k ‚ktr™æÞ{kt ykðkt ™]íÞ„eŒku „kÞ Au.
‚„kE ÚkE „E Au yuðe fLÞk «Œeûkk fhŒk «u{e™u yuf „eŒ{kt fnu Au :
{khku Œku „ku¤ ¾kŒku ’÷k, {khe ðkxku nUý ÍkuÞu ’÷k !
{khku Œku ËkY ÃkeŒku ’÷k, {khe ðkxku nUý ÍkuÞu ’÷k!
÷ø™™k rËð‚ku ™Sf Au y™u ƒt™u «u{e AuÕ÷e ðkh yufƒeò™u {¤ðk ykŒwh Au. ÞwðŒe yk ¼kðku™u yk ðkýe{kt Zk¤u Au :
‚u÷k ‚u÷kt ÃkkuÍ™ hu ! ykÞu „kuXk ¼u¤kt Ír{ÞU ’÷k !
‚u÷k ‚u÷ku ËkYhku hu ! ykÞu „kuXk ¼u¤kt rÃkÞU ’÷k !
{khe Œku Íkìt™ku ykðu hu ! ykÞu „kuXk ¼u¤kt ykuÞU ’÷k!
‚u÷k ‚u÷ku Ë™hku hu ! ykÞu „kuXk ¼u¤kt ƒurnÞU ’÷k !
‚{ks™k ™erŒ r™Þ{ku {wsƒ ÷ø™ ‚{Þu „kurXÞk™u Akuze Ëuðku Ãkzu Au. ÃkhtŒw, Œu™k rðhn{kt «u{e Ëw:¾e ™ ÚkkÞ {kxu ƒeS ÞwðŒe™u ‚kUÃkðk™e ‚k{krsf rðrÄ fhŒkt fnu Au :
™k¤uh(©eV¤)™tÃkqhnuE(‚w¾ze)÷uŒeykðunwfýe!(MkwfkÞu÷e!)
÷uŒe ykðu nwfýe !
Íkuh nkxu (ƒ¤kífkhu) „kurXÞku ™U yk÷wt nwfýe !
yLÞ ÞwðŒe™u ‚kUÃkðk™e ‚k{krsf rðrÄ fÞko ÃkAe Ãký „kurXÞku ÓËÞÚke
AqxŒku ™Úke. yk ðuË™k™u ÞwðŒe yk heŒu „eŒƒØ fhu Au :
{kuxku fkfku ðkuhkðu hu, fk¤k {khk ykzku rVhu ’÷k !
ðk÷ku Ëku‚ ‚kuhkðU hu, ÍUýkt ÍUýkt Y„kt hk¤wt ’÷k !
{khe Œku Íkìt™ku ykðU ’÷k, ÍUýkt ÍUýkt Y„kt hk¤wt ’÷k !
rðÞku„™e yk s {k™r‚f ðuË™k „kurXÞk™e Au. „kurXÞk™e rðÞku„-ðuË™k™kt
„eŒ Ãký ÞwðŒe s h[u Au :
÷kz{ „kurXÞk hu, ÷e÷u Ík¤u nUý hkuyu ’÷k !
ðk÷{ „kurXÞk hu, Ík¤u Ík¤u nUý hkuyu ’÷k !
„kurXÞk™kt „eŒku{kt ÃkrhðŒo™ Ãkk{Œk ‚{ks{kt ™ðe sL{Œe ‚{MÞkyku Ãký
rÍ÷kÞ Au. yks™k r÷r¾Œ ¼ýŒhu Ãký „kuXý™k ÓËÞ{kt rðhn sL{kÔÞku Au:
„kurXÞku yk‚hý(yk©{{kt ¼ýðk){k ÍkÞu ™u ykÞk, ¼hu ƒuhu (ƒuzu) hkuô™u ykÞk !
‚kìÃkhk VUfe ËuÍu ’÷k, ÃkUrýÞk (¼ýuþhe) Ãkk‚ku ykðu ’÷k !
ÃkUýðwt (¼ýðwt) hUðk ËuÍu ’÷k, ÃkUrýÞk Ãkk‚ku ykðu ’÷k !
¾uh (¾uzƒúñk)ðk¤e ƒ‚ Íku÷k ¾kÞ ’÷k ÃkUrýÞk Ãkk‚ku ykðu ’÷k !
ËkuMŒe™kt fkì{ yutð¤kt ’÷k, ÃkUrýÞk Ãkk‚ku ykðu ’÷k !
Ëirnf ‚tƒtÄ MÚkkÃkðk™e ‚{ksu Aqx ykÃke nkuðkÚke fux÷kf «‚t„ku{kt „kuXý „kurXÞk îkhk „¼oðŒe ÚkkÞ Au (ykðk ‚tòu„ku{kt yLÞ ÔÞÂõŒ ‚kÚku Œu™kt ÷ø™
Œku ÚkkÞ Au ÃkhtŒw rÃkŒk™u fLÞkþwÕf ykuAwt {¤u Au) „¼oðŒe fLÞk ËkunË™k ¼kðku „kurXÞk ‚L{w¾ ‚eÄu‚eÄk ÔÞõŒ fhe þfŒe ™Úke. ykðe {k™r‚f ÂMÚkrŒ{kt ¼kðku™e yr¼ÔÞÂõŒ „eŒ h[e™u fhu Au :
¼kËhðe fe(½e) ¼u¤wt fhu „kuXk, ¼u¤wt fhu „kuXk, ™r¤Þk ™kf™ku ƒfku Íýwt „kuXk ! {k¤ðeyku „ku¤ ÷uŒku ykðu „kuXk, ÷uŒku ykðu „kuXk, ™r¤Þk ™kf™ku ƒfku Íýwt „kuXk !
nqtX ™t yÍ{ku ÷uŒku ykðu „kuXk, ÷uŒku ykðu „kuXk, ™r¤Þk ™kf™ku ƒfku Íýwt „kuXk !
÷ø™ ÃkAe Œku fkuE ‚k{krsf «‚t„u fu «kËurþf {u¤k{kt Ak™u AÃk™u {¤ðk™ku yð‚h «kÃŒ ÚkkÞ. ykðk «‚t„u Ãkqðo™k r{÷™™e y™u ÷ø™ ÃkAe™k rðÞku„™e
M{]rŒykur[¥k{ktQ¼hkÞy™u„eŒkuîkhkyr¼ÔÞÂõŒÃkk{u.rðÞku„™kuŒeðúŒ÷‚kx rððkrnŒk †eyku ðÄwy™w¼ðu Au.fkhýfuŒu{™uÃkhkÞk „k{y™u ÃkhkÞkÃkrhðkh{kt sðwt Ãkzu Au. {kxu ykðkt „eŒku rððkrnŒk †eyku h[u Au y™u {u¤k{kt y÷„ y÷„ ðŒwo¤ h[e™u ™]íÞXuf ‚kÚku „kÞ Au y™u Ãkqhk «Ëuþ{kt «‚hu Au :
ðu¤e{kt ¾kzk „kuze h{Œkt hu fk¤k, yu Ë™hk ‚uŒu(ÞkË) ykðu hu fk¤k !
Œu¤w(huŒe){k ÷kuxe (yhkuxe) ÷kuxe h{Œkt hu fk¤k !
{„hkt-{k¤kt ÍkuŒkt {UrhÞu hu fk¤k !
÷ø™ ÃkAe Œku yk¾hu
ykzk {„hk (zwt„hk) ÃkUrhÞk ’÷k, fU{ fUhe ¼u¤kt ykuÞ ’÷k !
ykze ™Eyku (™Ëeyku) ÃkUhe ’÷k, fU{ fUhe ¼u¤kt ykuÞ ’÷k !
‚{ks™k ™erŒr™Þ{ku {wsƒ ÷ø™ fÞko ÃkAe „kurXÞku fu „kuXý™u Akuze Ëuðkt
Ãkzu Au. ÃkhtŒw Sð™™k ykht¼u fhu÷k yk ‚ns-‚k[k «u{™u fux÷ktf †e-Ãkwhw»kku ¼q÷e þfŒkt ™Úke. ykÚke ÷ø™ ÃkAe Œu{™ku òh-«u{ þY ÚkkÞ Au. ykðk òh«u{™u ‚{ksu {kLÞŒk ykÃke ™Úke. ykðk ‚tòu„ku{kt yk Ãknu÷kt ™kUæÞwt yu «{kýu ÃkrŒ Ãkí™e™k „kurXÞk(òh-«u{e)™e níÞk fhu Au. ‚{ks™k Mðefkhu÷k ™erŒr™Þ{ku™k rðhwØ fhu÷k «u{™k ÷eÄu fhu÷e níÞk nkuðkÚke {kh™kh ÃkrŒ™k r[¥k{kt y™wr[Œ fkÞo fÞko™ku yÃkhkÄ ¼kð ò„Œku ™Úke. Q÷xwt, ÔÞÂõŒ y™u ‚{ks yk ¾q™™k «‚t„™u ÃkwÛÞfkÞo „ýu Au. ykht¼™k ‚{Þ{kt yk «‚t„™e „t¼ehŒk ƒ™e hnu Au. Úkkuzkf {k‚ ÃkAe yk níÞk™ku ðehkur[Œ «‚t„ þçËYÃk Ähe Ãkðo-«‚t„™k
ðkŒkðhý{kt ™]íÞ-„eŒ YÃku ‚{ks ‚k{u ykðu Au y™u ‘÷kuf’ {kuf¤k {™u {kýu Au. ykðwt „eŒ h[ðk{kt {knuh nkuÞ Œku su™ku «‚t„ nkuÞ Œu ÔÞÂõŒ MðÞt h[u Au. MðÞt{kt ‚so™«rŒ¼k ™k nkuÞ Œku su™k{kt nkuÞ yuðe yk «‚t„™e ‚kûke ƒeS
ÔÞÂõŒ h[u Au. h[rÞŒk™ku {n¥ð™ku WÆu~Þ ÔÞÂõŒ„Œ Sð™{kt ƒ™u÷e ‚k[e ½x™k™u {q¤ YÃku s ‚{ks ‚k{u ÷kððk™ku nkuÞ Au fu suÚke ‘÷kuf’™ku ‚k{qrnf h‚k™tË s¤ðkÞ y™u ‚{ks ½xu÷e ‚k[e ½x™k-«‚t„Úke yð„Œ ÚkkÞ. yk Ãknu÷kt ™kUæÞwt Au yu {wsƒ yk y™u yLÞ rð»kÞ™kt «‚t„„eŒku-„eŒfÚkkyku ÷kufSð™{kt ƒ™u÷e ‚k[e ½x™k-«‚t„{ktÚke s h[kŒkt nkuðkÚke h[™kh su Œu ÔÞÂõŒ y™u Œu™k rÃkŒk™wt ™k{, yxf, „k{, su MÚk¤u yk «‚t„ ƒLÞku nkuÞ Œu Xk{™wt ™k{ y™u ½x™k™wt ÞÚkkŒÚk ðýo™ „eŒ{kt „qtÚku Au. «‚t„ ðýo™{kt rƒ™sYhe rðMŒkh fu fÕÃk™k™ku y¼kð nkuÞ Au. ykðkt „eŒku™ku h[rÞŒk {kuxk¼k„u ÃkkiZ Ãkwhw»k nkuÞ Au y™u Œu Ãkqhe ŒxMÚkŒkÚke ½xu÷e ½x™k™wt ðýo™ fhu Au. ŒxMÚkŒk ™ ò¤ðu Œku ‚{ks Œu™k „eŒ™ku rðhkuÄ fhu Au y™u „eŒ ‚{ks{kt «‚hŒwt ™Úke.12
¼e÷‚{ksu ykŠÚkf ykÃkr¥k fu Ëw»fk¤ ‚{Þu [kuhe fhðe fu Äkz Ãkkzðe yu
ðehkur[Œ fkÞo „ýe Sð™{qÕÞ Œhefu MðefkÞwO nkuE [kuhku™kt ðehíð¼ÞkO fkÞkuo Ãký „eŒfÚkk YÃku ÄkŠ{f-‚k{krsf «‚t„u ‚{ks ‚k{u ykðu Au. ykðkt fkÞkuo{kt †eyku ‚n¼k„e ÚkŒe ™Úke. ykÚke ykðe „eŒfÚkk™ku ‚sof Ãkwhw»k nkuÞ Au.
yk WÃkhktŒ ÄhkuE™k WËT½kx™ ‚{Þu nur÷fkìÃxh{kt ƒu‚e™u RÂLËhk™wt yk„{™, {kuŒe÷k÷ ŒuòðŒ™ku Ëuþe hkò ‚k{u ðuX«Úkk Ëqh fhðk™ku st„, ¼„ðk™Ëk‚ Ãkxu÷™ku zkfý«Úkk ‚k{u™ku st„, Œuò¼kE Ëu‚kE y™u ÷Õ÷w¼kE Ëu‚kEyu fhu÷kt rðfk‚™kt fkÞkuo, ðeh[tË Ãkt[k÷u fhu÷kt rþûký™kt fkÞkuo ð„uhu Þw„ƒkuÄ Íe÷Œk «‚t„ku „eŒfÚkk™wt YÃk ÷E™u ‚{ks{kt Vu÷kÞk Au y™u Œu™ku h[rÞŒk {wÏÞíðu ‚ÓËÞ Ãkwhw»k nkuÞ Au.
¼e÷‚{ks{kt «[r÷Œ „eŒku Ãkh yuf árü ™k¾Œkt ‚{òÞ Au fu Sð™™k Ëhuf Œƒ¬k Ãkh «¼kð ÃkkzŒkt „kurXÞk™kt „eŒku™e ‚tÏÞk rðÃkw÷ «{ký{kt Au. ƒeò MÚkk™u ÷ø™„eŒku Au. ºkeò MÚkk™u ÄkŠ{f „eŒku Au. [kuÚkk MÚkk™u ðehkur[Œ fkÞkuo y™u Þw„ƒkuÄ Íe÷Œkt «‚t„„eŒku-fÚkk„eŒku-„eŒfÚkkyku Au. „kurXÞk™kt „eŒku™e h[rÞŒk {kuxk ¼k„u †eyku nkuÞ Au ßÞkhu ðehkur[Œ fkÞkuo y™u Þw„ƒkuÄ Íe÷Œkt «‚t„„eŒku™k h[rÞŒk Ãkwhw»kku nkuÞ Au. yk{ AŒkt ‚k{krsf-ÄkŠ{f Ãkðo«‚t„™k ðkŒkðhý ðå[u yk „eŒku rhðrhÞku (rfrfÞkheyku) ‚kÚku Ãkwhw»k ftXÚke «„xu Au y™u †eyku ™]íÞ™k Xufk ‚kÚku Íe÷u Au. ÷ø™ Ãkqðuo „ðkŒkt Í{ýk(s{ðk)™kt „eŒku, ÷ø™ ‚{Þu ðnu÷e ‚ðkhu ðh fu fLÞk™u s„kzðk {kxu „ðkŒkt ‘fwfrhÞk’™kt fÚkk„eŒku, ÃkeXe™kt „eŒku, [kìhe™kt „eŒku, fLÞkrðËkÞ™kt „eŒku RíÞkrË Ãkqðofk÷e™ „eŒku nkuÞ Au. Œu™ku h[rÞŒk y¿kkŒ nkuÞ Au. yk „eŒku †eyku yuf÷e „kÞ Au. Ãkwhw»kð„o ‚n¼k„e ÚkŒku ™Úke.
„kurXÞk™kt „eŒku y™u yLÞ ½x™k-«‚t„„eŒku ‚{Þ sŒkt ¼w÷kŒkt òÞ Au y™u ƒeò ð»kuo ÷kufSð™{kt ™ðk «‚t„ku ƒ™u Au y™u Œu{ktÚke ™ðkt „eŒku h[kE™u ‚{ks ‚k{u ykðu Au. ykðkt „eŒku ònuh {u¤k{kt Œkífkr÷f Ãký h[kŒkt nkuÞ Au. fk¤™k «ðkn Ãkh ‚{ks{kt r™íÞ ™ðk «‚t„ku ƒ™Œk hnu Au y™u Œu™e ‚kÚku ‚so™-«r¢Þk ‚ŒŒ [k÷Œe hnu Au ŒÚkk ÉŒw[¢ «{kýu ykðŒk ÄkŠ{f-‚k{krsf Wí‚ð-«‚t„u „eŒ-fÚkk„eŒ-„eŒfÚkk YÃku ‚{ks ‚k{u ykðŒe hnu Au.
ynª Ãkrù{e rðîk™ hkÕV rðr÷Þ{™wt ÷kuf„eŒ yt„u™wt rðÄk™ ™kUÄðk suðwt
Au, “÷kuf„eŒ yu ™ðwt Ãký ™Úke y™u sq™wt Ãký ™Úke. Œu Œku st„÷e ð]ûk suðwt Au, fu su™kt {qr¤Þkt ¼qŒfk¤ ‚kÚku òuzkÞu÷kt nkuðk AŒkt Œu™u ‚ŒŒ ™ðe þk¾kyku, ™ðe zk¤ku Vqxu Au, Œu{s ™ðkt ™ðkt Ãkýkuo y™u V¤V¤krË ykðŒkt hnu Au.”13 „kurXÞk™kt „eŒku™kt h[rÞŒk «íÞuf „k{{kt «íÞuf ðÞ sqÚk™kt †e-Ãkwhw»kku nkuÞ Au, y™u ÏÞkŒ nkuÞ Au. „úk{s™ku ykðk ‚sofku™u òýŒkt nkuÞ Au. ÄkŠ{f-‚k{krsf Ãkðo-«‚t„u Œu{™e ÏÞkrŒ ‘‚qzk’(Ãkkt[-‚kŒ „k{™ku ‚{qn){kt Vu÷kÞ Au y™u «kËurþf {u¤k{kt Ãkqhk Ãkèk-«Ëuþ{kt «‚hu Au. ykðkt fux÷ktf ‚sof †e-Ãkwhw»kku™kt ™k{ „t„kƒu™ ÷kÄk¼kE ¾ih (®n„rhÞk „k{), ‚eh{eƒu™ ¼kuò¼kE ¾ih (®n„rxÞk), Ëeðkƒu™ ™h‚k¼kE ƒwƒrzÞk (Ãkkt[{nwzk), nh{ktƒu™ Ëuðk¼kE ¾ktx (ÃktÚkk÷), „wshk¼kE Ä™k¼kE „{kh ({k÷ðk‚), ™ðS¼kE Ëuðk¼kE ¾ktx (ÃktÚkk÷), ‚kÞƒk¼kE nku{ehk¼kE Ãkkh½e (¾hrýÞk), ™kÚkk¼kE ¼qhk¼kE „{kh (¾uzðk), ðò¼kE funhk¼kE „{kh (™ðk{kuxk), ðMŒk¼kE ™kuÃkk¼kE „{kh (™ðk{kuxk), A„™¼kE ÷kÄk¼kE ¾ih (®n„rhÞk) ð„uhu Au. ykÚke ÷kuf‚krníÞ™ku ‚sof y¿kkŒ nkuÞ Au yu {kLÞŒk ¼e÷ku™kt „kurXÞk™kt „eŒku y™u ‚kt«Œ «‚t„ku{ktÚke h[kŒkt „eŒku {kxu ¾kuxe Xhu Au. ykðkt „eŒku™ku ‚sof ¿kkŒ y™u ÏÞkŒ nkuÞ Au. yk Ãknu÷kt ™kUæÞwt Au yu «{kýu ÄkŠ{f ‚krníÞ
Ãkqðofk÷e™ nkuðkÚke Œu™ku fŒko y¿kkŒ nkuÞ Au. ykðwt ‚krníÞ Ãkqðofk¤{kt h[kE™u
ÂMÚkh ÚkÞwt nkuðkÚke Œu™k fŒko™u òýe þfkŒku ™Úke ßÞkhu ‚k{krsf ‚krníÞ
÷kufSð™{kt hkusƒhkus ƒ™Œk ÓËÞMÃkþeo «‚t„ku{ktÚke h[kŒwt nkuðkÚke Œu™ku fŒko
ÏÞkŒ nkuÞ Au. fux÷kf «‚t„ku{kt fŒko MðÞt „kÞf Ãký nkuÞ Au. ÃkhtŒw, fŒko „kÞf Ãký nkuÞ yuðwt ƒÄk «‚t„ku{kt ƒ™Œwt ™Úke. MðŒtºk-yuf÷ku ‚sof fu MðŒtºk „kÞfðknf nkuE þfu Au; y™u Œu {k™‚{kt ykðwt ‚krníÞ ðn™ fhu Au. ftX ‚khku nkuÞ Œku ‚sof MðÞt ðknf Ãký nkuÞ Au. Œu „kÞf Ãký nkuÞ Au, fÚkf Ãký nkuÞ Au y™u ™Œof Ãký nkuÞ Au. ÃkhtŒw ftX ‚khku ™ nkuÞ Œku ‚sof ÃkkuŒk™e f]rŒ ‚khk ðknf„kÞf™k ftX{kt {qfu Au y™u Œu Ãkðo-«‚t„ku{kt «MŒwŒ fhe, ‚{ks{kt «‚hkðu Au. yk Ãknu÷kt ™kUæÞwt Au Œu {wsƒ ÄkŠ{f ‚krníÞ™k ‚sof rðþu òýe þfkŒwt ™Úke. ykðk ‚krníÞ™ku ðknf-„kÞf-fÚkf nkuÞ Au. Œu Ãkqhe {kir¾f ÄkŠ{f ÃkhtÃkhk, „eŒku-÷kufkÏÞk™ku- ÷kuf{nkfkÔÞku r[¥k{kt ÷E™u Sðu Au y™u ‚nkÞf hkr„ÞkƒkrýÞk-nkUfkrhÞk îkhk Wí‚ð-«‚t„™k ðkŒkðhý ðå[u yr¼ÔÞõŒ fhu Au.
«‚t„„eŒku - „eŒfÚkkyku
MðYÃk-÷ûký
¾uzƒúñk-ËktŒk Œk÷wfk™k ¼e÷ rðMŒkh{kt ƒes, fku¤e, rËðk¤e, n¾kZku¤* suðk ÄkŠ{f Ãkðkuo ‚{Þu ÷kuf{nkfkÔÞku, ÷kufkÏÞk™ku y™u fÚkk„eŒku (ƒuXkuh„eŒku) „kðk{kt ykðu Au. ßÞkhu „kuh, ðÄk{ýkt, {u¤k suðk ÄkŠ{f-‚k{krsf Wí‚ðku xkýu«‚t„„eŒku-„eŒfÚkkyku„kðk{ktykðuAu.÷kuf{nkfkÔÞku-÷kufkÏÞk™ku{kty™uf Ãkkt¾zeyku nkuÞ Au su fÚk™ îkhk r¼LLk r¼LLk [rhºkku™ku rðfk‚ fhŒe y™u Ëþofku™u h‚k™tË ykÃkŒe rðf‚u Au. ƒes, fku¤e y™u n¾kZku¤ (þt¾kuîkh) suðk ÄkŠ{f y™wck™ «‚t„u swËe swËe ÄkŠ{f rðrÄykuÚke r™ÞtrºkŒ nkuðkÚke yk Ãkkt¾zeyku ÃkkuŒk™wt LÞkhwt yÂMŒíð Ãký ò¤ðe hk¾u Au. «‚t„ku «k[e™ nkuðk AŒkt ¼e÷ku™k ‚kt«Œ ÄkŠ{fSð™ ‚kÚku Ãký yk Ãkkt¾zeyku yrð™k¼kðu òuzkÞu÷e nkuÞ Au. ÷kuf{nkfkÔÞku™ku ÔÞkÃk Ëe½o nkuðkÚke „kÞf «‚t„ku™u rðMŒkhe™u [rhºkku™k Ãkqhk Sð™™u fÚku+ Au. ßÞkhu fÚkk„eŒ fu „eŒfÚkk [rhºk™k Sð™™k fkuE yuf {n¥ð™k ytþ ‚kÚku òuzkÞu÷wt nkuðkÚke y™u „kÞf™u ykz Ãkkt¾ze fÚkðk™ku yðfkþ ™ nkuðkÚke Œu {q¤fÚkk™u s fÚku Au. ykðk fÚkk„eŒ{kt {q¤ fÚkk™u ƒeò y™uf ‚nkÞf «‚t„ku „rŒ ykÃku Au y™u [rhºk™k Sð™-ytþ™u rðf‚kððk + + Ãkku»ký ykÃku Au. yk «fkh™kt fÚkk„eŒku ÷kuffÚkk™u {¤Œkt ykðu Au. „kuh,ðÄk{ýkt, {u¤k, ÷ø™ suðk ÄkŠ{f-‚k{krsf Wí‚ðku ‚{Þu „ðkŒkt«‚t„„eŒku-„eŒfÚkkyku ðŒo{k™{kt SðŒe fu ™Sf™k yŒeŒ{kt nÞkŒ ÔÞÂõŒyku™k Sð™{kt ƒ™u÷k ‚k[k «‚t„ku™k ykÄkhu h[kÞ Au. ykðkt «‚t„„eŒku{kt yuf s «‚t„ ™]íÞ ‚kÚku ÍzÃkÚke yk„¤ ðÄu Au y™u [h{‚e{kyu ÃknkU[e™u ‚{kÃŒ ÚkE òÞ Au. ykÚke ÷kuf{nkfkÔÞ y™u fÚkk„eŒ™e Œw÷™k{kt «‚t„„eŒ™wt f÷uðh ÷½w y™u ‚h¤ nkuÞ Au. Œu™k YÃk™u òuŒkt ‘hkMkzk’ fu ‘ƒu÷uz’™e ÞkË ‚nusu ykðu. økeíkfÚkk fu «Mktøkøkeík{kt «Mktøk fu ½xLkk ykÄkrhík ðehíkk«ÄkLk fu {rn{k fu MíkwíÞkí{f h[Lkkyku økðkÞ Au. ynª VfŒ «‚t„„eŒ™k y™w»kt„u rð[kh fhðk{kt ykÔÞku Au.
*+ ++. ¼e÷ku{kt «[r÷ík çkes, fku¤e, rËðk¤e, n¾kZku¤ suðk ÄkŠ{f íknuðkhku yLku ykðk Ãkðkuo Mk{Þu økðkíkkt ÷kuf{nkfkÔÞku yLku fÚkkøkeíkku {kxuLke {krníke {kxu yk MktþkuÄfLkkt ÃkwMíkfku ‘zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeyku’ ‘íkku¤e hkìýeLke ðkhíkk’, ‘zwtøkhe ¼e÷kuLkku økwshktLkku yhu÷ku’, ‘¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ: hkXkuh ðkhíkk’, ‘hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk’ yLku ‘¾qíkktLkku hkÍðe : Ëuðku÷-økwÍhý’ òuðkt.
«‚t„„eŒ („eŒfÚkk) „kðk™e ÃkØrŒ, „kÞf yLku ÷ûkýku
«‚t„„eŒ-„eŒfÚkk (su yt„úuS ƒu÷uz™u {¤Œwt ykðu Au)™ku ykht¼ yuf {wÏÞ Ãkwhw»k „kÞf fhu Au. ƒeò ‚nkÞf Ãkwhw»kku ™]íÞ fhŒkt ‚kÚk ykÃku Au y™u †eyku ™]íÞ fhŒe Íe÷u Au. fkuE Ãký «fkh™e Ãkqðo¼qr{fk ƒktæÞk rð™k {wÏÞ „kÞf þe½úŒkÚke ¼khu hk„u {wÏÞ «‚t„™ku ykht¼ fhu Au y™u †e-Ãkwhw»kku yuðk s òzk hk„u Ãkw™hwÂõŒ îkhk „eŒ™u Íe÷u Au. ÷kuf{nkfkÔÞku-÷kufkÏÞk™ku-fÚkk„eŒku{kt y™uf ½x™kyku™ku ½xkxkuÃk nkuðkÚke Œu™ku „kÞf ÷kufðkãku™e ‚t„ŒÚke ƒu‚e™u «‚t„™u ƒnu÷kðe™u rðMŒkhu Au ßÞkhu «‚t„„eŒ{kt „eŒ™ku ÷Þ ƒ¤ðk™ nkuðkÚke Œu™e ‚kÚku ‚nus heŒu s ™]íÞ òuzkÞ Au. ykÚke Œu ƒu‚e™u „kE þfkŒwt ™Úke. suÚke „kÞf ÍzÃkÚke «‚t„™wt fÚk™ fhŒku yk„¤ ðÄu Au. ykðkt „eŒku{kt ‚k{qrnf Wí‚kn y™u WÕ÷k‚™ku òuþ s yux÷ku ƒÄku ƒ¤ðk™ nkuÞ Au fu yLÞ ‚nkÞf
ðkã™e sYh hnuŒe ™Úke.
„eŒ ‚k{qrnf yk™tË™k òuþ ‚kÚku Ä™w»Þ{ktÚke Aqxu÷k Œeh™e {kVf yk„¤
ðÄu Au y™u Ãkrh‚e{k Ãkh ÃknkU[e™u ‚{kÃŒ ÚkE òÞ Au. «‚t„„eŒ („eŒfÚkk) ÷ktƒwt nkuÞ Œku ÷kuf‚{wËkÞ ‚n™ fhe þfŒku ™Úke. ÷kufku™ku WÕ÷k‚ yku‚hðk {ktzu Œu Ãknu÷kt ƒeòu „kÞf „eŒ™u fkÃke™u ™ðk „eŒ™ku ykht¼ fhu Au.
„eŒ{kt ‚íÞ½x™k™wt s ðýo™ ÚkŒwt nkuðkÚke yðktŒh y÷tfkhku™e ykð~ÞfŒk hnuŒe ™Úke. ykÚke Œu «‚t„ y™u «‚t„ ÃkqhŒk Ãkkºk™k ÔÞÂõŒíð™u ‚ns y™u ‚h¤ ÷kufƒku÷e{kt y™u ‚t„eŒ™k ÃkhtÃkrhŒ ÷kufZk¤{kt W½kzu Au.
÷kuf{nkfkÔÞ-÷kufkÏÞk™ fu fÚkk„eŒ „kÞf™u Œtƒqh yLku ‚kt„ suðkt ÷kufðkãku™e ‚nkÞÚke ÃkhtÃkrhŒ hk„-Zk¤ ‚kÚku hsq fhðkt ÃkzŒkt nkuÞ Au. ykÚke ÃkkuŒk™e òrŒ™k ÃkhtÃkrhŒ „kÞf Ãkk‚uÚke {nkðhk îkhk yk rðþu»k fÚk™f¤k™wt fkiþ÷ «kÃŒ fhðwt ÃkzŒwt nkuÞ Au. ykÚke Œu yuf ‚wËe½o {nkfkÔÞ™u Œu™e {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt y™u ÄkŠ{f y™wck™ ðå[u hsq fhðk™wt fkiþÕÞ y™uf ð»kkuo™k rhÞks ÃkAe s «kÃŒ fhe þfu Au. yuf s «‚t„ðk¤kt «{ký{kt ÷½w „eŒku ‚kÚku fkuE rðþu»k ÷kufðkã òuzkÞu÷wt nkuŒwt ™Úke. ð¤e, yk «fkh™kt „eŒku™k hk„-Zk¤ „kurXÞk™kt „eŒku suðk s ‚kËk y™u ‚h¤ nkuÞ Au y™u „kurXÞk™kt „eŒku ‚kÚku s «‚t„„eŒku „ðkÞ Au. „kÞf ƒkÕÞkðMÚkkÚke s ÷ø™ku, {u¤k y™u hkŒes„k ‚{Þu „ðkŒkt „eŒku{ktÚke «‚t„„eŒku „kðk-™k[ðk™wt y™u fÚk™-hsqykŒ™wt fkiþÕÞ «kÃŒ fhe ÷u Au. Ãkrhýk{u ‚k{krsf
Wí‚ð ‚{Þu ‚{ks yufXku ÚkkÞ Au íÞkhu rð™k ykÞk‚u ‚ns heŒu s ‚ÓËÞ „kÞf™k nkuXku Ãkh «‚t„„eŒku Q„ðk ÷k„u Au. {kxu Œku Ãkqhe ÃkhtÃkhk™u ykí{‚kŒT fh™khk ÷kuf{nkfkÔÞ-÷kufkÏÞk™ y™u fÚkk„eŒ™k ‚kÄw fu ¼kuÃkk ‚{„ú ¼e÷ rðMŒkh{kt sqs nkuÞ Au ßÞkhu ykÞk‚ne™ «‚t„-„eŒku™k „kÞfku Ëhuf „k{{kt yufÚke ðÄw {¤e ykðu Au.
«‚t„„eŒ™wt ‚k{krsf ðkŒkðhý
ƒes-fku¤e™e ¼s™-ðkhŒkyku fu „kuh-n„™kt Ëuð-Ëuðeyku™kt „eŒku™e su{ «‚t„„eŒku{kt ÄkŠ{f y™wck™ y™u rðrÄyku™u ÷eÄu ykrð¼koð Ãkk{Œwt fkuE ÄkŠ{f ðkŒkðhý òuzkÞu÷wt nkuŒwt ™Úke. Ãkrhýk{u «‚t„„eŒku™k „kÞf™k {kÚku fkuE Ëuðe-ËuðŒk™ku ¼kð, ðu¤ fu Ãkð™ QŒhŒku ™Úke. ykÚke „eŒ™e hsqykŒ ‚{Þu fkuE yðhkuÄ ykðŒku ™Úke. ykðkt „eŒku™k «MŒwŒefhý™ku yuf nuŒw ‚k{krsf ðkŒkðhý ðå[u ‚k{qrnf yk™tË {u¤ððk™ku nkuÞ Au. suÚke {wÏÞ „kÞf „eŒ™k fÚk™ ‚{Þu ðÄw ™kxfeÞ heŒu „eŒ™u „kE™u hsq fhu Au. ‚nkÞf ð]LË™u ðÄw ™u ðÄw h‚r™{ø™ fhu Au.«‚t„„eŒku „ðkÞ Œku s Œu™wt {n¥ð s¤ðkÞ Au. Œu „kðk{kt s ykðu Au. Œu™e ½x™k fnuðk{kt h‚ ÃkzŒku ™Úke.
÷kuf{nkfkÔÞku-÷kufkÏÞk™ku fu fÚkk„eŒku™e ‚kÚku ÄkŠ{f y™wck™ y™u rðrÄyku
òuzkÞu÷e nkuðkÚke yuf rðþu»k ÄkŠ{f ðkŒkðhýÚke r™ÞtrºkŒ nkuÞ Au. ykÚke ykðkt „uÞ MðYÃkku fkuE ½h fu ½h™e yku‚he{kt hsq fhðkt ÃkzŒkt nkuÞ Au. ƒes-fku¤e suðe ÄkŠ{f rðrÄyku {kxu ¾k‚ yk{trºkŒ ÷kuf‚{qn s yufXku ÚkÞu÷ku nkuÞ Au. suÚke {wÏÞ „kÞf Ë‚-ƒkh ‚nkÞf hkr„Þk™u s „kðk™ku yk™tË ykÃke þfu Au. ƒkfe™k ƒÄk Ëþofku y™u ©kuŒkyku s nkuÞ Au su ÷kuf{nkfkÔÞ™e fkuE fkuE Ãkkt¾zeyku ‚kÚku òuzkÞu÷kt
™]íÞku™ku s yk™tË ÷E þfu Au. ßÞkhu «‚t„„eŒku {u¤k fu „kuh™k hkŒes„k suðk {nkuí‚ð ‚{Þu yufXk ÚkÞu÷k rðþk¤ ‚{ks ðå[u «MŒwŒ ÚkŒkt nkuðkÚke Œu™u {u¤k™k Wí‚knðÄof ðkŒkðhý ðå[u yuf rðþk¤ ¾wÕ÷ku {t[ y™u ÷kuf‚{wËkÞ «kÃŒ ÚkkÞ Au. ð¤e, Œu™e ‚kÚku ™]íÞ òuzkÞu÷wt nkuðkÚke ðÄw ™u ðÄw ÷kufku „kðk y™u ™]íÞ™ku yk™tË {u¤ððk ‚k{u÷ ÚkkÞ Au. ykÚke „kÞf™u ÃkkuŒk™k „eŒ™k «MŒwŒefhý {kxu yuf rðþk¤ ÷kuf‚{qn ‚nkÞf ÚkkÞ Au. {u¤k{kt ½ýk {wÏÞ „kÞfku yufXk ÚkÞu÷k nkuðkÚke Œuyku ßÞkhu LÞkhwt „eŒ WÃkkzu Au íÞkhu ÷kuf‚{wËkÞ yufÚke ðÄw y÷„ y÷„ ðŒwo¤{kt VuhðkE òÞ Au. {wÏÞ „kÞfku ‚{ks ðå[u MÃkÄofku ƒ™e sŒk nkuðkÚke ÃkkuŒk™k „eŒ™u ðÄw ™kxâkí{f ƒ™kððk {kxu {w¾ Ãkh nkÚk {qfe yðks™u yðhkuÄe {kuxuÚke
‘rhðrhÞku’ (rfrfÞkheyku) Ãkkzu Au y™u „eŒ™u ðÄw ™kxfeÞ heŒu hsq fhu Au íÞkhu ðÄw ™u ðÄw Ëþofku™u „kðk y™u ™k[ðk™wt þqhkŒ™ [zu Au. ‚{ks™k ½ýk ƒÄk «‚t„ku yuf ÃkAe yuf ‘÷kuf’ ‚k{u ykðŒkt y™u ‚{ks™k ™Sf™k RrŒnk‚™ku yk÷u¾ «MŒwŒ fhŒkt «‚t„„eŒkuÚke ÷kufÓËÞ ðÄw ™u ðÄw MVqŠŒ y™w¼ðu Au y™u „eŒ-™]íÞÚke Íq{e QXuAu.
Ëh ð»kuo sq™kt rð‚hkŒkt òÞ Au y™u ™ðkt ™ðkt „eŒku ÷kufr«ÞŒk «kÃŒ fhŒkt ‚{ks ‚k{u ykðu Au. yk «‚t„„eŒku y™÷tf]Œ, n¤ðkt y™u ‚h¤ Zk¤™kt nkuðkÚke «kf]rŒf Íhýkt™e su{ ðÄw ™u ðÄw ftXku{ktÚke Vqxe ™ef¤u Au. Œu™k Ãkz½k Ëqh Q¼k Ãknkzku Ãkh Ãkzu Au y™u «rŒ½ku»k ‚kÚku òýu ÃkÚÚkhku Ãký „kE QXu Au!
‘{kìýfk™wt „eŒ’ y™u ‘‚ku¾÷e™wt „eŒ’™k ½ku»k ¼e÷ ‚{ks{kt þ{u ™ þ{u íÞkt Œku ƒeò ð»kuo ‘hf÷k™wt „eŒ’ y™u ‘Ëuð÷e™wt „eŒ’™k «rŒ½ku»k Ãkw™: Ãknkzku
Ãkkzu Au.
‚so™«r¢Þk yLku økeíkLkwt MðYÃk
„kurXÞk™kt „eŒku y™u «‚t„„eŒku („eŒfÚkkyku) suðkt ‚k{krsf „eŒku{kt ‘‚sofLke «rŒ¼k’™kt Ëþo™ yu{™k ykht¼™k {w¾zk™e ÃktÂõŒyku (ykðe ÃktÂõŒyku yuf, ƒu fu ºký nkuÞ Au){kt ÚkkÞ Au. yk ÃktÂõŒyku ™ðkuL{u»k ‚kÚku «„xu Au. yk ÃktÂõŒyku yuýu ¼ku„ðu÷k r{÷™-rðhn™k ‚w¾kí{f-Ëw:¾kí{f y™w¼ðku™k ¼kðku{ktÚke sL{u Au. ykÚke Œeðú ¼kðkuŠ{yku ftXMÚk þçË YÃku Ãkqhk òuþ ‚kÚku «„xu Au y™u „eŒ™wt MðYÃk Ähðk r¢Þkþe÷ ƒ™u Au. yk ‚tþkuÄf™wt ÃkwMŒf ‘÷e÷k {kurhÞk’{ktÚke r{÷™™k „eŒ™ku {w¾zku òuEyu: hkuEhk™wt ‚ku„wt ÷¤U ’÷k, fk¤k {khk ÍkuŒkt ÍkÞ ’÷k. ykÃkwt ƒuXkt yuŒý hkuEhku Vq÷Uýku hu, fk¤k {khk ÍkuŒkt ÍkÞ ’÷k !14 nu «u{e fk¤k ! hkunezk™wt ð]ûk nŠ»kŒ ÚkE, zk¤eyku îkhk AkÞk{kt ƒu‚ðk yk{tºký ykÃke hÌkwt Au. ykÃkýu AkÞk{kt ƒuXkt ykÚke Œu™kt Ãkw»Ãkku ¾e÷e QXâkt y™u ðkŒkðhý ‚w„tÄÚke ¼hkE „Þwt ! «u{™e y™w¼qrŒ™e ŒeðúŒk s yux÷e ƒ¤ðk™ nkuÞ Au fu y÷tfkh rð™k™k þçËku ‚ns heŒu «„xu Au y™u „eŒ™wt YÃk Ähðk ‚ûk{ ƒ™u Au. ‘÷e÷k {kurhÞk’{ktÚke rðhn™k „eŒ™ku {w¾zku yk «{kýu Au :
{kìÞ Ãkhýkðe Ëqhk Ëu‚, ͤwfku {u÷e ËuÍu ’÷k;
yutý ͤwfu ™u ͤwfu Ãkk‚e ykðwt ’÷k ! 15 nu „kurXÞk ! Ëqh Ëuþ Ãkhýkðe ËeÄe ÃkhtŒw (Œkhk rð™k íÞkt VkðŒwt ™Úke.), Œwt ËÃkoý {qfe Ëusu fu suÚke ÃkhkðŠŒŒ ÚkŒk ‚qÞo«fkþ™e ‚kÚku ÃkkAe ykðwt y™u Œ™u {¤wt !
y÷tfkhku ykðu Au yu ykÞk‚ne™ ‚ns nkuÞ Au, ™u ¼kðkuÿuf™u Ãkku»kf nkuÞ Au. yuf WËknhý òuEyu. ÷ø™ fÞko ÃkAe ƒtÄ™ÞwõŒ ‚kt‚krhf Sð™ ÞwðŒe™u „kuXŒwt ™Úke. «f]rŒ™k hBÞ ÃkxrðMŒkh{kt õÞkt „kurXÞk™ku r™ƒOÄ {Äwh «u{‚nðk‚ y™u õÞkt ƒtÄ™ÞwõŒ ‚kt‚krhf Sð™™ku Ãkk»kký ÃkxrðMŒkh ! Œu™u yk rð»k{ y™u „t¼eh Sð™ ð‚{wt ÷k„u Au : yuthkËðk¤e „kuh{k’÷e ™UŒwhe, „kuh{k’÷e ™UŒwhe; hðkÞku ½q{U yut{ Äq{U nU ’÷e ™UŒwhe ! nrhÞk nh¾e ÃkkŒ¤e ’÷e ™UŒwhe, ÃkkŒ¤e ’÷e ™UŒwhe; hðkÞku ½q{U yu{ ½q{U nU ’÷e ™UŒwhe ! 16 ¼e÷ ÞwðŒe su{ su{ r«Þs™™u ¼q÷ðk {k„u Au Œu{ Œu{ «u{ Œu™u «„kZ heŒu ¾U[u Au. nhkË „k{™k „kuh(„kihe)™k {u¤k{kt r«Þs™™k Ëþo™Úke Œu™wt ÓËÞ
hðiÞkÚke Ënª ð÷kuðkÞ yu{ ð÷kuðkÞ Au y™u «{¥k ƒ™e hðiÞk™e {kVf zku÷ðk ÷k„u Au. ynª rðÞku„™k Ëw:¾Úke yknŒ ¼e÷fLÞk {kxu hðiÞk™e WÃk{k Œeðú y™w¼qrŒ{ktÚke, yu™e {u¤u ‚ns ykðe™u {¤u Au. {u¤k{kt r«Þ™kt Ëþo™ ËqhÚke ÚkkÞ Au Ãký ‚{ks™k ¼Þ™u ÷eÄu {¤e þfkŒwt ™Úke. Ãkrhýk{u ‘}¢ñ}¢œ¢¢ Í¢ê}¢¼ çÈUÚï’ suðe ÞwðŒe™e Ëþk ÚkE òÞ Au. yk™e ‚kÚku ƒeS ÓËÞMÃkþeo WÃk{k «ÞkuòÞ Au : ‘nrhÞk nh¾e ÃkkŒ¤e ’÷e ™UŒwhe.’ nrhÞku yux÷u ƒký. ƒký ƒt™u Auzu Ãknku¤wt y™u ðå[uÚke ÃkkŒ¤wt nkuÞ Au. ÞwðŒe Ãký ƒký™e su{ ÃkkŒ¤e f{hðk¤e Au. yuf ð¾Œu yÂø™ƒký suðe ykusÂMð™e nŒe yuðe «u{Úke rðåAuË y™w¼ðŒe „kuXý ™uŒwhe(™k{)™e {™:ÂMÚkrŒ ‘rhðkÞku ½q{U yut{ ½q{U nU ’÷e’ suðe ÚkE òÞ Au.
‚sof ykðk «u{™k, r{÷™-rðhn™k ‚{Ãkoý, Œ]ÂÃŒ, Œh‚, ykhŒ, y«kÂÃŒ, y{qtÍý suðk ‚w¾kí{f-Ëw:¾kí{f y{qŒo ¼kðku™u ÷kuf{kt «[r÷Œ-ÃkhtÃkrhŒ Zk¤÷Þ{kt Zk¤ðk{kt {knuh nkuÞ Au. ¼kðkuL{u»k ‚kÚku Œu™k r[¥k{kt h[kÞu÷e ykðe
{kir¾f f]rŒ Ãkðo-«‚t„™k ðkŒkðhý{kt ‚{ks™u yr¼«uŒ yÚko y™u «Þkus™ {kxu ‚t„eŒ y™u ™]íÞ™k ƒ¤ðk™ ÷Þ ‚kÚku f÷k{Þ YÃk Ähu Au. ykðk ‚sofku «íÞuf „k{{kt nkuÞ Au ÃkhtŒw, Œu{™e ‚tÏÞk „kÞfku™k «{ký{kt {ÞkorËŒ nkuÞ Au. „eŒ™k {w¾zk™e ÃktÂõŒyku™e h[™k{kt s ‚sof™e ™ðkuL{u»k™e yr¼ÔÞÂõŒf÷k™e þÂõŒ hnu÷e nkuÞ Au. íÞkh ÃkAe ykðŒe xuf ÃktÂõŒyku fu ÄúwðÃktÂõŒyku™u Œku ‘÷kuf’{kt «[r÷Œ hk„-Zk¤-‚t„eŒ™e òýfkh fkuE Ãký ÔÞÂõŒ h[e þfu yuðe ‚h¤ nkuÞ Au. ‚kuËknhý yk ‚so™ «r¢Þk™u ‚{Syu :
{kh ðkhe{kt Vq÷kt nU ’÷k WËk,
Vq÷kt nU ’÷k WËk; Ãk{hku (¼{hku) Ãkku„ (Ãkhk„) ÷U nU ’÷k WËk ! 17 ynª ‘{kh ðkhe{kt Vq÷kt nU’ y™u ‘Ãk{hku Ãkku„ ÷U nU’ ÃktÂõŒyku{kt s ‚sof «rŒ¼k™kt Ëþo™ ÚkkÞ Au. ÞwðŒe ynª WËk ™k{™k ÃkkuŒk™k «u{e™u ðkze{kt yk{tºke ‚{k„{™wt Rs™ ÔÞts™k{kt ykÃku Au, “nu „kurXÞk ! ðkze™kt Vq÷ku{ktÚke Œku ¼{hku Ãkhk„ ÷u Au, Œwt Ãký {khe Ëunðkze™k Þkið™Ãkw»Ãk{ktÚke ‚w„tÄ ÷u !” yk ÃkAe ðkhtðkh Ãkw™hkðŒo™ Ãkk{Œe ‘÷k WËk’, suðe xufÃktÂõŒyku fu ÄúwðÃktÂõŒyku „eŒ™e òýfkh fkuE Ãký ÔÞÂõŒ ‚So þfu yuðe ‚h¤ Au. ykðe ÃktÂõŒyku ðkhtðkh Ãkw™hwõŒ ÚkE Ãkw™hkðŒo™ Ãkk{u Au y™u „eŒ™u „rŒ ykÃkðk y™u yk„¤ ðÄkhðk{kt {ËË fhu Au. ykðe xufÃktÂõŒyku™k ykÄkh Ãkh s ‚{„ú „eŒ ykfkh Ãkk{e YÃk Ähu Au. ykðe ÃktÂõŒyku ¼kðrðfk‚ fhðk{kt ‚nkÞf ÚkkÞ Au. su{ su{ ÃktÂõŒyku Ãkw™hkðŒo™ Ãkk{u Au Œu{ Œu{ Ëþof-©kuŒk-‚n¼k„eyku™k r[¥k{kt „eŒ™ku ¼kð ‚½™ ƒ™u Au y™u ‚nsŒkÚke «{kýe-{kýe þfu Au. Ãkw™hwõŒ ÃktÂõŒyku s „eŒ™u ‚t„eŒ{Þ ƒ™kðu Au Œu ‚sof ‚khe heŒu òýu Au.
„kurXÞk™kt „eŒku{kt «u{™u ÔÞõŒ fhŒe fux÷ef ÃkËkð÷eyku ÃkhtÃkhk{kt r™ÞŒ nkuÞ Au. su{ fu, “{kÞk ÷k„e fUýe ¾kuxe™u ykÞk ({kŒk)”, “{khku Sðhku ™t yutýku {™hku™u ykÞk”, “{hnwt Œu rË’ {kÞk ‚kuhnwt™u ykÞk” ð„uhu. ykðe ÃkËkð÷eyku h[rÞŒk, {w¾zk™e ÃktÂõŒyku ÃkAe y™uf QŠ{«Äk™ „eŒku{kt «ÞkusuAu.
½ýkt ƒÄkt „eŒku{kt „kurXÞk™wt YÃkðýo™ Ãký r™ÞŒ nkuÞ Au. su{ fu, ðkxfe {wxk({wZk)™ku (ðkxfe suðk „ku¤ y™u Wßßð¤ {w¾™ku), zkƒrhÞkt zku¤kt™ku
(zkƒze suðe „ku¤ ykt¾kuðk¤ku), fwr¼Þkt Ãkkì„ku™ku (fwt¼e-MŒt¼ suðk Ãk„™ku), yÍkhe™k Vq÷k suðku ð„uhu. „wý‚q[f rðþu»kýku Ãký r™ÞŒ nkuÞ Au. su{ fu ðk÷{ „kurXÞku, ÷kz{ „kurXÞku, ðk÷ku Ëku‚ ð„uhu. „kurXÞk™kt „eŒku{ktÚke „kuXý(«ur{fk)™k YÃk ðýo™™e ÃkËkð÷eyku fu „wý‚q[f rðþu»kýku «kÃŒ ÚkŒkt ™Úke. Œu™wt {n¥ð™wt fkhý †eykuyu s {kuxk ¼k„™kt „kurXÞk™kt „eŒku™e h[™k fhe Au. ykÚke s Œu{™wt {wÏÞ ÷ûÞ „kurXÞk™ku «u{, Œu™e ‚kÚku™wt ‚kn[Þo, Œu™k „wýku y™u Œu™wt YÃkðýo™ hÌkwt Au. Œu{™k ‚so™™k fuLÿ{kt „kurXÞku s Au; ÃkrŒ ™nª. ykÚke ËktÃkíÞ «u{™wt yuf Ãký „eŒ «kÃŒ ÚkŒwt ™Úke.
÷ø™„eŒku{kt ykE-ƒk ({kŒk-rÃkŒk), ƒkìŒ{-ƒu™ (¼kE-ƒnu™), fkfk-fkfe, nknwhe-nwnhku (‚k‚w-‚‚hk), Ëuh-ÍuX (rËÞh-suX) ð„uhu™k ‚tƒtÄku™e ‚ktf¤ nkuÞ Au. ykÚke ‚t„eŒ-™]íÞ™ku ÷Þkí{f {w¾zku «kÃŒ ÚkŒkt „eŒ h[™k{kt ‚h¤Œk hnu
Au, y™u ‚tƒtÄku™e ‚ktf¤™k ykÄkhu yufÚke ðÄw „eŒku h[e þfkÞ Au. ÷ø™„eŒku{kt ‘fqfrhÞwt’ y™u ÃkeXe™kt „eŒku r‚ðkÞ Ëhuf „eŒ{kt ™]íÞ òuzkÞu÷wt nkuÞ Au. ykÚke ™]íÞ™k ÷Þ ‚kÚku ykðkt „eŒku ‚nsŒkÚke ‚So þfkÞ Au. ykðkt „eŒku ‚n¼k„e™u
™]íÞ™k ÷Þ ‚kÚku yk™tË ykÃku Au ŒÚkk M{]rŒ{kt ‚h¤ŒkÚke ytrfŒ ÚkE òÞ Au.
¼kðÃkûk
„kurXÞk™kt „eŒku{kt ykðe fwxwtƒSð™™k ‚„Ãký™e ‚ktf¤ nkuŒe ™Úke. ynª ÞwðŒe™u „kurXÞk ŒhV™k r™ÔÞkos «u{ r‚ðkÞ ƒeswt fkuE Ãký ‚„Ãký nkuŒwt ™Úke. yk «u{ Ãký Úkkuzktf ð»kkuo {kxu s y™w¼ððk™ku-{kýðk™ku nkuÞ Au. ‚{ks Mðef]Œ «ýk÷e nkuðkÚke «u{{kt ÚkŒe y™w¼qrŒ™u rfþkuhe-Œhwýe „kurXÞk WÃkhktŒ {kŒk™u Ãký fne þfu Au. {kŒk ‚kÚku ‚tðkË h[e ÃkkuŒk™k «u{™e «íÞuf y™w¼qrŒ{kt {kŒk™u ‚n¼k„e ƒ™kðe þfu Au. íÞkt ‚wÄe fu ‚{k„{ ‚{Þu ÚkÞu÷e yk™tË™e y™w¼qrŒ Ãký {kŒk™u fne þfu Au Œu™ku WÕ÷u¾ yk Ãknu÷kt ÚkÞku Au. yuÚke Ãký yk„¤ ðÄe™u hkŒ™k ‚{Þu ‚{k„{ {kxu ykŒwh, Ä‚{MkŒk Ãkqh™e {kVf ykðe hnu÷k „kurXÞk™e ÍzÃke [k÷Úke ÄúqS hnu÷k îkh™e ðkŒ Ãký ÞwðŒe {kŒk™u fhe þfu Au : „kurXÞku ykðu ÍkìÃkku (îkh) ðkÍu ™u ykÞk, Ík„Œe yu Œku nqE ÍkÍu ™u ykÞk ! 18
ykrË{ y™u Ëknf ¼kðku{kt ÔÞõŒ ÚkŒku yk hkŒku y™whk„ yLÞ rþü
r÷r¾Œ ‚krníÞ fu „úk{ ÷kuf‚krníÞ{kt y«kÃÞ Au. ynª ‚{k„{ {kxu yr¼òŒ
†e™e {kVf fþe ‚k{krsf ðúezk ™Úke. Œu™wt {n¥ð™wt fkhý ykrËðk‚e ‚{ksu Sð™™k ykht¼u †e™u òŒeÞ «u{ ¼ku„ððk™e ‚ns MðŒtºkŒk ykÃke Au yuðe
„úk{ fu ™„h ‚{ksu ™Úke ykÃke. Ãkrhýk{u òŒeÞ «u{k™tË™e ‚ns yr¼ÔÞÂõŒ ykrËðk‚e ‚{ks™e †e™e {kVf yLÞ ‚{ks™e †e ™Úke fhe þfŒe. yk™k ÷eÄu þ]]t„krhf ¼kðku™e yr¼ÔÞÂõŒ™e árüyu ykrËðk‚e ÷kuf‚krníÞ™e Äkhk „úk{ fu ™„h™k ‚krníÞ fu ÷kuf‚krníÞÚke y÷„ Ãkzu Au. „wshkŒe frðŒk-‚krníÞ {wÏÞŒ: Ãkwhw»k frð™e QŠ{ykuÚke yk¢kLŒ Au.
†eÓËÞ™e ‚ns ¼kð-y™w¼qrŒyku™ku rðfk‚ ™nªðŒT Au. ÃkhfkÞk «ðuþ fhe™u †e™e QŠ{yku™u „kðk™ku f]rºk{ «Þí™ Ãkwhw»ku s fÞkuo Au. Œu™wt {n¥ð™wt fkhý Ãkwhw»k‚¥kkf ‚{ks{kt ‚krníÞ ‚sofku {wÏÞíðu Ãkwhw»kku Au. rÃkŒ]‚¥kkf ‚{ks{kt †e ÃkkuŒk™k ÓËÞ™k ‚k[k-Mðk¼krðf ¼kðku ÔÞõŒ fhŒkt zhu Au. Ãkrhýk{u †e‚ns ¼kðku ÓËÞ{kt s fwtrXŒ ÚkE òÞ Au y™u †eSð™ f]rºk{Œk™u Ãkk{u Au. ßÞkhu ð™‚tMf]rŒ™e †e ÓËÞ{kt ò„Œk ¼kðku ‚ns heŒu yr¼ÔÞõŒ fhu Au y™u Œu™wt
ÔÞÂõŒíð ‚k{krsf ˃ký rð™k ‚ns rðf‚u Au. «u{™k r™¾k÷‚ ¼kðku™wt yk {nkrðï yksuÞ yuðwt ™u yuðwt ykrËðk‚e ÃkðoŒeÞ «Ëuþku{kt hýÍýu Au y™u ÷kufZk¤ku Ãkh „eŒku™wt YÃk ÷E ð™ «kLŒhku{kt ÔÞkÃke òÞ Au; su yLÞ ‚{kòu {kxu Ëw÷o¼ Au.
ynª ÔÞõŒ ÚkÞu÷ku „kurXÞk-„kuXý™ku «u{ yu VõŒ þkherhf ykf»koý s ™Úke. Œu „kurXÞk Ãkk‚u VõŒ rð÷k‚ s ™Úke Ít¾Œe. „kurXÞk™k Ëw:¾™e Ãký ‚kÚke Au. „kurXÞk™u nzfkÞwt fqŒhwt fhzâwt Au. Œu™u rsðkzðk {kxu yu ™¾Úke rþ¾ ‚wÄe™k
Ëk„e™k ykÃkðk ŒiÞkh Au :
fqŒhk™kt ¾kŒu÷kt ™ Íeðu ykÞk, ™ Íeðu ykÞk; ÷uðku ÷uðku „kurXÞku Ëðk¾kt™u ykÞk !
„¤k-ðk¤ku xqtrÃkÞku nku™e™u ™u ykÞk, nku™e™u ™u ykÞk; ÷uðku ÷uðku „kurXÞku Ëðk¾kt™u ykÞk ! 19 yk „eŒ{kt „kuXý™e „kurXÞk {kxu Sð™{kt„ÕÞ™e ¼kð™k «„x ÚkŒe y™w¼ðkÞ Au. ‚ki™wt þw¼ RåAðwt yu ykrËðk‚e-‚tMf]rŒ ‚{ks™e «{w¾ rðþu»kŒk Au. ÍqtÃkze suðk Œu{™k {trËh{kt òÞ Au íÞkhu Ëuðe-ËuðŒk ‚{ûk ÔÞÂõŒ„Œ ‚w¾™e fk{™k fhŒk ™Úke. {k™ð, Ãkûke, Ãkþw y™u «f]rŒ–‚ki™wt fÕÞký RåAu Au.
yk {t„÷¼kð™k „kurXÞk™kt ½ýkt „eŒku{kt «„x ÚkkÞ Au. ÷ø™ suðku {kt„r÷f «‚t„ ¼e÷ Þwðf-ÞwðŒe {kxu Œku Ëw:¾ ÷kð™khku «‚t„ Au. ÞwðŒe rð[khu Au fu “nwt ÷ø™ fhe™u sE hne Awt ÃkhtŒw {khk rð™k ðuhk™ÓËÞe ƒ™e „Þu÷ku „kurXÞku ƒeS „kuXý ™nª òuzu Œku Ëw:¾e Úkþu.” {kxu Œu WËkh y™u {t„÷{Þe ¼kð™k
ÔÞõŒ fhu Au : ƒeÍe ÍkuhÍu; ƒeÍe ÍkuhÍu; „kurXÞk ƒeÍe ÍkuhÍu; {kh ™kì{™e ‚ „kurXÞk ƒeÍe ÍkuhÍu ! 20 nu „kurXÞk ! nwt Œku nðu Œkhk Sð™Úke y÷„ ÚkE™u sE hne Awt. ÃkhtŒw, Œwt
Ëw:¾e ™ ÚkŒku y™u ƒeS „kuXý òuzsu. {khk ™k{™e s ƒeS „kuXý fhsu fu suÚke Œu ™k{™e ‚kÚku nt{uþkt Œkhk ÓËÞ{kt SðŒe hnwt !
«f]rŒ™k ‚ktr™æÞ{kt SðŒe ¼e÷fLÞk™e fÚk™e y™u fhýe yuf s Au. ÃkkuŒk™k r«Þs™™u ƒeS ÞwðŒe™u ‚kUÃkŒkt fnu Au :
Ezh ÍkÞŒku ’÷e, Ezh Ãk¤fu !
÷U fu fu¤e ŒkìÞ ykr÷Þku {khku Ëku‚, fkfkðk¤e ŒkìÞ ykr÷Þku hu !
nÚku¤e{knku Ík¤ku Ík¤ðU yu{ Ík¤ðku hu !
Ãkkì{÷e ŒkìÞ ykr÷Þku hu ! 21
fu¤e (™k{), Ezh òÞ Œku yk¾wt Ezh þnuh «fkrþŒ ÚkE òÞ, yuðku {khku „kurXÞku Œ™u ykÃkwt Awt ! fku{¤ nÚku¤e{kt Ãkzu÷k Ík¤k(ͤu¤k-VkuÕ÷k)™e su{ su™u ò¤ÔÞku Au Œuðku „kurXÞku Œ™u ‚kUÃkwt Awt. nðuÚke Œwt yu™u ‚k[ðsu ! ¼e÷ †e™u „úk{ y™u ™„h ‚tMf]rŒ™e †e sux÷e E»kko fu «u{e™e Ãkh«ur{fk ŒhV™ku Ëkn™ku ¼kð ™Úke. yk ‚{Œk ¼kð Œu{™k Ãkqðofk÷e™ ‚{ks™wt «{w¾ ÷ûký Au. ykðe {kt„ÕÞ ¼kð™k Ãkqhk ¼khŒeÞ ‚krníÞ{kt Ëw÷o¼ Au. ‘‚wh‚k„h’{kt {Úkwhk „Þk ÃkAe fwçòyu ©ef]»ý™u ÃkkuŒk™k fhe ÷eÄk nþu yuðe fÕÃk™k {kºkÚke „kuÃkeyku fwçò ŒhV E»kko™e yÂø™{kt «s¤u Au. Œu™u ‘fqƒze’ fne™u ÔÞtøÞƒký ðh‚kðu Au. ð™‚tMf]rŒ™e †e™wt ÓËÞ ðÄw ‚h¤ y™u WËkh Au. „kurXÞk™u AkuzŒkt Ãkkhkðkh Ëw:¾ ÚkkÞ Au Ãký „kurXÞku Ëw:¾e ™ ÚkkÞ yu yu™e ytŒh™e {nuåAk Au, rð{÷ ÓËÞ™e ¼kð™k Au.
¼e÷ ‚{ks™kt „eŒku r÷r¾Œ ‚krnÂíÞf „eŒ™e {kVf VõŒ ykí{÷ûke yuðk
h‚ fu ÔÞÂõŒ„Œ «Þkus™ {kxu h[kŒkt ™Úke. ykðkt „eŒku™ku ‚tƒtÄ Sð™ ‚kÚku «íÞûk YÃku nkuÞ Au. „kurXÞkrð»kÞf «ýÞ„eŒku yLÞ ‚{ks™k ¼kðf™u †eyu h[u÷ ykí{÷ûke f]rŒyku ÷k„u ÃkhtŒw, ykðkt ÔÞÂõŒ„Œ «u{™e y™w¼qrŒykuQŠ{yku™kt „eŒku Ãký ¼e÷ku{kt «[r÷Œ „kurXÞkrð»kÞf «ýÞ «Úkk™k ‚k{krsf Sð™™k ¼k„ YÃku s ykðu Au. yLÞ ‚{ks™k ¼kðf™u ðiÞÂõŒf ¼kðkuŠ{yku suðkt ÷k„Œkt yk „eŒku ‚ki™k ‚{k™ y™w¼ðku™wt YÃk Ähe™u ykðu Au. „eŒku{kt ‚{k™ ÷kuf™wt ¼kðŒ¥ð ÃkhtÃkrhŒ hk„-Zk¤{kt Z¤u÷wt nkuÞ Au. ykðkt „eŒku {u¤k„kuh™k hkŒes„k suðk ‚k{krsf-ÄkŠ{f Ãkðo-«‚t„u ™]íÞ ‚kÚku r¢Þkþe÷ ƒ™u Au, y™u ÔÞÂõŒ„Œ ‚tðuË™k ‚{qn™e ƒ™e™u «„xu Au. ykÚke yLÞ ‚{ks™ku ¼kðf ‚{ks™ku {q¤ ‚t˼o òýŒku ™ nkuÞ Œku {kýðk{kt y™u „eŒku™wt yÚko½x™ fhðk{kt ¼q÷ fhu Au. yk Ãknu÷kt ËþkoÔÞwt Au yu «{kýu rfþkuhkðMÚkk{kt «ðuþŒkt s rfþkuh-rfþkuhe «u{ fhe þfu y™u òŒeÞ ‚tƒtÄ ƒktÄe þfu yu ÷kuf{qÕÞ yu{™k Ãkqðofk÷e™ {kŒ]‚¥kkf Sð™Ëþo™{ktÚke ÂMÚkh ÚkÞwt Au y™u ðŒo{k™ ‚{ks{kt Sð™herŒ Œhefu Mðefkh ÃkkBÞwt Au. yk Sð™herŒ{ktÚke „kurXÞkrð»kÞf «ýÞ„eŒku ykrð¼koð ÃkkBÞkt Au. ykÚke yufktŒ{kt ¼ku„ðu÷k «u{™k {k™r‚f y™u þkherhf y™w¼ðku ƒu ÔÞÂõŒ™k nkuðk AŒkt ‚kÄkhýefhý Ãkk{e Ãkqhk ÷kuf™k ƒ™e òÞ Au ŒÚkk Ãkqhk ÷kuf™u h‚k™tË ykÃku Au. «Úk{ «u{Sð™™wt yk ‚t¼khýwt ‚kXe Ãkkh fhe „Þu÷kt †e-Ãkwhw»kku Ãký Ãkqhk W{¤fk y™u ™]íÞ™k Xufk ‚kÚku „kÞ Au.
‚sof ÔÞÂõŒ MðÞt™e fu yLÞ ÔÞÂõŒ™e ðiÞÂõŒf y™w¼qrŒyku{ktÚke „eŒ™e h[™k fhu Au Ãký yk y™w¼qrŒyku yuf ÃkhtÃkrhŒ «Úkk™k-÷kufËþo™™k ™erŒr™Þ{ku™k «¼kð{kt ¼ku„ðu÷e nkuÞ Au. ykðe y™w¼qrŒyku yuf rðrþü «Ëuþ{kt ð‚Œk ‚{ks™k ÷kuf™e ‚kðorºkf y™u ‚ns y™w¼qrŒyku nkuÞ Au. yk y™w¼qrŒyku ÷kuf‚t„eŒ™k ÃkhtÃkrhŒ hk„-Zk¤ y™u ™]íÞXuf-÷Þ{kt h[kE-h‚kE™u „eŒ ƒ™u Au. ykÚke Ãkðo-«‚t„u Ãkqhk ‚{ks{kt «‚hu Au. ƒu ÔÞÂõŒyu ¼ku„ðu÷k yk «u{™k ¼kðku Ãkqhk ‚{ks™k ÷kuf™k nkuÞ Au. yk ‚k[k ¼kðku ‚ki™k nkuÞ Au. ykÚke ÷kufftX{kt ykðŒkt s „eŒku™k ÃkkX r™ÞŒ ƒ™ðk ÷k„u Au y™u ÃkhtÃkhk ‚òoE™u {kir¾f ÷kuf‚tÃkËk ƒ™u Au.
÷kufSð™™k sq™k «‚t„ku™kt „eŒku ð»kuo-ƒu ð»kuo Ãkwhkýkt ƒ™e ¼w÷kŒkt òÞ Au y™u yk ÃkhtÃkhk{kt ™ðk «‚t„ku™kt ™ðkt „eŒku ÷kufŒ¥ð™wt YÃk ÷E, ‚sof™k
r[¥k{kt h[kÞ Au y™u ‚sof-ðknf™k ftX{ktÚke Ãkðo«‚t„™k ðkŒkðhý{kt ÷kuf‚{qn
ðå[u ÷kufƒku÷e y™u ÷kuf‚t„eŒ™k òu{ ‚kÚku «„xu Au y™u ÷kuf‚{wËkÞ™k ™]íÞ™k ƒ¤ðk™ ÷Þ ‚kÚku ‚S𠃙u Au. su™u ¼e÷‚{ks ‘„eŒkt’ fnu Au yu™u yLÞ
‚{ks ‘÷kuf„eŒ’ fnu Au.
rþ»x ‚krníÞ™ku ykÄkh ‚úkuŒ
÷kuf‚krníÞ yu ÷kufrðãk™e yuf «þk¾k Au y™u ÷kufrðãk™k ‚tƒtÄ ÷kuf‚tMf]rŒ
‚kÚku Au. yk{ AŒkt r÷r¾Œ ÔÞÂõŒ‚krníÞ™ku ‚tƒtÄ Ëqh™ku Ãký {kir¾f ÷kuf‚krníÞ ‚kÚku Au. fkhý fu ÔÞÂõŒ™k Sð™™ku ykht¼ fwxwtƒ y™u ‚{ks{kt ÚkkÞ Au. Œu™wt {k™‚ fwxwtƒ y™u ‚{ks™k Sð™{qÕÞku™k ykÄkhu ½zkÞ Au. ykÚke yòýu Ãký Œu™k ‚so™{kt ÷kuf™wt Sð™Ëþo™ f÷kí{f YÃk Ähu Au. yuðwt ÷kuf{kt ÏÞkŒ frð™wt Ãký Au. fux÷ef ðkh ÷kuf™u yr¼«uŒ yuðe ðiÞÂõŒf ¼kðkuŠ{yku yux÷e ƒÄe Wífx nkuÞ Au fu yk QŠ{yku ÔÞÂõŒ‚so™ suðk f÷kí{f YÃk{kt Ãkrhý{u Au. yk{ ‘÷kuf’{ktÚke ykðŒku ‚sof y™u ÔÞÂõŒ ‚sof ½ýk ƒÄk «‚t„ku{kt ‚so™™k ‚{k™ ÄhkŒ÷ Ãkh ykðe òÞ Au Œu™wt {n¥ð™wt fkhý ƒt™u ‚tMf]rŒ-÷kuf‚tMf]rŒ™k ytþ nkuÞ Au. ykÚke ‚{ks™e Sð™herŒ-Sð™Ëþo™™ku «¼kð Œu{™k ‚so™ Ãkh ÃkzuAu.
yk™k y™w‚tÄk™u ÏÞkŒ ÃkkùkíÞ rððu[fku hu™u ðu÷uf y™u ykìÂMx™ ðkìhu™™kt {tŒÔÞku òýðk suðkt Au. Œuyku Œu{™k ‚krníÞ™ku r‚ØktŒ (Theory of Literature, 1955) ™k{™k „t¼eh yÇÞk‚ÞwõŒ rð[kh«uhf ÃkwMŒf{kt ÷¾u Au fu “‚krnÂíÞf «r¢Þkyku™u Œu{s ‚krníÞMðYÃkku™k WËT„{ y™u rðfk‚™u ‚{sðk RåAŒk Ëhuf rðîk™ {kxu ftXMÚk ‚krníÞ™ku yÇÞk‚ {n¥ð™e ƒkƒŒ „ýkðe òuEyu.” “ftXMÚk ÷kuf‚krníÞ™ku yÇÞk‚ ‚krnÂíÞf Ãkrhþe÷™™ku s yuf ytŒ„oŒ ¼k„ Au, fkhý fu r÷r¾Œ ‚krníÞLke f]rŒykuÚke Œu™u y÷„ Ãkkze þfkÞ Œu{ ™Úke.” yk[oh xu÷h suðku ÷kufrðãkrðËT Ãký Œu™k yuf ÷u¾ ‘÷kufrðãk y™u ‚krníÞ™ku rðãkÚkeo’ (yu÷™ ËtrzMk îkhk ‚tÃkkrËŒ ÃkwMŒf The Study of Folklore, 1965){kt fnu Au: “(1) ½ýe ‚tMf]rŒyku{kt ÷kufrðãk ‚krníÞÚke yr¼LLk nkuÞ Au, (2) ‚krníÞ{kt ÷kufrðãk{ktÚke WAe™kt ÷uðkÞu÷kt Œ¥ðku nkuÞ Au, y™u (3) ÷u¾fkuyu ÷kufrðãk™wt y™wfhý fÞwO nkuÞ Au.”22 yk ƒkƒŒ™u ‚{sðk ykÃkýu Ãkqðofk÷e™ fkr÷Ëk‚, ðkÕ{erf y™u ¼ð¼qrŒ suðk ‚{Úko ÔÞÂõŒfrðyku™kt h‚MÚkk™ku™u ÷kuf{kt «[r÷Œ „kurXÞk™kt „eŒku™kt
h‚MÚkk™ku ‚kÚku ‚h¾kðe òuEyu.
fkr÷Ëk‚™k ‘rð¢{kuðoþeÞ{T’{kt RLÿ™k Ëhƒkh{kt hkò Ãkwhwhðk™k rð[kh{kt ¾kuðkÞu÷e WðoþeÚke yr¼™Þ{kt ¼q÷ ÚkE „E. ykÚke ¼hŒ{wr™ îkhk Ãk]Úðe Ãkh Ãkzðk™ku þkÃk Ãkk{e. ynª Ãký „kurXÞk™k «u{{kt ykftX zqƒu÷e „kuXý ‘‚kt„ku’™k ™]íÞ™k ÷Þ™u ¼q÷e òÞ Au : ykÞk {kh, fkìƒheyku Ãkkx ÃkqrhÞku ykÞk {kh, ‚kt„kuðk¤ku yu÷ku Ãkq÷e „uE hu, ykÞk {kh ! ykÞk {kh, yu nwtw f¤k ykuE hu, ykÞk {kh, ‚kt„kuðk¤ku yu÷ku Ãkq÷e „uE hu, ykÞk {kh ! 23
„kurXÞk™k «u{{kt „¤kƒqz „kuXý «u{™e {ÄwhhBÞ M{]rŒyku{kt zqƒe òÞ Au. Ãkrhýk{u ƒkÕÞkðMÚkkÚke s þe¾u÷k ‘‚kt„ku’™k ™]íÞ™k Xufk™u ¼q÷e òÞ Au y™u ykùÞo y™w¼ðu Au, yuðe fE f¤k ƒ™e fu ‘‚kt„kuðk¤ku yu÷ku Ãkq÷e „uE hu !’
‘W¥khhk{[rhŒ{T’{kt MkeíkkíÞkøk ÃkAe ÃkwLk: Ãkt[ðxe{kt «ðuþu÷k hk{Lke rðhnðuËLkkÚke økkurXÞkLke rðhnðuËLkk shkÞu ykuAe LkÚke: …ÝSƒ¢Ýï à¢ê‹²ï ç±ÜUHÜUÚ‡¢ñæÚ¢²ü™çÚ¼ñÚçÐx¢í¢±¢ Ú¢ïçÎy²çÐ ÎHç¼ ±…ííS² Nβ}¢ì J
‘‚q™k s™MÚkk™{kt ÔÞkfw¤ $rÿÞkuðk¤k ykÞuo su yk[hý fÞwO Œu™kÚke Œku ÃkÚÚkhku Ãký hze QXâk y™u ð@™wt ÓËÞ Ãký Vkxe „Þwt !” rðÞku„™e yk s ‚tðuË™k „kurXÞku y™u „kuXý y™w¼ðu Au.
Sð™™e W»kkyu Vqxu÷k «Úk{ «ýÞ™e òýu fu ÷ø™™e ðuËe Ãkh ¼khu ÓËÞu yknwrŒ ykÃkŒe nkuÞ yu{ „kuXý fnu Au :
{kÞk ‚kuhÍu... „kurXÞk nkuhku hUÍu ’÷k !
“nu „kurXÞk, nðu Œwt {khe {kÞk Akuze Ëusu y™u ‚kòu hnusu !”
þheh{ktÚke «ký WŒhzkŒku nkuÞ yu{ ¼khu ÓËÞu yk„¤ fnu Au : z„hk hkunU, Ík¤kt hkunU, {kuxkt {kuxkt hw¾kt hkuðhkrðÞkt hu, „kurXÞk nkuhku hutÍu ’÷k !
fUý {kì™u÷k „kurXÞk nkuhku hUÍu ’÷k ! 24
“ykÃkýu yufƒeòÚke y÷„ ÚkE™u sEyu Aeyu Œu ðuË™k ÃkÚÚkhku Ãký Shðe
™nª þfu fkhý fu ykÃkýu Œu{™e ‚kûkeyu «u{ fÞkuo nŒku. ykÃkýe yk rðÞku„
ÔÞÚkk ÃkÚÚkhku Ãký ‚n™ ™nª fhe þfu. ykÚke ÃkÚÚkhku Ãký hzþu; y™u su{™e
AkÞk{kt ƒu‚e™u ƒuþwØ rðM{]rŒ™e ûkýku ¼ku„ðe nŒe Œu Íkz-Íkt¾hkt Ãký hzþu!”
rðhn ™Sf ykðe hÌkku Au y™u „kurXÞk™e {™kuÔÞÚkk ¼khu Au. Œu™k rðÞku„™e ðuË™k ‚eŒknhý ÃkAe ðkÕ{erf™k hk{™e Ëkhwý rðhn ðuË™kÚke shkÞ QŒhŒe ™Úke. ðkÕ{erf ÷¾u Au, “‚eŒk rðhn™k þkufYÃke fkËð{kt „¤e „Þu÷k nkuðk™u ÷eÄu WL{¥k ƒ™u÷k hk{[tÿ ð]ûku-ð]ûku, ÃkðoŒu-ÃkðoŒu y™u ™Ëeyu-™Ëeyu rð÷kÃk fhŒk fhŒk ¼{ðk ÷køÞk y™u {kun™u ÷eÄu y¿kkŒ ƒk¤f™e ÃkuXu Œu Œu ð]ûkkrË «íÞu ‚eŒk™e ¼k¤ ÃkqAðk ÷køÞk.”
ðkÕ{erf™k ðtþòu Ãkk‚u ðkÕ{erf suðe rþü ‚tMf]Œ ¼k»kk ¼÷u ™ nkuÞ AŒkt Œu{™e ‚kËe-‚h¤ ƒku÷e™kt „eŒku{kt ðkÕ{erf™e ‚tðuË™k™u yktƒe òÞ yuðe ‚tðuË™k™wt rðï Ãkzu÷wt Awt. „kuXý™kt ÷ø™ ÷uðkÞkt Au y™u „kurXÞku rð[khu Au, “su
MÚk¤kuyu «u{™e Ãkh{ Wífx ûkýku {kýe nŒe Œu „kuXý rð™k þqLÞ ÚkE „Þu÷kt
«f]rŒ™kt MÚkk™ku{kt yuf÷k s ½q{ðk™wt ?” „kuXý fnu Au;
ÍuÍrýÞk Íkuhk{kt {kurhÞk nUý hkuyu ’÷k !
“ßÞkt ykÃkýu Zkuh [khŒkt nŒkt Œu susrýÞk Íkuz{kt nu {kuh ! {khk „kurXÞk! Œwt þk {kxu hzu Au ?”
÷ø™™e ðkŒÚke rððþ y™u Ëw:¾e ÚkE hzŒk „kurXÞk™u fLÞk Äehs Ähðk™wt fnu Au :
™U hkuô yut{ fUŒku ’÷k, ðU¤u (ðnu¤u) ðU¤u nUý hkuÞu ’÷k !
ykE-ƒk({kŒk-rÃkŒk)™k n{ ¾kŒk ’÷k, ðU¤u ðU¤u nUý hkuÞu ’÷k !
„kurXÞk™k ÓËÞ{kt ‚¤„Œe rðhn™e nku¤e™wt y©w„k™ ÓËÞÿkðf Au !
yíÞkh ‚wÄe Œku „kŒkt nŒkt : ¾k¾hk™e ne¤e ‚kÞ ’÷k; ykð „kuXk;
nqŒkt-ƒuXkt {UÍk fUrhÞU ’÷k ! 25
nðu fk÷u Œku :
ykzk {„hk ÃkrhÞk ’÷k, fU{ fUhe ¼u¤kt ykuÞ ’÷k ! 26
fk÷ ÃkAe Œku yk¾e ®sË„e QA¤Œk rðÞku„™ku fkh{ku {nuhk{ý !
«f]rŒ™k yk rðrðÄht„e {™kunkhe ÃkxrðMŒkh{kt Ãkkt„hu÷e ™un™e ðu÷ ÷ø™™e ðuËe Ãkh ‘fÃkqh™k «ßðr÷Œ ¼zfk’™e {kVf ¼zfe™u ‚{kÃŒ ÚkE òÞ Au. ÃkhtŒw, rfþkuhkðMÚkk™k Ãkrðºk «u{™e yk yhwrý{k Sð™¼h {kxu yuf yk÷kufhu¾k ƒ™e òÞ Au.
«Úk{ Þkið™™e ‚wfw{kh hkŒku{kt «ýÞ™e ðtþe™wt „eŒ yux÷e ŒÕ÷e™Œk y™u ykí{rðM{]rŒ ‚kÚku ‚kt¼éÞwt nŒwt fu nðu Œku ŒqxŒk „eŒ™k y ÷Þ™k xwfzk M{]rŒyku YÃku þu»k hne òÞ Au ! nðu Œku
¾k¾hk™e ne¤e ‚kÞk ’÷k „kuXk, yu Ë™hk ‚uŒu ykðu ’÷k „kuXk !
nu „kurXÞk, ¾k¾hk™e þeŒ¤ AkÞk{kt ƒu‚e™u «u{ fhŒkt nŒkt yu rËð‚ku ÞkË ykðu Au !
yk{ Sð™™k ™k™k xwfzk{kt fhu÷ku «kýk‚ðÚke yr¼{trºkŒ y™u ÓËÞ{kt s y©w{w¾e yk ¾trzŒ «u{, Sð™™e ÞkË™ku fkÞ{e MŒqÃk ƒ™e òÞ Au. yk M{]rŒyku †e y™u Ãkwhw»k–ƒt™u «u{e™u «¼krðŒ fhŒe nkuðkÚke „kurXÞk™kt „eŒku{kt ËktÃkíÞSð™™k ¼kðku „uhnksh Au.
†e y™u Ãkwhw»k™e ‚rnÞkhe ‚tÃkr¥k suðkt yk „eŒku{kt hkusƒhkus ƒ™Œk ðkMŒðSð™™k «‚t„ku™kt ‚h¤, {Äwh y™u y™÷tf]Œ ƒku÷e{kt yk÷u¾kÞu÷kt r[ºkku ÓËÞMÃkþeo Au. Œu{™k ‚ns ¼kðku{kt frðŒk Au. þçË þkïŒ ƒ™u yuðe frðŒk Au. ynª ÔÞõŒ Ãkqðohk„, r{÷™, rðhn y™u òh-«u{™k ¼kðku yu h‚þk†™e su{ fkÔÞ{kt s h‚k™tË ÷uðk™k ¼kðku ™Úke. yk Œku yk[kÞkuo™u fkÔÞþk†-‚kIËÞoþk†-h‚þk†™e h[™k fhðk{kt ‚nkÞf ÚkkÞ yuðk ðkMŒð Sð™{kt ¼ku„ðu÷k ‚k[k ¼kðku Au. ykÚke yr¼™ð„wÃŒ suðk {nk™ r‚ØkLŒfkh fnu Au, “su ftE ‘÷kuf’{kt Au Œu™ku ‘þk†’{kt Ãkrh»fkh ÚkkÞ Au, Œu™u ÔÞðÂMÚkŒ fhðk{kt ykðu Au. su ftE þk† fu rþü{kt Au Œu õÞkhuf ÷kuf™e MðŒ: MVwrhŒ ‚nsŒk{ktÚke ykðu÷wt nkuÞ Au.”27 {kxu ¼khŒeÞ ®[Œ™ ‘÷kuf’™u rþüs™ku™e Œw÷™k{kt Mðk¼krðf y™u ‚ns {k™u Au y™u Œu™k ‚krníÞ™u rþü ‚krníÞ™k
‚so™™ku ‚úkuŒ y™u yk÷tƒ™ ykÄkh {k™u Au.
¼Œ]onrh Ãký fnu Au fu ‘‘ ‘÷kuf’{kt ‚ðo heŒu «rŒrcŒ Au, Œu™u Œfo™e Œw÷k Ãkh Œku÷ðk™e sYh ™Úke.’’28
¼e÷ ykrËðkMke ÷kufkÏÞkLk
Ãkqðofk¤{kt ykrËðkMke ÷kufÏÞkLkLkkt {q¤-fw¤
fux÷kf rðîkLkkuLkk {Lk{kt yu {ík ½h fhe økÞku Au fu ykÞkuoyu çknkhÚke (¾içkh½kxLkk hMíku) ykðeLku yuf MkðkOøk rðfrMkík MkÇÞíkkLkku Lkkþ fÞkuo. ze.ze fkuMkkBçkeyu ÃkkuíkkLkk ÃkwMíkf ‘Åé Î SÅÇè ¥¢õ± §ç‹Ç²Ý çãSÅîè’{kt ykÞkuoLku ÞkÞkðh yLku çkçkoh {kLkeLku «{ký rðneLk fÕÃkLkk fhe Au fu ¼khík Ãkh íku{Lkk yk¢{ýÚke nzÃÃkk MkÇÞíkkLke ¾uíke WÃkÞkuøke çktÄ ÔÞðMÚkkLku ¾kuhðe Lkk¾eLku Mk{økú «ËuþLke f]r»kLkku Lkkþ fhe ËeÄku... $ÿ yLku ð]ºkLkk ÞwØLku íkuyku nzÃÃkk MkÇÞíkkLkk æðtMk MkkÚku òuzu Au su Mkk[k yÚko{kt ðhMkkË yLku ðtxku¤ fu ðhMkkË fu ðes¤eLkwt YÃkf Au. su{ktÚke $ÿ yLku {hwíkku suðk «kf]ríkf ðirËf Ëuðku ykrð¼koð ÃkkBÞk Au. $ÿ ÞwØLkku Ëuðíkk økkiý YÃku Au, {wÏÞíðu íku ð»kkoLkku Ëuðíkk Au. ¼e÷ ykrËðkMkeyku Ãký ðhMkkËLku yutËh ($ÿ) fnu Au yLku ‘hkì{-Mkeíkk{kLke ðkhíkk’Lke «Úk{ Ãkkt¾ze ‘$ÿ yLku økkiík{ Ér»k’ (yutËh Lkt økkuík{ h¾e) ðhMkkË, ðes¤e yLku ðtxku¤Lkk Wøkú YÃk{ktÚke ykrð¼koð Ãkk{e Au. ðuËku{kt Ãký $ÿLkku yuf yÚko ‘øksoLkk Mkrník ðhMkkË YÃku Ãk]Úðe Ãkh ykðLkkh’29 ÚkkÞ Au.
ÉøðuËLkk ykÞkuo ÃkþwÃkk÷f f]»kfku níkk {kxu yu{ýu yLkuf «kf]ríkf YÃkfku«íkefku îkhk $ÿ-{u½Lku ykhkæÞku Au yLku íkuLkku ðehíkk¼Þkuo {rn{k økkÞku Au. MkÇÞíkkLkku rðfkMk ÃkqðoÚke Ãkrù{ íkhV «MkÞkuo Au. ÏÞkík ÃkwhkðMíkwrðËT zkì. h.Lkk. {nuíkk LkkUÄu Au fu ‘‘rnLËwMíkkLk{kt ®MkÄw LkËeLke MktMf]ríkLkk fk¤ ÃkAe ykÞkuoLkwt ykøk{Lk ÚkÞkLke ykÃkýe MkËeLke ÃkqðkoÄoLke rð[khýk «{kýkr©ík Lk nkuðkÚke Akuze Ëuðe òuEyu’’.30 hk{f]»ý ðuËkLík {XLkk Mðk{e þtfhkLktË ÃkkuíkkLkk ÃkwMíkf ‘rnLËw MxuxTMk ykìV Mkw{urhÞk’{kt LkkUÄu Au íku «{kýu ‘‘Mk{LðÞfkhe ¼khíkeÞ MkÇÞíkkLkkt, Þw¢urxMkLkk Ãkx Ãkh yLkuf rnLËw LkøkhhkßÞku rðMíkhu÷kt níkkt.’’ ËkMk-ËMÞw-ËkLkð-ÿrðz, hkûkMk, MkÃkoLkkøk, rfhkík, rLk»kkË, Ãkw®÷Ë suðe ykÞoòríkLke Mk{fk÷eLk yLkuf òríkyku ¼khík suðk rðþk¤ ¼q¾tz Ãkh r¼LLkr¼LLk ¼køkku{kt ðMkíke níke. íku{kt ykÞkuoLke MkkiÚke LkSf ºký òríkyku ðMkíke níke. MkÃík®MkÄw{kt ðMkíke ÿrðz fu ËMÞw-ËkMk-ËkLkð òrík, rn{k÷Þ{kt ðMkíke
rfhkík òrík yLku MkÃík®MkÄwÚke Úkkuzuf Ëqh ðMkíke rLk»kkË òrík. ®MkÄw MkÇÞíkkLkk
Wí¾LkLk{ktÚke ºký òríkykuLkkt nkz®Ãkshku «kÃík ÚkÞkt Au. Ä{koLktË fkuMkkBçke áZíkkÃkqðof rLk»kkËkuLku ¼e÷ òrík {kLku Au.
ÃkkMku ðMkíke yk òríkyku ðå[u Mkt½»kkuo ÚkÞk Au Ãkhtíkw Ëe½o MknðkMkLkk ÷eÄu
MktðkË Ãký MÚkÃkkÞku Au. ðirËf ykÞkuoLkku su MÚkkLkku Ãkh yrÄfkh níkku íÞkt Ãký çkÄk ðirËf Ä{o{kt Mkk{u÷ Lknkuíkk. yk ¼q-¼køk{kt ðMkðkðk¤kykuLkk ÃkkuíkkLkk heríkrhðks yLku ÃkkuíkkLkk ÷kufÄ{o níkk. íkuyku çknwMktÏÞf níkk. ykÞofw¤ku{kt Ãký ÃkkuíkÃkkuíkkLkk {kLÞ Ëuðíkk níkk; su{Lku íku fw¤{kt rðþu»k YÃku Ãkqsðk{kt ykðíkk níkk. ðirËffk¤{kt ykÞkuoLkku rðMíkkh Mker{ík ûkuºk{kt s níkku. su ûkuºk{kt yu{Lkku yrÄfkh MÚkÃkkÞku níkku íÞkt Ãký þíkkçËeykuÚke yLÞ òríkykuLkk ÷kufku ðMkíkk níkk; su{Lke ÃkkuíkkLke ÄkŠ{f {kLÞíkkyku yLku ÃkhtÃkhkyku níke. ðirËfÞwøk{kt «[r÷ík ÷kufÃkhtÃkhkyku ðirËf Ä{oLke ÃkhtÃkhkyku fhíkkt ðÄw Mkþõík yLku «kýðkLk níke. þið yLku ði»ýð Ä{o ykÞo ðirËf Ä{o{kt Mk{krðü ÚkÞk íku Ãknu÷kt ÷kufÄ{o s níkk. yk Ä{kuoLkk WÃkkMkf ykrËðkMke ÷kufku níkk. Lkkøk÷kufku þið níkk ßÞkhu MkwÃkýo ÷kufku ði»ýð níkk. yksu Ãký Ãkkihkrýf ËuðíkkykuLke MkkÚku fux÷kf yuðk ËuðíkkykuLke Ãkqò «[r÷ík Au su ÷kufËuðíkk Au. ÷kuf{kLkMk yuðk yLkuf ËuðíkkykuLke fÚkkLkwt MksoLk fheLku íku{Lkwt MÚkkLk rLkrùík fhe ÷u Au. yuf çkkirØf ÄkŠ{f rð[khÄkhkLke
Mk{kLíkh yuf ÷kufrðïkMkLke Äkhk rLkhtíkh [k÷íke hnu Au. Ëhuf fk¤ yLku Ëhuf Þwøk{kt íkuLkwt yÂMíkíð hÌkwt Au. Äe{u Äe{u yk rþü yLku ÷kufLkkt SðLkËþoLk ÃkhMÃkh MktðkË MÚkkÃku Au, yLku yufçkeò{ktÚke SðLkk{]ík Ãkk{u Au. yÚkðoðuË{kt hwÿLku rðLkkþfkhe fÌkku Au, yLku íkuLkk {kxu Ãknu÷e ðkh ‘ÃkþwÃkrík’ þçËLkku «Þkuøk ÚkÞku Au. nzÃÃkk{ktÚke ÃkþwÃkrík rþðLke {qŠík «kÃík ÚkE Au. nzÃÃkkLke ykÞuoíkh MktMf]rík{kt Ãkqrsík ÃkþwÃkrík rþð ykÞkuoLkk Ëuð{tz¤{kt suðe heíku Mkk{u÷ fhðk{kt ykÔÞk, íkuðe heíku ykÞuoíkh Ëuðeyku Ãký ykÞkuo îkhk Ãkqrsík ÚkELku Ëuð{tz¤Lke þÂõíkyku çkLke økE. rþðLke þÂõík fkr÷ (f]»ýðýko) yLku økkihe (økkihðýko) ykÞo-ykÞuoíkh MktMf]ríkLkk MkÂB{÷Lk íkhV Mktfuík fhu Au. ¼khíkeÞ MktMf]ríkLkk {q¤ MkwÄe ÃknkU[ðk {kxu ykrËðkMke ÃkwhkfÚkkyku yLku ËkþorLkf «íkefku íkÚkk Ãkwhký «íkefkuLku þkuÄðkLke ykð~Þfíkk Au. ‘¼rð»Þ Ãkwhký’{kt WÕ÷u¾ Au fu rþðu fkr÷Lku fÌkwt:
»r¢ïçã y±ç}¢¼: ÜU¢ç„ ÜëUc‡¢¢æ…Ý „}¢ç‹±¼ïJ
ÜU¢H „é‹ÎçÚ }¢yТEï {±Hï y±}¢éТç±à¢ JJ31
“ykð, ynª ykð, nu f]»ýktsLk Mk{ÂLðíku! íkwt fkuý Au? nu fk¤MkwtËhe Äð÷u! íkwt {khk Ãkkïo{kt ykðeLku çkuMk!” rþðLkk MktçkkuÄLkÚke ‘fkr÷’ Ëw:¾e ÚkE. íkuýu rð[kÞwO fu “nwt fuðe heíku ‘økkihe’ çkLkwt?” ÃkAe íkuýu ÃkkuíkkLkk f]»ýËunLku nðLkfwtzLkk yÂøLkLku Mk{ŠÃkík fhe ËeÄku yLku Ãkðoíkhks rn{k÷ÞLkk ½uh økkih ðýoðk¤e
‘økkihe’Lkk YÃk{kt sL{ ÷eÄku. ¼e÷ku{kt «[r÷ík Ãk]ÚðeLke WíÃkr¥kfÚkk(Ähý Lkt {Lk¾k yðíkkhLke ðE){kt Ãkkðoíke Lkð ðkh ÃkkuíkkLkwt {Míkf fkÃkeLku Lkð ðkh rþðLkk ¾ku¤k{kt Lkk¾u Au yLku Lkð ðkh yÂøLk{kt çk¤u Au íÞkhu rþð ÃkkðoíkeLku
ÃkíLke íkhefu Mðefkhu Au.32 yk ‘fkr÷’ ytøkuLkwt «íkef fu r[tíkLk çku MktMf]ríkykuLkk Mkw¼øk Mk{LðÞLku «k{krýík fhu Au. f]»ýËunLku yÂøLkLku Mk{ŠÃkík fhðkLkku yÚko yu ÚkkÞ fu ykÞkuoLke Þ¿k-rðrÄLkk {kæÞ{Úke ykÞuoíkhkuLke Ëuðe ‘fkr÷’, ‘økkihe’ çkLkeLku ykÞkuo{kt Ãkqrsík ÚkE yLku ynªÚke ‘þÂõík’Lke Mk¥kkLkku rðMíkkh ÚkÞku. fwçkuhLkkÚkhkÞ ÃkkuíkkLkk ÃkwMíkf ‘çݯ¢Î-Ï¢¢¡„éÚè’{kt LkkUÄu Au, ‘‘{rn»k-çkr÷, {rn»k{ŠËLke ËwøkkoLke Ãkqò, þeík¤kLke ÃkqòLkku íkuLkk ykrËYÃk{kt rLk»kkË-MktMf]ríkÚke ykht¼ ÚkkÞ Au.’’33
yk rLk»kkË fu þçkh suðe «kfTðirËf «òríkyku{kt Ãkqrsík fkr÷ ÷kðÛÞ{Þe Ãkkðoíke çkLke yLku ykÞkuoLke ÃkqßÞk çkLke økE Au. {kík]Mk¥kkf MkÇÞíkk{kt Ãkwºke s fw¤þÂõíkLkwt fuLÿ níke. íkuÚke «f]ríkLkk fhk÷ YÃk{ktÚke {kLkðefhý Ãkk{u÷e ‘fkr÷’ s yk ËuþLke {q¤ {kík]fkËuðe Au, yLku íkuLkku rLk»kkËkuLke fu ¼e÷kuLke Ëuðe ytçkkðWr{Þk-Mkqtz ([k{wtzk), ûkrºkÞ fLÞk Mkeíkk, ÿkiÃkËe, su¤w, íkku¤kËu, [{ofkh fLÞk YÃkk fu ËuÞk¤eçkkE{kt ¢r{f rðfkMk ÚkÞku Au. {kxu íkku ËuÞk¤eçkkE s MkLkkíkLk {nk{køkoLkk ytrík{ ÷kufËuð hk{ËuðLke MknkÞf þÂõík çkLke Au. yk Ëuð-ËuðeykuLku ykhkÄðk-WÃkkMkðk yLkuf ÷kufkÏÞkLkku ykrð¼koð ÃkkBÞkt Au.
zkì. hkÄkf]»ýLkLkku {ík Au fu ‘‘ðkMíkrðfíkk íkku yu Au fu ðirËf ykÞkuoyu ÿrðzkuLku ykí{MkkíkT fhe ÷eÄk. ðuËku{kt ðýoÄ{oLkwt rLkYÃký fhðk{kt ykÔÞwt Au. íkuLkkÚke rðÃkheík Mkk{kLÞ sLkíkk ÃkkuíkkLkk ÃkhtÃkhkøkík Ëuðíkkyku Þûk, LkkøkLke s Ãkqò fhíke hne. sLkíkk{kt ÷kufr«Þ rðïkMk, Ä{o{íkku yLku yðíkkhðkËe «ð]r¥k Ÿzký{kt {q¤ Lkk¾eLku Vu÷kÞu÷e níke. ðirËf Ä{uo ÃkkuíkkLkkÚke «k[eLk Ä{o{íkku ykí{MkkíkT fhe ÷eÄk. yk yLík¼uoËLk yux÷wt srx÷, yux÷wt Mkqû{ íkÚkk yux÷wt
yLkðhík níkwt fu íkuLke Ãkrhýrík yuf MkwMÃkü rnLËw MkÇÞíkkLkk rðfkMk{kt ÚkE. suLku
Lk ykÃkýu ykÞo fne þfeyu, Lk ÿkrðze yLku Lk ykrË{’’.34 yk{ ÃkkMku ðMkíke òríkyku{kt ÃkhMÃkh MktðkË MÚkÃkkíkkt Mk{ks-Ä{o-SðLkËþoLk yLku ¼k»kk-MkkrníÞLkku
Mk{LðÞ MkÄkÞku. yk Mkw¼øk Mk{LðÞ{ktÚke ®nËw Ä{o fu ®nËwMktMf]rík, ¼khíkeÞMktMf]rík «økxâkt. òrík-òrík ðå[uLkku yk Mk{LðÞ hksÃkqíkÞwøk fu {æÞfk¤ MkwÄe [k÷w hÌkku Au.
¼qMíkhLke heíku Ãkqðofk÷eLk yhðÕ÷e Ãknkze «Ëuþ{kt ¼e÷ ykrËðkMkeyku
WÃkhktík Mkku¾÷k økhkrMkÞk ykrËðkMkeyku Ãký ðMkuu Au. íkuyku {æÞfk¤ fu hksÃkqíkÞwøk{kt ÚkÞu÷kt ÞwØku{kt nkheLku ¼ÞLkk {kÞko Ãknkzku{kt ykðu÷kt ðLkLkk ŸzkýLkk rðMíkkh{kt ¼hkE økÞk nkuðkLkwt {LkkÞ Au. ÃkkuíkkLke òíkLku hksÃkqík íkhefu yku¤¾kðíkk Mkku¾÷k økhkrMkÞk ykrËðkMkeyku Äe{u Äe{u Ãkqðofk÷eLk òrík ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkk Mkk{krsf-ÄkŠ{f MktÃkfoo{kt ykÔÞk Au. Ãkrhýk{u ¼e÷kuLke «køkiríknkrMkf MktMf]rík yLku Mkku¾÷k økhkrMkÞkykuLke ûkkºkMktMf]ríkLkwt ÃkhMÃkh ykËkLk«ËkLk ÚkÞwt Au. yk WÃkhktík økwshkík{kt ðMkíkk zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeyku yLku Mkku¾÷k økhkrMkÞk ykrËðkMkeykuLkku Mkk{krsf yLku ÄkŠ{f MktçktÄ hksMÚkkLk{khðkzLkk {uËkLk «Ëuþ{kt ðMkíkk ¼e÷ku yLku Mkku¾÷k økhkrMkÞk MkkÚku Ãký Au. hksMÚkkLkLkk ¼e÷ku yLku Mkku¾÷k økhkrMkÞk hksÃkqík òríkykuLkk økúk{«ËuþLke ÃkkMku ðMku Au. ykÚke ûkrºkÞ hksÃkqík òríkykuLkk MkktMf]ríkf MktMfkhkuLke yMkhku ¼e÷ yLku Mkku¾÷k økhkrMkÞk ykrËðkMkeykuLkk {kir¾f MkkrníÞ Ãkh ÚkE Au. ð¤e
Mkku¾÷k økhkrMkÞk yu nkhu÷k hksÃkqík MkirLkfku fu hksðtþLkk Mkk{tíkku nkuðkLku ÷eÄu LkøkhMktMf]ríkLkk ytþku Ãký ykLkwðtrþf YÃku Qíkhe ykÔÞk Au. ykLkku «¼kð ¼e÷ MktMf]rík-Mk{ks yLku íkuLkk {kir¾f MkkrníÞ Ãkh Ãký Ãkzâku Au. ykÚke ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkkt «køkiríknkrMkf «f]ríkÄ{eo ík¥ðku yLku {æÞfk¤Lkkt ûkkºkÄ{eo ík¥ðku{ktÚke {kuxk¼køkLkkt ðne-ðkhíkk-÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞku ykrð¼koð ÃkkBÞktAu.
¼e÷ ykrËðkMkeyku rLk»kkËku MkkÚku MktçktÄ Ähkðu Au, yLku rLk»kkËku yk Ãkqðofk÷eLk Ëuþ{kt ËMk nòh ð»ko Ãknu÷kt - «køkiríknkrMkf fk¤Úke ðMkíkk níkk.35 ¼e÷kuLkk ¼kuÃkk yLku MkkÄw îkhk fnuðk{kt ykðíke ÃkwhkfÚkkyku, økkðk{kt ykðíkkt ÷kufkÏÞkLkku yLku ÷kuf{nkfkÔÞku{kt «f]rík yLku {kLkðLkwt ½rLkc íkkËkíBÞ òuE þfkÞ Au. rðîkLkkuLkk {ík «{kýu ÃkwhkfÚkk(r{Úk)Lke h[Lkk íku Mk{Þu ÚkE ßÞkhu ykrË{kLkð
(«køkiríknkrMkf {kLkð) yLku «f]ríkLke ðå[u rð¼ksf hu¾kyku MÃkü Lk níke. çktLku yuf Mkkðo¼ki{ SðLk{kt Mkn¼køke níkkt. [uíkLk {kLkðLkwt {Lk y¿kkíkYÃku «f]ríkLke ½xLkkykuLku ÃkkuíkkLkk SðLkLke ½xLkkyku íkÚkk yLkw¼ðkuLkk {kæÞ{Úke
Mk{sðkLkku «ÞkMk fhíkku níkku. Mk{rü {Lk îkhk «f]ríkLkkt ík¥ðku yLku ½xLkkykuLkk
{kLkðefhýLke yk y[uíkLk «r¢Þk s ykrËðkMkeykuLkk ykrËÄ{o yLku íkuLkk Mkt÷øLk ÃkwhkfÚkk(r{Úk), ÷kufkÏÞkLkku yLku ÷kuf{nkfkÔÞkuLkwt {q¤ Au.
÷kufkÏÞkLkkuLkk WËT¼ð {kxu Mk{ksLkku árüfkuý
{kir¾f MkkrníÞLkkt MðYÃkku ÷kufLkk «ÞkusLk yLku ykLktË {kxu nkuÞ Au. yk
MðYÃkku ÷kufLkk Mkk{qrnf {LkLkk MkkIËÞoçkkuÄ yLku ¼kðçkkuÄ{ktÚke MðYÃk Ähíkkt nkuÞ
Au. ykÚke su íku ÷kufLkk árüfkuý yLku yr¼«uík yÚkoLku «kÚkr{fíkk ykÃkeLku
íku{Lkkt MðYÃkkuLku Mk{sðkt òuEyu.
Mk{ksLkk árüfkuýÚke Mk]rüLkwt Mk{ÞÃkºkf
¼e÷Mk{ksLkk MkkÄw-¼kuÃkk Mk]rüLkk Mk{ÞÃkºkfLku [kh ¼køk{kt rð¼krsík fhu
Au: (1) ÄtÄwfkh (2) s¤wfkh (3) ËurðÞkðk¤ku yLku (4) {Lk¾eðk¤ku.
ÄtÄwfkh{kt Mk{økú çkúñktz{kt Võík ytÄfkh níkku. sz-[uíkLk ÃkËkÚko ftE s Lknkuíkwt. ½kuh ytÄfkh níkku (fkuh yíkkh yíkk).
s¤wfkh{kt çkÄu s s¤ níkwt. ¼økðkLk fezkLkk yðíkkhu níkk. yk Mk{Þu s ¼økðkLk, Wr{Þk, rþð suðkt Ëuð-Ëuðe s¤{ktÚke ykrð¼koð ÃkkBÞkt. ¼økðkLk yLku Wr{Þkyu MkkÚku {¤eLku Mk]rüLke h[Lkk fhe. ‘Ähý Lkt {Lk¾k yðíkkhLke ðE’36, ‘rþð Lkt ÃkkhðíkeLke ðE’37 suðe ðneyku yk Mk{ÞÚke fnuðkíke ÚkE yu{ ¼e÷ MkkÄw yLku ¼kuÃkkLkwt {kLkðwt Au. ËurðÞkðk¤k{kt s¤{ktÚke s ytçkkyu fk¤k-økkuhk ¼uhð, økwýfku (økýÃkrík) ðøkuhu Ãkwhw»k ËuðíkkLkwt MksoLk fÞwO Au. yk Mk{Þu s fwðkhfk, [k{wtzk, nehwt, hktÃkwt, xwxe, xkðhe ¾ktze, ¾kÃk¤e suðe Lkð÷k¾ Ëuðeyku WíÃkLLk ÚkE yLku Ãk]Úðe Ãkh Ãkkíkk¤{kt ðMkíkk ðkMkwrfLkkøkLke Výk{ktÚke ðz yLku ðktMkLkkt çkes ÷E ykðe íkÚkk Ãk]Úðe Ãkh ðLkMÃkrík Mk]rüLkku ykht¼ fÞkuo. yk Mk{ÞÚke ‘Lkð÷k¾ ËuðeykuLke ðE’, ‘ËuðhkLke ðkhíkk’, ‘fkìçkrhÞk XkfkuhLke ðkhíkk’ ðøkuhu ðne-ðkhíkk fnuðkíke ÚkE.
{Lk¾eðk¤k{kt ¼q[h, ¾u[h SðMk]rü–«kýeyku, Ãkûkeyku, {Lkw»ÞMk]rü sL{e. yk Mk{Þu ‘fh{ehkLkku yhu÷ku’, ‘{hýLkku yhu÷ku’, ‘økwshktLkku yhu÷ku’, ‘Ãkku¤e Ãk{Y÷eLkku yhu÷ku’, ‘ðrÍÞk rnhkuRÞkLkku yhu÷ku’, ‘hý{ku÷Lkku yhu÷ku’, ‘EzhLkk hkÞ ÃkktýLkku yhu÷ku’, ‘ðzuhktLkkt yhu÷ku’, ‘¾kíkhk Ík÷kLkku yhu÷ku’, ‘hkÍwfkuËhðýLkku yhu÷ku’ ðøkuhu {kir¾f MkkrníÞ fnuðkíkwt ÚkÞwt. yk{ ¼e÷kuLkku ykht¼Lkku ÄtÄwfkh, s¤wfkh, ËurðÞkðk¤ku «køkiríknkrMkf-ÞwøkLkwt Mkq[Lk fhu Au. íkuLku ¼e÷ Mk{ks ‘ Mkíkswøk’ Ãký fnu Au. yk Mk{Þ{kt {kir¾f {tºkku, ðneyku, ÃkwhkfÚkkyku (suLku yk rðãkþk¾kLkk rðîkLkku ÃkwhkfÚkk-ËtíkfÚkk fnu Au íkuLku ¼e÷ MkkÄw ðne-ðkhíkk fnu Au) ðøkuhuLkwt {kir¾f YÃku MksoLk ÚkÞwt Au.
{Lk¾eðk¤ku yiríknkrMkf yLku ðíko{kLk Mk{ÞLkku rLkËuoþ ykÃku Au. íkuLku ‘f¤swøk’ Ãký fnu Au. yk Mk{Þ{kt yiríknkrMkf yhu÷k, fkìtýeyku (÷kuffÚkkyku), ðkíkku ðøkuhuLke h[Lkk ÚkE.
rð»kÞLke árüyu ¼e÷Mk{ksLkk {kir¾f MkkrníÞ(÷kufMkkrníÞ)Lku {kuxk çku rð¼køk{kt ðnU[e þfkÞ: Mkk{krsf MkkrníÞ yLku ÄkŠ{f MkkrníÞ. ÄkŠ{f MkkrníÞ {kuxk ¼køku Éíkw[¢ «{kýu ykðíkk Ãkðo-«Mktøkku–suðk fu nku¤e, økkuh, rËðk¤e, Äq¤kLkku Ãkkx ({nk{køkeo Ãkkx), fkìçkrhÞk XkfkuhLkku Ãkkx RíÞkrË Mkt÷øLk nkuÞ Au.
Mkk{krsf MkkrníÞ {kuxk ¼køku SðLk[¢ «{kýu ykðíkk sL{, ÷øLk, {]íÞw suðk Mkk{krsf «Mktøkku MkkÚku ðÄw MktçktÄ Ähkðu Au. yk «Mktøku økðkíkk økuÞ fÚkk©Þe
MkkrníÞ {kxu E÷ku(nk÷hzwt), çkuXkuhøkeík, Ytøkkt ({hrMkÞk) suðk þçËku {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt «[r÷ík ÚkÞk Au. su þçËku rð»kÞ yLku MðYÃkLkwt Mkq[Lk fhu Au. ÄkŠ{f «Mktøku økðkíkk yLku fnuðkíkk fÚkk©Þe ÷½w MðYÃk {kxu ‘{íkh’ ({tºk), ‘Íkhku’, ‘ðE’(ðne), ‘huhe’(huze) yLku {æÞ{ fË (÷kufkÏÞkLk suðk) yLku yíÞtík Ëe½o (÷kuf{nkfkÔÞ suðk) MðYÃk {kxu ðkhíkk, ¼sLk-ðkhíkk, yhu÷ku suðk þçËku ¼e÷e {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt YZ ÚkÞk Au. {LkkuhtsLk yLku Mk{Þ rLkøko{Lk {kxu fnuðkíkk fÚkk©Þe økã{Þ ÷½w MðYÃk {kxu ‘xku¤fwt’, ‘fkìtýe’, yLku {æÞ{ fËLkk MðYÃk {kxu ‘ðkík’ þçËku YZ ÚkÞk Au.
÷kufkÏÞkLk Mkt÷øLk ÷kufðkã
¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ{kt ‘fÚkk’ þçË «[r÷ík LkÚke. Ãký ‘ðkhíkk’ þçË
«[r÷ík Au. ¼e÷ Mk{ks{kt ykÏÞkLk fu {nkfkÔÞLku {¤íke ykðíke {æÞ{ fu Ëe½o Mktøkeík«ÄkLk Ãkã-økãLkk MkkÞwßÞðk¤e ðkhíkkyku ÃkhtÃkrhík heíku «[r÷ík
Au. íkuyku{kt ykðe ðkhíkkyku Mðh íktíkwðkã íktçkqh fu íkk÷ [{oðkã MkktøkLke
Mktøkík{kt økkðkLkwt fk{ ðirËfÞwøkLkk yiríknkrMkf yLku ÃkkihkrýfkuLke su{ MkkÄw (MkkÄ) yLku ¼qðk (¼kuÃkk) [kuϾkt (þwØ) - {u÷kt (yþwØ yLkwckLk, su{kt Ãkþwðr÷ ykÃkðk{kt ykðu Au) ÄkŠ{f yLkwckLkku Mk{Þu fhuu Au.
ykøk¤ suLkku WÕ÷u¾ fÞkuo Au yu ÷kuffÚkkLku {¤íkk ykðíkk MðYÃk {kxu ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ{kt ‘fkìtýe’ þçË «[r÷ík Au. fkìtýe ‘fnuýe’ þçËLkwt ÃkrhðŠíkík
YÃk Au. su ‘fnuðkLke heík’, ‘fnuðwt íku’ fu ‘fnkýe’Lkk yÚkoLkku ãkuíkf Au. ¼e÷ «Ëuþ{kt fkìtýe rþÞk¤k-WLkk¤kLke nqtVk¤e hkíkku ÃkMkkh fhðkLke fu ÷ktçkku ÃktÚk fkÃkðk {kxuLke ÷kufhtsf-r[¥khtsf fÚkkyku Au. ykðe fkìtýeyku fu ðkíkku fkuE
Mkk{krsf-ÄkŠ{f Ãkðo «Mktøk MkkÚku òuzkÞu÷e nkuíke LkÚke. ßÞkhu ÄkŠ{f Ãkðo-«Mktøku økðkíkk-fÚkkíkk Ä{o{q÷f fÚkkMkkrníÞ {kxu ‘ðkhíkk’ þçË «[r÷ík Au. fkìtýeLkk {q¤{kt fnuðwt Au yLku ðkhíkkLkk {q¤{kt ‘ð]¥k’ yux÷u fu çkLku÷wt Au. ¼e÷ Mk{ksLke {kLÞíkk «{kýu su ¾hu¾h ¼qíkfk¤{kt çkLku÷wt Au íkuLku yíÞkhu ðkhíkk YÃku fnuðkÞ Au. ðkhíkk {ktzðkLkk ykht¼{kt MkkÄw fnu Au, “ðkhíkk ðkt[eyu Aeyu MkíkswøkLke yLku f¤ÞwøkLkkt {kLkðe Mkkt¼¤u Au.”
ðkhíkk þçË fÚkkLkku ãkuíkf Au. ðkhíkkLku òríkðk[f (Genre) Mkt¿kk økýeyu íkku fÚkk-fÚkLk{kt Mk{kíkkt økuÞ yLku ÃkkXâ MðYÃkku suðk fu ¼sLkðkhíkk (÷kufkÏÞkLk÷kuf{nkfkÔÞ), çkuXkuhøkeík yLku yhu÷kLkku Mk{kðuþ ðkhíkk{kt fhe þfkÞ.
økwshkíke ykÏÞkLkÚke r¼LLk ¼e÷e ÷kufkÏÞkLk(ðkhíkk)Lkwt MðYÃk
økwshkík{kt ykrËðkMke MkkrníÞLke {wÏÞ ÃkhtÃkhk {kir¾f YÃku Au. yûkh¿kkLk «kÃík fhu÷k ykrËðkMke ðøko{kt r÷r¾ík ÃkhtÃkhkLkk nS íkku çkes{ktÚke ytfwh Vqxe hÌkk Au. r÷r¾ík ÃkhtÃkhk nS ÃkkuíkkLkk Mk¥ðþe÷ MkkrníÞ MkkÚku ÂMÚkh ÚkE þfe LkÚke. {kir¾f ÃkhtÃkhkLkku rðþu»k MktçktÄ ÷kufrðãk fu nMkw Þkr¿kf ‘÷kufSðLkrðãk’ fnu Au yu MkkÚku Au. yuLke yuf þk¾k yuðk ÷kufMkkrníÞ MkkÚku Au. r÷r¾ík{kt ÃktÚk ykr©ík ðirËf yLku siLk ÃkhtÃkhk Au yuðe ÃkhtÃkhk MÃkü YÃk{kt ykrËðkMke {kir¾f MkkrníÞ{kt LkÚke. ykrËðkMke Mk{ksLkwt yíÞkh MkwÄeLkwt SðLk «f]rík yLku íku{ktÚke «kÃík [es-ðMíkwyku Ãkh ykÄkrhík nkuðkÚke íkÚkk yu{Lkku ykrËÄ{o «f]rík ík¥ðku{ktÚke ykrð¼okð ÃkkBÞku nkuðkÚke {kir¾f ÃkhtÃkhk {kxu ‘«kf]ríkf Ä{kor©ík ÃkhtÃkhk’ yuðwt Lkk{fhý MkkÚkof økýkÞ.
ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke ÄkhkLku ykÃkýu r÷r¾ík ÃktÚk ykr©ík ðirËf yLku
siLk ÃkhtÃkhkLkk rð¼køk{kt {qfe Lknª þfeyu fkhý fu ykrËðkMke Mk{ks økúk{eý yLku Lkøkh Mk{ksÚke Ä{o yLku Mk{ksÚke ½ýe çkÄe heíku y÷øk Ãkzu Au. MkkrníÞ÷kufMkkrníÞ su íku Mk{ks-SðLk{ktÚke ykrð¼koð Ãkk{u Au. ykÚke Mk{ks «{kýu íkuLkwt ÷kufMkkrníÞ Ãký r¼LLk YÃk-MðYÃk ÷uðkLkwt. ykÚke su íku Mk{ksLkk SðLkËþoLkLku
árü{kt hk¾eLku su íku Mk{ksLkk ÷kufMkkrníÞLkwt yæÞÞLk fhðwt òuEyu. y÷çk¥k ÃkkMku ðMkíkk Mk{kòuLkku «¼kð Ãký ÃkhMÃkh Ãkzu Au. su{ fu økwshkíkLke MktíkðkýeLke
Äkhk{kt LkkÚkÃktÚk, çkes{køkeo Ãkkx WÃkkMkLkk, fçkehÃktÚk ðøkuhuLkku «¼kð ÃkhMÃkh òuE þfkÞ Au.
{æÞfk÷eLk MkkrníÞLkk WÃk÷çÄ RríknkMk{kt siLk, Mktíkðkýe, [khýe WÃkhktík ÷kufMkkrníÞLku MÚkkLk yÃkkÞwt Au. nðu ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkk ykrËðkMke
÷kufMkkrníÞLkk rðÃkw÷ MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLku ÷eÄu ykrËðkMke ÃkhtÃkhkLku W{uhðkLke ykð~Þfíkk Q¼e ÚkE Au. íkuLkku WÕ÷u¾ nMkw Þkr¿kfu ÃkkuíkkLkk ÃkwMíkf ÷kufrðãkrð¿kkLk{kt fÞkuo Au yLku íkuLku y÷øk Ãkkze íkuLkku Mðíktºk yÇÞkMk fÞkuo Au. «k[eLk yLku {æÞfk÷eLk økwshkíke ykÏÞkLkLkk MðYÃkLke [[ko fhíkkt nMkw Þkr¿kf fnu Au, ‘r÷r¾ík hk{fÚkk, ÃkktzðfÚkk fu ¼køkðík fu Ãkwhký{ktÚke fÚkkLkk ÄehkuËk¥k LkkÞfLkk SðLkLke fkuE MðÞt ÃkÞkoÃík, Ãkqýo yLku Mðíktºk fÚkk çkLke þfu yuðku fkuE {nkfÚkkLkku ¾tz yÚkðk íkku ykðe fÚkk{kt áüktík YÃku fu yLÞ heíku ykðíke fÚkkLku ßÞkhu fkuE Ãký yuf økútÚkfkh ÃkkuíkkLke heíku Ãkã{kt Mðíktºk f]ríkLkk YÃk{kt çkktÄu Au yLku ykðwt ÃkãLkwt {kæÞ{ ßÞkhu økuÞ Zk¤Lke ËuþeLkwt çkLku÷wt nkuÞ Au, íÞkhu yuLku MðYÃkLke árüyu ykÏÞkLk fnuðk{kt ykðu Au.’38 yk Ãkrh¼k»kk MkkÚku ¼e÷e ðkhíkk fu ¼e÷e ÷kufkÏÞkLkLke íkw÷Lkk fhíkkt ¼e÷e ykÏÞkLk ½ýe-çkÄe çkkçkíkku{kt y÷øk Ãkzu Au. ¼e÷ Mk{ks{kt r÷r¾ík ÃkhtÃkhkLkku rðfkMk ÚkÞku Lk nkuðkÚke ¼e÷e ðkhíkk fu ykÏÞkLkLke h[Lkk {kxu fkuE r÷r¾ík økútÚk fu nMík«íkLkku ykÄkh nkuíkku LkÚke. íku {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt Ãkqðofk¤{kt h[kELku rLkÞík ÚkÞu÷wt nkuÞ Au. íkuLkku h[rÞíkk y¿kkík nkuÞ Au.
nMkw Þkr¿kf økwshkíke r÷r¾ík ykÏÞkLkLku fÚkk©Þe «çktÄkí{f fkÔÞÚke swËkt ÃkkzLkkhkt ík¥ðku fu ÷ûkýku çku økýkðu Au, ‘yuf ÃkwhkýfÚkk{ktÚke ÷eÄu÷e Mkk{økúe yLku yuLkwt økuÞ Zk¤Lke Ëuþeyku{kt Úkíkwt yk÷u¾Lk.’
nMkw Þkr¿kfu rLkËuoþu÷ Ãknu÷wt ÷ûký ¼e÷e ðkhíkk fu ¼e÷e ykÏÞkLkLku Ãkqýo YÃku ÷køkw Ãkzíkwt LkÚke. ¼e÷e ðkhíkk {kir¾f ÃkwhkýfÚkk Ãký nkuE þfu Au. su{ fu
‘yhýkfMkLke ðkhíkk’ (rnhÛÞfrþÃkwLke ðkhíkk), ‘nhMkLkhkòLke ðkhíkk’ (nrhùLÿhkòLke ðkhíkk), ‘hkíkk Lkt Mkkì{¤kLke ðkhíkk’ (hkÄk yLku þk{¤kLke ðkhíkk) suðe {kir¾f ÃkwhkýfÚkkyku WÃkhktík ‘¾qíkktLkku hkÍðe-Ëuðku÷-økwÍhý, nrÃkÞkËu nkì¾÷e, ‘nk÷Ëu nku¤tøkeLke ðkhíkk’ (nk÷Ëu Mkku÷tfeLke ðkhíkk) suðe yiríknkrMkf «Mktøkku ykÄkrhík ðkhíkkyku Ãký nkuE þfu Au.
Ãkkihkrýf, yiríknkrMkf WÃkhktík LkSfLkk ¼qíkfk¤{kt çkLku÷k «Mktøkku-½xLkkyku
Ãký ÷kuf©ØkLkwt ¼ksLk çkLke, Ëuðíð Ãkk{e ¼e÷e ÷kufkÏÞkLkku{kt Ãkrhý{u Au. ‘YÃkkthkìýeLke ðkhíkk’,‘íkku¤ehkìýeLke ðkhíkk’, ‘MkríkÞk ¾kíkwLke ðkhíkk’, ‘nk÷knqhkLke ðkhíkk’ suðkt ¼õík-[rhºkku Ãký {nk{køkeo ¼ÂõíkLkk «¼kð ík¤u ¼e÷e ÷kufkÏÞkLkkuLkwt MðYÃk Äkhý fhu Au. ykðkt yiríknkrMkf [rhºkkuLkku rðfkMk {nk{køkeo Ä{oËþoLk «økx fhðk {kxu ÚkkÞ Au.
fux÷ef ð¾íku íkku Mkkt«ík Mk{ks{kt LkSfLkk ¼qíkfk¤{kt çkLku÷e ÓËÞMÃkþeo ½xLkkyku fu «Mktøkku Ãký ÷kuf©ØkLkk çk¤u ÷kufkÏÞkLkkuLkwt MðYÃk Äkhý fhu Au. su{ fu ‘hkÍw fkuËhðýLkku yhu÷ku’Lku íkku yuf Mkifku Ãký Ãkqhku ÚkÞku LkÚke. Aíkkt ÷kuf{kLkMk{kt hksw yLku yk¼÷ku çktLku «u{eÃkkºkku Ëuðíð Ãkk{e ©ØkLkwt ¼ksLk çkLÞkt Au. yíÞkh MkwÄeLkwt yk AuÕ÷wt ÷kufkÏÞkLk Au. yk ÃkAe fkuE çkeswt ÷kufkÏÞkLk {kir¾f YÃku h[kÞwt LkÚke. íkuLkwt {n¥ðLkwt fkhý nðu ÷kuf©Øk ÃkhtÃkrhík ÄkŠ{f WíMkðku ÃkhÚke QXðk ÷køke Au. ßÞkt rËðk¤eLkk yhu÷k økkðkLke ÃkhtÃkhk s çktÄ ÚkE Au íÞkt Lkðk yhu÷k h[ðkLkku «&™ s Q¼ku Úkíkku LkÚke.
{æÞfk÷eLk økwshkíke ykÏÞkLkLkwt çkeswt su ÔÞkðíkof (swËwt Ãkkzíkwt) ÷ûký nMkw Þkr¿kf Ëþkoðu Au yu, “ykðwt ykÏÞkLk fzðkLke økuÞ Ëuþe{kt yk÷u¾ðk{kt ykðu Au.”39 yk Ãký yLÞ MðYÃkkuÚke swËwt Ãkkzíkwt ¼e÷e ðkhíkkLkwt ÷ûký LkÚke. ¼e÷e ðkhíkk fu ¼e÷e ykÏÞkLk Ãkã yLku ÷Þkí{f økã{kt íktçkqh Lkk{Lkk Mðh íktíkwðkã fu Mkktøk Lkk{Lkk íkk÷ [{oðkã{kt hsq fhðk{kt ykðu Au. {kuxk ¼køku ÷Þkí{f økãLku økuÞ Zk¤ Ãkh økkðk{kt ykðu Au. ¼e÷e ðkhíkk Mðh fu íkk÷ðkã Mkt÷øLk nkuÞ Au. MktøkeíkLke heíku ¼e÷e ðkhíkk{kt ÷Þkí{f-hkøkkí{f økuÞ ík¥ð yLku Lk]íÞ {n¥ðLkkt ÷ûký Au. ðkhíkkLke Ãkhkfkckyu «Mktøk MkkÚku íkÿqÃk çkLku÷ku fÚkf yLku fux÷kf «Mktøkku{kt ©kuíkk-Ëþofku Ãký yr¼LkÞ îkhk «MktøkLku çknu÷kðu Au. ykðkt ¼e÷e ykÏÞkLkku ÷kufðkãkuLke Mktøkík{kt fÚkf fu økkÞfLkk fÚkLkku îkhk MðYÃk Äkhý fhu Au.
økwshkíke «k[eLk fu {æÞfk÷eLk ykÏÞkLkÚke y÷øk Ãkzíkwt ¼e÷e ðkhíkkLkwt
«{w¾ ÷ûký íkku yu Au fu ykðe ðkhíkkykuLke h[Lkk ¼÷u ¼qíkfk¤{kt ÚkE nkuÞ Ãkhtíkw, íku{Lkku yLkwçktÄ-«íÞûk MktçktÄ ðíko{kLk ¼e÷e Mk{ksSðLk-÷kufSðLk
MkkÚku nkuÞ Au. ykðe ðkhíkkyku Mkkt«ík Mk{ks MkkÚku ykuík«kuík nkuÞ Au. ykðe ðkhíkkykuLkku {n¥ðLkku WÆu~Þ Éíkw[¢ yLku SðLk[¢ yLkwMkkh Mkk{krsf-ÄkŠ{f Ãkðo-«Mktøkku, ÄkŠ{f yLkwckLkku yLku Mkk{krsf MktMfkhkuLku r¢Þkþe÷ fhðkLkku yLku
MkthûkðkLkku nkuÞ Au. r÷r¾ík {nkfkÔÞLku Mkøko fu Ãkðo{kt yLku ykÏÞkrÞfkLku WåATðkMk{kt rð¼krsík fhðk{kt ykðu Au. yu{ ¼e÷e ðkhíkkLku Vq÷Lke Ãkkt¾zeyku{kt («Mktøkku-½xLkkyku{kt) ðnU[ðk{kt ykðu Au. yk Ãkkt¾zeyku Mk{ks-SðLkLkk Ãkðo-«Mktøkku Mkt÷øLk nkuÞ Au. ¼kËhðk {kMk{kt {nk{køkeo ÃkkxLke ¼ÂõíkLkwt ðkíkkðhý nkuÞ Au. ykðk «Mktøku YÃkkhkýe, íkku¤ehkýe, MkríkÞku ¾kíkw ðøkuhu ¼Âõík«ÄkLk ðkhíkkyku yLku ‘¼khÚk’(¼e÷e {nk¼khík){ktÚke Ãkktzðku Ãkkíkk¤{kt ¼Âõík yk{tºkðk økÞk yu Ãkkt¾ze økkðk{kt ykðu Au. ykMkku {kMk{kt Mk{krÄ, þt¾kuîkh (n¾kZku¤) suðe {hýku¥kh ÄkŠ{f r¢ÞkrðrÄyku fhðk{kt ykðu Au. MðsLkkuLkku þkuf yLku hwËLk yuf rðþu»k «fkhLkwt ðihkøÞ
¼ÞwO ðkíkkðhý Mksuo Au. ykðk «Mktøku MktMkkh yMkkh Au yuðwt Mk{S Mk{økú hksÃkkx AkuzeLku ðihkøÞ Äkhý fhíkk økkuÃke[tËLke ðkhíkk yLku ¼hÚkheLke ðkhíkkLke Ãkkt¾zeyku íkÚkk f{o «{kýu Mðøko{kt ntMkËuðLkk SðLkLkkt ÷u¾ktòu¾kt yLku Mðøko{kt
Úkíke íkuLke økík rð»kuLke Ãkkt¾zeyku økkðk{kt ykðu Au. þqhku (nqhku) MÚkkÃkðkLkk «Mktøku þqhkLke {qŠík Mk{ûk Ãkzu÷wt þºkwLkwt {Míkf yLku hwrÄh, ðuh ðéÞwt nkuðkLkk fkhýu {rËhk-ÃkkLk fhu÷k ÷kufkuLkk {kLkMk{kt rðsÞLkku WL{kË sL{kðu Au. WíMkkrník ÷kufku ykLktËLke rfrfÞkheyku Ãkkzu Au. ykÚke yuf rðþu»k «fkhLkwt ykusÃkqýo ðkíkkðhý MkòoÞ Au. ykðk Mk{Þu økkÞf MkkÄw ‘nkuLkku÷ nkuxeLke ðkhíkk’ (MkkuLk÷ MkkuZeLke ðkhíkk), ‘nrÃkÞkËu nkì¾÷eLke ðkhíkk’ (nrÃkÞkËu Mkkt¾÷eLke ðkhíkk), ‘ÍøkËu Ãkh{khLke ðkhíkk’ (søkËuð Ãkh{khLke ðkhíkk), ‘hkì{-Mkeíkk{kLke ðkhíkk’(¼e÷e hk{kÞý){ktÚke hkðýðÄ yLku ‘hkXkuhðkhíkk’{ktÚke MkkÄw ¾ª[e yLku hkXkuz ðå[u ðuhLkk fkhýu Úkíkkt ÞwØku yLku ðehhMk ¼hu÷e Ãkkt¾zeyku
økkÞ Au. ykðkt ÷kufkÏÞkLkku fkuE økkuºkLkwt ðuh ðéÞwt Lk nkuÞ íkku økkuºkLkk {kýMkkuLku
ðuh ÷uðk {kxu W¥kursík Ãký fhu Au. ð»koLkwt Éíkw[¢ Ãkqhwt ÚkkÞ Au yLku «íÞuf Ãkkt¾ze
¾q÷e síkkt ðkhíkkYÃke Vq÷ Ãkqhwt rðfMku Au. MkkÄwLke ©Øk Au fu Vq÷ íkku fh{kE òÞ
Au Ãkhtíkw, ðkhíkk MkwðkMk YÃku Ãk]Úðe WÃkh y{h ÚkE òÞ Au. ðkhíkk fk÷sÞe çkLke òÞ Au.
ykðe ðkhíkkykuLkwt ÔÞkðíkof ÷ûký Éíkw[¢ yLku SðLk[¢ «{kýu ykðíkk Ãkðo-«MktøkkuLkk ÄkŠ{f yLkwckLkku yLku Mkk{krsf «MktøkkuLku r¢Þkþe÷ fheLku
ÔÞÂõíkSðLkLku Mkk{krsf SðLk{kt økkuXððkLkwt Au. ðíko{kLk ÷kufSðLkLku ÄkŠ{f yLku Mkk{krsf Ãkðo-«Mktøkku MkkÚku òuzðkLkwt Au. ßÞkhu økwshkíke r÷r¾ík ykÏÞkLkkuLkku
WÆu~Þ «k[eLk fÚkkLkk «MktøkkuLkk hMkMÚkkLkkuLku çknu÷kðe-rðfMkkðeLku ©kuíkksLkkuLku
hMkrLk{øLk fhe ykLktË ykÃkðkLkku nkuÞ Au. ðíko{kLk{kt rsðkíkk ÷kufSðLk MkkÚku
íkuLkku MkeÄku MktçktÄ nkuíkku LkÚke.
¼e÷e ÷kufkÏÞkLk : Mk{ksLke MktÃkËk
ðkhíkk MkkÄw fu ¼kuÃkku økkÞ fu fÚku Au Ãkhtíkw ðkhíkk fkuE yuf ÔÞÂõíkLke Lknª Ãkhtíkw íkuLke {kr÷fe ðkhíkk Mkkt¼¤ðk ¼uøkk ÚkÞu÷k ÷kufMk{qnLke økýkÞ Au. íkuLkku ¼køkeËkh yufXku ÚkÞu÷ku Mk{wËkÞ økýkÞ Au. ykÚke ¼uøkku ÚkÞu÷ku ÷kufMk{wËkÞ yLkwckLkLke rðrÄ yLku íkuLke MkkÚku òuzkÞu÷e ðkhíkk{kt Mkn¼køke ÚkkÞ Au. MkkÄw fu ¼kuÃkkLke MkL{w¾ nt{uþkt íkuLkk ©kuíkk-Ëþof hnu Au. íkuyku ðkhíkkLkwt ©ðý fhu Au, økkÞ Au, Lkk[u Au yLku ðkhíkk fnuðk{kt MkkÄw fu ¼kuÃkkLku {ËË fhu Au. yk{ Mkk{wËkrÞfíkk yLku Mkn¼køkeíkk yu ¼e÷e ðkhíkk fu ¼e÷e ykÏÞkLkLkkt çkeòt {n¥ðLkkt ÷ûký Au. yk Ãknu÷kt Ãký LkkUæÞwt Au fu ¼e÷e {kir¾f MkkrníÞ çku {kuxk rð¼køk{kt rð¼krsík fhe þfkÞ. Mkk{krsf MkkrníÞ y™u ÄkŠ{f MkkrníÞ. ÄkŠ{f MkkrníÞLku Ãký çku Ãkuxk rð¼køkku{kt ðnU[e þfkÞ: [kuϾkt (þwØ) yLkwckLkku Mkt÷øLk MkkrníÞ yLku {u÷kt (yþwØ) yLkwckLkku Mkt÷øLk MkkrníÞ. ¼kËhðk {kMk{kt Qsðkíkku Äq¤kLkku Ãkkx ({nk{køkeo Ãkkx) yu yu{Lkwt [kuϾwt yLkwckLk Au ßÞkhu {nk{kMk{kt ykðíkku fkìçkrhÞk XkfkuhLkku Ãkkx yu {u÷wt yLkwckLk Au. ðkhíkkLkku MktçktÄ yk çktLku «fkhLkkt yLkwckLkku MkkÚku Au.çktLku yLkwckLkku «Mktøku yuf s «fkhLke ðkhíkk fu íkuLke Ãkkt¾ze økkðk{kt ykðu Au. Ãkhtíkw çktLku «Mktøku ÄkŠ{f ðkíkkðhý y÷øk nkuðkÚke yLkw»XkLk, økkÞf, ðkã, økkðkLke heík, MktøkeíkLkk hkøk-Zk¤, Lk]íÞ çkË÷kíkkt nkuðkÚke çktLku «Mktøku ðkhíkk y÷øk y÷øk MðYÃk Äkhý fhu Au.
Äq¤kLkku Ãkkx yLku fkìçkrhÞkLke fku¤e ð¾íku økðkíke yLku fnuðkíke
ðkhíkk(÷kufkÏÞkLk)Lkwt MðYÃk
ykøk¤ LkkUæÞwt Au yu «{kýu ¼e÷ rðMíkkh{kt ðkhíkk çku y÷øk y÷øk {kMk, ¼kËhðku yLku {nk {kMk{kt r¼LLk r¼LLk «Mktøkkuyu økkðk{kt ykðu Au. yk
rðMíkkhLke ðkhíkkLke {q¤ ½xLkkyku yuf nkuðk Aíkkt {kMk yLku «Mktøk çkË÷kíkkt
íkífk÷eLk ÄkŠ{f ðkíkkðhý Ãký çkË÷kÞ Au. suÚke ÷kufMk{wËkÞLke {Lk:ÂMÚkrík{kt Ãký ÃkrhðíkoLk ykðu Au.
¼kËhðk {kMk{kt LkËeLkk¤kt s¤Úke Q¼hkÞ Au. Mkkhk ÃkkfÚke ÷kufku Ãký
Mktík]Ãík ÚkkÞ Au. yk çkÄe Mk{]rØ Ãkh{kí{k yLku fwËhíkLke yMke{ f]ÃkkLku ÷eÄu ykðe nkuðkLkk fkhýu íku{Lkkt Mkk{qrnf {Lk f]ík¿k¼kðÚke ¼hkE òÞ Au. Äe{u Äe{u ðLk«ktíkhku{kt yæÞkí{ yLku ¼ÂõíkLkwt ðkíkkðhý Vu÷kÞ Au. Ãkrhýk{u ¼e÷ku
fwxwtçkLke Mkw¾kfkhe {kxu ¼kËhðk {kMk{kt Äq¤kLkku Ãkkx Ãkqhu Au.
{nk {kMkLke Xtze Éíkw{kt fkuE ¾kMk ÔÞÂõíkÚke ÚkÞu÷k yLÞ ÔÞÂõíkLkk yÃkhkÄLkk rLkðkhý yÚkuo fkìçkrhÞkLkk fkuÃkÚke çk[ðk {kxu fkìçkrhÞk XkfkuhLkku Ãkkx Ãkqhu Au. yk{ Äq¤kLkk Ãkkx MkkÚku Äq¤kLkk Xkfkuh fu Ãkh{kí{k íkhVLkku f]ík¿k¼kð yLku
¼Âõík òuzkÞu÷kt nkuÞ Au ßÞkhu fkìçkrhÞkLkk Ãkkx MkkÚku ÔÞÂõík fu fwxwtçkLkku ¼Þ yLku
fkìçkrhÞk XkfkuhLkku fkuÃk òuzkÞu÷k nkuÞ Au. Ãkrhýk{u çktLku «Mktøkkuyu ðkhíkk-ðknfku Ãký y÷øk y÷øk nkuÞ Au. Äq¤kLkk ÃkkxLkk yLkwckLk «Mktøku ðkhíkk íktçkqh yLku {tShkLke Mktøkík{kt ¼e÷ MkkÄw îkhk økðkÞ Au yLku fÚkkÞ Au ßÞkhu fkìçkrhÞkLkk ÃkkxLkk «Mktøku hkì{-Mkeíkk{k, ¼khÚk suðe ðkhíkk fu ÷kufkÏÞkLk Mkktøk, Mkkhtøke, ðktMk¤e yLku {tShkLke Mktøkík{kt ¼kuÃkk îkhk Võík økkðk{kt s ykðu Au, fÚkðk{kt ykðíke LkÚke.
Äq¤kLkku Xkfkuh yu [kuϾku Ëuð Au ßÞkhu fkìçkrhÞku Xkfkuh yu {u÷ku Ëuð Au. ykÚke çktLkuLke WÃkkMkLkk ÃkØrík Ãký r¼LLk r¼LLk «fkhLke nkuÞ Au. Äq¤kLkk ÃkkxLkk yLkwckLk Mk{Þu Äq¤kLkk XkfkuhLku økku¤, ½ôLkku ÷kux yLku ½e{ktÚke çkLkkðu÷wt [qh{wt çkesLkk {tºkkuå[kh MkkÚku [zkððk{kt ykðu Au ßÞkhu fkìçkrhÞk XkfkuhLku hktÄu÷k [ku¾k MkkÚku Ãkkzk yLku çkfhkLkku çkr÷ [zkððk{kt ykðu Au. yk rðrÄ Mk{Þu {tºkkuå[kh Úkíkku LkÚke.
Äq¤kLkk ÃkkxLkk Ãkrðºk yLkwckLk «Mktøku ËkY yLku {ktMk ykhkuøkðkLkku rLk»kuÄ
nkuÞ Au ßÞkhu fkìçkrhÞkLkk {u÷k yLkwckLk{kt ËkY yLku {ktMk AqxÚke ðÃkhkÞ Au. ykÚke yuf s Mk{ksLkk ÷kufMk{wËkÞLkkt r[¥k çktLku Lkku¾k Lkku¾k «Mktøkkuyu swËe swËe {Lk:ÂMÚkrík Ähkðu Au. suÚke çktLku «Mktøku økðkíke ftXMÚk ðkhíkkLke hsqykík yLku MðYÃk{kt ½ýku íkVkðík nkuÞ Au. Äq¤kLkk ÃkkxLkk Ãkrðºk yLkwckLk «Mktøku ©kuíkkykuLkkt r[¥k þkLíkhMkÚke íkhçkku¤ çkLku Au ßÞkhu fkìçkrhÞk XkfkuhLkk yLkwckLk «Mktøku ©kuíkkykuLkkt r[¥k {kusÚke ¼hu÷kt nkuÞ Au.
Äq¤kLkk Ãkkx Mk{Þu ¼ÂõíkLkwt ðkíkkðhý nkuðkÚke íktçkqh Ãkh su ðkhíkk økðkÞ Au íku ¾kMk fheLku çkuXrfÞk ¼sLk íkhefu rð÷trçkík Mðhu økðkÞ Au. MkkÄw fu çkkrýÞk(hkrøkÞk)Lkk {kÚku Ëuð Qíkhíkku Lk nkuðkÚke íkuyku ¾kMk fheLku hk{Lkk Ãkqðo
SðLkLkk «MktøkkuLku þkLík r[¥ku rðMíkkheLku økkÞ Au. Ãkrhýk{u ¼sLkLkk Mðhku Lkkr¼{ktÚke Vqxíkk ÷køku Au.
ßÞkhu fkìçkrhÞk ÃkkxLke fku¤e ð¾íku hkì{-Mkeík{k suðe ðkhíkk ¼kuÃkkykuLkk ykðuþ{ktÚke sL{u Au. ËkY yk ykðuþLku ðÄw Ãkku»ku Au yLku ykðuþ ¢kuÄ yLku
ËÃko{kt çkË÷kÞ Au. Mkktøk suðkt [{oðkãku, Mkkhtøke suðkt íktíkwðkãku, ðktMk¤e yLku
þt¾ suðkt Mkwr»khðkãkuLke Mktøkík yk ¢kuÄ yLku ykðuþLku ðÄw MknkÞf yLku Ãkku»kf çkLku Au, yLku Lk]íÞLkk ÚkufkLku ðÄw çk¤ ykÃku Au. WËknhý íkhefu hkì{-Mkeík{kLke
ðkhíkk ÷Eyu íkku ÷kufðkãkuLke MktøkíkÚke hk{ðkhíkk Lk]íÞ MkkÚku ÿwík Mðhku Äkhý fhu Au. yk fÚkk ÍzÃke yLku ykðuþÃkqýo nkuðkÚke Mkeíkknhý, hkðýðÄ yLku y{hßÞkuíkLkk «MktøkkuLke MkkÚku MkkÚku hk{Lkk W¥kh SðLkLkk ðehhMk Mk¼h «Mktøkku ykusÃkqýo Mðhku{kt økkðk{kt ykðu Au. yk «Mktøkkuyu çkúkñ{wnqíko{kt fhðk{kt ykðíkk rðrÄyku ðÄw MknkÞf Lkeðzu Au. hktÄu÷k [ku¾k(ynwhe)Lkk {uhw-Mkw{uhw ({uh-rMk{uh) yLku ÄqLkkøkh ÃkðoíkkuLke h[Lkk, Ãknkzku Ãkh fkurzÞkt suðkt ¾k{ýkt (¾kzk) fhe ½e ¼he yLkuf ßÞkuíkkuLke h[Lkk, hkðýðÄLke MkkÚku {qråAoík ÷û{ý {kxu y{hßÞkuík ÷uðk síkk çkkðkLkk ðuþ{kt hnu÷k nLkw{kLkLke {uhw-Mkw{uhw ({uh-rMk{uh) íkhV Ëkux {qfðe yLku hktÄu÷k [ku¾kLkku Ãknkz ykhkuøkðku, ¼M{fktfýÚke çkknw VkzeLku [u÷k-[u÷e çkLkkððkt, ©eV¤ ðÄuhðkt, yk MkkÚku Mkktøk, Mkkhtøke, ðktMk¤e, {tShkLke Mktøkík yLku þt¾½ku»k ¼hðku, ¼kuÃkkLkk Ëun{kt ykrļkiríkf ík¥ð-fkìçkrhÞkLkwt yðíkhý Úkðwt yLku ÃkeX Ãkh økwhws yLku Mkktf¤ku {khðe–ykðk rðþu»k ÄkŠ{f ðkíkkðhý ðå[u hk{ðkhíkk yuf ÷kûkrýf Lkkxâkí{f YÃk Äkhý fhu Au yLku Lk]íÞ yLku MktøkeíkLke íkuLke hsqykík ðÄw ÿwík yLku
«¼kðe çkLku Au.
¼e÷e çkuXkuhøkeíkÚke r¼LLk ¼e÷e ÷kufkÏÞkLkLkwt MðYÃk
¼e÷ Mk{ks{kt yk WÃkhktík ykðwt çkesw {æÞ{ fËLkwt Võík økuÞ ðkhíkk MðYÃk
«[r÷ík Au. suLkku MktçktÄ SðLk[¢ Mkt÷øLk ykðíkk Mkk{krsf «Mktøk rððkn MkkÚku Au. ¼e÷ Mk{ksSðLk{kt ÷øLk«Mktøku ðnu÷e Mkðkhu fqfzku çkku÷u íÞkhu ðh fu fLÞkLku søkkzðk yk ðkhíkkyku økkðk{kt ykðu Au, suLku ‘fwfrhÞwt økkðwt’ fnuðk{kt ykðu Au. yk økuÞ ðkhíkkyku ÃkhkuZu ðh-fLÞkLku søkkzðk {kxu økkðk{kt ykðu Au yux÷wt s Lknª Ãkhtíkw íku{kt ykðíkk «Mktøkku îkhk SðLkçkkuÄ ykÃke LkðSðLk{kt «ðuþ fhíkkt íku{Lku ¼rð»Þ{kt ykðLkkh SðLk-Mkt½»kkuoLkku «ríkfkh fhðk {kxu òøkúík fhðk økkðk{kt ykðu Au. ykÚke rð»kÞLku æÞkLk{kt hk¾eLku ykðe økuÞ ðkhíkkykuLku ‘fqfrhÞkt økkðkt’ fnuðk{kt ykðu Au. ykðe ðkhíkkyku †eyku îkhk çkuMkeLku økkðk{kt ykðíke nkuðkÚke íku{Lke MkkÚku Lk]íÞ fu ðkã òuzkÞu÷wt nkuíkwt LkÚke. ykÚke ¼e÷Mk{ks{kt yk økuÞ ðkhíkkyku MðYÃkLke árüyu ‘çkuXkuhøkeíkku’ íkhefu «[r÷ík Au.
¼e÷e ðkhíkk ÄkŠ{f «Mktøk Mkt÷øLk nkuÞ Au ßÞkhu çkuXkuhøkeík Mkk{krsf «Mktøk MkkÚku òuzkÞu÷wt nkuÞ Au. ¼e÷e ðkhíkk Éíkw[¢ MkkÚku òuzkÞu÷e nkuÞ Au ßÞkhu çkuXkuhøkeík SðLk[¢ Mkt÷øLk nkuÞ Au. ¼e÷e ðkhíkk ÄkŠ{f yLkwckLk MkkÚku
òuzkÞu÷e nkuÞ Au ßÞkhu çkuXkuhøkeík ÷øLk suðk Mkk{krsf MktMfkh Mkt÷øLk nkuÞ Au. ¼e÷e ðkhíkk MkkÚku ÄkŠ{f rðrÄ-rðÄkLk òuzkÞu÷kt nkuðkLku ÷eÄu íku á~Þ-©kÔÞ
nkuÞ Au ßÞkhu çkuXkuhøkeík{kt ðh fu fLÞkLku søkkzðk rMkðkÞ fkuE rðrÄ fhðkLkku
Lk nkuðkÚke íku ©kÔÞ ðÄw nkuÞ Au. ¼e÷e ðkhíkk ÄkŠ{f ©Øk Mkt÷øLk nkuðkÚke ©kuíkk-Ëþofku yLkwckLk{kt Mkn¼køke çkLku Au yLku ðkhíkkLku økt¼eh çkLkeLku Mkkt¼¤u Au ßÞkhu çkuXkuhøkeík ÷øLk suðk ykLktËËkÞf «Mktøk Mkt÷øLk nkuðkÚke íku{kt {Lkkuhtsf ík¥ð ðÄw nkuÞ Au.
çkuXkuhøkeíkkuLku hsq fhðkLkwt {kæÞ{ økã nkuíkwt LkÚke Ãkhtíkw økuÞ Ãkã fu økeík nkuÞ
Au. íku økuÞ ‘÷kufðkíkko’ fu ‘Ãkãðkíkko’Lke ðÄw LkSf nkuÞ Au. ykÚke íkuLku Mk{sðk ‘økeíkfÚkk’ fu ‘fÚkkøkeík’ þçËMk{qn «ÞkuS þfkÞ. Ãkhtíkw ¼e÷e {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt ‘fÚkk’ þçË «[r÷ík LkÚke Ãkhtíkw ‘ðkhíkk’ þçË YZ ÚkÞku Au ykÚke íkuLkk MðYÃkLku MÃkü fhðk {kxu ‘ðkhíkkøkeík’ fu ‘økeíkðkhíkk’ þçËMk{qn Ãký «ÞkuS þfkÞ. økwshkíke ÷kufMkkrníÞLkk yk «fkhLkk MðYÃkku MkkÚku íkw÷Lkk fhðk yLku Mk{sðk {kxu ‘ðkhíkkøkeík’ fu ‘økeíkðkhíkk’ Lkk{fhý Ãký ÞkuøÞ ÷køku Au. yk MðYÃk
{æÞfk÷eLk økwshkíke ‘Ãkãðkhíkk’Lke ðÄw LkSf Au. ÃkãðkhíkkLkkt ÷ûkýku: suðkt
fu rðrþü ÃkkºkMk]r»x, MktðkË, ðkíkkðhý, [{ífkh, {LkkuhtsLk fhðkLkku nuíkw, SðLkçkkuÄ suðkt ík¥ðku yk{kt Ãký Au. yk{ Aíkkt ¼e÷ Mk{ks{kt yk økuÞ MðYÃk {kxu ‘çkuXkuhøkeík’ fu ‘fqfrhÞwt’ «[r÷ík nkuðkÚke yk Lkk{kr¼ÄkLkku fkÞ{ hk¾e yk
MðYÃkLku ðÄw MÃkü fhðk çkeòt Lkk{fhýkuLkku WÃkÞkuøk fhðku òuEyu. yk{ ÷øLk«Mktøku †eyku îkhk økðkíkkt ‘÷kufðkíkko’Lku {¤íkkt ykðíkkt ‘¾qtíkktLkku
hkÍðe: Ëuðku÷ økwÍhý’, ‘Zku÷k-{khwýe’, ‘yhne fwðkuh’, ‘nk÷Ëu nku¤tøke’, ‘nkuxehkìýe’ ðøkuhu økuÞ MðYÃkku ‘çkuXkuhøkeíkku’ fu ‘fqfrhÞkt’Lku Lkk{u «[r÷ík Au Ãkhtíkw yk s çkuXkuhøkeíkku ¼kËhðk {kMk{kt Äq¤kLkk Ãkkx ({nk{køkeo Ãkkx) «Mktøku Mðhðkã
íktçkqh Ãkh yLku {nk{kMk{kt fkìçkrhÞk XkfkuhLkk Ãkkx «Mktøku íkk÷ðkã Mkktøk Ãkh MkkÄw fu ¼kuÃkk îkhk Mktøkeík-Lk]íÞLke Mktøkík{kt økðkÞ Au íÞkhu økuÞ ¼sLkLkwt YÃk Ähu Au. íkífk÷eLk ðkíkkðhý [kuϾkt-{u÷kt ÄkŠ{f yLkwckLkkuLkwt nkuðkÚke ©kuíkk-Ëþofku
ÄkŠ{f ©ØkÚke «¼krðík nkuÞ Au. fux÷kf «Mktøkku Ëuðe-ËuðíkkLkkt [rhºkku Mkt÷øLk nkuðkÚke yk økeíkðkhíkkyku ÃkwhkfÚkk-ykÏÞkLkLkwt YÃk ÷u Au. íku{kt yLkuf ½xLkk«Mktøkku òuzkíkkt {kir¾f {nkfkÔÞLkwt MðYÃk Äkhý fhu Au.
¼e÷e ÷kuf{nkfkÔÞÚke r¼LLk ¼e÷e ÷kufkÏÞkLkLkwt MðYÃk
ÄkŠ{f MkkrníÞ–fÚkkøkeík, ÷kufkÏÞkLk, ÷kuf{nkfkÔÞ suðkt {kir¾f MðYÃkku íkku økkÞf fu ðknfLkk r[¥k{kt Ãknu÷uÚke s ÂMÚkík nkuÞ Au. íku{Lku çknkh ÷kððk{kt Mkk{krsf - ÄkŠ{f Ãkðo - «MktøkkuLkwt ðkíkkðhý WÆeÃkfLkwt fk{ fhu Au. sL{, ÷øLk fu {u¤k suðku Úkkuzk rËðMk [k÷íkku Mkk{krsf «Mktøk nkuÞ íkku Mkk{krsf MktMfkhku MkkÚku økðkíkkt økeíkku fu økeíkfÚkkyku xqtfwt MðYÃk ÷u Au. ÄkŠ{f «Mktøk nkuÞ íkku økeík ÄkŠ{f yLkwckLk yLku ÷kufLke «çk¤ ykMÚkk Mkt÷øLk ÚkE «Mktøk-½xLkk MkkÚku òuzkE økeíkkí{f ÃkwhkfÚkkLkwt MðYÃk Äkhý fhu Au. rËðk¤e-økkuh, Äq¤kLkku Ãkkx, fkìçkrhÞk XkfkuhLkku Ãkkx suðk ÄkŠ{f WíMkð yLkuf rËðMk [k÷íkk nkuðkÚke ÃkwhkfÚkk Ëe½oMðYÃk Äkhý fhe {nkfkÔÞ{kt Ãkrhý{u Au.
Ëe½o ðkhíkk fu {kir¾f {nkfkÔÞLkk MðYÃk{kt çku-[kh ÃkuZeykuLke ½xLkk fu «MktøkLke yLkuf Ãkkt¾zeyku nkuÞ Au su fÚkfLkk økuÞ fÚkLk îkhk r¼LLk r¼LLk [rhºkkuLkku rðfkMk fhíke yLku yLkwckLkkuLkk MkktrLkæÞ{kt ÄkŠ{f ykMÚkkÚke «¼krðík ©kuíkk-ËþofkuLku hMkkLktË ykÃkíke rðfMku Au íkÚkk «k[eLk yLku Mkkt«ík Mk{ksLkk herík-rhðkòu, rðrÄ-rðÄkLkku, ÄkŠ{f ykMÚkkyku íkÚkk Mkk{krsf ÃkhtÃkrhík (85)(86)
rðïkMkkuLku «Míkwík fheLku su íku òríkLkk ðíko{kLk ÷kufSðLkLku r¢Þkþe÷ fhu Au. {kxu ykðk Mk{økú SðLkLku ÷ELku [k÷íkk MðYÃk {kxu ‘÷kuf{nkfkÔÞ’ fu ‘{kir¾f {nkfkÔÞ’ Lkk{kr¼ÄkLk ÞkuøÞ økýkÞ. ¼e÷ MktMf]rík-Mk{ks-MkkrníÞLkk Mkt˼o{kt rð[khíkkt íku{Lke Ëe½o {kir¾f ÃkhtÃkhk{kt «[r÷ík ykðk MðYÃk {kxu ‘¼sLkðkhíkk’ fu ‘ðkhíkk’ Lkk{fhý Ãký MkkÚkof økýkÞ.
ßÞkhu {æÞ{ fËLkk Ä{o{q÷f ðkhíkk MðYÃk{kt «{w¾ ÔÞÂõíkSðLkLkk {n¥ðLkk «Mktøkku fu ½xLkkykuLke {ÞkorËík Ãkkt¾zeyku nkuÞ Au su fÚkf fu økkÞfLkk økuÞ fÚkLk îkhk ¾kMk ¾kMk SðLkLkk ytþkuLkku rðfkMk fhíke {u÷kt-[kuϾkt ÄkŠ{f yLkwckLkkuLkk MkktrLkæÞ{kt ÄkŠ{f ykMÚkkÚke «¼krðík ©kuíkk-ËþofkuLku hMkkLktË ykÃkíke rðfMku Au. ykðk {æÞ{ fËLkk ðkhíkk MðYÃk{kt ½xLkk-«MktøkkuLkku fkÞoðuøk ÍzÃke nkuÞ Au. ÔÞkÃkLke árüyu {æÞ{ MðYÃk{kt ÷kuf{nkfkÔÞ fu {nkfkÔÞ{kt nkuÞ Au yuðwt rððkn, hksf[uhe, yk¢{ý, ÞwØ, LkkÞf-LkkrÞfk YÃk ðýoLk, s÷kþÞ ðøkuhuLkk ðýoLkLkku yðfkþ ðkhíkkfÚkf fu økkÞfLku nkuíkku LkÚke. {kir¾f {nkfkÔÞ{kt ðkhíkkfÚkf - økkÞf yuf yuf «Mktøk-½xLkkLke Ãkkt¾zeykuLku rðMíkkhÚke fÚkíkku ykøk¤ ðÄu Au. ykht¼{kt ©kuíkk-ËþofkuLke rs¿kkMkkLku Mkíkus fhe {q¤ rð»kÞ Ãkh ÷kððk {Lkkuhtsf xqtfkt xku¤fkt Ãký fnu Au. ykðku Mk{Þ {æÞ{ fËLkk MðYÃk {kxu fÚkfLku nkuíkku LkÚke. íku ÃkkuíkkLke økuÞ Ãkã yLku hkøkkí{f økã fÚkLkf¤kLkku WÃkÞkuøk ðkhíkkLkkt [rhºkkuLkk SðLkLkk {n¥ðLkk ytþkuLku fÚkðk{kt fhu Au. ykÚke ðkhíkkfÚkf ykht¼u økýÃkrík yLku þkhËkLkk M{hý ÃkAe MkeÄku ðkhíkkLkk {wÏÞ rð»kÞ WÃkh ykðu Au ßÞkhu {nkfkÔÞ{kt {wÏÞ økkÞf nkUfkrhÞk, hkrøkÞkykuLku WíMkkrník fhðk yLku Ëþof-©kuíkkykuLku {q¤ ðkhíkk{kt hMkrLk{øLk fhðk ykzfÚkk Ãký fÚku Au. MkwËe½o MðYÃk nkuðkÚke {kir¾f {nkfkÔÞku yLkuf rËðMkku MkwÄe økkðk{kt ykðu Au ßÞkhu {æÞ{ fËLkk yk Mktøkeík«ÄkLk ðkhíkk MðYÃkLku Äq¤kLkk Ãkkx({nk{køkeo Ãkkx)Lkk «Mktøku íktçkqh yLku {tShkLke Mktøkík{kt fu fkìçkrhÞk XkfkuhLkk Ãkkx «Mktøku Mkktøk Lkk{Lkk íkk÷ [{oðkã Ãkh [kuϾkt-{u÷kt ÄkŠ{f yLkwckLkkuLku Ãkku»kf {n¥ðLke Ãkkt¾zeyku (½xLkk-«Mktøkku)Lku ÷ûÞ{kt hk¾e yuf hkík {kxu økkðk{kt ykðu Au. ykÚke Ä{ko©Þe ykðk ðkhíkk{q÷f Mktøkeík«ÄkLk MðYÃkLku Mk{sðk ‘÷kufkÏÞkLk’ fu ‘{kir¾f ykÏÞkLk’ þçËMk{qn «ÞkuS þfkÞ. ¼e÷ Mk{ks{kt ykðk MðYÃk {kxu ‘xqtfe ¼sLkðkhíkk’ (xqfe ÃkÍLkðkhíkk) fu ‘xqtfe ðkhíkk’ (xqfe ðkhíkk) þçËMk{qn «[r÷ík Au. ¼e÷ Mk{ksSðLkLkk Mkt˼o{kt rð[khíkkt íku{Lke {kir¾f ÃkhtÃkhk{ktÚke Mkns ykðu÷kt Lkk{fhýku fkÞ{ hk¾ðkt òuEyu. ¼e÷ Mk{ksLkkt
‘YÃkkthkìýeLke ðkhíkk’, ‘íkku¤ehkìýeLke ðkhíkk’, ‘ËuðhktLke ðkhíkk’, ‘fkìçkrhÞk
XkfkuhLke ðkhíkk’ ðøkuhu íkÚkk rËðk¤eLkk Ãkðo-«Mktøku økðkíkkt ‘Lkð÷k¾ ËuðeykuLkku yhu÷ku’, ‘fh{ehkLkku yhu÷ku’ ðøkuhu ykðkt ÷kufkÏÞkLkku Au su yk MktþkuÄf-MktÃkkËfu Mk{Þu Mk{Þu «rMkØ fÞkO Au.
Mkt˼o
8.÷e÷k {kurhÞk, ¼„ðk™Ëk‚ Ãkxu÷, Ãk]. 21, rîíkeÞ ykð]r¥k : 1988, ò{¤k: rnt{íkLkøkh
9.yus™, Ãk]. 26
10.yus™, Ãk]. 29
11.Vq÷hkt™e ÷kze, ¼„ðk™Ëk‚ Ãkxu÷, Ãk]. 23, rîíkeÞ ykð]r¥k : 1988, ò{¤k: rnt{íkLkøkh
12.„eŒku {kxu swyku, ¼e÷ku™k n„ y™u ðŒkt{ýkt, zkì. ¼„ðk™Ëk‚ Ãkxu÷, «Úk{ ykð]r¥k : 2995, ¾uzçkúñk : rs. MkkçkhfktXk
13.yu™‚kRõ÷kuÃkerzÞk ykìV rƒúxk™efk, ðkuÕÞw{ 9, Ãk]. 448 ÷kuf„eŒ : Œ¥ð y™u Œtºk, ‚tÃkkËf, zkì. ƒ¤ðtŒ ò™e, Ãk]. 50
14.÷e÷k {kurhÞk, ¼„ðk™Ëk‚ Ãkxu÷, Ãk]. 25
15.yus™, Ãk]. 37 16. yus™, Ãk]. 26
17.yus™, Ãk]. 22 18. yus™, Ãk]. 24
19.÷e÷k {kurhÞk, Ãk]. 27 20. yus™, Ãk]. 33
21.yus™, Ãk]. 32
22.÷kuf‚krníÞ - yk÷kuf, sþðtŒ þu¾zeðk¤k, …]]. 20, 2007, y{ËkðkË : Ãkkïo ÃkÂç÷fuþLk
23.÷e÷k {kurhÞk, Ãk]. 26 24. yus™, Ãk]. 33
25.yus™, Ãk]. 12 26. yus™, Ãk]. 30
27. }¢ÇG§ü-2000, H¢ïÜU ÜïU Ðíç¼ Î¢ï ç|¢‹Ý ÎëçC²¢¡..., ÜU}¢HïࢠΜ¢ ç~¢Ð¢Æè, Ðë. 2
28.¼e÷ fÚkk„eŒ : nku™ku÷ nkuxe, ¼e÷ ¼s™ðkhŒk : nk÷Ëu nku¤t„e y™u ™k„Íe Ë÷Íe, zkì. ¼„ðk™Ëk‚ Ãkxu÷, Ãk]. VI. økktÄeLkøkh : økwshkík MkkrníÞ yfkË{e.
29.‘hkì{-Mkeíkk{kLke ðkhíkk’, zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, Ãk].506, 1995, økktÄeLkøkh : økwshkík MkkrníÞ yfkË{e
30.‘20 {e MkËeLkk økwshkík{kt ÚkÞu÷kt «køk yLku ykã-yiríknkrMkf yLðu»kýku yLku Wí¾LkLkku’ - ðõíkk : zkì. h{ý÷k÷ Lkk. {nuíkk yLku zkì. rðïkMk yu[. MkkuLkðýu-økwshkík RríknkMk Ãkrh»kË, 11{wt ¿kkLkMkºk, fuþkuË
31. 1-2 }¢ÇG§ü - 2000, „æТÎÜU : Ç¢õ. ÜU¢Hè™Ú‡¢ ²¢Î±, Ðë. 134
32.yhðÕ÷e ÃknkzLke ykMÚkk, ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, Ãk]., 15-16, 1984/1988, ò{¤k : íkk. rnt{íkLkøkh : íkkhk{íke Ãkxu÷
33. }¢ÇG§ü - 2000, „æ., Ç¢õ. ÜU¢Hè™Ú‡¢ ²¢Î±, 134
34.økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk, zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, Ãk].37, 2005, {wtçkE : rþðþtfh [w. òuþe [urhxuçk÷ xÙMx
35.yusLk, Ãk]., 49
36.yhðÕ÷e÷kufLke ðne-ðkíkku, Mkt., zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ yLku ðeh[tË Ãkt[k÷, Ãk].1, 1992, Mkýk÷e : Ëktíkk íkk÷wfku : MkðkuoËÞ yk©{ Mkýk÷e
37.yusLk Ãk]., 20
38.{æÞfk÷eLk økwshkíke MkkrníÞ «ðkn yLku MðYÃk, nMkw Þkr¿kf, Ãk]., 125, 2011, y{ËkðkË : Ãkkïo ÃkÂç÷fuþLk
39.yusLk, Ãk].,120
yLkw¢{rýfk
¼qr{fk¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ 8
2.¼e÷e nku¤e„eŒkuzkì. sÞk™tË òu»ke7
3.ykrËðkMke nku¤eøkeíkku : yuf ykAe yiríknkrMkf YÃkhu¾kzkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷16
4.zwt„he¼e÷ku™ktÉŒw„eŒku©e ðeh[tË …t[k÷23
5.fÚkkøkík, Mkk{krsf yLku MðYÃk-Mkt˼uo
6.[kh ¼e÷e økeíkfÚkkykunMkw Þkr¿kf42
8.¼e÷e økeíkðkhíkk : Zku÷k-{khwýeËeÃkf hkð÷72
10.¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ MktÃkkrËík ¼e÷ fÚkkøkeík: nkuLkku÷ nkuxezkì. sÞkLkLË òu»ke90
12.økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk yLku çkeòt Ãkkt[ ÷kufkÏÞkLkku«ku. sþðtík þu¾zeðk¤k163
16.‘økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk’Lke
÷kûkrýfíkkyku©e fLkw yk[kÞo221
17.¼e÷e MkkrníÞ{kt ¼ÂõíkMkkrníÞzkì. nMkw Þkr¿kf233
18.¼e÷e MkkrníÞ-MktMf]ríkLkwt «ðuþîkh : þkuÄMktÃkËknMkw Þkr¿kf242
19.÷kufÞkºkk ‚trðŒT™wt ™ð™eŒ : ‘þkuÄ‚t…Ëk’©e f™w yk[kÞo248
20.yuf MktþkuÄfLke rððu[Lkûkuºk íkhVLke økrík : ‘þkuÄMktÃkËk’zkì. ËeÃkf Ãke. Ãkxu÷257
21.W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwtrðntøkkð÷kufLkzkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷275
22.¼e÷e ‚krníÞ™k ‚t…kË™-‚tþkuÄ™ ûkuºku ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷™wt «Ëk™zkì. …h{ …kXf308
premarriage love songs sexual
sexual relation
(tangible,
(ðLkMðh, MktÃkkËf : zkì. çk¤ðtík òLke, Ãk]. 536Úke 540, økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh, 2004)
¼e÷e nku¤e„eŒku
¼e÷e nku¤e„eŒku zkì. sÞk™tË òu»ke
…ht…hk„Œ ‚ktMf]rŒf {qÕÞku™e ‚k[ðýe, ‚{sý y™u ‚tðÄo™™e ƒkƒŒ{kt, yk…ýe «ðŒo{k™ «òfeÞ y™u hksfeÞ yðËþk{kt, ¼÷¼÷k Úkkfe òÞ, nkhe òÞ yuðe
ÂMÚkrŒ{kt, yŒqx r™ckÚke W¥kh „wshkŒ™k ykrËòrŒ ‚ktMf]rŒf ðkh‚k™wt ËMŒkðuSfhý fh™kh ÔÞÂõŒ fuðwt ¼„ehÚk fk{ fhe þfu Au Œu™wt ™uºkËe…f áüktŒ zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷ Au. ¼khŒ™k ƒtÄkhý{kt ¼e÷e ¼k»kk™ku fkuE ¼k»kkfeÞ rðrþü Ëhßòu ™Úke. fËk[, Œu™wt fkhý yu …ý nkuE þfu fu „wshkŒe, rnLËe ð„uhu suðe ¼e÷e™u …kuŒk™e …ht…hk„Œ r÷r… ™Úke. {wrÿŒ ‚krníÞ fu ‚krníÞfkhku™e …ht…hk ™Úke. …ý, yu™ku yÚko yuðku ™Úke fu yk «òyku ðkÊT{Þ™k y¼kðu ‚ðoÚkk
þqLÞkðfkþ{kt Sðu Au. yk ykrËòrŒyku™u - W.„w.™k ¼e÷e ð„uhu™unòhku ð»ko sq™e yrŒ ‚{]Ø ftXMÚk ‚krníÞ …ht…hkyku Au, su{kt Œu{™kt yk„ðkt hk{kÞý, {nk¼khŒ suðkt {nkfkÔÞku
ŒÚkk y™uf ÷kufkÏÞk™ku Au. þçËktŒhu fneyu Œku yk «òyku™u
…kuŒk™e nòhku ð»ko™e «k[e™ ©wrŒ …ht…hkyku Au. 2.
‚tMf]Œ ¼k»kk™e yZ¤f ©wrŒyku ™k{þu»k ÚkE „E Œuðwt, fnuðkŒe yk …AkŒ, r™hûkh fu ykrË{ «òyku™e ©wrŒyku™wt yux÷u fu ftXMÚk …ht…hkyku™wt ™ ÚkkÞ yu òuðwt ƒÄkt™wt …h{ fŒoÔÞ Au. þõÞ Œux÷e Œu{™e ©wrŒyku™u ‚khðe ÷E, yu™wt ËMŒkðuSfhý fhe s ÷uðwt òuEyu. …ý, nfefŒu yu ŒhV yûkBÞ y™u „w™krnŒ ƒuËhfkhe ‚uðkE hne Au, íÞkhu zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷™k fhu÷k yu ËMŒkðuSfhý™wt {k™‚L{k™ yk…ýu sux÷wt fheyu Œux÷wt ykuAwt Au. ®n{Œ™„h Œk÷wfk™k, ò{¤k „k{™k y™wM™kŒf ÚkÞu÷k, fu.xe. nkEMfq÷™k yuf 𾌙k …kxeËkh rþûkf™u ¼e÷e ÷kufrðãkyku «íÞu «„xu÷ yr¼hwr[ y™u ykËh™kt {q¤ Œ…k‚Œkt òýðk {¤u Au fu
E.‚. 1978™e yuf y»kkZe ‚ktsu, ¾uzƒúñk™u ŒÆ™ yzeLku ðnuŒe, nhýkð ™Ëe™k …w÷ …hÚke Œuyku …‚kh ÚkE hÌkk nŒk íÞkhu Œu{™e …kA¤ rfÕ÷ku÷ fhŒkt ¼e÷ Þwðf-ÞwðŒeyku™wt ð]LË-
“{kìÞ …hýkðe Ëqhk Ëu‚, ͤqfku {u÷e ËuÍu ’÷k, yutý ͤqfu ™u ͤqfu …k‚e ykðwt ’÷k !”
(-r«Þ „kurXÞk, {™u Ëqh Ëuþ{kt …hýkðe ËeÄe Au. íÞkt {™u „kuXŒwt
™Úke. Œwt Ë…oý{kt ‚qÞo™wt ͤn¤Œwt «rŒ®ƒƒ-ͤqfku ƒŒkðsu fu suÚke yu yutÄkýeyu, yu ‚nkhu Œ™u {¤ðk ykðwt.)
rƒ™¼e÷e¼k»ke ¼„ðk™Ëk‚™u Œkífkr÷f yu „eŒ™e …tÂõŒyku™ku yÚko ™ ‚{òÞku, …ý yux÷wt Œku [ku¬‚ …k{e „Þk fu yk …tÂõŒyku{kt fkuE yuðe [{ífkrhf ðkŒ Au fu su …kA¤ rfÕ÷ku÷ fhŒk [kÕÞk ykðŒk ð]LË™u, Þkið™™k Wí‚ðLke ÄLÞŒk …{kzu Au. …tÂõŒ™ku …qhu…qhku yÚko ‚{òÞku íÞkhu Œu{™k {ÂMŒ»f{kt ͤqfku ÚkÞku fu yhðÕ÷e™e …nkze{kt ykh‚ s ™Úke, ykðk ÷kufðkÊT{Þ™k Í„khk {khŒk y¾qx ƒnw{qÕÞ ¼tzkhku {¤e þfu Œu{ Au; yu ƒÄwt ykí{‚kŒT fhe ÷uðwt òuEyu. yk yËBÞ RåAkþÂõŒyu yŒqx r™ck «„xkðe. ¼e÷e ‚{ks y™u {krnŒeËkŒkyku ‚kÚku™ku [uŒkurðMŒkh ðÄŒku „Þku. fkuEyu Œu{™u Äh{™k ¼kE „ÛÞk, Œku fkuEyu Ëefhku. ftXMÚk hnu÷wt ÉŒw[¢ «{kýu™wt ÷kufðkÊT{Þ ©kÔÞ fu‚uxku, á~Þ©kÔÞ fu‚uxku y™u „útÚkku{kt {wrÿŒ ÚkE [qõÞwt Au, ÚkkÞ Au y™u Úkþu.
¼e÷e nku¤e„eŒku
Œu{™k „útÚk«fkþ™ku™ku «kht¼ ÚkÞku 1983{kt „kurXÞk-„kurX…ý™kt
«ýÞ„eŒku – ‘÷e÷k {kurhÞk’Úke. ƒeòu „útÚk ÷ø™„eŒku ‚t˼uo ‘Vq÷hkt™e ÷kze’. …Ae Œku ykrË{ «ò™e ÄkŠ{f ykMÚkkyku, ŒËTrð»kÞf rðrÄrðÄk™ku ‚kÚku ‚tf¤kÞu÷ ÷kufkÏÞk™ku, ðkhŒkyku, fÚkkfkÔÞku, {nkfkÔÞku™e nkh{k¤k [k÷e.
‚tr™c ‚r¢ÞŒk™u þk†eÞŒk ‚kt…zu yu nuŒwÚke, ‚tþkuÄf Œhefu™e Œk÷e{Y…u ‘¾uzƒúñk y™u ËktŒk Œk÷wfk™k zwt„he ¼e÷ ykrËðk‚eyku{kt „ðkŒk …kihkrýf nzu÷k–yuf yÇÞk‚’ 1984{kt rð»kÞ ƒ™kðe fÞwO. …Ae 1990{kt {kxu™ku rð»kÞ ƒ™kÔÞku ‘¾uzƒúñk Œk÷wfk™e «k„irŒnkr‚f ‚tMf]rŒyku.’ yu{™wt «Ëk™ ™]ðtþeÞ, ÷kuf‚ktMf]rŒf, «k„irŒnkr‚f, ¼ki„kur÷f, ‚k{krsf, ÄkŠ{f, {™kuði¿kkr™f ð„uhu y™uf hnMÞku ¾ku÷ðk{kt {ËËY… ƒ™u Œu{ Au. {kºk ¼khŒeÞ ÷kufrðãkyku™k …rh«uûÞ{kt s ™nª, ðirïf …rh«uûÞ{kt …ý Œu™wt Œw÷™kí{f árüyu ¼khu {n¥ð Au. zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷ îkhk W.„w.™k ¾uzƒúñk y™u ËktŒk Œk÷wfk™k zwt„he ¼e÷ku™e ÷kufðkÊT{Þ-ftXMÚk …ht…hk™k ‚t…kË™-‚tþkuÄ™™e nkh{k¤k{kt, E‚w™e ‘„E ‚Ëe™k ytrŒ{ ð»ko™k, yur«÷ {k‚{kt ‘¼e÷ku™kt nku¤e„eŒku’-41 nku¤e„eŒku™wt ‚t…kË™ ÚkÞu÷wt, su™wt ÷kufk…oý E‚w™e ™ðe ‚Ëe™ku «kht¼ ÚkkÞ Œu …qðuo …tËh rËð‚ y„kW, „wshkŒ ‚krníÞ yfkË{e, „ktÄe™„h™k W…¢{u, ‚ýk÷e ‚ðkuoËÞ yk©{{kt ÚkÞu÷wt.
ykrËfk¤Úke ÉŒw[¢ ‚kÚku {k™ðSð™[¢™ku …ý ‚tƒtÄ hÌkku Au; ð™ðk‚eyku™ku Œku ¾k‚. ð‚tŒ™kt ðÄk{ýkt yk…Œkt fu‚qzkt Ëu¾k ËuŒkt s ð™ðk‚eyku™e Sð™þi÷e{kt òýu „eŒ, ‚t„eŒ y™u ™]íÞku™e nu÷e [zu Au.
ykrËðk‚eyku™ku {kuxk{kt {kuxku Wí‚ð nku¤e. yu™e rƒ™‚¥kkðkh Wsðýe Œku Ë.„w.{kt ð‚tŒ…t[{eÚke þY ÚkE òÞ …ý, W.„w.™e ykrËðk‚e «ò{kt nku¤e Wí‚ð Vk„ý ‚wË …kt[{™e ‚ktsu ‘ðkhe Zku÷’ ð„kze™u þY fhu Au. su ½uh fkuE™wt yð‚k™ ÚkÞwt nkuÞ Œu ½uh ‘ðkhe Zku÷’ ð„kze ½h™kt {ký‚ku™ku þkuf ¼t„kððk{kt ykðu Au. íÞkh ƒkË yu ½h™kt {ký‚ku …ý Vk„ý ðË …kt[{-ht„…t[{e-‚wÄe, …qhk …tËh rËð‚, nku¤e™k Wí‚ð™ku ÷nkðku ÷uðk{kt ‚n¼k„e ÚkE òÞ Au. ‘¼e÷ku™kt nku¤e„eŒku’™ku «kht¼ nku¤e™ku ÄkŠ{f-‚k{krsf ‚t˼o M…ü fhe™u fhkÞku Au, yu ykðfkÞo Au. yk «ò™k {Œu nkur÷fk «nT÷kË™e ƒnu™ y™u rnhÛÞfrþ…w™e Ëefhe Au. ð¤e Œu ‘{fðkýk’ „kuºk™e nŒe yu{ {k™u Au. ykÚke
{fðkýk „kuºk™kt ¼e÷ †e-Ãkwhw»kku nku¤e™e «Ërûkýk fhe þfŒkt ™Úke, ™u òu fkuE fhu Œku {kuxku ͽzku ÚkkÞ Au. ykÚke nku¤e ‚¤„kðŒk …nu÷kt „k{™ku {w¾e ½ku»kýk fhe™u ‘{fðkýk’ „kuºk™kt †e-Ãkwhw»kku™u nku¤e™e «Ërûkýk ™ fhðk™e {™kE Vh{kðe Ëu Au.
yk zwt„he ¼e÷ku™e „kuºk„ý™k{kt ‘{fðkýk’ „kuºk Œuh{k ¢{u ykðŒwt nkuðkÚke, nku¤e™u ‘Œuh{e’ Œhefu …ý yku¤¾u-yku¤¾kðu Au. nku¤e{kt ™]íÞku : ÷„¼„ „wshkŒ™e yk¾e ykrËðk‚e …èe{kt nku¤e™ku Œnuðkh ™]íÞku ‚kÚku òuzkE „Þku Au. yk «Ëuþ™e †eyku nkÚk{kt ÷kuZk™e ½q½heyku (ðUx÷k) …nuhe nku¤e™k r™ÞŒ rËð‚ku{kt hkus hkŒu ™k[u Au. Ãkwhw»kku swËk swËk «fkhu Zku÷ ð„kzu Au, y™u †eyku Zku÷™k ƒË÷kŒk Œk÷ ‚kÚku ™]íÞ™k Xufk ƒË÷e™u yíÞtŒ Wí‚kn y™u WÕ÷k‚{kt ™k[u Au. Úkkuzk Úkkuzk ‚{ÞktŒhu Ãkwhw»kku ƒË÷kÞk fhu Au y™u rðrðÄ «fkhu Zku÷ ð„kzu Au. yuftËhu 30 Úke 35 «fkh™k Zku÷™k Œk÷ fu [k¤k ‚kÚku ynª ™k[ðk{kt ykðu Au. nku¤e Wí‚ð™k ¼k„ Œhefu ¼sðkŒk ðun(ðuþ) ynª y‚k{kLÞ Au. Vk„ý ‚wË Ëþ{Úke Vk„ý ‚wË [kiË‚ ‚wÄe, nku¤e™k rðrðÄ «fkh™k ðun-ðuþ fkZðk{kt ykðu Au. Œu{kt –
1. ðk½, nkÚke, {„h suðk ðuþ{kt ðLÞ«f]rŒ ‚kÚku™ku Œu{™ku yr¼LLk ‚tƒtÄ AŒku ÚkkÞ Au.
2. Xkfkuh™k ½kuzk, h¾e y™u Œkhk Ëu™k ðun{kt Œu{™e ÄkŠ{f ykMÚkk «„x ÚkkÞ Au.
3. Íh¾wt, „kur…Þku ð„uhu ðuþku rsðkŒk ‚k{krsf Sð™™wt «rŒ®ƒƒ suðk Au. Œku-
4. zkfýe, fkÚkkuze ykrËðk‚e, ¼hðkz y™u ƒfhkt™k ðun Œuyku™e ykrË{ ÄkŠ{f ©Øk y™u Þki™k[kh™ku «kf]Œ h‚ AŒku fhu Au. fkÚkkuze™k ðun{kt 25 Úke 40 ð»ko™k Þwðk™ku y™u «kiZku ŒÆ™ ™ø™ ÚkE™u y&÷e÷ [u™ðk¤k ‚kÚku ‚{qn ðå[u ykðe ™k[u Au. nksh ykƒk÷ð]Øku fkuE …ý «fkh™k Ët¼ fu AkuA rð™k yu™u Mðk¼krðf heŒu {kýu Au, ¾wÕ÷k {™u yk™tË ÷qtxu Au (¼e÷kuLkkt nku¤eøkeíkku Ãk]. 2-3).
ƒeò «fhý{kt zwt„he ¼e÷e ‘yhýkf‚’ …rhrþü-1™e ðkŒko™ku …ã„ã {q¤…kX, „wshkŒe „ãk™wðkËY…u ‘nku¤eðkhŒk’ Œhefu {wfkÞku Au.
ºkeò «fhý{kt yk nku¤e„eŒku™kt {krnŒeËkŒk y™u „krÞfk™kt Ëþ
™k{, Œu{™e ô{h ŒÚkk „k{ku™ku WÕ÷u¾ „eŒku™k …kX™u yrÄf]ŒŒk yk…u Au.
„útÚk™k {wÏÞ ¼k„ «fhý-4{kt yu «ò™kt 41 nku¤e„eŒku™ku {q¤ …kX
Au, su{ktÚke –
Ëþuf „eŒku ‚eÄu‚eÄkt nku¤e ‚kÚku ‚tf¤kÞkt Au. Œu{kt nku¤e™u yk{tºký yk…Œkt, Œu{™wt MðY… AŒwt fhkÞ Au fu –
“yku¤e {kŒk {U„hktnkt QŒhku hu... (2)
{kÚku {u÷ku Ík÷rhÞku xku… hu...
ðh÷u ðknu÷e yku¤e …hw{ýe... yku¤e0
‚kuð™e Úkk¤eyku{k Ëeðk ͤu hu...
ðh÷u ðknu÷e yku¤e …hw{ýe... yku¤e0
÷e÷u ™k¤uhu ™qŒhkt fhkt hu...
ðh÷u ðknu÷e yku¤e …hw{ýe... yku¤e0
Zku÷ehkt™u ½q{hu hu {kŒk ykðu hu...
ðh÷u ðknu÷e yku¤e …hw{ýe... yku¤e0 (…]. 12)
-nku¤e{kŒk, …ðoŒku …hÚke yðŒhku. {kÚku Í„khk {khŒku ‚wðýo {wøkx
Äkhý fhku. ‚ku™k™e Úkk¤eyku{kt ½e™k Ëeðzkyku Í„{„u Au. ÷e÷kt ™kr¤ÞuhÚke y{u yk…™u-yk…™kt ™kuŒhkt fÞkO Au.
Vk„ý ‚wË hkºke ykðu yux÷u ‚t¼¤kðk™wt fu –
“ykðe hu yÍðk¤e hkŒ, yku¤eyu fwý h{u hu, ykðe hu0
Q„ku Vk„ý {E™ku, yku¤eyu fwý h{u hu, ykðe hu0
ykðkt hu ™RÞkthkt ™eh, fkuhe÷kt hkufuýkt hu, ykðkt hu0
Íkyku hu {kh fU¤k‚ ƒkìŒ{ ykìýw÷kt QŒkhku hu, Íkyku hu0 (…]. 13)
“¾kÍu hu fqhe™kt nku„hkt, Œkìý Œìh{e Œkìý, (2) (…]. 35)
Ë.„w.™kt nku¤e„eŒku{kt nku¤e™wt yðŒhý ‚k{kLÞ heŒu zwt„hku fu …nkzku
…hÚke s ÚkŒwt ƒŒkðkÞ Au, su{fu –
“zku„w{U Ëu¾e WŒeðku, yku÷eƒkE yk÷e „kuðkhe” íÞkhu W.„w.{kt nkur÷fk™wt yðŒhý ÍY¾uÚke, …e…¤uÚke y™u ðz …hÚke …ý ÚkŒwt
„ðkÞ Au –
“ykðk ykur¤Þkt™k Ë™ hu yku¤e{kŒk... (2)
Œu{kt fu{Úkkt QŒhkt hu yku¤e{kŒk... (2)
Œu{kt ÍY¾÷ktnkt QŒhkt hu yku¤e{kŒk... (2)
Œu{kt …e…¤knkt QŒhkt hu yku¤e{kŒk... (2)
Œu{kt ðUh÷knkt QŒhkt hu yku¤e{kŒk... (2)
Œu{kt …hw{ýkt ykuRÞkt hu yku¤e{kŒk... (2)
nku¤e{kŒk™u fhkŒkt yAkuðk™kt-
“ykÍ™ku ðknku hyku hu yku¤eƒkE, ‚w™kuhe ÷uE yk÷wt hu (2) “ykÍ™ku ðknku hyku hu yku¤eƒkE, ™uÚkhe ÷uE yk÷wt hu (2) (…]. 43)
yk„¤ ðkh÷ku, fkì‚wyku, ‚qhe÷ku, nkrhÞwt, ‚khýku, fk„hku, …kðhkt, {kuÍhe, …k„kuhe, ŒkuŒehwt ÷E yk…e hkufkðk rð™trŒyku ÚkkÞ Au.
nku¤e nkuÞ íÞkt yuthýkf‚ y™u y„™Úkt¼ …ý nkuÞ“yuthýkf‚ ykðu hkì{Íu„ku ƒku÷u hu, (2)
Úkt¼ Œu…kðu hkì{Íu„ku ƒku÷u hu, (2)
ƒkÚk {e¤kðu hkì{Íu„ku ƒku÷u hu, (2) feheyku ‚hu hkì{Íu„ku ƒku÷u hu, (2)
…u¤k‚ Œhku hkì{Íu„ku ƒku÷u hu, (2)
nku÷fk ƒ¤e hkì{Íu„ku ƒku÷u hu, (2)
nku¤e™k ½uhiÞkyku™k ‚t˼uo –
“fUýkt™ ykì„ýeÞU h{U ½uhku hu, …kìýe ‚{ËrhÞU, (2) …qÍkðk¤e ðUWðk¤ ‚k÷kt …kìýe hu, …kìýe ‚{ËrhÞU, (2)
Y…k™e yutZwýe {kÚkU {u÷u hu, …kìýe ‚{ËrhÞU, (2) ‚ku™k™kt ƒuhw÷kt {kÚkU {u÷u hu, …kìýe ‚{ËrhÞU, (2) (…]. 46)
þehkune™k WËkh þurXÞkyku …ý „eŒku™k rð»kÞ ƒLÞk Au –
“ƒk…hk yk÷u …U‚e Yr…Þk hu, nehkuÞk nhËkh. (…]. 49)
“yk÷u nkì Yr…Þk hu, nehkuRÞk nhËkh - (…]. 50)
™k¤uh{kt nwtÞ ¾kÞU hu, nehkuRÞk nhËkh
rð»kÞ Œhefu AŒk ÚkkÞ Au; su{kt –
…k¾tze ƒkðkyku™kt fk{ý –
“nUzŒku VehŒku ykðku hu ÷k÷ Íku„ehk... (2)
“Íku„e™ Ëu¾e™ Íeðhku z„U nU hu Íku„ehk... (2)
÷„¼„ …tËhuf „eŒku{kt n¤ðkÚke {ktze WÆk{ Þki™ ‚tƒtÄku …ý „eŒku™k
‚ku™k™e Úkk¤eyku{kt …kuÍ™ yk÷wt hu ÷k÷ Íku„ehk... (2) …]. 17
fu –
“™E™ rf™khu ƒkƒU Œqýe fk÷e hu (2)
ÍkŒU hu Ëu¾e™ ƒkƒku nkì™e fUhu hu (2) …]. 23
÷ø™uŒh ‚tƒtÄku –
“fu‚kðk¤e „kuhe hu, ðýÍkhu ÷u¥ke (2)
‚kìýkt ðUýðk „uE hu, ðýÍkhu ÷u¥ke (2) …]. 24
ËkY ™u yVeý ‚kÚku nku¤e™k rËð‚ku{kt «kf]Œ ð]r¥kyku™u ðfhŒkt ðkh ÷k„Œe ™Úke. r™ƒOÄ ð]r¥kyku rððuf Œkuze™u þçËku™k {kæÞ{u AŒe ÚkŒe òÞ Au-
“fUýkt™ fUh {ku„hku ykGÞku, ðkn hu ðkn ! (2) (…]. 51)
“„kze ¼he ykGÞk …u‚, fk¤uÞwt ¼ªÍ hu (2) (…]. 52)
“fu‚kðk¤e XU„e™kh, Zku÷ku hu „wÍhkŒu ÍkÞ (2)
XU„ XU„kðU nkhe hkŒ, Zku÷ku hu „wÍhkŒu ÍkÞ (2) (…]. 22)
“fUýkðk¤e ‚kì{¤e hu ‚kì{¤ku xu¤fkðeyku hu (2) (…]. 33)
“fkͤeyku fUýkt™e „kuheyu fkͤeyku heÍu hu (2) (…]. 34)
yk ƒÄk{kt ÷k„u Au fu r™ƒOÄ «kf]ŒŒk nkuðk AŒkt Vxkýkt suðe fwtrXŒ ðk‚™kyku ™Úke.
ËkB…íÞ y™u fkixwÂBƒf Sð™™e ‚tðkrËŒk –
“…Uhýku ‚kunh „XŒku hu, yýËw hu ÷w÷eyk... (2)
…ìthýk™ku „rXÞku …Uhwt hu, yýËw hu ÷w÷eyk... (2) (…]. 26) ¼e÷e nku¤e„eŒku
“y{u ™ýËe ™t …kuÍkE, {khk ÷k÷ hu ËhÍehk...
y{u ™ýËe ™t …kuÍkE, ðkìxe ðU‚e™u …uheyut hu... (2) (…]. 15)
ƒk¤fku™u h‚ …zu Œuðkt nku¤e„eŒku{kt-
“…kËku {kuxe hu ™Eyku™ku …kËku zku¤u h{u hu... …]. 36 Þkið™ «rðckyku™kt „kurXÞk„eŒku-
“fUýkt™ yku„ýu ‚Uýku÷ ƒkuh, ykuE hu, yurhÞk¤e ƒkuh (2)
‚tËw™ yku„ýu ‚Uýku÷ ƒkuh, ykuE hu, yurhÞk¤e ƒkuh (2)
ƒkuhu ‚uhe ‚kuh ƒuXku, ykuE hu, yurhÞk¤e ƒkuh (2)
ƒuXwt ƒuXwt xkuxk Íefu, ykuE hu, yurhÞk¤e ƒkuh (2)
™ýËe fU Œu ¼k¼e™ „kurXÞku, ykuE hu, yurhÞk¤e ƒkuh (2)
¼k¼e fU Œu ™ýËe™ „kurXÞku, ykuE hu, yurhÞk¤e ƒkuh (2) (…]. 28)
ynª „kurXÞk „eŒku™e ‚tÏÞk ðÄkhu ™nª nkuðk™wt fkhý yu nkuE þfu fu ‚tþkuÄfu ‘÷e÷k {kurhÞk’ ™k{u „kurXÞk „eŒku™ku yuf MðŒtºk ‚t„ún 1983{kt «fkrþŒ fhu÷ku s Au, su yk ‚ÇÞŒk™u ‚{sðk ðkt[ðku yr™ðkÞo Au, yu{kt h‚«Ë rðrþü «ýÞ„eŒku Au.
…rhrþü-2{kt yks™e xufTLkku÷kìS y™u ‚{qn‚t…fkuo™k ƒË÷kE hnu÷k Þw„‚t˼o{kt yk «ò …kuŒefe Sð™þi÷e y™u y{qÕÞ ÷kufðkÊT{Þ™ku ðkh‚ku ¾kuE ™ ƒu‚u, ¾kuxe ÷½wŒk„útrÚk{kt ‚…zkE ™ òÞ yu™e ®[Œk ÔÞõŒ fhe, yu™u ‚khðe ÷uðk™e xnu÷ ™k¾e Au.
…rhrþü-3{kt fuLÿeÞ ‚krníÞ yfkË{e, rËÕne™k W…¢{u, 1998{kt rðãk‚k„h Þwr™. {uËLkkÃkwh-f÷f¥kk{kt hsq fhu÷k r™ƒtÄ™ku ytþ
{wfkÞku Au.
þçËkÚko ‚qr[{kt 152 þçËkÚkkuo Au, AŒkt ðÄw þçËkÚkkuo y™u „eŒku™k „wshkŒe ¼kðk™wðkË™e ¼kðfku™u ¼q¾ hnu Au. y„kW 1987{kt «fkrþŒ ÚkÞu÷ zkì. sÞk™tË òu»ke™k Ë.„w.Lkkt ykrËðk‚e ‘nku¤e„eŒku’™wt ‚t…kË™ ŒÚkk zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷™wt yk ‘¼e÷ku™kt nku¤e„eŒku’™wt ‚t…kË™, ¼khŒ™k ykrËðk‚eyku{kt ‚tÚkk÷ y™u „kUz …Ae ßÞkhu ¼e÷ku ºkeò ¢{u ykðu Au íÞkhu yr¾÷ ¼khŒeÞ ¼e÷e ‚krníÞ™k Œw÷™kí{f yÇÞk‚{kt ƒnw{qÕÞ ‚krƒŒ ÚkkÞ Œu{ Au. nwt {k™wt Awt fu Ë.„w.™k ¼e÷ku{kt-
¼e÷e nku¤e„eŒku
“ƒkhu {Þ™k™e yku÷e «„xe, yku÷eƒkE …hËuþe
zku„w{U Ëu¾e WŒeðku, yku÷eƒkE yk÷e „kuðkhe nkuhku ™knkt …eŒe, {ktnk ™knkt ¾kŒe, yku÷e ƒkE yk÷e „kuðkhe ™krhÞku ™u ¾ku…hku, ¾kuswh™u „kuh ¾kŒe, yku÷e ƒkE yk÷e „kuðkhe ykì÷eƒkE™u ‚UŒu ®‚Äqh, yku÷eƒkE Œku ‚k‚hu [k÷e yku÷eƒkE™e yktfu S™eS™e {U‚, yku÷eƒkE Œku ‚k‚hu [k÷e yku÷eƒkE Œku ðŒðk÷e, yku÷eƒkE Œku ‚k‚hu [k÷e yku÷e yksu ™u fk÷, yku÷eƒkE Œku yk ‚k÷e hu... yku÷uy {kxe {þYËuð, yku÷eƒkE Œku yk ‚k÷e hu. suðwt „eŒ ‚t…krËŒ ÚkŒwt nkuÞ Œku, su zwt„he ¼e÷ku{kt hk{kÞý-{nk¼khŒ suðkt ‚{]Ø y™u rðrþü ÷kuf{nkfkÔÞku™ku ðkh‚ku «kÃŒ ÚkŒku nkuÞ, íÞkt yk 41 nku¤e„eŒku r‚ðkÞ, ‚tÏÞk y™u „wýð¥kk{kt ½ýe ‚{]rØ nþu s. yu™u ‚tþkurÄŒ ‚t…krËŒ fhðk™ku …zfkh Íe÷ðk ¼rð»Þ{kt sYh fkuE yk„¤ ykðþu s yuðe ykþk hk¾eyu...
(¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk, MktÃkkËf : zkì. nMkw Þkr¿kf, Ãk]. 288 Úke 295, økwsohe xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS, 2009)
ykrËðkMke nku¤eøkeíkku : yuf ykAe
yiríknkrMkf YÃkhu¾k
zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷
÷kuføkeíkLkwt çku {wÏÞ ðøkkuo{kt rð¼køkefhý fhíkkt ykÃkýu 1. SðLk[¢ ytíkøkoík ÷kuføkeíkku yLku 2. Éíkw[¢ ytíkøkoík ÷kuføkeíkku{kt rð¼õík fheyu Aeyu. SðLk[¢{kt {kLkðLkk sL{Úke ykht¼e {]íÞw MkwÄeLkk rðrðÄ íkçk¬kyku
MkkÚku yLku íku íkçk¬kyku MkkÚk Mktf¤kÞu÷k MktMfkhku MkkÚku økðkíkkt nkuÞ yuðkt ÃkhtÃkhkøkík økeíkkuLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au. Éíkw[¢{kt
økúe»{, ð»kko yLku þeík yu ºký {wÏÞ Éíkwyku yLku çku ÉíkwLke
MktrÄ{kt ykðíke ðMktíkÉíkw Mkt÷øLk ykðíkk Mkk{krsf-ÄkŠ{f Ãkðo-«MktøkkuLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au.
SðLk[¢ ytíkøkoík ÷kuføkeíkku{kt {wÏÞíðu ÷øLk, Mke{tík, çkk¤fLkku sL{, Lkk{fhý, WÃkLkÞLk, MkøkkE ðøkuhuLkku
Mk{kðuþ ÚkkÞ Au. yk heíku sL{Úke {ktzeLku {hý ÃkÞOíkLkk
[¢Lku ykðhe ÷uðk{kt ykðu Au. yu{kt {kuxk ¼køkLkkt økeíkku {wÏÞ Mkku¤ {ktnuLkk fkuE yuf MktMfkh MkkÚku òuzkÞu÷kt nkuÞ Au. fux÷kf yuðk Ãký «fkhku SðLk[¢{kt Au suLkku «íÞûk heíku
fkuE MktçktÄ, fkuE yuf rLkrùík MktMfkhLke MkkÚku LkÚke nkuíkku,
ykrËðkMke nku¤eøkeíkku : yuf ykAe yiríknkrMkf YÃkhu¾k
Ãkhtíkw ðÞLkk íkçk¬k MkkÚku nkuÞ Au. WËknhý MðYÃk nk÷hzkt, çkk÷-rfþkuh
¢ezkLkkt økeíkku, òuzfýkt, W¾kýkt ðøkuuhu yuðkt Au suLkku MktçktÄ ðÞLke MkkÚku Au. MkeÄku MktçktÄ fkuE MktMfkh MkkÚku LkÚke. yk heíku su ÷kuføkeíkku Éíkw[¢ MkkÚku Mktf¤kÞu÷kt Au íku økeíkku fkhíkf {kMkÚke ykht¼e ykMkku MkwÄeLkk çkkh {kMk{kt ykðíke fw÷ A
Éíkwyku yLku íku{kt ykðíkk rðrðÄ Mkk{krsf-ÄkŠ{f WíMkðku Mkt÷øLk nkuÞ Au. ykÃkýu ßÞkhu ykrËðkMke ÷kuføkeík yuðku ÃkÞkoÞ «ÞkuSyu Aeyu íÞkhu
MÃküík: yu{kt økwshkíkLke «{w¾ Ãk[eMkuf sux÷e ykrËðMke òríkLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au. ykrËðkMkeyku{kt ¼÷u 25 Úke 28-29 MkwÄeLke fw÷ òrík-ÃkuxkòríkykuLkku
Mk{kðuþ fheyu, Ãkhtíkw nfefíku íkku {kuxk ¼køkLke Ãkuxkòríkyku rðþu»k - økÛÞ
MktÏÞk{kt LkÚke yLku {kuxk ¼køkLke økÛÞ MktÏÞk{kt Mk{kðuþ Ãkk{íke òríkykuLkku Ãký rðþu»k MktçktÄ ¼e÷òrík MkkÚku s hnu Au. yuLkwt fkhý yu Au fu LkkLke{kuxe yLkuf òríkykuLke WíÃkr¥kLkku RríknkMk rð[khíkkt MÃkü ÚkkÞ Au fu su su ûkkºkðøkoLkk ÞkuØkyku Ãkhkrsík ÚkÞk yLku ÞwØ{kt ðuhrð¾uh ÚkE økÞk íkuyku ðLk{kt ðMke økÞk yLku ¼e÷ku{kt ¼¤e økÞk. yk{ Aíkkt íku ûkkºkðøkoLkk ÷kufku{kt su {wÏÞ økwýÄ{kuo, ÔÞðMkkrÞf fwLkun, r[¥kð]r¥k, Mkk{krsf {k¤¾kt, Ä{o, rðrÄrðÄkLk yLku íku{Lke {q¤ {kík]¼k»kk yu çkÄkt s fux÷uf ytþu xfe hÌkkt yLku íku{Lke ¼k»kkLkku yLku yk yLÞ çkkçkíkkuLkku Mktøk{ ¼e÷e fw¤{kt ÚkÞku. [kiÄhe, Ãkxur÷Þk, íkzðe, LkkÞf fu LkkÞfk, ÃkZkh, hkXðk yk çkÄe òríkykuLkku òu ykÃkýu òríkøkík WíÃkr¥kLke árüyu rð[kh fheþwt íkku MÃkü Úkþu fu yk çkÄk s òríkMk{qnkuLku ÃkkuíkkLke òríkøkík rðþu»k yku¤¾ Au yLku Ãkkuíkefkt ÷ûkýku Au yu çkÄwt s ¼e÷e ÃkhtÃkhkyku MkkÚku Mktr{r©ík çkLke økÞwt. ¼e÷e ¼k»kk ÃkhLkkt su ftE yæÞÞLkku ÚkÞkt yLku íkuLkk çkku÷eøkík su Ãkkt[-Mkkík «fkhku{kt rð¼køkku ÚkÞk íku òuíkkt s MÃkü Úkþu fu Ëhuf ykðk ¼e÷e «fkh{kt {q¤ ¼e÷e MkkÚku MktçktrÄík ðøkoLke Ãkkuíkefe {q¤ {kík]¼k»kkykuLkwt MktÞkusLk ÚkÞwt Au. [kiÄhe, íkzðe, hkXðe ðøkuhu çkku÷eyku{kt yk çkkçkík MÃkü ÚkkÞAu.
¼e÷ fu ¼e÷e MkkÚku Mktr{r©ík ÚkÞu÷e yLku Ãkuxkòrík íkhefu yku¤¾ Ähkðíke su ykrËðkMke òríkyku Au íku{kt òríkøkík {q¤Lke heíku íkÆLk swËe Ãkzu íkuðe òrík yLku çkku÷e çku Au, yuf zktøke fu fwtfýe yLku ¼e÷e-hkXðe. zktøkeLkk fw¤Lke {q¤ ¼k»kkLkku MktçktÄ {nkhk»xÙe ¼k»kk ûkuºkLkk ¾kLkËuþ MkkÚkuLkku Au. yu heíku hkXðkLkk {q¤{kt hX «ò fu òrík nkuðkLkku Mkt¼ð Au. Mkki yLku hX yu çku
òríkykuLkk rLkðkMkLku fkhýu «ËuþLkwt Lkk{ Mkkihk»xÙ Ãkzâwt, yuðwt íkËTrðËku sýkðu Au. yk{ hX-hkX-hkXðk yu{ nkuE þfu. ¼k»kk, ËunÞrü, Lk]íÞ, ÃkhtÃkhk ðøkuhu{kt hkXðk òrík{kt òríkøkík rðþu»kíkkykuLkwt «{ký {kuxwt Au.
Mkkihk»xÙ{kt røkhLkkh{kt ðMkíkk [khýku, ¼hðkzku yLku Lk¤fktXkLkk ÃkZkhkuLkku
Mk{kðuþ Ãký ykrËðkMkeyku{kt fhðk{kt ykÔÞku Au. Ãkhtíkw [khý, ¼hðkz, ÃkZkh ðøkuhu òríkykuLkku rLkfxLkku MktçktÄ økúk{eý ÃkhtÃkhk MkkÚku Au.
RríknkMkrðËkuLkk {ík «{kýu Ãkqðofk¤{kt ËkMk-ËMÞw-ËkLkð-ÿrðz, MkkûkMk, MkÃkoLkkøk, rfhkík, rLk»kkË, Ãkw®÷Ë suðe ykÞoòríkLke Mk{fk÷eLk yLkuf òríkyku ¼khík suðk rðþk¤ ¼q¾tz Ãkh r¼LLk r¼LLk ¼køkku{kt ðMkíke níke. íku{kt ykÞkuoLke MkkiÚke LkSf ºký òríkyku ðMkíke níke. MkÃík®MkÄw{kt ðMkíke ÿrðz fu ËMÞw-ËkMk-ËkLkð òrík, rn{k÷Þ{kt ðMkíke rfhkík òrík yLku MkÃík®MkÄwÚke Úkkuzuf
Ëqh ðMkíke rLk»kkË òrík. ®MkÄw MkÇÞíkkLkk Wí¾LkLk{ktÚke ºký òríkykuLkkt nkzrÃktshku «kÃík ÚkÞkt Au. Ä{koLktË fkuMkkBçke áZíkkÃkqðof rLk»kkËkuLku ¼e÷ òrík {kLku Au. ÃkkMku ðMkíke yk òríkyku ðå[u Mkt½»kkuo ÚkÞk Au, Ãkhtíkw Ëe½o MknðkMkLkk ÷eÄu MktðkË Ãký
MÚkÃkkÞku Au. ¼e÷ku rLk»kkËku MkkÚku MktçktÄ Ähkðu Au yLku rLk»kkËku yk Ãkqðofk÷eLk Ëuþ{kt 10 nòh ð»ko Ãknu÷kt-«køkiríknkrMkf ÞwøkÚke ðMkíkk níkk.
W¥kh økwshkík{kt ¼qMíkhLke heíku Ãkqðofk÷eLk yhðÕ÷e Ãknkze «Ëuþ{kt «k[eLk fk¤Úke ¼e÷ ykrËðkMkeyku WÃkhktík {æÞfk¤Úke Mkku¾÷k økhkrMkÞk ykrËðkMkeyku Ãký ðMku Au. íkuyku {æÞfk¤ fu hksÃkqíkÞwøk{kt ÚkÞu÷kt ÞwØku{kt nkheLku ¼ÞLkk {kÞko Ãknkzku{kt ykðu÷k ðLkLkk ŸzkýLkk rðMíkkh{kt ¼hkE økÞk nkuðkLkwt {LkkÞ Au. ÃkkuíkkLke òíkLku hksÃkqík íkhefu yku¤¾kðíkk Mkku¾÷k økhkrMkÞk ykrËðkMkeyku Äe{u Äe{u Ãkqðofk÷eLk òrík ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkk Mkk{krsfÄkŠ{f MktÃkfo{kt ykÔÞk Au. Ãkrhýk{u ¼e÷kuLke «køkiríknkrMkf MktMf]rík yLku Mkku¾÷k økhkrMkÞkykuLke ûkkºkMktMf]ríkLkwt ÃkhMÃkh ykËkLk-«ËkLk ÚkÞwt Au. ykÚke ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkkt «køkiríknkrMkf «f]ríkÄ{eo ík¥ðku yLku {æÞfk¤Lkkt ûkkºkÄ{eo ík¥ðku{ktÚke {kuxk ¼køkLkkt økeíkku-ðne-ðkhíkk-÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞku ykrð¼koð ÃkkBÞkt Au.
Éíkw[¢ Mkt÷øLk su çknw s ÔÞkÃkf yLku «[r÷ík «fkh Au íku VkøkýLkkt økeíkku yLku yk {kMk{kt ykðíkku nku¤eLkku WíMkð Au.
1896{kt {nwðk çkkì‹zøkLkk {wÏÞ rþûkf {kuíke¼kE ÷k÷Syu yuf
ykrËðkMke nku¤eøkeíkku : yuf ykAe yiríknkrMkf YÃkhu¾k
nku¤eøkeík nrh n»koË ÄúwðLku økwshkík þk¤kÃkºk {kxu {kuf÷e ykÃÞwt níkwt. nku¤eøkeíkLkk
MktÃkkËLkLkwt yk «Úk{ ykht¼®çkËw økýe þfkÞ. yk ÃkAe nku¤eøkeíkku W¥kh-{æÞËrûký økwshkík{ktÚke ¼e÷, Mkku¾÷k økhkrMkÞk, hkXðk, íkzðe, ÄkurzÞk, fwtfýk ykrË òríkyku{ktÚke ºký heíku MktÃkkrËík ÚkÞkt Au. yuf, ©e W{kþtfh òu»keLkk yæÞûkMÚkkLku h[kÞu÷e ÷kufMkkrníÞ Mkr{ríkyu «fkrþík fhu÷k ÷kufMkkrníÞ{k¤kLkk {ýfk 1 Úke 14 (E.Mk. 1959 Úke 1970) ytíkøkoík Mk{kðu÷kt nku¤eøkeíkku. çku, MktÃkkËfkuyu MktÃkkrËík fhu÷kt ykrËðkMke ÷kuføkeíkku{k Mk{kðuþ fhu÷kt nku¤eøkeíkku. ºký, swËk swËk MktÃkkËfkuyu Mðtíkºk ÃkwMíkfku YÃku MktÃkkrËík fhu÷kt nku¤eøkeíkku.
«Úk{ heík{kt ©e nMkw Þkr¿kfu ÷kufMkkrníÞ{k¤kLkk 1 Úke 14 {ýfk ytíkøkoík MktÃkkrËík ÚkÞu÷e Ãkkt[uf nòh sux÷e h[Lkkyku{ktÚke yíkw÷ Ãkwhw»kkÚko fhe íkkhðeLku 2011{kt ‘økwshkíke ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ’ Lkk{Lkku 621 Ãk]ckuLkku økútÚk «fkrþík fÞkuo Au. yk økútÚk{ktÚke ykÃkýLku fw÷ 45 nku¤eøkeíkku «kÃík ÚkkÞ Au. íkuLkk MktÃkkËfku, nku¤eøkeík-MktÏÞk yLku Ãk]c¢{ktf yk «{kýu Au :
[3] Ãkt[{nk÷Lkkt ÷kuføkeíkku, Mktøkúknf ©e h{uþ ÃkkXf, nku¤eøkeíkkuLke MktÏÞk : 7, Ãk]., 130, 131, 133
[4] {uðkMkLkkt ÷kuføkeíkku, MktÃkkËf : ©e þtfh¼kE Mkku{k¼kE íkzðe, nku¤eøkeíkkuLke MktÏÞk : 2, Ãk]., 297, 298 (4){uðkMkLkkt ÷kuføkeíkku, MktÃkkËf : þtfh¼kE Mkku{k¼kE íkzðe yLku huðkçknuLk íkzðe, nku¤eøkeíkkuLke MktÏÞk : 3, Ãk]., 351, 352 (11)AkuxkWËuÃkwh íkhVLkk ‘hkXðk’ - ‘fku¤e’Lkkt ÷kuføkeík, MktÃkkËf : s. hk. [kiÄhe, nku¤eøkeíkkuLke MktÏÞk : 2, Ãk]., 422 (12){uðkMk «ËuþLkkt ÷kuføkeíkku, MktÃkkËf : ¼økík fktíkkçknuLk yLku ¼økík sÞtíkfw{kh yuLk. Mkhøke, nku¤eøkeíkkuLke MktÏÞk : 1, Ãk]., 426
[5] Ãkt[{nk÷Lkk ykrËðkMkeykuLkkt økeík, MktÃkkËf : ©e ðkze÷k÷ X¬h, nku¤eøkeík MktÏÞk : 3, Ãk]., 452, 453 ‘hks’ «ËuþLkk ykrËðkMkeykuLkkt ÷kuføkeíkku, MktÃkkËf : ©e [tÿþku¼k Ëuþ{w¾, nku¤eøkeíkkuLke MktÏÞk : 4, Ãk]. 481-481, 483, 486, 487 (4)zurzÞkÃkkzkLkk ykrËðkMkeykuLkkt nku¤eøkeíkku, Mktøkúknf : ©e [wLke¼kE ¼è, nku¤eøkeíkkuLke MktÏÞk : 4, Ãk]. 491, 492
(5)Ëqçk¤kLkkt ½urhÞk - økeíkku, Mktøkúknf : ©e RLÿþtfh hkð÷, nku¤eøkeíkkuLke
MktÏÞk : 5, Ãk]c : 494, 496, 497
(7)n¤ÃkríkLkkt ÷kuføkeíkku, MktÃkkËf : ðMktík òuÄkýe, nku¤eøkeíkkuLke MktÏÞk : 4, Ãk]., 508, 509
(9)MkkuLkøkZ - ÔÞkhk «ËuþLkkt ÷kuføkeíkku, MktÃkkËf : s.hk.[kiÄhe, nku¤eøkeíkkuLke
MktÏÞk : 10, Ãk]. 520, 521, 522
çkeS heík{kt MktÃkkËfkuyu MktÃkkrËík fhu÷kt ykrËðkMke ÷kuføkeíkku{ktÚke Ãký fux÷ktf nku¤eøkeíkku «kÃík ÚkkÞ Au. yk ÃkwMíkfku, MktÃkkËfku yLku nku¤eøkeíkkuLke
MktÏÞk yLku Ãk]c¢{ktf yk «{kýu Au.
1.ÄkurzÞk òrík : çkku÷e, MkkrníÞ yLku MktMf]rík, {tAkhk{ LkkhýËkMk Ãkxu÷, «fkþLk ð»ko : «Úk{ ykð]r¥k : 2000 yLku çkeS ykð]r¥k : 2003, nku¤eøkeíkkuLke MktÏÞk : 7, Ãk]., 116, 117
2.zktøke ÷kuføkeíkku (yuf MðkæÞkÞ), zkì. Ãkwtzr÷f Ãkðkh, «Úk{ ykð]r¥k: 2006, rîíkeÞ ykð]r¥k : 2013, nku¤eøkeíkkuLke MktÏÞk : 3, Ãk]. 113
3.ykrËðkMke zwtøkhe økhkrMkÞk ÞkËøkkh ÷kuføkeíkku, MktÃkkrËfk : Mkh÷k y. økk{uíke, MknMktÃkkËf : yrsík ÷k. økk{uíke, «Úk{ ykð]r¥k : 2013-14, nku¤eøkeíkkuLke MktÏÞk : 6, Ãk]., 195, 196, 197, 198, 200
nku¤eøkeíkkuLkkt ÃkwMíkf YÃku Mðíktºk MktÃkkËLkku{kt W¥kh økwshkík{ktÚke çku yLku Ërûký økwshkík{ktÚke yuf MktÃkkËLk «kÃík ÚkkÞ Au. 1987{kt zkì. sÞkLktË òu»keyu Ërûký økwshkíkLkk ykrËðkMke Mk{ks{ktÚke ûkuºkfkÞo ykÄkrhík ‘nku¤eøkeíkku’ Lkk{u ÃkwMíkf «fkrþík fÞwO Au. yk Mkt[Þ{kt fw÷ 51 nku¤eøkeík MktÃkkrËík ÚkÞkt Au. yíÞkh MkwÄeLkwt nku¤eøkeík rðþuLkwt yk «Úk{ þk†eÞ MktÃkkËLk Au. ¼qr{fk{kt yu{ýu nku¤e : ðLkðkMkeykuLkk ðMktíkßðhLkwt Ãkðo, ½ìhLk]íÞLkk «fkhku, ½ìhiÞkLk]íÞLkku ykfkh, ykrËðkMkeyku yLku «f]ríkLkwt yr¼LLkíð, ðLkðkMkeykuLke {Lkkuh[Lkk, hªøkýe-{h[e-{kuh ðøkuhuLkkt ¼kð«íkefku, økeíkLkk «fkhku ðøkuhu çkkçkíkkuLke Ërûký økwshkíkLkk ykrËðkMke Mk{ksLkk Mkt˼o{kt [[ko fhe Au. sÞkLktË òu»ke ÃkAe çkkh ð»kuo 1999{kt zkì.¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkwt W¥kh økwshkíkLkk ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ks{kt ûkuºkfkÞo fhe MktÃkkrËík fhu÷wt ‘¼e÷kuLkkt
ykrËðkMke nku¤eøkeíkku : yuf ykAe yiríknkrMkf YÃkhu¾k
nku¤eøkeíkku’ Lkk{Lktw ÃkwMíkf «rMkØ ÚkÞwt Au. yk MktÃkkËLk{kt MktÃkkËfu fw÷ 41 nku¤eøkeíkku MktÃkkrËík fÞkO Au. WÃkhktík, Ãkrhrþü-1{kt yhýkfMk Lkk{u nku¤e rðþuLke ÃkwhkfÚkk ¼e÷e çkku÷e{kt MktÃkkrËík fhe Au. Ãkrhrþü-2{kt ‘yksLkk çkË÷kE hnu÷k ÞwøkMkt˼o{kt ÷kufMkkrníÞLkwt Mktf÷Lk yLku MktÃkkËLk’ ÷u¾ ykÃÞku Au. ytíku ¼e÷eLkk frXLk þçËkuLke yÚko MkkÚkuLke Mkqr[ ykÃkðk{kt ykðe Au. ykht¼u ¼qr{fk{kt ‘nku¤eLkku ÄkŠ{f-Mkk{krsf Mkt˼uo ‘{wÏÞ þe»kof ík¤u
Vkøký {kMk : nku¤e, nku¤e søkððe, nku¤eLkk ðun(ðuþ), nku¤e «økxkððe, yktíMÞku rVhðe, xkZe ½uh, ð¤kt{ýe ½uh’ ðøkuhu Ãkuxkþe»kofku{kt ¼e÷ Mk{ks{kt «[r÷ík ÃktËh rËðMk [k÷íkk nku¤e {nkuíMkðLke Mk{ksSðLkLkk Mkt˼o{kt [[ko fhe Au.
2005{kt W¥kh økwshkíkLkk Ëktíkk íkk÷wfk{kt ðMkíkk Mkku¾÷k økhkrMkÞk Mk{ks{ktÚke ©e ðeh[tË Ãkt[k÷u MktÃkkrËík fhu÷kt nku¤eøkeíkkuLkku Mkt[Þ ‘Mkku¾÷k økhkrMkÞkLkkt nku¤eøkeíkku’ Lkk{u «økx ÚkÞku Au. yk ÃkwMíkf{kt fw÷ 46 nku¤eøkeíkku MktÃkkrËík ÚkÞkt Au. Ãkrhrþü{kt nku¤e rð»kuLke økã yLku Ãkã{kt ÃkwhkfÚkk ykÃkðk{kt ykðe Au. ¼e÷ Mk{ksLke su{ Mkku¾÷k økhkrMkÞk Mk{ksLkwt nku¤eøkeíkkuLkwt yk «Úk{ MktÃkkËLk Au.
nku¤e{nkuíMkð Mkt˼uo su nku¤eøkeíkku «kÃík ÚkÞkt Au íku{Lke MktÏÞk yk
«{kýu Au :
1.økwshkík þk¤kÃkºk{kt «økx ÚkÞu÷wt nku¤eøkeík : 1
2.÷kufMkkrníÞ{k¤kLkk {ýfk 1 Úke 14 ytíkøkoík ‘økwshkíke ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ, MktÃkkËf : nMkw Þkr¿kf, nku¤eøkeíkku : 45
3.ÄkurzÞk òrík : çkku÷e, MkkrníÞ yLku MktMf]rík, {tAkhk{ LkkhýËkMk Ãkxu÷, nku¤eøkeíkku : 07
4.zktøkeøkeíkku, Ãkwtzr÷f Mke. Ãkðkh, nku¤eøkeíkku : 03
5.zwtøkhe økhkrMkÞk, ÞkËøkkh ÷kuføkeíkku, MktÃkk : Mkh÷k y. økk{eík, nku¤eøkeíkku: 06
6.nku¤eøkeíkku, MktÃkkËf : zkì. sÞkLktË òu»ke, nku¤eøkeíkku : 51
7.¼e÷kuLkkt nku¤eøkeíkku : MktÃkk. zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, nku¤eøkeíkku : 41
8.Mkku¾÷k økhkrMkÞkLkkt nku¤eøkeíkku : MktÃkk. ðeh[tË Ãkt[k÷, nku¤eøkeíkku : 46 209
yiríknkrMkf heíku E.Mk. 1896 Úke þY ÚkÞu÷k økwshkík þk¤kÃkºk ytíkøkoík ÚkÞu÷k fkÞoÚke ykht¼e yks MkwÄeLkk fkÞoLku økýíkhe{kt ÷uíkkt ÃktËh rËðMk [k÷íkk ykrËðkMkeykuLkk nku¤e{nkuíMkð{ktÚke MktÃkkrËík ÚkÞu÷kt nku¤eøkeíkkuLkwt «{ký ½ýwt ykuAwt Au.
zwt„he ¼e÷ku™kt ÉŒw„eŒku
©e ðeh[tË …t[k÷
‚kƒhfktXk rsÕ÷k™k ®n{Œ™„h Œk÷wfk™k ò{¤k
„k{™ku …xu÷ ¿kkrŒ™ku yuf Þwðf, þuX fu. xe. nkEMfq÷, ¾uzƒúñk{kt rnLËe rþûkf Œhefu ™kufhe fhu. „wshkŒe, rnLËe
¼k»kk{kt frðŒkyku ÷¾u, ™kxfku ÷¾u, þk¤k{kt ¼sðu y™u ¼sðkðu. …htŒw ‚™u 1978™k y»kkZ™e yuf {u½÷e ‚ktsu
Œu™k r[¥k™e rËþk çkË÷kE. ðh‚kËe ‚ktsu «f]rŒ™u {kýðk nhýkð ™Ëe™k fktXu sE hÌkku nŒku. íÞkt Œu™e …kA¤ ™k[Œk„kŒk-fqËŒk ¼e÷ ykrËðk‚e Þwðf-ÞwðŒe™k yuf ™k™fzk ‚{qn™kt „eŒku Œu™k niÞk ‚kU‚hðkt ™ef¤e „Þkt. Þwðfku™e rf÷fkrhÞkuyu Œu™k Œ™-{™™u n÷kðe ™kÏÞwt. ¼÷u „eŒ™k
þçËku ™ ‚{òÞk, …ý ‚{qn„eŒ™ku n»kkoðuþ ÓËÞ™u M…þeo „Þku. „eŒ „kŒk ‚{qn™e …kA¤ …kA¤ yu‚.xe. ƒ‚ MxuLz ‚wÄe ËkuhkÞku. yk Œhwý-Œhwýeyku ™k™fzk ‚{qn{kt ™k[e™u „eŒku „kðk ÷køÞkt. „eŒku ƒË÷kŒkt nŒkt, Œu{ Œu{ Œu{™k ™]íÞ™e Xuf …ý ƒË÷kŒe nŒe. Þwðf yuf r[¥kÚke „kíkkt ‚kt¼¤Œku nŒku, Œu™ku ¼kð niÞk{kt ¼hŒku nŒku. Œu{kt™k yuf „eŒ™e fux÷ef …tÂõŒyku Œuýu „ku¾e ÷eÄe y™u fk„¤{kt
WŒkhe ÷eÄe :
{kìÞ …hýkðe Ëwhk Ëu‚
ͤqfku {u÷e ËuÍu ’÷k; yutý ͤqfu ™u ͤqfu …k‚e ykðwt ’÷k.....
yk …tÂõŒyku™ku yÚko Œu™k ykrËðk‚e rðãkÚkeo …k‚uÚke òýe™u ykLktËrð¼kuh ÚkE økÞku. yk «ò …k‚u y{qÕÞ ftXMÚk ‚krníÞ Au íkuLkku ÏÞk÷ ykÔÞku. yk ‚krníÞ {u¤ððk™e rs¿kk‚kyu Œu™e Ÿ½ nhk{ fhe ËeÄe. ð»kkuoÚke r[¥k{kt ‚t½he hk¾u÷ rþü ‚krníÞ fhŒkt ‘÷kuf’ {w¾u «„xe ‚{„ú òrŒ™u yk™tË yk…Œwt ‚krníÞ ©uc Au Œu™u {u¤ððk „{u Œux÷e y„ðz, yz[ý fu ykVŒ ykðu Œku …ý Œu™e …hðk ™ fhðk™ku áZ r™ýoÞ fÞkuo. rþü ‚krníÞ™k ‚tMfkhku™k ð¤„kz™u Akuzðk y™u ¼e÷e ƒku÷e™u ‚{sðk Wsr¤ÞkŒku™ku {nkuÕ÷ku Akuze ykrËðkMke ‘‚uðkr™fuŒ™’{kt hnuðk [kÕÞku „Þku. ykrËðk‚e rðãkÚkeoyku …k‚uÚke ¼e÷e ƒku÷e þe¾ðk™e þYykŒ fhe y™u ykrËðk‚e rðMŒkhku{kt Vhðk ÷køÞku. ¼e÷ku ‚kÚku …rh[Þ fu¤ðe™u ¼kt„eŒqxe ¼e÷e ƒku÷e{kt ðkŒku fhðk ÷køÞku. 35 ð»ko™e ¼hÞwðk™eyu ¼q¾-Œh‚, r™ÿk-yr™ÿk, ‚w¾-Ëw:¾, {k™-y…{k™, {kusþku¾, …rhðkh™ku M™un, ‚k{krsf ÔÞðnkhku y™u hò-{ò ƒÄwt s yuf s Íkxfu
VUfe ËE™u Œu ‘÷kuf’™ku ƒ™e „Þku. y»kkZ™k {kuh÷k™u ftX{kt „nufðkð™kh {qXe¼h nkzfk™ku ðk{™ …whw»k yux÷u yk…ýk yíÞkh™k ¼e÷e ¼k»kk™k MktþkuÄf-MktÃkkËf rðhkx Ãkwhw»k zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷.
þYykŒ™k ƒu ð»ko{kt ¼e÷e ƒku÷e þe¾e™u ykrËðk‚e rðMŒkh{kt Vhe™u …rh[Þ {u¤ððk Œu{™u y™uf fzðk y™w¼ðku ÚkÞk. Wsr¤ÞkŒ ‚kÚke r{ºkku Œu{™u zhkðŒk, Œu{™e yk¼zAux hk¾Œk, [krhºÞ y™u Sð™ Sððk™e …ØrŒ ‚k{u þtfk-fwþtfk ‚uðŒk, …qðo„únÞwõŒ ðkŒkuÚke Œu{™k r[¥k™u ¾¤¼¤kðŒk nŒk. …htŒw ¼„ðk™Ëk‚ rn{k÷Þ™e su{ yz„ hÌkk. Œu{ýu fkuE™e ðkŒ {k™e ™nª. yk{ fhŒkt fhŒkt ‚™u 1980™ku suX {k‚ ykÔÞku. suX-y»kkZ ÉŒw yux÷u ykrËðk‚eyku™e ÷ø™™e {ku‚{. ËktŒk Œk÷wfk™k ‚ktZw‚e „k{u yuf fLÞk™ku ÷ø™kuí‚ð {kýðk rðãkÚkeo zkÌkk¼kE ‚kÚku ™eféÞk. Œu ‚{Þu ™ nŒk …kfk hMŒk fu ™Ëe-™k¤kt W…h …w÷. ‚kƒh{Œe ™Ëe yku¤t„e™u sðk™wt nŒwt. ™Ëe{kt …qh ykÔÞwt nŒwt yux÷u [k÷e™u sðkÞ Œu{ ™ nŒwt. Œhe™u s ™Ëe …kh fhðk™e nŒe. zkÌkk¼kE ¾ku¾rhÞk™k VkuE™k Ëefhk ƒÄk¼kEyu {kxe™k „ku¤k™k fk™k …fzkðe™u
zwt„he ¼e÷ku™kt ÉŒw„eŒku
™Ëe …kh fhkðe. {æÞ ™Ëe{kt s Sð™™iÞk zqƒŒe ÷kufu ƒ[kðe y™u ™Ëe …kh fhkð™kh™kt ytŒ:‚¥ð™kt Ëþo™ ÚkÞkt. ‚ktZw‚e …nkU[e™u ÷ø™™e rðrÄ ‚kÚku ðh…ûk y™u fLÞk…ûk™k ™kheð]tË™kt Vxkýkt y™u ™]íÞu ƒÄku Úkkf WŒkhe ËeÄku. hkŒ ‚ktZw‚e{kt „k¤e. ÷kuf™kt «u{, ÷k„ýe, ¼kð™kt r™fxÚke Ëþo™ ÚkÞkt. ‚kƒh{Œe™k {æÞs¤{ktÚke ÷kufu s W„kÞkuo Au Œku þu»k Sð™ ÷kuf‚krníÞ ‚tþkuÄ™ y™u ÷kuf ðå[u s Sððk™e ¼e»{-«rŒ¿kk ÷eÄe. …Ae ¼„ðk™Ëk‚ …„ ðk¤e™u ƒuXk ™Úke. Œu{™u ®n‚f «kýeyku, Sð÷uý stŒwyku fu [kuh-÷qtxkhk™ku ¼Þ ÷køÞku ™Úke. xkZ-Œzfku fu ðh‚kË Œu{™k ÷kuf…tÚk™u YtÄe þõÞku ™Úke. Œu{ýu ‘÷kuf’ {kxu ¼u¾ Ähe ÷eÄku. ÷kufu Œu{™u ÓËÞ™ku …xkhku ¾ku÷e™u y{qÕÞ ftXMÚk ‚krníÞ ykÃÞwt Au. Œku ¼e÷kuyu ¼„ðk™Ëk‚™u Œu{™k ‚{ks™k yuf ‚ÇÞ Œhefu MðefkÞko Au. yk{ ÷kuf{nk‚k„h{kt ¾uzký þY fhe™u ¼e÷e ƒku÷e™u ¼k»kk™wt MÚkk™ y…kÔÞwt Au. òu ¼„ðk™Ëk‚u ¼kirŒf ‚w¾ku™u íÞk„e™u ftXMÚk ‚krníÞ™u þçËËun ™ ykÃÞku nkuŒ Œku s„Œ yk yrŒ{qÕÞðk™ ‚krníÞÚke yòý hne òŒ. ¼„ðk™Ëk‚u þkherhf, ‚k{krsf fu ykŠÚkf fkuE Œf÷eVku ‚k{u nkh {k™e ™Úke. Œu{ýu ¼khŒeÞ ÷kuf™u s rðhkx {kLÞku Au. …hËuþe ƒeƒk{kt ZkéÞk ð„h ÷kuf™k …ht…rhŒ ™k{kr¼Äk™ku™u æÞk™{kt hk¾e™u s ð„eofhý fhðk{kt ykðu Œku ‚k[ku LÞkÞ {¤e þfu Œuðwt Œu ðkhtðkh fnu Au. {k™ð™k Sð™[¢ ‚kÚku ÉŒw[¢™ku «„kZ ‚tƒtÄ Au. ƒË÷kŒe ÉŒwyku r™‚„o™u «¼krðŒ fhu Au y™u Œu™e ‚kÚku ÷kufSð™ …ý «¼krðŒ ÚkkÞ Au. yk «¼kð™u ÷kufku ÄkŠ{f-‚k{krsf Wí‚ðku îkhk ÔÞõŒ fhu Au. zwt„he ¼e÷
ykrËðk‚eyku «k[e™ …nkz yhðÕ÷e™e Œ¤uxe y™u ¾eýku, st„÷ku{kt ð‚u Au. ™i‚Š„f ðkŒkðhý{kt hnuŒk ykrËðk‚eyku W…h ƒË÷kŒe ÉŒwyku™ku rðþu»k «¼kð …zu Au. yk «¼kðÚke Œu{™k Wh{kt «„xŒe QŠ{yku „eŒ, ‚t„eŒ yLku ™]íÞY…u ðnuðk ÷k„u Au. yk rðrðÄ ÉŒwyku{kt zkì. ¼„ðk™Ëk‚u ðLkkt[÷™k ykrËðk‚eyku ‚kÚku Œu{™k Wí‚ðku y™wck™ku{kt rËð‚-hkŒ ‚kÚku hne™u ƒnw{qÕÞðk™ {krnŒe yufrºkŒ fhe™u y™uf ‚t…kË™ fÞkO Au. Œu{ktÚke ÉŒw ykÄkrhŒ fux÷ktf ‚t…kË™™e ðkŒ fhðe Au. ÉŒwyku{kt ð‚tŒ ÉŒwhks „ýkÞku Au. yk ÉŒw{kt nku¤e™ku Wí‚ð ykðu Au. nku¤e yu zwt„he ¼e÷ ykrËðk‚eyku™ku {kuxku Wí‚ð Au. yk nkur÷fkuí‚ð Vk„ý ‚wË-5 Úke Vk„ý ðË - 5 ‚wÄe [k÷u Au. yk ‚{Þ„k¤k{kt Œu{™kt Œ™{™ ŒhƒŒh ÚkE yk™tË{kt Íq{e QXu Au. zwt„he ¼e÷ku nkur÷fk™u «nT÷kË™e ƒnu™ y™u rnhÛÞfrþ…w™e …wºke {k™u Au.
Vk„ý ‚wË …kt[{™k rËð‚u ‚kts™k ‚{Þu „k{™k {w¾e ŒÚkk yk„uðk™ku
nku¤e s„ðu Au. su{™k ½uh {]íÞw ÚkÞwt nkuÞ Œu™k ½uh ‘ðkheZku÷’ ð„kzu Au. †eyku
{h™kh Mðs™™u ÞkË fhe™u hzu Au y™u þkuf ¼k„u Au. þkuf ¼køÞk …Ae nku¤e™k
{q¤ MÚkk™u ykðe ™kr¤Þuh ðÄuhe xkuÃkhkLkku Äq… fhe™u, „E ‚k÷ su søÞkyu
nku¤e ‚¤„kðe nkuÞ íÞkt ¾kzku fhe™u, su …i‚k Ëkxâk nkuÞ Œu fkZe™u ™Sf™k Íkz ™e[u {qfu Au. nku¤e™e {q¤ søÞkÚke hk¾ fu Äq¤ ÷E ¾wÕ÷k {uËk™{kt sE
™k[Œkt ™k[Œkt hk¾ fu Äq¤ rð¾uhe™u òuhÚke ‘ò™rðÞku Zku÷’ ð„kzu Au. Zku÷ ð„kzâk …Ae hkŒÚke nku¤e ™k[ðk™ku y™u „eŒku „kðk™ku «kht¼ ÚkkÞ Au. yk™u ‘nku¤e s„ðe’ yu{ fnu Au. Ãkwhw»kku Zku÷™k rðrðÄ Œk÷ ð„kzu Au y™u †eyku [k¤k ƒË÷e „eŒ-™]íÞkuÚke yk™tË {u¤ðu Au. Vk„ý ‚wË-5 Úke Vk„ý ‚wË - 14 ‚wÄe nku¤e™k rðrðÄ ðun (ðuþ) suðk fu nkÚke, {„h, Xkfkuh™k ½kuzk, h¾e, ŒkhkËu, Íh¾w, „ku…e, zkfý, fkÚkkuze, ¼hðkz ð„uhu fkZu Au. Œu{kt fkuE …ý òŒ™ku þh{ ‚tfku[ òuðk {¤Œku ™Úke. nku¤e™k yk {kËf rËð‚ku{kt hkºku „kurXÞk-„kuXý òŒeÞ ‚w¾ …ý {kýe ÷u Au. …q™{™e hkºku nku¤e «„xkðu Au. yuf, ÷kfzkt™e nku¤e y™u ƒeS, nku¤kÞkt™e nku¤e «„xkðu Au. ™ð…rhrýŒku nku¤e™e «Ërûkýk fhu Au. †eyku …qò fhu Au y™u „eŒku „kÞ Au. nku¤e{kt Ähkðu÷ ™kr¤Þuh fkZe™u Œu™ku «‚kË [qh{k ‚kÚku ðnU[u Au. hkºku nku¤e™e yk„™wt hûký fhu Au. …Ae yktíMÞku Vhu Au. ½uh ™k[u Au y™u ðË …kt[{u nku¤e ð¤kðu Au. ‚{qn-¼kus™ fhu Au. nku¤e™k yk Wí‚ð{kt ¼e÷ku™e yufŒk, ÄkŠ{fŒk, ‚k{krsfŒk y™u ‚nfkrhŒk™kt Ëþo™ ÚkkÞ Au. (¼e÷kuLkkt nku¤eøkeíkku, «fhý1) zkì. ¼„ðk™Ëk‚™k ¼e÷kuLkkt nku¤e„eŒku™e «Úk{ ykð]r¥k ‚™u 1999{kt „wshkŒ ‚krníÞ yfkË{e, „ktÄe™„h™e ykŠÚkf ‚nkÞÚke «fkrþŒ ÚkÞu÷ Au. þYykŒ{kt ‚t…kËfu zwt„he ¼e÷ku™k ÄkŠ{f-‚k{krsf Sð™{kt nku¤e™wt fuðwt MÚkk™ Au, Œu™e þYykŒ, ™k[-„k™-ðuþ, ð¤kt{ýe ½uh™e rð„Œ yk…e Au. yk „eŒku™k {krnŒe ËkŒkyku™e ÞkËe yk…ðk™wt ‚t…kËf ¼qÕÞk ™Úke. …Ae nku¤e™kt 41 „eŒku ykÃÞkt Au. yk „eŒku{kt nku¤e ‚kÚku™kt ÄkŠ{f„eŒku y™u «ýÞ „eŒku™ku ‚{kðuþ fÞkuo Au. …rhrþü-1 {kt {q¤ ƒku÷e{kt „ã-…ã{kt nku¤e™e fÚkk y…kE Au. …rhrþü-2{kt yks™k ƒË÷kE hnu÷k Þw„‚t˼o{kt ÷kuf‚krníÞ™wt ‚tf÷™ y™u ‚tþkuÄ™ fhðk{kt ÚkÞu÷k y™w¼ð y™u {w~fu÷eyku sýkðe Au. …rhrþü-3{k rðãk‚k„hÞwr™ðŠ‚xe,{uË™k…wh-f÷f¥kk{kthsqfhu÷r™ƒtÄ™kuytþrnLËe¼k»kk{kt ykÃÞku Au. …wMŒf™u ytŒu yòÛÞk frX™ ¼e÷e þçËku™e ‚qr[ yk…eAu.
ykðku ¼e÷ku™k nku¤e„eŒku™kt fux÷kf „eŒku™ku h‚kMðkË {kýeyu.
¼e÷ku nku¤e™u {kŒk y™u {nu{k™ {k™e™u yk{tºký yk…u Au y™u ŒuLkk {rn{k™kt „eŒku „kÞ Au :
yku¤e {kŒk {U„hktnkt QŒhku hu... (2)
{kÚku {u÷ku Ík÷rhÞku xku… hu...
ðh÷u ðknu÷e yku¤e …hw{ýe...
yku¤e {kŒk {U„hktnkt QŒhku hu... (2)
nku¤e™k rËð‚ku{kt nku¤e h{ðk fkuý fkuý ykðu Au :
ykðk hu yku¤eyku™k Ë™,
yku¤eyu fwý h{u hu...
ykðk hu yku¤eyku™k Ë™...
„uE hu {kh {U÷fk({ÂÕ÷fk) çkU™he, yku¤eyu fwý h{u hu...
„uE hu {kh {U÷fk çkULkhe...
Ëqh Ëqh hnuŒk-ð‚Œk …rŒ™u ½uh-ðŒ™{kt ykððk yk{tºkuuu Au. nku¤e™k yk ht„e™ rËð‚ku{kt y{÷-ËkY™e ht„Œ {kýðk{kt ykðu Au :
hr‚Þk hr‚Þk fUhu ykðÍku hu hr‚Þk...
hr‚Þk Lkkì™rhÞk™k ƒkÃkk fUhu ykðÍku hu hr‚Þk...
hr‚Þk ™ýËku÷ ƒkE™k ƒkìŒ{ fUhu ykðÍku hu hr‚Þk...
hr‚Þk yu{÷kt™e ‚k¾ku rVhðk ÷k„e hu hr‚Þk...
hr‚Þk ËkYhk™e ‚k¾ku rVhðk ÷k„e hu hr‚Þk...
* * *
nku¤e™u hkufkE sðk, ykAktðk™kt fhŒkt „eŒ „ðkÞ Au y™u nku¤eƒkE Œu™ku «íÞw¥kh yk…u Au : ykÍ™ku ðknku hyku hu yku¤eƒkE, ‚w™kuhe ÷uE yk÷wt, ykÍ™ku ðknku... (2)
‚w™kuhe ‚w™kuhe fkìtÞ fhku hu, {wt-ykðwt ƒkhu {E™u hu, ‚w™kuhe ‚w™kuhe ...
nku¤e™k rËð‚ku{kt Þki™k[kh ‚tƒtÄe „eŒku …ý „ðkÞ Au :
fUýkt ðk¤e „kuhe ðk÷k, xw{ku xUhfU hu... (2)
…qÍkðk¤e „kuhe ðk÷k, xw{ku xUhfU hu... (2)
÷ktƒku …kunh {khu ðk÷k, xw{ku xUhfU hu... (2)
ÍkuE ÍkuE™ {khu ðk÷k, xw{ku xUhfU hu... (2)
‚kuxe ÍkuE™ {khu ðk÷k, xw{ku xUhfU hu... (2)
Íkzku …kunh {khu ðk÷k, xw{ku xUhfU hu... (2)
fkͤeyku fuýk™e „kuheyu fkͤeyku heÍu hu... (2)
fkͤeyku ÷kŒk™e „kuheyu fkͤeyku heÍu hu... (2)
fkͤeyku Úkkh ™khk ™u‚ku fkͤeyku heÍu hu... (2)
fkͤeyku Úkkh zwxe ™u‚ku fkͤeyku heÍu hu... (2)
fkͤeyku Úkkh ‚kìtxu …kunu fkͤeyku heÍu hu... (2)
nku¤e „eŒku{kt ‚k{krsf „eŒku þ]t„kh™k ¼kðkuÚke ¼hu÷kt Au. yk „eŒku{kt ËkB…íÞ™e {eXkþ òuðk {¤u Au :
ðkhe{k™ku hkuEhku hu, yýËw hu ÷w÷eyk... (2)
hkuEhu(hkurnzkLkk ð]ûku) hkŒkt Vq÷ hu, yýËw hu ÷w÷eyk... (2)
™ýËe ‚kunhu „XŒkt hu, yýËw hu ÷w÷eyk... (2)
™ýËe „rXÞku LkU …uhwt hu, yýËw hu ÷w÷eyk... (2)
…Uhýku ‚kunh økXŒku hu, yýËw hu ÷w÷eyk... (2)
…Uhýk™ku „rXÞku Ãkuhtw hu, yýËw hu ÷w÷eyk... (2)
* * *
½kuhe÷u funku …kE y‚ðkh,
½kuhe÷u ‚tËw …kE y‚ðkh.
{khk ÷k÷ hu ËhÍehk...
½kuhe÷u ‚tËw…kE y‚ðkh.
…Uhýk nwt nwt ðkuhe ÷kÞku... (2)
÷kÞku nku™wt nku¤{wt hu... (2)
…Uhýk nwt fU{ …uhwt yuf÷e hu... (2)
nku¤e™k suðku zwt„he ¼e÷ ykrËðk‚eyku™ku {kuxku Wí‚ð „kuh Au. ðiþk¾ ‚wË yuf{Úke ðiþk¾ ‚wË-15 ‚wÄe™k …tËh rËð‚ ‚wÄe yk Wí‚ð {™kððk{kt ykðu Au. zkì. ¼„ðk™Ëk‚u yk rËð‚ku Ëhr{Þk™ ¾uzƒúñk Œk÷wfk™k ¾uzðk „k{uÚke ‘„kuh™kt „eŒku’ y™u ‘„kuh™e Wí…r¥kfÚkk’ æðr™{wrÿŒ fhu÷e Au y™u ¼e÷ ÷kufkuí‚ð „kuh™k ™k{™wt …wMŒf {k[o 1994{kt „wshkŒ ‚krníÞ yfkË{e, „ktÄe™„h™e ykŠÚkf ‚nkÞÚke «fkrþŒ fÞwO Au. „kuh™ku ‚tƒtÄ s„Œ™e «kht¼fÚkk ‚kÚku Au. ykrËðk‚eyku Wr{Þk™u ‚]rü h[™k™e Ëuðe {k™u Au. ¼„ðk™u rþð™u Wí…LLk fhe Wr{ÞkS rþð™u ‚kUÃÞkt. ykrËðk‚eyku Wr{Þk („kihe) y™u rþð™e ÞkË{kt ðiþk¾e „kuh yÚkðk „ý„kuh™e ¼ÂõŒ¼kð…qðof Wsðýe fhu Au. „kuh [kuϾe Ëuðe nkuðkÚke …þwƒr÷ y…kŒku ™Úke. ‚k{qrnf ‚w¾kfkhe {kxu [ku¬‚ …ØrŒyu „kuh™wt {qŠŒrðÄk™ ŒÚkk …qòrðrÄ ÚkkÞ Au. „kuh™e ‚uðk{kt hnu™kh fwtðkhkt fLÞk-fw{khkuyu …ý {kt‚ {ã-{iÚkw™™ku íÞk„ fhðku …zu Au.
¼e÷ ÷kufkuí‚ð : økkuh™k 71 …k™k™k …wMŒf{kt ‚t…kËfu ¼qr{fk îkhk ðŒo{k™ zwt„he ¼e÷ ykrËðk‚eyku fuðe «k[e™ òrŒ{ktÚke QŒhe ykÔÞk Au y™u Œu™k fÞk fÞk ytþku zwt„he ¼e÷ku{kt xfe hÌkk Au íku ËþkoÔÞwt Au. «k„irŒnkr‚f {k™ð™k ykðk‚, …k»kký ykuòhku, y~{ ‚{krÄyku yu{ýu {u¤ÔÞk™e rð„Œ yk…e Au. …Ae ykrËðk‚e ÷kuf‚krníÞ™k ‚tþkuÄ™™e {w~fu÷eyku, ftXMÚk ‚krníÞ™wt ‚tf÷™ y™u ‚tþkuÄ™ fuðe heŒu fhðwt òuEyu. Œu™e {krnŒe yk…e Au. yk ‚t…kË™ rðþu ¼e÷ ykrËðk‚eyku™e òrŒ„Œ ‚ktMf]rŒf rðþu»kŒkyku sýkðe™u Œu{™k yuf {nk{™k {krnŒeËkŒk hkò fkfk™k {k™ðeÞ ¼kðku ŒÚkk Œu{™ku yk™tË íkÚkk Éý Mðefkh fhu Au. «fhý-1{kt „kuh™k ÄkŠ{f ‚t˼o{kt „kuh õÞkhu, fÞk fÞk fkhýku‚h, fkuý fuðe heŒu Qsðu Au. yk {nkuí‚ð {kýðk fku™u fku™u yk{tºký y…kÞ Au. „kuh™e MÚkk…™k, …qò, hkŒesøkku, {u¤ku, „eŒku-™]íÞku™k MðY… rð»ku Œu{s „kuh™u fuðe heŒu ð¤kððk{kt ykðu Au, Œu™e {krnŒe yk…e Au. «fhý2{kt „kuh™e Wí…r¥k yt„u ¼e÷ku{kt fuðe …whkfÚkk-«[r÷Œ Au Œu sýkÔÞwt Au. «fhý-3{kt „kuh™e {krnŒe y™u „eŒku õÞktÚke, fku™e …k‚uÚke {u¤ÔÞkt Œu™e {krnŒe ‚kÚku {krnŒeËkŒk y™u „kÞfku™e ™k{kð÷e yk…u÷ Au. yk …wMŒf{kt
„kuh rðþu™kt ÄkŠ{f 17 „eŒku y™u „kurXÞk rð»ku™kt 30 „eŒku Au. AuÕ÷u frX™
¼e÷e þçËku™e þçËkÚko‚qr[ yk…u÷ Au.
ðiþk¾™e y‚Ìk „h{e{kt ½k‚[khk, …kýe, ÄkLÞ™e yAŒ{kt …ý yk™tË {u¤ððk ¼e÷ku Zku÷™k Œk÷ ‚kÚku „eŒku „kŒkt „kŒkt ™]íÞ fhŒkt fhŒkt yk™tË {™kðu Au. „kuh ‚{Þu „ðkŒkt fux÷ktf „eŒku òuEyu :
ykìƒk W…h Úkk¤e hU{u, …{hw÷wt ÷ku hu ÷ku ! (2)
Úkk¤e{k Œku yurhÞk {w„, …{hw÷wt ÷ku hu ÷ku ! (2)
Úkk¤e{k Œku „ðhku÷ hU{u, …{hw÷wt ÷ku hu ÷ku ! (2)
™k‚ku ƒU™he hwhkt ™k‚ku, …{hw÷wt ÷ku hu ÷ku ! (2)
Wr{ÞkS™u Œuzðk ykýwt ykÔÞwt Au Œu™u WÆuþe™u „eŒ „kÞ Au :
‚ðÍe ™t …khðŒeÍe, yrhÞk¤k ™„h{k ! (2)
nknrhÞk ykðk ykìtýu, yrhÞk¤k ™„h{k ! (2)
nwnhku ykðu, ™U ‚k÷w, yrhÞk¤k ™„h{k ! (2)
nwnhe ykðu, ™U ‚k÷w, yrhÞk¤k ™„h{k ! (2)
suXÍe ykðu, ™U ‚k÷w, yrhÞk¤k ™„h{k ! (2)
{kËuðÍe ykðk ykìtýu, yrhÞk¤k ™„h{k ! (2)
{kËuðÍe nkÚku ‚k÷w, yrhÞk¤k ™„h{k ! (2)
…tËh rËð‚ …qhk ÚkkÞ Au y™u „kuh ð¤kððk™ku rËð‚ ykðu Au íÞkhu
…qòhe-…qòhý hzðk ÷k„u Au. „kuh™u hkufkE sðk rð™tŒe fhu Au :
ykÍfku ðknku hu „kuh {kŒk... (2)
Œe{u Œe{u hu „kuh {kŒk... (2)
Úkkhkt hkuyu hu …qÍkhkt „kuh{kŒk !... (2)
ykÍfku ðknku hu „kuh{kŒk... (2)
Œe{u Œe{u …„÷u hu „kuh{kŒk... (2)
Úkkhkt fUýkt hu ‚uð™khkt „kuh{kŒk... (2)
Úkwt Œku …qhe ÍkÞ hu „kuh{kŒk... (2)
ykÍfku ðknku hu „kuh{kŒk (2)
„kuhLkk yk rËð‚ku{kt „kurXÞk™kt „eŒku …ý „ðkÞ Au. fLÞk™kt ÷ø™
ÚkkÞ Au íÞkhu fLÞkËk™{kt Ëefhe …kuŒk™e {kŒk …k‚u ƒeswt ftE ÷uðk {k„Œe ™Úke,
{k„u Au …kuŒk™ku „kurXÞku. ‚ÇÞ ‚{ks™e fkuE fLÞk™e ykðe ®n{Œ Au ?
™nª ÷uðkt Úkkhkt zkE‚kt ykÞk, „kurXÞku zkE‚k{k yk÷u™u ykÞk ! ™nª ÷uðkt...
™nª ÷uðkt Úkk¤e „eh{kt ykÞk, „kurXÞku zkE‚k{kt yk÷u™u ykÞk ! ™nª ÷uðkt...
™nª ÷uðe Úkkhe Ëkì{ýe ykÞk, „kurXÞku zkE‚k{k yk÷u ™u ykÞk ! ™nª ÷uðkt...
‚{ks™k heŒrhðks {wsƒ „kuXý „kurXÞk ‚kÚku ÷ø™ fhe þfŒe ™Úke.
„kurXÞk™ku «u{ Akuzðku fXý Au. ò™ ykððk™e ŒiÞkhe Au AŒkt „kurXÞk™u {¤ðk y™u su hkunezk ð]ûk ™e[u «u{ …kt„Þkuo nŒku íÞkt …nkU[e {™kuðuË™k ÔÞõŒ fhu Au :
fk¤k hkuEhku Vq÷uýkt hu, nqŒkt-ƒuXkt {UÍk fheyu ! (2)
fk¤k hkuEhk™ku nkÚkhku hu, nqŒkt-ƒuXkt {UÍk fheyu ! (2)
fk¤k ™kì™fu {kuxkt ykuÞkt hu, fu{ fhe ¼u¤kt ykuyu hu ! (2)
{khe Œku ÷„k ðkÍu hu, fu{ fhe {Lkku({Lk) ðk¤eyu ! (2)
{khe Œku fwtze ðkÍu hu, fu{ fhe {Lkku ðk¤eyu ! (2)
{khe Œku Íkì™ku ykðu hu, fu{ fhe {Lkku ðk¤eyu ! (2)
ðnu÷e ‚ðkhu QXe™u ˤýkt ˤðk™kt Au. …ý „kurXÞku ykðe „Þku Au. íÞkhu fLÞk {kŒk™u fnu Au, ‘‘nu {kŒk ŒU [e{™e õÞkt {qfe Au. [e{™e {™u {¤Œe ™Úke, nku÷ðkE òÞ Au y™u {khe fuz{kt fk¤ku ™k„ …uXku Au’’ :
fUh{kt fk¤ku ™k„ …UXku™u ykÞk ! …UXku™u ykÞk !
fU{ fUhe zhýkt z¤w™u ykÞk !
‚{™e fu¾k {u÷e nU ™u ykÞk ! {u÷e nU ™u ykÞk !
fU{ fUhe zhýkt z¤w™u ykÞk !
‚{™e ™nª {¤Œe™u ykÞk ! {¤Œe™u ykÞk !
„kurXÞku fkìr™Þk {kìzu nU™u ykÞk ! {kìzu nULku ykÞk !
„kurXÞku ‚{™e yku÷ðu ™u ykÞk ! yku÷ðu ™u ykÞk !
fU{ fUhe zhýkt z¤w™u ykÞk !
zkì. ¼„ðk™Ëk‚™wt ÉŒw[¢ y™w‚kh ºkeswt …wMŒf Au, ¼e÷ku™k nøk y™u ðŒkt{ýkt. ƒk¤fku fu ð]Ø ÔÞÂõŒyku ƒe{kh …zu, fkuE™u ‚tŒk™ ™ ÚkŒkt nkuÞ Œku ¼e÷ku {kýuf™kÚk ƒkðS™e ƒkÄk ÷u Au. yk ƒkÄk ÷eÄk …Ae ‚khwt V¤ {¤u
Œku ðiþk¾ {rn™k™k fkuE …ý hrððkhu n„ fhðk{kt ykðu Au. ƒ™k‚fktXk
rsÕ÷k™k ËktŒk Œk÷wfk™k {ktfze „k{Úke Ë‚ rf.{e. sux÷k ytŒhu Ërûký{kt fk¤k zwt„h W…h {kýuf™kÚk™e „wVk ykðu÷ Au. {kýuf™kÚk ¼e÷ku™ku [kuϾku Ëuð Au. ‘n„’ …ý ¼e÷ku™ku ÄkŠ{f Wí‚ð Au.
nøk [zkððk sðk™wt nkuÞ íÞkhu „k{™k {w¾e™e ‚t{rŒ {u¤ðe™u ƒnu™, VkuEyku, Ëefheyku™u Œuzkððk{kt ykðu Au. „k{{kt …ý yk{tºký yk…ðk{kt ykðu Au.
zkì. ¼„ðk™Ëk‚u Œu{™k …wMŒf{kt n„™e ‚kÚku ‘ðŒk{ýkt’™u ykðhe ÷eÄkt Au. ÉŒw[¢ «{kýu {nk {k‚{kt ‘ðŒkt{ýkt’ fhðk{kt ykðu Au. …hýu÷e Ëefhe™k …nu÷k ¾ku¤k™k …wºk™wt ‘ðŒkt{ýwt’ r…Þh{kt fhðk{kt ykðu Au. yk ƒk¤f™k ðk¤ r…Þh™e òu„{kE {kŒk™k MÚkk™fu WŒkhðk{kt ykðu Au. yk ƒkÄk fhðk™ku „k¤ku …kt[Úke ðe‚ ð»ko™ku nkuÞ Au. r…Œk yk{tºký yk…u íÞkhu Ëefhe ‚k‚he{ktÚke [kh…kt[ ð»ko™ku yuf ƒfhku, òu„{kE {kŒkLke Äò, ©eV¤, …kt[Úke Ë‚ rf÷ku„úk{™e òŒh™e ‚k{„úe, …kt[ rf÷ku „úk{ {fkE fu ½ô™k hkux÷k ð„uhu ðMŒwyku ÷E …wºk ‚kÚku ‚k‚he{ktÚke 80 Úke 100 †e Ãkwhw»kku y™u ƒk¤fku ‚kÚku þr™ðkhu ‚ktsu r…Œk™u ½uh …nkU[u Au. Ëefhe su hkux÷k ‚kÚku ÷kðu Au, Œu r…Þh™k …kuŒk™k ¼kE-¼ktzwyku™u ðnU[u Au. {nu{kLkku™u ¾e[ze y™u ¾kxwt (fZe) s{kzuAu. s{e hÌkk …Ae ykðu÷k {nu{k™ku y™u „k{™kt †e-Ãkwhw»kku y™u ƒk¤fku
™]íÞ fhŒkt fhŒkt „eŒku „kÞ Au. ËkY …eðkÞ Au. fwtðkhkt Œhwý-Œhwýeyku «u{ fhu Au. Œtƒqhk …h ¼s™ „ðkÞ Au y™u ¼s™™k Zk¤ «{kýu ™k[u Au. ‚ðkh …zu Au yux÷u ðÄk{ýk™e rðrÄ fhu Au. {kŒk™u òŒh™ku «‚kË Ähkðe Äò [zkðu Au. ©eV¤ ðÄuhe™u …Ae ƒfhk™e ƒr÷ [zkðu Au. Œu™k ÷kuneÚke Äò ŒÚkk {kŒk™k ½kuzk™u [ktÕ÷k fhkÞ Au. ¼ku…ku ðk¤™e ÷x fk…e™u {kŒk yk„¤ {qfu Au. …hM…h ‚k{krsf ÔÞðnkh yk…e-÷E s{e™u …kuŒ…kuŒk™k ½h ŒhV «Þký fhu Au. n„ fhðk sŒe ð¾Œu hMŒk{kt Ëuð-Ëuðeyku™kt y™u {kýuf™kÚk™kt „eŒku „kÞ Au. ‘n„’ [zkððk sŒe ð¾Œu fkuE™e {òf-{~fhe fhe þfkŒe ™Úke fu «ýÞ„eŒku „ðkŒkt ™Úke. ËkY, {kt‚ y™u {iÚkw™™ku r™»kuÄ nkuÞ Au. þr™ðkh™e hkºku {kýuf™kÚk™k Úkk™f …k‚u ƒÄkt ‚{qn{kt {¤e™u hktÄe ¾kÞ Au. {kuze hkºku þhýkE, fwtze ŒÚkk Ík÷h ð„kze™u Ëuð-Ëuðeyku y™u {kýuf™kÚk ƒkð‚e™kt „eŒku „kÞ Au. …ÚÚkh™e ÷ktƒe …nku¤e …kŒ¤e [e… …h hkux÷k þufe™u ŒiÞkh fhðk{kt
ykðu Au. hkux÷k Íeýk {‚¤e™u Œu{kt „ku¤-Œu÷ W{uhe™u [qh{wt ƒ™kðu Au. yk [qh{wt ‚qÞkuoËÞ ‚{Þu {kýuf™kÚk™u [zkððk{kt ykðu Au. {kýuf™kÚk™k MÚkk™f™k ½kuzk yk„¤ ½e™ku Ëeðku fhe™u ©eV¤ ðÄuhe™u …„u ÷k„u Au. ½kuzk ŒÚkk {qŠŒ™u ftfw™k [ktÕ÷k fhe [qh{wt Ähkðu Au. …Ae ƒnkh ykðe™u ƒkÄkðk¤k ƒk¤f™u ™ðkt f…zkt …nuhkðk{kt ykðu Au. ykðu÷ ƒnu™ku, VkuEyku y™u Ëefheyku Akufhku nkuÞ Œku ÄkurŒÞwt y™u Akufhe nkuÞ Œku ‚kz÷ku ykuZkzu Au. ƒk¤f™k r…Œk Œu{™u …ku÷fk™k xwfzku yk…u Au. «‚kË ¾kE™u ƒÄkt …kuŒ-…kuŒk™k ½uh òÞ Au. ‘¼e÷ku™k n„ y™u ðŒkt{ýkt’™wt yk …wMŒf ‚™u 1995{kt „wshkŒ ‚krníÞ yfkË{e, „ktÄe™„h™e ‚nkÞÚke «fkrþŒ ÚkÞu÷ Au. ‚t…kËfeÞ ™kUÄ{kt fuðkt „eŒku™ku ‚{kðuþ fhu÷ Au; Œu{s «‚t„„eŒ™k MðY… rðþu sýkðe Éý Mðefkh fhu÷ Au. «fhý-1{kt swËkt swËkt Ëuð-Ëuðeyku Œu{™e W…k‚™k …ØrŒ Œu{s n„-ðŒkt{ýkt™k „kÞf y™u Œu™ku Wí‚ð fuðe heŒu WsðkÞ Au Œu™e {krnŒe yk…u÷ Au. «fhý-2{kt Ëuð-Ëuðeyku™kt 8 „eŒku ykÃÞkt Au. «fhý-3{kt „uhfkÞËu‚h «ýÞ{ktÚke sL{u÷kt {kìtýfku-„Uðhe, ŒUh{ku-‚ku¾÷e, „wtÍkðk¤ku hf÷kuhŒ™kðk¤e Íku{÷e, Íw{÷ku-Ëuð÷e, WrËÞku-hu‚{kt suðkt ‚k{krsf «Mktøk„eŒku yk…u÷kt Au. «fhý-4{kt ‚t…kËfu «k‚tr„f fÚkk„eŒku™e ÷kûkrýfŒkyku, „kÞf™e „k™…ØrŒ, MÚk¤ y™u fk¤ ykrË™wt rððu[™ y™u ftXMÚk „eŒku «kÃŒ fhðk {kxu ÚkÞu÷ y™w¼ð sýkðu÷ Au. …rhrþü{kt ÉŒw[¢ y™u Sð™[¢™k ‚t˼o{kt ¼e÷e ‚krníÞ þe»kof ™e[u ¼e÷e ÷kuf„eŒku ÷kufSð™ W…hktŒ rðrðÄ ÉŒwyku ‚kÚku fuðkt ‚tf¤kÞu÷kt Au, Œu ƒŒkÔÞwt Au. yk …wMŒf{kt fkuE yuf rð»kÞu [[korð[khýk fhu÷ ™Úke.
n„ y™u ðŒkt{ýkt™kt fux÷ktf „eŒ òuEyu. ‘n„’ fhðk òÞ Au y™u …qò{kt ¼q÷ …zu Au. òu …qò{kt ¼q÷ …zu Œku zwt„h …h ¼{rhÞkt {Ä ƒuXu÷kt Au. Œu™k ¼{hk Qzu Au y™u fhzðk ÷k„u Au. n„ fhðk s™khu r™Þ{Lkwt …qhuÃkqhwt …k÷™ fhðwt …zu Au :
{kŒkÍe™kt Ëuðhkt, nU„ …U{hkt ¾kŒkt....
…kxðe …kuÃkku Œqýku, nU„ …U{hkt ¾kŒkt....
…qrÍÞk{kt ¼q÷ …he, nU„ …U{hkt ¾kŒkt....
‚kuhkt ÷uŒk ™knÍku hu, nU„ …U{hkt ¾kŒkt....
{kŒkÍe™kt Ëuðhkt, nU„ …U{hkt ¾kŒkt.... * * *
Ëuðeyku™ku yk„uðk™ „wýfku („ý…rŒ) rh‚kÞ Au. Ëuðeyku {qtÍkÞ Au.
hÚk ¼k„e „Þk Au. Ëuðeyku „wýfk™u {™kðu Au. „wýfku heÍu Au :
Ëuðeyku™ku yk„uðkìý hu, „wýfku henktýku hu....
huxe÷ku - …uxe÷ku, „wýfku henktýku hu....
Ëuðeyku ðkŒku ‚ku¤u, „wýfku henktýku hu....
fkìÞ Ëuðeyku ™kXe ÍkìÞ hu, „wýfku henktýku hu....
„krzÞkt™k hx xqxk, „wýfku henktýku hu....
Ëuðeyku yuXe Ãkhe, „wýfku henktýku hu....
Ëuðeyku …U„kt{kt ÃkUhu hu, „wýfku henktýku hu....
„wýfku hkÍw ykuÞku hu, „wýfku henktýku hu....
÷ø™ …Ae …ý „kurXÞku …kuŒk™e …qðo „kuXý ‚kÚku ‚tƒtÄ hk¾u Œku yk
òh-«u{™k «‚t„{kt Ãkwhw»k™e níÞk ÚkkÞ Au. ykðk fkhýu {kýfk™wt ¾q™ ÚkkÞ Au. Œu™u WÆuþe™u „ðkÞu÷wt yk „eŒ yk «Ëuþ{kt òýeŒwt Au :
„ìðhe Œku Íkì„h ƒkÞ÷e’÷k {kìýfk, ƒkÞ÷e’÷k {kìýfk;
yut{ ™UŒku {kìýfku {khðku’÷e „Uðhe... ÷kuÞkt™e …e™khe nU’÷e „Uðhe, …e™khe nU’÷e „Uðhe;
yut{ ™UŒku {kìýfku {khðku’÷e „Uðhe... {kÞk Œku fUýe ¾kuxe nU’÷k {kìýfk, ¾kuxe nU’÷k {kìýfk; yut{ ™UŒku {kìýfku {khðku’÷e „Uðhe... * * *
…kuŒk™ku ykË{e fwY… Au, †e™u Œu „{Œku ™Úke. Œu™e ‚kÚku ½h‚t‚kh {ktzðku ™Úke. Œu {u¤k{kt òÞ Au. …kuŒk™k rËÞh™u swyu Au, Œu™e {kÞk ÷k„u Au. ½q{xk{kt …ý ykt¾ [{fkðu Au y™u ™k‚e sðk™wt fnu Au : ÷k„eŒ {kÞk ÷k„e hu, fq„rxÞk{k ykìt¾ ‚u{kuhu.... fkuxe‚h™ku {u¤ku hu, fq„rxÞk{k ykìt¾ ‚u{kuhu....
÷kzrfÞku nU Ëuðh hu, fq„rxÞk{kt ykìt¾ ‚u{kuhu....
{kh Œku ykË{e f‚ku hu, fq„rxÞk{kt ykìt¾ ‚u{kuhu.... ÷k„kt yuŒ ÷k„kt hu, fq„rxÞk{kt ykìt¾ ‚u{kuhu.... yk…u ™kXkt ÍkEyu hu, fq„rxÞk{kt ykìt¾ ‚u{kuhu.... * * *
suX-y»kkZ yux÷u ykrËðk‚eyku™e ÷ø™™e ÉŒw. ÷ø™ku Œu{™k Sð™[¢
‚kÚku òuzkÞu÷kt Au. …htŒw zwt„he ¼e÷ ykrËðk‚eyku yr¼òŒ ‚{ks™e su{ ƒeS ÉŒw{kt ÷ø™ fhŒk ™Úke. suX-y»kkZ{kt ykfkþ{kt ðkˤku [zðk ÷k„u, ÄhŒe „tÄðŒe-„¼oðŒe ƒ™u íÞkhu s Œu{™k ÷ø™™k Zku÷ Zƒqfðk ÷k„u Au. yk ÉŒw{kt yhðÕ÷e™e „kuË{kt ykðu÷ y™uf „k{ku{kt Zku÷, þhýkE y™u fwtze™k yðks ‚kÚku „eŒku y™u Vxkýkt™ku ÄkuÄ ðnuŒku nkuÞ Au. ¼„ðk™Ëk‚u ÄkuÄ{kh ðh‚kË y™u ™Ëe™k …qh{kt ò™™e …hðk fÞko ð„h ‚ktZw‚e, ƒnurhÞk, y™u ¾uzðk „k{uÚke 103 sux÷kt ÷ø™„eŒku {u¤ðe™u ‚™u 1983{kt ‘Vq÷hkt™e ÷kze’ …wMŒf «fkrþŒ fhu÷ Au. Œu{ýu rðrðÄ-«‚t„™u y™wY… „eŒku ¢r{f heŒu ykÃÞkt
Au. s{ý™kt 6 „eŒku, ½kUý …qhðk™wt 1 „eŒ, {kxe™k „ýuþ ÷uðk sðkykððk™kt 2 „eŒ, …eXe ŒÚkk Vxkýk™kt 12 „eŒ, „kuºks™kt 4 „eŒ, ðhfLÞk ŒhV™k …qðohk„™wt 1 „eŒ, fqfrhÞk™kt 2 „eŒ, {kurhÞk™kt 4 „eŒ, ðkì™u÷k™kt 9 „eŒ, ðh {™kððk™kt 2 „eŒ, fLÞk™k Ëk„e™k ¾heËðkLkk ‚{Þ™kt 3 „eŒ, {k{uhk™kt 3 „eŒ, òLk Lkef¤íke ð¾íkLkkt 3 økeík, ÷øLk Mk{Þu ËkY økk¤ðkLkwt 1 økeík, ƒkƒk™k á~Þ™kt 2 „eŒ, ðhfLÞk þý„khðk™kt 2 „eŒ, Œkuhý ‚çkkððk™e rðrÄ™wt 1 „eŒ, ÷ø™ Vuhk ‚{Þ™kt 9 „eŒ, „kuºks™u …„u ÷k„e Auzk Akuzðk™wt 1 „eŒ, fLÞk ÷uðk sðk™wt 1 „eŒ, ò™-rðËkÞ™kt 17 „eŒ, ðh™e {kuxe ƒnu™™u Vxkýkt 4 y™u ÷kuf„eŒ 5 ykðu÷kt Au. ‚t…kËfu òŒu «fkþ™ fÞwO Au y™u ¼ªŒr[ºkku™u fux÷ktf „eŒku ™e[u r[rºkŒ fÞkO Au. ykrËðk‚eyku™e ÷ø™™e ÷kûkrýfŒkyku™u {wõŒ heŒu ðýoðe Au.
‘Vq÷hkt™e ÷kze’™kt ½ýkt „eŒku {kýðk suðkt Au. ykrËðkMke «ò™e ÓËÞ rðþk¤Œk y™u ¼kð™kt yk…ý™u Ëþo™ ÚkkÞ Au. Œu{™kt „eŒku{kt A¤ fu Ët¼ ™Úke. ¾wÕ÷k {™Úke „eŒku „ðkÞ Au y™u {kýu …ý Au. {nu{k™ku ykðu Au Œu{™k Mðk„Œ {kxu ÞwðŒeyku™e yrÄhkE Œu{™k „eŒ{kt ‚kt¼¤ðk {¤u Au :
{Uxu fkøk÷ku ƒku÷u,
Œ{fu …qhe {hwt !
rfÞk …kE™k …kì{ýk ykÞk,
Œ{fu …qhe {hwt !
ykt„ýu {nu{k™ku ykðu Au íÞkhu Œu{™k Mðk„Œ{kt fkuE f[kþ ™ hnu
Œu™wt æÞk™ hk¾u Au. Œu{™k ƒu‚ðk {kxu …qhu…qhe ŒiÞkhe fhe™u „eŒÚke ykðfkhu
Au :
rfÞk økkì{™k …kì{ýk hkÍ, ‚khu ‚uhu ™k„hðu÷ !
Zkur÷Þk x¤kðku hkÍ, ‚khu ‚uhu ™k„hðu÷ !
{nu{k™ku™k Mðk„Œ …Ae ÞwðŒeyku fk{wf Xufk ‚kÚku Vxkýkt „kÞ Au :
ðUze ðUðký r‚Þkh ‚e‚k !
ykuE ! yknk ! nk ! nk ! r‚Þkh ‚e‚k !
ðUze ðuðký r‚Þkh ‚e‚k.....
fLÞk™u ÷E sŒe ð¾Œu ðh…ûk™e †eyku™u xkuýk {kÞko ð„h hne þfŒe ™Úke. ðuðkýku™u WÆuþe™u fnu Au : yu ðUðkýku Íkhðe ™ ÍkÍku hu, …kunku{k ¾qtxk ÍknU hu ! yu ðuðktýku y{khe nkì{xe çkkuhku hu, …kunku{k ¾qtxk ÍknU hu ! * * *
¼„ðk™Ëk‚ «f]rŒ «u{e y™u yÇÞk‚e Au. «f]rŒ™k ‚kr™æÞ{kt hnuŒk ykrËðk‚eyku™e Sð™herŒÚke …qhu…qhk òýfkh Au, Œu fnu Au fu «f]rŒ™k ¾ku¤u «f]rŒ™ku ytþ ÚkE™u SðŒkt ykrËðk‚e Þwðf-ÞwðŒeyku™u ð]ûkku™u …k™ Vqxu yux÷e ‚nsŒkÚke ykfkþ{kt {u½„so™k fhŒku nkuÞ, ðes¤e [{fkhk {khŒe nkuÞ íÞkhu «ýÞktfwh Vqxu Au y™u Œu{™kt niÞkt «ýÞ„kurc{kt hŒ ƒ™u Au. y»kkZ {k‚{kt Zkuh [khŒe ð¾Œu yk rfþkuh-rfþkuheyku «f]rŒ™k «kt„ý{kt ™k[u Au y™u „kurXÞk„kuXý™k rðhn-r{÷™™kt „eŒ „kÞ Au. ¼„ðk™Ëk‚u yk «ýÞ„eŒku ‘÷e÷k
{kurhÞk’ …wMŒf{kt ‚t…krËŒ fÞkO Au. yk «ýÞ„eŒkuyu s Œu{™u ykrËðk‚e ÷kuf‚krníÞ ‚tþkuÄ™-‚t…kË™{kt «ðuþðk™e «uhýk yk…e y™ Œu{ýu ykrËðk‚eyku™ku y{qÕÞ ¾ò™ku yk…ýe ‚k{u ¾wÕ÷ku {qõÞku Au. ‘÷e÷k {kurhÞk’ „eŒ ‚t„ún ‚™u 1983{kt «„x ÚkÞku Au. Œu{kt 101 „eŒku™ku ‚t„ún Au. Œu{kt
67 r{÷™™kt «ýÞ„eŒku Au. y™u 34 rðÞku„ þ]t„kh rð»kÞf «ýÞ„eŒku Au. ‚t…kËf™k {Œu rðïfûkk™k fkuE …ý «ýÞ„eŒkuÚke ‚nus …ý QŒhŒe fûkk™kt yk „eŒku ™Úke. ‚t…kËfu yu{Lkkt yLÞ ÃkwMíkfkuLke su{ yk ÃkwMíkfLkwt þk†eÞ heŒu ‚t…kË™ fÞwO Au. ðk[f™u ¼e÷e ƒku÷e™k þçËkÚko y™u „eŒ ‚{òÞ Œu {kxu „eŒ ™e[u s þçËkÚko ykÃÞk Au. ykrËðk‚e ‚{ks{kt „kurXÞk-„kuXý™ku ‚tƒtÄ ‚{ks Mðef]Œ Au. yk «ýÞ ‚tƒtÄ{kt þkherhf ‚tƒtÄ™ku …ý AkuA ™Úke. fËk[ fkuE ðze÷ „kurXÞk„kuXý™u yuðe ÂMÚkrŒ{kt òuE òÞ Œku n‚Œkt n‚Œkt fnuþu : ‘ƒkuËwt nU ! ¾k¾rhÞwt fhu nU ! Œu{™k{kt yuf fnuðŒ Au : nktÕ÷e{kt™e ¾e[ze su ¾kÞ Œu™e y™u Úkk¤e{kt ykÔÞk …Ae yuf Äýe™e”. …hÛÞk …Ae òu Œu™k „kurXÞk ‚kÚku ‚tƒtÄ hnu Œku økkurXÞk-Ãkwhw»k™wt ¾q™ …ý ÚkkÞ yÚkðk {kuxwt ËkÃkwt yk…ðwt …zu Œu™u y™w÷ûke™u …ý „eŒku h[kÞ y™u „ðkÞ.
‘÷e÷k {kurhÞk’ …wMŒf{kt „kurXÞk-„kuXý™kt „eŒku{kt ¾qƒ s «„Õ¼ŒkÚke «ýÞkuÕ÷k‚ „ðkÞku Au. „kurXÞk-„kuXý MðkÚko™u íÞk„e™u yufçkeòLkk fÕÞký y™u WËk¥k ¼kð™kyku hk¾u Au. Œu{™e ÷e÷e ÷k„ýeyku™k ¼kðku™u ÔÞõŒ fhŒkt
Wíf]ü fûkk™kt „eŒku ¼„ðk™Ëk‚u ‚t…krËŒ fÞkO Au. Œu{kt™kt fux÷ktf „eŒku™k ytþ™wt h‚…k™ fheyu : „kuXý „kurXÞk™u ÷÷[kððk rðrðÄ «Þk‚ku fhe™u ‚tfuŒkí{f heŒu …kuŒk™k «ýÞ™u ÔÞõŒ fhu Au :
“{kh ðkhe{kt Vq÷k nU’÷k WËk, Vq÷kt nU’÷k WËk;
…{hku Ãkku„ ÷u nU’÷k WËk !
“{kh ðkhe{k „w÷kƒ’÷k „kuXk, „w÷kƒ’÷k „kuXk; ykð hu ŒkuÞ Œkuhe yk÷wt „kuXk !”
“{kh ðkhe nh¾e ðkhe ™nª’÷k WËk !”
yk «ýÞ r™ðuË™ …Ae ƒt™u M™un…kþ{kt ƒtÄkE™u ht„kuÕ÷k‚ {™kðu Au. „kuXý ƒeS ‚¾e™u …kuŒk™k „kurXÞk™e ðkŒ fhŒkt þh{ y™w¼ðŒe ™Úke. ÷ø™ fhŒkt …nu÷kt yk „kuXý yu™k „kurXÞk™u ƒeS yu™e fwtðkhe ‚¾e™u …kuŒk™ku
„kurXÞku fkuE …ý «fkh™k E»kko¼kð rð™k ‚kU…u Au y™u ¼÷k{ý …ý fhu Au :
Ezh ÍkÞíkku ’÷k Ezh …¤fu
÷ufu fu¤e ŒkìÞ ykr÷Þku {khe Ëku‚
fkfkðk¤e ŒkìÞ ykr÷Þku hu... !
Œu™u ò¤ððk fuðe ‚wtËh ¼÷k{ý fhu Au :
nÚku¤e™ku Ík¤ku Ík¤ðU yu{ Ík¤ðku hu !
Ãkkì{÷e ŒkuÞ ykr÷Þku hu....
yr¼òŒ ‚{ks™e fLÞk …kuŒk™k «ýÞ™e ðkŒ {kŒk™u fne þfŒe ™Úke. …htŒw ¼e÷ ÞwðŒe «f]rŒ™k Mkktr™æÞ{kt ¼ku„ðu÷k «Úk{ «ýÞ™k y™w¼ð™e ðkŒ ‚knrsfŒkÚke {kŒk™u fnu Au :
„kurXÞku fUhŒu fUhe „uE ykÞk, fUhe „uE ykÞk;
fU{Ëe …k¾¤u rVhe „uE ykÞk !
Ëuzfwt ykìtVu yu{ ykutVe „uE ykÞk !
ykìtVe „uE ykÞk !
„kurXÞku zwt„hu …nkU[e „Þku Au Œu yk ðLkƒk¤k™u ƒku÷kðu Au íÞkhu yk fLÞk …kuŒk™e {k™u ¾wÕ÷k {™Úke fnu Au :
„kurXÞku {„hu ƒku÷u™u ykÞk, Œ{fu „kÞku fkxe yk÷™u ykÞk !
ðu¤k ðeŒe ÍkÞ™u ykÞk, Íxf hkuxku fhe yk÷™u ykÞk !
{hnwt Œu’rË {kÞk ‚kuhnwt ™u ykÞk, Œ{fu hkuxku fhe yk÷™u ykÞk !
«ur{fk ™k™…ý™k y™w¼ðkuÚke …wÏík ÚkŒkt „kurXÞk™u fnu Au :
™kì™fe ykuŒe hkuðhkðŒku’÷k „kuXk !
yð hkuðhkðu {Ík ykðu’÷k „kuXk !
Ëqh Ëuþ{kt …hýkðu÷e „kuXý ¼khu niÞu …kuŒk™e {™kuðuË™k ÔÞõŒ fhu Au.
{kìÞ …hýkðe Ëqhk ËuMk „kurXÞk nkuhku huÍu’÷k !
fUýkt yuttrzÞkt fUýkt rVrhÞkt, nkuhku huÍu’÷k !
ƒeÍk ÍkuhÍu ƒeÍe ÍkuhÍu „kurXÞk ƒeÍe ÍkuhÍu’÷k,,
{khk ™kì{™e ‚ ƒeÍe ÍkuhÍu’÷k....
©kðý y™u ¼kËhðk {k‚{kt ðh‚kË™u fkhýu «f]rŒ ‚ku¤u f¤kyu ¾e÷u
Au. ™Ëe-™k¤kt s¤Úke Q¼hkÞ Au. ¼e÷ku™k {nk{k„eo çkes-…kx yk {k‚{kt ykðu Au. yk ƒu {k‚ ykæÞkÂí{f ðkŒkðhý ÷E™u ykðu Au. ƒes{k„eo ‚kÄwyku yk ƒu {k‚ {kxu {kt‚-{rËhk-{k™w™e™ku íÞk„ fhu Au. «kiZku y™u ð]Øku …ý ¼s™™k ht„Úke ht„kÞ Au. ¼kËhðk {k‚{kt Äq¤k™ku …kx {tzkÞ Au. yk …kx {ktzŒe ð¾Œu Œtƒqh …h Œku¤ehkìýe yLku YÃkkthkìýe „kðk{kt y™u fnuðk{kt ykðu
Au. ‚t…kËfu Mk™u 1993{kt Œkì¤ehkìýe™e ðkhŒk yLku 2002{kt YÃkkthkìýeLke ðkhíkk …wMŒfku «fkrþŒ fÞkO.
zkì. ¼„ðk™Ëk‚ ‚t…krËŒ ÉŒw[¢ ykÄkrhŒ ‚t…kË™ku™e rð„Œu [[ko fhŒkt ƒeswt yuf …wMŒf ƒ™e þfu yux÷u nðu Œu{™k ‚t…kË™ku™ku ÉŒw «{kýu WÕ÷u¾ fheþwt.
¼e÷ ÷kufkÏÞk™ ‚rŒÞku ¾kíkw y™u nk÷kunqhku™e ¼s™ðkhŒk ¼kËhðk {k‚{kt Äq¤k™k …kx™k ÄkŠ{f ðkŒkðhý{kt „ðkÞ Au. zkì. ¼„ðk™Ëk‚™wt yk …wMŒf „wshkŒ ‚krníÞ yfkË{e, „ktÄe™„h™e ykŠÚkf ‚nkÞÚke ‚™u 1999{kt «fkrþŒ ÚkÞwt Au. ¼e÷fÚkk„eŒ : nkuLkku÷ nkuxe, ¼e÷¼s™ ðkhŒk : nk÷Ëu nku¤t„e y™u ™k„Íe Ë÷Íe, ‚™u 2002{kt «fkrþŒ ÚkÞwt Au. Y…kthkìýe™e ðkhŒk ð»ko Ëhr{Þk™ ykðŒk ƒu y÷„ y÷„ {rn™k{kt „kðk{kt y™u fnuðk{kt ykðu Au. ¼kËhðk {k‚{kt Äq¤k™ku …kx {ktzŒe ð¾Œu Œtƒqh …h Y…kthkìýe „kðk{kt y™u fnuðk{kt ykðu Au. ßÞkhu {nk {rn™k{kt fkìƒrhÞk …kx™e fku¤e fhŒe ð¾Œu ‚kt„ku …h yk s ðkhŒk ™]íÞ ‚kÚku „kðk{kt y™u fÚkðk{kt ykðu Au. ¼„ðk™Ëk‚u Y…kthkìýe™e ðkhŒk™wt …wMŒf ©e Íðuh[tË {u½kýe ÷kufrðãk ‚tþkuÄ™ ¼ð™, y{ËkðkË™k ykŠÚkf ‚nÞku„Úke ‚™u 2002{kt «fkrþŒ fÞwO Au. yk {rn™k{kt Äq¤k™k …kx ‚{Þu swËe swËe …kt¾zeyku økðkÞ Au. ¼e÷ ¼s™ðkhŒk : ÷k÷w yrhËk™wt «fkþ™ ™Þ™‚qÞko™tË ÷kuf«rŒck™, yts yuLxh«kEÍ, {wtƒE™k ykŠÚkf ‚nÞku„Úke ‚™u 2003{kt ÚkÞwt. zwt„he ¼e÷ku™kt ÉŒw„eŒku
rþðþtfh [w™e÷k÷ òuþe [uhexuƒ÷ xÙMx, {wtƒELkk ykŠÚkf ‚nÞku„Úke
„ku…e[tË-¼hÚkhe™e ðkhŒk™wt …wMŒf ‚™u 2005{kt «fkrþŒ ÚkÞwt. Äq¤k™k …kx ‚{Þu „ku…e[tË-¼hÚkhe ¼s™ðkhŒk, hk{Ëuð™e ðkhŒk ð„uhu fnuðk{kt ykðu Au. ¼e÷ ¼s™ðkhŒk : hk{Ëu ‚™u 2003{kt «fkrþŒ ÚkÞu÷ Au.
¼kËhðk-{k‚{kt ¼e÷ ÷kufkÏÞk™ hkì{-‚eŒ{k™e ðkhŒk ŒÚkk ¼e÷kuLkwt ¼khÚk™e …kt¾zeyku …ý „kðk{kt ykðu Au. ‚t…kËfu yk ƒt™u …wMŒfku y™w¢{u ‚™u 1995 ‚™u 1997{kt «fkrþŒ fÞkO Au. yk‚ku {k‚{kt ¼e÷ku™wt ™kìhŒwt, Ëþuhk y™u rËðk¤e suðkt …ðkuo ykðu Au. ™kìhŒkt-ËþuhkLkku Wí‚ð ykðŒkt™e ‚kÚku {kt‚-{rËhk-{iÚkw™™ku r™»kuÄ Œqxu Au. yhu÷k „kðk ÷k„u Au. zkì. ¼„ðk™Ëk‚u zwt„he ¼e÷ku™k ËurðÞkðk¤k™k yhu÷k : ™ð÷k¾ Ëuðeyku y™u fh{ehku ‚™u 1989 y™u zwt„he ¼e÷ku™ku „wshkt™ku yhu÷ku ‚™u 1993{kt «fkrþŒ fhu÷ Au. þ]t„khh‚Úke ¼hu÷kt fÚkkðk¤kt ykÏÞk™kuÚke ‚k{qrnf ™]íÞ-„eŒ™ku yk™tË {u¤ðu Au. fkhŒf {k‚ yu ðun-¼qŒ-ðtŒh fkZðk™ku y™u {tŒh …kfk fhðk™ku {k‚ Au. zkì. ¼„ðk™Ëk‚u y™uf «Þk‚ku, yz[ýku-y„ðzku ðuXe™u rðïk‚ «kÃŒ fhe™u ¼qðkyku …k‚uÚke „qZ „wÃŒ ÷kuf{tºkku y™u Œktrºkf rðrÄyku ð¾Œu „ðkŒe ‘huzeyku’ y™u ÃkwhkfÚkkyku {u¤ðe™u ‘yhðÕ÷e …nkz™e ykMÚkk’ …wMŒf ‚™u 1984{kt «fkrþŒ fÞwO Au. yk {k‚{kt fnuðkŒe ðne-ðkŒku™u yhðÕ÷e÷kuf™e ðneðkŒku …wMŒf Mk™u 1992{kt «fkrþŒ ÚkÞwt Au. MknMktÃkkËf Au, ðeh[tË Ãkt[k÷. {k„þh, …ku»k y™u {nk {rn™k fkìƒrhÞk suðk {u÷k Ëuð™e MÚkk…™k y™u fku¤e fhðk™k ŒÚkk ytƒkð, ‚qtz suðe „kuºkËuðeyku™kt ðŒkt{ýkt fhðk™k {rn™k Au. fkìƒrhÞk Xkfkuh™kt ‚kt„ …h ™]íÞ-¼s™ku y™u Ëuð-Ëuðeyku™kt ™]íÞ„eŒku „kðk{kt ykðu Au. yk ‚{Þu Y…kthkìýe, Œku¤ehkìtýe, nh‚™-hkÍk, suðkt ¼ÂõŒh‚ ¼hu÷kt ¼s™ku „kÞ Au. hkì{-‚eŒ{k™e ðkhŒk y™u ¼e÷kuLkwt ¼khÚk{kt ÞwØ «‚t„™e …kt¾zeyku „ðkÞ Au. ¼„ðk™Ëk‚u yk «‚t„™kt „eŒ-¼s™ðkhŒk ÷E™u …wMŒfku ‚t…krËŒ fhu÷ Au. Œu™ku WÕ÷u¾ yk„¤ fhðk{kt ykðu÷ nkuE ynª Œu™ku rð„Œu WÕ÷u¾ fhðk{kt ykðŒku ™Úke. {nk {k‚{kt ðÄk{ýkt™k „eŒku™wt …wMŒf “¼e÷ku™kt n„ y™u ðŒkt{ýkt”™k ‚t…kË™™ku yk„¤ WÕ÷u¾ fhu÷ Au.
Vk„ý y™u [iºk {k‚{kt nku¤e„eŒku „ðkÞ Au. Œu{™wt …wMŒf ‘¼e÷ku™kt
nku¤e„eŒku’ 1999{kt «fkrþŒ ÚkÞu÷ Au. nku¤e™k rËð‚ku{kt ðuhe™u {khðk™k «‚t„™u …ý {nkuí‚ð „ýu Au y™u nqhk™e MÚkk…™k fhu Au íÞkhu n»kkuoL{kË{kt ‚kÄw Œtƒqh …h hkXkuh, Í„Ëu …h{kh, nk÷Ëu nku¤tøke suðe ðuh ðk¤ðk™k «‚t„ðk¤e ¼s™ðkhŒkyku „kÞ Au. yk «‚t„ku™kt …wMŒfku ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ : hkXkuhðkhŒk ‚™u 1992{kt y™u nkrÃkÞkËu nkì¾÷e ‚™u 2002{kt «fkrþŒ ÚkÞkt Au. ÷ø™ ‚{Þu „ðkŒkt ÷ø™„eŒku™wt …wMŒf ‚t…krËŒ ÚkÞu÷ Au. ‚ðkhu fwfrhÞwt „kŒe ð¾Œu ‘¾qŒkt™ku hkÍðe y™u Ëuðku÷ „wÍhý’ Œu{s ‘„eŒðkhŒk Zku÷k{khwýe’Lkkt ƒuXkuh„eŒku …ý „ðkÞ Au. yk „eŒku ‚t…krËŒ fhe™u y™w¢{u ‚™u 2000 y™u 2001{kt ‚t…kËfu «fkrþŒ fhu÷ Au. yk{ zkì. ¼„ðk™Ëk‚u ÉŒw[¢ «{kýu zwt„he ¼e÷ku™k ykðŒk …ðko«‚t„ku{kt „ðkŒkt „eŒku-ðkŒku™u æðr™{wrÿŒ fÞkO Au. …htŒw su Œu ‚{Þu Ëe½ofÚkkMðY…ku …qhu…qhkt æðr™{wrÿŒ fhe þfkŒkt ™Úke. …htŒw ‚tþkuÄfu „kÞf y™u Œu™e fÚkk™k ‚n¼k„e hkr„Þkyku ‚kÚku ½hkuƒku fu¤ðe™u …kA¤Úke yk fÚkk‚t…Ëk™u æðr™{wrÿŒ fhu÷ Au. y™uf fu‚uxku{kt æðr™{wrÿŒ fhu÷ „eŒ fÚkkyku™u …wMŒf MðY…u «fkrþŒ fhðk™wt ¼„ehÚk fkÞo zkì. ¼„ðk™Ëk‚u fhu÷ Au. yk ðk{™ÔÞÂõŒ™k rðhkx ‚krníÞ™u ðýoðk™wt fkÞo økk„h{kt ‚k„h™u ‚{kððk suðwt Au. AŒkt-ÞÚkkur[Œ «Þk‚ fhðk{kt ykÔÞku Au. zkì. ¼„ðk™Ëk‚ nsw …ý rðþu»k ‚tþkuÄ™-‚t…kË™ fhu Œuðe þw¼uåAk ‚kÚku Œu{™u ÄLÞðkË yk…wt Awt.
(¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk, MktÃkkËf : zkì. nMkw Þkr¿kf, Ãk]. 268 Úke 286, 2009, økwsohe xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS)
fÚkkøkík, Mkk{krsf yLku MðYÃk-Mkt˼uo [kh ¼e÷e økeíkfÚkkyku nMkw Þkr¿kf
¾uzçkúñkLkk zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeyku{kt ÷øLk {kxu
òLk«Þký ÚkkÞ yu Ãkqðuo ðh yLku fLÞkLku søkkzðk {kxu su «¼kríkÞkt økðkÞ Au íkuLku ‘fwfrhÞwt økkðwt’ fnuðk{kt ykðu Au. yu
Mk{Þu fux÷ef økeíkfÚkkyku økkðkLke ÃkhtÃkhk Au yLku íku{kt ‘¾qtíkkLkku hksðe yLku Ëuðku÷ økwshý’, ‘MkkuLk÷ MkkuZe’, ‘íkhMkUøk
hkò’ yLku ‘Zku÷k {khwýe’Lke fÚkkykuLkkt økkLk ÚkkÞ Au. yk {wÏÞ [kh ¼e÷efÚkkykuLkkt fÚkkøkík, Mkk{krsf yLku MðYÃkøkík yuðkt ºký ÃkkMkktyku Ãkh yÇÞkMk fhðkLkku ynª WÃk¢{ Au. økwshkíkLkk Mkk{kLÞ MkúkuíkLke økúk{eý íku{ s Lkkøkrhf ftX ÃkhtÃkhk{kt ðh-fLÞkLku søkkzðk {kxu «¼kríkÞkt økðkÞ Au yLku íku{kt hk{ yLku f]»ýLke fÚkkLkku fkuE «Mktøk nkuÞ s Au, Ãkhtíkw ¼e÷eLke su{ yu{kt Ãkqhe fÚkk fu íkuLke fkuE yuf {wÏÞ ½xLkkLkwt Ãkqhwt yk÷u¾Lk nkuíkwt LkÚke, fÚkktþLkku {kºk ykÄkh s nkuÞ Au. ‘fkiþÕÞkyu Mkhe Ãkh¼kíku Ëktíký {ktøkeykt’ yuLkwt áüktík Au, su{kt ‘MkeíkkLku fktE ÷kufkÃkðkËLku fkhýu ðLkðkMku
Lknkuíkwt sðwt Ãkzâwt, Ãkhtíkw MkkMkw fkiþÕÞkLke çku-ºký ðkhLke Ëkíký
fÚkkøkík, Mkk{krsf yLku MðYÃk-Mkt˼uo [kh ¼e÷e økeíkfÚkkyku
{køkðkLke yk¿kkLkku yLkkËh fÞkuo, íku {kxu s ðLkðkMk ðuXðku Ãkzâku níkku’ yuðwt {òf¼ÞwO Aíkkt nuíkwÃkqýo yÚkoËþoLk Au. MkkMkwLkku Ãkzâku çkku÷ Íe÷ðkLke ðÄqLke VhsLkwt ¼kLk fhkððkLkku ynª {kŠ{f nuíkw Au. f]»ýfÚkk{kt yu heíku ËuhkýesuXkýeLke íkLk{rLkÞkt ½zkððk {kxuLke h{qS hZ-heMk økðkÞ Au Lku çk÷¼ÿ suðk Mk{sw yLku Mk{¼kðe yuLkku Wfu÷ ÷kðu Au. nk÷hzkt, Mke{tík, ÷øLkøkeík ðøkuhu{kt yk heíku ÃkwhkfÚkkLkku Mkt˼o ÃkfzeLku yuLkk ykAk-Ãkkík¤k íktíkw Ãkh QŠ{{q÷f ÷½wËune økeíkLke h[Lkk ÚkE nkuÞ Au. ÃkwhkfÚkk fkuE ¼qíkfk¤ çkLke [qfu÷e ½xLkk {kºk LkÚke, Ãkhtíkw fkuE Ãký fk¤Lkk SðLkLke Äçkfíke s Mkk{økúe Au – íku yk ÃkhtÃkhkÚke s rMkØ ÚkkÞ Au. zwtøkhe ¼e÷ku{kt Ãký hk{, f]»ý, ÃkktzðkrËLke fÚkkyku
WÃkhktík íku{Lkkt òríkøkík ðeh-ðehktøkLkkykuLke fÚkkyku Ãký yu heíku íku{Lkk MkkB«ík SðLkLkku s Äçkfkh Au. ynª íkVkðík yux÷ku Au fu ¼e÷kuLke ÃkhtÃkhk{kt ykÄkhMkqºk YÃk fÚkkykuLkk ytþ Lknª, Ãkhtíkw rððknkrË rLkr{¥ku Ãký Ãkqýo YÃk{kt yk fÚkkyku çkuMkeLku †eð]tË îkhk íkku fux÷ef fÚkkyku †e-Ãkwhw»k çkLLku îkhk økkELku, Lkk[eLku Ãký hsq ÚkkÞ Au. ynª ‘fÚkkøkík Mkk{krsf Mkt˼o’ yu{ ËþkoÔÞwt Au íku{kt yk fÚkkykuLkk
WËT¼ð-rðfkMk-«ðíkoLkLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au yLku þk {kxu ¼e÷kuyu yu{Lke MktMfkhrðrÄyku{kt Ãký yk fÚkkyku Mkktf¤e Au, yu çku Ãkuxk {wÆkykuLkku Ãký Mk{kðuþ ÚkkÞ
Au. ‘¼e÷ økeíkMktÃkËk’{kt1 zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u yk økeíkkuLkk Mkk{krsf Mkt˼oLkku
Ãkqhku rðøkíku rð[kh fÞkuo Au yLku rðrÄLkk «íÞuf rðrÄ-ÃkuxkrðrÄ-hsqykík ðøkuhuLkku Ãkqýo Lku ÃkwÏík rð[kh fÞkuo Au, íkuÚke ynª íku rðøkíkku Ëkunhkðe LkÚke, Ãkhtíkw fE
ðtþeÞ, òríkøkík Mkk{krsf ÃkrhÂMÚkrík-fkhýkuÚke yk fÚkkyku ÷øLkrðrÄLkkt
MktMfkhøkeíkku{kt Ãký MÚkkLk Ãkk{e, íku òuðk-òýðk-íkÃkkMkðkLkku WÃk¢{ hkÏÞku Au.
yÇÞkMkLkku çkeòu {wÆku ‘økeíkfÚkk’Lkk MðYÃkLkku Au. fÚkk©Þe økeíkkuLke òrík Narrative poetry genre{kt ‘fÚkkøkeík’ yLku ‘økeíkfÚkk’ yuðk çku ÃkÞkoÞku «ÞkuòÞ Au. yk çkLLku yuf s fu Mk{kLk ? fu ÃkAe r¼LLk ? òu r¼LLk nkuÞ íkku fE heíku ? ‘økeíkfÚkk’Lkwt yuf MðYÃk Ëk¾÷ ÔÞkðíkof yuðwt ík¥ð fu ík¥ðku fÞkt ? yk ¼e÷e økeíkfÚkkykuLkku MðYÃk Ëk¾÷ yÇÞkMk fheyu íkku yk «&LkkuLkk Mk{kÄkLk fu Wfu÷Lke rËþk{kt ykøk¤ sE þfkÞ ¾hwt ? – ykx÷wt çkeò {wÆkÚke yr¼«uík Au. íku MkkÚku s yuLke Mkktrøkríkf òrík Musical Genre Ãkh Ãký fux÷kuf árüÃkkík fhðkLkku WÃk¢{ Au. økwshkíkLke fÚkk©Þe økuÞLk]íÞkí{f òríkyku-«fkhku-MðYÃkku{kt
Ãký hkMk, økhçkku, suðk yLkuf «fkhku Au. yu{kt økeíkfÚkkLkku {u¤ õÞkt çkuMku Au, íku rð÷kufðkLkwt Ãký árü{kt Au. ynª yÇÞkMkûkuºk{kt {wÏÞ [kh fÚkkyku Au. íkuLkkt fÚkkLkfkuLkku s ykht¼{kt árüÃkkík fheyu. yk{kt Ãknu÷e fÚkk ÷Eyu ¾qíkktLkku hksðe yLku Ëuðku÷ økwshýLke. ¾qíkktLkku hksðe ðhMkíkk ðhMkkËu ¾uíke fhðk økÞku Au yLku ÚkkfÞku-¼qÏÞku Au. çkeòt fk{Lkk ¼khýu ¼k¼eLku ¼kík ÷kððk{kt {kuzwt Úkíkkt rËÞh-¼k¼e ðå[u [z¼z Úkíkkt ¼k¼eyu {nuýtw {kÞwO : ‘{khk Ëuþ {tzkuðhLkk {uÞkLke Ãkwºke Ëuð÷ økwshýLku Ãkhýe ÷kð !’ ¾qíkktLkku hksðe yknTðkLk Íe÷e {tzkuðh økÞku yLku {uÞkLkku økkuðk¤ çkLkeLku hÌkku. ¾qíkktLkk hksðe yLku Ëuð÷ økwshý «u{{kt Ãkzâkt. ÃkkuíkkLke çknuLk yuf Mkk{kLÞ økkuðkr¤ÞkLkk «u{-MktçktÄ{kt Au yuLke òý Úkíkkt s Ëuð÷Lkk ¼kEyu çknuLkLkk «u{e økkuðk¤Lkku ËøkkÚke ðÄ fÞkuo. ykLke òý Úkíkkt Ëuð÷ yLkw{]íÞwLku ðhe.
MÃküík: ynª fkuE Mkk[e çkLku÷e, ðkMíkrðf yuðe ½xLkk s Au. çku «u{eykuLke fhwý ½xLkk MktçktrÄík òrík{kt Anecclot xw[fk YÃku ftX-ÃkhtÃkhk{kt ykðu Au yLku íkuLkwt ÷kuffÚkk - FolktaleLkwt YÃk çktÄkÞ Au. ynª ¼k¼eLkk {nuýkLkk ÃkqðkoÄo yLku «u{eykuLkkt ½kík-yLkw{]íÞwLkk W¥khkÄo MkkÚku ÃkhtÃkhkøkík fÚkk½xfku òuzkÞk yLku íku{ktÚke yuf Mðíktºk fÚkkLkfLkwt Ãkqýo yuðwt YÃk çktÄkÞwt. çk¤ËLkwt Mkkçkh{kt, hkþLkwt Lkkøk{kt, òuíkhkLkwt ½ku{kt YÃkkLíkhý, ÃkË{ýe ðøkuhu fÚkk½xfkuÚke xw[fkLkku fÚkkLkk YÃk{kt rðfkMk ÚkÞku Au. yk ½xfkuLke, ÷kuffÚkk íkhefuLke rðþu»k [[ko yk ÷¾Lkkhu fhe Au.2 yu{kt {wÏÞ ykX fÚkk½xfkuLke [[ko Au. fÚkkLkk Mkt˼uo yu{kt çku «&Lkku WXkÔÞk Au. Ãknu÷ku íkku yu fu ‘yk fÚkk þwØ ÷kuffÚkk s Au yLku ykrËðkMke Lknª, Ãkhtíkw ÷kuffÚkkLkk s MkðoMkk{kLÞ Mkúkuík{ktÚke íku ykrËðkMke ftX-ÃkhtÃkhk{kt ykðe Au. Mkt¼ð Au fu Ëuð÷Ëu økqsohLke fkuE hksMÚkkLkLke {wÏÞ ÷kuffÚkk nkuÞ yLku yu s yk «ðkn{kt nkuÞ. yk fÚkk{kt su Mk{ks Au íku f]»kf Au, ykrËðkMke LkÚke. yLku íku{kt Ãký hksfwxwtçk Au. ðkíkkoLkwt su ¼k¼eLkk {nuýkLkwt {wÏÞ ðkíkkoí{f ÃkrhÂMÚkrík sL{kðíkwt ytøk Au yLku íku{kt su rLkr{¥k fu ¼qr{fk Au íku f]»kf Mk{ksLke Au. yLku Ãkwhw»kÚke ykuÍ÷ hnuðkLkwt, ¼{hçkkhe{ktÚke s ÃkhkÞk Ãkwhw»kLku AqÃke heíku òuðkLkwt – yu Ãký hýðkMkLkwt s Au. ykÚke fÚkkLke {q¤¼qr{ ÷kufMkkrníÞLke Au, ykrËðkMke MkkrníÞLke ykøkðe ÃkhtÃkhkyu s fkuE Ãkwhkýe fÚkkLku Mkktf¤e Au yLku MkkuhX MkwÄe yk ®çkçk «[r÷ík hÌkwt Au.’ (Ãk]. 250)
fÚkkøkík, Mkk{krsf yLku MðYÃk-Mkt˼uo [kh ¼e÷e økeíkfÚkkyku
‘økwshktLkku yhu÷ku’ Mkt˼uo Ãký yk ÷¾Lkkhu «&Lk fhu÷ku : ‘þwt zwtøkhe
¼e÷ ykrËðkMkeyku økqsoh ? fu ÃkAe hkßÞMk¥kk økw{kðíkkt su økqsohku ðLkðkMke
çkLÞk yu{kt ykrËðkMke ¼¤e økÞk ? ¾uzçkúñk rðMíkkhLkk ykrËðkMkeyku {q¤¼qík
íkku LkøkhðkMke fu ÃkwhðkMke/økúk{ðkMke íkhefu hÌkk. ÃkAeLkk íkçk¬u fkuE fkhýu
røkrhðkMke çkLÞk sýkÞ Au... ûkrºkÞ hksðtþku{kt ykðk Mktòuøk çkLkíkkt ðLkðkMke
çkLkðwt Ãkzíkwt yLku ÃkAeLkk «ÞíLkku rLk»V¤ síkkt çku-[kh ÃkuZe ÃkAe røkrhrLkðkMk fkÞ{e çkLke síkku. røkrhðkMke çkhkçkh ykrËðkMke, yu Mkh¤ yLku Wíkkðr¤Þkt Mk{efhýku ½ýk «&Lkku ÃkuËk fhu Au. Mk½¤k røkrhðkMke íku ykrËðkMke Lknª. ¼khíkLke s ÃkkuíkkLke yLku rðËuþÚke ykðu÷e fux÷ef Ãkwh-Lkøkh-økúk{ðkMke yuðe òríkykuLku røkrhðkMke çkLkðwt Ãkzâwt Au. íkku yk {nkfkÔÞ (økwshktLkku yhu÷ku) økkLkkhe økwsohðtþLkk hksðeykuLku ÷kufËuð íkhefu Mðefkhíke «ò íku s økqsoh ? fu ykøk¤ fÌkwt íku{ fkuE íkçk¬u økqsohòrík{kt ¼¤u÷e {q¤ ykrËðkMke «ò ?’ zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ MktÃkkrËík zwtøkhe ¼e÷kuLke ftXÃkhtÃkhkLkkt {nkfkÔÞku yLku SðLk[¢-Éíkw[¢ Mkt÷øLk çkÄe s h[LkkykuLkk Mkíkík-MkkíkíÞÃkqýo yÇÞkMkLku ytíku yk ÷¾Lkkh yuðk íkkhý MkwÄe ÃknkU[u Au fu zwtøkhe ¼e÷ òríkøkík heíku íkku {q¤ økqsohkuLkku s y÷øk Ãkzu÷ku Lku ¼e÷ku{kt ¼¤u÷ku Mkk{krsf yuf{ Au. ykÚke Ëuðku÷ økwshýLke fÚkk yk Mk{wËkÞ{kt, Ãknu÷kt þtfk WXkðu÷e íku{, økúk{eý ÷kufMkkrníÞ{ktÚke ykÞkík ÚkÞu÷e LkÚke, Ãkhtíkw íku{Lke s MðfeÞ òrík¿kkríkLke s fÚkk Au, su{kt ¼qíkfk÷eLk ðtþeÞ ½xLkkykuLkk {kir¾f RríknkMkLkwt fÚkkLkwt YÃk ÄheLku ykðíkwt, ÃkhtÃkhk xfkðíkwt ÃkËr[nTLk Au. ¾uzçkúñkLkk ykrËðkMkeyku{kt økhkrMkÞk, Mkku¾÷k økhkrMkÞk yLku zwtøkhe ¼e÷ yuðk {wÏÞ ºký òrík-yuf{ku Au, íku{kt yk ºkeòu yuf{ íku økqsohkuLkku s nkuðkLkku Mkt¼ð Au. ytøkík ðuhÍuh, ÃkhksÞ, Mkthûký ðøkuhuLku fkhýu hksMÚkkLk ¼qr{«Ëuþ{kt ðMkíkku yuf{ ytçkkS ÃkkMkuLkk zwtøkhk¤ «Ëuþ{kt ðMkíkku ÚkÞku yLku yÕÃk yuðkt ðLkQÃks yLku f]r»k Ãkh Lk¼íkku ÚkÞku. hksMÚkkLkðkMke økqsohkuyu Ãký ykrËðkMke òríkyku íkhefuLkk çktÄkhýeÞ yrÄfkh {kxu su yktËku÷Lk fhu÷wt íku Ãký Mkq[f Au : økwshkík{kt ðMke ykrËðkMke{kt ¼¤u÷k su çktÄkhýeÞ yrÄfkh-÷k¼ {u¤ðu íkku y{u fu{ çkkfkík ? økqsoh-¾ÍhLkku ðtþeÞ RríknkMk Mðef]ík YÃk{kt «kÃík LkÚke. ‘økwshktLkku yhu÷ku’{kt ykðíke rzøÞk zk{kuhLke fÚkk ðkt[íkkt Mk{òþu fu ÃkþwÃkk÷f òrík{kt økki{ktMk¼ûký níkwt suLkku ¼khík{kt rLkðkMk-fkÞ{e ðMkðkx{kt rðhkuÄ ÚkÞku Lku Mkk÷kuh økkÞLke y¼qíkÃkqðo yuðe ÃkwhkfÚkk sL{e. økwshkíkLkk ¼e÷ku Ãký hksMk¥kk Ähkðíkk níkk yLku ðLkhks [kðzk,
{nkhkýk «íkkÃkLke hkßÞ«krÃík yLku ÞwØ{kt ¼e÷ hkò yLku íkuLkwt MkiLÞ MknkÞf çkLku÷wt yuðwt ËtíkfÚkkyku{kt òuðk {¤u Au. ÃkkçkqSLku Ãký [ktËkLke {ËË ÷uðe Ãkze Lku {¤e, íku ‘hkXkuhðkhíkk’{kt Au.3
Ëuðku÷ økwshýLke fÚkk fux÷kf «&Lkku sL{kðu Au. òríkr¼LLk yuðk
LkkÞf-LkkrÞfkLke fÚkk ? ¾qíkktLkku hksðe fÌkku Au, Ãkhtíkw Au f]r»kfkh. yLku {uÞku {tzkuðh Ãký Au ÃkþwÃkk÷f Lku ÄLkMk¥kkMk{]Ø yuðku økqsoh. Ëuð÷Lkk «u{eLkku ðÄ ÚkÞku
íku r¼LLk òríkLkku - økwsohuíkh òríkLkku nkuðkLku fkhýu ? fu ÃkAe yu yu s òríkLkku nkuÞ Ãkhtíkw økkuðk¤ íkhefu {q¤ yku¤¾ AwÃkkðeLku hÌkku nkuÞ ! Ãkhtíkw økeíkfÚkkLkk økkLkkhLku {Lk íkku yu ËuðYÃk Lku ykhkæÞ s Au.
‘¾qíkktLkk hksðe’ Mkt˼uo çkeòu «&Lk WXkðu÷ku íku ykðku : ‘ykðe fhwýktík fÚkkLku ÷øLkrLkr{¥ku «¼kíku økkðkLkwt Mðefkhíkkt «ÞkusLkku yLku Ãkrhçk¤ku fÞkt ?
LkkÞf-LkkrÞfkLkwt su{kt ytíku Mkw¾Ë r{÷Lk Úkíkwt Lk nkuÞ yuðe fhwýktík fÚkkyku Mkk{kLÞ heíku ÷øLk suðk rLkr{¥ku Mktf¤kÞ, íku rð[khðk suðwt Au. skufu {khwZku÷kLke fÚkk Ãký yk òrík{kt, yk rLkr{¥ku økðkÞ Au yLku yu Ãký Mkkãtík Mkw¾ktík fÚkk LkÚke. ynª fki{kÞoLkwt {knkíBÞ Au yLku «u{e ÃkkA¤Lkwt yLkw{]íÞw «u{Lkwt MkLkkíkLk {qÕÞ «økx fhu Au. [knu yuLku ykSðLk [knu, MkkÚku s Sðu yLku MkkÚku s {hu, yu s íkku «u{Lkku yLku ÷øLkLkku {rn{k Au íkuðku fkuE yMkt«¿kkík ¼kð nþu?’ (Ãk]. 250)
zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u ‘¼e÷ økeíkMktÃkËk’{kt yk yLkw»ktøku MÃkü fÞwO Au: ‘fhwý hMkÚke Mkhkçkku¤ fÚkkyku ¼e÷ Mk{ksLkkt ÷øLk suðkt {ktøkr÷f yLku ykLktËËkÞf yðMkhu fu{ økðkíke nþu íkuðku «&Lk ÚkkÞ íku Mðk¼krðf Au.’ (Ãk]. 40)4 yuLkku W¥kh ykÃkíkkt çku fkhýku [[uo Au íku{kt Ãknu÷wt yk «{kýu Au : “÷e÷k {kurhÞk”{kt LkkUæÞwt Au íku «{kýu ÷øLk yu ¼e÷ fLÞk yLku Þwðf {kxu ykLktËËkÞf «Mktøk LkÚke, Ãký ÓËÞ-rðËkhf-Ëw:¾ËkÞf nkuÞ Au...÷øLk yLÞ økk{ yLku çkeòt økkuºk{kt Úkíkwt nkuðkÚke çktLkuyu ÷øLkLke ðuËe Ãkh ÃkkuíkkLkk íkhwýkðMÚkkLkk «u{Lke yknwrík ykÃkðe Ãkzíke nkuÞ Au.’ (Ãk].40) Ãkhtíkw çkeswt fkhý rðþu»k økúkÌk yLku íkkÂ¥ðf árüLkwt Au : ‘(fwfrhÞwLkkt) yk økeíkku{kt fkuE Lku fkuE fÚkk Mk{kÞu÷e nkuÞ Au. hkÞ Zku÷ku, hkÞ-{khwýe, yhne fwðkuh, Lkð÷k¾ Ëuðeyku, ¾qíkktLkku hkÍðe (Ëuðku÷-økwÍhý) suðkt çkuXkuh økeíkku økðkÞ Au. yk økeíkfÚkkyku{kt «ýÞ, þkiÞo, fhwýíkk, neLkíkk, þXíkk, {nkLkíkk suðk rðrðÄ {kLkðeÞ ¼kðkuLke ¼kðMk]rü
fÚkkøkík, Mkk{krsf yLku MðYÃk-Mkt˼uo [kh ¼e÷e økeíkfÚkkyku
íkhtrøkík ÚkÞu÷e òuE þfkÞ Au. ðh yLku fLÞkLkk ¼rð»ÞLkk ÔÞÂõíkøkík yLku
Mkk{krsf SðLk{kt ykðLkkhe {wMkeçkíkku Mkk{u yk økeíkfÚkkyku y{]ík ®Mk[LkLkwt fk{ fhu Au.’ (Ãk].41)
Mkk{krsf Mkt˼oLke árüyu [fkMkíkkt yk h[Lkk zwtøkhe ¼e÷kuLkku økqsoh
òrík MkkÚkuLkku s fkuE «økx-«íÞûk yLkwçktÄLke Au yLku íkuLkk ÃkkÞk{kt Mkt¼ðík: íku
òríkLke s fkuE çkLke økÞu÷e ½xLkk Au. òríkøkík fu ÃkAe økkuºkøkík fkuE ðuh fu yLÞ fkuE Ãký fkhýu ÃkhMÃkhLku [knLkkhkt ÷øLk fhe Lk þõÞkt Lku Mkt½»ko{kt Ãkwhw»kLkku ½kík Úkíkkt yuLke «uÞMke yLkw{]íÞwLku ðhe, ykÚke s íku ½xLkk Ãkh fhwý yuðe økeíkfÚkk h[kE yLku íku ÷øLkrLkr{¥ku økðkíkkt íku yk «ðkn{kt hsqykík Ãkk{íke hne.
MðYÃkøkík rðþu»kíkk íkÃkkMkíkkt yk h[LkkLkwt «Úk{ ÷kûkrýf ík¥ð yu Au fu fw÷ 840 ÃktÂõíkLke Au. yuLkk økkLkLke {wÏÞ ÄúwðÃktÂõík ‘ËuðkurhÞk...yku’ Au. «Mktøk, ½xLkk, ¼kð «{kýu økkLkZk¤ çkË÷kÞ Au. 200 ÃktÂõík ÃkAe íku{kt ‘MkkuheykuÍeyku’ ÄúwðÃktÂõík çkLku Au yLku {q¤ ‘ËuðrhÞkyku’ ÷uðkíkwt òÞ Au. ðå[u ‘¾kt{rËÞk’, ‘økkuðkr¤Þk’, ‘yutËrhÞk’, ‘MkqrhÞkÍe’, ‘øktøkkÍe’, ‘Ëuðku÷he’, ‘hkÍkÍe’ yuðkt «Mktøk Mkt÷øLk ÃkkºkkuLku WÆuþíke fzeyku Ãký Ãkuxk fu ytíkøkoík
Äúwðfze çkLku Au. yk fÚkk yLku yuLkkt ÃkkºkkuLkwt ÃkwhkfÚkkfeÞ YÃkkLíkh ÚkE [qõÞwt Au yLku íkuÚke yu{kt Eïh, RLÿ, øktøkk ðøkuhu W{uhkÞkt-Mktf¤kÞkt Au. ftX«ðkn{kt s fkuE yuf fÚkk Mkkãtík ÃkãYÃk{kt økðkíke nkuÞ yLku 840 ÃktÂõíkykuLkwt Ëe½oíð
Ähkðíke nkuÞ, íÞkhu íkuLkku ÃkkX-Text Lku Ãký yÇÞkMk{kt MknkÞf çkLku íkuðk YÃk{kt MktÃkkrËík fhðkLke yÇÞkMk-ÃkØrík rLkrùík fhðe sYhe Au. {æÞfk¤Lke hsqykíkLke {æÞ{fËLke yLku Ëe½o suðe-sux÷e Mk¤tøk çktÄ Ähkðíke fu fzðk-Zk¤{kt rð¼õík ÚkÞu÷e h[Lkkyku Au, íku çkÄe s r÷r¾ík nMík«íkLkk YÃk{kt {¤u Au. íkuÚke yuðe f]ríkykuLku rðrðÄ nMík«íkkuLku ykÄkhu fuðe heíku MktÃkkrËík fhðe íkuLke MkwrLkrùík ÃkrhÃkkxe-ÃkØrík rðfMke Au. Ãkhtíkw ÷kuf{nkfkÔÞ fu ykrËðkMke MkúkuíkLke yLÞ su fÚkkyku {¤u Au íkuLke íkku fkuE r÷r¾ík nMík«ík nkuíke s LkÚke, su ftE Mkkt¼¤eyu íkuLkwt æðrLk{wÿý fheLku fu r÷r¾ík YÃkLke LkkUÄ fheLku ÃkAe íkuLkwt MktÃkkrËík {wÿý ÚkkÞ Au, su ÃkkX-MktÃkkËLkLke árüyu yÃkqýo økýkÞ. ftX«ðknLke fkuE Ãký {æÞ{fËe fu Ëe½of]rík Mk¤tøk nkuÞ íkkuÃký yu{kt hkMk-ykÏÞkLk-«çktÄ-ÃkãfÚkk{kt nkuÞ Au, yuðk fÚkkLkk yLðÞLku ÃkfzeLku [k÷íkk rðrðÄ Mkknrsf ¾tz nkuÞ Au. ykðk
Mkknrsf fÚkk-¾tz ykðe f]ríkLkk MktÃkkËfLku {wrÿík{kt MÃkühu¾ fhðk Ãkzu Au. zkì. fLniÞk÷k÷ Mkn÷u ‘rLknk÷Ëu Mkw÷íkkLk’Lke ÷kuf{nkfkÔÞLke ftX«ðknLke h[LkkLkku r÷r¾ík ÃkkX ykÃÞku íÞkhu íku{ýu fw÷ 52 (çkkðLk) Mkkf (yux÷u ‘Ãkhk¢{økkÚkk’, ‘Mkkf{eLÿ’ yux÷u RLÿLkk Ãkhk¢{Lke økkÚkk, yu{ ðuË{kt fnuðkÞwt){ktÚke, yu{Lkk {krníkeËkíkk ÃkkMkuÚke 38 Mkkf {¤e íku ykÃke Au.5 Mkt÷øLk økeík Lk {éÞkt íÞkt {krníkeËkíkkyu økã{kt fÚkk ykÃke Au. zkì. ~Þk{{Lkkunh ÃkktzuÞu Ãký ÷kirhf {nkfkÔÞLkk çku ¼køk MktÃkkrËík fhe ykÃÞk. zkì. su. ze. ÂM{Úku ÃkkçkqS-fÚkkLkku, zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u hkXkuhðkhíkkLkku (íkÚkk yhu÷ku yLku ¼e÷e hk{kÞý, {nk¼khíkfÚkkLkk Ãký) yu ½kxeyu ÃkkX ykÃÞku Au. ynª Au íkuLke MkwËe½o f]ríkLkku Ãký MktÃkkrËík ÃkkX yu s heíku, ßÞkt fÚkkLkku ¾tz yLku økkLk-Zk¤ çkË÷kÞ Au íkuLku MÃkü ÚkkÞ heíku {qfðk òuEyu. ynª f]rík{kt, {æÞfk÷eLk «çktÄkí{f f]rík{kt nkuÞ Au íku{ ykht¼Lkkt MkhMðíkeðtËLkk yLku ytíkLkkt V÷©wrík LkÚke. Ãkhtíkw MðYÃkLke árüyu rð[kheyu íkku ynª Ãký fÚkkLku yuLkwt Mkknrsf ¾tz{kt ÚkÞu÷wt fÚkk-rð¼ksLk Au s, su økkLkZk¤Úke swËwt Ãkzu Au. ykÚke Mk¤tøk yuf s økeíkLke ÷køkíke MkwËe½o
fÚkkLkwt MðYÃk Ãký fÚkkLkf rLkðonýLke árüyu ¾tz{kt rð¼õík Au s. nMík«íkkuLku
ykÄkhu MktÃkkrËík ÚkE rLkrùík çkLkíkk ÃkkXÚke fuð¤ ftX«ðknLkwt s rLkðoný Ähkðíke økeík-fÚkkyku íkkÂ¥ðf heíku õÞkt, fux÷e swËe Ãkzu Au, íkuLkku Ãký ynª ¼uË MÃkü
ÚkkÞ Au.
yk MkkÚku, MðYÃk yLku f]ríkLkk «Míkwíkefhý yLku Mkt«Mkkhý MkkÚku MktçktÄ Ähkðíke çkeS yuf çkkçkík Ãký MÃkü ÚkkÞ Au, íku yu fu ykðe MkwËe½o f]rík yk{ ÷kufðøko îkhk Lknª Ãkhtíkw yuLkk ¾kMk ÔÞkðMkkrÞf f÷kfkh ÃkrhðkhLkk îkhk s økðkíke hne nkuðkLke Mkt¼kðLkk rðþu»k Au. økúk{eý «ðknLk áükíkt ÷ELku rð[kheyu íkku hwfT{rý-rððkn, rþð-rððkn ÷øLkrLkr{¥ku yk{ ÷kufðøko îkhk økðkÞ Au, fu{ fu íku «{ký{kt ÷½wËune f]ríkyku Au. yu{ ÷øLk-Mkt÷øLk yuðe su ykrËðkMke økeíkkuLke yLÞ MktÃkËk Au (‘Vq÷hktLke ÷kze’{kt zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u ykÃke Au íku) íku ykrËðkMkeLkk yk{ «ðkn{kt nhfkuE îkhk økðkíke fu økkE þfkíke nkuÞ yuðe h[Lkkyku Au. Ãkhtíkw MkwËe½o yuðe su økeíkfÚkkyku Au íku íkku yk ðøkoLkk MkkÄwyku fu ¼kuÃkk-¼kuÃkeLkk fw¤-fwxwtçk«ðkn îkhk s økðkíke hne Au. yu{Lku {Lk yk MktÃkËk {kºk {LkkuhtsLk {kxuLke Lku RåAk ÚkkÞ íÞkhu økkðkLke LkÚke. yu{ fhu íkku økkLkkhLkk yLku Ëuðe-ËuðLkk ÓËÞLku Ãký Ëw:¾ ÷køku yu{ nh{kçknuLk MÃkü fnu Au.6
fÚkkøkík, Mkk{krsf yLku MðYÃk-Mkt˼uo [kh ¼e÷e økeíkfÚkkyku
çkeS fÚkk Au MkkuLk÷ MkkuZe. yk økeíkfÚkk Ãký ÷øLkMk{Þu çkuXkuhøkeík
íkhefu økðkÞ Au. íku WÃkhktík rËðk¤e Mk{Þu yhu÷kLkk hkøk{kt Ãký økðkÞ Au. hksfwtðhe MkkuLk÷ MkkuZe ¾kuhe ¾kÃku÷Lkk hksfwtðh YÃkS hý{÷Lku [knu Au yLku
÷øLkLke ftfkuíkhe {kuf÷kÞ Au. YÃkS fu YÃkËu/YÃkËuð hý{÷ íku Mk{Þu EzhLkk
Mkw¼x íkhefu ÞwØ{kt økÞku Au íkuLkku økuh÷k¼ WXkðe íkuLkk fkfk fqÃkËu (fwYÃkËu/ fwhwÃkËuð suLkkt Lkk{Lkwt ríkhMfkhnuíkwyu ËwÞkuoÄLk/Ëw:þkMkLkLke su{ çkkhkuxe fu Mkqík ÃkhtÃkhk{kt Lkk{YÃkkLíkhý fu rðf]íkefhý ÚkÞwt Au) Ãkhýðk òÞ Au. ykLke òý Úkíkkt YÃkËu ÞwØ{ktÚke ÃkkAku Vhíkkt ÞwØ ÚkkÞ Au yLku ËøkkÚke {]íÞw Ãkk{u Au.
MkkuLk÷ MkkuZe YÃkËuLke ÃkkA¤ yLkw{]íÞw Mðefkhu Au fu fu{, íku yk fÚkk{kt MÃkü Úkíkwt LkÚke. Ãkhtíkw yuf †eLkk fkhýu s ðtþðuh yLku Lkkþ ÚkÞku, íkuÚke ðifwtX{ktÚke ¼økðkLku s ÃkkÃke yLku yntfkheykuLkku Lkkþ fhðk {kxu Ãk]Úðe Ãkh {kuf÷u÷e yLku yuýu ¾kuhe ¾kÃku÷{kt yntfkheykuLkku Lkkþ fhkðe yuf s ðtþLkk yufMkku [k÷eMk MkkuLkøkhk MkhËkhkuLku {hkÔÞk yLku MkkuLk÷ nhk¤e Ëuðe íkhefu Ãkqòðk ÷køke : ykðku ytík Au. yntfkh, ÃkkÃk, ÔÞMkLk, ÔÞr¼[kh ðøkuhu ðÄu
íÞkhu Eïh s fkuE yuðe †eLku {kuf÷u Au suLku fkhýu ytøkík ðuhÍuh Mððtþ½kík yLku Lkkþ ÚkkÞ Au : ykðwt çkkhkuxe yÚkoËþoLk yLÞ fÚkkLke su{ ynª Ãký Au. íkuLke
rðøkíku [[ko yk ÷¾Lkkhu yLÞºk fhu÷e Au.
ynª Ãký òuE þfkÞ Au fu yk fÚkkLkku Ãký MkeÄku s MktçktÄ økqsohòrík{q¤Lku fkhýu zwtøkhe ¼e÷kuLke MkkÚku s Au yLku {q¤{kt Mkt¼ðík: fkuE çkLku÷e s ½xLkk Au, su RríknkMksLÞ çkkuÄ fu {qÕÞ òøk]rík yLku MÚkkÃkLkLkk nuíkwyu Bardic traditionÚke s yk òrík{kt MÚkkLk-MkkíkíÞ Ãkk{e Au. fhwý {{orðËkhf ½xLkk ÷øLk-rLkr{¥ku s, íku yLkw»ktøku ½xe nkuðkÚke, yk økeíkfÚkk ÷øLkrðrÄ{kt økðkíke ÚkE yu òuE þfkþu.
{q¤{kt hnu÷e ðkMíkrðf ½xLkk yLku yuLke ËtíkfÚkk Anecdot{ktÚke s ÷kuffÚkkLkwt YÃk çktÄkÞwt íku{kt 1. MðÃLkËþoLk yLku 2. çkwrØ[kíkwÞoLkk ÃkheûkýLkk ½xfku Mktf¤kÞk Au. yk{kt MðÃLk-ËþoLkLkku ½xf íkku ðkíkkoLku, yuLkk ykht¼Lku striking and interesting çkLkkððk Ãkqhíkku s Au. MðÃLkËþoLkLkk ½xfLkku WÃkÞkuøk fhíke ntMkkW÷e/ntMkkð÷eLke «u{fÚkk{kt su{ LkkÞf-LkkrÞfkLkku ÃkûkeLke ÞkurLkLkku ÃkqðoMkt¼ð Au íku{ ynª LkÚke.7 fkuE økuhMk{su ÃkqðosL{{kt ÃkríkÃkíLke {]íÞwLku ðÞkO nkuÞ yLku íku{Lku {Lkw»ÞÞkurLk{kt sL{ {¤u íÞkhu LkkrÞfk Ãkwhw»kîu»ke çkLku yLku
LkkÞfLku MðÃLk{kt ÃkíLkeLkk çkeò ¼ðLkwt ËþoLk ÚkkÞ, íku ðkíkkoLke {n¥ðLke fkÞofkhýLke fzeyku Au. ynª íku LkÚke. «[r÷ík yLku htsf-÷kufr«Þ nkuðkÚke íku ynª Mktf¤kE Au.
çkeòu {n¥ðLkku ½xf AÈðuþu Ãkhýðk ykðLkkh ðhLke çkwrØLke ÃkheûkkLkku
Au. Ãkhýðk ykðLkkh MðÃLkÿü YÃkËu s Au fu Lknª íkuLke Ãkheûkk fhðk {kxu MkkuLk÷ çkksheLkkt ZwZktLkkt Ëkuhzkt çkLkkðe ykÃkðkLke ðkík fnuðzkðu Au. yk ½xf «kf]ík fÚkkyku{kt Ãký {¤u Au. ‘½hzkt økkzktðk¤u’Lke fÚkk{kt Ãký òLkLku ykðe yþõÞ ÷køkíke {køkýeyku sýkðeLku Mkftò{kt ÷uðk{kt ykðu Au, yuðtw rLkYÃký fhíke fÚkkyku Au. huíkeLkkt Ëkuhzkt ðýðkLke yþõÞ þhík fu Mk{MÞkLke Mkk{u [íkwh [khýe{kt Ãkkýe ¼he ÷kððk fnu fu fqðku {tøkkðLkkhLku ‘Ãknu÷kt ík{khe fqðeLku {kuf÷ku íkku yuLke ÃkkA¤ y{khku fqðku ykðþu’ yu{ fnuðzkðu : ykðe þ]t¾÷k yk «fkhLkk çkwrØÃkheûkýLkk ½xfku{kt òuðk {¤u Au. íkuLkku s ynª fÚkkLku çkktÄðkçknu÷kððk {kxu WÃkÞkuøk ÚkÞku Au. ynª fÚkk EzhLkk hkòLku, hksÃkqík yLku ¼e÷Lku Mkktf¤u Au. íku Ãký òríkòríkøkík ÃkkhMÃkrhf MktçktÄLke {n¥ðLke fze Au. hksÃkqík hkòykuyu hks«krÃíkLkk «ÞíLkku{kt ¼e÷kuLke, yu{Lkk LkkÞfkuLke MknkÞ ÷eÄe nkuðkLkwt {kir¾f RríknkMk{kt LkkUÄkÞwt Au. ðLkhks [kðzk, «íkkÃk {nkhkýk ðøkuhuLku ¼e÷ MkiLÞLke MknkÞ {¤u÷e. ÃkkçkqS yLku [ktËkLke fÚkk{kt Ãký yu òuðk {¤u Au. yhðÕ÷e rðMíkkh{kt ¼e÷kuLke hkßÞMk¥kk níke. hksÃkqík, ¼e÷, økqsoh ðøkuh {khwøkqsohûkuºk{kt rðrðÄ heíku Mktf¤kÞu÷k níkk íkuLkkt s ÃkËr[nTLkku ykrËðkMke fÚkkyku{kt {¤u Au. hk’Lkð½ýLkku Ãký MktçktÄ ykrËðkMke òríkyku MkkÚku níkku íku íkhMktøk hkòLke fÚkk yLkw»ktøku ykøk¤ [åÞwO Au. yk fÚkk{kt yufLke «uÞMkeLku yLÞ Ãkhýðk RåAu Lku yuLkkt su Ëw»Ãkrhýk{ ykðu, íku fuLÿ{kt Au. ‘MkkuhX-ðeMkq’Lke fÚkk{kt Ãký ykr©ík ¼kýusLke «uÞMkeLku Mk¥kkÄeþ {k{k Ãkhýe ÷kðu Au yLku fÚkkLkku {wÏÞ Mkt½»ko sL{u Au. yk s fÚkkLke yMkh hkýf-hk’¾UøkkhLke ËtíkfÚkk Ãkh Ãkze Au.8 Mkk{tíkÞwøk{kt ykr©íkkuLke MkwtËh «uÞMkeLku ÃkkuíkkLke ÃkíLke çkLkkððkLkk «ÞkMk-Ãkrhýk{Lke rðrðÄ ½xLkkyku çkLku÷e, íkuLke ËtíkfÚkkyu fux÷ef ÷kuffÚkkyku yÂMíkíð{kt ykðe Au.
MðYÃkLke árüyu yk fÚkkLkku, yuLkk {q¤ ÃkkX, ¾tz, økkLkZk¤ ðøkuhuLkku Ãký Mðíktºk yÇÞkMk ynª ykøk¤ Ëuðku÷ økwshý-fÚkk-Mkt˼uo Mkq[ÔÞwt Au, íku
fÚkkøkík, Mkk{krsf yLku MðYÃk-Mkt˼uo [kh ¼e÷e økeíkfÚkkyku
ÃkrhÃkkxeyu fhðku sYhe Lku WÃkÞkuøke Au.
ºkeS fÚkk íkhMkUøkhkòLke Au. hkò íkh®Mkn ðktrÍÞku níkku, yuÚke yuLkk yÃkþwfLku ¾uzqíkku ¾uíke fhðk Lk síkkt ÃkkAk VÞko. Ãkwºk«krÃík {kxu hkò EïhLku
ykhkÄðk, íkÃk fhðk ðLk{kt [kÕÞku Lku yuLku ðrýfLkku MkkÚk {éÞku. hkòyu
ðrýfLku hkßÞkrÄfkh ÷¾e ykÃkíkkt ðrýf ÃkkAku VÞkuo yLku hkò yuf÷ku ðLk{kt økÞku Lku ðifwtX{kt ÃknkUåÞku. ¼økðkLk rðÄkíkkLku {éÞk yLku òÛÞwt fu hkòLkk LkMkeçk{kt
MktíkkLk LkÚke. hkòLku rLkhkþ ÚkE ðLk{kt ÃkkAkt Vhðwt Ãkzâwt yLku fhwýk{Þe {k ÃkkðoíkeLkk fnuðkÚke ¼økðkLk rþðu yuf fuhe ykÃke. hkòyu fuhe ËkMkeLku ykÃke yLku Ãkkuíku fk¤k ½kuzu-fk¤u ðuþu rËÕne-îkhfk QÃkze økÞku.
hkòLke fw÷eLk hkýeykuyu [{ífkhe fuheLkku hMk fkZe ðnU[eLku ÃkeÄku yLku ríkhMf]ík økwshý hkýeLku íkku økkux÷k-Akuíkhkt s {éÞkt. Aíkkt øk¼o økwshý hkýeLku s hÌkku Lku Ãkwºk sLBÞku. yuLkwt Lkk{ Ãkkzâwt yhnefwtðh. {kLkeíke hkýeykuLkk Ãkux{kt íku÷ huzkÞwt yuÚke yu{ýu yuf Ët¼e-÷ku¼e çkúkñýLku MkkæÞku yLku yu çkúkñýu ¼rð»Þ ¼kÏÞwt fu yðòuøk{kt sL{u÷k yhnefwtðhLkwt {kuZwt òuíkkt s hkò íkh®MknLkwt {]íÞw Úkþu. yk çknkLku {kLkeíke hkýeykuyu rMkÃkkEykuLku yk¿kk fhe yhnefwtðhLku fˤe-ðLk{kt rLkhkÄkh Akuze ËeÄku. ðifwtXLkk ¼økðkLku (rð»ýwyu) ytøkqXkÚke ËqÄ
ÃkkELku yhneLku þktík fhe çk[kÔÞku. {kíkk Wr{Þk yhneLku Mkw{uhw Ãkðoík Ãkh ÷E økÞkt yLku ÃkÞÃkkLk fhkÔÞwt yLku ÃkAe WAuhðk {kxu Ëiðe Mkk÷kuh økkÞLku MkkUÃÞku.
Ëiðe Mkk÷kuh økkÞ †eðuþ/YÃk ÄheLku þnuh{kt økÞkt yLku Ãkwºk yhne {kxu
MkkuLkkLkku Ëzku yLku YÃkkLke økuze ÷kÔÞkt. yhne fˤeðLk{kt økuze-Ëzu h{ðk ÷køÞku. Ehw, hktÃkw, ¾ktze-¾kÃkhe, xwxe-xkðhe, [k{wtzk ðøkuhu Lkð÷k¾ Ëuðeyku hÚk{kt çkuMkeLku ykfkþ{køkuo Ãk]Úðe Ãkh ykðe. Ãkhtíkw yu s Mk{Þu yhneLkku Ëzku hÚkLku ðkøÞku Lku {kíkkLkku hÚk ¼ktøÞku. {kíkkSyu hÚkLkk ¼ktøkLkkhLke þkuÄ fhe yLku Ëiðe Mkk÷kuh økkÞLkku ¼uxku ÚkÞku. yhneLke ðkík Mkkt¼¤eLku Lkð÷k¾ Ëuðeyku yhneLku zuhkðx Lkøkhe{kt ÷kðe. ËuðeykuLkk ËqÄÚke QAhu÷k yhneLkku Ëzku yuf «nkhu Ãkkíkk¤{kt ÃknkU[e síkku. (yk Ëiðe Ëzku s yhneLkk «nkhu YÃkkðíkeLkøkheLkk ÃkkËh{kt Ãkzâku Lku økçkzíkku økçkzíkku {kýuf[kuf{kt ykÔÞku. yuLku fkuE ¾Mkuze Lk þõÞk íkuÚke ykfkþ{ktÚke xÃkfe Ãkzu÷k Ëiðe økku¤kLku ÷kufkuyu Lkøkh-[kuf{kt MÚkkÃÞku yLku íkuLke Ãkh ®MkËqh [zkðe íkuLkwt ÃkqsLk Úkðk ÷køÞwt. ykðku fÚkk-½xLkk-¢{ Mkt¼ðu Au, íku fÚkk{kt MÃkü
LkÚke.) yuf ð¾ík yhne YÃkkðxe{kt ykðe [zâku yLku yuýu ÃkqßÞ Lku Ëiðe
{Lkkíkk ËzkLku økuzeÚke VxfkÞkuo Lku {nu÷Lkk fktøkhk íkqxe Ãkzâk. ykðwt yíkwr÷ík çk¤
òuE YÃkkðxeLke hksfwtðhe yhneLkk «u{{kt Ãkze Lku yk y¿kkík ÞwðkLkLku ÃkhýðkLke
hZ ÷ELku çkuXe.
ËzkLku økuze {khLkkhLke MkkÚku hkò Vq÷ðíkeLkkt ÷øLk fhþu, yuðwt Mkkt¼¤e yLkuf ¾kuxk ËkðuËkh ykÔÞk Lku W½kzk Ãkzâk. ytíku òý ÚkE fu Ëiðe ËzkLku
VxfkhLkkh zuhkðx{kt Lkð÷k¾ Ëuðeyku ÃkkMku Au. ykÚke hkòyu {køkwt {kufÕÞwt. Ëuðeykuyu MðefkÞwO yLku yhneLkkt Mkk[kt {kçkkÃkLku òýðk rþðÃkkðoíke ÃkkMku ykÔÞkt. Ëuðkuyu {køkwt MðefkÞwO yLku fˤeðLk{kt yhnefwtðhLkk ÷øLkLkku {tzÃk
Lkt¾kÞku yLku íku{kt çkúñk-rð»ýw-{nuþ MkkÚku RLÿ, LkkhË ðøkuhu ykÔÞk. MkøkkE ðøkuhuLke rðrÄ h[kE, økeíkku økðkÞkt, Ëuðeyku ykðe, ÷øLk ÚkÞkt Lku [kuhe{kt yhnefwtðhu ònuh fÞwO fu íku íkhMktøk hkòLkku fwtðh Au.
çkkh ð»koLke [kfhe Ãkqhe fheLku hkò íkh®Mkn ÃkkuíkkLkk Lkøkh{kt ÃkkAk
VÞko Lku íku s ð¾íku yhnefwtðh Ãký ykðe ÃknkUåÞku. rÃkíkkÃkwºk ðå[u ÞwØ ÚkðkLke Lkkuçkík ykðe, Ãkhtíkw [k{wtzk {kíkkyu ½xMVkux fhíkkt rÃkíkkÃkwºkLkwt r{÷Lk ÚkÞwt.
ynª økeíkfÚkk LkÚke, Ãkhtíkw fÚkkøkeík Au. çktLku ÃkÞkoÞku ðå[uLkku ¼uË ynª s MÃkü Úkíkku òuE þfkÞ Au. ynª fÚkk ÷ktçke Au, Ãkhtíkw fÚkkLkwt rLkðoný Mkkãtík Ãkã{kt-økuÞZk¤{kt LkÚke. fÚkkLkku ykht¼ økeíkÚke ÚkkÞ Au yLku ðå[u ðå[u økãÚke ðå[uLke fzeyku òuzðk{kt ykðe Au. yk ÷ûký fÚkkøkeík Narrative fu Heric poetry íkÚkk Folk-epicLkwt Au. yu{kt ðå[u-ðå[u ‘yÚkkoð’ ykðu, r÷r¾ík «ðkn{kt su{ [kuÃkkE Lku AÃÃkk òuzkýLke fzeyku çkLku Au íku{. ynª 38 økuÞ-h[Lkk fu Zk¤ Au. yu s ykÏÞkLkf f]ríkLkkt fzðkt fu Zk¤ suðkt Au. yk{, MðYÃkLke árüyu yk h[Lkk økeíkfÚkkÚke MÃküík: r¼LLk Au. zwtøkhe ¼e÷ku MkkÚku, yu{Lkk ÷øLkrðrÄ MkkÚku ykLkku fÞku-fux÷ku MktçktÄ ? yk «&LkLkk W¥kh{kt yux÷wt fne þfkÞ fu yk fÚkkLku, ykøk¤Lke çku ¼e÷e økeíkfÚkkykuLku suðku sux÷ku MktçktÄ Au, íkuðku-íkux÷ku yktíkrhf-ðkMíkrðf YÃkLkku òríkøkík MktçktÄ LkÚke s. nfefíku íkku Mkt¾uzk rðMíkkhLke ykrËðkMke MkúkuíkLke hk’Lkð½ýLke fÚkkLkwt s yk YÃkkLíkh Au. Mkt¾uzkLke s fÚkkLku ykÄkhu yk fÚkk ¾uzçkúñk ¼e÷e ûkuºk{kt ykðe fu yuÚke Q÷xe s «r¢Þk ÚkE yÚkðk íkku yk çkLLku fÚkkyku Mkkihk»xÙLkk fu yLÞ fkuE yuðk ºkeò s «Ëuþ{ktÚke ykðe yuLkku rLkýoÞ
fÚkkøkík, Mkk{krsf yLku MðYÃk-Mkt˼uo [kh ¼e÷e økeíkfÚkkyku
fhðkLkwt yk íkçk¬u þõÞ LkÚke. yu {kxu íkku çkeòt yLkuf YÃkktíkhkuLkku MkkBÞ{q÷f yÇÞkMk fheyu íku ÃkAe s rLkrùík YÃk{kt fne þfkÞ.
ynª «Míkwík «&Lk yux÷ku s Au fu yLÞ ykøk¤Lke çku fÚkkyku suðkusux÷ku yk h[LkkLku MkeÄku MktçktÄ zwtøkhe ¼e÷ku MkkÚku LkÚke, íku{ Aíkkt yk fÚkk yk
òríkLke ÃkhtÃkhk{kt fuðe heíku ykðe yLku ÂMÚkh ÚkE ? yk rËþk{kt ºkýuf çkkçkík æÞkLk{kt ÷uðk suðe Au. ynª fÚkk Au íku yý{kLkeíke hkýe yLku íkuLkk Ãkwºk Ãkh ÚkÞu÷k yLÞkÞLke Au. yk h[Lkk{kt yý{kLkeíke hkýe økqsoh òríkLke Au, økwshý Au. yu økwshý nkuðkÚke s yLÞ hksÃkqík hkýeyku{kt y¤¾k{ýe, yr«Þ çkLke, yuðwt Ãký òuE þfkÞ. ykLke ÃkkA¤ yuðe fkuE ðkMíkrðf yLkw¼ðfÚkk Ãký nkuE þfu. økqsohku-hçkkheyku ðøkuhu ÃkþwÃkk÷f òríkykuLkk MktçktÄ økwshkík-hksMÚkkLk{æÞ«ËuþLkk hksÃkqíkku MkkÚku çktÄkÞk yLku yu{ktÚke s ¾uhðtþLkk Ãkh{kh, [kðzk, ¾ktx ðøkuhu økkuºkku-ðtþku-Ãkuxkòrík-¿kkríkyku yÂMíkíð{kt ykðe. Ëþ{eÚke çkkh{e MkËe{kt yLkuf òríkyku (su{kt {q¤ ykÞo yLku fux÷ef ykÞuoíkh yuðe Ãký níke)
®MkÄ-nrhÞkýk-Ãktòçk-hksMÚkkLk-fåA-Mkkihk»xÙ «Ëuþ{kt ykðe yLku yLkwøkk{e fk¤{kt íku ûkrºkÞðøko{kt Mktf¤kíke økE. yk Mkt½»ko-Mkt¢kÂLík-Mk{LðÞ ftX«ðknLke fÚkkyku, økeíkku{kt Au. Mkt¼ð Au fu yLÞ MkúkuíkLke yý{kLkeíke hkýeLku økwshý nkuðkLkwt yk fÚkkyu fhu÷wt W{uhý-YÃkkLíkh Au.
ykrËðkMkeyku-Mkt¾uzkLkk hkXðk íkÚkk ¾uzçkúñkLkk zwtøkhe ¼e÷ku - Ëuðeyku{kt y¾qx ©Øk Ähkðu Au. [k{wtzk ðøkuhu{kt yu{Lku Ÿze ©Øk Au. Lkð½ýLku hkßÞ {éÞwt íku{kt Ãký ËuðeLke s f]Ãkk V¤e yuðwt {wÏÞ-©Øk Mkqºk Au. ykÚke ËuðeÃkqsLk, Ëuðe¼Âõík yu yk fÚkkLku ¼e÷eûkuºk{kt òuzLkkhwt çkeswt fkhý Au.
ºkeswt fkhý Ëiðe ÷øLkLkwt fÕÃkLk Au. çkúñk-rð»ýw-{nuþ-LkkhË yLku yLÞ Ér»kyku-RLÿ-ðhwý yLÞ Ëuðeyku-Ãkktzðku-hk{-f]»ý : ðøkuhu Ãký ÷øLk{kt WÃkÂMÚkík nkuÞ yu{ fÕÃkðwt, ðýoððwt yu {wÏÞ ð÷ý Au. ykrËðkMkeykuLke ÃkkxÃkqò{kt Ãký yuðe rËÔÞ òLkLkwt ðýoLk Au. nu{[Lÿk[kÞoLkk Ãký ‘rºk»krcþ÷kfk Ãkwhw»k’{kt ÷øLkLkwt ðýoLk ykðu Au íÞkhu RLÿkrË Ëuðku, økktÄðkuo, Þûk-rfLLkh, yÃMkhkyku WÃkÂMÚkík nkuÞ Au. fkuE Ãký Ãkwhký{kt fkuE Ãký ½xLkk yËT¼wík, y¼qíkÃkqðo Au yu{ fnuðwt nkuÞ íÞkhu Ëuðku ykfkþ{kt WÃkÂMÚkík nkuðkLkwt, ËwtËwt¼e ðøkkzíkk nkuðkLkwt ðýoðkÞ Au. yk ¼khíkeÞ ðýoLk ÃkhtÃkhk Au. ÷øLkLkku «Mktøk Mkk{kLÞ LkÚke, rËÔÞ Lku ¼ÔÞ Au yuðwt ykÃkýwt ð÷ý Au. ynª yhnefw{kh yLku Vq÷ðíkeLkk ÷øLk{kt
Ãký Ëuð-ËuðeykuLke WÃkÂMÚkríkLke rËÔÞ ¼ÔÞíkk Au, ykÚke yk fÚkk Mkknrsf
MÚkkLk ÷øLkrðrÄ{kt Ãkk{e Au.
÷øLkrðrÄMkt÷øLk yk h[Lkk Ãký, ykøk¤Lke çku f]ríkykuLkk Mkt˼uo fÌkwt íku{ MknwfkuE îkhk fu ykrËðkMkeykuLkk Ãký yk{Mk{wËkÞ îkhk økðkíke-økkE þfkÞ yuðe LkÚke. yu Ëe½o Au yLku rðþu»k yuðe ÔÞkðMkkrÞf fwxwtçk ÃkhtÃkhk nkuÞ yu{Lkk îkhk s økkE þfkÞ yuðe Au. òufu yuLkku yÚko yu LkÚke fu çkeò òýíkk Lk nkuÞ fu økkðk{kt òuzkE Lk s þfu. fw¤ÔÞðMkkÞu yhu÷kLkk økkÞf Lk nkuÞ íku Ãký íkuLku Ãkqýo YÃk{kt òýíkk s nkuÞ Au Lku økkLk{kt ¼køk Ãký ÷E þfíkk nkuÞ Au, íkuðwt yk fÚkk rðþu Ãký fne þfkÞ. økíkfk÷ MkwÄe yk fÚkkøkeíkkuLkwt «ðíkoLk-«Mkkhý s yuðwt-yux÷wt níkwt fu ykðe h[LkkykuLku rðþk¤ yk{ðøko Ãký økkE-Íe÷e-òýe þfíkku. ynª íkkíÃkÞo yux÷wt s Au fu yk «fkhLke h[LkkykuLkwt {q¤ yLku òýfkhe MkkÚkuLkwt «ðíkoLk MkkÄw fu ¼kuÃkk suðe ÔÞkðMkkrÞf-ÄkŠ{f MktMÚkkLkk fw¤Ä{eoyku{kt nkuÞ Au. fÚkk íkhefu íkku yk f]rík yux÷e {kuxe Au yLku yLkuf fÚkk½xfku Ähkðu Au fu íkuLke rðøkík MktûkuÃk{kt Ãký ynª ykÃkðe þõÞ LkÚke. Ãkhtíkw Lkð½ý-fÚkkLkwt s yu YÃkkLíkh Au, íkuÚke íkuLke fux÷ef rðøkík Ãkh árü fheyu. LkðhkíkLke ykX{Lkk hkíkesøkk{kt íkzðeyku hk’Lkð½ýLke ðkíkko {ktzu Au yuðe {krníke {¤íkkt yk ÷¾Lkkh, zkì. þkÂLík¼kE yk[kÞo yLku ©e. þtfh¼kE íkzðe íkk. 18-101988Lkk hkus Mkt¾uzk rðMíkkhLkk ¼kxÃkwh økk{u økÞk yLku MÚk¤íkÃkkMk yLku æðrLk{wÿý fÞkO. yk fÚkkLkwt zkì. þktrík¼kE yk[kÞuo ÷kufíkkÂ¥ðf yæÞLkLkkt çkÄkt s WÃkÞkuøke-sYhe ÃkkMkktyku ykðheLku MktÃkkËLk fÞwO.9 yu{kt {¤íke fÚkk yk «{kýu Au :
ËkMk ÷kuÄe sqLkkøkZLkku hkò ðktrÍÞku níkku. yuLkwt {kuZwt òuðkÚke Ëqçk¤e Mkqz÷kt-MkqÃkzkt ðu[LkkheLku yÃkþwfLk ÚkÞk yLku ftE ðu[ký Lk Úkíkkt hkòyu ÄLk ykÃÞwt. Ëqçk¤eyu ‘ðktrÍÞkLke [ý íkku [f÷kt Ãký [ýíkkt LkÚke.’ yuðwt fne yMðefkh fhíkkt hkò ËkMk ÷kuÄe ðLk{kt økÞku yLku yðkðhwt {trËhLkk yÃkqs rþð®÷øk yLku ¾kurzÞkh {kíkkLke Mkuðk fhe. Ãkwºk RåAkyu Ze{hu rþð®÷øk Ãkh {hu÷kt {kA÷ktÚke yr¼»kuf fhíkkt yf¤kÞu÷k rþðu Mkã «MkLLk ÚkE yLkuf ÃkwºkkuLkwt ðhËkLk ykÃÞwt. ykÚke hkò ËkMk ÷kuÄeLku ÷køke ykÔÞwt Lku f{¤Ãkqò fhðk íkiÞkh ÚkÞku íÞkhu {kíkk ¾kurzÞkhu nkÚk Ãkfzâku yLku sýkÔÞwt : yuLkkt MktíkkLkku íkku AkýLkk fezk suðkt Úkþu.
fÚkkøkík, Mkk{krsf yLku MðYÃk-Mkt˼uo [kh ¼e÷e økeíkfÚkkyku
¾kurzÞkh ËkMk ÷kuÄeLku Mðøko{kt ÷E økÞkt yLku ¼økðkLku yu{Lku rðÄkíkk
ÃkkMku {kufÕÞk. rðÄkíkk [kuÃkzk{kt ËkMk ÷kuÄeLkk «khçÄ{kt MktíkkLk LkkUÄkÞu÷wt Lk níkwt íkuÚke ¾kurzÞkhu ykt¾Lkk fks¤Úke MktíkkLk Úkþu yu{ [kuÃkzk{kt ÷u¾ çkË÷e rðÄkíkkLku
[kuÃkzk çkíkkðe MktíkkLk yÃkkÔÞwt. rðÄkíkkyu yktçkkLkku økkux÷ku yÃkkÔÞku. ¾kurzÞkhu
ËkMk ÷kuÄe ÃkkMku íku Aký{kt hkuÃkkÔÞku. yktçkku QøÞku, fuhe ykðe. ¾kurzÞkhu yuf fuhe íkkuzðk fÌkwt. ÷ku¼{kt hkòyu ðÄkhu íkkuze Ãký Vktx{kt yuf s hne. hkòLku
A {kLkeíke yuf yý{kLkeíke yu{ Mkkík hkýeyku. {kLkeíke hkýeykuyu fuheLke [eh ¾kÄe. yý{kLkeíkeyu økkux÷ku ËqÄu ÄkuÞku Lku ËqÄ ÃkeÄwt. ¾kurzÞkhLke Mkqðh çkLkeLku hkòLke Vq÷ðkze Wsuze Lku hkòLku yý{kLkeíke hkýeLkk ½hu ÷kððkLke ÞkusLkk MkV¤ çkLke. hkòyu yý{kLkeíkeLkk {nu÷u hkíkðkMkku fÞkuo, ykuÄkLk hÌkwt Lku Lkð½ý sLBÞku. {kLkeíke hkýeykuyu E»Þkoðþ yk¤ [zkðe hkýe yLku fwtðhLku Ëuþðxku yÃkkÔÞku. {wò ykrnhu hkýeLku çknuLk çkLkkðe Lkð½ýLku ¼kýus íkhefu WAuÞkuo yLku økuze-ËzkLkk Ãkhk¢{u Wf÷MkeLke hksfwtðhe MkkÚku Lkð½ýLkkt ÷øLk ÚkÞkt Lku ytíku rÃkíkkLkku {u¤kÃk ÚkÞku.
fÚkk yíÞtík hku[f, ÷ktçke yLku økã{kt Au yLku yuLke fÚkkLkk ytfkuzk yux÷k [wMík Au fu fÚkk íkhefu íkhMktøk-fÚkkLku {wfkçk÷u rðþu»k hku[f Au. yðLkðk [{ífkhÃkqýo ½xfkuLkku WÃkÞkuøk fhðk{kt ykÔÞku Au. ynª Ãký ¾kurzÞkh, fk¤fk ðøkuhuLkk [{ífkhku Au, hMk Ãkzu Lku Ytðkzkt ¾zkt fhu yuðwt fÚkkLkf Au. íkzðeMkúkuíkLke ÷ð½ýkLke ðkíkko yLku ¼e÷e íkhMktøkhkòLke fÚkkLkku Mðíktºk heíku MkkBÞ{q÷f ÷kufíkkr¥ðf yÇÞkMk ÚkE þfu yuðe Mkûk{ yÇÞkMkMkk{økúe Au yLku þkÂLík¼kEyu yLkuf Mkt˼kuo ykÃÞk Au. íkzðeMkúkuíkLke fÚkkLkk ykÄkhu ¼e÷eMkúkuíkLke fÚkkLkwt økuÞYÃk çktÄkÞwt nkuðkLke Mkt¼kðLkk rðþu»k Au. yLÞ MkúkuíkLke ËtíkfÚkkyku{kt Ãký Lkð½ýLku yknehLkku MkkÚk-Mknfkh {¤u÷ku yuðwt rLkYÃký Au íkuÚke ykneh={k÷Äkhe=økqsoh yuðe Äkhýk fu MkqºkLkku ÷k¼ ÷ELku ¼e÷e Mkúkuík{kt yý{kLkeíke hkýe økwshý Au, yuðwt YÃkkLíkh ÚkÞwt Lku fÚkkLkku òríkøkík yLkwçktÄ çktÄkÞku. Lkð½ý MkkÚku ðYðze (ðYze) {kíkkLke Ëuð[f÷e YÃku MknkÞLke ËtíkfÚkk Ãký òuzkE Au. økwshkík{kt hksMk¥kk økw{kðe yMknkÞ çkLku÷k hkò fu hksfwtðhLku ËuðeLke yLku ¼e÷kuLke MknkÞ {¤ðk ytøkuLke rðrðÄ ÷kuffÚkkyku/ËtíkfÚkkyku «[r÷ík Au. íkzðe yLku ¼e÷e çkLLku YÃkkLíkh{kt Ëuðe {wÏÞ fkhf, «uhf, WÃkfkhf Au. [kuÚke fÚkk Zku÷k-{khwýeLke Au. yu Ãký ¼e÷ku{kt ÷øLkMk{Þu økðkíke
fÚkk Au. yuLkwt fÚkkLkf yk «{kýu Au :
®Ãkøk¤ ËuþLkk Zku÷kLkkt ÷øLk fuþhøkZLke fwtðhe økkuhe MkkÚku ÚkÞkt. ÞkuøÞ
Mk{ÞkðrÄ{kt MktíkkLk Lk Úkíkkt Zku÷kyu LkhðhøkZLke hksfwtðhe {khwýe MkkÚku ÷øLk fÞkO. Ãkhtíkw, Zku÷kLku RLÿÃkwheLkwt fnuý ykðíkkt MðøkoLkk MkhkuðhLke hûkk fhðk sðwt
Ãkzâwt Lku ÷øLk ÃkAe íkhíkLkku çkkh ð»koLkku rðÞkuøk ykðe Ãkzâku. RLÿÃkwheLke Zku÷ý
Zku÷kLkk «u{{kt Ãkze yLku yuýu Mðøko{kt hkufe hkÏÞku. rðhrnýe {khwýeLkku MktËuþku
Zku÷ýu Zku÷k MkwÄe ÃknkU[ðk s Lk ËeÄku. {khwýeyu ytíku ftwsÃkûkeLke Ãkkt¾ Ãkh
MktËuþku ÷¾e {kufÕÞku, íku ðkt[e Zku÷kyu fÃkxe Zku÷ýLku Mkò fhe yLku íku ®Ãkøk¤økZ ykÔÞku yLku {khwýe yLku Zku÷kLkwt r{÷Lk ÚkÞwt.
yk fÚkk Mkkãtík Ãkã{kt LkÚke. økã{kt yuLkku ykht¼ ÚkkÞ Au yLku yu{kt 20 økuÞ h[Lkkyku Mktf¤kÞ Au. yk fÚkkLku ¼e÷ku MkkÚku òríkøkík Lknª, Ãkhtíkw «Ëuþøkík MktçktÄ Au. hksMÚkkLk-økwshkíkLke yk ¾qçk s òýeíke yLku ÓËÞMÃkþeo ÷kufr«Þ fÚkk Au, Ãkhtíkw ¼e÷e YÃkkLíkhLke fÚkk íkkÂ¥ðf heíku r¼LLk Au.10
yk{, ¼e÷eMkúkuíkLke yk [kh økuÞ fÚkk h[LkkykuLku fÚkkøkík, Mkk{krsf yLku MðYÃk yu ºký árüyu rð[khðkLkku WÃk¢{ hkÏÞku íku{kt fÚkkøkík Mkt˼uo íku íku fÚkkykuLkkt fÚkkLkfku yLku íkuLke ÃkhtÃkhkLkku Þ®ífr[íkT ykAku rLkËuoþ fÞkuo yLku
Mkk{krsf Mkt˼uo yuLku rð[khíkkt yk fÚkkykuLkku ¼e÷e yuf{ MkkÚku «Ëuþøkík yLku òríkøkík õÞkt fux÷ku MktçktÄ Au íkuLkku Ãký rLkËuoþ fÞkuo. fhwý ytík Ähkðíke Lku Ëu¾eíke heíku íkku ÷øLk fheLku ykÃkr¥k{kt s {wfkíkkt ÃkkºkkuLke fÚkkyku ÷øLkMk{Þu þk {kxu økðkÞ Au, yuLke Ãký [[ko-rð[khýk ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u fhe Au. yu{kt íkkhý yu Lkef¤u Au fu (1) «u{Lkwt yu{kt Mkqû{ YÃk Au, {n¥ð Au, {qÕÞMÚkkÃkLk Au {kxu yLku (2) su{kt LkkÞf-LkkrÞfkLkkt ÷øLkrðrÄLku Ãký ¼ÞkoftXu htøku[tøku økkðkLkku yðfkþ Au : yuÚke s ykðe fÚkkyku ¼e÷ku{kt ÷øLkMk{Þu «¼kríkÞk YÃku økðkíke ykðe. ºkeòu Lku {wÏÞ nuíkw ynª ykøk¤ ËþkoÔÞwt Lku ÞÚkkðfkþ [åÞO Au íku{ ‘økeíkfÚkk’ yuðwt fkuE r¼LLk YÃk{kt «{kýe þfkÞ yuðwt MðYÃk Au ¾hwt yu Au. ykLkkt yLkwMktÄkLku yuf íkkhý yuðwt árü{kt ykðu Au fu Narrative poetry yu yuf òrík Genre Au yLku íku{kt ‘fÚkkøkeík’ yLku ‘økeíkfÚkk’ – Story with song and story in song yuðku «fkh-¼uË òuðk {¤u Au. su{kt fÚkkLku yuLkk ÃkqýoYÃk{kt «Míkwík fhðk {kxu økãLkku Ãký ykÄkh ÷uðku Ãkzu íkuLku fÚkkøkeík fnuðwt yLku su fÚkk Ãkkuíku s Mkkãtík økuÞYÃk{kt s hsq ÚkkÞ Au íkuLku s ‘økeíkfÚkk’ YÃku yku¤¾ðe : ykðwt
fÚkkøkík, Mkk{krsf yLku MðYÃk-Mkt˼uo [kh ¼e÷e økeíkfÚkkyku
íkkhý Lkef¤u Au. Ãkhtíkw ykx÷uÚke ðkík Ãkqhe Úkíke LkÚke. yk{ ¼uËhu¾k ËkuÞko ÃkAe Ãký fux÷kf «&Lkku íkku hnuðkLkk s. Ãknu÷wt íkku yu fu yÇÞkMk {kxu yuf ÔÞðMÚkk fu Mkwøk{íkk {kxu ykÃkýu ykðe ÔÞkðíkof hu¾k Ëkuheyu íku þwt Mkðoºk ykÃkýe ÃkhtÃkhk{kt òuðk {¤u Au ¾he ? ‘økeíkfÚkk’ yu ÃkÞkoÞ Ãkkuíku Ãký þwt yuf òrík«fkh suðku LkÚke ? økhçkk-hkMkzk su{kt fkuE yuf fÚkkLkku ytþ Mk{økú YÃk{kt økuÞ h[Lkk YÃku s yk÷u¾kÞ Au, ¼Âõík¼kð-feŠíkøkkÚkk økkLk-Lk]íÞ yu{kt rðþu»k «¼kðf Au, íkku íkuðe h[LkkykuLkku Ãký þwt ‘økeíkfÚkk’{kt Mk{kðuþ ÚkkÞ ?
÷kufMkkrníÞ{k¤kLkk [kiË {ýfkLke ©uýeLkwt rð»kÞkLkwMkkhe yÇÞkMk-Mk{uík ÃkwLk:MktÃkkËLk fhðkLkwt ÚkÞwt íÞkhu yk ÷¾Lkkhu su{kt Ãkã{kt-økuÞYÃk{kt ‘fÚkk’ níke íkuðe fw÷ 224 h[LkkykuLku ‘økwshkíke ÷kufMkkrníÞ{kt fÚkkøkeíkku’{kt MktÃkkrËík fhe yLku íku{kt rþð-Ãkkðoíke, nrhùLÿ, ¼hÚkhe, «nT÷kË, ðkMkwËuð, Lk¤, {ehkt, ¼kÚkwS, MkeËzk zk{kuh, rMkØhks sÞ®Mkn, rþðçkkE-{eXeçkkE suðe Mkíkeyku, [u÷iÞku, rðrðÄ çknkhðrxÞk, ðkAhkËkËk ðøkuhuLke økkLkYÃk Ãkãk©Þe ÷kuf«ðknLke f]ríkyku ÃkwLk: MktÃkkrËík fhe yLku ykðe h[Lkkyku çknwÄk ÔÞÂõíkf]ík nkuÞ Au íkuLke Ãký [[ko fhe íkÚkk ‘Éíkw[¢ ytíkøkoík ÷kufh[Lkkyku’{kt Ãký {nkËuð, çknw[hk, {ne, nh{k, hktË÷-ytçkk-çknw[h, hk{ËuÃkeh, YÃkktËu ðøkuhu ÃkhLke økuÞh[Lkkyku
÷eÄe. SðLk[¢ Mkt÷øLk h[Lkkyku{kt hkýe yLku {kuhLkk hkMkzkLke h[Lkkyku nkuÞ
Au : õÞktf Mk{økúfÚkkLkku MkkhMktûkuÃk, õÞktf fÚkkLkku fkuEf ytþ, õÞktf fkuE çkLku÷e
½xLkkLkk rLkrník YÃkLkk ykAk íktíkw ÃkhLkwt MktðuËLk ! yk çkÄwt Narrotive Poetry
fÚkk©Þe Ãkã «fkhLkk òríkMk{qn{kt {qfe þfkÞ. yu{ktÚke s fÚkkøkeík yLku økeíkfÚkk MðYÃk Ëk¾÷ r¼LLk fuðe heíku fhðkt ? yk Mktfw÷ ÂMÚkrík{kt ftX«ðknLke yk MktÃkËk õÞktf MknkÞ¼qík çkLku ¾he ? õÞkt, fuðe heíku? – yÇÞkMkLku fkuE rðþu»k rËþk yk{ktÚke {¤u Au. fÚkkøkeík yLku økeíkfÚkk yu çkLLku ÃkÞkoÞku Ãký rðþu»k MkqÍ MkkÚku {u½kýe îkhk s [[koÞk. økwshkíkLke ÷kufrðãkfeÞ òrík yLku MðYÃkLke Mk¼kLkíkk {kxuLkku ÃkkÞku {u½kýeyu E.Mk. 1931{kt ‘MkkuhXe økeíkfÚkkyku’Lkk «ðuþf yLku E.Mk. 1938{kt økwshkíke økúLÚkfkh Mkt{u÷Lk{kt ykÃku÷k ‘÷kuføkeíkku{kt fÚkkyku’ þe»kofLkk ÔÞkÏÞkLk îkhk LkkÏÞku.11 yu{ýu økeíkfÚkkykuLkk Ãký sqsðk «Ëuþku Au. yu{ Ëþkoðe 6 «fkhku{kt 1. †eykuLkk økhçkk-hkMkzk{kt Ãkzu÷e økeíkfÚkkyku 2 LkkrðfLkkt økeíkku 3. Ãkwhw»kkuLku s {w¾u økðkíke ËwnkçkØ «u{fÚkkyku - ðehfÚkkyku 4.
hkðýnÚÚkkLkk çksðiÞk ¼hÚkhe LkkÚkçkkðkykuLke ½w½rhÞk¤e fk{Xe Ãkh ÷÷fkh
Ãkk{íke çknkhðxktLke, fhwý yfM{kíkkuLke fu ¼õíkkuLke fÚkkyku 5. íktçkqhLkk yuf÷íkkh Ãkh økðkíke MktíkfÚkkyku 6. hkßÞykr©ík [khýkuLke ðkãrðnkuýe, yøkuÞ Aíkkt hkøkÞwõík AtËku{kt ðnLkkhe, «þÂMíkÞwõík þkiÞoLke, ËkíkkhðxktLke fu ¼ehwíkkfkÞhíkkLke nkMÞfÚkkyku–Ëþkoðe Au. ytíku ‘yk rð¼køkefhý Auf MktÃkqýo LkÚke. yuLke Mke{kykuLke çknkh hne síkk fux÷kf sqs sqs «fkhku Au. su{ fu, hksÃkqíkkuLkk ÷øLk«Mktøku økk{Lkk [kuhk ÃkkMku yufXku {¤eLku ÷kufMkt½ fux÷ef fÚkkyku økkÞ Au.’ (Ãk]. 249) yu{ W{uÞwO Au, íkuLkku s ykrËðkMke ftXÃkhtÃkhkLkku yk ¼e÷e økeíkfÚkkLkku «fkh Au. ‘fÚkkøkeík’{kt ÃkqðoÃkË ‘fÚkk’ yLku ‘økeíkfÚkk’{kt Ãkqðo ÃkË økeík Au, íku {wÏÞ Lku «ðíkof Au yLku íkuLkk ykÄkhu s çkLLku ðå[uLke ÔÞkðíkof ¼uËLke hu¾k hnu÷e Au.
fÚkk©Þe økwshkíke økeíkku {kxu {u½kýeyu s fÚkkøkeík yLku økeíkfÚkk yuðk çku ÃkÞkoÞku «ÞkußÞk yLku íkuLkk MðYÃkLke Mk¼kLkíkk MkkÚkuLke [[ko fheLku yk yÇÞkMkLkku {sçkqík ÃkkÞku LkkÏÞku. yu ÃkAe MðYÃk rð¼kðLkkLke árüyu rðþu»k [[ko ©e. sÞ{Õ÷ Ãkh{khu ‘MkkuhXe økeíkfÚkkyku’Lku yLkw»ktøku ‘økúLÚk’, yur«÷, 1980, QŠ{-Lkðh[Lkk, sqLk, 1980 yLku ‘økeíkfÚkk-fÚkkøkeíkLkk «fkh’ Lkk{Lkk ÷u¾{kt fhe Au.12 ©e {u½kýeyu ÷kuf«[r÷ík ËwnkçkØ «u{fÚkkykuLkk ðuhrð¾uh Aqxf Ëwnkyku {u¤ðe, MktþkuÄLk fheLku fuLÿMÚk {wÏÞ Lku {q¤fÚkkLku MktÃkkrËík fhe Ãkqhíkk yÇÞkMkûk{ yLku árüÃkqðof fÚkkøkeík yLku økeíkfÚkk yuðk çku ÃkÞkoÞku «ÞkußÞk yLku ËwnkçkØ fÚkkykuLku, fÚkkrLkðoný{kt økãk©Þ Lk nkuðkÚke ‘økeíkfÚkk’ íkhefu yku¤¾kðe yLku yk{ fÞko ÃkAe Ãký su{kt fÚkkLkwt rLkðoný s {wÏÞ Au yuðk yLkuf «fkhku Au íkuLkku rLkËuoþ fÞkuo yLku íkuLkk 6 rð¼køk{kt «fkhku ykÃÞk Lk yuf òrík «fkhLke Folksong GenreLke ÷øk¼øk MktÃkqýo yuðe YÃkhu¾k Ëkuhe ykÃke. yk Mk{Þøkk¤k{kt fuð¤ økwshkík{kt s Lknª, Ãkhtíkw ¼khík{kt íku{ s ÞwhkuÃk rMkðkÞLkk çkeò Ëuþku{kt Ãký ÷kufÃkhtÃkhk{kt «[r÷ík nkuÞ yuðe fÚkk©Þe økuÞ h[LkkykuLkkt MðYÃk rðþuLke rð[khýk ÚkE Lk níke. r÷r¾ík «ðknLkkt çkkh{kMke, Vkøkw, ÃkË, ykÏÞkLk, hkMk, «çktÄ, Ãkãðkíkko ðøkuhuLkkt MðYÃk Lku yuLkkt ÷ûkýku su{ rLkrùík ÚkE [qfu÷kt íku{ ftE ÃkhtÃkhkLke Narrative poetryLkk rðrðÄ Lku rðr¼LLk yuðk MðYÃk«fkhku nsw árü{kt ykÔÞk Lk níkk. Ãkrù{{kt ftX«ðknLke ykðe fÚkk©Þe økðkíke
fÚkkøkík, Mkk{krsf yLku MðYÃk-Mkt˼uo [kh ¼e÷e økeíkfÚkkyku
h[LkkykuLkk Mkt˼uo BalladsLkku rð[kh ÚkE [qõÞku níkku. ykÚke ©e {u½kýeyu Ãký
økwshkík{kt rðrðÄ «fkhu yLku rLkr{¥ku økðkíke h[LkkykuLku BalladsLkk MðYÃku rð[khe. Ãkrù{{kt Ãký ykðe h[Lkkyku çkkŠzf yux÷u fu çkkhkuxe ÃkhtÃkhkLke yLku
÷kufÃkhtÃkhkLke yu{ çku «fkhLke níke. hkßÞ fu Ä{oLkk yk©Þu «þÂMík YÃku
h[kÞu÷e çku÷kzTÍLke h[Lkkyku f]rºk{ þçËkztçkhe níke yLku ÷kufh[Lkkyku Mkknrsf, Mkh¤ yLku ÷kufÃkhtÃkhkyku{kt Äçkfíke níke, yu {n¥ðLkku ¼uË Ãký {u½kýeyu s
«{kÛÞku yLku MÃkü heíku [åÞkuo níkku. ¼khík{kt yLÞºk ÷kuføkkÚkk, Ãkðkzku, økeríkfk suðk ÃkÞkoÞku «Þkuòíkk níkk. ykLke rðþu»k [[ko sÞ{Õ÷¼kEyu ykøk¤ ðÄkhe íku{kt {wÏÞ íkkÂ¥ðf «&Lk yu WXkÔÞku fu yk òrík«fkh{kt çkÄu þwt ytøkúuS ÃkÞkoÞ çku÷uzTMk çktÄ çkuMku Au ¾hku ? BalladLkk {q¤{kt þçË Baller - to dance Au : ykÃkýk fÚkkøkeíkLkk çkÄk «fkhku Lk]íÞøkuÞ s LkÚke, fux÷kf {kºk økuÞ Au, Lk]íÞ LkÚke. Ãkðkzk/Ãkðkhk ({q¤ MktMf]ík «ðkn) ÃkÞkoÞ çkÄu ÷køkw Lknª Ãkzu. ©e sÞ{Õ÷ Ãkh{kh ÃkËçktÄ fÚkkykuLku 1. ËwnkçkØ 2. fÚkkçkØ yLku 3. økeíkfÚkk yuðk ºký «fkh{kt ðnU[u, íku{kt Narrative poertryLkk òrík«fkhLkwt íkfoçkØ yLku MðefkÞo ðøkeofhý òuðk {¤u Au. ytík{kt yu{ýu ¾tzfkÔÞLke MkkÚku økhçkk, hkMkzk yLku ËwnkçkØ fÚkkykuLku Mkh¾kðeLku ËwnkçkØ fÚkk fu økhçkk, hkMkzk{kt fÂÕÃkík ðMíkwLku ykuAku yðfkþ Au yLku økeíkfÚkk fu økhçkk, hkMkzk{kt ¼kðkLkwMkkh ÃkËçktÄ nkuÞ Au, yuðk çku {n¥ðLkk ¼uË ËþkoÔÞk Au. yk{, fÚkkøkeíkÚke økeíkfÚkkLku swËe ÃkkzðkLkku {n¥ðLkku ykht¼
sÞ{Õ÷¼kE îkhk ÚkÞku Au.
fÚkk©Þe ÃkËçktÄ fu fÚkkøkeíkLke {wÏÞ òríkyku{kt su rðrðÄ «fkhku Au íku{Lkk ðå[uLkku ÔÞkðíkof ¼uË íkkhððku nkuÞ yLku ‘økeíkfÚkk’ yuðk rLkrùík ÃkÞkoÞLkkt
÷ûkýkuLku íkkhðeLku yuLkwt MðYÃk çkktÄðkLkwt nkuÞ íÞkhu yu çkÄk s «fkhkuLke Mkktrøkríkf òrík- Musical GenreLkku Ãký Ãkqhíkku rð[kh fhðku s òuEyu. yk «fkhku ÷¾u÷wt ðkt[ðkLkk LkÚke, økkðkLkk Au. ykÚke yuLkk hsqykíkLkk YÃkLku PerformanceLku òu árü{kt Lk ÷Eyu íkku MðYÃkLku òýðk-íkÃkkMkðk{kt LÞqLkíkk hne òÞ. ykLkwt áüktík ykÃkeLku ðkík fheyu íkku ynª ÔÞÂõíkøkík YÃk{kt yLku Mkk{qrnf YÃk{kt yu{ çku heíku økðkíkk «fkhku Au, Lku íku{kt fux÷kf MkLk]íÞ Au íkku fux÷kf çkuMkeLku økðkíkk «fkhku Au. fux÷kf{kt íktíkw yLku íkk÷ çkLLku «fkhLkkt ðkãkuLkku WÃkÞkuøk ÚkkÞ Au íkku fux÷kf{kt ykðe MkksËkhe sYhe LkÚke, {kuxk ¼køkLkk fkuE rðrþü ÔÞkðMkkrÞf ðøko îkhk økðkÞ Au íkku fux÷kf yk{ðøko îkhk økðkÞ Au. çknkhðrxÞkLkk hkMkzkLku
«þÂMíkLkk yLÞ «fkhku, ¼hÚkhe - økkuÃke[tË - hkýf ðøkuhuLkkt økeíkku íkqhe, òuøke, ¼hÚkhe îkhk økðkÞ Au, hkðýnÚÚkk MkkÚku økðkÞ Au. yu{kt Mk¤tøk ÃkËçktÄLkku s ykÄkh ÷uðkÞ, økãÚke fu ÃkAe Mkk¾e ðk [kuÃkkEÚke ðå[uLke fÚkkLke fze òuzðkLke sYh LkÚke Ãkzíke. yk fw¤Lke h[Lkkyku{kt s økeíkfÚkkLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au. ynª fuLÿ{kt ¼e÷e økeíkfÚkkyku Au íkuÚke íkuLke økkLkòríkLku ÷ûk{kt ÷uðe òuEyu yLku yu {kxuLke sYhe rðøkík zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u ykÃke Au. yk{kt Ãknu÷wt ÷ûký yu Au fu ynª Ãký yk økeíkMktÃkËk ykÃkLkkh {krníkeËkíkk Au íku yk{ ¼e÷e Mk{ksLkk MkkÄw Au, økkÞf Au. Mkk{krsf fu ÄkŠ{f ÃkhtÃkhkyu yu ykðkt fÚkLkøkkLk MkkÚku Mktf¤kÞu÷k Au. ¼e÷e økeíkfÚkkLkk MðYÃkLke [[ko fhíkkt ¼økðkLkËkMku
økkLkMkt÷øLk ºký {n¥ðLkk ½xfku rhðurhÞku, r¢Þkf÷kÃk yLku ðkìRMk fÕ[hLke [[ko fhe Au. rhðurhÞku yux÷u økkLkLkk ykht¼Lkk yLku ðå[uLkk LkkË{q÷f n÷fkhk, Ãkzfkhk fu [eMk yÚkðk çkq{. nk÷hzk{kt nw¤w¤w¤w ÷Þk©Þe rðrþü Mkktrøkríkf
½xf Musical Motif Au íku{ ¼e÷e økkLk{kt rhðrhÞku-[eMkku-¼÷fkhk-Ãký Mkt÷øLk
½xf Au. økeík{kt «u{Lkk, ðuhLkk, ¾wLLkMkLkk yu{ swËk swËk «fkhLkk ¼kð nkuÞ Au Lku íkuLku s yk rhðrhÞku yLkwMkhu Au. íkuLke rðøkíku [[ko ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u íku{Lkk ÃkwMíkf {kuíke[hkLke ðkhíkk (2007)Lkk Ãk]. 18-19 WÃkh fhe Au.
økkLk{kt su MÚkkLk «kht¼{kt yLku ð[{kt yk÷kÃkLkwt nkuÞ Au yuðwt s ¼e÷e
økeíkfÚkkyku{kt rhðrhÞkuLkwt MÚkkLk Au. yu øk{u íÞkhu Lku ÞÚkuåA MðhLke LkÚke nkuíke. {khk yÇÞkMk yLku ©ðýsLÞ «íÞûk yLkw¼ðLku ykÄkhu fnwt íkku su rhðrhÞku Ãkzu Au íku {wÏÞ økkLkLkk ykÄkh¼qík {wÏÞ Mðh, Keytone fu »kzTsLkk {æÞ{ fu íkkh »kzTsLkk ¼kðu nkuÞ Au Lku økkLkMðh{kt yuLkku MkwMktðkË h[kÞ Au. çkeswt ytøk Au íku r¢Þkf÷kÃkku - yktrøkf yr¼LkÞLkk W{uhýLkwt Au. ÷÷fkh¼he rhðrhÞku økkÞfLkk ík÷ðkhLkk ÍxfkLkk yr¼LkÞ MkkÚku {u¤ ÷u Au. þ]tøkkhÃkku»kf rhðrhÞku þ]tøkkhÃkku»kf r¢Þkf÷kÃkku MkkÚku ÚkkÞ Au. økkLk{kt {æÞ MkÃíkf fu ¾hsLke ½Lkíkk nkuÞ Au, íkkh MkófLke fu çkk¤f fu †eLkk øk¤kLke íkeýkþ Lknª... “íkeýk-{eXk-{Äwh Mðhku íku{Lku r«Þ LkÚke. {wÏÞ økkÞfLkku Mðh íkeýku Úkíkkt s...xkufu Au : ‘Íkzk-Ãkkhe hkøku økkf’÷k/økkf’÷e ! {u½ ykuÍ ÍUýku ÄÄ{” (Ãk].15){kt MÃkü ÚkkÞ Au fu Cultured Voice Ãký ykLkwt {wÏÞ ÷ûký Au. rðï{kt çkÄu s, ÔÞkðMkkrÞf fu rçkLkÔÞkðMkkrÞf ÷kuføkkÞfLkk økkLk{kt Cultured Voice yrLkðkÞo yuðwt ÷ûký Au. økeíkfÚkkLkwt økkLk íkku s þku¼u, QÃkzu Lku ¼kððkne çkLku !
fÚkkøkík, Mkk{krsf yLku MðYÃk-Mkt˼uo [kh ¼e÷e økeíkfÚkkyku
yk{, zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxuu÷u ¼e÷e økeíkfÚkkLke su MktÃkËk ykÃke Au íku fÚkkøkeíkLke òríkytíkøkoík økeíkfÚkkLkk MðYÃkLku çkktÄðk{kt, Mk{sðk{kt Lkðe s Mkk{økúe yLku ÞkuøÞ rËþk Ãkqhe Ãkkzu Au. Narrative PoetryLkk Folk-epic,
Semi-Literay Folk-epic, Heroic poem suðk rðrðÄ «fkh-MðYÃk ¼uËLku
MÃkü fhðkLkku ykht¼ ÚkE [qõÞku Au íÞkhu yk «fkhLke Lkðe s Mkk{økúe yLku íkuLkk ÃkhLkk Mk{Þ-Mk{ÞLkk yÇÞkMkLke rûkríks rðMíkhíke òuE þfkÞ.
(fuLÿeÞ MkkrníÞ yfkË{e, rËÕneLkk WÃk¢{u íkk : 20/03/2010Lkk hkus ytçkkS ¾kíkuLkk ‘¼e÷e ykrËðkMke ÷kuføkeík’ ÃkhLkk ÃkrhMktðkË rLkr{¥ku)
Mkt˼o
1.Ãkxu÷ ¼økðkLkËkMk (zkì.), ¼e÷økeík MktÃkËk, {krníke ¾kíkwt, økwshkík hkßÞ, rzMkuBçkh, 2008, zçk÷-¢kWLk Ãk]c MktÏÞk : 156
2.zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u yk fÚkkLkwt ÃkwMíkfLkk YÃk{kt «Úk{ «fkþLk fÞwO íÞkhu yk ÷¾Lkkhu íkuLke «MíkkðLkk ÷¾u÷e íku Þkr¿kf nMkw, ÷kufMkkrníÞ : rð¼kðLkk yLku «fkh, økqsoh y{ËkðkË, 2002, Ãk]. 246-250{kt Au.
3.Þkr¿kf nMkw, ‘÷kufMkkrníÞ rð¼kðLkk yLku «fkh’, Ãk]. 258
4.¢{ktf yufLkwt ÃkwMíkf, Ãk]. 40
5.rLknk÷Ëu Mkw÷íkkLk, zkì. fLkiÞk÷k÷ Mkn÷, £ìLzTMk çkwf rzÃkku, sÞÃkwh, R. 19 72, {qÕÞ : Yk. 20/- zur{Ãk]c 354
6.swyku ¢{ktf 1Lkwt ÃkwMíkf Ãk]. 40
7.ÃkqðosL{ MktçktÄ yLku MðÃLkËþoLkLke fÚkk-rðøkík {kxu ‘{æÞfk÷eLk økwshkíke «u{fÚkkyku’(nMkw Þkr¿kf){kt ntMkkW÷e/ntMkkðíkeLke fÚkkyku-½xfku òuðkt.
8.MkkuhX-ðeMkq yLku hkýf-hk’¾UøkkhLke «u{fÚkkLke rðþu»k [[ko {khk ÃkwMíkf ‘{æÞfk÷eLk økwshkíke «u{fÚkkyku’{kt {¤þu íkÚkk MkkuLk÷ MkkuZeLke fÚkkLke, fÚkkLkf-Ãk]Úk¬hý, ½xfkrËLke rðþu»k [[ko ‘økúk{eý yLku ykrËðkMke ftXÃkhtÃkhk’, nMkw Þkr¿kf, økqsoh, y{ËkðkË, E. 2005, Ãk]. 95 Úke 98{kt {¤þu.
9.Mkt¾uzk íkk÷wfkLkk íkzðeyku{kt {tzkíke ÷ð½ýkLke ðkíkko : íkuLkk ÃkrhMkh{kt, zkì. þkÂLík¼kE yk[kÞo, økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh, E. 1991, {qÕÞ Yk. 40/- rz{kE Ãk]. 142
10.økwshkík-hksMÚkkLk{kt «[r÷ík yk fÚkkLkk fux÷kf {n¥ðLkk Mkt˼kuo
zkì.¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u ‘¼e÷ økeíkMktÃkËk’ Ãk]. 65 Ãkh ykÃÞk Au íku WÃkhktík økwshkíke MkkrníÞ Ãkrh»kËLkk {æÞfk÷eLk økwshkíke MkkrníÞLkk RríknkMkLke þçËMkqr[, zkì. n.[q.¼kÞkýef]ík yfkË{e «fkrþík ‘{æÞfk÷eLk økwshkíke fÚkkfkuþ’, nMkw Þkr¿kfLkwt ‘{æÞfk÷eLk økwshkíke fÚkkMkkrníÞ’ Ãk]. 50, 160 ðøkuhu{ktÚke rðþu»k rðøkík {¤þu. yk fÚkk ÃkhÚke Zku÷k-økkLk suðwt ÷kuf{nkfkÔÞMkáþ YÃk çktÄkÞwt. íkuLke ðeøkík The Epic, Oral and Written, Ed : Lauri Honki and other, Central Institute of Indian Language, Mysore, 1998 Page 151 to 163 yLku økwshkíke{kt íkuLke rðøkík : ‘Zku÷k-{khw : «u{økkÚkk fu ÷kuf{nkfkÔÞ?’ (nMkw Þkr¿kf) økwshkík ËeÃkkuMkðe, rð.Mkt. 2065, Ãk]. 51 Úke 54 Ãkh {¤þu. {khw-Zku÷k-fÚkk Ãkh zkì. MkíÞuLÿ íkÚkk zkì. yøkh[tË LkknxkLkkt ÃkwMíkfku{ktÚke Ãký rðþu»k
Mkt˼o {¤þu.
11.÷kufMkkrníÞ, ÄhíkeLkwt Äkðý, Íðuh[tË {u½kýe, {u½kýe sL{þíkkçËe «fkþLk «Mkkh, ¼kðLkøkh, çkuW ¾tzLke Mktfr÷ík ykð]r¥k 1997, Ãk].
231 Úke 265
12.÷kufðkíkko : MksoLk yLku MktþkuÄLk, sÞ{Õ÷ Ãkh{kh, Mkt. hksw÷ Ëðu, «ðeý ÃkwMíkf ¼tzkh, hksfkux, 2010, Ãk]. 200 Úke 217
¼e÷e økeíkðkhíkk : Zku÷k-{khwýe
ËeÃkf hkð÷
fkuE yuf «¾h rð[khLkku r[¥k{kt WËÞ ÚkkÞ íÞkhu
íku {kýMkLku stÃkeLku çkuMkðk Ëuíkku LkÚke. yu rð[kh MkkÚku òuzkÞu÷e rLkMkçkík {kýMkLku Ëqh-MkwËqh ÷E òÞ Au. yk rLkMkçkíkLke
íkk÷e{ ykÃke þfkíke LkÚke fu{ fu rLkMkçkíkLku ÷køkýe yLku «u{
MkkÚku MktçktÄ Au. yksu ykrËðkMke rðMíkkh{kt MkUfzku rþûkfku
yLku yæÞkÃkfku fkÞohík Au Ãkhtíkw fkuELku yrËðkMke çkku÷e{kt h[kÞu÷k MkkrníÞLke ¾uðLkk fhðkLkku rð[kh Lk ykÔÞku, yuf ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lku ykÔÞku. fu{ fu yu{Lkk ÓËÞ{kt ÷køkýe yLku «u{ níkkt, rLkMkçkík níke. ÷øk¼øk ºkýuf ËkÞfkLkk Ãkwhw»kkÚkoÚke yu{ýu W¥kh økwshkíkLke yhðÕ÷eLke økkuË{kt ðMku÷k ykrËðkMkeykuLkk ftXMÚk MkkrníÞLku þçËçkØ fÞwO. ykrËðkMke «òLkwt MkkrníÞ ftXkuÃkftX Mk[ðkÞu÷wt Au. yu{Lke ÃkkMku r÷rÃk (written script) Lknkuíke. (MktþkuÄLk ËhBÞkLk ¼økðkLkËkMkLku ykrË{kLkðLke r[ºkr÷rÃkLkkt fux÷ktf «{ký {éÞkt Au. su «køkiríknkrMkf {kLkðLkkt Au.) ftXMÚk MkkrníÞLku økútÚkMÚk fhðwt yu ftE suðwtíkuðwt fk{ LkÚke. fu{ fu yk «ò ÃkkuíkkLkk ÄkŠ{f yLkwckLk{kt çknkhLkk fkuELku «ðuþðk Ëuíke LkÚke. ¼khík{kt
¼e÷e økeíkðkhíkk : Zku÷k-{khwýe
600 sux÷e ykrËðkMke çkku÷eyku Au suLkk 10 ÷k¾Úke ðÄw ¼k»kfku Au yuðe çkku÷eyku fwfýk, ¼e÷e, r{Íku, økkhku, MktÚkk÷e, feLLkkuhe, økZðk÷e, Ëunðk÷e, ðkh÷e ðøkuhu Au su nðu ÷wÃík ÚkE hne Au. {krníkeËkíkkyku hÌkk LkÚke. yk{ktLke çknw ykuAe ¼k»kkykuLkwt MkkrníÞ økútÚkMÚk ÚkÞwt Au. Íkh¾tzLkkt rðËw»ke h{ýefk økwÃíkk fnu Au fu “There are 600 tribal languages in our country of which only 90 languages have so far been written down.’ fkuEyu fÌkwt Au fu “Tribal literature, be it song, arts and crafts, do not have written scripts, when any literature in order to stand the tests of time, needed to be preserved in print.” òu yk {kir¾f ÃkhtÃkhkLkwt MkkrníÞ r÷rÃkçkØ ÚkkÞ, økútÚkMÚk ÚkkÞ íkku s fk¤Lkk «ðkn{kt xfe þfu. yk çkkçkík s Ëþkoðu Au fu ¼økðkLkËkMk¼kEyu r÷rÃkçkØ fhu÷k yk MktþkuÄLkøkútÚkkuLkwt {qÕÞ fux÷wt Au. ykÃkýu suLku ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ fneyu Aeyu íku ¾hu¾h íkku íku{Lke ÄkŠ{f rðrÄyku ð¾íku økðkíke h[Lkkyku Au, ÄkŠ{f yLkwckLkLkku ¼køk Au. yk h[LkkykuLkk økkÞLk ð¾íku MkkÚku Lk]íÞ, ðkãMktøkeík, nkUfkrhÞk ðøkuhu Mktf¤kÞ Au. yk ÄkŠ{f yLkwckLkku{kt çknkhLke ÔÞÂõíkykuLkku «ðuþ rLkr»kØ nkuÞ Au. yk «ò yíÞtík MktðuËLkþe÷ Au. «Úk{ íkku rðïkMk s Lk {qfu yLku {qfu íkku ykSðLk Mkk[ðu. yu{Lkk{kt ¼¤e sELku, rðïkMk fu¤ðeLku ¼økðkLkËkMk¼kEyu yk h[Lkkyku ykurzÞku-rðrzÞku xuÃk{kt hufkuzo fhe ÷eÄe Au. ykrËðkMke MkkrníÞ yLÞ fkuE Ãký MkkrníÞ sux÷wt s Mk{]Ø Au. yk MkwtËh MkkrníÞLkku {kLkðíkk MkkÚku ½ýku økkZ MktçktÄ Au. {nkhk»xÙLkk ykrËðkMke MkkrníÞLkk íksT¿k ‘÷kíkkhe fkðkzw {zkðe’ fnu Au fu “Tribal are the first to bring about civilisation, indus-valley scripts are their major contribution. Outsiders are simply zealous and their invasion issimplyto bring about an endto tribal literature.” ykøkLíkwfkuyu yk ¼k»kkLkk MkkrníÞLku f[zðkLkku «ÞkMk fÞkuo Ãkhtíkw íku{ Aíkkt yk MkkrníÞ xõÞwt. fu{ fu yu fkuE «ríkr¢Þk{ktÚke Lknkuíkwt ykÔÞwt. ykrËðkMkeyku {kxu yk {kºk MkkrníÞ Lknkuíkwt. yu{Lkwt SðLk níkwt, ïkMk yLku «ký níkk. ykðk s «kýðkLk MkkrníÞLke yuf f]rík íku ‘¼e÷e økeíkðkhíkk : Zku÷k-{khwýe’. yk økeíkðkhíkk fu økeíkfÚkk-fÚkkøkeík ¾uzçkúñk íkk÷wfkLkk {k÷ðkMk økk{{ktÚke 1997{kt æðrLk{wrÿík fhðk{kt ykðe. yk økeíkðkhíkk økkrÞfk ÃkwLfeçknuLk Äúktøke, íku{Lkk Ãkrík ðMíkk¼kE, økwshk¼kE øk{kh yLku MknkÞf hkrøkÞk çknuLkkuyu fÚke Au. ¼e÷ rðMíkkh{kt yk fÚkkøkeík ÷øLk «Mktøku «kík:fk¤u
ðh fu fLÞkLku søkkzðk ‘fwfrhÞwt økkðwt’ Lkk{Lke rðrÄ ð¾íku økðkÞ Au. ðh fu fLÞkLku økkuºkus MkL{w¾ çkuMkkzeLku, nkÚk{kt ©eV¤ ykÃÞk ÃkAe Zku÷k-{khwýe økeíkLkku «kht¼ †eyku fhu Au yLku Ãkwhw»kku Mkn¼køke ÚkkÞ Au. fkìçkrhÞk XkfkuhLke fku¤e ð¾íku {nk {kMk{kt Ãký XtzeÚke çk[ðk Mkkhtøke, ðktMk¤e, {tShk yLku
Mkktøk Lkk{Lkk [{oðkãLke Mktøkík{kt Lk]íÞLkk çk¤ðkLk Xufk MkkÚku ÿwík Mðhu ‘Zku÷k{khwýe’ økðkÞ Au. ‘LkkLke {khðkz’ íkhefu yku¤¾kíkk ¼e÷ «Ëuþ{kt yk «u{ðkhíkk ftXÃkhtÃkhk{kt Mk[ðkE Au. Ãkqðo-Ãkrù{ yLku W¥kh ¼khíkLkk ÷kufMk{wËkÞ MkwÄe Vu÷kÞu÷e yk ðkhíkk {wÏÞíðu hksMÚkkLkLke Au. Íðuh[tË {u½kýeyu ‘MkkuhXe økeíkfÚkkyku’ MktÃkkËLk{kt yk fÚkkLku ÷eÄe Au yLku íkuyku Ãký yk fÚkkLku {khðkz «ËuþLke {kLku Au. Zku÷k-{khwLke fÚkkLkkt yLkuf MktÃkkËLkku ÚkÞkt Au. yk MktÃkkËLkLke
«MíkkðLkk{kt ¼økðkLkËkMk¼kEyu ËþkoÔÞwt Au íku «{kýu : 1.y¼ÞÄ{oLkk rþ»Þ Þrík fwþ¤÷k¼u suMk÷{uhLkk òËð hk𤠩e nrhhksLke rs¿kkMkk Mktíkku»kðk ÷kuf{kt «[r÷ík ‘½ýk Ãkwhkýk’ Ëwnk yufrºkík fÞko níkk. fÚkkLkk ¾qxíkk ytþkuLku òuzðk [kuÃkkE AtË{kt ‘{khw Zku÷k’ Lkk{u nMík«ík íkiÞkh fhe níke. rðîkLkku fwþ¤÷k¼Lkku Mk{Þ E.Mk. 1541Lkku
Ëþkoðu Au. ykÚke yk fÚkk Mkku¤{e MkËe Ãknu÷ktLke nkuðkLkwt {kLke þfkÞ.
2.su.ze.ðu÷Íhu E.Mk. 1541{kt yk fÚkkLkku ytøkúuS yLkwðkË fÞkuo níkku.
3.E.Mk.1890{kt nehk÷k÷ fkÔÞkuÃkkæÞkÞu A¥keMkøkZe yLkwðkË fÞkuo yLku ytøkúuS{kt yLkwðkË fhkÔÞku.
4.E.Mk.1940{kt ~Þk{[hý Ëwçkuyu Zku÷kLke MktÃkqýo økkÚkk A¥keMkøkZe{kt r÷rÃkçkØ fheLku økãLkku Mkkhktþ ykÃÞku Au.
5.1946{kt ðurhÞh yuÂÕðLku Zku÷køkkÚkkLkku ytøkúuS yLkwðkË ‘Ä Mxkuhe ykìV Zku÷k’Lkk Lkk{Úke ‘Vkìf MkkìLøMk ykìV A¥keMkøkZ”{kt «fkrþík fÞkuo Au.
6.1934{kt Lkkøkhe «[krhýe Mk¼k, fkþeyu ‘É¢ïH¢ }¢¢M Ú¢ Îé㢒 Lkk{Úke yk ÷kuffkÔÞ «rMkØ fÞwO Au. yk ÃkAe Ãk[kMk ð»kuo {nkðeh®Mkn øknu÷kuíku yk ÷kuffÚkkLku MkwÄkhu÷ku ÃkkX MktÃkkrËík fÞkuo Au. yk WÃkhktík ‘{k¤ðe ÷kufMkkrníÞ’ (÷u. ~Þk{ Ãkh{kh) yLku ‘rnLËe MkkrníÞfkuþ’ («.yk.Ãk].316){kt ‘Zku÷k-{khw’Lke fÚkkLkk WÕ÷u¾ {¤u Au.
¼e÷e økeíkðkhíkk : Zku÷k-{khwýe
7.1931{kt Íðuh[tË {u½kýeyu ‘MkkuhXe økeíkfÚkkyku’{kt ‘{khw-Zku÷ku’ Lkk{Úke økwshkíke{kt ¼kðkÚko MkkÚku Ãk[kMk Ëkunk MktÃkkrËík fÞko Au.
yk f]ríkLkk h[Lkkfk¤ rð»ku ½ýk {ík¼uË Au. íkuLke ¼k»kkLkk þçËkuLku ykÄkhu íkuLku yrøkÞkh{e þíkkçËeLke {kLkðk{kt ykðu Au. íkku «kÃík nMík«íkku yk f]ríkLku Mkku¤{e MkËeLke çkíkkðu Au yLku hksMÚkkLkLkk rððu[fku ykX{e MkËeLke {kLku Au.
yk f]rík økeíkfÚkk Au. økeíkfÚkkLku ytøkúuS{kt ‘ballad’ fnu Au. økeíkfÚkk yux÷u ‘A tale telling it self in verse’. yu{MkoLk fnu Au fu økeíkfÚkk yux÷u...
“Like the volcano’s tongue of flame
Up from the burning core below The canticles of love and woe”
‘¼eíkh{kt Mk¤økíkkt, ÓËÞ{ktÚke QA¤íkkt, ßðk¤k{w¾eLke ßðk¤krsbkyku suðkt yu «u{ yLku ðuËLkkLkkt økeíkku Au.’
Íðuh[tË {u½kýe ‘÷kufMkkrníÞ : ÄhíkeLkwt Äkðý’ (Ãk]. 252){kt fnu Au fu “yufkyuf ½xLkk«ðkn{kt s ykÃkýLku ½Mkze sLkkhk yLku ykMkÃkkMkLke «f]rík fu ðkíkkðhýLkwt çkÞkLk ykÃÞk rðLkk «Mktøk ÃkAe «MktøkLke s ÃkhtÃkhkLke Ãkh Lkef¤Lkkhk yk fÚkkøkeíkLke ðuøke÷e rLkYÃkýþi÷e nhuf økeíkfÚkk{kt Ãkze Au. ðuøk, «çk¤ ÍtÍkðuøk : yLku ½xLkkLkk rLkYÃký-Ãkwh ÃkAeÚke ykAhíkku SðLkæðrLk. yu ‘çkì÷z’Lkkt ÷ûkýku Au. økeíkfÚkk xqtfe ðkíkkoLkkt íku{s {nkfkÔÞLkkt, çkuWLkkt ÷ûkýkuLkku {u¤ MkkÄLkkhe Au.’
½ýe ðkh økeíkfÚkkyku{kt ykðíke fnuðkíke yrþüíkk rð»ku {u½kýe fnu
Au fu ‘swøkwÃMkk òuLkkhLke árü sqXk fkuý ÃkhÚke swyu Au. ÷kufMkkrníÞ ÃkkuíkkLkkt çkk¤fkuLku LkðhkðLkkh {kíkk suðwt Au.’
Zku÷k-{khwýeLke økeíkfÚkkLke {ktzýe fIf yk «{kýu ÚkkÞ Auu :
‘nkhu yufk ËLkuhku Mk{Íkuøk... Mkk{kÍkuøkLkku {kÍwøk ykðku’. yuf rËðMkLkku Mk{òuøk, yLku Mk{kòuøkLkku {nkòuøk ykÔÞku Au. MkíkswøkLke ðkhíkk f¤swøk{kt fnuðkÞ Au yLku ¼he Mk¼k Mkkt¼¤u Au.
®Ãkøk¤ ËuþLkk ÞwðkLk htÞ Zku÷k {kxu fuþhøkZÚke ÷øLkLkwt ÷e÷wt Lkkr¤Þuh ykÔÞwt Au. MkwË yuf{u ‘sðkhk’ ðkðe ÃkeXeyu çkuMkðkLkwt Au yLku ÃkqLk{Lku rËðMku òLk fuþhøkZ sðkLke Au. ‘Mkktøke’ Zku÷ ðkøku Au. íkwhe-íkhøkk¤k ¾u÷ fhu Au. òLk
fuþhøkZ sELku ÃkhýeLku ÃkkAe ykðu Au. ÷øLkLkkt ðhMk ÃkAe ðhMk ðeíku Au. Ãkkt[ ðhMk ðeíÞkt ÃkAe Ãký Zku÷kLku íÞkt MktíkkLk Úkíkwt LkÚke. yk fkhýu Zku÷ku çkeswt ÷øLk fhðkLkwt rð[khu Au. yuLku ÚkkÞ Au fu “{Lku fkuE MktíkkLk LkÚke íkuÚke LkøkheLkk ÷kufku {Lku ðktrÍÞku fnu Au. MktíkkLkkuÚke ½h Mkkunk{ýwt ÷køku. çkkuh {wrAÞkLkk Ëkýk íkku Ãkûke Ãký ¾kíkkt LkÚke yLku MkðkhLkk Ãkku’h{kt ÷kufku Ãký {khwt {w¾ òuíkk LkÚke. {kxu nðu çkeS hkýe ÷kððe Ãkzu.” Zku÷ku çkúkñýLku økk{uøkk{ ÷øLkLkk Lkkr¤Þuh {kxuLkk fkøk¤ ykÃke {kuf÷u Au.
çkúkñý fkøk¤ ÷E LkhðhøkZ Ãknkut[u Au yLku fkøk¤ {khwýeLkk nkÚk{kt ykðu Au. fkøk¤ ðkt[eLku {khwýe {Lk{kt rLkÄkoh fhu Au fu ‘‘Ãkhýwt íkku hkÞ Zku÷kLku, nðuÚke Ãk]Úðe Ãkh çkeò íkku {k Lku çkkÃk !’’ yu ÃkkuíkkLkk rÃkíkkLku Zku÷kLku ÷øLkLkwt yk{tºký ykÃkðk ÷e÷wt Lkkr¤Þuh yLku ftfwðýko [ku¾k {kuf÷ðk fnu Au yLku fnu Au fu ‘‘MkwË yuf{u hkÞ Zku÷ku sðkhk ðkðe ÃkeXeyu çkuMku yLku ÃkqLk{u LkhðhøkZ{kt {khwýefw{kheLku Ãkhýðk ykðu.” çkúkñý Zku÷kLku sELku {khwýe MkkÚkuLkk ÷øLkLkwt ÷e÷wt Lkkr¤Þuh ykÃku Au. hkò çkeS ÃkíLke ÷kðu Au íku ðkík òýe fkuXkhe Ëw:¾e ÚkkÞ Au yLku yu fkuXkhýLku fnu Au, “fkuXkhý, hkÞ Zku÷kLkk ytík:Ãkwh{kt ½ýe MktwËh hkýe Au...Aíkkt hkòLku Lkðe hkýe ÷kððkLkk fkuz òøÞk Au.” nuhfe fkuXkhý fqðu Ãkkýe ¼hðk
òÞ Au íÞkt økkuhe hkýe íkktçkkLkkt çkuzkt {kÚku {qfe Ãkkýe ¼hðk ykðu Au. hkýeLku ðkík fhu Au, ‘‘økkuhe, hkÞ Zku÷ku íkkhkÚke AkLkku çkeS Lkðe fLÞk þkuÄu Au.’’ yk
Mkkt¼¤eLku hkýeLku økwMMkku ykðu Au. Zkur÷ÞkLku ÷kíkku {khu Au. íkktçkkfwtze{kt Ãkkýe økh{ fhe hkòLku ‘ðktMkku fhíkkt’ ÃkqAu Au : ‘‘ík{u çkeS fLÞk þkuÄku Aku yu ðkík
Mkk[e ? {khwt rÃkÞh Lkçk¤wt Ãkzâwt yux÷u Lkðe hkýe ÷kðku Aku...’’ hkò yuLku {Lkkððk, hkS fhðk «÷ku¼Lkku ykÃku Au fu ‘‘íkLku MkkuLkkLkku [qzku ½zkðe ykÃkeþ, Mkðk ÷k¾Lkku nkh ykÃkeþ, yktøkýu yktçkk hkuÃkkðe ykÃkeþ...’ yLku ‘nÚku¤e{kt Ãkzu÷k ‘Ík¤k’Lke {kVf Mkk[ðeþ’. ÃkAe Q{uhu Au fu “ðktrÍÞkLku ½ýku Ëku»k ! søkíkLkk ÷kufku {nuýkt {khu Au. ykÃkýu çkeS hkýe ÷kðeyu, íkuLku Ëefhk-Ëefhe Úkþu. ykÃkýu yu{Lku ½ýk nuíkÚke {kuxkt fheþwt. MkkÚku {¤eLku hnuþwt Lku ®Ãkøk¤økZLkwt hks fhþwt.” ÃkAe Q{uhu Au, “yk¤e çkqçkku-fhíkkt ËLk Íknu.. íkLku {wt fkxe LkU {u÷wt !”
®Ãkøk¤økZ{kt hkÞ Zku÷kLkku rððkn {tzkÞku Au. ÃkqLk{ ykðe Au Lku òLk
¼e÷e økeíkðkhíkk : Zku÷k-{khwýe
LkhðhøkZ Ãknkut[e Au. Zku÷kLkkt ÷øLk ÚkkÞ Au. òLkÃkûkLke †eyku Zku÷kLku rþ¾k{ý ykÃku Au fu ‘‘Mkk[ðsu, íkkhk Mkk¤k-Mkk¤eyku íkLku Auíkhe ÷uþu.’’
Zku÷ku {khwýeLku ÃkhýeLku ykðu Au. ÃkhÛÞkLke yuf hkík økE Au íÞkt
RLÿLkku MktËuþku ykðu Au fu “nu hkÞ Zku÷k, íkwt ®Ãkøk¤økZ{kt Ëkíký fhsu Ãký
RLÿÃkwhe{kt ykðeLku {w¾ Äkusu. suðku çkezk{kt ÷¾u÷ku MktËuþku {¤u fu íkhík Mkuðk {kxu RLÿÃkwhe{kt ykðíkku hnusu.” Zku÷kLku çkkh ðhMk RLÿÃkwhe{kt hneLku Mkuðk
fhðkLke Au yLku íkuh{u ð»kuo ®Ãkøk¤økZ ÃkkAk ykððkLkwt Au. Zku÷kLkk {w¾ ÃkhÚke
íkus Qze økÞwt Au. hkýeðkMk{kt sELku hkýeLku ðkík fhu Au. {khwýeLku ÄúkMkfku Ãkzu Au. yu òýu Ëkuzíkk ½kuzk ÃkhÚke Ãkze økE nkuÞ íkuðe ÚkE økE. hkýeLku rþ¾k{ý ykÃke Zku÷ku RLÿÃkwhe{kt òÞ Au yLku íÞkt yuLku MkhkuðhLke hûkk fhðkLkwt fk{ {¤u
Au. íÞkt yu fkýe Zku÷ýLkk «u{{kt Ãkzu Au.
çkkh çkkh ðhMk Ãkqhkt ÚkÞkt Au. {khw MktËuþku ÷¾u Au : “hkÞ Zku÷k ! ík{u yktçkk-yktçk÷e hkuÃkeLku økÞk Aku íkuLku çkkh ðhMk Ãkqhkt ÚkÞkt Au. yktçkkLku ‘÷wtçkk÷wtçk’ fuheyku Ãkkfe Au. ík{u fuheLke ‘þk¾’ ¾kðk Íx ÃkkAk ykðòu.”
yk fkøk¤ RLÿÃkwhe{kt ‘fkýe Zku÷ý’Lku {¤u Au. yu fkøk¤ Vkze Lkk¾u Au. sux÷k Ãkºkku ykðu Au íku çkÄk Vkze Lkk¾u Au. yk íkhV {khw rð÷kÃk fhu Au. yuLku ÚkkÞ Au fu fËk[ Zku÷kyu íÞkt çkeòt ÷øLk fhe LkkÏÞkt nþu. {khw fÕÃkktík fhu Au Lku yuLkk fÕÃkktíkÚke ðifwtXÃkwhe Äúqsðk ÷køke Au. ¼økðkLku {khwýeLkk Ëw:¾Lkku Ãkkufkh Mkkt¼éÞku Au. ykÚke ¼økðkLk (fwtszku-fwtsze) ÃkûkeykuLku ykËuþ ykÃku Au fu “nu Ãkûkeyku, ík{khe Mkqhs-[tÿ suðe Mkkunk{ýe òuze Au. ík{u çktLku Vhíkkt Vhíkkt ®Ãkøk¤økZ{kt sòu. MkqLkk ðkˤ{nu÷{kt hkÞ Zku÷kLke hkýe {khwýe Ãkrík rðLkk ½ýe Ëw:¾e Au, fÕÃkktík fhu Au. yuLkk ÃkríkLke ykíkwhíkkÚke hkn swyu Au. ík{u Íx ®Ãkøk¤økZ òyku. yu ík{Lku Äh{Lkkt ¼kE¼ktzw fheLku Úkk¤e{kt ÷e÷k {øk s{kzþu yLku MkkuLkkLke ðkxfe{kt s¤ Ãkkþu. yuLke ¼ez ¼ktøkeLku Íx ÃkkAkt ykðku.”
Ãkûkeyku òÞ Au. {khwýe íku{Lku Äh{Lkkt ¼kE¼ktzw fheLku Úkk¤e{kt ÷e÷k {øk s{kzu Au yLku MkkuLkkLke ðkxfe{kt s¤ ÃkkÞ Au. ÃkkuíkkLkk Ëw:¾Lke ðkík fhu Au. fwtszku fnu Au fu “íkwt {khe Äh{Lke çknuLk Au. nwt íkkhk Mk{k[kh ÷ELku ykðeþ.” fwtszku s{ýe Ãkkt¾ ÷ktçke fhu Au yLku {khwýe hzíkkt hzíkkt yu Ãkkt¾ WÃkh MktËuþku ÷¾u Au yLku fwtszkLku Mkk[ðeLku sðk fnu Au. fwtszku fnu Au; “çknuLk, yksLkku rËðMk y{khku Au Ãký ykðíke fk÷Lkku rËðMk íkkhku Au. íkwt þktríkÚke hkík ÃkMkkh
fhsu... y{u íkkhku MktËuþku ÷ELku ÃkkAkt ykðeþwt.”
fwtszkt Ãkûke Zku÷kLku þkuÄu Au. Zku÷ku MkhkuðhLke Ãkk¤u çkuXku Au. ÃkûkeLku swyu
Au yLku MktÄkLk fhu Au. íkeh fwtszkLkkt ÃkªAkt Ãkh ðkøku Au yLku yuLkkt ÃkªAkt ¾hu Au. Zku÷ku ÃkªAkt nkÚk{kt ÷u Au, {khwýeLkku MktËuþku ðkt[u Au. nfefík òýe íkuLku økwMMkku
[zu Au yLku Mk{òÞ Au fu hkýe Zku÷ýu yk fk¤wt fk{ fÞwO Au. Zku÷ku nò{Lku fneLku fkýe Zku÷ýLkwt {kÚkwt çkkuzwt fheLku {kÚku [qLkku [kuÃkzu Au, økÄuzu çkuMkkze çkòh{kt Vuhðu Au yLku AuÕ÷u LkøkhLke MºkeykuLkk ½k½hk ÄkuðkLke Mkò fhu Au. ÃkAe Zku÷ku {khwýeLku {¤ðk ®Ãkøk¤økZ ÃkkAku Vhu Au yLku çktLku {¤u Au.
MkíkswøkLke ðkhíkk f¤swøk{kt ykøk¤ [k÷u Au. swøk íkku ðne økÞk Ãký
ðkhíkk ykøk¤ [k÷u Au. yk fÚkk swËk swËk «Ëuþ{kt swËe swËe heíku fnuðkÞ Au. hksÃkqík «u{fÚkk yk heíku Ãký fnuðkÞ Au :
Ãkwtøk÷Lkk þkMkf Ãkwtøk÷u ÃkkuíkkLke LkkLke Ëefhe {khwLkku çkk÷rððkn LkhðhLkk hkò Lk¤Lkk Ãkwºk Zku÷k MkkÚku fÞkuo. {khw ðÞ{kt LkkLke nkuðkÚke yu {kuxe ÚkkÞ íÞkhu yuLku rðËkÞ fhðkLke níke. Zku÷ku {kuxku Úkðk ÷køÞku Ãkhtíkw íÞkhu Lk¤Lkwt {]íÞw ÚkÞwt. Zku÷ku rððknLke ðkík ¼q÷e økÞku. yuLkkt ÷øLk {÷ðkLke MkkÚku ÚkE økÞkt. {khwyu Ëqíkku îkhk Zku÷kLku ½ýe ðkh MktËuþ {kufÕÞk Ãkhtíkw Ëhuf ð¾íku yuLke ÃkíLkeyu ËqíkkuLku ðå[uÚke s hkufe ÷eÄk yLku Zku÷k MkwÄe yu MktËuþkyku ÃknkU[ðk Lk ËeÄk. ytíku {khwyu fux÷kf ÷kuføkkÞfkuLku Zku÷k ÃkkMku {kufÕÞk yLku yu{ýu Zku÷kLku {khw MkkÚkuLkkt ÷øLkLke ðkík ÞkË fhkðe. Zku÷kyu {khwLku {¤ðkLke RåAk fhe Ãkhtíkw yuLke E»kko¤w ÃkíLkeyu yuLku fÌkwt fu “{khw {he økE Au.” òufu Zku÷ku hkufkÞku Lkrn yLku ykøk¤ [k÷íkku ÚkÞku. hMíkk{kt zkfwyku {éÞk. yu{Lke MkkÚku ÷zkE ÚkE. zkfwLkk MkhËkhu fÌkwt fu ‘‘{khwLkkt ÷øLk çkesu ÚkE økÞkt Au.’’ fu{ fu yu zkfw Ãký {khwLku {LkÚke «u{ fhíkku níkku. Ãkhtíkw Zku÷kLkku {khwLku {¤ðkLkku rLkùÞ yzøk níkku. ytíku yu {khwLku {¤ðk ÃknkU[e økÞku. çktLku {éÞk Ãkhtíkw nS fükuLkku ytík ÚkÞku Lknkuíkku. ÃkkAk Vhíkkt hMíkk{kt {khwLku MkkÃk fhzâku yLku yu çku¼kLk ÚkE økE. yuLku {]ík Mk{SLku, hksÃkqík RríknkMk{kt Ãknu÷e ðkh, Zku÷kyu ÃkíLke MkkÚku r[íkk{kt [zðk RåAâwt. yu ð¾íku yuf Þkuøke-ÞkurøkLkeyu fÌkwt fu yu {khwLku Srðík fhe þfu Au. yu{ýu {khwLku SðLkËkLk ykÃÞwt. çktLku Vhe {nu÷ íkhV [k÷ðk ÷køÞkt. íÞkt ð¤e zkfwykuLkku MkhËkh yu{Lku {khðk ykÔÞku Ãkhtíkw ÷kuføkkÞfkuyu yu{Lku çk[kðe ÷eÄkt. ytíku
¼e÷e økeíkðkhíkk : Zku÷k-{khwýe
íkuyku yLkuf Ëw:¾ ðuXe {nu÷{kt ÃkkAkt VÞkO.
òuE þfkÞ Au fu W¥kh økwshkíkLkk ykrËðkMke rðMíkkh{kt fnuðkíke yLku
hksMÚkkLke Zku÷k-{khwýeLke fÚkk ½ýe swËe heíku fnuðkÞ Au.
ykrËðkMke ÷kuffÚkk{kt Zku÷k-{khwLkwt çkk¤÷øLk LkÚke Ãkhtíkw íkuyku ÞwðkLk ðÞu Ãkhýu Au yLku Zku÷kLku «Úk{ ÃkíLkeÚke çkk¤f LkÚke ÚkÞkt {kxu yu {khw MkkÚku
Ãkhýu Au. ykrËðkMke fÚkk{kt Zku÷k-{khwLkku rðhn RLÿLkk fkhýu ÚkkÞ Au yLku
Zku÷kLku {khw «kÃík fhðk Mkt½»ko fhðku Ãkzíkku LkÚke. ßÞkhu hksMÚkkLke fÚkk{kt yuLku
zkfwyku MkkÚku Mkt½»ko fhðku Ãkzu Au. ykrËðkMke fÚkk{kt {khwLku Zku÷ku s [knu Au
ßÞkhu hksMÚkkLke fÚkk{kt zkfwLkku MkhËkh Ãký {khwLku [knu Au {kxu Mkt½»ko ÚkkÞ Au. ykrËðkMke fÚkk{kt Zku÷ku RLÿÃkwhe{kt fkýe Zku÷ýLkk «u{{kt Ãkzu Au yLku Zku÷ku {khwLku Lkk {¤u íku {kxu {khwLkk MktËuþ Zku÷k MkwÄe ÃknkU[ðk Ëuíke LkÚke. hksMÚkkLke
fÚkk{kt Zku÷kLke Ãknu÷e hkýe {khwLkk MktËuþ Zku÷k MkwÄe ÃknkU[ðk Ëuíke LkÚke. ykrËðkMke ÷kuffÚkk{kt {khw Zku÷kLku {¤ðk «ÞkMk fhu Au yLku ¼økðkLk yuLke MknkÞ fwtszk Ãkûkeyku îkhk fhu Au; ßÞkhu hksMÚkkLke fÚkk{kt {khwLku «kÃík fhðk
Zku÷ku «ÞkMk fhu Au yLku Þkuøke-ÞkurøkLke yLku ÷kuføkkÞfku yuLke {ËË fhu Au. çktLku fÚkk{kt [{ífkhLkwt ík¥ð Au.
÷øLk {kxu çkúkñý MkkÚku ÷e÷wt Lkkr¤Þuh {kuf÷ðkLkku rðrÄ, ËefheLku ðhLke ÃkMktËøkeLkku yrÄfkh, hkýeLkwt yLku fkuXkhýLkwt fqðu Ãkkýe ¼hðk sðwt yLku íÞkt ðkíkku Úkðe, økkuhe hkýeLkwt hkòLku ðktMkku fhe ykÃkðku, Zku÷kLkwt ðktrÍÞkÃkýkLkwt
Ëw:¾ yLku íku fkhýu çkeS ÃkíLke {kxu Zku÷kLkwt økkuhe hkýeLku Mk{skððwt, «÷ku¼Lk ykÃkðkt; ‘íkLku fkxe LkU {u÷wt’ yuðwt ð[Lk ykÃkðwt. ÷øLk ð¾íku Zku÷kLku †eyku îkhk yÃkkíke rþ¾k{ý, {khwLke þtfk fu Zku÷kyu çkeòt ÷øLk íkku Lkrn fhe ÷eÄkt nkuÞ? {khwLkk ÃkkufkhLku ¼økðkLk Mkkt¼¤u – {ËË {kuf÷u, fwtszk ÃkûkeykuLku Äh{Lkkt ¼kE¼ktzw fhðk yLku ÷e÷k{øk s{kzðk – MkkuLkkLke ðkzfe{kt Ãkkýe Ãkkðwt, {khwLkku fwtszkLke Ãkkt¾ Ãkh MktËuþku ÷¾ðku, Zku÷k îkhk fkýe Zku÷ýLku {kÚkwt çkkuzwt fhe {kÚku [qLkku [kuÃkze yLku økÄuzu çkuMkkze çkòh{kt Vuhððe ðøkuhu «Mktøkku îkhk yk økeíkfÚkk{kt ÷kufSðLkLke {kLÞíkkyku, heík-rhðkòu yLku íku{Lke SðLkþi÷eLkwt «ríkrçkBçk Ëu¾kÞ Au.
(xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS îkhk íkk. 8-3-2013Lkk hkus ÞkuòÞu÷k ÃkrhMktðkË{kt ðt[kÞu÷wt ÔÞkÏÞkLk, sYhe VuhVkh MkkÚku) (÷kuføkwsohe, {k[o-2018)
¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ MktÃkkrËík ¼e÷ fÚkkøkeík: nkuLkku÷ nkuxe zkì. sÞkLkLË òu»ke
ykrËðkMke ftXMÚk ÃkhtÃkhkLkk MktþkuÄLk-MktÃkkËLkûkuuºku zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkwt fkÞo {kºk ¼khíkeÞ fûkkyu s Lknª, Ãký yktíkhhk»xÙeÞ fûkkyu Ãký LkkUÄÃkkºk çkLke økÞwt Au. ykrËðkMke ¾kMk fheLku ‘¾uzçkúñk íkk÷wfkLke «køkiríknkrMkf MktMf]ríkyku’ rð»kÞ{kt Ph.D. {kxu MkV¤ MktþkuÄLk fhe, ykrËðkMke ÷kufrðãk, ÷kufðkÊT{Þ ðøkuhu ûkuºkku{kt fk{ fhðkLke Ãkqhe þk†eÞ ûk{íkk rMkØ fhe ÷eÄe níke.
WÃkhkuõík ûkuºk – ¾uzçkúñk-Ëktíkk-fkuxzk ÃktÚkf{kt, MkhnËe hksMÚkkLkLkk ðÄíkk ykuAk «¼kð Lke[u Sðíke, SðLkÞkºkk ÔÞíkeík fhíke, ykrËðkMke «òLkkt yu{ýu su ÷øk¼øk 40 sux÷kt MktþkuÄLkku-MktÃkkËLkku ykÃÞkt Lku ykÃÞu òÞ Au íku{kt yk økútÚk “¼e÷ fÚkkøkeík : nkuLkku÷ nkuxe, ¼e÷ ¼sLkðkhíkk : nk÷Ëu nku¤tøke yLku LkkøkÍe Ë÷Íe”Lkku «fkþLk ¢{ çkkðeMk{kuAu.
ynª {khku WÃk¢{ nk÷Ëu nku¤tøke yLku LkkøkÍe
Ë÷ÍeLke ¼e÷ ¼sLkðkhíkkLku Akuze, {kºk yLku {kºk “¼e÷
¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ MktÃkkrËík ¼e÷ fÚkkøkeík: nkuLkku÷ nkuxe
fÚkkøkeík : nkuLkku÷ nkuxe”Lke [[ko fhðkLkku hnuþu. fkhý, {ÞkorËík Mk{Þ{kt su íku økútÚkLku {khe þÂõík{rík MkqÍçkqÍ «{kýu LÞkÞ ykÃke þfkÞ.
yk økútÚkLkwt «fkþLk økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh îkhk ÚkÞwt Au.
økútÚkLkkt «khtr¼f 10 Ãk]cku{ktÚke Ãkkt[ Ãk]cku{kt ‘÷kuf’ rðþuLkwt ¼khíkeÞ ®[íkLk ÔÞõík fhe, Ëþ{k Ãk]c{kt yk MktÃkkrËík fÚkkLkk økkÞfku, økkðkLkku Mk{Þ yLku rðMíkkhLke Mk{s ykÃke Au, su ykðkt MktþkuÄLkkuLke ÃkkÞkLke rþMíkLkku ÃkwhkðkuAu. yk ¼e÷ fÚkkøkeík - nkuLkku÷ nkuxeLke [[ko fhíkkt Ãknu÷kt yuLkk {q¤ ðkfTMðYÃk{kt fux÷kf fÚkktþku òuEyu :
“yu...ÄLk fhe, ÄLk {kuxku ðkh... nk hu yufk ËLkuhku Mk{kÍkuøk, Mk{kÍkuøkLkku {kÍkuøk ykðku... fýkLku ¾B{k ! nk hu ÍwLkkt økeíkkt Mkuíku ykðkt... MkkÚke Vkxu, MkkÞkuh W÷xu... nkhu Íwøk íkku økk... nkLku ðkhíkk çkku÷u...’’
Úkkuzwt Úkkuzwt ¼k»kktíkh Mk{síkk sEyu –
“nu... ÄLÞ ½ze yLku ÄLÞ þw¼ rËðMk ykÔÞku. yuf rËðMkLkku MktÞkuøk, MktÞkuøk{kt {nkMktÞkuøk Q¼ku ÚkÞku. ½ýk ½ýk ík{Lku ¾B{k ! sqLkkt økeíkku M{]rík{ktÚke ÞkË ykðu Au yLku ËrhÞk{kt ¼híkeLkkt {kuòt A÷fu yu{ Akíke Vkxu Au, hMkk¤ fÚkk fnuðk. Þwøkku íkku síkk hÌkk Ãký ðkhíkkLkk þçËku ¼w÷kÞk LkÚke. y{h, yûkÞ, yûkh çkLkeLku yksuÞ çkku÷kÞ Au...”
{q¤ þçËku : “nkhu MkíkÍwøkLke ðkhíkk... nk f¤Íwøk{k çkku÷u... f¤ÍwøkLkkt {kìLkðe fuðkt nkìÃk¤u...’ Þwøkku Ãknu÷ktLke yux÷u fu MkíkÞwøkLke ðkhíkk yíÞkhu fr¤Þwøk{kt fnuðkÞ Au Lku fr¤ÞwøkLkkt {kýMkku ¼khu hMkÚke, rðM{ÞÚke, [rfík ÚkELku, Ë¥kr[¥k ÚkELku Mkkt¼¤u Au. yk fÚkkLkku ykLktË ÷qtxu Au.
“nkLku nkuLkøkheyku økz nU, íku nkuLkku÷ nkuxe... nkuLkku÷ nqíke Ãk{h xkur÷Þu..nkLku nkuLkku÷Lk nqíku nÃkLkwt ykðu ! ykË{e nÃkLkkt{k ykðku.... ÍkuðLk nÃkLkk{kt ykðwt... ÍçkfeLk çkuXe Úkkyu... nkhu Íkuyu {kuxk {kuxk zku¤u...nkhu
{Lk{k hkuyu... yÍTÍh ðÍTÍh hkík fkxu...
Ãke¤eyk ÃkhfkMk Úkk... Íkhu Íkhu ÍLkkuðh çkku÷u.. nkuLkku÷ ÚkhÚkh
íkqÍu...{Lk{kt rðMkkh ykðu...
“fu {khe yuheLke Íkuheyku íkku Íkíke hEyku...
fu yøk÷u Ãkkuðu {U íkku nwt ¾kíkk fk¤kLku íke÷ yku...
fu yøk÷u hu Ãkkuðu {U ¾kíkk fk¤k íke÷ hu yku...
ykìýu Ãkðu {Lku ykzk hu ykÞk hu yku...
yu nkuLkku÷ nkuxe fwðhe íkku Ytøkkt hk¤u hu yku...
{U nwt {kheyk hu ÷ðíkk {kurhÞk hu yku...
{khe yuheLke Íkuhe Íkíke hEyku hu yku...
{utnwt futhkt ¾kuxkt hu fkì{ hu yku...
yøk÷u Ãkkuðu {U ¾kuxkt fkì{kt fUhkt hu yku...
íku ykìtýu Ãkkuðu hu ykzkt ykrðÞkt hu yku...
çkkÃkhe nkuLkku÷ nkuxe fwtðhe íkku ÃkkËhðku ½qhU yku...
fu QXíkU ÚkfU VxfU íkqxu hu fkìtMk¤eðk¤e hu fUnku yku...
fu yuhe ÍkuheLke íkku Íkíke hEyku nut hu yku...
çkkÃkhe fu ykìt¾kt{k nhkðý ÃkkËhðku fqhU hu yku...
fu QXíkU ÚkfU nkxfu íkqxu íkku fkìMk¤eLke fUnku hu yku...
{Mkfu Ãkkøku xkur÷ykLkkt yk¤u hu yku....
fU Mkk÷íkkt zuhkt {U íkku Lknª Ãkøkðkt hu yku...
{U Lknª {khe hu fk¤e økkÞku hu yku...”
yk Ãkãkr¼ÔÞÂõík ÃkAe yuLke Mk{s{kt økãkr¼ÔÞÂõík ykðu Au, su{kt ¾qxíke fzeykuLke ðkík fne Ëuðk{kt ykðu Au, Mkkhktþ ykÃke Ëuðk{kt ykðu Au yLku ykøkk{e fÚkkðMíkwLkku Mktfuík ykÃke ËuðkÞ Au. yk yÚkkoðLkku Lk{qLkku :
“íkku {hkÍ hu... ÄLk fhe, ÄLk {kuxku ðkh.. yufk ËLkuhku Mk{kÍkuøk, Mk{kÍkuøkLkku {kÍkuøk ykðku... nkhu MkíkÍwøkLke ðkhíkk... nk f¤Íwøk{k çkku÷u. yu yðU nkuLkku÷ nkuxe nU... nkhu hkuyu-híkhu Íqhý {kìzu... {kìzu ðkˤ{U÷{k... íku yðíkkh {U nwt ¾kuxwt fkì{ fhwt...{U nwt ¾kíkk fk¤k íke÷ íku ykìýu Ãkð {Lk ykzk ykðk ?...nkhu Lknª {khk ÷e÷k {kurhÞk...nkLku Lknª {khe fk¤e økkÞku... nkuLkku÷ nkuxe nU... ykì¾ku{k ÃkkËhðku fqhU... nkhu yufe ykì¾u nhkðý fqhU... íku nkuLkku÷ nU... {Lk{k rðMkkh fhu... {khe yuhe-ÍkuheLke nkhe Íkíke hEyku... íku yðíkkh {U nwt ¾kuxkt fkì{ fhkt... nkLku íku {Lk ÷kzku Lknª {¤íkku..!”
{Ähkíku MkkuLk÷Lku MkÃkLkwt fnu Au :
¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ MktÃkkrËík ¼e÷ fÚkkøkeík: nkuLkku÷ nkuxe
“MkkuLk÷, íkkhk çkkÃkwLku fnu fu íkkhk ÷øLkLke MkøkkE {kxuLkkt ÷e÷kt Lkkr¤Þuh ÷ELku çkúkñý ¾kuhe ¾kÃku÷{kt òÞ. ¾kuhe ¾kÃku÷{kt YÃkËu hý{ý hks fhu Au. çkúkñý sELku YÃkËuLku íkkhk ÷øLkLkkt ©eV¤ ykÃku.”
MðÙwt Ãkqhwt Úkíkkt MkkuLk÷ ÍçkfeLku çkuXe ÚkkÞ Au. MkkuLkkLkku MkqÞo Qøku Au. fkøk¤{kt MðÃLkLkku MktËuþku ÷¾e, ËkMkeykuLku çkkÃkw ÃkkMku {kuf÷u Au. fkøk¤ ðkt[eLku çkkÃkw «íÞw¥kh ykÃku Au :
“fwtðhe, ykÃkýu íkku {kuxkt ÷kìf ! yuðe ðkíkkuÚke, íkku ÷kS {heyu ! íkkhk ÷u¾ «{kýu MkøkkE Úkþu. yíÞkhu íkku ¾kE-Ãke ®nzku¤k¾kxu nª[.”
çkkÃkwLkku «íÞw¥kh ðkt[e MkkuLk÷Lku heMkLkk ‘{kuh’ [zu Au. ÃkøkLke ÃkkLkeÚke heMk [ze [kuxe{kt ykðu Au. økwMMkkÚke MkkuLk÷ ÚkhÚkh Äúqsu Au. Akíke{kt Úkhfku ykðuAu.
MkkuLk÷ VheÚke fkuhku fkøk¤ ÷u Au yLku hzíke hzíke fXkuh ðkýe{kt çkkÃkwLku ÷¾u Au :
“çkkÃkw, ík{u {khk ÷øLk {kxu Wøk{ýk-ykÚk{ýk Ëuþku{kt MktËuþk {kuf÷ku. Lknª íkku nwt fxkh ¾kELku {hwt Awt fu ðkˤ{nu÷Lke yxkheÚke Ãkze {hwt Awt. çkkÃkw, ¼hÞkiðLk{kt ykðe Awt yLku ík{Lku ¾çkh fu{ Ãkzíke LkÚke ! çkøkze økÞu÷wt ËqÄ
ðkz{kt Mkkhwt yLku ÞwðkLk fLÞk MkkMkhu ¼÷e ! ¾kuhe ¾kÃku÷{kt YÃkS h{ý÷ hks fhu Au. yk hkswftwðhLku {khk {kxu ÃkqLk{u ÃkeXeyu çkuMkkzðkLkku MktËuþku {kuf÷ku. Lknªíkh íkLku fwtðkhe fLÞkLkwt f÷tf ÷økkzwt Awt !”
MkkuLk÷ ºkkøkwwt fhíkku, ykfhku W¥kh ÷¾e, ËkMkeykuLku ykÃku Au. MkkuLk÷Lkku
MktËuþku ðkt[e hkò rð[khu Au : “nðu {kuzwt fhðwt Mkkhwt LkÚke.” MkirLkfkuLku ykËuþ ykÃku Au : “MkhËkhku, çkòh sE ÷e÷kt Lkkr¤Þuh ÷ELku çkúñËuðíkkLku çkku÷kðe ÷kðku.” çkòh{ktÚke LkkzkAze, ©eV¤ MkkÚku ykðu÷k çkúñËuðíkkLku fnuðk{kt ykðu Au fu “Íx fhku, ík{khu MkkuLk÷ fwtðheLkk ÷øLkLkkt ÷e÷kt Lkkr¤Þuh, MkkuLkkLkku xfku yLku ÃkkLkçkezkt ÷ELku ¾kuhe ¾kÃku÷{kt sðkLkwt Au. YÃkËu h{ý÷ íÞkt hks fhu Au. íkuLku ÷øLkLkkt ©eV¤ ykÃke, [k÷w {kMkLke MkwË yuf{u sðkhk ðkðe ÃkeXeyu çkuMkðkLkwt yLku ÃkqLk{Lkk rËðMku òLk ÷ELku MkkuLkøkhkøkZ{kt Ãkhýðk ykððkLkwt yk{tºký ykÃkðkLkwt Au.”
MktÞkuøk yLku þw¼ MktÞkuøkLkku {nkMktÞkuøk ykÔÞku. yuf íkhV YÃkËuuLku Ãkrík
íkhefu Ãkk{ðk MkkuLk÷fwtðhe hkus fkuhk fkøk¤ Ãkqsu Au yLku rðhn{kt-ðúík{kt ÄkýkLke
Vkuíkze{kt Mk{kÞ yux÷wt s Ãkkýe Ãkeyu Au.
çkeS íkhV ¾kuhe ¾kÃku÷{kt íkuh ÷e{zeykuLke AkÞk{kt ykðu÷k çkkh [kuhk Ãkh òs{ku ÃkkÚkhðk{kt ykðe Au. YÃkËu EzhøkZ økÞku Au íkuÚke fkfk fqÃkËu òs{ Ãkh çkuMkeLku ‘økh{e økh{e’-økðo¼hu÷e ðkíkku fhu Au, íÞkt çkúñËuðíkkyu
MkkuLkøkhkøkZLkku MktËuþku ykÃÞku. fqÃkËuyu ðktåÞku Lku rð[kÞwO fu YÃkËu íkku Ezh økÞku
Au íkuLkk MÚkkLku yLku Lkk{u nwt s ÷øLkLkwt ÷e÷wt Lkkr¤Þuh Mðefkhe ÷E, ÃkeXeyu çkuMke, MkkuLk÷Lku nwt s fu{ Lk Ãkhýe ÷kðwt ? YÃkËuuLku ¾çkh s Lknª Ãkzu.
fqÃkËu hý{÷ MkkuLkkYÃkkLkkt Ãk÷ký {ktze, òLk ÷E MkkuLkhkøkZ ykÔÞku. ðz÷k-ÃkeÃk¤kLke AkÞk{kt òLkLkku Wíkkhku yÃkkÞku. ðuðkýku Mkk{Mkk{e Lkk[íkefqËíke VxkýkLkku ÄkuÄ ðhMkkðu Au. íkqhe-íkhøkk¤k h{ík fhu Au. nkuh{kt ðkòt Lku
Mkktøke Zku÷ ðkøku Au. ÷øLkLkku WíMkð ò{u Au.
çkeS íkhV ðkˤ{nu÷{kt MkkuLk÷Lku Vq÷ [zu Au, Qíkhu Au. íku ËkMkeykuLku
Vh{kðu Au :
“Mkqtz÷k{kt çkksheLkkt ZqZkt(çkksheLkk Ëkýk fkZe ÷eÄu÷ku ¼køk) ÷E òyku Lku ðhhkòLku fnku fu {ktzðu yktçkk-òtçkwLkkt ÃkkLkLkkt íkkuhýku çkktÄðk Ëkuhe ðýe ykÃku.”
ËkMkeyku økE Lku sðkçk ÷ELku ykðe :
“fwtðhe ZqZkLke Ëkuhze ðýðkLke ðkík sðk Ëku. òLk ¼q¾Úke Ëw:¾e ÚkkÞ
Au. ÃkhýðkLke s÷Ëe íkiÞkhe fhku.”
nðu MkkuLk÷Lku þtfk økE fu YÃkËu nkuík íkku Mkk{u W¾kýkLkku Mkk[ku «íÞw¥kh ðk¤ík. yk YÃkËu Lk nkuÞ. çkeòu s nkuðku òuEyu.
Mkkík rËðMk òLk Ãkze hne. MkkuLk÷ Ãkhýðk ykðíke LkÚke. òLkLkk Ëw:¾Lkku Ãkkh LkÚke. ... fkufheyku hý{÷ fqÃkËuLke hkýeLku fnu Au : “hkýe, íkwt ¾kuhe ¾kÃku÷{kt ò yLku YÃkËu Mkk{u fqÃkËuyu fhu÷k fÃkxLke ðkík fh. YÃkËu s MkkiLku Ëw:¾{ktÚke Akuzkðe þfþu.”
hkýeyu YÃkËuLku Mk{òÔÞku fu MkkuLk÷u MktËuþk{kt ÷ÏÞwt níkwt fu ‘‘YÃkËu, íkkhk {kxu fkuhk fkøk¤ Ãkqswt Awt. íkkhk Lkk{Lke {k¤k sÃkwt Awt. íkkhk rðhn{kt ÄkýkLke
Vkuíkze{kt Mk{kÞ yux÷wt s Ãkkýe Ãkeô Awt. íkwt Sðíkku nkuÞ íkku ÞkiðLkLku Ëkçkðk,
¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ MktÃkkrËík ¼e÷ fÚkkøkeík: nkuLkku÷ nkuxe
ÃkqLk{u òLk ÷ELku Íx Ãkhýðk MkkuLkøkhkøkZ ykð. Ãký fkfu fÃkx fÞwO; íkwt
òLkiÞkykuLku Ëw:¾{wõík fh...”
ðkík Mkkt¼¤eLku YÃkËuLku heMkLkk ‘{kuh’ [zâk. Ãkøku LkkøkVýe {kusze Ãknuhe, MkkuLkkYÃkkLkkt Ãk÷ký fhe, [uíkLk ½kuzkLku MkkuLkkYÃkkLke ÷økk{ ¼eze, YÃkLk¤e
çktËqf ¾¼u ÷E, nkÚk{kt ðes¤e suðe [{fíke ík÷ðkh ÷E, økwMMkkÚke ÚkhÚkh Äúqsíkku YÃkËu ¾kuhe ¾kÃku÷Lku SÔÞk{ÞkoLkk swnkh fhe, Ezhðk¤e økkuºkËuðe LkkøkLke ËuðeLku fnu Au : “{kíkk, ÞwØ{kt {khk ¾ktzu ¼uøke ykðsu yLku {khk MkkÚk{kt hnusu.” yLku ½kuzkLke ÍzÃkÚke Ãkðoíkku Qzu Au yLku YÃkËu {khøku {khøku òÞ Au.
‘yufk ËLkuhku Mk{kÍkuøk Lkt Mkk{ÍkuøkLkku {kÍkuøk ykðku nU... nkuLkku÷ nkìxe ðkˤ {U÷u ¼{h çkkhene Íkuð÷k Íkuyu... íku ËkMke-MkkuheyktLk ðkík fhU... nkhu fkuE nhËkh ykðk nU... íku ík{u nhËkhkt fLku ÍkÍku, Lku yðuý ÍkELk yuíkhwt fUÍku... nkhu nkuLkku÷ nkuxeyu {ku¾÷e ykðeyku.. íku xwzkLke ÃkkìLk {u÷ðe... nkLku {kìzðk yuXý Ëkuhe MkkEÍu.. íku ykìçkk-òtçkwnkt ÃkkìLkne {ktzðku çkkìíkðku nU.. yuíkhwt fELk ÃkkMke ykðÍku...”
–fkuE þw¼ ½zeyu, nkuLkku÷ yLku ËkMkeyku ðkˤ{nu÷Lke çkkheyu çkuXe çkuXe, fkuEf MkhËkhLku ykðíkku swyu Au. íkuLku fnuý {kuf÷ðk{kt ykðu Au fu ZqZktLke (çkksheLkkt zqtzkt{ktÚke Ëkýk fkZe ÷eÄk ÃkAeLkku ¼køk) Ëkuhe çkLkkðe ykÃkku. yktçkk òwtçkwzkLkkt ÃkkLkÚke {ktzðku þýøkkhðku Au. yk Xtzwt Ãkkýe ík{khu Ãkeðk {kxu...”
[íkwh YÃkËu MkkuLk÷Lku Mkk{u fnuý {kuf÷u Au fu MkkuLk÷ [khýe{kt Ãkkýe ¼he {kuf÷ku. nwt ZqZktLke Ëkuhze íkiÞkh fhe ykÃkeþ... ynª nkuLkku÷ nkuxeLku ¾kºke ÚkE òÞ Au fu suLkk {kxu nwt fkuhk fkøk¤ Ãkqsíke níke, ÄkýkLke Vkuíkheyu Ãkkýe Ãkeíke níke íku s yk MðÃLk-Ãkwhw»k YÃkËu Au. nðu, “Lknª Ze÷ktLkkt fkì{...Íx fhíkkt {kuhwt ÚkkÞ yku...” íkktçkkfwtze{kt Ãkkýe økh{ fhku, fwtðhLku MLkkLk fhkðku... ½xLkk¢{ ykøk¤ ðÄíkkt çkúkñý Ëuðíkk îkhk nkuLkku÷-YÃkËuLkkt ÷øLk ÚkÞkt. {kLk¼tøk ÚkÞu÷ku fqÃkËu ÚkhÚkh Äúqsðk ÷køÞku. hý{÷ YÃkËu, fqÃkËuLkk òLkiÞk çku Ãkûk{kt ðnU[kE økÞk. Mkk{Mkk{k Ãkzfkh VUfkÞk. YÃkLk¤e çktËqfku Aqxðk ÷køke. Ãkkzk Ãkzu íku{ MkhËkhku Ãkzðk ÷køÞk.
MkkuLk÷u yxkheyuÚke yk hý¼khík òuÞwt. YÃkËuLkk MkhËkhkuyu fkufheyku
hý{÷ nÛÞku. fqÃkËuLkwt òuh íkqxâwt. íku ¾kuhe ¾kÃku÷ ¼køke Aqxâku. Ãký, YÃkËuyu
Ãkzfkhe Lku íkuLkku ÃkeAku fÞkuo. fqÃkËu EzhøkZ{kt Mktíkkðk søÞk þkuÄðk {ktzâku.
¾kuhe ¾kÃku÷{kt fkøkzk çkku÷u Au. EzhLkk hkòLku YÃkËuyu fqÃkËuLkk fÃkxLke ðkík fhe. íÞkt s fqÃkËuyu YÃkËuLke ÃkeX ÃkkA¤, çktËqfLkku ¼zkfku fhe YÃkËuLku Ãkkze ËeÄku. yk çkÄwt fÃkx f]íÞ òuE-Mkkt¼¤e EzhøkZLkku hkò, ¢kuÄu ¼hkE, MkhËkhkuLku nwf{ fhu Au fu fqÃkËuLku Íx Ãkkze Ëku. økku¤eykuLke h{Íx ðå[u fqÃkËu nýkÞku. yufk ËLkuhku Mk{kÍkuøk Lkt Mk{kÍkuøkLkku {kÍkuøk ykÔÞku. MkkuLkøkhkøkZLke
ðkˤ{nu÷Lke ¼{hçkkheyu çkuXu÷e nkuLkku÷ nkuxe rð[khu Au : “¼økðkLku ðifwtX{ktÚke {Lku yntfkheyku, ÃkkÃkeykuLkk Lkkþ {kxu Ãk]Úðe Ãkh {kuf÷e níke. 20 ð»ko Ãkqhkt ÚkÞkt. MkkíkðeMkku (7x20=140) MkkuLkøkhk MkhËkhku {hkÔÞk. ¾kuhe ¾kÃku÷Lkk yntfkheykuLkku, Ëøkk¾kuhkuLkku få[h½ký fkZâku. ¾k÷e ¾ÃÃkh ¼heLku íkuykuLkwt ÷kune ÃkeÄwt. nðu {Lku þktrík ÚkE. {]íkfkuLkk {MíkfLke {k¤k øk¤k{kt Äkhý fhe. Mðøkuo økE yLku ¼økðkLkLku fÌkwt : “¼økðkLk, nwt íkkhe {kuf÷u÷e Ãk]Úðe Ãkh økE níke. f¤Þwøk{kt Ãk]Úðe Ãkh rLkþkLke {qfeLku ykðe Awt. f¤Þwøk{kt ßÞkt ßÞkt ͽzku Úkþu íÞkt ÃknkU[e sEþ. {Lku nhk¤eËuðe (Mk÷kze-ytËhku-ytËh Mkk[wt¾kuxwt fne ÷zkðe {khLkkhe, ͽzku fhkðLkkhe) íkhefu ÷kufku Ãkqsþu, {khe Mkuðk fhþu.’’
“MkíkÍwøkLke ðkík, f¤Íwøk{kt çkku÷u. íku Ãkhe Mk{k fuðe nkìÃk¤u ! Íeðíkk Íeð rf÷ku¤ frhÞu....”
yk{ Ãknu÷e Lkshu yk ¼e÷ fÚkkøkeík-nkuLkku÷ nkuxe yuf «ýÞfÚkk ÷køku. MkkuLk÷u ÃkkuíkkLkk MðÃLkÃkwhw»k YÃkËu MkkÚku ÷øLk fhðk fkuhk fkøk¤ ÃkqßÞk, ÄkýkLke VkuíkzeLku s {kæÞ{ çkLkkðe, Ãkkýe LknªðíkT ÃkeÄwt. «u{Ãkºk ÷ÏÞku fu ‘‘íkkhk Lkk{Lke s {k¤k sÃkwt Awt. {khk ÞkiðLkLku Ëçkkððk ÃkqLk{u òLk ÷ELku Íx ykð...’’ nfefíku, fÚkkLkk ytíku ykðíke MkkuLk÷Lke furVÞík fu ykí{kuÂõík îkhk òuðk {¤u Au fu ¾hu¾h íkku yk ÷øLkMktçktÄ Q¼ku fhðk ÃkkA¤ yuf «Ãkt[÷e÷k, fÃkx÷e÷k fk{ fhíke níke. ÷øLkLkwt íkhfx h[e YÃkËu-fqÃkËuLku yLku Ãku÷k MkkíkðeMkku (yufMkku [k÷eMk) MkhËkhkuLku ytËhkuytËh Xtzu Ãkuxu ÷zkðe-fÃkkðe-¾ík{ fhkðe, ¾k÷e ¾ÃÃkh ¼he ¼heLku ÷kune s Ãkeðwt níkwt. ÷øLk yu «u{k[kh Lknkuíkku, {kºk Lku {kºk ¢qh Ãkkþðe ®nMkk[kh níkku.
MkkuLk÷Lku ðifwtXÃkríkyu nuíkwÃkqðof s Ãk]Úðe WÃkh ÃkkÃkeyku, yntfkheykuLke
¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ MktÃkkrËík ¼e÷ fÚkkøkeík: nkuLkku÷ nkuxe
ðå[u ytËhkuytËh yÚkzk{ýku fhðk {kuf÷e níke íkuLkwt fk{ fr¤ÞwøkLkkt {kLkðeyku
ðå[u ¼t¼uhýe fhðe, ytËhkuytËh ðuhÍuh «Mkhkððkt yLku ÷zkðeLku ¾ík{ fhðkLkwt níkwt.
nkuLkku÷ nkuxe nhk¤eËuðe íkhefu, ÃkkÃk yLku yntfkh, fqzfÃkx suðk yðøkwýkuLkk «íkefYÃk Ëuðe íkhefu fr¤Þwøk{kt Ãk]Úðe WÃkh yÂMíkíð{kt ykðe yLku Au, hnuðkLke Au.
{Lku çkeòu {n¥ðLkku {wÆku Ëu¾kÞ Au íku yu fu yk «òLkkt {q¤ Lkhe ykrË{íkk fu rþfkhe MktMf]rík fhíkkt f]r»kMktMf]rík, hksMÚkkLke hksðe MktMf]rík MkkÚku íkk÷{u÷ Mkkhe heíku MkkÄu Au. yk fÚkk{kt ÷øLk {kxu òLk ÷ELku ykðíkkt Ãknu÷kt þw¼fkÞo YÃku MkwË yuf{u sðkhk ðkðe, íkuLkwt ÃkqsLky[oLk fhe ÃkqLk{u Ãkhýðk sðkLkwt Mkq[Lk Au. yu heíku f]r»k MktMf]ríkLkwt Ãkqhwt «[÷Lk Au. hks-hsðkzkt, hks{nu÷ku, hksfeÞ ÞwØkuLke yuLku {krníke Au, «íÞûk fu Ãkhkuûk heíku yk fÚkkyku yu{Lkk SðLk[¢ yLku ðkÊT{Þ{kt Mktf¤kÞu÷e Au. yu «íÞu ykf»koý Ãký Au. yk ¼e÷ fÚkkøkeík{kt ykðíkkt MkkuLkøkhkøkZ, ¾kuhe ¾kÃku÷, ¼e÷ ¼sLkðkhíkk : nk÷Ëu nku¤tøke yLku LkkøkÍe Ë÷Íe’{ktLkk ÷kuÚkrýÞkøkZ, LkuíkwhøkZ ðøkuhuLke yiríknkrMkf-¼kiøkkur÷f ÂMÚkrík-ÃkrhÂMÚkrík Ãký RríknkMk, Lk]ðtþþk†, ÷kufrðãk, Mk{ksþk† ðøkuhuLkk yÇÞkMkeykuyu [fkMkðk suðe Au. òufu EzhøkZ, ÃkkxýøkZ, [kuxe÷køkZ íkku òýeíkkt s Au. þõÞ Au ykðe íkÃkkMk{kt LkðLkðkt yÕÃk¿kkík, y¿kkík íkÚÞku çknkh ykðu.
ºkýu fÚkkLkkt yiríknkrMkf Ãkkºkku YÃkËu hý{÷, fqÃkËu hý{÷, fkufheyku hý{÷, fhýhkòLkku fwtðh nk÷Ëu, [kuxe÷kLkk LkhhkòLkk hksfwtðhku LkkøkS yLku Ë÷S, Ëk¼hkòLkku fwtðh ðøkuhuLke yiríknkrMkf ÂMÚkrík Ãký RríknkMkrðËkuyu þkuÄðe òuEyu.
ðkˤ{nu÷Lkku ði¼ð, ½kuzkLkkt MkkuLkkYÃkkLkkt Ãk÷ký, MkkuLkkYÃkkLke ÷økk{ ðøkuhu ÃkqhuÃkqhkt ðkMíkrðf nkuðkLku çkË÷u, ðÄw fkÕÃkrLkf nkuE þfu. fkhý fu, ykÃkýe ¼kðLkkyku ½ýe ð¾ík fÕÃkLkkLkk ½kuzkyku WÃkh Qzu Au. Mkk{kLÞ fu yMkk{kLÞ ÃkkÃkz ¼køkeLku ßÞkhu ¾ðzkððkLkku nkuÞ íÞkhu WÃk{k{kt [tÿ suðku {kuxku økkðk{kt ykðu s Au. [tÿ suðzku {kuxku ÃkkÃkz Lk nkuÞ, ¼kðLkk{kt nkuÞ, fÕÃkLkk ði¼ð{kt nkuÞ !
Ãký, yk çkÄkt MÚk¤ku yLku Ãkkºkku nðkE fÕÃkLkku {kLkðkt ðÄkhu Ãkzíkwt Au.
õÞktf Lku õÞktf, ftE Lku ftE, MkíÞ íkÚÞ íkku {¤ðkLke þõÞíkkyku Au. ykÚke nwt {kLkwt Awt fu ykðe ÷kufðkíkkoyku{kt MÚk¤kuÃkkºkkuLkku Ãký ík÷MÃkþeo yÇÞkMk Úkðku òuEyu. yu{ktÚke [ku¬Mk rðãkrðMíkkhLkwt fk{ ykøk¤ ðÄþu s. ¼khíkeyku {kxu fnuðkÞ Au fu íkuyku ÃkkuíkkLkk RríknkMk «íÞu çkuËhfkh Au yu yLku yuðkt {nuýkt ykðkt ík÷økk{e MktþkuÄLkkuÚke Ëqh Úkþu. ¼khík yLku økwshkík yrík «k[eLk {kLkðMkÇÞíkk Ähkðíkk «Ëuþku Au, íkku ykðkt ÷kufðkíkkoykuLkk {kæÞ{u ykðíkkt MÚk¤ku Ãký ykÃkýk «k[eLk økkihðLku ðÄkhLkkhkt ËMíkkðuS çkLke þfu. yÇÞkMkLke yuf rËþk çkLke þfu.
nkuLkku÷ nkuxe fÚkkøkeík{kt ykðíkkt ¼qíkzkfý íkÚkk yLÞºk ykðíkkt y÷kirff ík¥ðkuLke {kLÞíkk yk «ò{kt Lkðe LkÚke.
Ãký, yk «ò{kt «ðíkoíke ÃkkÃkÃkwÛÞLke rð¼kðLkkyku {Lku ykf»kuo Au. yu{Lku {Lk fufkhð fhíkk {kuh {khðk rLkr»kØ Au, ÃkkÃk Au. fk¤k ík÷ ¾kðk ÃkkÃk Au. Ãkqòíkkt ËuðMÚkkLkku ¼ktøkðkt ÃkkÃk Au. fk¤e økkÞ {khðe ÃkkÃkf]íÞ Au. yu{ fhðkÚke, økÞk ¼ð{kt òu yk ÚkÞwt nkuÞ íkku yk ¼ð{kt ÷øLkMktçktÄku Úkðk{kt rðûkuÃkf çkLku Au, yu{ yk «ò MkwÃkuhu {kLku Au, fÚkkøkeíkku{kt yufkrÄf søÞkykuyu økðkÞ Au. fkøkzk çkku÷ðk yLkÚkkuoLkwt Mkq[f Au.
ynª rnLËw ík¥ð¿kkLk, yæÞkí{¿kkLkLke ÃkwLksoL{Lke {kLÞíkk MkwÃkuhu áZ ÚkE Au. yuLke [[ko{kt nwt Ãkzíkku LkÚke. Ãký –
fk¤k ík÷ ¾kE sðk, fk¤e økkÞ {khðe yu ÃkkÃk Au yu {kLÞíkk ÃkkA¤ {Lku ykhkuøÞ yLku yki»kÄ rð¿kkLkLkku {n¥ðLkku fkuE rMkØktík fu ði¿kkrLkf hnMÞøk¼o {kLÞíkk fk{ fhíke ÷køku Au, ¼÷u íkuLku ykÃkýu ÞÚkkÞkuøÞ heíku Mk{síkk Lk nkuEyu fu Mk{òðe þfíkk Lk nkuEyu.
ðirËf fk¤Úke ykÃkýu íÞkt f{ofktz{kt, ÃkqòrðrÄ{kt fk¤k {øk(yzË), fk¤k ík÷ MÚkkÃkLkk{kt - økúnMÚkkLk{kt ðÃkhkíkk òuðk {¤u Au.
¼krð Ãkrík {kxu yzÄk [ku¾kLkku nkh çkLkkððku, fLÞkyu Ãký yuðku nkh Ãknuhðku, ðúík{kt ÄkýkLke Vkuíkze{kt Ãkkýe Ãkeðwt, {kLku÷k ðh {kxu fkuhk fkøk¤ Ãkqsðk ðøkuhu ÷kufk[kh {khu {Lk Lkðku Au.
yk ¼e÷ fÚkkøkeíkLkk Mkt˼o{kt nwt {kLkwt Awt fu yuLkk ¼k»kkMðYÃkLkku {u¤,
æðrLk«r¢Þk yLku YÃk«r¢ÞkLkku {u¤, økwshkíke fhíkkt hksMÚkkLke MkkÚku ðÄw Au. ykðwt s yuLke SðLkÞkºkk fu MktMfkh-MktMf]ríkLke Þkºkk MktçktÄe {kLkwt Awt.
fÚkkøkeík{kt ¾qxíke fzeykuLkku {u¤ yÚkkoð yÚkkoíkT økãkí{f yr¼ÔÞÂõík
îkhk çkuMkkzkÞ Au.
yk heíku fÚkkøkeík íkhefu ‘nkuLkku÷ nkuxe’ økãÃkãr{r©ík yr¼ÔÞÂõíkÚke ¼hu÷wt Au. ßÞkt Ãkãftrzfkyku{kt fÚkktþku ¾qxíkk nkuÞ ík yÚkkoð îkhk økãkr¼ÔÞÂõík{kt hsq fhe Ëuðk{kt ykðu Au.
yk Mk{ksLke ÞkiðLk«ríkckyku fu ÷øLkkuíMkwfíkkyku ÃkkuíkkLkk ÷øLk {kxuLkku
«Míkkð ðze÷ku ÃkkMku Mk¥kkðkh {qfe þfu Au.
þYykík{kt MkkuLk÷ yLku YÃkËuLku fuLÿ{kt hk¾eLku ykøk¤ ðÄíke fÚkk «ýÞfÚkk nkuðkLke Mk{s Q¼e fhu Au, Ãký, ytíku yu fÃkxfÚkk Mkkrçkík ÚkkÞ Au.
MkkuLk÷Lkwt yðíkkhf]íÞ nhk¤eËuðe íkhefu MÃkü ÚkkÞ Au. YÃkËu, fqÃkËu, MkkíkðeMkku MkhËkhku ðøkuhuLku ytËhkuytËh ÷zkðe, fÃkkðe, ¾kLk¾hkçke Mksoðk{kt ykðu Au, íku{kt MkkuLk÷Lkku MðÃLkÃkwhw»k YÃkËuÞ fÃkx÷e÷kLkwt yuf ÃÞkËwt çkLke økÞku Au. «ýÞLkku [uíkkurðMíkkh, íkku çkkòw Ãkh hÌkku, ynª nuíkwÃkqðofLkku LkÞkuo ®nMkk[kh ¾u÷kÞku Au. yk ÷kufðkíkko{kt ykðíkkt yiríknkrMkf-¼kiøkkur÷f Ãkkºkku, MÚk¤kuLkku
ík÷økk{e yÇÞkMk rðãkrðMíkkhLkkt Lkðkt ÷ûÞktfku rMkØ fhe þfu íkuðe þõÞíkkyku ynª Ãkze Au.
¾uzçkúñk Ëktíkk yLku fkuxzk íkk÷wfk{kt ÷øLk«Mktøkkuyu yk fÚkkøkeík çkuXkuh økeík íkhefu økðkÞ Au. rËðk¤eLkk rËðMkku{kt hkøk çkË÷eLku yk fÚkk yhu÷k YÃku hsq ÚkkÞ Au. yuLku fÚkkLke ÷kufr«Þíkk YÃkuÞ òuE þfkÞ, fne þfkÞ. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷
( The kingdom of Blue Skies - Mayakshi Chattopadhyay, NBT, 2000 ‘The Sword of Justice, p. 93 to 103)
Story device
Folk epic
Story type
økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk yLku çkeòt Ãkkt[ ÷kufkÏÞkLkku
økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk yLku
çkeòt Ãkkt[ ÷kufkÏÞkLkku
«ku. sþðtík þu¾zeðk¤k
1. zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk MktÃkkrËík ‘økkuÃke[t˼hÚkheLke ðkhíkk’ («. yk. 2005) ÃkwMíkfLkk ÃkqXk WÃkh íku yuf s ¼e÷e ÷kufkÏÞkLkLkku rLkËuoþ ÚkÞku Au; Ãkhtíkw íku{kt çkeòt Ãkkt[ ¼e÷e ðkr[f ÷kufkÏÞkLkku ‘hk{Ëuð’, ‘ntMkËuð’, ‘søkËuð Ãkh{kh’, ‘fkìçkrhÞku’ yLku ‘Ëuðhk’ Lkku Ãký Mk{kðuþ ÚkÞku Au. íku WÃkhktík, ¼e÷ku{kt «[r÷ík økkuh¾ðkýe yLku fçkehðkýeLkkt íkuºkeMk-íkuºkeMk ÃkËku íku{kt MktøkúnkÞkt Au. yk ÷kufkÏÞkLkkuLkk
ykrË Mkúkuík Mk{e ykrË{ ¼e÷ òrík yLku íkuLke «kfT-ðirËf MktMf]ríkLkku Ãkrh[Þ fhkðíkku, Ãk[kMk ÃkkLk sux÷ku ÷ktçkku, MktÃkkËfeÞ yÇÞkMk÷u¾, ‘¼qr{fk’Lku Lkk{u, økútÚkkht¼u {wfkÞku
Au. Ãkrhýk{u Ãkkt[Mkku Mkku¤ ÃkkLkkLkwt ˤËkh ÃkwMíkf çkLÞwt Au. Ãkhtíkw ˤLke MkkÚku íku økwýð¥kk yLku ðMíkwrð[khLke árüyu Ãký æÞkLkÃkkºk Au.
2. yk A ÷kufkÏÞkLkku ‘¼e÷ ¼sLkðkhíkk’ íkhefu ¼e÷ku{kt «[r÷ík Au. MktÃkkËf Ëþkoðu Au íku{-hk{ËuðLke ðkhíkk 12.
‘¾kMk fheLku Mk{krÄ, þt¾kZku¤ (LkkLke LÞkík), {kuxe LÞkík suðe {hýku¥kh
÷kirff r¢Þkyku fhðkLku Mk{Þu íktçkqh Ãkh ¼e÷ MkkÄw îkhk økkðk yLku fÚkðk{kt ykðu Au.’ íkuLke fux÷ef Ãkkt¾zeyku ‘¼kËhðk {kMk{kt çkes fu Äq¤kLkku Ãkkx {ktzðkLku xkýu’ íku{s {nk{kMk{kt fhðk{kt ykðíke fkìçkrhÞk XkfkuhLke fku¤e(WíMkð)Lkk {u÷k yLkwckLk ð¾íku ¼kuÃkk îkhk økkðk{kt ykðu Au. ÍøkËu (søkËuð) Ãkh{khLke ðkhíkk ðuhLke ðMkq÷kíkLku «Mktøku, ‘nqhku’ {ktzíke ðu¤kyu, Ëw~{LkLkk fkÃku÷k {MíkfLkwt íkuLkk Ãkh ÷kune Aktxíkkt, økðkÞ Au. fkìçkrhÞk XkfkuhLke ðkhíkk fkìçkrhÞkLkk fku¤eLkk yLkwckLk xkýu økðkÞ-fÚkkÞ Au. økkuÃke[tË- ¼hÚkheLke ðihkøÞfuLÿe ðkhíkk fÞk ¼e÷e yLkwckLk «Mktøku hsq ÚkkÞ Au íku rðþu MktÃkkËf Úkfe fþwt fnuðkÞwt LkÚke; Ãkhtíkw yuðwt yLkw{kLk ÚkE þfu íku Ãký {hýku¥kh suðe fkuE ÷kirff r¢Þk «Mktøku ¼e÷ MkkÄw fu ¼kuÃkk îkhk «Míkwík Úkíke nþu.
3. ¼e÷e ÃkhtÃkrhík ðkr[f MkkrníÞ-ÃkwhkfÚkkyku, {nkfkÔÞku, ÷kufkÏÞkLkku ðøkuhu–ÃkhkÃkqðoÚke ÷kufku{kt Qíkhe ykðu÷ Au. íkuLkkt {q¤ ðirËf fk¤ ÃkqðuoLke ¼e÷rLk»kkË yLkkÞo MktMf]rík{kt hÌkkt Au. íÞkhu íku MktMf]rík Vq÷eVk÷e níke. íkuLkkt yLkuf ÄkŠ{f rðrÄ-rðÄkLk, MktMfkh, {kLÞíkkyku, Lkerík-MkËk[kh rð»kÞf ÏÞk÷ku, ËuðËuðeyku, f{ofktz ðøkuhuLkku «¼kð ÉøðuË-yÚkðoðuË{kt Ëu¾kÞ Au. yrËríkykrËíÞkuLke ykÞo fÚkk ¼e÷-rLk»kkË ÃkwhkfÚkkÚke «urhík Au. rþð, økýÃkrík, ytçkk, [k{wtzk, Ãkkðoíke ¼e÷-rLk»kkË MktMf]rík{ktÚke ykÞo Ä{oþk†ku{kt «ðu~Þkt Au. ðirËf, hwÿ ykrË{ ¼e÷ MktMf]ríkLku «íkkÃku ÃkþwÃkrík rþð çkLÞku Au. {kík]Mk¥kkf
SðLkËþoLk, ËuðeykuLkwt {n¥ð, yLkuf ËuðËuðeyku «kfTðirËf ykrË{ ¼e÷-rLk»kkË MktMf]ríkLke ykÞkouLku ÚkÞu÷e ËuLk Au. ykÞkouLke LkkøkÃkqò, ð]ûkÃkqò, ¼e÷ MktMf]ríkLkwt ðirËf ykÞoMktMf]ríkLku ÚkÞu÷wt «ËkLk Au. ‘yÚkðoðuË{kt Mkt{kunLk, ðþefhý, Wå[kxLk ðøkuhu rðãkyku íkÚkk ½kíkf {tºk {tºkkrË yLku {ýe-{kuíke íkkðeòu yLku rðrðÄ r¢Þk-rðrÄykuLkk «Þkuøkku çkíkkÔÞk Au, su yíÞkhu ykrËðkMkeykuLke SðLkherík{kt «[r÷ík Au.’ (¼qr{fk, Ãk]. 39) íkuLkku «¼kð yÚkðoðuË Ãkh Ãkzâku Au. ftXMÚk ÃkhtÃkhkLkkt ¼e÷ ÃkwhkfkÔÞku, {nkfkÔÞku, ÷kufkÏÞkLkku{kt ðŠýík Mkkðorºkf s¤rðMíkkh, MkðoÔÞkÃke ytÄfkh, s¤«÷Þ, Ãk]ÚðeLkku MkðoLkkþ, fkuE {nkðeh îkhk çk[kðkÞu÷kt {Lkw»Þ yLku Ãkþw-Ãkt¾e, Íkz-AkuzLkkt çkes{ktÚke Mk]rüLkwt LkðMksoLk ðøkuhu ykÞo Ä{oøkútÚkku-ðuË, WÃkrLk»kË, Ãkwhký{kt ÚkÞu÷kt íkuðkt ðýoLkLku {¤íkkt ykðu Au. yÇÞkMkÃkqýo MktÃkkËfeÞ ÷u¾ ‘¼qr{fk’{kt íku Mk{Úkof yðíkhý-WËknhýíksT¿kkuLkkt {tíkÔÞku Mkrník, íkfoçkØ Ë÷e÷ku îkhk, ËþkoðkÞwt Au. ykÞkou, yMkwhku,
økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk yLku çkeòt Ãkkt[ ÷kufkÏÞkLkku
hkûkMkku, yLkkÞo, ykrËðkMkeyku rðþuLkk ½ýk «kùkíÞ rðîkLkkuLkkt yLkw{kLkku, {tíkÔÞku, rLk»f»kkouu fuðkt ÃkqðoøkúnËqr»kík, MktrËøÄ, yMÃkü, ¼úk{f, ¾kuxkt Au íku Ãkh íku{kt ÃkÞkoÃík «fkþ VUfkÞku Au. ykÞkou ¼khíkLkk s {q¤ ðkMkeyku níkk, íkuyku {æÞ fu Ãkrù{ yurþÞk{ktÚke ¼khík{kt LkÚke ykÔÞk; ¼khík{kt MktMf]ríkLkku «fkþ Ãkrù{{ktÚke LkÚke ykÔÞku Ãký ¼khík{ktÚke MktMf]ríkLkku «fkþ Ãkrù{{kt Vu÷kÞku Au, ykÞo-yLkkÞo (¼e÷-rLk»kkË-ÿrðz) ðå[u Mkt½»ko fhíkkt MknÞkuøk Mkrðþu»k ÚkÞku Au, ¼khíkeÞ MktMf]rík ykÞo-yLkkÞo-r{© MktMf]ríkLkwt Ãkrhýk{ Au, MktMf]rík-MkÇÞíkkÄ{oLkkt òøkríkf MksoLk-«Mkkh-«ríkck{kt ¼khíkLkwt «Úk{ yLku «{w¾ MÚkkLk Au íku rðþu MktÃkkËfeÞ ‘¼qr{fk’{kt MÃküíkk yLku ¼khÃkqðof fnuðkÞwt Au. ¼khíkeÞ MktMf]ríkLkk rLk{koý{kt ðirËfLke MkkÚku ykrË{ yLkkÞo ¼e÷-rLk»kkË-ÿrðz MktMf]ríkLkku Ãký Þkuøk Au. ykðk MktÃkkËfeÞ rLk»f»kkou MkkÚku ðk[f Mkt{ík ÚkkÞ fu Lk ÚkkÞ, Ãkhtíkw íkuLku LkðuMkhÚke rð[kh fhíkku fhe {qfu íkuðe íku{kt ûk{íkk Au.
4. ¼e÷ku{kt yksu «[r÷ík ½ýkt ÄkŠ{f rðrÄ-rðÄkLk, f{ofktz, ËuðËuðeyku, stíkh{tíkh, òËwxkuýkt, yk[kh-rð[kh, ÃkwhkfÚkkyku, ËtíkfÚkkyku, ¼sLkðkhíkkyku, yhu÷k ykrË «kfTðirËf ¼e÷-rLk»kkË MktMf]rík{ktÚke Qíkhe ykÔÞkt Au. íku{kt ðíko{kLkfk¤Lkwt «k[eLkfk¤ MkkÚku MkeÄwt yLkwMktÄkLk Au. íkuLkwt ykAwt½uhwt «rík®çkçk «[r÷ík ¼e÷e {nkfkÔÞku, ÃkwhkfÚkkyku, ¼sLkðkhíkkyku, yhu÷kyku
ðøkuhu{kt rÍ÷kÞwt Au. fkìçkrhÞku Xkfkuh suðkLkkt fku¤e yLkwckLk yLku íkrî»kÞf ÃkwhkfÚkk yLku ÷kufkÏÞkLk «k[eLk ÃkhtÃkhkLkkt ãkuíkf Au, suLkkt {q¤ yÚkðoðuË MkwÄe ÷tçkkÞu÷kt Au.
5. ¼e÷-rLk»kkË MktMf]ríkLkku «¼kð su{ ðirËf ykÞo MktMf]rík Ãkh Ãkzâku Au, íku{ ykÞoMktMf]ríkLkku «¼kð ¼e÷eMktMf]rík Ãkh Ãký Ãkzâku Au. ykÞkouLkkt «k[eLk Ä{o-ËþoLk-®[íkLk-«ýk÷e-«ríkckLk-¼k»kk-{nkfkÔÞku-Ãkwhkýku-ËtíkfÚkkykuLkk ½ýk MktMfkh ¼e÷ MktMf]rík-Mk{ks-sLkSðLku ÍeÕÞk Au. ¼e÷kuLkwt ¼khÚk, hkì{ Mkeík{kLke ðkhíkk, økkuÃke[tË-¼hÚkhe yLku hkì{Ëuð, ÍøkËu (søkËuð) Ãkh{khLke ykÞo«[r÷ík ËtíkfÚkkyku ¼e÷ku{kt Qíkhe Au. ¼e÷kuyu íku{kt ÃkkuíkkLkkt ykøkðkt W{uhýku fhe íku{Lku ¼e÷e MktMf]ríkLkk htøku htøke LkkÏÞkt Au. ntMkËuð, fkìçkrhÞku, ËuðhktLkku Xkfkuh suðkt ‘ðkr[f ÷kufkÏÞkLkku’ ¼e÷e MktMf]ríkLkk ÃkkuíkkLkk ykøkðk MðYÃkLkkt ãkuíkf Au.
6. ¼e÷ku îkhk íku{Lke MktMf]ríkÚke htøkkÞu÷ yk ÷kufkÏÞkLkku Þk
¼sLkðkhíkkyku rðrðÄ ÄkŠ{f yLkwckLkku «Mktøku hkøk fkZe ¼e÷¼õíkku-MkkÄwyku yLku ¼kuÃkkyku îkhk økðkÞ Au. Ãkhtíkw íku ÃkãfÚkkyku LkÚke, økãfÚkkyku Au. íku{kt fkuE ÷Þ{u¤-{kºkk{u¤-yûkh{u¤ AtËLkku fu íkßsLÞ ËuþeykuLkku fu Zk¤kuLkku rðrLkÞkuøk ÚkÞku LkÚke. íku{Lke ÃktÂõíkyku «MktøkkuÃkk¥k ÷Þkí{f çkLku Au, Ãký íku{kt «kMkkLkw«kMkyLkw«kMk fu rLkÞr{ík ÷Þkí{fíkk òuðk {¤íkkt LkÚke. ÃktÂõíkyku yýMkh¾e nkuÞ Au. Mðh-ÔÞtsLkLke þçËku{kt fþe rðrþü MktÞkusLkk Ëu¾kíke LkÚke. íkuLkk økã{kt Mkh¤íkk yLku MkeÄkÃkýwt Au, Ãký fþe æÞkLkÃkkºk ÷kûkrýfíkk LkÚke. ðýoLkku{kt õðr[ík r[ºkkí{fíkk Ëu¾kÞ Au, Ãký YZ yufrðÄ ÃkwLkhkðŠíkík ðýoLkku s ÍkÍkt òuðk {¤u Au. y{wf MktÏÞkLkku Þkuøk íku{kt ðkhtðkh Úkíkku nkuÞ Au. íkÃk-rLkÿk-ðúíkh{ík-¼ú{ý çkkh ð»koLke [ku¬Mk {wËíkLkkt nkuÞ Au. {uLkkðíke økwhwLkkÚkLkk Ãkkxðe [u÷kLke íkqtçke{kt çkkh-çkkh ½zk ËqÄ huzu Au Aíkkt LkkLkfze íkqtçke ¼hkíke LkÚke. Mktøk{ Ãký çkkh LkËeykuLkk nkuÞ Au ! íku {kxuLkkt fþkt ¾kMk fkhý ðkhíkk{kt fËe Ëþkoðkíkkt LkÚke. Ãkkíkk¤, íkuLke WÃkhLkk {nkMkkøkh, íku{Lkkt rðrðÄ s¤-Míkh, íku{ktÚke Ãk]Úðe Ãkh ykððk {kxuLkkt MkkuLkk-YÃkk-rÃk¥k¤Lkkt ÃkøkrÚkÞkt, {nkMkkøkhLkk s¤{kt ðMkíke-Mkqíke-h{íke-¼{íke Lkð ÷k¾ Ëuðeyku, Ëuð-ËuðeykuLkkt MksoLk, íku{Lkkt yðLkðkt fkÞo, Mk{ze çkLke Qzíkkt Ãk]Úðe«ðkMk fhðkLke yLku MkkÚkkuMkkÚk hÚk{kt çkuMke ¼ú{ý fhðkLke «ð]r¥k, Ähíke Ãkh fþwt Mkkhwt-¾kuxwt ÚkkÞ íkku íkuLke Mkíkík ®[íkk fÞko fhíkk yLku ðifwtXÃkwhe{ktÚke Ãk]Úðe Ãkh ðkhtðkh Ëkuze ykðíkk ¼økðkLk, ftMkkhk-fwt¼khLku íÞkt yðíkhíkk ¼økðkLk, [k{wtzkËuðe Ãký Ãk]Úðe ÃkhLkkt {kLkðeyku{kt sL{ Äkhý fhu, íkwåA fkhýkuÚke níÞkyku ÚkkÞ yLku ¼økðkLk fu [k{wtzk îkhk y{efqtÃkkÚke Þk ‘frýÞkuhLke fktçk’Úke íku{Lku MkSðLk fhkÞ, Zkfkçktøkk¤kLkk hkò økkuÃke[tËLku Mkku¤ hkýeyku nkuÞ íkku r[íkkuzøkZLkk fwt¼k hkýkLku Ãký Mkku¤ hkýeyku nkuÞ, fˤeðLk{kt ykðu÷ rþðk÷Þ{kt ‘Mkku¤ Ãkqòheyku’ rþðLke Ãkqò fhu Au ! ík{k{ «ËuþkuLkk hkò-hkýe ‘ðkˤ{nu÷’{kt hnuíkk nkuÞ Au. Äqýe ľkððkLkwt fkÞo Mkki fkuE fÞko fhu Au. ykðwt çkÄwt ¼e÷e ÷kufkÏÞkLkku{kt ðkhtðkh hsq Úkíkwt hnu Au. íku{kt yuf {wÏÞ fÚkk, íku{kt rLkÞkursík «MktøkkuLke Mk¤tøkMkqºkíkk, MkwçkØíkk, ½xLkk-Ãkkºkku-fkÞkuoLkwt íkkŠff yLku {kLkMkþk†eÞ rLkYÃký suðwt fþwt ¼køÞu s Ëu¾kÞ Au. nk, ¼e÷kuLke ¼økðkLk, ðifwtX, Ãkkíkk¤, Ëuð-Ëuðeyku, QzðkLke{]íkfLku MkSðLk fhðkLke-fkuELku íÞkt yðíkkh ÷uðkLke ¼økðkLkLke «f]rík yLku «ð]r¥k, ÄkŠ{f yLkwckLkLkkt rLkrùík rðrÄ-rðÄkLk, Mkk[k-¾kuxk Þk ÃkkÃk-ÃkwÛÞ ytøkuLkk ÏÞk÷, ¼økík-¼kuÃkk-økwhw «ríkLkku ynku¼kð, økkðk-Lkk[ðkLke íkíÃkhíkk
økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk yLku çkeòt Ãkkt[ ÷kufkÏÞkLkku
RíÞkrË rðþuLke Mk{s yLku ©Øk íku{kt yð~Þ Ëu¾kÞ Au. Ãkhtíkw íkuLkk rLkYÃký{kt
fÕÃkLkk, íkkŠffíkk yÕÃk yLku ykðuþ-÷køkýe-©Øk-íkhtøk÷e÷k Mkrðþu»k yLkw¼ðkÞ Au. økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkkLkk ÃkwMíkf{kt MktøkúnkÞu÷ AÞu ¼sLkðkhíkkykuLkwt Ãkrhþe÷Lk fhíkkt íkuLke ykðe «íkerík ÚkkÞ Au.
7. rçkLk-¼e÷ ÷kufku{kt «[r÷ík økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ËtíkfÚkkyku fhíkkt ¼e÷e økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk yLkuf çkkçkíkku{kt swËe íkhe ykðu Au. íku{kt çku r¼LLk-MÚk¤-fk¤{kt ÚkÞu÷ økkuÃke[tË yLku ¼hÚkheLke fÚkkykuLke ¼u¤Mku¤ ÚkE Au. çkuWLku yuf fk¤{kt ÚkÞu÷k Ëþkoððk WÃkhktík çkuWLku Mkøkk-økkuÃke[tË ¼kýku, ¼hÚkhe {k{ku- Ëþkoððk{kt ykÔÞk Au. ðkhíkk{kt yLÞ yLkuf fÚkk½xfkuLkwt MkÞkusLk ÚkÞwt Au, suðkt fu - hksfwtðheLku Ãkhýðk RåAíkku rËÔÞ økÄuzku (økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk MkkÚku yk WÃkfÚkkLkku fþku MktçktÄ LkÚke), {]ík ÷kufkuLku MkSðLk fhðk {kxu ðifwtXÃkwhe{ktÚke ðkhtðkh Ãk]Úðe Ãkh Ëkuze ykðíkk ¼økðkLk, nhýeykuLkk xku¤k{kt rð[híkk nhý{kuðzeLkku rþfkh yLku nhýeykuLkwt hwËLk, {]ík nhý{kuðzeLku ¼økðkLk MkSðLk fhu, Zkfk-çktøkk¤kLke hkýe {uLkkðíkeLkk økwhw økwhwLkkÚkLke [{ífkrhf rËÔÞ þÂõíkÚke yr¼¼qík ÚkE íku{Lkk WÃkËuþÚke hksÃkkx Akuze ðihkøke-òuøke Úkíkku økkuÃke[tË, ÷øLkLkku ðh½kuzku Akuze ¼kýk økkuÃke[tËLku {¤ðk ykðu÷ yLku íkuLku yLkwMkhe ðihkøke òuøke çkLkíkk {k{k ¼hÚkhe, ¼kE økkuÃke[tËLku ðihkøÞ íÞS hksÃkkx Mkt¼k¤e ÷uðkLke Mk÷kn ykÃkðk ykðu÷e Ãký ¼kE-{k{kLkk ðihkøÞÚke «urhík ÚkE (Ãkrík-ÃkwºkLku Íuh ËE {khe Lkk¾e, Lk®[ík çkLke) ðihkøke òuøký çkLke síke çknuLk sþkuËk, ‘{æÞ ËrhÞu’ sE s¤{æÞu íkÃkùÞko fhíkk økkuÃke[tË-¼hÚkhe, r[íkkuzøkZLkk rLk:MktíkkLk fwt¼k hkýkLku MktíkkLk ykÃkðkLke Þk[Lkk fhíkk ¼õík ¾kuËk {u½ðk¤Lke yhs Mðefkhe fwt¼k hkýkLku íÞkt ÃkwºkYÃku sL{íkku økkuÃke[tËLkku ykí{k, {k{k ¼hÚkheLku ÃkkuíkkLkku Ëun ò¤ðe hk¾ðkLkwt fnuíkku yLku y{wf Mk{Þ ÃkAe ÃkkAk ykððkLkwt ð[Lk Ëuíkku økkuÃke[tË, fwt¼k hkýkLku íÞkt fwtðh íkhefu sL{e, WAhe íku{Lkk {]íÞw ÃkAe r[íkkuzøkZLkwt hks Mkt¼k¤íkku (økkuÃke[tËLkku ykí{k) ÷k÷fwtðh, r[íkkuzøkZLkk ðkrýÞkLkkt nehk-{kuíke ¼hu÷kt ðnkýLku {ÄËrhÞu zqçkíkkt Wøkkhíkku ¼hÚkhe, nkÚk ÷ktçkku fhe ðkrýÞkLku r[íkkuzøkZ ÃknkU[kze Ëuíkku ¼hÚkhe, ¼hÚkheyu ykÃku÷ MktËuþ ÷k÷fwtðhLku ÃknkU[kzíkku ðkrýÞku, ¼hÚkheLku ykÃku÷ ð[Lk yLkwMkkh r[íkkuzøkZ{kt ÷k÷fwtðh YÃku økwshe sE {ÄËrhÞu ¼hÚkhe ÃkkMku ÃkkAku Vhíkku yLku MðËun{kt «ðuþíkku økkuÃke[tËLkku ykí{k, {kLkMkhkuðhLke Ãkk¤u Äqýe ľkðe íkÃk fhíke sþkuËkLkwt yðMkkLk, [fk-[feLke ðkíkku ÃkhÚke íkuLke økkuÃke[tË-¼hÚkheLku
Úkíke òý, yrík Ëw:¾e yuðk íku{Lke ¼økðkLkLku yhs, ðifwtXÃkwheÚke ð]Ø çkúkñý
ðuþu ykðe ‘fwrýÞkuhLke fktçk’ Úkfe sþkuËkLku MkSðLk fhíkk ¼økðkLk, sþkuËkLke
Mk{òðxÚke íkuLke MkkÚku {kíkk {uLkkðíke ÃkkMku Zkfk-çktøkk¤k sE ÃknkU[íkk økkuÃke[tË yLku ¼hÚkhe, {uLkkðíkeLkwt Ãkwºk økkuÃke[tË-Ãkwºke sþkuËk-¼kE ¼hÚkhe MkkÚku r{÷Lk, yÄqhkt ÷øLk Ãkqhkt fhðk {kxu {k{kLku íku{Lku Lkøkh WßsÞLke yLku çknuLk sþkuËkLku
íkuLkk Lkøkh ¾ushe¾uík{kt hks{nu÷Lku yktøkýu Äqýe ľkðe íkÃk fhðk {kxu {kuf÷íkku
økkuÃke[tË – yk çkÄkt LkðeLk fÚkk½xfkuLkwt ¼e÷e W{uhý økkuÃke[tË-¼hÚkheLke
ðkhíkkLku çk]nífkÞ çkLkkðe Ëu Au. Ãkhtíkw íku{kt ½ýwt Úkkøkz-Úkeøkz ÚkÞu÷wt MÃkü Ëu¾kÞ Au. økkuÃke[tËLkwt Zkfk-çktøkk¤k ykÔÞk ÃkAe þwt ÚkÞwt- íkuýu íÞkt hksÃkkx Mkt¼kéÞwt fu ðihkøke òuøke ðuþu Ãk]Úðe¼ú{ý fhðk çkÄwt íÞS [k÷e LkeféÞku ?- íku rðþu ðkhíkk{kt fþwt fnuðkÞwt LkÚke. yuftËhu òuíkkt ðkhíkk Mkw¾kLík ÷køku Au. Ãkhtíkw íku{kt ÚkÞu÷wt ¼kík¼kíkLkk «MktøkkuLkwt Mðih W{uhý, {nËtþu Ãkqík¤k suðkt Ãkkºkku, (sþkuËk ðihkøke òuøký Úkðk{kt ytíkhkÞ YÃk Lk çkLku íku {kxu Ãkrík-ÃkwºkLku Íuh ËE {khe Lkk¾u Au – íku{Lku MkSðLk fhðk ¼økðkLk ykðíkk LkÚke ! (yk fuðku ðihkøÞ !?)
íku{Lkk rLkYÃký{kt {kLkMkþk†eÞ MkíÞLkku y¼kð, íkk÷{ur÷Þk «Mktøkku-fkÞkuoLkwt ðkhíkk{kt ÚkÞu÷wt Mktf÷Lk òøk]ík ¼kðfLkku Mk{¼kð ¼køÞu s {u¤ðe þfu íku{ Au. ÷kufrðãkLkk yÇÞkMkeykuLku øk{u íkuðe ðkhíkk, Ãkhtíkw íku{kt ðkíkkohMkLke QýÃk Au; MkkrníÞhrMkfkuLku Mktíkku»ku yuðwt íku{kt LkrnðíkT Au. (ðÄw MÃküíkk {kxu swyku ÃkrhåAuË6)
8. hk{ËuðLke ¼e÷e ðkhíkk ¼e÷ Ríkh ÷kufku{kt «[r÷ík ðkíkkoÚke r¼LLk Au. íkuLkwt ¼e÷e ÃkkXktíkh ‘økktzk hkì{ËuðLke ðkhíkk’ Ãký ynª MktøkúnkÞwt Au. {q¤ ¼e÷e ðkhíkk{kt hýwò LkøkheLkku rLk:MktíkkLk hkò ys{÷ ðifwtXÃkwheLkk ¼økðkLk ÃkkMku ºkkøkwt fhe MktíkkLk {køku Au. ¼økðkLk W¥khk¾tz{kt hks fhíke íku{Lke çknuLk rðÄkíkkLkk Mkq[LkÚke hkòLku íÞkt Ëefhku-Ëefhe yðíkhþu yuðwt ðhËkLk ykÃku Au. ¼økðkLk Ãkkuíku ys{÷Lku ½uh Ãkwºk hk{Ëuð íkhefu yLku hkòLkk yLkw[h yuðk ¼h{k ¼kt¼eLku íÞkt Ãkwºke ‘Ëuyk¤e’ (zk÷e) íkhefu Ëuðe [k{wtzk sL{ ÷u Au. sL{ ÷uíkkt Ãknu÷kt ¼økðkLk yLku [k{wtzk ÃkhMÃkh ð[Lku çktÄkÞ Au fu çkuW su{ Ãk]Úðe Ãkh MkkÚku sþu, íku{ çkuW MkkÚku s Ëuð÷kuf{kt ÃkkAkt Vhþu. zk÷eLkk sL{ «Mktøku íkuLke {kíkk {]íÞw Ãkk{u Au. ¼h{ku ¼kt¼e çkeSðkh Ãkhýe Lkðe †eLku ½uh ÷E ykðu Au. zk÷eLku þhehu ‘fkuz (fkìZ) Q½zâk’ Au. ykuh{kLk {k íkuLku ríkhMfkhu Au. íkuLkk Ãkh Úkqtfu Au. zk÷e ½h Akuze [k÷e Lkef¤u Au. íkuLkk fkuZLkk hkuøkLku ÷E fkuE íkuLku fk{
økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk yLku çkeòt Ãkkt[ ÷kufkÏÞkLkku
ykÃkíkwt LkÚke fu Lkkufhe{kt hk¾íkwt LkÚke. ytíku yuf ‘Ãkeh’ íkuLku ÃkkuíkkLke økkÞku-¼UMkku
suðkt Zkuh [khðk {kxu Lkkufhe{kt hk¾u Au. hk{Ëuð yLku ‘Ëuyk¤e’ Þk zk÷e çkuW ÞwðkLk ÚkkÞ Au. Ëhr{ÞkLk ðifwtXÃkwheÚke Þ{Ëqíkku hk{Ëuð ÃkkMku ykðe fnu Au fuík{khwt Ãk]Úðe ÃkhLkwt fkÞo Ãkqhwt ÚkÞwt Au. ÃkkAk ðifwtXÃkwhe ÃkÄkhku. hk{Ëuð çkesu rËðMku
Mkðkhu Mk{krÄ ÷uðkLkku rLkùÞ fhu Au. çkesu rËðMku íkuyku ¾u{k ¾uzqíkLku fkuËk¤eÃkkðzku-Vq÷ku ÷E ykðe Mk{krÄ {kxu s{eLk økkuzðk {kxu fnu Au. s{eLk økkuzíkkt íku{kt †eLkkt [qzku yLku fktMkfe Lkef¤u Au. hk{Ëuð çkeS Mk{krÄ økkuzkðe, MkkiLku ykþeðkoË ykÃkíkkt, íku{kt Qíkhe òÞ Au. ÃkehLkkt Zkuh [khíke zk÷eLku íkuLke ¾çkh Ãkzíkkt Ëkuzíke hk{ËuðLke Mk{krÄ ÃkkMku ykðe ÃknkU[u Au; yLku MkkÚkkuMkkÚk Ëuð÷kuf{kt ÃkkAk VhðkLkwt ð[Lk Lk Ãkk¤ðk {kxu hk{ËuðLku XÃkfku ykÃke, [qzku-fktMkfeðk¤e W½kze Ãkzu÷e Mk{krÄ{kt Qíkhe òÞ Au. hk{ËuðLkk çkkh{k «Mktøku íku{Lkk rMkhkurnÞk {k{k nhçkw hýwò ykðu÷k íku{Lku ÷e÷k ½kuzu Mkðkh yLku nkÚk{kt ®MkËqrhÞku ¼k÷ku Äkhý fhu÷k hk{Ëuð Mkk{k {¤u Au. ykùÞo[rfík {k{kLku íkuyku fnu Au : nwt MkËkÞ Sðíkku Awt. Mkkhu-{kXu «Mktøku nwt ík{khe MkkÚku s hneþ. {khe ÃkkA¤ fkuE hkuff¤ fhþku Lkrn. hk{ËuðLke yk {q¤ ¼e÷e ðkhíkk{kt íku{Lkku fkuE [{ífkh LkÚke, rðh{Ëuð fu nhS ¼kxe LkÚke. hk{Ëuð ¼økðkLkLkku yLku zk÷e [k{wtzkLkku yðíkkh níkkt íku yk ¼e÷e ðkhíkk{kt ÚkÞu÷wt W{uhý Au. hk{Ëuð (¼økðkLk) yLku zk÷e ([k{wtzk) Ãk]Úðe Ãkh MkkÚku sþu yLku Ëuð÷kuf{kt MkkÚku s ÃkkAkt Vhþu yu çkkçkík su «[r÷ík hk{ËuðfÚkk{kt LkÚke íku Ãký ¼e÷e ðkhíkk{kt ÚkÞu÷wt LkðeLk W{uhý Au. hk{Ëuðu ÷qtxkÞu÷ ðkrýÞkLku íkuLkku {k÷ ÃkkAku yÃkkÔÞku, ÷qtxkhkLku Mkò fhe, {ÄËrhÞu zqçkíkkt ðnkýLku nkÚk ÷ktçkku fhe WøkkÞkO, sqXkçkku÷k ðnuÃkkheLke nehk-{kuíkeÚke ¼hu÷e ÃkkuXkuLku {eXwt ¼hu÷e ÃkkuXku çkLkkðe ËeÄe, Ëku÷k MkkuZkLke nkÚku-Ãkøku Mkkð yÃktøk ËefheLku MkkSMk{e yLku MkwtËh çkLkkðe ËE hk{Ëuð íkuLke MkkÚku ÃkhÛÞk ðøkuhu ½xLkkyku yðko[eLk W{uhkðk¤k W¥khfk÷eLk ÃkkXktíkh ‘økktzk hkì{k’{kt rLkYÃkkE Au. hk{ËuðLke {q¤ ðkhíkk{kt íku LkÚke. {q¤ ðkhíkk yLku íkuLkwt ÃkkXktíkh çkuW ¼e÷e ÄkŠ{f yLkwckLk «Mktøku ÷nUfk¼uh økðkíkkt nkuðk Aíkkt hkçkuíkk {wsçk økã{kt Au. íku ¼e÷ MktMf]rík, ©Øk, Mk{ks, ÷kufSðLk MkkÚku Mktf¤kÞu÷ nkuðkÚke yLku íku{Lkwt ËþoLk fhkðíkkt nkuðkÚke yks MkwÄe Sðtík yLku «[r÷ík hÌkkt Au. MkkrníÞhrMkfkuLku Ëuyk¤e (zk÷e)Lke fhwýfÚkk MÃkþeo òÞ íkuðe Au.
9. ntMkËuðLke ðkhíkk ¼e÷e ¼sLkðkhíkkyku{kt, ðMíkw-rLkYÃkýLke árüyu ftEf swËe íkhe ykðu Au. íku{kt MÚk¤-fk¤Lkk fþk [ku¬Mk rLkËuoþ rðLkk ‘ÃkðLkYÃke
ðihkøke ntMku’ hkýeLku Ãkuxu yðíkkh ÄÞkuo Au. {kuxk Úkíkkt ‘ntMkËuð [kh ¾tz yLku [kiË
¼ðLk (¼wðLk){kt h{u Au.’ ‘Ëzku h{Lkkh ðihkøke ntMkËuð ËzkLku [kiË ¼wðLk{kt
Vuhðu Au.’ ‘ntMkËuð Äku¤kswøkLkwt hks fhu Au.’ Ãk]Úðe ÃkhLkku íku{Lkku Mk{Þ Ãkqhku
ÚkðkÚke ¼økðkLk Þ{Ãkwhe{kt sE Þ{ËuðLku fnu Au : Þ{Ëuð, ntMkËuðLkk ykí{kLku
Ãk]Úðe ÃkhÚke ðifwtX{kt ÷E ykðku. Þ{hks ntMkËuðLkk ykí{kLku ðifwtXÃkwheLku {køkuo ÷E òÞ Au. ntMkËuð ðMíkwík: Sðkí{k Au. {Þko ÃkAe íkuLke þe økrík ÚkkÞ Au íkuLkwt
rðøkíkðkh ðýoLk yk ¼sLkðkhíkk{kt ÚkÞwt Au. ntMkËuðu Ãk]Úðe Ãkh fkuE ¼qÏÞkLku s{kzâku LkÚke, fkuE ËeLkËw:¾eLku fþe {ËË fhe LkÚke, ÷kufkuLkk ¼÷k {kxu fþwt fk{ fÞwO LkÚke; íkuÚke íku{Lku ðifwtXÃkwheLku {køkuo síkkt ¼q¾-íkhMkLke, ÷kuZkLkkt økku¾hw Ãkh W½kzu Ãkøku [k÷ðkLke, ÷kuneMk¼h LkËe yku¤tøkðkLke Ãkkhkðkh ÞkíkLkk ¼kuøkððe Ãkzu Au. Þ{ íku{Lke ‘ÃkeX{kt ®MkËqhðýoLkk ¼k÷k’ ¼kutfu Au. çkeS çkksw, ËeLkËw:¾eLku {ËË fhLkkh ÷kufku ðifwtX{kt ík{k{ «fkhLkkt Mkw¾ku ¼kuøkðu Au. ntMkËuðLku ËeLkËw:¾eLku
MknkÞ fhðk {kxu çkeòu yðíkkh {¤u Au. íkuyku MkífkÞkuo fhe Ãkh÷kufu rMkÄkðu Au. yk ¼sLkðkhíkkLkwt MðYÃk YÃkffÚkk suðwt Au. íku{kt fÚkk-ðMíkw, Ãkkºkk÷u¾Lk, fkÞo suðwt çknw Úkkuzwt Au. rLkYÃký{kt Ãkh÷kuf-¼økðkLk-Þ{-Sðkí{k ðøkuhu «ríkLke ¼e÷e ©Øk ÍkÍe, fÕÃkLkk Úkkuze, íkhtøk÷e÷k Mkrðþu»k Ëu¾kÞ Au. Ãk]Úðe Ãkh ËeLkËw:¾eLkwt ¼÷wt fhþku, MðkÚkeo {xe Ãkh{kÚkeo Úkþku, íkku {Þko ÃkAe Ãkh÷kuf{kt ÷e÷k÷nuh fhþku yLku MðkÚko{kt zqçke òík rMkðkÞ fkuELkwt fþwt ¼÷wt Lkrn fhku íkku Ãkh÷kuf{kt Ãkkhkðkh ÞkíkLkk ¼kuøkððe Ãkzþu yuðe ÷k÷[ yLku ¼erík Ëþkoðe, ÷kufkuLku ¼÷k yLku ÃkhkuÃkfkhe ÚkðkLkku íku{kt WÃkËuþ yÃkkÞku Au. rLkYÃký økã{kt ÚkÞwt Au; {hýku¥kh yLkwckLk «Mktøku íku ¼e÷ MkkÄw fu ¼kuÃkk îkhk hkøk fkZe økðkÞ Au. ðkhíkk{kt ðå[u ÞkuòÞu÷kt fux÷ktf økuÞ ÃkËku hkrsÞk YÃku yk÷u¾kÞkt Au yLku íku ¼kðfLkk ÓËÞLku
MÃkþeo òÞ íkuðkt Au. {hý ÃkAe økðkíkk ¼e÷e hkrsÞkLke íku Íkt¾e fhkðu Au. çkku÷e-økã-þi÷e rLkYÃký hkçkuíkk {wsçkLkwt Au.
10. søkËuð Ãkh{khLke ðkhíkk{kt ÃkkxýøkZLkk hkò rMkØhks sÞ®MknLku íÞkt Lkkufhe fhíkk søkËuðLkkt þkiÞo-MkknMk-Mðk{e¼Âõík-MðkÃkoý¼kðLke fÚkk yk÷u¾kE Au. rçkLk-¼e÷ ÷kufku{kt «[r÷ík yLku r÷r¾ík fÚkkÚke íku yLkuf çkkçkíkku{kt r¼LLk Au. íku{kt LkðeLkíkk yu Au fu ‘ͤwfkh’ («÷Þ) ð¾íku Ãkkíkk¤¾tz{kt hks fhíke, çkkh ð»ko MkwÄe s¤ Ãkh Mkqíku÷e, íkuh{k ð»kuo íkuLkk Ëun Ãkh ykðu÷k s¤Úke øk¼oðíke ÚkÞu÷e, çku òurzÞk ÃkwºkkuLku sL{ ykÃkíke, [k{wtzkËuðeLkk Ãkwºk íkhefu søkËuð ðýoðkÞku Au. ðzku Ãkwºk søkËuð yLku ÃkkA¤Lkku Ãkwºk sr¤Þku ¼uhð. çkuW
økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk yLku çkeòt Ãkkt[ ÷kufkÏÞkLkku
ÃkwºkkuLku ÷E [k{wtzk ykçkw Ãkh ykðe íÞkt hks fhu Au. íku çkuW ÃkwºkkuLku n¤e{¤e
MkkÚkkuMkkÚk ykçkwLkwt hks fhðkLkwt fnu Au. Ãkhtíkw nXe÷ku yLku rLk{o{ yuðku LkkLkku ¼kE sr¤Þku ¼uhð yk¾wt hks ÃkkuíkkLku yuf÷kLku s {¤u íku {kxu nX ÷u Au. f÷n
xk¤ðk søkËuð ykçkw Akuze, LkkufheLke þkuÄ{kt ÃkkxýøkZ ykðu Au. íkuLkku íkusMðe [nuhku yLku MkwáZ Ëun òuE ÃkkxýøkZLkku hkò rMkØhks sÞ®Mkn íkuLku Lkkufhe{kt hk¾u Au, yLku hkrºk Ëhr{ÞkLk þnuhLke [kìfe fhðkLkwt fk{ MkkUÃku Au. íku Mk{Þu zkfýku, ‘Ãkkçkhfkux’{kt ÷e÷e Ãkxku¤e òs{ku Ãkh çkuMke, hkus yuf ÃkkxýðkMkeLkku ¼ûk fhíke nkuÞ Au. íkuyku hkòLkku Ãký ¼ûk fhðkLkku rLkùÞ fhu Au. MktíkkELku íku{Lke ðkíkku Mkkt¼¤e økÞu÷ku søkËuð íku{Lku Ãkzfkhu Au yLku ‘ðeÍkný’ (ðes¤e suðwt [{fíkwt) ¾ktzw nkÚk{kt ÷E, zkfýkuLke fík÷ fhðk {kxu íkíÃkh ÚkkÞ Au. zkfýku
íkuLkkÚke øk¼hkE òÞ Au, yLku fk÷kðk÷k fhíkkt fnu Au fu ‘nðuÚke yk ÃkkxýøkZ{kt {kýMkku ¾kðk {kxu õÞkhuÞ Lknª ykðeyu.’ søkËuðLke [kufeËkhe òuðk {kxu íkuLke ÃkkA¤ økqÃk[qÃk ykðu÷ku rMkØhks søkËuðLkwt MkknMk yLku þkiÞo òuE íkuLkk Ãkh «MkLLk ÚkE òÞ Au yLku íkuLke MkkÚku ÃkkuíkkLke fwtðhe YÃkËuLku Ãkhýkðe {nu÷{kt hk¾u Au. ¢qh yLku E»kko¤w sr¤Þku ¼uhð íkuLku {khðk {kxu ykçkwÚke Ãkkxý ykðu Au. íkuLku ÃkkxýLkku Mke{Ëuð ¾uík÷ku (ûkuºkÃkk¤) yLku çkkçkrhÞku ¼qík, ÃkeðkLkk ËkYLkk çkË÷k{kt, {ËË fhu Au íku{s hks{nu÷{kt søkËuð fE heíku õÞkt {¤þu íku çkíkkðu Au. sr¤Þku ¼uhð hks{nu÷{kt Ëk¾÷ ÚkE hkò-hkýeLkk þÞLk¾tz MkwÄe ÃknkU[e òÞ Au. íku ¼{h Zkur÷Þk Ãkh MkkÚku Mkqíku÷kt rMkØhks yLku hkýeLku swyu Au. hkýeLkwt MkkiLËÞo
òuE sr¤Þku íkuLkk Ãkh {kurník ÚkE òÞ Au. rMkØhksLku íku Zkur÷Þk ÃkhÚke Lke[u VUfe, ÃkkuíkkLke {qALkk yuf ðk¤Úke çkktÄe-YtÄe, Zkur÷Þk ÃkkMkuLke ¼ªíkLke ¾ªxeyu ÷xfkðe Ëu Au, yLku ÃkAe Zkur÷Þk Ãkh Mkqíku÷e hkýe MkkÚku Mkt¼kuøk fhu Au. «¼kík Úkíkkt íku ykçkw [kÕÞku òÞ Au. sr¤Þku søkËuðLku nqçknq {¤íkku ykðíkku nkuðkÚke, hkò-hkýe íkuLku ÃkkuíkkLkku s{kE Mk{S yrík ûkku¼-þh{-yk½kík yLkw¼ðu Au. ykðwt hkus [k÷íkwt hnu Au. íkuÚke hkò-hkýe {kLkrMkf-þkherhf ºkkMkÚke øk¤e sELku {hðk suðkt ftfk÷ çkLke òÞ Au. íku òuE Ãkwºke YÃkËu {kíkk-hkýeLku íku{Lke ÃkezkLkwt fkhý ÃkqAu Au. hkýe ÃkkuíkkLkk s{kE (YÃkËuLkk Ãkrík)Lkkt, Lk fnuðkÞ - Lk MknuðkÞ íkuðkt, fwf{oLke òý fhu Au. YÃkËu Ãkrík søkËuðLku ykðk fwf{o {kxu XÃkfku ykÃku Au. søkËuð Mk{S òÞ Au fu yk fwf{oLkku fhLkkh sr¤Þku ¼uhð s nkuðku òuEyu. íku {nu÷{kt MktíkkE sr¤ÞkLkk ykøk{LkLke hkn swyu Au. sr¤Þku hkusLke su{ hkò-hkýeLkk þÞLk¾tz{kt hkíku «ðuþu Au. søkËuð íkuLkk Ãkh íkqxe Ãkzu Au,
¼ÞkLkf ÞwØ fhe, ‘sr¤Þk ¼uhðLku {khe {kheLku fkuÚk¤ku fhu Au’, yLku ÷kík {khe ÷tøkzku fhu Au. Ãkhkrsík sr¤Þku fk÷kðk÷k fhíkkt fnu Au : ‘{Lku SðíkËkLk ykÃk. nðuÚke nwt íkkhe ÃkkA¤ õÞkhuÞ Lknª ykðwt’. yÃk{kLk ¼hu÷e nkh Ãkk{e sr¤Þku ykçkw ÃkkAku Vhu Au. yk½kík-þh{-økwMMkkÚke íku {nu÷Lkk yuf ¾tzuhLkk Mkkík{k ¼kUÞhk{kt sE MkqE òÞ Au. íkuLkku Ãk¥kku [k{wtzkLku yuf ‘rçk÷kzeçkkE’ ykÃku Au. [k{wtzk Ãkwºk sr¤Þk ¼uhðLku ¼kusLk Lk fhðkLkwt yLku økwÃík yufktíkðkMk Mkuððk {kxuLkwt fkhý ÃkqAu Au. sr¤Þku íkuLku fnu Au : ‘íkwt søkËuð Ãkh{khLkwt {Míkf {khk ¾ku¤k{kt {qfeþ íku rËðMku yLLk-s¤ ÷Eþ.’ [k{wtzk íkuLku ¼kELke níÞk Lk fhðk {kxu Mk{òðu Au; Ãký sr¤Þku íkuLke nX Akuzíkku LkÚke. íkuÚke [k{wtzk, ð]Øk ftfkð¤e ¼kxýLkwt YÃk Äkhý fhe, søkËuð ÃkkMku ÃkkxýøkZ òÞ Au. søkËuð ÃkkMku ËkLk{kt íku íkuLkwt {Míkf {køku Au. søkËuð MðnMíku ÃkkuíkkLkwt {Míkf fkÃke ftfkð¤e ¼kxýLku íkuLkwt ËkLk fhu Au. ftfkð¤e YÃkËuLku fnu Au : ‘hkýe, Äz íkku Q¼wt hnuþu. Äz Ãkh Mkkík ÃkzËk fhe Mkk[ðe hk¾òu.’ søkËuðLkwt {Míkf sr¤ÞkLku ykÃke, Mktíkku»ke, ftfkð¤e ([k{wtzk) søkËuðLkk {Míkf MkkÚku ykçkwÚke Ãkkxý ÃkkAe Vhu Au; søkËuðLkk Äz Ãkh {Míkf {qfe ‘MkíkLkku nkÚk ËELku ÃkwLk: MkSðLk fhu Au’. sr¤Þku íkuÚke økwMMku ÚkkÞ Au. r¾òÞu÷e [k{wtzk íkuLkk {Míkf Ãkh ÃkkuíkkLkku [hý [ktÃke íkuLku Ãkkíkk¤{kt
Äfu÷e Ëu Au. íÞkt ‘sr¤Þku ¼uhð ¾kÞ Au, Ãkeyu Au yLku Ãkkíkk¤Lkwt hks fhu Au.’ søkËuð Ãkh{khLke yk ðkhíkk Mkt½»koMk¼h, yðLkðk ð¤ktf ÷uíke, Lkkxâkí{f ½xLkkyku Ähkðíkk fÚkkðMíkwLku ÷E yuftËhu hMk Ãkzu íkuðe Au. ¼e÷kuLku íku ¼sLkðkhíkk nkuðkÚke øk{u Au; ¼e÷Eíkh ðk[fkuLku Ãký íku øk{e òÞ íkuðe Au. Ãkhtíkw íkuLke yuf rðr[ºkíkk yu Au fu íku{kt ‘frðLÞkÞ’Lkwt Ãkk÷Lk ÚkÞwt LkÚke. ¼e÷e {nkfkÔÞku, ÷kufkÏÞkLkku, ¼sLkðkhíkkyku{kt frðLÞkÞLkwt yLkwMkhý ÚkkÞ Au. íku{kt ËwükuLku ytíku Ëtz {¤u Au yLku MkßsLkkuLku MkwV¤ {¤u Au. søkËuð Ãkh{khLke ðkhíkk{kt yrík Ëwü sr¤Þk ¼uhðLku íkuLkkt fwf{kuo çkË÷ Ëtz {¤íkku LkÚke. Q÷xwt, íkuLku Ãkkíkk¤Lkwt hks {¤u Au, yLku íÞkt íku ¾kÞ Au, Ãkeyu Au yLku ÷nuh fhu Au ! rMkØhks suðk «çk¤ yLku økkihðþe÷ hkòLku sr¤Þku ¼uhð íkuLke {qALkk ðk¤Úke çkktÄe YtÄe ¼ªík ÃkhLke ¾ªxeyu ÷xfkðu yLku íkuLke Lksh Mkk{u s Zkur÷Þk Ãkh Mkqíku÷e hkýeLku ¼kuøkðuyuðe ½xLkkLkwt yk÷u¾Lk ykir[íÞLke árüyu ¼kðfLku fËk[ MðefkÞo Lk ÚkkÞ. ykðwt yLkwr[ík rLkYÃký ‘¼e÷kuLkk ¼khÚk’{kt ðkMkwrf îkhk yswoLkLku {qALkk yuf ðk¤Úke çkktÄe YtÄe ¼ªík ÃkhLke ¾ªxeyu ÷xfkðe, çkksw ÃkhLkk Zkur÷Þk{kt Mkqíku÷e ÿkiÃkËe MkkÚku Mkt¼kuøk fhíkk ðkMkwrfLke ½xLkk{kt Ãký òuðk {¤u Au. ykðk rð÷ûký
økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk yLku çkeòt Ãkkt[ ÷kufkÏÞkLkku
ÞkiLk «fhýLkk rLkYÃký Ãkhíðu ¼e÷r[¥k{kt fE økútrÚk fk{ fhíke nþu íku yuf yÇÞkMkLkeÞ çkkçkík Au. Ãkhtíkw íku rðþu ðkhíkk{kt fu MktÃkkËfeÞ ‘¼qr{fk’{kt fþwt fnuðkÞwt LkÚke. íkuLkkt çkkLke-þi÷e-rLkYÃký yLÞ ¼sLkðkhíkkyku suðkt s Au. íku{kt fþe rðþu»kíkk LkÚke. Ãkhtíkw ¼e÷ yLku rçkLk-¼e÷ ¼kðfkuLku ykf»kuo yuðkt fÚkkðMíkw yLku Ãkkºkk÷u¾Lk {kxu íku yð~Þ WÕ÷u¾LkeÞ Au.
11. fkìçkrhÞkLke ðkhíkk fÚkkðMíkw yLku Ãkkºkk÷u¾LkLke árüyu Úkkøkz Úkeøkz Au. íku{kt høkríkÞku, hktrxÞku Xkfkuh yLku ðÄw íkku fkìçkrhÞkLku Lkk{u yku¤¾kíkk ÷kufËuðíkkLkk MÚkkLkfLkwt MÚkkÃkLk, Mkuçkr÷Þk økk{{kt, ¼kuÃkk ðehk økkuhSLkk ½h{kt íku{Lkk îkhk þe heíku ÚkÞwt, ÃkkxýLkk ftMkkhkLkk ½uhÚke ykýu÷e ½kuzuMkðkh fkìçkrhÞkLke, ðk½Lke Mkðkheðk¤e ¼ðkLke òuøkýeLke, fkLkS XkfkuhLke {qŠíkykuLke fkuýu õÞkhu þe heíku MÚkkÃkLkk fhe, íkuLke fku¤e (WíMkð) ð¾íku Lkk[íkkt-økkíkkt fkìçkrhÞkLkk ¼õík yuðk ¾ku¾rhÞk økk{Lkk nhSLke Äwhðkýe økk{Lkk nwhSLke Ëefhe fktøke MkkÚku fuðe ykt¾ku {¤e - «u{ «økxâku - fuðkt íku{Lkkt ÷øLk ÚkÞkt, ò{k{kt ÃkÄkhu÷k yuf ‘çkkðk’yu Lkk[íkkt-økkíkkt fuðku WÃkËuþ ykÃÞku, WËuÃkwhLkk hkòyu Ëøkku fhe yuf LkxzeLku fuðe heíku {khe Lkkt¾e íkuLke fuðe fhwý fÚkk íkuýu fne ðøkuhuLkwt rLkYÃký ÚkÞwt Au. ðkhíkkLkk ykht¼{kt ¼økðkLkLkkt ¼ktzw Mk{kt fkìçkrhÞku,¼ðkLke òuøkýe, ÃkkxrýÞku, Ëuð-ËuðeykuLkk Ãk]Úðe ÃkhLkk ykøk{LkLkwt, íku{Lkkt Mðih ¼ú{ý yLku fkÞkuoLkwt íku{s ÷k÷w ftMkkhkLku ½uh ÚkÞu÷ yðíkhýLkwt ðýoLk ÚkÞwt Au. ftMkkhkLku ½uh yðíkhe íku{ýu þwt fÞwO íku rðþu fþwt fnuðkÞwt LkÚke. fkìçkrhÞku Ëwfk¤ ð¾íku ÷kufkuLke ¾k÷e fkuXeyku [ku¾kÚke ¼he Ëu Au yu yuf [{ífkh íkuLku Lkk{u LkkUÄkÞku Au ! {wÏÞ fÚkk Mkuçkr¤Þk økk{Lkk ðehkuS ¼kuÃkkLke ykøkuðkLke Lke[u {kuxk-LkkLkk ¼kuÃkkyku ¼uøkk {¤e ÃkkxýÚke fkìçkrhÞku, ¼ðkLke òuøkýe, fkLkS XkfkuhLke {qŠíkyku, íku{Lkkt ð†k¼q»ký, Ãkqò-ykhkÄLkk {kxuLkkt WÃkfhý Äk{Äq{Ãkqðof, økk{uøkk{ ÷kufkuLkkt Mkk{iÞkt Íe÷íkkt, økk{{kt ÷E ykðu Au íku rðþu Au. ¼kuÃkkLkk ½h{kt yk çkÄe {qŠíkykuLke MÚkkÃkLkk ÚkkÞ Au yLku íÞkhu WíMkð WsðkÞ Au. Ãkhtíkw yk ¼sLkðkhíkk{kt fkìçkrhÞkLkwt fkuE «¼kðkuíÃkkËf ÔÞÂõíkíð Q¼híkwt LkÚke. ¼kuÃkk Ãkh Qíkhe fkìçkrhÞku ÃkkxýÚke ÃkkuíkkLke {qŠíkyku ÷kððkLkwt - íku{Lku økk{{kt ½uh ½uh VuhððkLkwt-ÃkkuíkkLkwt MÚkkLkf h[ðkLkwt-ÃkkuíkkLkkt økeíkku økkðkLkwt-WíMkð WsððkLkwt fnu íku ËuðíkkLkk økkihð {kxu þku¼kMÃkË ÷køkíkwt LkÚke. fkìçkrhÞkLku Lkk{u ¼kuÃkku s çkku÷íkku nkuÞ, yçkwÄ ¼e÷ku Ãkh ÃkkuíkkLkwt ð[oMkT MÚkkÃkðk-s{kððk {kxuLkk fkhMkk fhíkku nkuÞ yuðwt òøkúík ðk[fLku yð~Þ ÷køku. ÄkŠ{f yLkwckLk «Mktøku økðkíke-
fÚkkLke fkìçkrhÞkLke ðkhíkk Ä{oMktçkØ nkuðkÚke íkuLkk rðþu fþe þtfk Lk fhkÞ, íku{kt íkku ©Øk s hk¾ðe Ãkzu, íku{ktÚke íkkýeíkqMke ykæÞkÂí{f yÚko-¼kð fkZðk Ãkzu yuðwt ¼e÷-Eíkh ðk[f [wÃk[kÃk Lk Mðefkhe ÷u. fkìçkrhÞku íkuLku ynku¼kð«uhf fu ©ØkMÃkË Lk ÷køku. fkìçkrhÞkLke ðkhíkk, ÷nufk¼uh økðkíke nkuðk Aíkkt,MkeÄk MkkËk økã{kt s hsq ÚkE Au. çkku÷e-þi÷e-rLkYÃký çkeS ¼sLkðkhíkkyku suðkt s Au. íku{kt rçkLk-¼e÷ ðk[fkuLku ÍkÍku hMk Ãkzu íku{ LkÚke.
12. ËuðhktLke ¼sLkðkhíkk{kt íkuLkk rMkðkÞLke çkeS ¼¤íke s - yMktçkØ ðkíkkuLkwt Mktf÷Lk ÚkÞwt Au. Ëuðhk rðþu íkku íku{kt çku-ºký ÷exeyku s fnuðkE Au ! s¤«÷Þfk¤, Lkð÷k¾Ëuðeyku, íku{Lkwt s¤ÃkhLkwt ykMkLk, ytçkkð ËuðeLkku fwðkhfkËuðeLku Mkkík{k Ãkkíkk¤{ktÚke rËÔÞ ½kuzku ÷E ykððkLkku ykËuþ, fwðkhfkËuðe yuf Ãkøk Ãkh Q¼kt hne Ãkkíkk¤{kt çkkh ð»ko MkwÄe íkÃk fhu Ãký rLkÿkÄeLk ½kuzku òøku Lkrn, íkuÚke ½kuzku ÷eÄk rðLkk òíkòíkLkkt ‘òusLk s¤’ ðxkðe ytçkkð ÃkkMku íku ÃkkAe Vhu, ytçkkð ‘MkíkLke yuhý’ yLku ‘Mkðk{ýLkku ½ý’ ykÃke fw{khfkËuðeLk VheÚke Ãkkíkk¤{kt {kuf÷u, fw{khfkËuðe ½kuzkLkk {kÚkk Ãkh ½ý ͪfe íkuLku søkkze ytçkkðËuðe ÃkkMku ÷E ykðu, ytçkkðLkk ykËuþÚke Lkð÷k¾ Ëuðeyku yLku ½kuzku ‘s¤ Ãkh ykMkLk’ Lkk¾e çkkh ð»ko íkÃk fhu, ytçkkðu ÃkuËk fhu÷ çku #zkt s¤{kt çkkh ð»ko h{ík fÞko fhu yLku íkuh{u ð»kuo Vqxe íku{ktÚke çku ¼uhð ÃkuËk fhu, ÃkAe ytçkkð rþðLke Äqýeyu ykðu, rþð s¤{kt Vhðk òÞ, yuf÷íkk ÷køkíkkt ytçkkð þheh ÃkhLkku {u÷ W¾kze íku{ktÚke yuf çkk¤f Mksuo, rþðS s¤{kt Vhe íku{Lke Äqýeyu ÃkkAk ykðu íÞkhu çkk¤fLku swyu, íkuLkk rðþu ÃkqAÃkhA fhu, çkk¤f WØíkkE¼Þko sðkçk ykÃku, rþðS ¢kuÄu ¼hkE íkuLkku rþhåAuË fhu, ytçkkðLkk ykøkúnÚke çku {kÚkk¤k nkÚkeLkwt yuf {Míkf fkÃke ÷kðe rþðS çkk¤fLkk Äz Ãkh [kutxkzu, íku{ktÚke ‘økwýfku’-økýÃkrík ÃkuËk ÚkkÞ, yènkMÞ fhe ytçkkð ‘MkíkLkk ËuðËkLkð’ «økx fhu, íku{ktLkku yuf þt¾ ËkLkð fkuELku økktXíkku Lk nkuðkÚke rþðS íkuLkwt {Míkf AuËu, íkuLku þt¾ YÃku fr¤Þwøk{kt ¼økðkLk ¼Âõík Ëhr{ÞkLk Ãkqò ykhíke xkýu nt{uþkt WÃkÂMÚkík hnuðkLkwt ðhËkLk ykÃku, fk¤k-økkuhk ¼uhð ½kuzkLkwt {kÚkwt W¾kze Lkk¾u yLku Mkqíku÷e ËuðeykuLkkt {kÚkkt íkkuze ÷E íku{Lkk ½q½hk fhe h{ík h{u, ytçkkðËuðe ½kuzk yLku ËuðeykuLkkt þçkku Ãkh ‘frýÞkuhLke fktçk yLku y{eLkku ntMkku’ Vuhðe íku{Lku MkSðLk fhu, íku{Lku MkkÚku ÷E ytçkkð Ãk]Úðe Ãkh ykðe ÃkðLk Ãkkt¾u Qzíkkt Ãk]Úðe Ãkh Ãkrh¼ú{ý fhu, ½uh ‘økwýfk’ økýÃkríkLku yuf÷ku Akuze Ëuðeyku Ãk]Úðe Ãkh hÚk{kt nhVh fhu, r¾òÞu÷ku økwýfku íku{Lkk hÚkLku Ähíke MkkÚku [kutxkze
økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk yLku çkeòt Ãkkt[ ÷kufkÏÞkLkku
Ëu, Ëuðeyku økwýfkLku heÍðu íÞkhu íku hÚkkuLku [k÷íkk fhu, Ëuðeyku Mk{ze YÃku Qzíke
{s-{uðkz ykðu, f÷k fwt¼khLkk Ëefhk fu¤k fwt¼khLkk ‘¼{h [kfzku’ ÃkhLkk {kxeLkk ®Ãkz{ktÚke ytçkkð yLku ¼uhð sL{ ÷u, {kýMkkuLku MðÃLk{kt ykðeLku fnu
fu ‘{uðkz{ktÚke y{khe {qŠíkyku ÷kðeLku MÚkkÃkku.’ LkkLkk {kuxk ¼kuÃkk ¼uøkk {¤e
{ku÷ku÷k økk{uÚke økýÃkrík-ytçkkð-çkeS ËuðeykuLke MkkÚku ‘¼økðkLk ËuðhktLkku Xkfkuh’ fu ‘Ä{ohkò’ (ËuðLkkhkÞý)Lke íku{s fk¤k-økkuhk ¼uhð, ðkMkwrf LkkøkLke {qŠíkyku ÷E ykðu, {køko{kt økk{uøkk{ íku{Lkwt Mkk{iÞwt ÚkkÞ, ¼kuÃkk ¼qðk Äqýu yLku ËuðËuðeykuLkkt økeíkku økkÞ, ‘ËuðhktLkk {trËh{kt’ {qŠíkykuLke MÚkkÃkLkk fhðkLke yLku íku Mk{Þu ‘hkíkesøkku’ fhðkLkku rLkýoÞ fhe ÷kufku rð¾uhkÞ-ðkíkko{kt Ëuðhk MkkÚku yMktçkØ ykðe ½ýe çkkçkíkku yk÷u¾kE Au. fu¤k fwt¼khLkk ‘¼{h [kfzku’ ÃkhLkk {kxeLkk ®Ãkz{ktÚke ytçkkð, ¼uhð ðøkuhu ÃkuËk ÚkÞkt íkuLkku MkeÄkuMkkËku yÚko yu Au fu fu¤k fwt¼khu {kxe{ktÚke Ëuð-ËuðeykuLke {qŠíkyku çkLkkðe ! íku{ktLke yuf {qŠík ËuðhkLke Ãký níke. yk Ëuðhk Ëuðu fuðkt Ãkhk¢{ fu [{ífkh fÞko íku rðþu íkuLke ðkhíkk{kt fþwt fnuðkÞwt LkÚke. ytçkkð, ¼ihð, ËuðeykuLkkt Mðih fkÞkou{kt Ëiðíð Þk ÷kuffÕÞkýLkku
fþku nuíkw Ëu¾kíkku LkÚke. Lkð÷k¾ ËuðeykuLkkt s¤ ÃkhLkkt ykMkLk, çkkh-çkkh ð»koLkkt
íkÃk, Ãk]Úðe ÃkhLke íku{Lke ËkuzÄk{ rLkhÚkof ÷køku Au. økýÃkríkLkk sL{Lke fÚkk
ËuðhkLke ðkíkko{kt MkkÞkMk [exfkðe ËuðkE Au. Mk{ze YÃku Qze þfíke Ëuðeyku hÚk{kt çkuMke þk {kxu «ðkMk fhu Au íku Mk{òíkwt LkÚke. çkÄe ¼sLk-ðkhíkkyku{kt ËuðhkLke ðkhíkk MkkiÚke ðÄw ZtøkÄzk ðøkhLke ftøkk¤ ðkhíkk Au, yLku ÷kufËuðíkkyku{kt MkkiÚke ðÄw Lk{k÷ku Ëuð Ëuðhku ÷køku Au. ¼e÷ku{kt íkuLkwt ÄkŠ{f {n¥ð nþu; ¼e÷Ríkh ðk[fkuLku íkuLke ðkhíkk{kt fþku hMk Ãkzu íku{ LkÚke. íkuLkk økã{kt fu çkku÷eþi÷e-rLkYÃký{kt fþe LkðeLkíkk Þk íkksøke yLkw¼ðkíke LkÚke.
13. økkuh¾ðkýe yLku fçkehðkýeLkku «Mkkh ¼e÷«ò{kt Ãký Au íku ykùÞosLkf ÷køku Au. ¼e÷kuyu íku{Lkwt ¼e÷efhý fÞwO Au. {q¤ ÃkËkuÚke íku XefXef ytþu swËkt Ãkzu Au. {q¤ ÃkËku «kMk-yLkw«kMkÞwõík økuÞ Zk¤ku{kt rLkYÃkkÞkt Au. ynª MktøkúnkÞu÷kt ÃkËku{kt {nËtþu «kMk-yLkw«kMk, rLkÞr{ík íkk÷-÷Þ-Zk¤ s¤ðkÞk LkÚke, òu fu íku hkøk¼uh økkE þfkÞ íkuðkt Au. íku{kt ¿kkLk-çkkuÄ-®[íkLk fuLÿ{kt hÌkkt Au. íku{kt ®[íkLk «ÄkLk, ÷køkýefÕÃkLkk økkiý Au. rðrðÄ fÕÃkLkku- y÷tfkhkuLkk rðrLkÞkuøkÚke íku ykf»kof çkLÞkt Au. {kir÷f ¼e÷e ÃkËku{kt òuðk Lk {¤u íkuðwt Mkkicð økkuh¾-fçkehLkkt yk ¼e÷e ÃkËku{kt Au. çku MkkÄw frðykuLkkt fux÷ktf Mkkhkt-Ãký
ykuAwtð¥kwt ÃkrhðíkoLk Ãkk{u÷kt-ÃkËku ynª MktøkúnkÞkt Au. ¼e÷ ¼økíkkuyu yLku ÷kuføkkÞfkuyu çknkhLke Ãký yMkh Íe÷e Au íkuLkkt íku ãkuíkf Au. 14. yk{, ‘økkuÃke[tË ¼hÚkhe’Lkk ÃkwMíkf{kt Mktøk]neík A ÷kufkÏÞkLkku{kt íku{Lke rðþu»kíkkykuLke MkkÚku íku{Lke {ÞkoËkyku Ãký òuðk {¤u Au. ðMíkw-rð[khÃkkºk-fkÞo{kt {kLkMkþk†eÞ yLku íkkŠff MkíÞLkwt íku{kt ÞÚkkur[ík Ãkk÷Lk ÚkÞwt LkÚke. ¼e÷kuLkkt ÄkŠ{f yLkwckLkku MkkÚku íku Mktf¤kÞu÷kt nkuðkÚke ¼e÷ku íku{Lku ©ØkÃkqðof, «u{ yLku ynku¼kðÃkqðof rLk:þtf ¼kðu Mðefkhu-{kýu íku Mðk¼krðf Au. ¼e÷e MktMf]rík-Ä{o-®[íkLk-«kf]ríkf yLku Ëiðe Mk¥ðku-ík¥ðku ytøkuLkk ÏÞk÷-Mk{ks-ÔÞÂõíkLkkt yktíkh-çkkÌk MðYÃkLkwt íku ÞÚkkÚko ËþoLk fhkðu Au. fðr[íkT þçË-YrZ«Þkuøk-y÷tfkhðkfTAxkLkwt MkkiLËÞo Ãký «økx fhu Au. ÷kufrðãkLkk yÇÞkMk {kxu WÃkÞkuøke ½ýe Mkk{økúe íku{ktÚke {¤u Au. ÷kufrðãkrðËkuLku íkuÚke íku øk{e òÞ íku{ Au. Ãkhtíkw MkkrníÞLkk hrMkÞkLku ykf»keo þfu íkuðkt ík¥ðku íku{kt Úkkuzkt Au. økkuÃke[tË-¼hÚkhe fu søkËuð Ãkh{kh suðe ðkhíkkyku fux÷uf ytþu ðkíkkohMk ykÃku Au; Ãký ½ýe¾he ¼sLkðkhíkkyku{kt íkuLke Ãký QýÃk Au. ¼e÷-Ríkh ðk[fkuLku ÃkkuíkkLkk «rík ykf»keo þfu íkuðe ûk{íkk íku{kt ykuAe Au.
15. Ãkhtíkw yk çkÄe {ÞkoËkyku ÃkwMíkf{kt Mktøk]neík ÷kufkÏÞkLkku Þk ¼sLkðkhíkkykuLke Au. íku{Lkwt MktÃkkËLk íkku «þMÞ ÷køku Au. ¼e÷òríkLke «k[eLkíkk, íkuLke rLk»kkË-¼e÷e MktMf]ríkLke rðþu»kíkk, ykÞo ðuËku-WÃkrLk»kËku-Ãkwhkýku Ãkh Ãkzu÷ku íkuLkku «¼kð, ¼e÷MktMf]rík{ktÚke ykÞo Ä{o{kt «ðuþu÷kt Ëuðe-Ëuðíkk yLku íku{Lkkt Ãkqò-ykhkÄLkkLkkt f{ofktz, yksLke ¼e÷e MktMf]ríkLkku ykrË{ rLk»kkË-¼e÷ MktMf]rík MkkÚkuLkku yrðÂåALLk yLkwçktÄ, ykÞo-yLkkÞo ðå[u Mkt½»ko fhíkkt Mkrðþu»k ÚkÞu÷ MknÞkuøk, Ãkrù{{ktÚke Ãkqðo{kt Lkrn Ãký Ãkqðo{ktÚke Ãkrù{{kt økÞu÷ MktMf]rík-«fkþ, ¼khíkeÞ MktMf]rík ykÞo-yLkkÞo MktMf]ríkykuLkwt Mktr{©ý, ykÞkouLkwt {q¤ ðíkLk, ykÞoyLkkÞo-hkûkMk-yMkwh-ykrËðkMke rðþuLkk ÃkkùkíÞ íku{s ½ýk Ëuþe rðîkLkkuLkk MktrËøÄ yMÃkü ¼úk{f ¾kuxk rLk»f»kkou ðøkuhuLkwt MkrðMíkh ík÷MÃkþeo-MkwMÃkü rLkYÃký fhíke MktÃkkËfeÞ ‘¼qr{fk’, Mk{Úkof WËknhý-yðíkhý-íksT¿kkuLkkt {tíkÔÞkuÚke Þwõík yLku íkfoçkØ YÃk{kt ÚkÞu÷ nkuðkÚke, rð[khku¥kusf çkLke Au. MktÃkkËfLke rðî¥kk çknw©wíkíkk, yÇÞkMkÃkhkÞýíkk, ¼khu snu{íkLke ãkuíkf Au. A ÷kufkÏÞkLkkuLkwt íku{ýu fhu÷wt MktÃkkËLk ‘þk†eÞ’ fnuðkÞ íkuðwt Au. íku{ýu «íÞûk òuÞu÷kt yLku Mkkt¼¤u÷kt ÷kufkÏÞkLkkuLku ‘xuÃk’ Ãkh WíkkÞkO Au yLku fk¤SÃkqðof r÷rÃkçkØ fÞkO Au. økðkíkkt-
økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk yLku çkeòt Ãkkt[ ÷kufkÏÞkLkku
fÚkkíkkt ÷kufkÏÞkLkkuLkk {q¤ MðYÃkLku sVk Lk Ãknkut[u íku heíku íku{ýu íku{Lkwt MktÃkkËLk fÞwO Au; ÷kufkÏÞkLkkuLke çkku÷e-økkÞfe-fnuýe-÷ZýkuLku ÞÚkkíkÚk ò¤ðe Au. yòÛÞk ¼e÷e þçËkuLkk Mkh¤ økwshkíke{kt yÚkkou ykÃÞk Au. ({]íkfLku MkSðLk fhíke ‘fr¤ÞkuhLke fktçk’Lkku yÚko ykÃkðkLkwt çkkfe hne økÞwt Au ! yk ÷u¾Lkk ÷u¾fLku íkuLkku
yÚko Lk Mk{òíkkt ½ýe {qtÍðý ÚkE Au.) rçkLk-¼e÷ ðk[fkuLku ¼e÷e çkku÷e{kt rLkYrÃkík ðkhíkkyku çkhkçkh Mk{òÞ íku {kxu íku{ýu íku{Lkk Mkkh rþü-Mkh÷
økwshkíke{kt hsq fÞko Au. ¼w÷kE síkkt ÃkhtÃkrhík ftXMÚk ¼e÷e ÷kufrðãk yLku ÷kufMkkrníÞLku þçËçkØ fhe-«fkrþík fhe íku{ýu íku{Lkwt Mkthûký fÞwO Au yLku íku{Lku r[htSðe çkLkkÔÞkt Au. yÚkkoíkT økkuÃke[tË ¼hÚkhe ðkíkkoLkk MktÃkkËLk-«fkþLkLkku íku{ýu yuf yMkkÄkhý - W¥k{ Lk{qLkku Ãkuþ fÞkou Au. íku {kxu íkuyku ÄLÞðkËLku ÃkkºkAu.
(¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk, MktÃkkËf : zkì. nMkw Þkr¿kf, Ãk]. 95 Úke 109, 2009, økwsohe xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS)
(Tounge) (Text)
Anecdot
Why it’s soHow it happened
Lygend
‘økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk’Lke ÷kûkrýfíkkyku
‘økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk’Lke
÷kûkrýfíkkyku
©e fLkw yk[kÞo
«kMíkkrðf : ykrËðkMke rðMíkkh-¾uzçkúñk yLku çkLkkMkfktXkLkk
Ëktíkk rðMíkkh{kt Mk{kÄ ÃkZíke ð¾íku økðkíke ‘økkuÃkeMk˼hÚkheLke ðkhíkk’ ÷kufrðãkLkk Ãkh{ WÃkkMkf zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u æðrLk{wÿý fheLku {q¤ ÃkkXLkk økã¼k»kktíkh MkkÚku ¼qr{fk YÃk yÇÞkMk MkkÚku MktÃkkrËík fheLku ykÃke Au. ¼hÚkheLke ðkhíkk økwshkík, {k¤ðk, çkwtËu÷¾tz, çkÄu÷¾tz, ðús, A¥keMkøkZ ðøkuhu rðMíkkh{kt «[r÷ík Au. ÷kufðkÊT{Þ, ¼sLkku, rþü økútÚkku, LkkÚk Mkt«ËkÞLkwt MkkrníÞ yLku MðÞt ¼ík]onrhLkk MksoLk íkhefu yku¤¾kíkk økútÚkkuLkk ðk[Lk, fðLk yLku Ãkrhþe÷LkLkk MktMfkhÚke MktÞwõík r[¥k WÃkh ßÞkhu yk fÚkk {wfkÞ Au, íÞkhu yu ½xLkk, þi÷e, hsqykík, Ãkrhðuþ yLku fux÷ef {kLÞíkkLkk Mkt˼o{kt swËe íkku Ãkzu s Au; Ãkhtíkw ðkhíkk{kt su fux÷ef ykøkðe ÷kûkrýfíkkyku Au íku òýðwt
hMk«Ë ÚkE Ãkzu íkuðwt Au.
«MíkwríkLkku ykøkðku yr¼øk{ : LkøkhðkMke MkÇÞíkk{kt ¼hÚkhe yLku økkuÃke[tËLke ðkhíkk ÷kufðkÊT{Þ{kt ÷kuføkeíkku fu ¼sLk YÃku MÚkkrLkf ÃkrhÂMÚkríkLke sYrhÞkík {wsçk økðkÞ Au. MkkrníÞLkk Mkt˼o{kt õÞktf [[koÞ fu ÃkAe ÄkŠ{f ©ØkLku rðþu»k «çk¤ çkLkkððk ykzfÚkk YÃku {wfkÞ Au. ¼ík]onrhLkk þ]tøkkhþíkf, Lkeríkþíkf fu ðihkøÞþíkfLkkt Mkqºkku fu &÷kufku WËknhýkÚkuo «Míkwík ÚkkÞ fu ÃkAe LkkÚkMkt«ËkÞLkk {wÏÞ «ðíkofLkkt [rhºkku íkhefu WÕ÷u¾kÞ Au : Ãkhtíkw LkøkhðkMke MkÇÞíkk{kt yuLke «MíkwríkLkku fkuE ykøkðku fu rðrþü {rn{k LkÚke. ßÞkhu ykrËðkMke MktMf]ríkLke MktMfkhøkík {kLÞíkkyku{kt íkuLku rðrþü MÚkkLk {éÞwt Au. Mk{Þktíkhu yk ðkhíkk økðkíke hnu Au, yLku rLkrùík Mk{Þu íkku ¾kMk. yux÷u ykrËðkMke Mk{ksLkku íktíkw yk ðkhíkk MkkÚku «çk¤ heíku òuzkÞu÷ku Au.
LkøkhðkMke MkÇÞíkk{kt {kuxk¼køkLke òríkyku{kt {]íÞw ÃkAe yÂøLkMktMfkh fhðk{kt ykðu Au. Ãkhtíkw ÄkŠ{f ÔÞÂõíkíð ÄhkðLkkh MkkÄw, {ntík fu ÃkAe yæÞkí{ MkkÚku òuzkÞu÷ Wå[ [rhºk Ähkðíke ÔÞÂõík nkuÞ yLku suLke Ëuhe fu Mk{krÄ çkLkkððkLke nkuÞ íkuðe ÔÞÂõíkLku {kxe{kt ÃkÄhkððk{kt ykðu Au. yk s rhðks ykrËðkMke ÃkhtÃkhk{kt Ãký Au. íkuyku MkkÄw, ¼økík fu ¼kuÃkkLku Mkhuhkþ ykrËðkMkeÚke Wå[ {kLke, íku{Lku s{eLk{kt ËkxeLku íkuLke WÃkh LkkLkfze Ëuhe fu Mk{krÄ çkLkkðu Au, yLku ÃkAe íku{Lke {hýku¥kh r¢Þk{kt ‘Mk{krÄ’ ÃkZðk{kt ykðu Au. yk Mk{krÄ ÃkZðkLke «ýkr÷fk íku{Lke ykøkðe «ýkr÷fk Au. íku{kt økkuÃkeMkË-¼hÚkheLke ðkhíkk, hk{Ëuð yLku ykìMkËuðLke ¼sLk ðkhíkk {wÏÞ Au. LkøkhðkMke Mk{ks{kt Mk{krÄMÚk Ëuheyku WÃkh ykðe fkuE ðkíkkoyku hsq Úkíke nkuÞ íkuðwt òý{kt LkÚke. zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u sýkÔÞwt Au íku {wsçk ykMkku {kMk{kt yk Mk{krÄLku Ãkqsðk{kt ykðu Au íÞkhu yk ¼sLkðkhíkkyku íktçkqh Ãkh økkðk{kt ykðu Au. yk rMkðkÞ {kuxe LÞkík nkuÞ fu n¾kZku¤ «Mktøku Ãký íktçkqh Ãkh økðkÞ Au. þrLk, hrð fu Mkku{ðkhLku rËðMku Ãký õÞkhuf õÞkhuf yk ðkhíkkyku økðkÞ Au. yu rMkðkÞ økkuÃkeMkË-¼hÚkheLke ðkhíkkLke yLku hk{Ëuð ðkhíkkLke fux÷ef Ãkkt¾zeyku {nk{kMk{kt fhðk{kt ykðíke fkìçkrhÞk XkfkuhLke fku¤e yLku ¼kËhðk {kMk{kt Qsðkíke {nk{køkeo çkesLkk Ãkkx «Mktøku Ãký økkðk{kt ykðu Au. yux÷wt s Lknª; økkuh¾ðkýe yLku fçkehðkýe Ãký Mk{krÄ ÃkZíke ð¾íku íktçkqh Ãkh økkðk{kt ykðu Au. yk{ yk yk¾e fÚkkLku yuf rðrþü {rn{k «kÃík ÚkkÞ Au.
‘økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk’Lke ÷kûkrýfíkkyku
Mk{krÄMÚk [rhºkLku ÷kuf{kLkMk{kt Sðtík hk¾ðkLke «ýkr÷fk :
LkøkhðkMke MkÇÞíkk{kt økwshkík{kt su{ MkíÞLkkhkÞýLke fÚkk Úkíke nkuÞ Au, Lku MkíÞLkkhkÞý Ëuð ÷kuf{kLkMk{kt «MÚkkrÃkík fhkÞ Au; íkus heíku ðkhtðkh ¼sLkYÃku hsq Úkíke yk ðkhíkkLkkt [rhºkkuÚke ykrËðkMke Mk{ks MktÃkqýo yðøkík ÚkkÞ yLku íkuðkt Wå[[rhºkku ÷kufSðLk{kt «MÚkkrÃkík ÚkELku «uhf çkLku íkuðku yk «ÞkMk íkku Au s. Ãkhtíkw íku MkkÚku suLke Mk{krÄ Au íkuLke M{]rík ÷kufSðLk{kt fkÞ{ òøkúík hnu íkuðku ykþÞ Ãký yk{kt òuzkÞu÷ku Au. yux÷wt s Lknª; {hýku¥kh
ÔÞÂõíkLkwt [rhºk òÛÞu-yòÛÞu yk ðkhíkkLkk [rhºkku MkkÚku òuzkÞ yuðku ¼kð Ãký yk{kt rLkrník Au. íku yk ðkhíkkLke yuf ykøkðe WÃk÷ÂçÄ Au. y¼kðLke ÃkrhÃkqŠíkLkk Ãkrh«uûÞ{kt :
¼e÷e fÚkfku ¼íkwonrh yLku økkuÃke[tËLkk {q¤ fÚkkLkfLku òýíkk s nþu. íku{Lkku rþü Mk{ks MkkÚku yLku íku{Lkk ÷kufSðLk MkkÚkuLkku MktçktÄ nþu. ykrËðkMke Mk{ks LkøkhðkMke MkÇÞíkkÚke Mkkð y÷øk, yòý yLku fÃkkÞu÷ku Au. íku{Lkku Ãknuhðuþ, SðLk yLku íku{Lke hnuýefhýeLku Ãknu÷e árüyu òuLkkh Mk{ks{kt ykðe ÔÞkÃkf {kLÞíkk Au. Ãkhtíkw yk ¼e÷ Mk{ks LkøkhðkMke ÷kufSðLkLkku ¿kkíkk Au. íku{ktÚke s íku{ýu yk [rhºkkuLku QXkÔÞkt Au. ÃkAe íku{ýu ½xLkk, Ãkkºkku, þi÷e yLku þçËkuLku ÃkkuíkkLke MkktMf]ríkf, «kf]ríkf ÃkrhÂMÚkrík yLku ÃkrhðuþLkk Mkt˼o{kt LkðeLkefhý fheLku ykÃkýe Mk{ûk «Míkwík fÞkO Au.
ykrËðkMkeykuLkkt {n¥k{ [rhºkku ¼e÷e MkÇÞíkk yLku MktMf]rík{kt YÃkktíkrhík ÚkELku ykÔÞkt Au. ¼e÷kuLkkt yLÞ ÷kufkÏÞkLkku, íku{Lkkt ¼sLkku, yhu÷k, ÃkkxkuíMkð ðøkuhuLkku Mk½Lk yÇÞkMk fhíkkt yk nfefíkLke ÞÚkkÚkoíkk Mk{òÞ Au. ¼e÷kuLkk $ÿËuðíkk, ¼e÷kuLkk rð»ýw yLku ¼e÷kuLkk MkkÄwyku, òuøkeyku, çkÄk íku{Lke {kLÞíkk «{kýuLkk Au. yk Mkðo [rhºkku yLku ½xLkkyku{kt íku{Lke MkktMf]ríkf, Mkk{krsf yLku «kf]ríkf yMkhku yux÷e WífxíkkÚke Íe÷kE Au fu yu {kLÞ ÚkÞu÷kt fu YZ ÚkÞu÷kt [rhºkku fhíkkt yufË{ y÷øk ÷køku Au. yu [rhºkku ykrËðkMke Mk{ksLke y¼kðLke ÃkrhÃkqŠík YÃku òýu MkòoÞkt nkuÞ íkuðkt ÷køku Au.
økkuÃkeMkË-¼hÚkheLke ðkhíkkLku ykrËðkMkeykuLke yk {kLÞíkkLkk Mkt˼o{kt òýðkLkwt hMk«Ë ÚkE Ãkzu íkuðwt Au.
økÄuzkLkk [rhºkÚke økkuÃkMkË-¼hÚkhe ðkhíkkLkku «kht¼ :
¼ík]onrhLkk þ]tøkkhþíkf, Lkeríkþíkf fu ðihkøÞ þíkfLkku «kht¼ MkhMðíkeLke Míkwrík-«kÚkoLkk yLku Wå[ ®[íkLkÚke þY ÚkELku ¼qr{fkLke ½xLkk çktÄkÞ Au. Ãký ynª fÚkkLke ¼qr{fk økÄuzkÚke çktÄkÞ Au.
1. økÄuzku Mkk{kLÞ heíku LkøkhðkMke Mk{ks{kt ½]rýík Ãkkºk Au.
2. økÄuzkLkk yk [rhºkLku {q¤fÚkk MkkÚku òuzíkku íktíkw yá~Þ Au.
3. økÄuzkLke ¼qr{fk îkhk ¼sLk ðkhíkkLkku «kht¼ fheLku ¼e÷e fÚkfkuLku þwt yr¼«uík nþu ?
yk økÄuzkLku ¼hÚkhe MkkÚku þwt MktçktÄ Au íku MÃkü Úkíkwt LkÚke. yk yuf Ãkkt¾ze Mkkð íkqxeLku y÷øk ÷xfíke nkuÞ íkuðwt ÷køku Au. òufu yk økÄuzku WßsÞLke LkøkheLkku Au. zkì. nMkw¼kE Þkr¿kf yk økÄuzku çkeò sL{u ¼hÚkhe nþu íkuðwt yLkw{kLk fhu Au. yk økÄuzku su hksfw{khe MkkÚku Ãkhýu Au íku çkeò sL{u ®Ãkøk¤k nþu yuðe Äkhýk hsq fheLku íkuyku yuðwt Mk{kÄkLk ykÃku Au fu økÄuzku Þkuøk¼úü fu þkrÃkík Au. yuLkk{kt [{ífkhe Mkk{ÚÞo Au. {q¤ fÚkk{kt ykðwt nkuðkLkwt f¤e þfkÞ íku{ fneLku íkuyku yk íkqxu÷e Ãkkt¾zeLku íkuLke MkkÚku òuzu Au.
òufu økkuÃkeMkË-¼hÚkheLke ðkhíkk{kt ®Ãkøk¤kLkwt Lkk{ õÞktÞ LkÚke. ¼hÚkhe
òuøk MkkæÞk ÃkAe ÷øLk fhu íkuðku Mktfuík «økx ÚkkÞ Au - ‘íkku {hkÍ’ íku hkìýe {Uýkðxe ðkík fhU-nkìÃk¤u Ëefhk ðk...ík. çkkh ðhMku ÃkkMkku ykðku..hkÍk {kì{k ¼h¾heLkku rððk çkkfe nU...{kì{kLk {u÷ WÍkuh Lkøkhe{k.
{kì{k ¾kÍku, ÃkeÍku Lk {kGÞk {kìzkt nku... {kh økkuÃkeMkË hkÍk nU Íe...
økÄuzk suðk ¼q[h «kf]ríkf SðLku {kLkð suðk r¢Þkf÷kÃk fhíkwt çkíkkðeLku su yk¾ku WÃk¢{ håÞku Au, íku{kt ykrËðkMke SðLkLke y¼kðøkúMík ÃkrhÂMÚkrík yLku rð»k{íkk{ktÚke WËT¼ðu÷ y¿kkík{LkLkwt «rík®çkçk Au. rþü Mk{ksu ykrËðkMkeyku «íÞu su yr¼øk{ yÃkLkkÔÞku Au íkuLku fkhýu ykrËðkMke Mk{ks{kt Q¼e ÚkÞu÷e fwtXk Lku ÷½wíkkøkútrÚkLke «ríkr¢Þk yk ðkhíkkLke ½xLkk yLku [rhºkku{kt ÔÞõík Úkíke nkuÞ íkuðwt ykrËðkMke ÷kufðkÊTÞLkk rðhkx yÇÞkMku sýkÞ Au. òufu ¼e÷kuLkkt Lkk[-økkLk SðLk SððkLke þi÷e ðøkuuhu{kt nt{uþkt «MkLLkíkk s «MkLLkíkk Ëu¾kE Au. Aíkkt y¼kðLke yuf Ãkezk, ûkwÄk ík]rÃík {kxuLkku
‘økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk’Lke ÷kûkrýfíkkyku
Mkt½»ko yLku yuLke yík]rÃík Ãký nkuÞ s. fËk[ yk Lkk[økkLk yLku çkÄe «ð]r¥k yu Ãký yuLke «ríkr¢Þk {Lku ÷køku Au. ¼e÷e fÚkfkuLkk ðýoLkku, Mk[kux yr¼ÔÞÂõík, íku{Lkku fÕÃkLkk ði¼ð, økã yLku ÃkãLke ÷ÞfkrhíkkLkku yËT¼wík Mk{LðÞ, y÷tfkhkuLke ykøkðe MkqÍ-Mk{s yLku þçË [ÞLk, «íkefkuLke ÞÚkkÚkoíkk ðøkuhu òuíkkt íku{Lke MksoLkkí{fíkk rþü MkkrníÞ fhíkkt shk Þ Qíkhíke LkÚke Ãkhtíkw íku{Lkkt Ãkkºkku, ½xLkk, Lkk{Lke ÃkMktËøke ðøkuhu{kt íku{Lke {kLkrMkfíkk «økx Úkíke yLkw¼ðkÞ Au. fËk[ {kuxk¼køkLkku ykrËðkMke sLkMk{ks-rþü Mk{ksÚke Ãkrhr[ík Lk nkuÞ íkku Ãký fÚkf, MkkÄw ðøkuhu íkku Au s yLku íku{Lkk ÔÞkÃkf Ÿzký{kt hnu÷ yík]rÃík økkuÃkMkË-¼hÚkheLke ðkhíkk{kt ðkrýÞkLkwt ðýoLk fhíkkt MkkÄw yk{ økkÞ Au :
økheçk ðkìrýÞwt zqçku çkkÃkhwt
ËrhÞk{k ð¤¾kt fhU.....
ynª ðkrýÞkLku su heíku ríkhMf]ík heíku hsq fhðk{kt ykÔÞku Au íku yð÷kufðwt hMk«Ë ÚkE Ãkzu íku{ Au.
økkuÃke[tË Ãký yuf Mkk{kLÞ frXÞkhku Au yLku íkuLke ÷½wíkk ÃkqhuÃkqhe ÔÞõík Úkíke çkíkkðe Au. MkkÄw økkÞf ÷Þkí{f økã{kt fnu Au : ‘íkku {hkÍ ÍkurøkÞktLkk zuhk{k frXÞkhku ykðU. økheçk frXÞkhku nU. ykðeLk Lkðk Lkkhý fuðku nkhUøkhwyku LkkÚk ðkík fhU, nkìÃk¤u frXÞkhk ðk...ík... Lku y{u íkku rVhíkk Vfeh fUðkRÞu ! Lkkníkk Íkuøke fUðkRÞu. ykíkku ÍkurøkÞktLkk zuhk nU. íkLkt zuhk{k ykðýkLkwt fu{ {Lk ÚkE økW ? yuýeðu¤k frXÞkhku hE {wxu çkku÷u, ô íkku økheçk frXÞkhku nwt. {kh fUh fkìÞ Lknª. ¾kðk ¾k¾hku ! nqðk nkÚkhku...Ãkq÷k Mkqfk øku÷u fk÷ku.. {khu íkku økwh Lknª. ô íkku Lkwøkhku ðkÍwt.’ Lku økwhw yuLku [u÷ku çkLkkðu Au. zkì. nMkw Þkr¿kf ¾uzçkúñk ykrËðkMke rðMíkkhLke {hýku¥kh rðrÄMkt÷øLk fÚkkyku{kt LkkutÄu Au íku «{kýu økkuh¾ suðk {nkMk{Úko LkkÚkLkk rþ»Þ çkLkeLku LkkÚkLke fûkkyu Ãknkut[ðkLke yktíkh þÂõík frXÞkhk{kt Lk níke. yuLku fkuE Ãkqðo ¼ð fu MkkÄLkkLkku yLkw¼ð LkÚke. ÞkuøkrMkrØ LkkÚkÃkýwt fu rMkØLke fûkk sL{kusL{Lke MkkÄLkk ÃkAe s {¤u Au. yLku rþ»Þ{kt òu ÃkqðkoLkw¼ðÚke rMkØ ÚkÞu÷e MkkÄLkk Lk nkuÞ íkku LkkÚkLke fkurxyu Ãknkut[u÷k Mk{Úko rMkØ, rþ»ÞLkkt rLkck yLku yrÄfkhLku òuELku, rþ»ÞLku RÂåAík-yÃkurûkík Lkðku sL{ yÃkkðe þfu Au yLku ÃkAe LkkÚk íkhefuLke rMkØ yðMÚkk «kÃík ÚkE þfu Au. frXÞkhkLku økkuh¾LkkÚk økkuÃke[tË íkhefuLkk ¼ð{kt {qfu Au.
yk{ íku{ýu frXÞkhkLke ÷½wíkkLkku rLkËuoþ fheLku ÃkAe økkuÃke[tË íkhefu
íkuLke Mkßsíkk {kxu Mk{kÄkLk hsq fÞwO Au.
rþü Mk{ks MkkÚku yLkwçktÄ Ähkðíkk fÚkk½xfku :
ykrËðkMke fÚkfku rþü Mk{ksLke rðrÄyku, ÃkthÃkhkyku yLku ÷kufSðLkÚke «¼krðík Au. yux÷wt s Lknª Ãký yu ÞÚkkíkÚk ynª rLkYÃkkÞwt Ãký Au. su{kt fux÷ktf
WËknhýku WËT½]ík Au :
íkkuhý MkçkðkLke rðrÄ :
økÄuzku WßsÞLkeLke fwtðheLku Ãkhýu Au íÞkhu íkkuhý MkçkðkLke rðrÄ Lkøkh
MkÇÞíkkLke su{ s fhu Au. økkíkkLke ÍkìLkku ykðe...Íkh¾u ÍkuLkku çkuXe. Ãkkìý Lknª
Ze÷ktLkkt fkì{...Xe÷ fheyu {kuhwt ÚkkÞ. ÍxfU ËuELk nkh¾eMkrhÞu ykðk. ÃkuMký
nkh¾eMkrhÞkt Ãkqhe fheLk økkíkkLk íkkuhý Mkçkðk ÷kðku. økkíkku íkkuhý MkçkU. fqËeLk ÃkuMk ík÷ðkh ͪfu. økkíkku íkkuhý MkçkeLk ÃkkMkku ð¤ku. ÃkuMký Íkh¾u ykðku.
÷øLkøkeíkku :
øk¤kLkku xqrÃkÞku hu ðkuh
fu¾k hu ðenkheLk ykGÞk.
WÍkuh Lkøkhe{k ÷kzfhk hu
ík{u ðenkhe ykðk.
ÃkuhðkLkku ðkøk÷eyku fu¾k hu ðenkhe Lk ykGÞk.
WÍkuh Lkøkhe{k ÷kzfhk hu
ík{u ðenkhe ykðk...
(økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk, Ãk]. 28)
¼k»kkVuh yk ÷øLkøkeíkku, ykÃkýu íÞkt yksu Ãký økðkÞ Au.
hkòLkku Ëefhku sL{u íÞkhu Lkøkh Mk{ksLke su{ s ðLkðkMke fÕÃkLkk
[k÷u Au : nkuLkkLkkt Ãkkhýkt hu íkuÞkh fhkt nU, RhLke Ëkuh íkuÞkh fhkt nU...Íe...
Ehkt hu ðk¤e hu Ëkuhe çkkìíkU nU, ðkˤ{U÷u Ëkuhku çkkìík nU Íe...
‘økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk’Lke ÷kûkrýfíkkyku
{MkhwLke økkËeyku {u÷ðk ÷køke nU, Ãkkhýk{k økkËeyku {U÷u nU...Íe...
VkusËkh, s{kËkh suðk yhçke VkhMke þçËkuLkku «Þkuøk yk ðkhíkk{kt ÚkÞku Au. yux÷u yk ðkhíkk ¼khík{kt íkwfo MkÕíkLkík ÃkAe yLku økwshkík{kt fhý ðk½u÷k ÃkAe ykðu÷ {wÂM÷{ Mk¥kkLkk fk¤ ÃkAeLke nkuÞ íkuðwt yLkw{kLk ÚkE þfu. (ÃkuRs Lkt. 40)
økhwyk-økwhwLke hkðxeLkwt ðýoLk Ãký rðþu»k Au : nkuLkk-YÃkkLke ¾qtxeyku {khU nU Íkuøke íkçkq íkkìýu nU..Íe.. (ÃkuRs Lkt. 37)
òrík¼uËÚke Mk¼kLk :
{khk økkì{Lkk fkMk Lkt fwtÃkkh, xuz Lkt zqtçk LkøkheLkkt ÷kufkt Lkt økkì{Lkwt fqíkhwtçk¥kkt {kh íkku ðk÷kt; hkò fwt¼khLku ykðwt fnu Au. yux÷u íkuyku ¿kkrík¼uËÚke Ãkrhr[ík Au.
ykrËðkMkeyku Ãký SðLku {khðk{kt ÃkkÃk Mk{su Au :
Mkk{kLÞ sLkMk{ks ykrËðkMkeykuLku rþfkhe yLku ÃkkhÄe Mk{su Au. Ãkhtíkw ykrËðkMkeyku Ãký SðLku {khðkLke ðkíkLku ÃkkÃk Mk{su Au. {kºk ûkwÄkík]rÃík {kxu s SðLku {khðku íkuðe Wíf]ü ¼kðLkk ykrËðkMke Mk{ks{kt nkuÞ íkuðwt ynª «ríkÃkkrËík ÚkkÞ Au.
¼hÚkhe støk÷{kt rþfkh fhðk òÞ Au :
çkkçkku {høkk Ãkk¾U¤ Ãkk¾U¤ rVhíkku nku...Íe...
çkkÃkhku YÃkk¤ku {høkku Lk íkku {khðku hu nku...Íe... yhu ÃkkÃkehk íkULkku fhwt ¾kuxwt fkì{ hu...
yuýk {høkkLke {høkeyu Yøkkt hkr¤Þkt hu..nku...Íe...
yhu ÃkkÃkehk ÍkÍku Úkkhwt ¾rzÞk ¾kuz hu
y{kh xku¤kLkwt YÃk {høkku {khe ykr÷Þku hu...Íe...
ðkhíkkLkwt Mkkh¼qík ík¥ð MkíkLkwt ËqÄ :
økkuÃke[tË-¼hÚkhe LkkÚk Mkt«ËkÞLkk rMkØku Au. LkkÚk Mkt«ËkÞ{kt ÞkuøkLke
r¢ÞkykuLkwt ¾qçk {n¥ð Au. ykrËðkMke økkuÃkMkË-¼hÚkheLke ðkhíkk{kt òuøke, òuøk
MkkÄðku, økwhw çkLkkððk, ¼sLk økkðkt ðøkuhu r¢ÞkykuLkku rLkËuoþ Au. Ãký Þkirøkf r¢Þkyku îkhk ÞkuøkeykuLku Úkíkk rðrþü yLkw¼ðku fu yæÞkí{Lkk fkuE yuf ½xf
íkÃk, ¿kkLk fu ¼ÂõíkLkwt rðþu»k {nkíBÞ nkuÞ íkuðwt LkÚke. ¼økðkLk, Eïh fu fkuE yuf Mkðo©uc ËuðLke fÕÃkLkk Ãký hsq fhe Au. Ãkhtíkw, fkuE rðrþü ËþoLk fu íkkÂ¥ðf rð[khýk hsq ÚkE LkÚke. Ãkhtíkw ‘MkíÞLkwt ËqÄ’ {køkðkLkku su «Mktøk Au íku yk yk¾e
fÚkkLkwt Mkkh¼qík ík¥ð Au. yu yLkku¾e ½xLkk Au :
økhwyku LkkÚk hu {¾hu çkku÷u nU, nkìÃk¤ku Mku÷ku hu {khe ðkík Íe....
Íkðkt Mku÷kt hu ͤ ÷uRLkt ykðkt, økwhktLke {w{wíkk zq÷U nU Íe... (ÃkuRs 37)
Mku÷ku hkìýe {UýkðxeLkk ykìøkýu ykðku, y÷uf ÍøkkðeLku fuðku QÃkku hu...
nkuLkkLkk Íøk {kuíke yk÷ðk ÷køkkt nU, Mku÷fku {kuíke Lknª ÷uíkku Íe... (ÃkuRs 38)
hkìýe {utýkðxe nkuLkkLkk Íøk {kuíke yk÷U...Íkuøkxku nkuLkwt Lknª ÷uíkku. nkìÃk¤u hkìýe ðk...ík... ykíkku ÃkÚkhk fuðÞ - ykìýkt ÃkÚkhktLk VUfe ËuÞ. Íku¤e{k fk÷eLk nkE ÷uRÞU íkku Ãkkhu {heyut. zkMkw ÃkrhÞU...íkku Ëkìík ÃkkøkU Lku øke÷e ÍkRÞU, Ãkux Ëw:¾u. yu{ fuíkkt{k hkìýeLk Lkð÷kE fuðe ÷køkU > Mku÷ku nU íkU hkýeLk fuðwt fUÞ! nkìÃk¤u hkìýe ðkík..MkíkLkwt Ëqík yk÷... (ÃkuRs 39)
hkýe íkqtçke ¼hðk òÞ Au : yu íkqçke ÷ELk yøke fhU nU, hkìýe fhku ÷uELk ykðU nU Íe... yut ÃkU÷ku fhku hU Lkkì{ýk ÷køkkt nU, íkqçke Lknª Ãkhkðk ÷køke Íe...
çkkh çkkh fhk hu Lkkì{ýk ÷køkkt nU, íkqçke Xk÷e {k÷e hRÞkt nU...Íe...
ynª s¤, ËqÄ, {ktMk fu su ËunLku Äkhý fhLkkhkt ík¥ðku Au íkuLkk fhíkkt MkíÞLkwt ËqÄ MkðkouÃkhe Au. MÚkq¤ ðMíkwyku îkhk, Mkqû{ MkíÞ MkwÄe Ãknkut[ðkLke ðkík
Au su yk ¼sLkLkwt Mkðkouíf]ü ÃkkMkwt Au :
‘økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk’Lke ÷kûkrýfíkkyku
‘MkíÞ{uðuïhku ÷kufu MkíÞu Ä{oh: MkËkr©ík: >
MkíÞk{q÷krLk Mkðkorý MkíÞkLLkkÂMík Ãkht ÃkË{T >>
Ë¥k r{üt nwíkt [ið íkÃíkkrLk [ íkÃkkrMk [u
ðuËkt MkíÞ «ríkckLkk Mkeh M{kík MkíÞ Ãkhku ¼ðuík >>’
søkík{kt MkíÞ yu s Eïh Au. MkËkÞ MkíÞLkk ykÄkh Ãkh s Ä{oLke ÂMÚkrík hnu Au. MkíÞ s çkÄkLkwt {q¤ Au. MkíÞÚke ðÄeLku çkeS fkuE W¥k{ økrík LkÚke. ËkLk, Þ¿k, nku{, íkÃkMÞk yLku ðuË yu MkðoLkku yk©Þ ykÄkh MkíÞ Au. {kxu MkíÞ ÃkhkÞý çkLkðwt.
økkuÃke[tË-¼hÚkheLkku MktçktÄ LkkÚk Mkt«ËkÞ MkkÚku Au yLku LkkÚk Mkt«ËkÞu rLkhtsLk rLkhkfkh, çkúñ, «f]rík, rþð-þÂõík, Ãkt[ ík¥ðku, þheh íktºk, y{híð, {kÞk, Þkuøk, MkkÄLkk, yLkknË (yLknË) LkkË, ykLktË, ykí{-MktMfkh ðøkuhu yíÞtík øknLk ËkþorLkf ík¥ðku Ãkh økt¼eh rð[khýk fhe íkuLku y{÷{kt {qõÞkt Au. ¿kkLk yLku Þkuøk îkhk íkuLkk MkkÄfku çkúñ{Þ çkLÞk Au. Ãkhtíkw ykrËðkMke MktMf]rík {wÏÞíðu Mkøkwý Mkkfkh Eïh{kt rðþu»k ©Øk Ähkðu Au. yLku íkuýu Mkøkwý Mkkfkh
EïhLkkt yLkuf «íkefku yÃkLkkÔÞkt Au. íÞkhu rLkhtsLk-rLkhkfkh LkkÚk-Mkt«ËkÞLke {q¤ rð[khÄkhkLke Mkqû{ øknLk yLkw¼qríkLkk ÔÞkÃkf Ÿzký{kt sðkLku çkË÷u òýu yu Mk{økú Mk¥ðLku yLku økkurÃkík ík¥ðLku ‘MkíkLkwt ËqÄ’ suðk «íkef îkhk «Míkwík fheLku íkuLke RÞ¥kkLkku rðþu»k Ãkrh[Þ ykÃku Au.
Þkirøkf r¢Þk yLku íkuLkk øknLk yLkw¼ðku yk ðkhíkk{kt «Míkwík ÚkE þfu íkuðwt Mk{]Ø fÚkkðMíkw nkuðk Aíkkt yuðk yLkw¼ðku rLkYÃkkÞk LkÚke. ykrËðkMke fÚkf, MkkÄw, ¼srLkÞk, nkutfkrhÞk, çkkrýÞku, fu suLkk îkhk yk ðkhíkk Mkðo «Úk{ hsq ÚkE nþu. íku ykðk Þkirøkf yLkw¼ðkuÚke ðtr[ík nþu ? ykðku «&Lk ÚkkÞ. Ãkhtíkw økkìh¾ðkìýe yLku fçkehðkìýeLkwt MkkrníÞ yu íkfoLku rLkhkÄkh fhu Au.
økkuh¾ðkìýeLkwt ÃksLk 1 :
Mkwhíkk QÃke {LkLku rðMkkhu hu ykÃku ÃkwhwMk ykÃkf Lkkhe nku... (ÃkuRs-386 økkuh¾ðkýe).
yk ¼sLk îkhk Mkwhíkk rð»ku ykrËðkMke MkkÄw Ãkrhr[ík níkk íkuLke òýfkhe «kÃík ÚkkÞ Au.
ÃksLk 3
ÃkÍLk ÃkÍLk hk fhku Íeðhk
yuý MkðËLkk fhku Íeðhk (ÃkuRs-387)
ÃksLk 9
÷kìçke f{¤{k nku Íku
{kìýf Mkkuf{k {kìýwt {u÷kÞwt
Ãkhe Mkfku íkku ÃkhÍku... (ÃkuRs-391)
ytËhLkkt [¢kuLku f{¤Lkk YÃkf y÷tfkh îkhk ÔÞõík fhkÞkt Au :
ÃksLk ykìMkku ykÞku ÃkLke Lkøkh{k, rVhe rVhe hu ykìMkk ½Uh ÍkuÞkt..
ykìMkku ykÞku nU fuhkt f{¤{k, rVhe rVhe hu ykìMkk ½uh ÍkuÞkt.
ÃksLk-31
yutýu Ëuðkur¤ÞU yuf økhwÍe çkuXk nU, xku÷-Lkøkkhwt MkkÞçkk, {híkkuøk n¾ ðkÍu nU nku...
ðkÍu ¾k{Ëkt Ík÷hLkk Íýfkh nku...økhwÍe {u¤kýk hu nku nkuÍe; yuýu Ëuðkur¤Þu ËeðkLkwt yÍðk¤wt nut nkuÍe, yuýu Ëuðkur¤Þu Rh÷ktLke Íkuík ͤkðe nkuÍe...
fçkehðkýe-
e çkku÷íkk Ãkwhw»kLke fhku ¾kuÍLkk
e ykÃku çkhMkk ykÃku íkhMkk ykÃku ykÃk{U ÍkuÞwt {uhk Mkkyuçk.
e Mkk÷feLku fkøkhe Ãkuhkðe, WÃkh nkhe ykuZkhe
øÞktLk æÞkLk{U íkku n{Íkðe Lknª,’÷k, Äq¤{k íkku ÷kuxu hu ¼økrík
ykÍfk÷ he Lknª hu, Ãkøkrík...nu÷ Vu÷he Lknª hu...Íe..
†e MkL{kLkLke ¼kðLkk :
Mkk{krsf Mk{kLkíkkLkk yktËku÷Lk{kt ykrËðkMke MkkrníÞLkwt «ËkLk LkkutÄÃkkºk
Au. ‘hkì{ Mkeík{kLke ðkhíkk’{kt Mkeíkk Lk nkuÞ íkku ? ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’{kt ÿkiÃkËe Lk nkuÞ íkku ? ynª økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk{kt Ãkªøk¤k LkÚke. ¼ík]onrhLkk
Mk{økú fÚkkLkf{kt fuLÿ MÚkkLku Ãkªøk¤k Au. LkkÚkMkt«ËkÞLk {wÏÞ ík¥ð Þkirøkf r¢Þkyku-
‘økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk’Lke ÷kûkrýfíkkyku
yLku íkuLkwt {wÏÞ MkkÄLk çkúñ[Þo. çkúñ[ÞoLkk {rn{kLku ÆZ çkLkkððk {kxu †eLkk
r{ÚÞkíðLke ½ýe fÚkkyku Ãkwhký ðøkuhu{kt Au. Ãkhtíkw ¼ík]onrhLkk [rhºk{kt-¼ík]onrh Ãkkuíku Mksof Au. Ãknu÷kt íku þ]tøkkh þíkf{kt †eLkk MkkitËÞoLkwt ðýoLk fhu Au. †eLkk
M¾÷LkÚke Ÿzk yk½kík{kt Mkhu÷ku ¼ík]onrh ðihkøÞ Äkhý fhe, ðihkøÞ þíkfLke
h[Lkk fhu Au. íku{kt çkúñ[ÞoLkk {rn{kLku MÚkkrÃkík fhðk †eLkk ytøkkuLku, íkuLkk Mð¼kðLku, íkuLkk ðíkoLk, ðkýe ðøkuhu WÃkh WÃknkMk fhu Au. †e r{ÚÞk Au. þ]tøkkh
r{ÚÞk Au íkuðwt Ëþkoðe çkúñ[Þo s ykí{kLke yLku EïhLke «krÃík {kxu ©uc {køko Au íkuðwt Ëþkoðu Au. yk{ ¼ík]onrh MðÞt ºký ÃkwMíkfku Mksuo Au.
Ãkhtíkw ykrËðkMke MkkÄw ¼ík]onrhLkk [rhºk{ktÚke †eLkk M¾÷LkLke yk
{q¤¼qík ðkíkkoLku s Wzkðe Ëu Au. ykrËðkMke Mk{ks †eLku çknw {kuxku Ëhßòu ykÃku
Au. íku{Lkk{kt †e MkL{kLkLke ¼kðLkk Wíf]ü heíku Mk[ðkÞu÷e Au. ykrËðkMke
MkÇÞíkk çknwÄk {kík]Mk¥kkf Mk{ksLkkt ÷ûkýku Ähkðu Au. ¼ík]onrhLku ðihkøÞ WíÃkLLk ÚkkÞ Au †eLku fkhýu, íku {q¤¼qík ðkík ynª LkÚke. ¼ík]onrhyu ÷øLk Ãký fÞkO LkÚke yuðwt Ëþkoðe ÃkkuíkkLke †e «íÞuLke MkL{kLk ¼kðLkkLku ÔÞõík fhðk ¼íko]nrhLkk
ðihkøÞ {kxu yLÞ fkhýku Ëþkoðu Au. yk{ ykrËðkMke økkÃke[tË- ¼hÚkheLkku
Mksof yuf rðrþü árü Ähkðu Au.
MkŠsík ðkíkko «íÞuLke MktÃkqýo ðVkËkhe :
zkì. nMkw¼kE Þkr¿kfu økkuÃkMkË-¼hÚkheLke ðkhíkkLku ÃkqýofÚkk {kLke Au. yLku MkkBÞ{q÷f yÇÞkMk {kxu ykÄkhYÃk çkLke þfu íkuðwt ËþkoÔÞwt Au. íkuLkk fkhý {kxu ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ fnu Au fu ykrËðkMkeykuLke yufðkh hsq ÚkÞu÷ fÚkk{kt Lkðk Lkðk ytþku W{uhkíkk LkÚke. yufðkh íkuLkwt yuf MðYÃk rLkrùík ÚkE økÞk ÃkAe íku fÚkk íkuLkk MktÃkqýo ½xfLku ðVkËkh hnu Au. yu [rhºkLkwt rLkðoný yuf s «fkhu ÚkkÞ Au. íkuLkk swËk swËk ÃkkXktíkhku {¤íkk LkÚke. fkhý fu ßÞkhu økkÞf fÚkk økkíkku nkuÞ íÞkhu yuLke MkL{w¾ nt{uþkt ©kuíkkyku hnu Au. ¼sLk{kt ykðíke fÚkkyku, ðýoLkku, ½xLkk yLku Aíke Úkíke ÃkhtÃkhkykuÚke ©kuíkk Ãkrhr[ík nkuÞ Au. fÚkkLkk Ãkkºkku MkkÚku nt{uþkt íku{Lke ÄkŠ{f ©Økyku òuzkÞu÷e nkuÞ Au. íku{Lkk r[¥k{kt yk Ãkkºkku yLku «MktøkkuLkwt íkkËkíBÞefhý ÚkÞu÷wt nkuÞ Au. ykÚke {wÏÞ MkkÄw yk ÃkhtÃkrhík fÚkk{kt ¼¤íkwt fu swËwt ftEÃký òuzu fu ÃkkuíkkLke fÕÃkLkkÚke Lkðku «Mktøk fu ¼sLk çkLkkðu íkku ©kuíkkykuLkwt {kLkMk íku çkkçkíkku Mðefkhíkwt LkÚke. ykÚke çkkrýÞk MkkÄwLku hkøk Ãkwhkððk{kt {ËË fhíkk LkÚke, yLku çkkrýÞk ðøkh fÚkk ykøk¤ ðÄíke LkÚke.
yufðkh fkuE [rhºkLke fÚkk fkuE «çk¤ fÚkf îkhk hsq ÚkE nkuÞ ÃkAe yu rLkrùík
MðYÃkLkku ÃkkX s ftXMÚk ÃkhtÃkhk îkhk [k÷u. Lku Lkðe fzeyku, [hýku, ¾tzku fu fÚkk Lk W{uhkÞ íkuðe ¼e÷kuLke ykøkðe rþMíkLku fkhýu [rhºkLkwt yuf yLku Mk{økú Ãkqýo
MðYÃk òuðk {¤u Au. ßÞkhu rþü MkkrníÞ{kt Lkðwt Lkðwt W{uhý Úkíkwt hnu Au, yLku yk{ yLkuf «fkhLkkt [rhºkku {¤u Au. rLk»f»ko :
¼khíkLkk swËk swËk «ktíkkuLke ¼hÚkhe økkÚkk{kt þ]tøkkh yLku fhwý çktLku hMkkuLkku Mkw¼øk Mk{LðÞ ÚkÞku Au yLku fhwý hMk Äe{u Äe{u þktík hMk{kt Ãkrhý{u Au. ynª þ]tøkkh hMkLkku ÷øk¼øk y¼kð Au. ynª {]økLku {khðkLkk «Mktøk îkhk ¼hÚkheLkk ðihkøÞLke ¼qr{fk çktÄkÞ Au, yLku òuøke çkkh ðhMk ÃkAe íkuh{k ðhMku fh{Lke hu¾k Ãk÷xkþu yLku ¼kýus økkuÃke[tË ÷uðk ykðþu íku{ fneLku ðihkøÞ {kxu ¼køÞLku «çk¤ Xhkðu Au. yk{ ynª fhwý hMk yLku þktík hMkLkwt r[ºký rðþu»kAu.
«[r÷ík fÚkk ðMíkwLku QXkðeLku ÃkkuíkkLke ykøkðe ÃkhtÃkhk{kt yk fÚkkLku «Míkwík fhLkkh ¼e÷e MksofkuLkk yk MksoLkLku yu{Lkk s ‘Look out’ Lkeh¾eyu íkku íku{kt ½ýe çkÄe rð÷ûkýíkkyku árüøkku[h ÚkkÞ Au. (¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk, MktÃkkËf : zkì. nMkw Þkr¿kf, Ãk]. 110 Úke 121, 2009, økwsohe xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS)
¼e÷e MkkrníÞ{kt ¼ÂõíkMkkrníÞ
¼e÷e MkkrníÞ{kt ¼ÂõíkMkkrníÞ
zkì. nMkw Þkr¿kf
ykÃkýk r÷r¾ík íku{s ftXÃkhtÃkhkLkk MkkrníÞ{kt {wÏÞ
çku «fkh {LkkuhtsLkkÚko yLku Ä{koÚko MkkrníÞLkk Au. yk çktLku «fkhkuLku SðLk MkkÚku MkeÄku s MktçktÄ Au yLku íku SðLk[¢
MkkÚku Mkt÷øLk nkuÞ fu Éíkw[¢ MkkÚku, yu{kt {LkkuhtsLkLkwt ík¥ð íkku nkuÞ s Au. Ä{oMkt÷øLk fu Ä{koÚko su MkkrníÞ Au íku{kt Ãký rs¿kkMkk sL{kðeLku Mktíkku»kðkLkku yLku yuðe fkuE Ãký heíku hMk
WíÃkLLk fhðkLkwt ík¥ð nkuÞ s Au. ykÚke, ynª {Lkkuhtsf MkkrníÞ yLku ÄkŠ{f MkkrníÞ, yuðk çku «fkhkuLku çkË÷u,
{LkkuhtsLkkÚko yLku Ä{koÚko yuðk ÃkÞkoÞku «ÞkußÞk Au. ynª {wÏÞíðu íkku W¥kh økwshkíkLkk ¾uzçkúñk rðMíkkhLkk zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ MktÃkkrËík ykrËðkMke MkkrníÞLkku s ¼ÂõíkMkkrníÞLkk Mkt˼o{kt rð[kh fÞkou Au. zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u MktÃkkrËík fhu÷k ykrËðkMke
MkkrníÞ{kt 1. ÷e÷k {kurhÞk (1983) 2. Vq÷hktLke ÷kze (1983) Lkku Mk{kðuþ {LkkuhtsLkkÚko MkkrníÞ{kt ÚkkÞ Au yLku 1. yhðÕ÷e ÃknkzLke ykMÚkk (1984) 2. zwtøkhe ¼e÷kuLkk
ËurðÞkðk¤kLkk yhu÷k : Lkð÷k¾ Ëuðeyku yLku fh{ehku
17.
(1989) 3. yhðÕ÷e÷kufLke ðneðkíkku (1992), 4. íkku¤ehkìýeLke ðkhíkk (1992) 5. hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk (1995) 6. YÃkkthkìýeLke ðkhíkk (2002) 7. ¼e÷kuLkwt ¼khÚk (1997) 8. ¼e÷ ¼sLkðkhíkk hkì{Ëu (2003), 9. økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk (2005) ðøkuhuLkku Mk{kðuþ Ä{koÚko MkkrníÞ{kt ÚkkÞ
Au. yk WÃkhktík Ãký 1. hkXkuhðkhíkk (1992) yLku 2. økwshktLkku yhu÷ku (1993) suðkt ÷kuf{nkfkÔÞku yLku 1. ¾qíkkLkkt hksðe : Ëuðku÷ økwshý íkÚkk søkËuð Ãkh{kh, nrÃkÞkËu, MkkuLk÷ MkkuZe, ÷k÷wnrhËkMk, nk÷Ëu Mkku÷tfe ðøkuhuLke su fÚkkyku Au íku {Lkkuhtsf ËtíkfÚkk{q÷f ÷kuffÚkkyku nkuðk Aíkkt ¼e÷kuLke {hýku¥kh rðrÄyku MkkÚku Mktf¤kÞu÷e nkuðkÚke yuLkku Mk{kðuþ Ãký Ä{koÚko MkkrníÞ{kt ÚkkÞ. yk rðMíkkhLkk ykrËðkMkeykuLke MktMf]rík yLku Ä{o©Øk MkkÚku suLkku {wÏÞ MktçktÄ Au íkuðk 1. zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeyku (1992) 2. ¼e÷ ÷kufkuíMkð : økkuh (1994) 3. ¼e÷kuLkk nøk yLku ðíkk{ýkt (1995) 4. MkríkÞku ¾kíkw yLku nk÷ku-nqhku (1999) 5. ¼e÷fÚkkøkeíkku : nkuLkku÷ nkuxe, ¼e÷ ¼sLkðkhíkk nk÷Ëu nku¤tøke yLku LkkøkÍe Ë÷Íe (2002) ðøkhuLkku Mk{kðuþ Ãký ÄkŠ{f «fkh MkkÚku s ÚkkÞ, fu{ fu yuLkwt Ãký {wÏÞ fuLÿ Lku [k÷f çk¤ Ä{o s Au. økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk
MkkÚku økútÚkMÚk ÚkÞu÷e ntMkËuðLke ðkhíkk, ykìMkËuðLke ðkhíkk, fkìçkrhÞk XkfkuhLke ðkhíkk, ËuðhktLke ðkhíkk yLku økkuh¾ðkýe íkÚkk fçkehðkýe íkku MÃküík: Ä{koÚko
MkkrníÞ{kt Mk{kðuþ Ãkk{u Au. yk{, çku-ºký yÃkðkËLku çkkË fhíkkt þu»k çkÄe s h[Lkkyku Ä{koÚko
MkkrníÞLke s Au yLku ¼e÷e MktMf]rík íkÚkk íku{Lke Ä{oLke {wÏÞ Äkhýkyku yLku rðrÄrðÄkLkkuLku Mk{sðkLke rðÃkw÷ Mkk{økúe yk h[Lkkyku{kt {¤u Au. Ãkhtíkw yk
Ä{koÚko MkkrníÞ{kt, suLku ykÃkýu ‘¼ÂõíkMkkrníÞ’ fneyu yu fÞwt Lku fux÷wt, yu
rð[khðkLkku ynª WÃk¢{ Au. ¼khíkeÞ MkkrníÞLkk Mkt˼uo rð[kheyu íkku su{kt M{hý, ÃkqsLk,MktfeíkoLkkrË LkðÄk ¼Âõík«fkhku Ãkife fkuE yuf fu yuÚke rðþu»k MkkÚku suLkku MkeÄku MktçktÄ nkuÞ, yuLkku s Mk{kðuþ ¼ÂõíkMkkrníÞ{kt fhðku íkfoøkúkÌk økýkÞ. suLkku Mk{kðuþ Ä{koÚko MkkrníÞ{kt ÚkkÞ íku Mk½¤wt ¼Âõík MkkrníÞ LkÚke. ¼ÂõíkMkkrníÞ Au íkku Ä{koÚko MkkrníÞLkku s yuf rðrþü yuðku Ãkuxk «fkh. ykÚke
¼ÂõíkMkkrníÞ Au íku {wÏÞíðu Ä{koÚko íkku Au s, Ãkhtíkw su ftE Ä{koÚko Au íku ¼ÂõíkMkkrníÞ LkÚke. yk çku ðå[uLkkt ÔÞkðíkof ÷ûkýku íkkhðeLku Mke{k çkktÄðkLkwt fux÷uf ytþu {w~fu÷ Au. Ä{o yLku ¼Âõík çktLku yux÷kt ÃkhMÃkhkLkwMÞqík Au fu yu{Lku
¼e÷e MkkrníÞ{kt ¼ÂõíkMkkrníÞ
swËkt fheLku íkÃkkMkðkt {w~fu÷ Au. ‘¼Âõík’Lkku rðrþü yÚko ¼khíkeÞ ÃkthÃkhk{kt Au. yuLkku ytøkúuS ÃkÞkoÞ {w~fu÷ Au. yLku suðk ytøkúuS ÃkÞkoÞ Ãký ¼ÂõíkLku MÃkü fhðk ÃkÞkoÃík çkLkíkk LkÚke. yuÚke ¼khíkeÞðkËe ÃkkùkíÞ rðîkLkku Ãký nðu Lku çkË÷u ykÃkýku s íkíMk{ þçË ðkÃkheLku yuðku s «Þkuøk fhu Au. ‘¼Âõík’ yu ÃkÞkoÞLke ÔÞkrÃík {kxu ykÃkýe ÃkkMku ‘LkkhË-¼ÂõíkMkqºk yLku ¼køkðík yu çku {wÏÞ ykÄkhYÃk Au. ¼ÂõíkMkqºkLkk ykht¼{kt s ¼ÂõíkLke ÔÞkÏÞk ‘Mkk íkw yÂM{LkT Ãkh{{T «u{MðYÃkk’ (swyku ‘LkkhËLkkt ¼ÂõíkMkqºkku’ Ãktrzík rð»ýwËuð Mkktf¤uïh, MkMíkw. Mkk.ð.fkÞko÷Þ, y{ËkðkË,2001, Ãk]. 7) yk{ «u{ yuLkwt {wÏÞ Lku {q¤¼qík ík¥ð Au. yuLku ‘y{]ík MðYÃkk [’ yux÷u fu y{h ík¥ð fÌkwt Au. yuLku {u¤ðeLku s ¼õík rMkØ yLku y{]ík çkLku Au. yu rMkØ ÚkkÞ Au íku ÃkAe ¼õík çkeswt RåAíkku LkÚke ‘ÞíkT «kÃÞ ®fr[ík Lk ðktArík Lk Mkkur[ík, Lk-îurü Lk h{íku Lk WíMkkne ¼ðrík : Ãk : yux÷u fu ¼Âõík suLku rMkØ ÚkkÞ Au, yLkwhkøk «økx ÚkkÞ íÞkhu Ít¾Lkk, þkuf, îu»k, çkÄwt þ{e òÞ, fkuE MðkÚko MkkÄðkLkku
WíMkkn Lk hnu. yk suLku rMkØ ÚkkÞ ‘{¥k’ yux÷u {Mík çkLku, ykùÞoÚke MíkçÄ çkLku, ÃkkuíkkLkk{kt s hík hnu–ykí{kLktËLkku s yLkw¼ð fhu. Mkk Lk fk{Þ{kLkk–yu ftE MktMkkhLke fk{Lkkðk¤e LkÚke nkuíke, rLkhkuÄYÃkíðkíkT-rLkhkuÄYÃk, MktMkkh{kt Lku fþwtf yirnf «kÃík fhðk{ktÚke suLkwt {Lk QXe økÞwt Au, íkuðwt çkLku. yu îkhk Eïh{kt yLkLÞ ¼kð òøku yLÞk©Þku Aqxe òÞ.
¼ÂõíkLke yk ÃkrhþwØ ¼khíkeÞ rð¼kðLkk Au. «u{÷ûkýk Lku rLk»fk{¼Âõík yuðk ÃkÞkoÞÚke Ãký yku¤¾eyu Aeyu. Lkh®Mkn, {ehkt, íkwfkhk{ ðøkuhu{kt Au íku yk ¼Âõík Au. Ãkhtíkw ¼ÞÚke fu çkeswt fþwf «kÃík fhðk EïhLkk þhýu òÞ íku Míkwrík Au, ¼Âõík LkÚke. ËuðeLku þ¢ ykrË Ëuðkuyu {Äw yLku fix¼ suðk ËiíÞkuLkk ºkkMk{ktÚke {wõík fhkððk su Míkwrík økkE íku [trzÃkkXLkku yæÞkÞ Ëuðkuyu fhu÷e Míkwrík Au, yu ÃkrhþwØ rLk»fk{ ¼Âõík LkÚke, rðLktrík Au, ykhkÄLkk Au. yfkhý yLkwçktÄ yLku ¾U[ký íkuLkwt Lkk{ ¼Âõík, çkeswt Au íku{kt ©Øk Au, ÃkqßÞ¼kð Au Ãký fkhý{wõík yuðku Mkknrsf yLkwhkøk LkÚke. ykÚke yu ykhkÄLkk Au. ÃkqsLk, Míkwrík,ðtËLk,ykhkÄLkk,Þ¿kkrË Lku sÃkíkÃkkrË rðrÄrðÄkLkku ðøkuuhuLke h[LkkÄ{koÚko MkkrníÞLke Au, Ãkhíkw çkÄe s ykðe h[Lkkyku ¼ÂõíkLke Ãký Au, yuðe yríkÔÞkrÃík fhe Lk þfkÞ.
¼ÂõíkLkwt ykðwt Ãkrh»f]ík MðYÃk æÞkLk{kt ÷uíkkt ykrËðkMke MkkrníÞ{kt
rLk»fk{ ¼ÂõíkLkwt ík¥ð Mkðoºk nksh LkÚke. õÞktf ¼Þ Au íkku õÞktf fkuE fk{Lkk Ãký Au. Ãkhtíkw yk fkhýu, yk MkkrníÞ{kt Ä{oMkkrníÞ Au, ¼ÂõíkMkkrníÞ økuhnksh Au, yu{ {kLkðwt Ãký Wr[ík LkÚke. ÃkkËMkuðLk, MíkðLk, feíkoLkkrË Ãký ¼ÂõíkLkk «fkhku Lku {kæÞ{ku Au yuLkku ykøk¤ rð[kh fheþwt. ynª yuf {wÆku LkkutÄðk suðku yu Au fu ykrËðkMkeykuLkk ftXÃkhtÃkhkLkk MkkrníÞ{kt ßÞkt fÚkk©Þe ¼Âõík Au, íÞkt rLk»fk{ ¼Âõík rLkr{¥kYÃku LkÚke, fu{ fu Ëuðkuyu fhu÷e ËuðeLke MíkwríkLke su{ íÞkt Ãký fþkf yirnf nuíkwÚke, rðrÄrðÄkLk Mkt÷øLk Míkwrík Au. Ãkhtíkw rðþu»k Mkqû{íkkÚke rð[kheyu íkku ykðku nuíkw yLkwckLk rðrÄ fhkðLkkhLkku Au. yuðkt yLkwckLk fhLkkh MkkÄw-¼kuÃkk{kt fu ykuÍk{kt Mkknrsf yuðku «u{ nkuE þfu, yLku yuLke Ãký yr¼ÔÞÂõík ÚkkÞ íÞkt yu f]rík ¼ÂõíkMkkrníÞLke Au. Ëuðe yÃkhkÄ-ûk{kÃkLkMíkkuºk{kt rLkrník nuíkw ûk{kÞk[LkkLkku Au, Ãkhtíkw yu økkLkkhLkk {Lk{kt ftE ¼Þ LkÚke ! ftE yLkwr[ík fÞwO íkuLkk ÃkkÃkLkwt {ku[Lk ÚkkÞ yu nuíkw LkÚke ! yux÷u íkku yu fne þfu Au. fwÃkwºkku òÞuík fðr[ËrÃk fw{kíkk Lk ¼ðrík ! yuLkk rðþk¤ ÓËÞLke yLku «u{Lke rLk»fk{ yLkw¼qrík s yk{ fne þfu. yk{ rðrÄ yLkwckLkkrË Mkt÷øLk Mkfk{ ¼ÂõíkLke {kºk Míkwrík nkuÞ íÞkt Ãký rLk»fk{ ¼ÂõíkLkwt ík¥ð nkuE þfu. ykÚke ÃkËLkwt YÃk ÷uíke fÚkk©Þe MíkwríkYÃk h[Lkkyku{kt õÞktf yktrþf YÃk{kt yLku ykrËðkMke ÃkhtÃkhkLkk fçkeh yLku LkkÚkÃktÚke sýkíkkt ÃkËku{kt íkÚkk Lkf¤tf hk{ËuðÃkeh, [k{wtzk, YÃkkËu ðøkuhuLke MíkwríkYÃk h[Lkkyku{kt ¼ÂõíkMkkrníÞLkkt ÷ûkýku Au.
‘LkkhË ¼ÂõíkMkqºk’{kt ¼økðkLk ðuËÔÞkMk, økøkko[kÞo ðøkuhuyu ykÃku÷kt ¼ÂõíkLkkt ÷ûký (ÔÞkÏÞk) Ãký Mkktf¤e ÷uðk{kt ykÔÞkt Au : ÃkqòrË{kt yLkwhkøk, yuðwt ÃkkhkþÞo ðuËÔÞkMku çkktÄu÷wt ÷ûký Au. fÚkkrË{kt yLkwhkøk nkuðku íku Ãký ¼Âõík Au yuðku økøkko[kÞoLkku {ík Au. ynª fkhrÞºke yLku ¼kðrÞºke «rík¼k suðe ðkík Au. su ¼økðík-¼ÂõíkÚke økkÞ fu fÚkk fhu, íku su{ ¼Âõík Au, íku{ íkuLkk ©ðý{kt yLkwhkøk Ähkððku íku Ãký ¼Âõík Au. ynª s ykÃkýu Ä{kÚko MkkrníÞ{kt ¼Âõík MkkrníÞ fÞwt Au, íkuLkku rLkýoÞ fhðkLke [kðe {u¤ðe þfeyu Aeyu. økeík fu fÚkkLkku su ©kuíkkðøko Au, íku ykðkt ÃkË, ¼sLk, ÄqLk, fÚkk ðøkuhuLkk ©ðý{kt Ãký ¼ÂõíkLkku s yLkw¼ð fhu Au. su Mkkt¼¤u Au íku Mk{òÞ Lk Mk{òÞ, Ãkhtíkw yu Mkkt¼¤ðwt Ãkrðºk Au, ÃkwÛÞ{Þ Au yuðe ©Øk s yk ¼kðfkuLkk {LkÓËÞLku ykhkæÞ «íÞuLkk «u{Úke ¼he Ëuíkkt nkuÞ Au. ykÚke yu ¼ÂõíkLkku s, ÃkrhþwØ ¼ÂõíkLkku «fkh Au.
¼e÷e MkkrníÞ{kt ¼ÂõíkMkkrníÞ
ykLku òu ykÃkýu ÄkuhýYÃku hk¾eyu íkku ykrËðkMkeyku su økkLk yLku fÚkLk
¼Âõík¼eLkk ¼kðu Mkkt¼¤u Au íku fuð¤ fÚkk©Þe Ä{koÚko MkkrníÞ Lknª, ¼ÂõíkMkkrníÞ
Ãký Au. yk árüyu ‘økwshktLkku yhu÷ku’Lkk ËuðLkkhkÞý suðk ÷kufËuð «íÞuLke
¼ÂõíkÚke, ‘hkXkuhðkhíkk’ suðe ÞwØfÚkkyku fw¤Ãkwhw»k yLku rÃkík]yku «íÞuLkk
¼Âõík¼kðÚke, hk{Ëuð, YÃkktËu ðøkuhuLke fÚkk yLku økeíkku íku íku ËuðËuðeyku «íÞuLkk ¼Âõík¼kðÚke Mkkt¼¤u Au, íkuÚke íku ¼kðfk©Þe ÃkûkLku árü{kt ÷uíkkt ¼ÂõíkMkkrníÞ
Au. hk{kÞý fu ¼køkðík ðt[kíkkt nkuÞ yLku ¼kðfku ¼õík{kt YÃkkLíkh ÚkE Mkk©w yuLkwt ¼kðÚke ©ðý fhíkkt nkuÞ, h{òLk{kt fhçkÕ÷kLke fÚkk fnuðkíke nkuÞ Lku ½xLkk òýu íkíûký «økx çkLkíke nkuÞ yuðk ¼kð «ðkn{kt ¾U[kE RM÷k{Ä{eoyku
fÚkk Mkkt¼¤íkk nkuÞ, íÞkhu yu MkkrníÞ rLk:þtf ¼ÂõíkMkkrníÞ s fne þfkÞ, Ä{koÚko s Eíkh fu ¼ÂõíkÚke r¼LLk Lknª.
ykLkku yÚko yu LkÚke fu ytíku su ftE Ä{koÚko Au, su{kt ËuðËuðeyku yLku
Ãkwhký«rMkØ rð¼qríkykuLke fÚkkyku Au íku çkÄwt s ¼ÂõíkMkkrníÞ Au. çktLku ðå[u íkkÂ¥ðf ¼uË Au s: fuð¤ Ä{koÚko MkkrníÞ Lku ¼ÂõíkMkkrníÞ ykÃkýkt {æÞfk÷eLk
ykÏÞkLkkuLku árü{kt hk¾íkkt s yk {wÆku MÃkü Úkþu. çkÄkt s ykÏÞkLk rLkrùík MÚk¤fk¤{kt ð[kíkktt LkÚke. ÄkŠ{ffÚkk Au yu çkÄe s ¼ÂõíkLke LkÚke. ykÏÞkLkku yLkuf Au yu{kt «u{kLktËLkkt ‘Lk¤kÏÞkLk’ yLku ¾kMk íkku ‘yku¾knhý’ rLkrùík fk¤{kt ðt[kíkkt, økðkíkkt, Mkt¼¤kíkkt nkuÞ Au. yLku yuLkwt ©ðý s ÃkwÛÞ {LkkÞ Au, ¼ÂõíkLkwt {kæÞ{ {LkkÞ Au. çkeòt yLkuf ykÏÞkLkku Ä{koÚko MkkrníÞLke fÚkkyku Au, Ãkhtíkw ‘yku¾knhý’ ¼Âõík«ÄkLk MkkrníÞLkk ðøko{kt ykðu. ykðwt s rðrðÄ Míkkuºk, AtË, yüf, ðøkuhu rðþu fne þfkÞ. suLkku rLkrùík ðkh-ríkrÚkyu ÃkkX fu økkLk ÚkkÞ, ©ðý ÚkkÞ íku ¼Âõík-h[Lkk. Ä{koÚko çkÄe s h[Lkkyku{kt fÚkkfkhku, ykÏÞkLkfkhku ytíku V¤©wrík ykÃku Au, Ãkhtíkw yuLku ykÄkhu s ftE ykðe f]ríkykuLkkt fÚkLk,økkLk, ©ðýLke MkkíkíÞÃkqýo ÃkhtÃkhk yÂMíkíð{kt ykðíke LkÚke. su h[Lkk{kt ¼ÂõíkLkwt ík¥ð nkuÞ, MkðoLku MÃkþuo íkuðwt nkuÞ, íku s ¼ÂõíkMkkrníÞ çkLku. MkqÞkoüf íkku [{oËËo nkuÞ íÞkhu ËËo {wÂõíkLkk Mkfk{ nuíkwÚke yuLkwt ÃkXLk ÚkkÞ, íku fkhýu íku þwØ «ðkrník MkkíkíÞÃkqýo ¼ÂõíkMkkrníÞ LkÚke, Ãkhtíkw ‘Lk{wt yks ykrËíÞLku nkÚk òuze’, ‘yswoLk Mkqýku økeíkkMkkh Ãkktzð Äkhòu rLkhÄkh’ fu ‘yks {Lku ykLktË ÷kæÞku yrík økýku {k’ suðe h[Lkkyku rLkíÞÃkkX{kt økðkíke ÚkkÞ íku ¼Âõík h[Lkkyku
Au. Mktíkðkýe fu ¼sLk{kt Ãký ykðku s ¼uË Au. çkÄe s Mktíkðkýe fu ¼sLk Ãký
ftE ¼ÂõíkMkkrníÞ{kt Mk{krðü LkÚke Úkíkkt.
þktrzÕÞ Ãký ÃkkuíkkLkk ÓËÞ{kt Eïh «íÞuLkku «u{ «økx ÚkkÞ íÞkt MkwÄe ¼økðkLkLke fÚkkLkk yLkwhkøk yLku ÃkqsLkkrËLku ¼Âõík fnu Au. ÃkqsLk, y[oLk, þýøkkh, ¼kuøk, ykhíke fu ÃkAe sÃk íkÃk yLku ðúík, rLkÞ{ íkÚkk Þ¿kkrË Ä{koÚko r¢Þkfktzku s Au. yu MkkÚku MÚkq¤ heíku òuzkÞu÷e økðkíke h[Lkkyku Ãký Ä{koÚko
r¢Þkfktz{q÷f rðrÄMkt÷øLk h[Lkkyku s Au. Ãký yu îkhk òu Eïh «íÞuLkku
yLkwhkøk òøku íkku s yu ¼ÂõíkLke h[Lkk Au. yu su{ f]ríkrLkrník Au íku{ h[Lkkh yLku fhLkkhLkk ÃkkuíkkLkkt s {Lk, ÓËÞ yLku ¼kð{kt Au. LkkhË yuLku ykí{rLkðuËLk¼Âõík fnu Au. yuLke suLku yLkw¼qrík nkuÞ, yk ¼kð suLku ykí{MkkíkT Au íku ÃkkuíkkLkkt Mkðo fkÞkouLku EïhLku MkkutÃke Ëu Au yLku Ãkkuíku íkku rLkhtíkh EïhLkwt s hxý fhu Au. ûký Ãký òu EïhLku ¼q÷u íkku yMkÌk rðhn yLkw¼ðu Au. ykðe ykí{rLkðuËLkkí{f ¼ÂõíkLkk áüktík{kt LkkhË ðúsøkkurÃkfkLku «Úk{ MÚkkLk ykÃku Au. Lkh®Mkn, {ehkt, [iíkLÞ, íkwfkhk{krË yk «fkhLkkt Au. MkqVeyku Ãký yk ðøko{kt ykðu.
‘¼køkðík’{kt LkðÄk ¼Âõík{kt 1. ©ðý 2. feíkoLk 3. M{hý 4. ÃkqsLk (Mkuðk) 5. y[oLk 6. ðtËLk 7. ËkMÞ 8. MkÏÞ yLku 9. ykí{rLkðuËLkLkku
Mk{kðuþ ÚkkÞ Au. «u{Lkwt s ík¥ð Lku MktçktÄLkku yLkwçktÄ ËkMÞ-MkÏÞ MkkÚku Au, íku «u{÷ûkýk ¼Âõík Au. ykí{rLkðuËLk yu ËkMÞ yLku MkÏÞ YÃk{kt EïhLku Ãkk{ðkLke ð]r¥kLke Ãkrhýrík Au. ykÚke LkðÄk ÃkAeLkku Ëþ{ku ¼Âõík«fkh íku «u{÷ûkýk, yuðwt {kLkðk fu fnuðk fhíkkt ykí{rLkðuËLkLke Ãkrhrýík fu yuðe ¼õíkËþkLke rMkrØ Lku yu{ktÚke sL{íkwt MkkrníÞ yu ¼Âõík«ÄkLk MkkrníÞ yu{ ðøkeof]ík fhðwt rðþu»k WÃkÞwõík ÷køku Au. yk {wÏÞ Lkð Au íku ¼ÂõíkLkk «fkh Au, ftE ¼ÂõíkMkkrníÞLkk LkÚke : yu íkku MðÞtMÃkü Au. Ãkhtíkw ¼ÂõíkMkkrníÞ yux÷u þwt, yuLkwt ßÞkhu rLkhkfhý fhðk {Úkíkk nkuEyu íÞkhu, ¼ÂõíkLkk ykðk yLku ykx÷k «fkh MkkÚku su MkkrníÞLkku MktçktÄ Au íku ¼ÂõíkMkkrníÞ : ykðku ÔÞkÃkf ÏÞk÷ fu ÷ûký çkktÄe þfkÞ. yux÷u fu Ä{koÚko MkkrníÞLke su h[Lkkyku ¼Âõík ¼kðu Mkkt¼¤ðk{kt ykðu Au, feíkoLkYÃku økkðk{kt ykðu Au, EïhM{hý{kt MknkÞf çkLku Au, ÃkqsLk-y[oLk-ðtËLkkrË r¢Þktøkku{kt «ÞkuòÞ Au, su{kt ËkMÞ fu MkÏÞ¼kðu Ãkh{ík¥ðLku òuðk{kt ykðu Au yLku ykí{rLkðuËLkÂMÚkrík MktrMkØ fhe ykÃku Au íkuðe h[LkkykuLkku ¼ÂõíkMkkrníÞ{kt Mk{kðuþ ÚkkÞ Au.
¼e÷e MkkrníÞ{kt ¼ÂõíkMkkrníÞ
{æÞfk÷eLk økwshkíke ÃkãMkkrníÞLku ykÃkýu ¿kkLk yLku ¼Âõík yuðk çku
ðøko{kt ðnU[eyu Aeyu. ykrËðkMke MkkrníÞ{kt Ãký ¼Âõík«ÄkLk yLku ¿kkLkkí{f yuðe çku «fkhLke h[Lkkyku {¤u Au. ¼sLkLku ÃkÍLk fne íkuLkk çkuXkzw yLku Q¼k
ÚkELku Lk]íÞ MkkÚku økðkíkk çku «fkhku Au. ÃkËkí{f ykðe h[Lkkyku {wÏÞíðu íkku fkuE
fÚkk{kt ðýkELku ykðu Au. çkuXkzw ¼sLkLke h[Lkkyku íkku {wÏÞ ¼økík yLku íkuLkk MkkÚkeyku økkÞ Au, ßÞkhu fkuE {kuxe fÚkkLkk Lkkxâkí{f ytøk suðe h[Lkk ykðu
Au íÞkhu hsqykík fhLkkh økkÞfku Lk]íÞ-økkLk MkkÚku hsq fhu Au yLku íku{kt ykðe h[Lkkyku Lkk[eLku økkE þfLkkh ©kuíkkðøkoLke ÔÞÂõík Ãký òuzkÞ Au yLku yuLkwt yLkwMktÄkLk økúef LkkxfkuLkk fkuhMkLke MkkÚku Au. (rðþu»k rðøkík {kxu : ‘÷kufMkkrníÞ : rð¼kðLkk yLku «fkh’, nMkw Þkr¿kf, økqsoh økútÚkhíLk fkÞko÷Þ, y{ËkðkË, 2002, Ãk]. 252) yu{kt QŠ{ík¥ð MkkÚku Lkkxâkí{fíkk nkuÞ Au. çkuXkzw ÃkÍLk Ãký QŠ{«ÄkLk nkuÞ Au Lku yu{kt ¼ÂõíkLke h[Lkk nkuÞ Au. yk òrík{kt fçkehÃktÚke yLku LkkÚkÃktÚke ¼sLkku Ãký økðkÞ Au. (rðþu»k rðøkík {kxu : ‘økkuÃke[tË-¼hÚkheLke ðkhíkk’ zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, rþðþtfh [wLke÷k÷ òuþe [urhxuçk÷ xÙMx, {wtçkE, 2005 {kt økkuh¾ðkýe yLku fçkehðkýe Ãk]. 385 Úke 435) yu{kt rðþu»kík: ¿kkLkkí{f ÃkËku Au. ¿kkLkkí{f ÃkË yLku ¼Âõík ðå[uLkku MktçktÄ Ãký íkÃkkMkðk suðku Au. ¿kkLkkí{f ÃkË{kt ¼ÂõíkLkwt {kËoð Lku ykÿoíkk Lk nkuÞ fu ykuAkt nkuÞ Aíkkt yu{kt Ãký ¼ÂõíkLke s, Úkkuze r¼LLk Ãkzíke ¾w{khe nkuÞ Au, {Míke nkuÞ Au. y¾ku ¿kkLk yLku ðihkøÞLku ¼ÂõíkYÃke Ãktr¾ýeLke çku Ãkkt¾ fne Au íku ÞÚkkÚko
Au. ¿kkLkkí{f ÃkËLku Ãký yk fkhýu ¼ÂõíkMkkrníÞLkk rðrþüðøko{kt s {qfðk òuEyu, fuð¤ Ä{koÚko{kt yu Lk ykðu.
Ä{koÚko MkkrníÞ Mk{økúYÃk{kt ¼ÂõíkMkkrníÞ LkÚke yuLkwt áüktík fux÷ktf WÃkkÏÞkLkku Au. rnhÛÞfrþÃkw, nrhùLÿ, ðøkuhuLke Ãkkihkrýf yLku økkuÃke[tË-¼hÚkhe suðe LkkÚkÃktÚkLke fÚkkyku ¼økðkLkËkMku ykÃke Au. yu{kt ÄkŠ{f WÃkkÏÞkLk yLku
ËtíkfÚkk-÷kuffÚkk íkhV Íkuf Au. þk{¤kLke fÚkk íkku ©ef]»ý yLku hkÄkLke Au, íkuLkku ¼ÂõíkMkkrníÞ{kt Mk{kðuþ fhe Lk þfkÞ. yu{kt ©ef]»ýu økkuÃkeLku ÷ku¼kððk {rýÞkhkLkku ðuþ ÷eÄku, yuLkku ykÄkh Au Ãkhtíkw ynª fÚkkLkf{kt ykÄkh íkku fk{fÚkkLkku s Au. ÷kuf«ðkn{kt íkhíke h[Lkkyku{kt ykLku {¤íke çkeS fÚkk rþðLku ¾kuxk Ãkkzðk yLku ÷ku¼kððk Ãkkðoíkeyu ¼e÷zeLkku ðuþ ÷eÄku yLku yuLkwt Mkkxw ðk¤ðk ÃkAe rþðSyu {ku[eLkku ðuþ ÷eÄku, yuLkwt s {k¤¾wt Au. ykðe h[Lkk{kt ¼Âõík Lknª, fÚkkLkku [{ífkh {wÏÞ Au. yk MkkÚku s ykrËðkMke «ðkn{kt
hk{fÚkk yLku ÃkktzðfÚkkLkwt MÚkkLk Ãký ¼Âõík Mkt˼uo swËwt Ãkzu Au. hk{kÞý yLku
¼køkðík ¼ÂõíkLke s h[Lkkyku Au, yuLkkt fÚkLk-økkLk-©ðý ¼Âõík¼kðu ÚkkÞ
Au. ©kuíkk ykËo ÓËÞu ¼Âõík¼kðÚke Mkkt¼¤u Au. ykrËðkMkeyku{kt ßÞkhu ‘hkì{-
Mkeík{k’Lke fÚkk fnuðkÞ fu ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’ fÚkkÞ yLku økðkÞ íÞkhu íku íku
h[LkkykuLkku yLku yuLkk ©ðýLkku MktçktÄ økúk{eý yLku Lkkøkrhf ÃkhtÃkhkLke su{ ¼Âõík MkkÚku Au ¾hku ? yk rðøkíku íkÃkkMkðk suðwt Au. yu{kt ÄkŠ{fíkk Au Ãkhtíkw
¼Âõík økkiý Au. ¼økðkLk rð»ýw, rþð, çkúñk ðøkuhuLkkt Ãký su yk÷u¾Lkku Au íku
õÞktf ¼ÂõíkLkku [e÷ku s [kíkhu Au ! Ãkwhkýkuyu Ãký çkúñk, rð»ýw, rþð ðøkuhuLke fk{wfíkk yLku M¾÷LkkuLkkt yk÷u¾Lkku fÞkO Au, Ãkhtíkw íkuðk Mkt˼o nkuÞ íÞkt fkÞofkhý yuðkt nkuÞ fu ËuðLkwt Ëuðíð Mkk{kLÞíkk{kt Mkhe Ãkzíkwt çk[u. Ãkhtíkw ynª yuðwt LkÚke. ykLkwt fkhý Ä{oLke r¼LLk rð¼kðLkk yLku ð÷ý{kt Au. yk ûkuºkLkk ykrËðkMkeyku {wÏÞíðu ÃkkxÃkqò{kt yLku þÂõíkLke WÃkkMkLkk{kt rðþu»k ©Øk Ähkðu Au. ykÚke yu{kt økwhwLkku {rn{k yLku {wÏÞ ð[oMðLku yLku þÂõíkÃkqò{kt þk{ýÄkhk{kt nkuÞ Au íku{ ¼qðkLkwt s ð[oMð yLku {æÞMÚke Au. yk {q¤¼qík yLku íkkÂ¥ðf yuðku Ä{o©ØkLkku ÃkkÞkLkku ¼uË Au. ykøk¤ su Ãkrh»f]ík ¼ÂõíkLke, LkkhËMkqºkkLkwMkkhe ¼ÂõíkLke [[ko fhe Au íku{kt ¼õík yLku ¼økðkLkLku s MkeÄku MktçktÄ Au. ðå[u fkuE {æÞMÚke LkÚke. Ãkhtíkw ÃkkxÃkqò yLku þk{ýeÞ
MktMÃkþeo þÂõík WÃkkMkLkk{kt ¼õík yLku ¼økðkLk ðå[u MkeÄku MktçktÄ LkÚke. ÃkkxÃkqò{kt økwhw Au Lku þkõík{kt ¼qðku Au su ¼õík-¼økðkLkLkk MktÃkfo-MktçktÄLke {wÏÞ {æÞMÚk fze Au.
çkúñk, rð»ýw yLku {nuþ yu rºkËuðLke fÕÃkLkkLkk {q¤{kt rðrðÄ òríkykuLkwt ykrË{ fÕÃkLk Au. fux÷ef òríkyku {kLkíke níke fu ykfkþ, Ãk]Úðe yLku Ãkkíkk¤ Ãkh ºký {wÏÞ Ëuðku ð[oMð Ähkðu Au. fux÷ef òríkyku {kLkíke níke fu {kLkð, ÃkþwÃkûke, ðLkMÃkrík ðøkuhuLkwt MksoLk fhLkkhk swËk swËk Ëuðku Au. yu heíku «uíkLkwt Lku rÃkík]Lkwt Ãký ÃkqsLk Úkíkwt. ykðk Ëuð MkkÚku MkeÄku MktçktÄ Mkk{kLÞ {kýMkLku nkuE Lk þfu, Ãkhtíkw yuLkku su {wÏÞ ¼qðku nkuÞ íku s yk Ëuð MkkÚku ðkík[eík fhe þfu. ykÚke fkuEÃký {kýMkLku ßÞkhu Ãký ykðk {q¤¼qík Ëuð fu Ëuðe MkkÚku MktÃkfo fhðku nkuÞ íÞkhu yuýu ¼qðk suðk {æÞMÚkeLkku s ykÄkh ÷uðku òuEyu. yu s Ëuð çkku÷u íku Mkkt¼¤e þfu, Ëuð ík]Ãík Au fu yík]Ãík Au íku òýe þfu. MkÃkoÃkqò{kt ykðe {æÞMÚk ÔÞÂõík Ãkqòhý níke su LkøLkYÃk{kt Äqýíke Lku LkkøkËuð yu{kt «ðuþíkk. økwhw ðøkh
¼e÷e MkkrníÞ{kt ¼ÂõíkMkkrníÞ
¿kkLk Lku {wrõík Lk {¤u, yu {kLÞíkk fu ©Øk ykLkwt Ãkrh»f]ík YÃk Au. yk yuðku
Ä{o{køko Au su{kt ¼õíkLku yuLkk ykhkæÞ MkkÚku s MkeÄku MktçktÄ LkÚke, ykÚke, yk ©Økûkuºk s yuðwt Au su{kt LkðÄk ¼ÂõíkLku, «u{÷ûkýk fu ykí{rLkðuËLkLku «íÞûk
MÚkkLk Lk {¤u. ð¤e, LkðÄk{kt su «u{ yLkwçktÄ-MktçktÄLke {wÏÞ fze Au, íkuLku MÚkkLku
ynª ¼Þ Au. yk{uÞ íku ykrË{ Ä{oLkku WËÞ s ykrË{ {Lkw»ÞLkk MkðoMk¥kkÄeþ yLku rðïrLkÞtíkkLke y{kÃkþÂõík «íÞuLkk ykùÞo yLku ¼Þ{ktÚke ÚkÞku Au. yk{, økúk{eý yLku Lkkøkrhf Mkk{krsf yuf{Lke su Ä{oÄkhýkyku Au íkuLkkÚke ykrËðkMke Mkk{krsf yuf{Lkk Ä{oLke ykMÚkk{kt fux÷kuf ÃkkÞkLkku ¼uË Au. ykrËðkMkeykuLkku yk Mkk{krsf yuf{ íkku yk árüyu rðþu»k Mktfw÷ Au. rðrðÄ íkçk¬u ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ yLku yk ÷¾Lkkhu [[ko fhe Au íku{ ¾uzçkúñkLkk ykrËðkMkeyku íkku {q¤Lke heíku hksMÚkkLkLke ûkkºkÄ{eo òríkyku MkkÚku MktçktÄ Ähkðu Au. fkuEf fkhýu yk ûkkºkÄ{eoyku ytçkkS ÃkkMkuLke xufheyku ðå[uLkk Mkwhrûkík rðMíkkh{kt fkÞ{ {kxu ðMke økÞk yLku ykrËðkMkeyku{kt ¼¤e økÞk. ykÚke s yu{Lke ÃkhtÃkhk{kt hksMÚkkLkLke s çkøkzkðíkfÚkk ‘økwshktLkku yhu÷ku’Lkk YÃk{kt yLku ÃkkçkqSLke fÚkk ‘hkXkuhðkhíkk’Lkk YÃk{kt ykðe. yuLkkt ¼e÷e MktMfhý ÚkÞkt. yu heíku yk yuf{u MÚkkLkeÞ ¼e÷kuLke Ãký {q¤ ykMÚkkyku yLku ©Økyku Mðefkhe yuÚke yu{Lke ÃkhtÃkhk{kt ¼q¾Lke Ëuðe, hkuøkLke Ëuðe ðøkuhu ykÔÞkt. ûkkºkÄ{eo {q¤ þkõíkÃkhtÃkhk Ãký s¤ðkE yLku [k{wtzk, ftfk¤e ðøkuhuLke ykhkÄLkkLkwt Úkkuzwt r¼LLk yuðwt YÃk çktÄkÞwt. yk Lkðk-sqLkkLku xfkðe hk¾ðk{kt yLku ykðe ËeÄof]ríkykuLkwt fÚÞøkuÞ rðrÄMkt÷øLk YÃk çkktÄðk{kt {wÏÞ ÞkuøkËkLk yk ûkkºkÄ{eoyku MkkÚku s yÚkðk íkku ÃkAeLkk økk¤u ykðeLku íku{Lke MkkÚku MÚkkÞe ÚkÞu÷k (Bards) ðneðt[kçkkhkuxu ykÃÞwt. ykÚke s, {ehkt yLku «u{÷ûkýk¼Âõík, fçkeh, LkkÚkÃktÚk ðøkuhu MkkÚkuLkku Ãký yLkwçktÄ níkku íku ¼e÷e MðYÃkkLíkh{kt xfe hÌkku. yk{, yk ûkuºkLke ftXÃkhtÃkhkLkwt MkkrníÞ fÚkkMkkrníÞ yLku ÷kufíkkÂ¥ðf yæÞÞLkLke árüyu su{ çknw{qÕÞ Mkk{økúe ykÃku Au íku{ ‘¼Âõík’ suðe fkuE yuf rð¼kðLkkLku árü{kt hk¾eLku yuLkwt yæÞÞLk fheyu íkku Ãký yLkuf Mkúkuíkku Lku {q¤ MkwÄe Ãknkut[ðkLkwt þõÞ çkLkkðíkwt yÇÞkMk{qÕÞ Ähkðu Au. òufu yk{ fhðwt Lku {q¤ MkwÄe Ãknkut[ðwt yuf {kuxwt ykbkLk Au Lku ¼q÷¼q÷k{ýe{kt yxðkðkLkkt òu¾{ku Ãký Au. Ãkhtíkw õÞkhuf, fkuEfu íkxMÚk yLku {q÷økk{e yÇÞkMkLke rËþk Ãkfzðk suðe Au. (¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk, MktÃkkËf : zkì. nMkw Þkr¿kf, Ãk]. 122 Úke 130, 2009, økwsohe xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS)
¼e÷e MkkrníÞ-MktMf]ríkLkwt «ðuþîkh : þkuÄMktÃkËk nMkw Þkr¿kf
¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk r÷r¾ík ‘þkuÄMktÃkËk’ ÃkwMíkf ¾uzçkúñkLkk ykrËðkMke zwtøkhe ¼e÷kuLke ftXMÚk h[Lkkyku rðþu ÷u¾fu fhu÷kt MktþkuÄLk-MktÃkkËLk ytøkuLkkt Lkð ÔÞkÏÞkLkkuLkku Mkt[Þ
Au. [khuf Ëþfk MkwÄe ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u ûkuºkfkÞo fheLku ËkuZuf nòh fìMkux{kt æðrLk{wÿý fheLku yk ûkuºkLke ykrËðkMke ftXMÚk h[LkkykuLkk [k÷eMkuf økútÚkku{kt þk†eÞ ÃkØríkyu yÇÞkMk¼qr{fk Mk{uík MktÃkkËLkku ykÃÞkt, íku s yk rð»kÞLkk MkkíkíÞÃkqýo yÇÞkMkLke yrîíkeÞ ½xLkk Au. økwshkík{kt, ¼khík{kt fu rðï{kt yLÞºk Ãký fkuE yuf s ûkuºkrðMíkkhLke ftXMÚk ÃkhtÃkhk Ãkh fkuE yuf s ÔÞÂõíkyu ykðwt ykx÷wt MkkíkíÞÃkqýo, Mk½Lk yLku íkxMÚk íkÚkk árüÃkqýo fkÞo fÞwO nkuÞ, yuðwt árü{kt ykÔÞwt
LkÚke, ð¤e, rðþu»k ykLktË yLku ykùÞoLke ½xLkk íkku yu Au fu yu{Lku økE MkËeLkk ytrík{ ËMkfkyku{kt su ¼e÷ ykrËðkMke {krníkeËkíkkyku {éÞk yu{Lke ÃkkMku fÚkkyku yLku økeíkkuLke
MktÃkqýo økýe þfkÞ yuðe-yux÷e Mkk{økúe ftXMÚk níke; yux÷wt s Lknª, Ãkhtíkw yu{ýu yk çkÄe s Mkk{økúe yk MktþkuÄfLku
Mkkãtík ykÃke ! yøkkW ÷kufMkkrníÞ{k¤k {ýfkLkk ¼køk 1
¼e÷e MkkrníÞ-MktMf]ríkLkwt «ðuþîkh : þkuÄMktÃkËk
Úke 14{kt Ãkkt[-Mkkík yÇÞkMkeykuyu ykrËðkMkeykuLke ftXÃkhtÃkhkLke fux÷ef
h[Lkkyku ykÃke níke, çku-ºký ¼e÷e ÷kuføkeíkkuLkk Mkt[Þku ÚkÞu÷k yLku íkzðeËtÃkíke îkhk Mkt¾uzk rðMíkkhLke rðrðÄ h[Lkkyku ykðe yLku yu÷.ze. òuþe íkÚkk
þktrík¼kE yk[kÞo îkhk ‘øk÷k÷Uøk íkÚkk yhu÷kLke fux÷ef Ãkkt¾zeyku MktÃkkrËík
ÚkÞu÷e – yk çkÄkt s, yk ûkuºkLkkt fkÞkuoLkku Mkhðk¤ku fheLku Lku sux÷ku hkrþ ÚkkÞ yuÚke yLkuføkýwt ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u yuf÷u nkÚku, yuf s ûkuºkLkwt MktÃkkrËík fhe ykÃÞwt.
AuÕ÷kt fux÷ktf ð»kkuo{kt nrhðÕ÷¼ ¼kÞkýe, þktrík¼kE yk[kÞo, nMkw Þkr¿kf yLku fLkw¼kE òLkeyu ÷kufMkkrníÞLkk þk†eÞ MktÃkkËLkLke ÃkØrík rLkÃkòðe yuLke s MkeÄe yMkh rLkck yLku yÇÞkMkòøk]rík Ähkðíkk ¼økðkLkËkMk Ãkh Ãkze. yuLku Ãkrhýk{u s yk MktþkuÄLk yLku yu{Lkkt fkÞkuo yk Lkðe yÇÞkMkrËþkLkwt {n¥ðLkwt ð¤ktfrçkLËw yLku Mke{kMíkt¼ çkLku Au. yk{ ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ ÃkkMku ÷kufMkkrníÞ-MktÃkkËf yLku ÷kufMkkrníÞ-yÇÞkMke çktLkuLke Mkßsíkk Au. yu{Lkk yÇÞkMkku{kt, yk ÃkwMíkf{kt økútÚkMÚk ðõíkÔÞ-÷u¾ku{kt, yu{Lkk ÷kufMkkrníÞMktÃkkËLkLkk íku{ s yu ÷kufMk{ks yLku MktMf]ríkLkk MkeÄk yLkw¼ðku Ãký Mkt¢kLík Úkíkk hÌkk Au, yux÷u yk ÷u¾ku{kt yuf rðrþü ðk[Lkûk{íkk (rhzurçkr÷xe) WÃkhktík
hMk«Ëíkk Ãký Au – yu hMk«Ëíkk yÇÞkMkeLke árüLku Akuzâk rðLkk yu ÷kðe þõÞk Au yu yu{Lkku rðþu»k Au.
«Úk{ ÷u¾ ‘{khk MktþkuÄLkLke rËþk : ÷kuf’ økwshkíke MkkrníÞ Ãkrh»kËLkk 39{k yrÄðuþLkLkk rð¼køkeÞ yæÞûk íkhefuLkwt ÔÞkÏÞkLk Au. ¼e÷e yLku ¼økðkLkËkMk çkLLkuLku ÞÚkkÚko YÃk{kt Ãkk{ðkLke [kðeYÃk yk ðõíkÔÞ Au. ÷kufku «íÞuLkkt yLku rðþuLkkt ykËh-«u{ yu{Lku MktþkuÄLkLke yk fuze Ãkh Ëkuhe ÷kðu Au, íkuLke ðkík niÞwt ¾ku÷eLku, fþk s ykztçkh fu ykzþ ðøkh rLk¾k÷MkíkkÚke fhe Au. Mkk{økúeLku, rð[khLku yu{ýu fuLÿ{kt hkÏÞkt Au yLku õÞktÞ ykzk VtxkÞk ðøkh Mkknrsf YÃk{kt yk÷uÏÞkt Au. ‘{kìÞ Ãkhýkðe Ëqhk ËuMk’ suðe ÃktÂõíkLkku [{ífkh yu{Lku ¼e÷e MkkrníÞ «íÞu ykf»keo økÞku. ÷kuf MkkÚku s Mksofíkk yLku MkkrníÞ «íÞuLkk ÷økkðLku ynª òuE þfkÞ Au. su ¼k»kk yLku Mk{ksLku Ãkkuíku Ãkqhk Mk{síkk fu òýíkk LkÚke yuLke MkkÚku yíkqx yLkwçktÄ fuðe heíku çktÄkÞku yuLke ðkík yux÷e {kŠ{f yLku ÷ûÞðuÄe Au fu ÷r÷ík-rLkçktÄLkk ðk[LkLkk hMkÚke s ðkt[Lkkh ykuík«kuík ÚkE òÞ.
ynª rðþu»k æÞkLk{kt ÷uðkLke ðkík yu Au fu yk MktþkuÄfu yk rËþk{kt
«Þký fÞwO íku Ãknu÷kt ÷kufMkkrníÞLkku fu yuLkk s økwshkíke Mk{Úko ÃkÞkoÞ yuðk {u½kýeLkku yLku yu{Lkkt fkÞkuoLkku rðþu»k Ãkrh[Þ fu «uhýk Lk níkkt. ykLkwt Mkw¾Ë Ãkrhýk{ yu ykÔÞwt fu Lkðe yÇÞkMk-rËþkLke yk rðãkþk¾kLkk fkuE ðkË fu rMkØktík ðk øk]neíkÚke MktÃkqýo {wõík, fnku fu ‘fkuhk’ hÌkk Lku çkeòLke su{ ÷kufMkkrníÞfkhLkk ÔÞk{kun-økúnýÚke {wõík hÌkk Lku ðMíkwLku ðMíkwrLkc YÃku òuðkòýðk-íkÃkkMkðkLkk ð÷ýLke Mkknrsfíkk xfkðe þõÞk. yk fkÞo ftE fkuE ÃkkMku
Ãkkr¤ÞkLke fÚkk Mkkt¼¤eLku yuLku ðkíkkoLkk YÃk{kt Zk¤ðk suðwt ÷÷[k{ýwt Lku Mknu÷wt Lk níkwt. çkku÷e / ¼k»kk yLku òrík çkLLku yòÛÞkt. Aíkkt ytËhLkkt s Wífxíkk yLku Mk¥ð yu{Lku fk{ ykÔÞkt. yk fkÞo Mkk[u s yu{Lku {Lk ‘Þkºkk’ s çkLke hne íku hMk«Ë Mkknrsf ½xLkkykuÚke MÃkü fÞwO Au yLku ¼uøkwt fhu÷wt ytíku MktÃkkrËík-MktþkurÄík {wrÿík fhðkLke {nuLkík-snu{ík MkkÚku s ÔÞðnkhw Ëûkíkk-fwþ¤íkkLkku ynª yk÷u¾ Au íku yk ûkuºkLkk fkuE Ãký yÇÞkMke {kxu ¾qçk s «uhf - WÃkfkhf Au. òufu ynª yuf çkeS MÃküíkk Ãký fhðe òuEyu fu æðrLk{wrÿík Mkk{økúeLku r÷r¾ík YÃk ykÃkðkLke ‘÷kuZkLkk [ýk [kððk suðe’ rðfx «ð]r¥k{kt, yu{ýu fìMkux ÃkhÚke Wíkkhu÷e nMík«íkkuLku MkwðkåÞ YÃku ÷¾e ykÃkðkLke rðþu»k MknkÞ yu{Lkkt Ä{oÃkíLke íkkhkçknuLkLke {¤e Au. ynet MktþkuÄfLke ÞkºkkLke MkkÚku s økwshkíkLke ykrËðkMke
ftXâÃkhtÃkhkLkk ËMíkkðuSfhýLkku RríknkMk-yk÷u¾ Ãký ðýkÞu÷ku Au.
çkeòu ÷u¾ çkË÷kíkk ÞwøkMkt˼o yLku ÷kufMkkrníÞ MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLku
Mkktf¤u Au. çkË÷kÞu÷k Mktòuøk{kt {krníkeËkíkkLke òøk]íkíkk yLku yÃkuûkk fuðe çkkÄf çkLku Au yuLke ÂMÚkrík ynª Ëþkoðe Au. ºkeò ÷u¾{kt yu{ýu ¼e÷Lke MktMf]ríkLkku
«køkiríknkrMkf yLkwçktÄ MÃkü fÞkuo Au. h{ý÷k÷ Lkk. {nuíkkLkk {køkoËþoLk{kt Ãkeyu[.ze. rLkr{¥ku yu{ýu su yÇÞkMk-MktþkuÄLk fÞkO, yu ynª òuE þfkÞ Au. [kuÚkk ÔÞkÏÞkLk-÷u¾{kt hkXkuh ðkhíkk yLku økwshktLkku yhu÷ku yu çku ÷kuf{nkfkÔÞku Mkk{krsf Mkt˼o{kt íkÃkkMÞkt Au yLku ÉøðuËfk¤u Ãký yiríknkrMkf [rhíkkuLke økkÚkkykuLkkt økkLk «[r÷ík níkkt, íkuLkku Mkt˼o ykÃke, ¼khíkLke yk ÃkhtÃkhk fux÷e «k[eLkík{ Au íkuLkku rLkËuoþ fÞkuo Au. òríkLkk RríknkMk{kt ðuh yLku ÞwØLke rðLkkþf ½xLkkyku çkLke íkuLke ÃkkA¤ rðïrLkÞtíkkLkku s fkuE økqZ Mktfuík yLku Mk{kÞkusLk nkuÞ Au íku ÷kuf{kLÞíkk ¼e÷ku{kt òuðk {¤u Au. fÚkkøkík áüktíkÚke yu{ýu yk ðkík MÃkü fhe Au. rËðk¤e fu nku¤e suðk ÄkŠ{f ÃkðkuoLkk rËðMkku{kt ðuheLkku ½kík fhðkÚke Ãkqðoòu ík]Ãík ÚkkÞ Au, yu {kLÞíkk yLku ‘nqhk’Lkk rðrÄLkk Mkt˼kuo ynª
¼e÷e MkkrníÞ-MktMf]ríkLkwt «ðuþîkh : þkuÄMktÃkËk
ykÃÞk Au. ðuheLkku ½kík fhðk{kt ÄkŠ{f {kLÞíkkLkwt çk¤ Au Lku íku fkhýu s
yÃkhkļkð òøkíkku LkÚke, íku íkkhðe çkíkkÔÞwt Au. çkLLku ÷kuffkÔÞkuLku yLku ¼e÷e
MktMf]ríkLku, yuLkkt {kLÞíkkLkkt {q¤Lku íkÃkkMkðkLkku yk WÃk¢{ s ¼e÷e-MkkrníÞLke yk f]ríkykuLku ÞÚkkÚko YÃk{kt òuðkLke árü Ãkqhe Ãkkzu Au. yÇÞkMk Ãkkuíku yrðÎLkkMktrðíkT Au, yuLku ÞÚkkÚko YÃk{kt Ãkk{ðwt nkuÞ íkku MðfeÞ yuðkt {qÕÞkuLkkt øk]neíkkuÚke Ãký {wõík Úkðwt sYhe Au, yk ðkík ynª òuE þfkÞ Au.
økúk{eý-Lkkøkrhf yux÷u Mkk{kLÞ ÄkhkLke yLku ¼e÷e – yk çku MktMf]ríkyku
ðå[uLkku {n¥ðLkku ¼uË †eLke rð¼kðLkk yLku íkuLkk Ëhßò fu Mkk{krsf MÚkkLk
Ãkhíðu Au. ¼e÷e MktMf]rík{kt 1. çkk¤f yLku çkk¤feLkk sL{ Mk{ÞLkk ykuAðykLktË{kt fkuE ¼uË LkÚke. 2. ¼e÷e fLÞk ÷øLk Ãkqðuo økkurXÞku fhe þfu Au yLku
ËunMktçktÄ çkktÄu íkku yuLku yûkBÞ yÃkhkÄ yLku ÃkkÃk {kLkðk{kt ykðíkwt LkÚke, ‘¾k¾rhÞwt fhu Au’ ‘¾k¾hkLkk ð]ûkLke AkÞk{kt ykLktË fhu Au!’ {kLke n¤ðkþÚke ÷uðkÞ Au yLku ykðk ÷øLkÃkqðoMktçktÄÚke MktíkkLk ÚkÞwt nkuÞ íkku íkuLkku Ãký ÚkLkkh Ãkrík Mðefkh fhu Au. 3. Ãkhýu÷e †e ÃkkuíkkLkk rÃkÞhLkk økkuºksLkkt ÃkqsLk-y[oLk Ãký fhe þfu Au. 4. rðÄðk çkLku÷e †e ÃkkuíkkLkk MkkMkhu hne þfu Au, MktÃkr¥k ¼kuøkðe þfu Au yLku çkeòt ÷øLk fheLku yu ðhLku ÃkkuíkkLke MkkÚku hk¾e þfu Au. 5. †eLkwt òu MkkMkhu yfk¤ {kuík ÚkkÞ íkku yk¾ku Mk{ks ‘[hkuíkhw’([zkE) fhu Au. ykðk - ykx÷k {n¥ðLkk ¼uË-ð÷ýkuLke ¼e÷e MkkrníÞ Ãkh fuðe-fux÷e yMkh Ãkze Au, íkuLke Mkqû{, Mk½Lk, Mkáüktík [[ko ¼økðkLkËkMku ykrËðkMke, òLkÃkË yLku rþü {nkfkÔÞku{kt Lkkhe Lkk{Lkk íku{Lkk økúLÚk{kt fhe Au. ykLkk WÃkMktnkhLkku ytþ ynª ‘ykrËðkMke, økúk{eý ÷kufMkkrníÞ yLku rþü {nkfkÔÞku{kt Lkkhe rð¼kðLkk yLku [uíkLkk’{kt {qõÞku Au. ¼e÷e-MkkrníÞLkk fkuE Ãký MðkæÞkÞ-yÇÞkMk {kxu yk ÷u¾ ¾qçk s {n¥ðLkku Au. ykht¼{kt yu{ýu ykrË{kLkð yLku «f]rík ðå[u ßÞkhu MÃkü ¼uËhu¾k sL{e Lk níke íku Mk{Þu ÃkwhkfÚkkyku yÂMíkíð{kt ykðe íkuLke ÃkkÞkLke MÃküíkk fhe «rþü {Lkkíke yLku ykrËðkMkeykuLke ÃkwhkfÚkk{kt s †e-Ãkwwhw»k «íÞuLkk yr¼øk{Lkku su ¼uË Au íku íkkhðíkkt ËþkoÔÞwt Au fu ¼e÷kuyu Mk]rüLkk MksoLkLkku {q¤ QòoMkúkuík Mºkeíð{kt MðefkÞkuo Au. yk rLkr{¥ku ðuËLke yðÄkhýkÚke ¼e÷e yðÄkhýkyku õÞkt swËe Ãkzu Au íku ËþkoÔÞwt Au. †e rðþuLkk yk íkkÂ¥ðf heíku r¼LLk yuðk MkktMf]ríkf árüfkuýLkku ¼uË ¼e÷kuLke hk{fÚkk, ÃkktzðfÚkkLkkt †e Ãkkºkku{kt fuðku «rík®çkrçkík Au, íku ËþkoÔÞwt Au. yk ûkuºkLkk ¼e÷ku{kt Ãký zwtøkhe yLku Mkku¾÷k yuðe çku òríkyku Au yLku {q¤ ¼e÷e yLku ûkkºkÄ{eo økúk{eý-Lkkøkrhf MktMf]ríkykuLkwt
Mktr{©ý ÚkÞwt Au Lku íkuLke Ãký MÃkü yMkh íku{Lkkt fÚkkMkkrníÞLkkt †eÃkkºkku Ãkh Ãkze
Au, íku ËþkoÔÞwt Au. {nkfkÔÞkuLke h[Lkk{kt {q¤ fík]oíð Ãkwhw»k-MksofLkwt ßÞkhu økeíkku ðøkuhu{kt †eykuLkwt Au, íku {wÆku Ãký rðþu»k LkkUÄÃkkºk Au. Mkk{kLÞ Äkhk{kt rËÔÞðøkoLke
Lk nkuÞ, {kLkð nkuÞ yuðe Mkeíkk fu hkÄk, hk{ fu f]»ý ðøkh WÃkkMÞ LkÚke ßÞkhu, yk Äkhk{kt {kLkðYÃk yuðe ÿkiÃkËe, YÃkkhkýe, íkkuh÷ WÃkkMÞ Au íku Ãký ¼uË MÃkü fhe ykÃÞku Au. Ãkwhw»kLkk {kLkMk{kt ðuhLku fkÞ{ Mk¤økíkwt hk¾ðk{kt yLku
ÞwØsLÞ rðLkkþ Lkkuíkhðk{kt {wÏÞ «uhf †eÃkkºkku fu{ Au, íkuLke [[ko Ãký ¾kMk rð[kh {køku íkuðe Au. Aêk ÷u¾{kt ¼e÷e hk{fÚkkLkku ÄkŠ{f, yiríknkrMkf yLku Mkk{krsf
Mkt˼o [åÞkuo Au. [kuϾk yLku {u÷k yuðkt çku r¼LLk yLkwckLk rLkr{¥ku hk{fÚkk økðkÞ Au íÞkhu íku{kt fux÷kuf íkkÂ¥ðf ¼uË Ãký Ãkzu Au. ynª fkìçkrhÞk XkfkuhLke fku¤e, Äq¤kLkk ÃkkxLkku rðrÄ rðøkíku ykÃÞk Au. ¼e÷e hk{fÚkkLkwt ¼khíkLkk yLÞ ykrËðkMkeykuLkwt hk{fÚkk MkkÚkuLkwt, ðkÕ{erf hk{kÞý MkkÚkuLkwt Mkká~Þ yLku ¼uË [[eo Ãkhðíkeo hk{fÚkkyku MkkÚkuLke íkw÷Lkk Ãký fhe Au. Vk. fk{e÷ çkwÕfuLkk hk{fÚkkLkk yÇÞkMk ÃkAe ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u ykÃku÷e ¼e÷e hk{fÚkk yLku ©e ðkZwyu ykÃku÷e fwtfýk hk{fÚkk rðþu»k yÇÞkMk{qÕÞ Ähkðu Au. Mkkík{ku ÷u¾ ¼e÷e MktMf]ríkLkk Mkt˼o{kt ¼e÷e ¼khÚk, hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk, hkXkuhðkhíkk ðøkuhu [[uo Au yLku ¼e÷e ÷kuf{nkfkÔÞLkk MðYÃkLke íkÚkk íkuLkkt økkLk-hsqykíkLkkt rLkr{¥kkuLke [[ko Au.
fÚkk sux÷e s {n¥ðÃkqýo ¼e÷e økeíkkuLke Mkk{økúe Au. ¼økðkLkËkMku yk ûkuºkLkk ¼e÷kuLkk Éíkw yLku SðLk[¢ MkkÚku Mktf¤kÞu÷kt {kurhÞk fu økkurXÞkøkeíkku, nku¤eøkeíkku, ÷øLkøkeíkku ðøkuhuLkk Mkt[Þku ykÃÞk Au. yk økeíkku fÞk [¢{kt fÞk «Mktøku-rLkr{¥ku yLku fE heíku økðkÞ Au íkuLke [[ko ykX{k ÷u¾{kt Au. ¼e÷ku{kt økeík Lk]íÞ-MktøkeíkLkwt Mkt÷øLk yrLkðkÞo ytøk Au. yu{k WÃkÞkuøk{kt ÷uðkíkkt ykrËðkMke, ðkãku, Mkt÷øLk ËuðËuðeyku ðøkuhuLke rðøkíkku Au íku MkkÚku yk økeíkkuLkkt MkkrnÂíÞf ík¥ðkuLke yku¤¾ Ãký ykÃke Au. ytrík{ ÷u¾ ‘ÃkLLkk÷k÷{kt ðLkMðh’ Au. økwshkíke MkkrníÞ Ãkrh»kËLkk hkÄLkÃkwhLkk ¿kkLkMkºkLkk yæÞûkeÞ ÔÞkÏÞkLk{kt ¼økðkLkËkMku ÃkLLkk÷k÷{kt hnu÷k ÷kufík¥ðLkk MktMfkhu yu{Lkk MksoLkLku «uhðk-½zðk{kt fuðku ¼køk ¼sÔÞku Au íku Ëþkoðíkk ¼e÷kuLkk økkurXÞkLkkt økeíkku, yuLke ¼kðÂMÚkrík yLku ‘{¤u÷k Sð’Lkk fkLkS-SðeLkk «u{Lke fÚkkLkwt MkkBÞ Ëþkoðíkkt fÌkwt Au; {¤u÷k
¼e÷e MkkrníÞ-MktMf]ríkLkwt «ðuþîkh : þkuÄMktÃkËk
Sð{kt fkLkS yLku Sðe íkÚkk {kLkðeLke ¼ðkE{kt fk¤w yLku hksw suðwt SðLk
SÔÞkt Au íkuðwt SðLk íkku ÃkLLkk÷k÷Lkk ðíkLk {ktz÷eLke Ãkz¾u ðMkíkk ¼e÷kuLkwt hku®sËwt SðLk Au.’ ykLkk Mk{ÚkoLk{kt Wõík Lkð÷fÚkk íkÚkk økkurXÞkøkeíkku{kt su ÃkrhÂMÚkrík yLku MktðuËLkLkwt MkkBÞ Au íku ËþkoÔÞwt Au yLku yhu÷kLke ¼kuò-Íu¤wLke
fÚkkLkku Ãký f]rík{kt su Mksof rðrLkÞkuøk ÚkÞku Au íku ËþkoÔÞku Au. ykÄwrLkf MksoLk{kt, yuLke h[Lkk«r¢Þk{kt ÷kufík¥ð fuðwt rðþu»k Mksof-Ãkrh{ký Q¼wt fhe þfu, íku ynª òuE þfkÞ Au.
yk{, þkuÄMktÃkËk yuf MktþkuÄf-MktÃkkËfLkk yLkw¼ð yLku ÃkrhÃkõð yÇÞkMkárüLkwt Ãkrhýk{ Au. ¼e÷e MkkrníÞ íku{ s ÔÞkÃkf YÃk{kt ÷kufMkkrníÞLku
íkuLkk Mkk[k YÃk{kt yku¤¾eLku Ãkk{ðk{kt yk Mkt[Þ rðþu»k WÃkÞkuøke yLku {køkoËþof çkLÞku Au.
(«íÞûk, MktÃkkËf : h{ý MkkuLke, yur«÷-sqLk 2009)
÷kufÞkºkk : ‚trðŒT™wt ™ð™eŒ : ‘þkuÄ‚t…Ëk’
©e f™w yk[kÞo
«kMŒkrðf :
¼„ðk™Ëk‚ …xu÷u ÷kuf™u ‚kæÞku Au.... ykhkæÞku
Au.... …qßÞku Au.... «{kÛÞku Au....
yuf ¾ku÷hwt, ƒu-[kh Xk{zkt ™u {wêe{kt ‚{kÞ yux÷e
ðMŒwyku™e {kr÷fe ÄhkðŒk ¾uzƒúñk y™u ËktŒk rðMŒkh™k
zwt„he ¼e÷ku™k ‚k„h suðk ÷kuf…uxk¤{kt zqƒfe {khŒkt yu™k
Œr¤Þu …zu÷kt ‚k[kt {kuŒezkt™u {wêe ¼he ¼he™u ðuhŒk ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷™e ‚{„ú ÷kufSð™ Þkºkk™k ‚trðíkT{ktÚke
Œkhðu÷k ™ð sux÷k ÷u¾ku™ku ‚t[Þ yux÷u - ‘þkuÄ‚t…Ëk’. yk ÷kufrðãkrðËu 1978Úke þY fhu÷ zwt„he ¼e÷ku™e
ftXMÚk …ht…hk™k ‚krníÞ-þkuÄ™Úke E.‚. 1908 ‚wÄe yk
ûkuºku fhu÷kt fkÞkuo™u þçËMÚk fhŒk 35 sux÷k y{qÕÞ „útÚkku
«kÃŒ ÚkÞk Au. Œu{kt™ku yk AuÕ÷ku økútÚk rððu[™kí{f „útÚk Au. yk „útÚk™wt h‚…k™ fhŒkt ÷k„u fu ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷ yk…ý™u ykt„¤e …fze™u yk…ýe ytËh ÄhƒkÞu÷k ÷k¾ku
ð»ko sq™k Wí¢ktrŒ fk¤™k rðï{kt ÷E sE hÌkk Au !! yk…ýk
÷kufÞkºkk : ‚trðŒT™wt ™ð™eŒ : ‘þkuÄ‚t…Ëk’
rsL‚{kt …kuZu÷k yk…ýk …qðoòu ‚¤ð¤e™u òýu ƒuXk ÚkkÞ Au... yuðk yk „útÚk ‘þkuÄ‚t…Ëk’™wt rðnt„kð÷kuf™ fhðk™ku W…¢{ Au : zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷™e yktŒrhf «¿kk™e rðfr‚Œ V÷©wrŒ : þkuÄ‚t…Ëk™e «Úk{ …kt¾ze – ‘{khk ‚tþkuÄ™™e rËþk:÷kuf’ - su „wshkŒe ‚krníÞ …rh»kË™k 39{k yrÄðuþ™ ð¾Œu (27, 28, 1997) ðzkuËhk{kt y…kÞu÷wt rð¼køke yæÞûkeÞ «ð[™ Au. …kuŒk™k fkÞoûkuºk™k 18{k ð»kuo Œuyku …kuŒk™k yÇÞk‚ ðŒwo¤™e ‚e{k™u r™ŠýŒ fhŒkt sýkðu Au fu, “rððu[™ yu {khwt ûkuºk ™Úke. y™u ‚tþkuÄ™ …ý „wshkŒ™k ¾uzƒúñk y™u ËktŒk Œk÷wfk™k ¼qMŒh™e heŒu Ëwr™Þk™k yuf «k[e™ …nkz yhðÕ÷e™e nkh{k¤k{kt ð‚Œk ¼e÷ ykrËðk‚eyku™k ftXMÚk ‚krníÞ …qhŒwt s {ÞkorËŒ Au. {khe …k‚u ykí{÷ûke «‚t„ku™k ðýo™ r‚ðkÞ fkuE „n™ ®[Œ™ fu Ëþo™ ™Úke.” yk{ rððu[™ ûkuºk ™ nkuðk AŒkt ‚ŒŒ ‚tþkuÄ™, ‚t…kË™ y™u ‚kÄ™k îkhk yk ÷kufrðãkrðËT™e yktŒrhf «¿kk™e rðfr‚Œ V÷©wrŒ yu{™k ‘þkuÄ‚t…Ëk’„útÚk{kt «{kýe þfkÞ Au. yk „útÚk{kt Œu{ýu zwt„he ¼e÷ku™k ftXMÚk ‚krníÞ™k {wrÿŒ …kXku s ™nª; Œu …ht…hk™k ®[Œ™ y™u Ëþo™™u …ý ‚k…uûk heŒu {q÷ÔÞwt Au. Œu™kt y™uf yÚko½x™ku fhe™u ¼khŒeÞ ykrËðk‚e ‚krníÞ{kt «MŒwŒ fhe ykÃÞkt Au.
¼khŒeÞ ®[Œ™{kt ÷kuf™wt {n¥ð :
…rù{™k rðîk™kuyu y™u îkhk ÷kuf™u su heŒu ÔÞkÏÞkrÞŒ fÞkuo Au Œu «{kýu ™nª. zkì. ¼„ðk™Ëk‚ ÷kuf™wt ‚tþkuÄ™ fhŒkt Œu{™u y÷„ heŒu «{kýu Au.
¼khŒeÞ ®[Œ™™e …rh…kxe{kt Œu{ýu ÷kuf™wt y÷„ Ëþo™ fÞwO Au : …rù{™k rðîk™ku™e {kLÞŒk Au fu – “ykrË{, y‚ÇÞ, st„÷e ÷kufku fu - suyku ytÄ rðïk‚ku{ktÚke {kir¾f ‚krníÞ™wt …ku»ký {u¤ðu Au yuðk ÷kufkuLku ™ku ‚úkuŒ {kLÞku Au. ðe‚{e ‚Ëe™k ykhtr¼f Ëþf{kt hkìƒxo „úeÔ‚, £Uf r‚srðf y™u £ktr‚‚ „w{h suðk …rù{™k rðîk™kuyu ‘Vkuf÷kuh’™e þk¾k-«þk¾kyku™wt rððu[™ fhŒkt íÞkt ‚wÄe fÌkwt Au fu – ‘Vkuf÷kuh’ {™w»Þ™e ykrË{ yðMÚkk™e yr¼ÔÞÂõŒ Au; Œu y‚tMf]Œ ‚{ks™ku rð»kÞ Au. ŒÚkk Œu™e rðþu»kŒkyku nðu rð„Œ yðþu»k{kt s Ëþo™eÞ Au.”
zkì. …xu÷ …rù{™k yk ÏÞk÷ku™u ¼khŒeÞ ®[Œ™ ‚kÚku ‚h¾kðŒkt ÷kuf þçË™e rðMŒ]Œ [[ko fhe ðuËku y™u rþü ‚krníÞ{kt ykðu÷kt …kºkku-‚tðkËku, ÄkŠ{f y™wck™ku ÷kuf{ktÚke s «ðu~Þkt Au ŒuLke [[ko fhe ‚kt«Œ …ht…hk{kt …ý yk ÷kufArƒ™u r™nk¤u Au.
¼khŒeÞ ÷kuf‚krníÞ™kt rðrðÄ MðY…ku™wt ð„eofhý …hËuþe rð[khÄkhkLkkt ŒiÞkh ƒeƒkt-‘ƒu÷uz’, r{Úk’, ‘Vkuf-r÷rhf’{kt Zk¤e yk…ðk™ku «Þk‚ yÞkuøÞ Au fkhý fu rðhkx ¼khŒeÞ ÷kuf‚krníÞ{kt «Ëuþu «Ëuþu Œu™kt yk„ðkt-™ku¾kt Y… Au, yux÷wt s ™nª; yk ‚{„ú ‚krníÞr™rÄ™u …kuŒk™kt «[r÷Œ ™k{ku …ý Au : ‘yhu÷k’, ‘¼s™ðkhŒk’, ‘ðŒkt{ýkt™kt „eŒku’, ‘n„™kt „eŒku’ð„uhu.
‘÷kuf’ þçË™ku …ÞkoÞðk[e ‘s™’ þçË™ku WÕ÷u¾ fhe Œu{ýu rþü fnuðkŒk hkò-{nkhkòyku ÷kuf{kt „Þk Au y™u ÷kuf …ý hks«k‚kËku fu hksf[uheyku{kt «ðu~Þku Au y™u rþü hksfrðyku Œu{ktÚke …ku»ký {u¤ðe …wü ÚkÞk Au; Œu{ sýkðe ÷ur¾Œ rþü ‚krníÞ™u ‚{]Ø y™u r[htSðe ƒ™kððwt nþu, Œku ‘÷kuf’™u Wðu¾ðku …hðzþu ™nª, Œuðku yr¼{Œ ÔÞõŒ fÞkuo Au.
÷kuf™u ‚ðkO„Y…u …k{ðk™k WËknhý Y…u þkuÄ‚t…Ëk™e AuÕ÷e ™ð{e …kt¾ze{kt Œu{ýu …LLkk÷k÷ suðk ‚{Úko ‚krníÞfkh™u WËknhý Y…u ÷E rðþË [[ko fhe Au.
‘‘…LLkk÷k÷{kt ð™Mðh’ „wshkŒ ‚krníÞ …rh»kË™k ¿kk™‚ºk hkÄ™…wh{kt y…kÞu÷wt yæÞûkeÞ ÔÞkÏÞk™ Au. …nu÷k ÷u¾Úke þY fhu÷k yk ‘÷kuf’™u ytrŒ{ ™ð{k ÷u¾ ‚wÄe Œu{ýu ‚ktÄe ykÃÞku nkuÞ Œu{ Œuyku sýkðu Au fu…LLkk÷k÷ ÞþkuËkÞe ‚krníÞ ‚So þõÞk Œu™wt fkhý Œuyku™ku Mðk™w¼ð W…hktŒ ÷kuf ‚kÚku™wt Œu{™wt y™w‚tÄk™. {™kurð¿kk™™e ¼k»kk{kt fneyu Œku …LLkk÷k÷™k r™B™ [uŒ™ {™{kt ƒkÕÞkðMÚkkÚke s yuf «Ëuþ rðþu»k™ku ÷kuf y™u Œu™wt ‚krníÞ …zu÷wt nŒwt. …LLkk÷k÷™k ðŒ™™e …k‚u ¼e÷ ‚{ks™k ÷kuf™e Ëe½o …ht…hk y™u ftXMÚk ‚krníÞ™e …rh…kxe nŒe.’’ …LLkk÷k÷™kt ÷kuf„eŒku y™u ò™…Ëe ™ð÷fÚkkyku™u ¼e÷ ÷kuf‚krníÞ ‚kÚku ‚kBÞ ÄhkðŒe ‚k{„úe zkì. …xu÷u W½kze yk…e™u …LLkk÷k÷™e W¥k{ ‚krnÂíÞf f]rŒyku™k {q¤{kt yk rð¼kð™k™u Ëþkoðe Au.
÷kufÞkºkk : ‚trðŒT™wt
«k„irŒnkr‚f fk¤ ‚kÚku™wt y™w‚tÄk™ :
yhðÕ÷e Ëwr™Þk™ku yrŒ «k[e™ …nkz Au. «k„irŒnkr‚f ‚tþkuÄ™ {kxu™e þõÞŒkyku ÄhkðŒk yk rðMŒkh{kt zkì. …xu÷u fu𤠼e÷e ftX…ht…hk{kt ‚[ðkÞu÷k ‚trðŒT™wt s ‚tþkuÄ™ ™Úke fÞwO. Œu{ýu yhðÕ÷e …nkz™e rðfurLÿŒ nkh{k¤kyku™e Œ¤uxeyku y™u rþ¾hkð÷eyku{ktÚke ™ef¤Œe nhýkð, fku‚tƒe, ¼e{kûke, Ëwfk¤e y™u ‚kƒh{Œe suðe ™Ëeyku™e ¼u¾zku{kt 1000 rf÷ku{exh™e …ËÞkºkk îkhk «k„irŒnkr‚f Þw„™k {k™ð™e 110 ð‚knŒku, 2500 …k»kký ykuòhku y™u 16 …k»kký ‚{krÄyku ŒÚkk ºký r[ºk {trzŒ „wVkyku þkuÄe Au. þkuÄ‚t…Ëk™k ºkeò ÷u¾{kt – ‘W¥kh „wshkŒ™e «k„irŒnkr‚f ‚tMf]rŒ y™u ¼e÷ ‚ÇÞŒk’{kt Œu{ýu «k„irŒnkr‚f fk¤Úke yðko[e™ ¼e÷e ‚ÇÞŒk™u yð÷kufðk™ku «Þk‚ fÞkuo Au. 70 nòh ð»ko …nu÷ktÚke ykht¼e 5 nòh ð»ko ‚wÄe™k yk rðMŒkh™k {k™ðu fwXkh, ƒký, ƒk÷uLËw, [wr÷Þkt, ½ý …Ëf suðkt fk…ðkLkkt, [ehðk™kt, fkuŒhðk™kt, Ëkuhðk™kt, …nuhðk™kt ð„uhu rðrðÄ …k»kký ykuòhku™e h[™k fhe Þku„ûku{ {kxu rðrðÄ «ð]r¥kyku fhe Au, y™u ÷kufSð™ y™u st„÷Sð™™u «„x fhŒkt f÷kí{f r[ºkku …ý ËkuÞkO Au. ¾uzƒúñk y™u ËktŒk rðMŒkh{kt ‚kt«Œ ‚{Þ{kt {¤Œkt nrÚkÞkhku, st„÷e ÄkLÞku, st„÷e Akuzðu÷, ¼kS rð„uhu™ku ‚tƒtÄ «k„irŒnkr‚f Sð™herŒ ‚kÚku òuze Œu™e rðþËT [[ko fhe Au.
zwt„he¼e÷ku™kt y™wckLkku™e …ØrŒ, nku{ fhðk™e rðrÄ, ®÷„…qò, ‚…o…qò ð„uhu™kt {q¤ Œ…k‚e Œu™kt yÚko½x™ku Œu{ýu «MŒwŒ fÞkO Au. ¼khŒeÞ ‚ÇÞŒk™k rðfk‚{kt ykrË r™»kkËku™wt fu ¼e÷ku™wt Þku„Ëk™ Au. Œuðe [[ko fhŒkt Œu{ýu yk ‚ÇÞŒkyu y…uo÷ y™uf W…fhýku™ku r™Ëuoþ fÞkuo Au : suðkt fu- ðMŒwyku™e „ýŒhe fkuze yuf{Úke fhðe, ÷ø™ ŒÚkk ÄkŠ{f rðrÄyku{kt n¤Ëh y™u ®‚Ëqh™ku W…Þku„, òËw y™u xkuýk{kt rðïk‚, {]íÞw …Ae ykí{k™wt yÂMŒíð y™u ykí{k™ku ƒeS Þkur™{kt sL{, fq{o yðŒkh fÚkkyku, ‚]rü™e h[™k ƒkƒŒ™e y™uf fÂÕ…Œ fÚkkyku ð„uhu ¼e÷e …ht…hk{ktÚke rðf‚e …kihkrýf rnLËw ‚{ks{kt «ðu~Þkt Au. ¼e÷e fu ykrËðk‚eyku™e ¼k»kk{ktÚke …ûkeyku, ð]ûkku ™u fux÷ef [esðMŒwyku™kt ™k{ ykÞo¼k»kkyku{kt ykÔÞkt Au. ykÞkuo «f]rŒÃkqsf, …qðos…qsf y™u „qZ ykí{kðkËe nŒk Œku ykrËðk‚eyku …ý yu s {kLÞŒk ÄhkðŒk nŒk. yux÷u ykrËðk‚eyku rnLËw Au ? Œuyku{kt ykÞo‚tMfkhku Au ? suðk
r™hÚkof «&™ku Q¼k fhe™u Œu{™u {q¤ ¼khŒeÞ ‚ÇÞŒkÚke rð¾qxk …kzðk™ku yuf ‚¼k™ «Þk‚ ykht¼kÞku Au. Œu™e ÔÞÚkk ÔÞõŒ fhe; ƒu ‚ÇÞŒk ðå[u™wt ‚kBÞ y™u Œu™e …ht…hkyku{kt hnu÷k yufíð™e WËknhý ‚rnŒ [[ko fhe Au. ™ûk÷ðkËe rð[khÄkhk ÄhkðŒk Þwðk™ku™u ¾kuxkt yÚko½x™ku fhe {q¤Úke rðåAuËðk™k «Þk‚™e ‚k{u yk ÷u¾™k ŒÚÞku™u ÷kðe™u …ht…hk ðå[u™k ŒtŒw™u Wò„h fhðk suðku Au. ÷kuf{nkfkÔÞku yuf W…÷ÂçÄ :
‘ðehŒk «Äk™ ¼e÷ {nkfkÔÞku : Œu™k ‚k{krsf ‚t˼o’{kt ÷u¾-4 y™u ÷u¾-7{kt ‘„wshkŒ™kt ykrËðk‚e {kir¾f {nkfkÔÞku’{kt yk {nkfkÔÞku™e rðMŒ]Œ [[ko fhe Au.
¼e÷ {nkfkÔÞku ‘hkXkuhðkhŒk’, ‘zwt„he ¼e÷ku™ku „wshkt™ku yhu÷ku’, ‘hkì{-‚eŒ{k™e ðkhŒk’ y™u ‘¼e÷ku™wt ¼khÚk’ [kh ÷kuf{nkfkÔÞku{ktÚke ƒu ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku ‘hkXkuhðkhŒk’ y™u ‘zwt„he ¼e÷ku™ku „wshkt™ku yhu÷ku’ ðehŒk«Äk™ {nkfkÔÞku™u Œu™k ‚k{krsf ‚t˼o{kt [kuÚkk ÷u¾{kt [[ko fhe Au Œku „wshkŒ™kt ykrËðk‚e {ki¾f {nkfkÔÞku : ¼e÷ ‚tMf]rŒ-‚{ksLkk Mkt˼o{kt ÷u¾ Œu{ýu ykurhyuLx ÷kì„{u™, rËÕne™e «fkþ™ ‚tMÚkk {kxu ŒiÞkh fhu÷ku rðMŒ]Œ ÷u¾ Au. W…hkuõŒ ƒtLku ÷u¾ku îkhk Œu{ýu ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku™e Œ÷M…þeo [[ko rðrðÄ ‚t˼kuo{kt fhe Au. yk {nkfkÔÞku îkhk ykrË{k™ð fu ykrËðk‚e÷kuf™k ‚k{qrnf {k™‚™k ÏÞk÷ku, rðïk‚ku, ÄkŠ{f ‚k{krsf «Úkk-…ht…hkyku, {kLÞŒkyku ð„uhu{ktÚke fÚkkyku …whkfÚkkyku Y…u sL{e, …Ae {nkfkÔÞku Y…u fuðe heŒu rðf‚u Au; y™u ðŒo{k™ ‚{ksSð™™u «¼krðŒ fhu Au, Œu™e ‚kuËknhý [[ko fhe Au. WÃkhktík ÷kuf{nkfkÔÞLkkt MðYÃk-rMkØktíkLke MÚkkÃkLkk fhe Au. ykrË{k™ð …kuŒk™e ykswƒksw Vu÷kÞu÷e «kf]rŒf ‚]rü{kt ƒ™Œe rðÄrðÄ ½x™kykuÚke …kuŒk™k ÔÞÂõŒíð™u ŒxMÚk hk¾e þfŒku ™nkuŒku. …rhýk{u Œu {k™Œku nŒku fu «f]rík{kt su rðrðÄ ‚t½»ko ÔÞk…khku ‚òoÞ Au Œu fkuE „qZ þÂõŒyku™u yk¼khe Au. ykðe „qZ þÂõŒyku{kt rðïk‚™wt fkhý ykrË{ {k™ð™e íku ð]r¥k Au fu su ÞÚkkÚko y™u fÕ…™k{kt ¼uË fhðk™e yþÂõŒ Ähkðu Au. rðîk™kuyu ykrË{k™ð™e yk «fkh™e {™kuð]r¥k™u ‘VUxu‚e rÚk®f„ …rhfÕ…™eÞ rð[khýk’ yuðwt ™k{ ykÃÞwt Au.. yks ðkŒ™u ykÞkuo™e ‚kÚku òuze Œu{ýu …ý fwËhŒe ƒ¤ku™wt {k™ðefhý fhe ËuðŒk Œhefu Œu{™e W…k‚™k fhe Au, Œu™kt WËknhýu ynª
÷kufÞkºkk : ‚trðŒT™wt ™ð™eŒ : ‘þkuÄ‚t…Ëk’
«MŒwŒ fhu÷ Au.
hkXkuhðkhíkk {nkfkÔÞ y™u „wshkt™ku yhu÷ku {nkfkÔÞ{kt ðehŒk«Äk™ ÞwØ™kt ‚Sð r[ºkku™e ‚kÚku «uhfƒ¤ yuðkt þhýk„Œ hûkk, ð[™-r™ðkon, „kuºkhûkk, Mºke-hûkk, …qðos ‚L{k™ suðkt {æÞfk÷e™ Þw„™kt {qÕÞku yr¼ÔÞtrsŒ ÚkÞkt Au. ‚kÚku ‚kÚku …qðofk÷e™ …ht…hkyku …ý yk{ktÚke «rŒ®ƒrƒŒ ÚkkÞ Au. su Œu ‚{Þ™e ‚tMf]rŒ™ku RrŒnk‚ «„x fhu Au. ‘hkXkuhðkhŒk’™ku ‚tƒtÄ {æÞfk÷e™ ðkŒkðhý ‚kÚku ŒÚkk ‘„wshkt™ku yhu÷ku’™ku ‚eÄku ‚tƒtÄ …whkfÚkk (r{Úk) ‚kÚku Au. Äq¤k™ku …kx, n¾kZku¤, fkìƒrhÞk Xkfkuh™e fku¤e, ‚{krÄ …qsðe (þt¾kuîkh), nqhku {ktzðku, hkXkuhðkhŒk y™u ðehŒk«Äk™ {nkfkÔÞku îkhk rþü ‚{ksÚke swËe …zŒe Sð™-…ØrŒ™e …ý Œu{ýu rðMŒ]Œ [[ko fhe Au. yk {nkfkÔÞku ¼khŒeÞ ÷kuf‚krníÞ™e y{qÕÞ r™rÄ Au. ™khe rð¼kð™k y™u ™khe [uŒ™k : ykrËðk‚e, „úk{eý y™u rþü {nkfkÔÞku{kt ™khe™wt MÚkk™ rþü ‚{ks fhŒkt rðrþü Au Œu ykrËðk‚e ðkÊT{Þ ‚krníÞ îkhk Vr÷Œ ÚkkÞ Au. ‚]rü™wt ykrËY… ykãþÂõŒ Au Œuðe {kLÞŒk Ähkð™kh ¼e÷ ykrËðk‚eyku™e fÚkkyku{kt ™khe…kºkku …ý yu «fkhu MðŒtºk ÔÞÂõŒíð Ähkðu Au. rþü ‚ÇÞŒk{kt ‚eŒk, ÿki…Ëe, fwtŒe, ‚w¼ÿk, Y…khkýe, {k÷Ëu ð„uhu «r‚Ø ™kheyku™kt [rhºkku y™u ykrËðk‚e fÚkkyku{kt yk÷u¾kÞu÷kt yks [rhºkku™e Œw÷™k fhe ykrËðk‚e ‚{ks{kt ™khe [uŒ™k fux÷e Qæðo heŒu Wò„h ÚkE Au Œu …kt[{k ÷u¾-ykrËðk‚e, „úk{eý y™u rþü {nkfkÔÞku{kt ™khe rð¼kð™k y™u ™khe [uŒ™k îkhk Œu{ýu «„x fÞwO Au. „kurXÞk rð»kÞf Sð™herŒ{kt …ý Þki™ {wõŒŒk y™u †e™k ÔÞÂõŒíð™ku Mðefkh, fLÞk™k ÷ø™ …qðuo™k òŒeÞ ‚tƒtÄ™u ÷eÄu ÚkÞu÷k ‚tŒk™™u …rŒ fkuE…ý «fkh™k ™irŒf fu ‚k{krsf AkuA ð„h fLÞk MkkÚku Mðefkh fhu Au. ‘‘ðkÕ{erf y™u ÔÞk‚u Œu™k [rhºk™u „{u Œux÷k Wå[ ykËþoÚke {trzŒ fÞwO nkuÞ …ý Ãkwhw»kku nkuðk™k ‚tƒtÄu Œu{™u {™ «„x fu «ALLk Y…{kt †e s ‚t…r¥k Au.’’ su ÿki…Ëe™u ãqŒ{kt {qfðk™k {kr÷fe¼kð{kt òuE þfkÞ Au.…htŒw ykrËðk‚e Sð™Ëþo™ †e™u y{qÕÞÄ™ Y…u òuŒwt ™Úke. ykrËðk‚e ‚úkuŒ™e …whkfÚkk y™u {kir¾f {nkfkÔÞku{kt †e-Ãkwhw»k™k ‚{k™ yrÄfkhðk¤k ‚{ŒkðkËe Sð™™kt Ëþo™ÚkkÞAu.
ÉŒw ‚kÚku y™wƒtrÄŒ ykrËðk‚e ‚ÇÞŒk : ¼e÷ ‚{ks su{ «f]rŒ ‚kÚku yrð™k¼kðu òuzkÞu÷ku Au. Œu{ ÉŒwyku ‚kÚku …ý ‚tƒtrÄŒ Au. ÉŒw «{kýu Œuyku y™wck™ku fhu Au y™u ÷kuf„eŒku „kÞ Au. Aêk ÷u¾{kt Œu{ýu hkì{-‚eŒ{k™e ÉŒw «{kýu „ðkŒe ðkhŒk y™u ykX{k ÷u¾{kt ÉŒw «{kýu „ðkŒkt ÷kuf„eŒku™e ‚kuËknhý [[ko fhe Au. ¼kËhðk {k‚{kt Äq¤k™ku …kx {ktzŒe ð¾Œu hk{fÚkk „kðk{kt ykðu Au. yLku {nk {kMk{kt fkìçkrhÞk XkfkuhLke fku¤eLkk «Mktøku Mkktøkku Ãkh hk{fÚkk Lk]íÞ MkkÚku økkðk{kt ykðu Au. ƒtLku «‚t„ku Œu{™k ÄkŠ{f y™wck™™k Au. …ý Äq¤k™ku …kx Œu{™wt [kuϾwt y™wck™ Au, ßÞkhu fkìƒrhÞk Xkfkuh™e fku¤e Œu{™wt {u÷wt y™wck™ Au, …rhýk{u ƒtLku «‚t„u „ðkŒe hk{fÚkk™wt ðkŒkðhý y÷„ y÷„ nkuÞ Au.
ÉŒw «{kýu „ðkŒkt „eŒku{kt ÄkŠ{f„eŒku y™u ‚k{krsf„eŒku™k «fkh «{kýu ÄkŠ{f„eŒku{kt {u÷kt y™wck™ku ‚kÚku™kt „eŒku y™u [kuϾkt y™wck™ ‚kÚku™kt „eŒku™wt ð„eofhý fÞwO Au. ykrËðk‚eyku™e „eŒ {kxu™e ‚qÍ, ‚{s y™u òýfkhe fux÷e Ÿze Au Œu yk™k W…hÚke ðŒkoE ykðu Au.
MðY…™e heŒu …ý yk ÷kuf„eŒku™k ºký «fkh Au - QŠ{„eŒku, «‚t„„eŒku y™u „eŒfÚkkyku fu fÚkk„eŒku.
¼e÷ku{kt ÉŒw[¢™k «¼kð™u M…ü fhŒe yuf ÷kufkuÂõŒ «r‚Ø Au“ðu¤k ðUýkt ƒkuËkt „eŒkt; nkfrhÞkt ™nª !” ‘‘«‚t„ rð™k™kt „eŒ fk[kt, ‚kfh suðkt {eXkt ™nª !’’ yk‚ku-fkhŒf{kt Ëþuhk y™u rËðk¤e suðk …ðkuo{kt Œuyku ‚kt‚krhf rð÷k‚™kt „eŒku „kÞ Au. ¼kËhðk™e {nk{k„eo …kx™e ¼ÂõŒÚke ftxk¤u÷k Œuyku {kus-{ò fhðk RåAu Au. {kt‚-{rËhk™ku r™»kuÄ ŒqxŒkt {ã…k™ fhe™u yk™tËÚke zku÷Œkt y™u nze fkZe ¾kuËnk™kt „eŒku y™u yhu÷k „kÞ Au. Œuyku ‘hksw fkuËhðý’, ‘ðzuhk’, ‘nkuxe hkýe’, ‘¼kÚkw f÷khý’ suðkt þ]t„kh h‚Úke ¼hu÷kt Ëe½o fÚkk„eŒku „kÞ Au. fkhŒf {rn™ku ƒu ÉŒwyku™ku ‚trÄfk¤ Au. yu ð¾Œu ykðŒe ƒe{kheyku™k …rh«uûÞ{kt ¼qŒ«uŒ™u ÷„Œkt „eŒku, QŠ{„eŒku, …]Úðe™e Wí…r¥k rð»kÞf „eŒku yLku hknhk „ðkÞ Au. {k„‚h-…ku»k{kt {u÷wt ÄkŠ{f y™wck™ ð¾Œu [kuhe fh™kh, nhk{™wt ÷qtxe ÷u™kh fu …h†e fu …hÃkwhw»k ‚kÚku ykzku ‚tƒtÄ hk¾™khLku fkìƒrhÞku Xkfkuh
÷kufÞkºkk : ‚trðŒT™wt ™ð™eŒ : ‘þkuÄ‚t…Ëk’
ð¤„u Au - …ezu Au Œuðkt yÚko‚¼h „eŒku „ðkÞ Au. ŒÚkk fku¤e ‚{Þu ƒr÷Ëk™™kt „eŒku „ðkÞ Au.
Vk„ý-[iºk{kt nku¤e™k ‚{Þu ðuh ÷uðk™e ‚k{krsf «ýkr÷{ktÚke h[kÞu÷kt „eŒku ŒÚkk ðiþk¾-suX{kt íkuh¾e„eŒku, {kýuf™kÚk™ku n„, y»kkZ-©kðý{kt ÷ø™ku ÚkŒkt nkuðkÚke ÷øLkLkkt yLku „kurXÞk-„kuXý™kt «ýÞ y™u rðhn™kt „eŒku „ðkÞ Au.
¼k»kk :
‚h¤, ‚ns y™u «ðkne ¼k»kk{kt „útÚk™e yr¼ÔÞrõŒ ÚkE Au. rð»kÞ™u y™wY… ¾k‚ þçËkð÷e™ku «Þku„ ÚkÞku Au, …htŒw ßÞkt Œu™ku …ÞkoÞ {éÞku Œu™ku «Þku„ æÞk™ ¾U[u Au. ykrËðk‚e ¼k»kk yr™ðkÞo nkuÞ íÞkt „wshkŒe y™wðkË {qfe yu™u M…ü ƒ™kðu÷ Au.
r™»f»ko : rðï{kt {kir¾f {nkfkÔÞku™k ‚tþkuÄ™, ‚t…kË™ y™u yÇÞk‚™ku ykht¼
E.‚. 1835{kt rV™÷uLz™k yur÷Þk‚ ÷ku™hkux™k fk÷uðk÷k hk»xÙeÞ ÷kuf{nkfkÔÞ™k ‚t…kË™Úke ÚkkÞ Au. …htŒw zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷u ƒ™k‚fktXk™k ËktŒk rðMŒkh y™u ¾uzƒúñk™k zwt„he ¼e÷ku™kt {kir¾f …rh…kxe™kt {nkfkÔÞku (E.‚. 1983 Úke 1987) æðr™{wrÿŒ fhe Œu™ku ‚t…qýo þçË …kX W…÷çÄ fhkðe ykÃÞku, Œu rðï™k ykrËòrŒ ÷kuf‚krníÞ™e …nu÷e ½x™k Au. zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷u {kir¾f {nkfkÔÞ™k ‚tþkuÄ™-‚t…kË™ y™u yÇÞk‚™ku …kÞku ™kÏÞku Au. yk {nkfkÔÞku™k yÇÞk‚e rðîk™ zkì. n‚w Þkr¿kf™k {tŒÔÞ «{kýu yk fÚkkyku ÷„¼„ ‚ðkOþ …qýo y™u W¥k{ Y…{kt Au. ykðwt WËknhý ¼khŒ{kt s ™nª, rðï{kt …ý yLÞºk ™ {¤u. ykx÷e ÷ktƒe y™u …qýo ‚t½uzk WŒkh f]rŒyku yk ‚Ëe™k ytrík{ Ëþfk{kt ¼økðkLkËkMk rMkðkÞ rðï{kt fkuE yLÞ ÃkkMkuÚke {¤e ™Úke. fk÷uðk÷k™k ‚t…kË™{kt …ý ‚t…kËf™u ðå[u ¾qxŒe fzeyku W{uhðe …ze Au. ynª ‚t…kË™{kt ƒnkh™ku yuf …ý þçË W{uhðku …zŒku ™Úke. „wshkŒ™e ÷kufrðãk™wt yk fkÞo rðï{kt …kU¾kÞwt Au, [[koÞwt Au, «uhf ƒLÞwt Au. yux÷wt s ™nª …rù{{kt ðehÞw„ y™u hk»xÙ™e yku¤¾™u ykÄkhu ÷kuf{nkfkÔÞku™wt {qÕÞktf™ ÚkŒwt nŒwt. 1980 …Ae yk rðãkþk¾k{kt
÷kuf{nkfkÔÞku™k yÇÞk‚™k r‚ØktŒku{kt „kÞf fu fÚkf™k {k™‚{kt hnu÷k {™ku„Œ …kX™wt {n¥ð «MÚkkr…Œ ÚkÞwt. yk{ {qÕÞktf™™k {k…Ëtzku ƒË÷ðk{kt …ý yk {nkfkÔÞku™e y‚hfkh ¼qr{fk hne Au. zkì. ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷u «k[e™ Ér»kyku™e su{ st„÷-…nkz{kt ƒu‚e™u ‚hMðŒe™e yk {nk‚kÄ™k fhe Au. Œu{ýu Œu{™e yk frX™ Œ…ùÞko{kt 750 ykurzÞku fu‚uxku æðr™{wrÿŒ fhe, ÉŒw[¢ «{kýu ykðŒkt …ðkuo-«‚t„ku™k {q¤„k{e ‚k{krsf-ÄkŠ{f ðkŒðhý™u 10 rðrzÞku fu‚ux …h ytrfŒ fÞwO Au. ŒÚkk [kh {nkfkÔÞku™wt ‚tþkuÄ™ ‚t…kË™ fÞwO Au. «ð[™ku îkhk, ÷u¾-‚t…kË™ku îkhk y™u «íÞûk r™Ëþo™ îkhk Œu{ýu yk ÷kufrðãk™u ™k„h ‚{ks ‚wÄe …nkU[kze Au. AuÕ÷u 2007™k rz‚uBƒh{kt ykX Mkkfo Ëuþku™k ŒsT¿kku y™u f÷kfkhku …k‚u ¼e÷ ‚kÄw {tz¤e îkhk hr[Œ {nk{k„eo …kx™e {ktzýe y™u ¼e÷ku™k ¼khÚk™ku …kX Œu{ýu hsq fhe {kir¾f {nkfkÔÞ™kt ÷ûkýku M…ü fÞkO. Œk. 2 Úke 5 òLÞwykhe 2008{kt ykrËðk‚e yktŒhhk»xÙeÞ …rh‚tðkË{kt 22 Ëuþku™k 120 ykrËðk‚e ‚krníÞ™k ŒsT¿kku™k …rh‚tðkË{kt ‘¼e÷ yurÃkfMk R™ „wshkŒ’ ÔÞkÏÞk™ yk…e™u „wshkŒ™e ÷kufrðãk™u rðï ‚{ûk {qfe yk…e. yk ƒÄe rð„ŒkuÚke ‚¼h ‘þkuÄ‚t…Ëk’ rððu[™ „útÚk{kt AƒArçkÞkt fh™kh™u ¼e÷e ‚krníÞ™e Ä‚{‚Œe ™Ëe™k «ðkn{kt …qýo…ýu „hfkð ÚkE, ‚kt„ku…kt„ Œhƒku¤ ÚkE sðk™ku Œeðú Œ÷‚kx ÚkE ykðu Œku {™u ™ðkE ™nª ÷k„u... WÃkhktík ‘{khe ÷kufÞkºkk’ MkkrnÂíÞf M{hýÞkºkk «rMkØ fhðk çkË÷ LkÞLk MkqÞkoLktË ÷kuf«ríkckLk, {wtçkELku sux÷kt yr¼LktËLk ykÃkeyu yux÷kt ykuAkt Au.
(¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk, MktÃkkËf : zkì. nMkw Þkr¿kf, Ãk]. 122 Úke 130, 2009, økwsohe xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS)
yuf MktþkuÄfLke rððu[Lkûkuºk íkhVLke økrík : ‘þkuÄMktÃkËk’
20.
yuf MktþkuÄfLke rððu[Lkûkuºk íkhVLke økrík :
zkì. ËeÃkf Ãke. Ãkxu÷
su{Lkk SðLkLkku «íÞuf Äçkfkh ‘÷kuf’Lkwt hxý fhu Au
yLku ÷kufLku ÃkqýoYÃk{kt Ãkk{ðk ÃkkuíkkLkk SðLkLkku {n¥ðLkku
Mk{Þ ykÃÞku Au íkuðk W¥kh økwshkíkLkk ykrËðkMke MkkrníÞLkk
MktþkuÄf zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkwt yk ûkuºku ÚkÞu÷wt fkÞo {n¥ðLkwt
yLku økýLkkÃkkºk Au. íkuyku ð»kkuoÚke ykrËðkMke MkkrníÞLkk
MktþkuÄLkûkuºku fkÞohík hÌkk Au. E.Mk. 1983{kt ‘÷e÷k {kurhÞk’Lkk «Úk{ MktÃkkËLkÚke þY fheLku yks ÃkÞOík yu{Lke
þkuÄMktþkuÄLkk Mkíkík [k÷íke hne Au. yu{ýu {kºk ykrËðkMke
MkkrníÞLkwt MktþkuÄLk fhe MktÃkkËLkku ykÃÞkt LkÚke, Ãkhtíkw {u½kýeyu su{ ¾qçk s ÍeýðxÃkqðof Ëhuf ÷kufMkkrníÞLkk MktÃkkËLkLkkt yk{w¾ku ÷ÏÞkt íku{ ¼økðkLkËkMku Ëhuf MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLkk «ðuþfku ÷ÏÞk Au. yk «ðuþfku ðk[fkuLku {kxu ykrËðkMke
MkkrníÞLke Mk{s fu¤ððk-{u¤ððk{kt ¾hu¾h Mkw÷¼ çkLku íkuðk W¥k{ Au. yk «ðuþfkuÚke íkuyku ykøk¤ ðÄe, íku{Lkk{kt hnu÷k rððu[fLku Ãký yu{ýu ÍfÍkuéÞku Au. E.Mk. 2008{kt «Úk{ ðkh ‘þkuÄMktÃkËk’ suðwt ykrËðkMke MkkrníÞLkwt yu{ýu
÷¾u÷wt rððu[LkLkwt ÃkwMíkf ykÃkýLku «kÃík ÚkkÞ Au.
‘þkuÄMktÃkËk’{kt fw÷ Lkð ÷u¾ku økútÚkMÚk ÚkÞk Au. yk ÷u¾ku{kt W¥kh økwshkíkLkk zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeyku rðþu MktþkuÄLk fheLku yu{Lke SðLkherík, yu{Lke «k[eLkíkk, ykÞo MktMf]rík Ãkh yu{Lkku «¼kð íkÚkk yu{ktLke MktMf]ríkLkkt çknwrðÄ ÃkkMkktLku rððu[fu rðrðÄ Mkt˼kuo MkkÚku ynª yÇÞkMk{q÷f árüyu íkÃkkMÞkt Au. yu{kt ÷kufMktMf]ríkLkwt rðþu»k {n¥ð ËþkoÔÞwt Au. MkkÚku MkkÚku ÷kuf «íÞuLke íku{Lke yr¼hwr[Lku fkhýu rðrðÄ ÷u¾ku{kt rððu[fLke ÃkrhÃkõð Mk{s yLku rð»kÞLku MkðoÃkûkeÞ Mk{SLku LÞkÞ ykÃkðkLke ð]r¥k Mknusu hsq ÚkE Au. ykrËðkMke MkkrníÞLku rðþË heíku Mk{sðkLkku rððu[fLkku «ÞkMk yLkuf Mkt˼kuoLku ¾ku÷e ykÃku Au. rðrðÄ Mkur{Lkkhku, ÃkrhMktðkËku fu yrÄðuþLkku{kt ykÃku÷kt ÔÞkÏÞkLkkuLkku yk Mkt[Þ ynª ‘÷kufMktÃkËk’ ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lke yuf swËe {wÿkLku «økxkðu Au.
1. yk rððu[Lk økútÚkLkku «Úk{ ÷u¾ {khk MktþkuÄLkLke rËþk : ÷kuf{kt zkì. ¼økðkLkËkMku økwshkík MkkrníÞ Ãkrh»kËLkk 39{k yrÄðuþLkLke rððu[Lk-MktþkuÄLkLke çkuXf{kt rð¼køkeÞ yæÞûkMÚkkLkuÚke hsq fÞkuo níkku. SðLkLkkt ºkeMkÚke ðÄw ð»kkuo
MkwÄe MktþkuÄLk fheLku rððu[LkLke rËþk íkhV ð¤u÷k MktþkuÄfu yk ÷u¾{kt ÃkkuíkkLkk MktþkuÄf íkhefuLkk yLkw¼ðku, yu{ýu MktþkurÄík fhu÷e f]ríkyku yLku íku ytøkuLkk rðþu»k Mkt˼kuoLku yk ÷u¾{kt MkkÄkh hsq fÞko Au.
20 Ãk]cku{kt yLku yrøkÞkh rð¼køkku{kt ðnU[kÞu÷ku yk ÷u¾ «{ký{kt Ëe½oMkqºke íkku Au. ykht¼Lke «MíkkðLkk hsq fheLku íkuyku ÷kuf íkhV fuðe heíku ykf»kkoÞk íkuLkk MkíÞ «Mktøkku ¾qçk s MkeÄe-MkkËe Aíkkt y÷tf]ík ¼k»kk{kt «økx fÞko Au. MkkÚku MkkÚku ÷kuf «íÞuLke rþüLke MkqøkÚke ðeMk{e MkËeLkk ykðk ÃkkùkíÞ rðîkLkkuyu fhu÷k rððu[LkÚke íkuyku Ãkrhr[ík Au. MkkÚku íkuyku ÔÞÂõíkøkík íkkhý Ãký ykÃku Au fu - ‘÷kuf’ yLku íkuLkk MkkrníÞ’ {kxuLkk Ãkrù{Lkk yk ÏÞk÷ku ÷kuf rðþuLkk ¼khíkeÞ ®[íkLk MkkÚku {u¤ ¾kíkk LkÚke. (Ãk].7) íÞkhçkkË ‘÷kuf’ þçËLke WíÃkr¥k rðþu ðuË, økeíkk, {nk¼khíkLkk «k[eLk Mkt˼kuoLku MkkÄkh LkkUÄeLku ‘÷kuf’ þçËLke yiríknkrMkfíkk MÃkü fhe Au. ¼khíkeÞ ÷kufLke rðhkxíkkLku rLkËuoþíkkt rðrðÄ MkkrníÞMðYÃkku rðþu ÃkkuíkkLkkt {tíkÔÞku hsq fÞkO Au. ÷kufMkkrníÞLkk ðknf rðþu íkuyku MÃkü Au fu ‘÷kufMkkrníÞLkku ðknf nkuÞ, íkuLkku ðiÞÂõíkf Mksof Lk nkuÞ yu nkuÞ íkkuÃký íku ‘ÔÞÂõík {xe Mk{ks’ çkLke økÞku nkuÞ Au. (Ãk]. 8)”
÷kufÃkhtÃkhk{kt ÷kufLkwt íkkËkíBÞ hnu÷wt nkuÞ Au íku MÃkü fheLku ‘økwshktLkku
yuf MktþkuÄfLke rððu[Lkûkuºk íkhVLke økrík : ‘þkuÄMktÃkËk’
yhu÷ku’Lkk ûkuºkfkÞo yLku MktÃkkËLkLkk «MktøkLke rðøkíkku LkkUÄðk{kt ykðe Au. çkkË{kt ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’Lkwt MktÃkkËLk yuLkku Éíkw[¢ MkkÚkuLkku MktçktÄ, yuLkk rðrþü çkku÷e «ÞkuøkkuLkwt þwt {n¥ð Au ðøkuhu rðøkíkkuLkku ¾qçk s ÍeýðxÚke Ãkrh[Þ fhkðeLku ÃkkuíkkLke þkuÄÞkºkkLkku Mkns heíku WÕ÷u¾ fÞkuo Au.
{kir¾f MkkrníÞLkkt MðYÃkku MÃkü fhe íku{Lke MkkÚku SðLk[¢Lkk Mkt˼kuoLkku rð[kh òuzeLku yu{ýu rðrðÄ ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞku-÷kufkÏÞkLkku MkðkOøk YÃk{kt Ãknu÷e ðkh økwshkíke ykrËðkMke MkkrníÞ{kt MktÃkkrËík fÞkO Au. yu{ýu fhu÷k ûkuºkfkÞoÚke «kÃík ÚkÞu÷e yk f]ríkykuLkku yktíkh¼khíkeÞ ÷kuf{nkfkÔÞku MkkÚku íkw÷Lkkí{f yÇÞkMk Ãký ÚkE þfu íku{ Au íkuLkku Mkáüktík rLkËuoþ fÞkuo Au.
zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u fhu÷wt þkuÄfkÞo yksu rðîkLk yÇÞkMkeyku{kt MÚkkLk yLku {kLkLkwt yrÄfkhe çkLÞwt Au íku MkðuoLkku rLkËuoþ fÞkuo Au. íkuyku ¼e÷ ykrËðkMke MkkrníÞLkk rðîkLk ÷kufrðãkrðËT íkhefu «MÚkkrÃkík ÚkÞk yLku ËuþrðËuþ{kt íkuykuyu yk rð»kÞ Ãkh ykÃku÷kt ÔÞkÏÞkLkkuLke rðøkíkku Ãký ykÃke Au. MkkÚku fux÷kf r{ºkku {whççkeykuLkku yk¼kh Ãký {kLÞku Au fu su{ýu íkuykuLku yk fkÞo {kxu «íÞûk fu Ãkhkuûk heíku-«kuíMkknLk Ãkqhwt Ãkkzâwt Au. ÃkkuíkkLkk Mk{fk÷eLkku yu{Lke yk «ð]r¥k {kxu Ãkku»kf hÌkk íku Mk{fk÷eLk MktÃkkËfku-MktþkuÄfkuLku Ãký «u{Úke ynª
M{hu Au.
ÃkkuíkkLke SðLk{qze YÃk yk MktþkuÄLk{kt ÃkkuíkkLku ÷kÄu÷k MkíÞLkku rLkËuoþ
yu{ýu fÞkuo Au. ftXâ ÃkhtÃkhkLku íkuyku su íku òríkLkk ÷kufkuLke Mkk{krsf yLku ÄkŠ{f
SðLkheríkLkwt yrð¼kßÞ ytøk økýkðíkkt Mk¼kLkíkkÃkqðof LkkUÄu Au, ‘‘÷kufMkkrníÞLkwt
Mktf÷Lk fhíke ð¾íku ykÃkýu Võík íkuLkk þçËku s Íe÷ðkLkk LkÚke. íkuLku íkuLkk Mk{ðuík MkktMf]ríkf ÃkrhMkh MkkÚku Íe÷ðkLkwt Au. íku{s íkuLke MkkÚku yrðLkk¼kðu òuzkÞu÷e ÷kufrðãkLke ðMíkwykuLkwt Mktf÷Lk fheLku ÷kufrðãk fu ÷kufMkkrníÞ Mktøkúnk÷Þ MkwÄe ÷E ykððkLkwt Au. íkku s íkuLkk {q¤¼qík MkktMf]ríkf Mkt˼o MkkÚku íkuLku Mk{S þfkþu yLku yÇÞkMkLkku rð»kÞ çkLkkðe þfkþu’’ (Ãk].19).
ftXMÚk ÃkhtÃkhkLkwt yk MkkrníÞ ÷kufrðãkrðËku, Ãkwhkík¥ðrðËku, Mktøkeíkþk†e, ¼k»kkþk†e, Lk]ðtþþk†Lke yLku {Lkkurð¿kkLk suðe swËe swËe rðãkþk¾kLkk íksT¿kku íkuLkwt ÞkuøÞ yÚko½xLk fhkðe rðï MkwÄe ÃknkU[kze þfu. Lkðe ÃkuZeLkk ÷kufku yu{kt ykøk¤ ðÄu, yk ðý¾uzkÞu÷k «Ëuþ{kt «ðuþe ykþkLkku Mkt[kh fhu íkuðe ykþk rððu[f ÔÞõík fhu Au.
yk ÷u¾{kt MktþkuÄf ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkwt ÷kuf «íÞuLkwt rMkØktík{q÷f
ð÷ý «økx ÚkÞwt Au. ÷kufMkkrníÞ fu ykrËðkMke MkkrníÞ {kºk økútÚkMÚk fu {wrÿík ÚkkÞ yux÷wt ÃkÞkoÃík LkÚke Ãkhtíkw yuÚke ykøk¤ yu{kt hnu÷e þõÞíkkykuLke ÃkkÞkøkík [[ko yLku yu{kt hnu÷k çknwyÚko Mkt˼kuoLku WÃkhktík MðYÃkku-rMkØktíkkuLku ynª yu{ýu ÃkeZ Mk{sÚke hsq fÞko Au.
2. ‘çkË÷kíkk ÞwøkMkt˼o{kt ÷kufMkkrníÞLkk Mktf÷Lk yLku MktþkuÄLkLke fux÷ef Mk{MÞkyku’ rð»kÞf çkeò ÷u¾{kt MktþkuÄf ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u ÃkkuíkkLkk rLkS yLkw¼ðkuLku hsq fÞko Au. MktþkuÄLk fhíkkt fhíkkt su yLkw¼ðku fÞko íkuLkwt yuf íkxMÚkíkkÃkqðofLkwt çkÞkLk ynª hsq ÚkÞwt Au. {wÏÞíðu ykrËðkMke MkkrníÞLku fuLÿ{kt hk¾eLku Mk{ÞLke MkkÚku çkË÷kíkku yk ÷kufMk{ks yÄf[hk rþûkýLkku ÔÞkÃk ðÄðkLku ÷eÄu ykrËðkMkeykuLke {q¤¼qík MktMf]ríkLku Mk{ßÞk rðLkk Mkhfkhe íktºku MkwÄkhkLku Lkk{u ÷kðu÷wt ÃkrhðíkoLk yLku Þtºkrð¿kkLk yLku rðfkMku MkkÄu÷e nhýVk¤u ykrËðkMke Mk{ks ÃkkuíkkLke {q¤ MktMf]ríkÚke rð{w¾ ÚkE hÌkku Au. íkuyku ÃkkuíkkLkk {q¤Lku AkuzeLku ykÄwrLkfíkkLku Mðefkhðk ÷køÞk Au. Ëk.ík. ÷øLk{kt ÷kuføkeíkkuLku çkË÷u rVÕ{eøkeíkku nðu ðøkkzu Au.
ykrËðkMkeykuLke ykŠÚkf ÂMÚkrík MkwÄkhðk nuíkwYÃk Mkhfkhe yLkwËkLk
ÞkusLkkLkku ÷eÄu {krníkeËkíkkLke ÷k÷[ð]r¥k ðÄe Au. ykÚke yu{Lkku ¼kð÷kuf Ãký
çkË÷kÞku Au. ûkuºkfkÞo fhíkk MktþkuÄf MkkÚku økúknfLke su{ fhðk{kt ykðíkwt ðíkoLk çkË÷kíke ÂMÚkríkLku rLkËuoþu Au. ÷kuf{kt çkeS yuðe Ãký {kLÞíkk Au fu ©uºkfkÞo fhLkkhk MktþkuÄfku íku{Lkwt MkkrníÞ ‘þnuh’{kt sE ðu[u Au íkuðku Mktfwr[ík ÏÞk÷ «ðíkeo hÌkku Au. yksLkk Þwøk Mkt˼uo çkË÷kE hnu÷k ykrËðkMke Mk{ksLkk MkktMf]ríkf ÃkrhðuþLkwt r[ºk hsq ÚkÞwt Au. {u½kýefk÷eLk Mk{ÞÚke yksrËLk MkwÄe çkË÷kíkk Mk{ksLke ÃkrhÂMÚkrík Mkíkík ðýMkíke hnu÷e òuðk {¤e Au. yk ÷u¾ «{ký{kt xqtfku Aíkkt {kŠ{f Au. ÷kufMkkrníÞLkk MktÃkkËLk-MktþkuÄLkLkk «&Lkku fuðk fuðk Au, Þwøk MkkÚku çkË÷kíkk ÷kuf{kLkMk{kt hnu÷k ÏÞk÷ku yLku ykÄwrLkfíkkLku MktMf]ríkLkku su nÙkMk fÞkuo Au íku çkkçkíku rððu[fu fux÷ktf íkkhýku ynª MkkÄkh-yLkw¼ðsLÞ heíku LkkUÄe çkíkkÔÞkt Au.
3. ‘W¥kh økwshkíkLke «køkiríknkrMkf MktMf]rík yLku ¼e÷ MkÇÞíkk’ rð»kÞf ÷¾kÞu÷ku yk ÷u¾ ¼e÷ MkÇÞíkkLke «k[eLkíkkLkku rLkËuoþ fhu Au. ykht¼{kt
yuf MktþkuÄfLke rððu[Lkûkuºk íkhVLke økrík : ‘þkuÄMktÃkËk’
{kLkðMktMf]ríkLke Wí¢ktríkLkk fk¤¾tzLkk yÇÞkMkeykuuyu Ãkkzu÷k ºký Þwøk{kt ‘«køkiríknkrMkfÞwøk’ yu ykht¼Lkku Þwøk Au. íkuLke rðøkíkku Mk{òðeLku ¼khík{kt «køkiríknkrMkfÞwøkLkku ykht¼ çku ÷k¾ ð»ko ÃkqðoÚke ÚkÞu÷ku økýkÔÞku Au. yk «køkiríknkrMkfÞwøk yu «k[eLk MktMf]ríkLku Ãkk{ðkLkk MkkÄLkYÃk Au. íkuLkk yðþu»kku MktþkuÄfu W¥kh økwshkíkLkk W¥kh-Ãkqðo rËþk íkhVLkk yhðÕ÷eLkk ÃknkzLke røkrh{k¤kyku MkwÄe rðMíkhu÷k W¥kh økwshkík{ktÚke «kÃík Ãkk»kký ykuòhku, økwVkr[ºkku, ¼e÷kuLke ðíko{kLk SðLkherík yLku ftXMÚk MkkrníÞLkk ykÄkhu Ãkqðofk÷eLk ¼e÷ MkÇÞíkk íkhV ynª ytøkwr÷rLkËuoþ fhðk{kt ykÔÞku Au.
¾uzçkúñk rðMíkkh{kt MktþkuÄfu ykðe «k[eLk MktMf]ríkLkk fux÷kf ykÄkhku þkuæÞk Au. su{kt «k[eLk LkËeykuLkk rfLkkhuÚke {kLkðLke 110 ðMkkníkku, 2500 Ãkk»kký ykuòhku yLku 16 Ãkk»kký Mk{krÄyku yLku ºký r[ºk{trzík økwVkyku «kÃík ÚkE Au. MkkÚku MkkÚku yu{Lku WÃkÞkuøke SðLksYhe [esðMíkwykuLkku rLkËuoþ Ãký ÚkÞku
Au. su ykÃkýe MktMf]ríkLkk rðfkMkLku MkkÄkh hsq fhu Au. íkuLke Ãkqhf çkLkíke yk Mkk{økúeYÃk fze íkfoçkØ heíku {qfe Au. «k[eLkfk¤Úke Qøkíkkt ÄkLÞku, støk÷e Akuz yLku ðu÷Lke rðrðÄ ¼kSyku su{ktLke fux÷ef yksu Ãký òuðk {¤u Au. WÃkhktík zwtøkhe ¼e÷kuLkkt yLkwckLkku, rðrÄyku, ®÷økÃkqò, MkÃkoÃkqò, ð]ûkÃkqò ðøkuhu ÄkŠ{f ÃkqòrðrÄyku íkk{úk~{fk¤Lke MktMf]ríkÚke Ãký ykøk¤ nkuðkLke Mkt¼kðLkk LkkUÄe Au.
‘‘LkðÃkk»kkýÞwøk{kt Ãkkt[ nòh ð»ko Ãknu÷kt ¼khíkeÞ WÃk¾tz{kt ‘rLk»kkË’ «ò ðMkíke níke. ðuËku{kt Ãký yk «òríkLkku WÕ÷u¾ ‘rLk»kkË’ Lkk{Úke ÚkÞku Au. ¼e÷kuLku ykrË ykøLkuÞ fu ykrËrLk»kkË fnu Au. yk ykrËðkMkeyku s ¼khíkLkk {q¤ rLkðkMke Au. yk òríkyku ykrËfk¤Úke ynª ðMkíke nkuðkÚke yu{Lku ‘ykrËòrík’ fu ‘ykrËðkMke’ yuðwt Lkk{ ykÃkðk{kt ykÔÞwt Au, (Ãk]. 29)’’ yk{, ¼khíkLke MkÇÞíkkLkk rðfkMk{kt yk ykrË rLk»kkËkuLkwt fu ¼e÷kuLkwt rðþu»k ÞkuøkËkLk Au. ykrËÞwøkÚke ¼khíkeÞ MktMf]ríkLkk rLk{koý{kt {n¥ðLkku Vk¤ku ykÃÞku Au. zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeykuLke fÚkkyku Ãký fux÷ktf ÃkrhðíkoLk MkkÚku Ãkkihkrýf fÚkkyku çkLke íku{s íku{Lke fku÷ fu {wtzk ¼k»kkyku{ktÚke Ãkûkeyku, ð]ûkku, fux÷ef [esðMíkwyku yLku {kLkðþhehLkkt swËkt swËkt ytøkkuLkkt Lkk{ ¼khíkeÞ ykÞo¼k»kkyku{kt ykÔÞkt Au, íkuLke MkkÄkh LkkUÄ fhe Au. íku{s swËe swËe MktMf]ríkykuLkk rðfkMk{kt LkðÃkk»kkýÞwøkLkk rLk»kkË ÷kufkuLkku Ãký {n¥ðLkku Vk¤ku nþu íkuðwt íkfoçkØ
heíku «ríkÃkkrËík fÞwO Au. yu s heíku ÷kuÚk÷ ®MkÄwMkÇÞíkkLkk çktËh MkkÚku òuzeLku LkðÃkk»kkýÞwøkLkk rLk»kkË ÷kufkuLkku MktçktÄ MÃkü fÞkuo Au. ‘‘¼khíkLkku Ërûkýe Ãknkz yLku hksMÚkkLk yLku økwshkíkLkku yhðÕ÷e Ãknkz ËwrLkÞkLkk «k[eLk ¼qr{¾tz Au. ykrËðkMke òrík {q¤ íÞktLke rLkðkMke Au. íkku çkeS çkksw rðîkLkkuyu ykrËðkMkeykuLku rnLËw Ä{oÚke y÷øk ‘ykrËðkMke Ä{o’ Ãkk¤Lkkhk økýkÔÞk Au. rnLËw Ä{oLke su{ ykrËðkMkeyku Ãký rðrðÄ ÄkŠ{f rðrÄ-rðÄkLkku fu Ëuð-Ëuðeyku{kt, W»kkLku «¼kíkLke Ëuðe, Ãk]ÚðeLku çkÄkt «kýeykuLke {kíkk, RLÿ yLku ðkÞwLku ðhMkkËLkk Ëuðíkk økýðk{kt ykÔÞkt Au. WÃkhktík rþfkh, Ãkþwçkr÷, ðhMkkË, Ãkkf, Ãkþwð]ÂØ {kxu Ãkþwçkr÷ yLku ¾uíkhLkk ‘h¾e’ Lkk{Lkk «kf]ríkf ËuðLke MÚkkÃkLkk fhe ©eV¤ ðÄuhu Au, íkÚkk ËuðkuLku ðþ fhðkLke þÂõíkòËw-xkuýk yLku {tºk-íktºkkrË{kt ykMÚkk ÄhkðLkkhk y÷øk ‘ykrËðkMkeÄ{o’ Ãkk¤ðkðk¤k ÷kufku íkhefu økýe ¼khíkeÞ MkÇÞíkkÚke fu rnLËwÄ{oÚke y÷øk «òrík YÃku íkkhððkLke ¼q÷ fhðe òuEyu Lknª. yk çkkçkíkLke rðþu»k MÃküíkk fhíkkt ynª LkkUæÞwt Au fu – ykÞkuo Lku ÿkrðz, Ãkwr÷Lk, rLk»kkË fu ¼e÷ suðe ykÞuoíkh
MktMfkhe «ò ÃkkMkuÚke su ðkhMkku {éÞku níkku íku rnLËwÄ{oLkku ÄkŠ{f, Mkk{krsf yLku
MkktMf]ríkf ÃkkÞku økýkÞ Au. (Ãk]. 32)’’
¼e÷kuLkku RríknkMk yLku íku «ËuþLkkt «k[eLk hkßÞku{kt Ezh rðMíkkh{kt {ktzr÷f Lkk{u ¼e÷ hkòLkk hkßÞ rðþuLke ðkík ynª LkkUÄe Au íkku yk ðkíkLkwt
Mk{ÚkoLk Ãkqhwt Ãkkzðk yuðwt s yuf {n¥ðLkwt ¼e÷ hkßÞ ykþkð÷ yksLkwt y{ËkðkË ðøkuhu çkkçkíkku «k[eLkfk¤u ¼e÷kuLke Wå[ hksfeÞ fûkk Ëþkoðu Au, íkuLkk WÕ÷u¾ku ynª LkkUÄkÞk Au. ‘‘¾uzçkúñk, Ëktíkk yLku hksMÚkkLkLkk fkuxzkûkuºkLkk ¼e÷ku hksÃkqíkku{kt «[r÷ík hkXkuz, Ãkh{kh, nku¤tøke (Mkku÷tfe) suðkt økkuºkku Ähkðu Au yLku hksÃkqíkLke {kVf Mk¥kk ¼kuøkðíkk níkk. yk rðMíkkhLkk {k{uh Ãkèk yLku ÃkkLkhðk ÃkèkLkk ¼e÷ «Ëuþ{kt, ¼e÷ðk XkfkuhkuLke òøkehku LkSfLkk ¼qíkfk¤ MkwÄe [k÷w hne Au. (Ãk]. 32)’’ rnLËwMíkkLk{kt ®MkÄwLkËeLke MktMf]ríkLkk fk¤ ÃkAe ykÞkuoLkwt ykøk{Lk ÚkÞkLke ykÃkýe MkËeLkk ÃkqðkoÄoLke rð[khýk rðþu zkì. h.Lkk {nuíkk íkÚkk Mðk{e þtfhkLktËLkk {íkkuLku ¾Ãk{kt ÷ELku ¼khíkeÞ MkÇÞíkk-MktMf]ríkLkwt ¼kíkeøk¤ YÃk ykÞkuo yLku yLÞ «òríkykuyu ¼khík çknkh Ãký «MkhkÔÞwt Au. yk{ ykrËðkMke MktMf]ríkLkku ÃkkÞku yksLke {q¤ MktMf]ríkLke Ähkunh Au. ÷u¾Lkk ytík{kt yuðwt «ríkÃkkËLk fÞwO Au fu
yuf MktþkuÄfLke rððu[Lkûkuºk íkhVLke økrík : ‘þkuÄMktÃkËk’
y¾tz ¼khíkLke yufíkkLku ðÄw áZ yLku {sçkqík çkLkkððkLke ËkÍ hk¾Lkkh yLku
‘‘¼khíkLkk ðíko{kLk yLku ¼rð»ÞLkk MkðkOøke rðfkMkLkwt nt{uþkt ®[íkLk fhLkkhk ÷kufkuyu ¼khíkeÞ MktMf]ríkLkk ykrË{q¤ ¼e÷ MktMf]ríkLku íkuLkk {q¤ Mkt˼o MkkÚku
òuELku Mk{ßÞk rðLkk yksu fu ykøkk{e ð»kkuo{kt Ãkk÷ðu íku{ LkÚke s LkÚke. (Ãk].33)’’
ykrËðkMke MktMf]ríkLke «k[eLkíkkLku «økxkðíkku yk ÷u¾ {krníkeMk¼h
Au. ynª rLk»kkË MktMf]rík yLku ykÞo MktMf]rík yufçkeòLke MkktMf]ríkf Mk{LðÞíkk yuf-çkeò MkkÚku fuðe ÃkkhMÃkrhf òuzkÞu÷e Au íku ynª rðøkíku hsq ÚkÞwt Au. yrík «k[eLk fk¤{kt ‘rLk»kkËku’ hkßÞÔÞðMÚkk{kt ¼køk ¼sðíkk níkk íku yuf Lkðwt Ãkøkuhwt
MktþkuÄfu ynª «økxkÔÞwt Au. Mk{økúÃkýu rððu[fu yk ÷u¾{kt ¼e÷ ykrËðkMkeykuLke MkÇÞíkkLkwt {q¤ þkuÄðk «k[eLk Ãkøkuhkt Lku rðþu»k heíku ¾kt¾kt¾ku¤k fhe íkfoçkØ heíku {qfe ykÃÞkt Au.
4. ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku : íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼o{kt ÷u¾{kt rððu[fu ykLkíko «ËuþLkk Ëktíkk yLku ¾uzçkúñk íkk÷wfkLkk zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeykuLke {kir¾f-ÃkhtÃkhkLkkt ðehíkk«ÄkLk ÷kuf{nkfkÔÞku{ktÚke «økx Úkíkk íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼oLku hsq fÞkuo Au. ÷u¾Lkk ykht¼u Mktøkeík«ÄkLk Ëe½o Ãkã-økãLkk MkkÞwßÞðk¤e yk fÚkk {kxu ðÃkhkíkk þçËku yLku ðirËf MkkrníÞ{kt ÚkÞu÷ku íkuLkku rLkËuoþ hsq fheLku yk rðMíkkh{kt hsq Úkíke økkÚkk, ykÏÞkLk fu {nkfkÔÞkuLku {¤íke ykðíke Ëe½o Mktøkeík«ÄkLk fÚkkyku ÃkhtÃkhkøkík heíku «[r÷ík Au íkuLkku rLkËuoþ fÞkuo Au. yk ftXMÚk ÃkhtÃkhkLke f]ríkykuLkku MktçktÄ ykrËfk¤Úke ÄkŠ{f, Mkk{krsf yLku yiríknkrMkfíkk MkkÚku hnu÷ku Au. rððu[fu ynª çkeòt MðYÃkkuLkku rLkËuoþ Ãký yk MkkrníÞLk Ãk]Úk¬hý fhíke ð¾íku fÞkuo Au. íkuLkku nuíkw yu Au fu íku{ýu fhu÷k þkuÄfkÞo îkhk yk MðYÃkLke yku¤¾ MÃkü ÚkkÞ Au. {u½kýeyu su{ ÷kuføkeíkku-÷kuffÚkkLkkt rðrðÄ MðYÃkku swËkt íkkhÔÞkt Au íku{ ynª Ãký ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkku «ÞkMk LkkUÄÃkkºk Au. hksMÚkkLk yLku W¥kh økwshkíkLkk zwtøkhe ¼e÷ ykËeðkMkeyku{kt ÷kuf{nkfkÔÞ {kxu WÃkÞkuøk{kt ÷uðkíkk rðrðÄ þçËkuLkku rLkËuoþ ¾qçk s yÇÞkMkÃkqýo heíku hsq ÚkÞku Au. ynª ‘hkXkuhðkhíkk’ yLku ‘økwshktLkku yhu÷ku’ çkLLku ðehíkk«ÄkLk ÷kuf{nkfkÔÞkuLkku yÇÞkMk ¾qçk s Íeýðx¼Þkuo fhe íku{kt «økx Úkíkk Mkk{krsf Mkt˼oLku «{kÛÞku Au yLku ÷kuf{nkfkÔÞkuLkwt MðYÃk MÃkü fÞwO Au : 1.ykðe fÚkkyku ÄkŠ{fíkk-Mkk{krsfíkk MkkÚku Mk{qnøkík MktçktÄ Ähkðu Au.
2.yuf ðtþ fu fw¤Lke fÚkk rLkr{¥ku yu{kt {kLkðSðLkLkku MkktMf]ríkf RríknkMk «kÃík ÚkkÞ Au.
3.ðtþÃkhtÃkhkøkík [k÷e ykðíke ¼q÷ Lkðe ÃkuZe {kxu rðLkkþf çkLku Au. su çkkçkík ‘hkXkuhðkhíkk’ yLku ‘økwshktLkku yhu÷ku’{kt òuE þfkÞ Au.
4.ðehíkk«ÄkLk {nkfkÔÞku{kt çku [kh ÃkuZeykuLke fÚkkyku rLkËuoþkÞe Au.
5.‘‘ykrË{kLkð, ykrËðkMke fu ‘÷kuf’Lkk Mkk{qrnf {kLkMkLkk ÏÞk÷ku, rðïkMkku, ÄkŠ{f-Mkk{krsf «Úkk-ÃkhtÃkhkyku, {kLÞíkkyku ðøkuhu{ktÚke ykðe fÚkkyku- ÃkwhkfÚkkyku YÃku sL{e, {nkfkÔÞ YÃku rðfMku Au yLku ðíko{kLk Mk{ksSðLkLku «¼krðík fhu Au. (Ãk]. 36)’’
6.{kLkðe «kf]ríkf ½xLkkyku MkkÚku ÃkkuíkkLkk ÔÞÂõíkíðLku íkxMÚk hk¾e þfíkku LkÚke.
7.ykrË{kLkð MkSð íku{s rLkSoð ÃkËkÚkkuo{kt hnu÷e økqZ þÂõíkykuLkk yÂMíkíð{kt økkZ ykMÚkk hk¾u Au. (Ãk].37)
8.«kf]ríkf ík¥ðkuLkwt {kLkðefhý fhe Ëuðíkk íkhefuLke Ãkqò fhu Au.
9.¼e÷ ykrËðkMkeyku yksu Ãký økqZ þÂõíkykuÚke «¼krðík Au.
10.¼e÷ ykrËðkMkeykuLkkt ykðkt yrík «kf]ríkf Ëuðe-Ëuðíkkyku ÃkhLke ykMÚkk yLku {kLÞíkkykuLkwt MÃkü «rík®çkçk çkLLku {nkfkÔÞku{kt òuðk {¤u Au.
11.yrík «kf]ríkf þÂõíkykuLkwt {kLkðefhý ÚkÞu÷wt Au. ykÚke ynª Ëuð-ËuðeËuðíkk {Lkw»ÞLke su{ ÔÞðnkh fhíkkt ¾kíkkt, Ãkeíkkt ËþkoÔÞkt Au. ykðkt «kf]ríkf Ëuðe-ËuðíkkykuLku heÍððk {kxu MktÏÞkçktÄ Míkwríkyku ÉøðuËfk÷eLk ykÞkuoyu Ãký h[e níke. Ãkkf, Ãkþwyku, ÞwØrðsÞ «krÃík ðøkuhu ‘økwshktLkku yhu÷ku’{kt ykðkt yrík «kf]ríkf ík¥ðku Ãkh ykMÚkk ¼kuòu yLku íkuLkk økwòuh çktÄwyku Ähkðu Au.
12.¼e÷ Mk{ks{kt Míkwrík îkhk ‘Íkhku-ÍÃkxku’ fhðkLkwt yLku fkÞorMkrØ {kxu {tºkku yLku [kuϾkt-{u÷kt ÄkŠ{f yLkwckLkku fhðkLkwt fk{ íkuykuLkk ¼kuÃkk fhu
Au.
13.ykrË{kLkð y¼uËãkuíkf çkwrØLkk Ãkrhýk{u ÃkkuíkkLkk{kt yLku yLÞ sz ÃkËkÚko{kt ¼uË fhðk{kt yMk{Úko níkku.
yuf MktþkuÄfLke rððu[Lkûkuºk íkhVLke økrík : ‘þkuÄMktÃkËk’
14.{]íkfLku Mkqíku÷wt {kLkðwt yu y¼uË çkwrØLkwt ãkuíkf Au. ykÚke íkuLkku ykí{k VheLku
ÃkkAku ykðþu yux÷u ykrË{kLkð þçkLku Mkk[ððk ÷køÞku. çknkhLkk ðkíkkðhý{kt Vhðk økÞu÷k ykí{kyku «íÞuf ÔÞÂõíkLkk ðíkoLk WÃkh Ëu¾hu¾
hk¾u Au.
15.{hu÷k MðsLkLkwt ðuh ÷uðkLke «Úkk Ãkqðoòu «íÞuLkk ykËh yLku MkL{kLkLke ¼kðLkk «økx fhu Au.
16.ÃkqðoòuLkwt ðuh Lknª ÷uðkÞ íkku íkuLkku ykí{k Ëw:¾e ÚkkÞ Au.
17.ðuh ÷uðk {kxu MkøkkuºkeÞ ¼e÷ku rðòíkeÞ økkuºkLke Mk{ks{kt ykøk¤ Ãkzíkk
ÔÞÂõíkLke Mkk{qrnf heíku þkuÄ ykËhu Au. Zøk÷k WÃkh ðuheLkwt {kÚkwt {qfðk{kt ykðu Au.
18.‘nqhku’ {ktzðkLke rðrÄ {kºk ÷kuf{nkfkÔÞku{kt s LkÚke, Ãkhtíkw rððu[fu ÷kufkÏÞkLkku{kt ykðíke yk rðrÄLkku Ãký rLkËuoþ fÞkuo Au.
19.÷kuf{nkfkÔÞkuLke hMkMk]rü ðehíkk yLku þt]økkh«ÄkLk nkuÞ Au íkuLke MkkÄkh LkkUÄ ÷eÄe Au.
20.÷kuf{nkfkÔÞku{kt Mkk{Mkk{u Úkíke MktðkËkuLke ÃkèkçkkS{kt ÷kuf{Lke»kk yLku ÷kufçkku÷eLke çk¤fxíkkLkwt ËþoLk ÚkkÞ Au.
21.‘økwshktLkku yhu÷ku’ yu ÃkwhkfÚkk{ktÚke rðfMku÷wt ÷kuf{nkfkÔÞ Au.
22.yk ÷kuf{nkfkÔÞLke {kir¾f ÃkhtÃkhkLke fÚkk {æÞfk¤{kt ÚkÞu÷k Ãkkçkw hkXkuz yLku MkðkE ¼kus suðkt yiríknkrMkf [rhºkku MkkÚku økqtÚkkE Au.
23.yk ÷kuf{nkfkÔÞku{kt ÞwØkuLkkt MkSð r[ºkkuLke MkkÚku MkkÚku ÞwØkuLkkt «uhfçk¤ yuðk þhýkøkík-hûkk, ð[Lk rLkðkon, økkuºkhûkk, †ehûkk, Ãkqðos MkL{kLk suðkt {æÞfk÷eLk ÞwøkLkkt {qÕÞku Ãký yu{kt «økx ÚkÞkt Au.
24.yk ÃkhtÃkhk{kt ½ýk çkÄk «k[eLk yðþu»kku Mk[ðkÞu÷k òuE þfkÞ Au. yk Mk[ðkÞu÷k sqLkk yðþu»kku ÃkkuíkkLkk ÞwøkLkku íku Mk{ÞLke MktMf]ríkLkku RríknkMk hsq fhu Au. yk çkkçkíkLke LkkUÄ fhíkkt ÉøðuË{kt RLÿ-ÃkwhtËhLkku fÚkktþ yLku yu ÃkAe ÃkwYhðk-WðoþeLkk MktðkËMkqõík MkwÄe íkuLkku ÔÞkÃk òuE þfkÞ Au. su ‘÷kuf’{ktÚke ‘ðuË’{kt «ðu~ÞkLke þõÞíkkLku hsq fhu Au. «Míkwík ÷u¾{kt rððu[fu ÷kuf{nkfkÔÞku{kt Mkk{krsf Mkt˼o rðþu»k heíku hsq fÞkuo Au. f]ríkLkwt Mkk{krsf {qÕÞ fux÷wt rðþu»k Au íku yu{ýu MÃkü fÞwO Au Aíkkt yLÞ Mkt˼kuoÚke Ãký yk
÷kuf{nkfkÔÞLku òuE þfkÞ. su{ fu ÷kuf{nkfkÔÞku íktçkqh Ãkh økðkÞ Au. «MíkwíkefhýLke f÷k YÃku ykÃkýu íkuLkku rð[kh fhe þfeyu, fÚkk-fÚkLkLke ðkík Ãký Mk{S þfkÞ. MkkÚku fÚkk½xfkuLku íkkhðeLku íkÃkkMke þfkÞ. yk{, ÷kuf{nkfkÔÞkuLke «MíkwríkLku Ãký Mk{sðe hne.
5. ‘ykrËðkMke, økúk{eý yLku rþü {nkfkÔÞku{kt Lkkhe rð¼kðLkk yLku Lkkhe[uíkLkk’ ÷u¾{kt ykht¼u ykLkíkoLke «køkiríknkrMkf MktMf]rík yLku ¼e÷ MkÇÞíkkLkku
rLkËuoþ fheLku, ¼e÷kuLkk ¼kuÃkk yLku MkkÄw îkhk hsq Úkíke yk ÃkwhkfÚkkyku fu ÷kuf{nkfkÔÞku fu ÷kufkÏÞkLkku{kt «f]rík yLku {kLkðLkk ½rLkc íkkËkíBÞLkku rLkËuoþ fÞkuo Au. r{ÚkLkku Mkt˼o MÃkü fheLku íkuLke MkkÚku yrË{kLkðLkku MktçktÄ MÃkü YÃku yk÷uÏÞku Au. yk f]ríkyku{kt hsq ÚkÞu÷ «f]ríkLkkt ík¥ðku íku{ktÚke ykrð¼qoík ËuðËuðeyku MkkÚku ykÃkýkt Ãkkihkrýf †e-[rhºkku–ÿkiÃkËe fwtíkeLkku MktçktÄ rLkËuoþ fÞkuoAu. ‘‘¼khík{kt ðMkíke rLk»kkË-¼e÷ suðe «òríkyku yuðe níke fu yu{Lku {Lk sL{Ëkºke {kíkk s «{w¾, íku s MksoLknkh yLku SðLkQòoLkwt ykrËfuLÿ’’ (Ãk]. 57). yk{ †eLkku Ëhßòu ¼khík{kt ðMkíke òríkyku{kt MkÃík{kík]fkLke ÃkqòÚke r¼LLk {kík]ËuðeLkku WÃkhktík {kík]ÃkqòLkk rðrðÄ «fkhku yÂMíkíð{kt níkk íkuLkku WÕ÷u¾ fheLku {nk{køkeo ÃkkxÃkqòLke MkkÚku íkuLkku MktçktÄ òuze ykÃÞku Au. ykrËðkMkeykuLke fÚkkLkkt LkkheÃkkºkku{kt yLku Lkkhe rð¼kðLkk{kt yuLkku Mkt˼o òuE þfkÞ Au.
{nk{køkeo Ãkkx Mk{Þu ¼e÷ MkkÄw {w¾u fÚkðk{kt ykðíkk Ähý, {Lk¾kyðíkkh ðøkuhu çkes{tºkku{kt Wr{Þk s Mk]rü MksoLkLke «{w¾ LkkheþÂõík Au. WÃkhktík ytçkkð ([k{wtzk) ðøkuhu ËuðeykuLkkt fíkoÔÞku Ãk]ÚðeLke h[Lkk fhðk{kt ÃkwhkfÚkk{kt çknws {n¥ðLkku ¼køk ¼sðu Au.
ykrËðkMke {kir¾f MkkrníÞ{kt †eLkk ÔÞÂõíkíðLkk Mkns MðefkhLke su {Lkkuð]r¥k Au, yr¼øk{ Au íkuLkk {q¤{kt ykrËðkMke Mk{ks{kt †eþÂõíkLkku Mðefkh Au. ÷kuf{nkfkÔÞku{kt †eLkwt Ëuðefhý ÚkÞwt Au. ykðkt Ëiðe Ãkkºkku{kt Wr{Þk, [k{wtzk, ytçkkð, fwtðkhfk yLku ¼qr¾ÞkËuðe {wÏÞ Au. hwÿLkkt yLkuf rðLkkþf YÃkku{kt ykðíke Ëuðeyku xwxe-xkðhe, ¾ktze-¾kÃkhe, ÍktÃkk-ÍktÃkhe suðe Lkð÷k¾ ËuðeykuLkku «¼kð {kir¾f MkkrníÞ{kt ðíkkoÞ Au. yk çkÄe Ëuðeyku yÞkurLks Au. ¼økðkLkLkk {w¾Lkk y{e{ktÚke Wr{Þk, yÂøLk{ktÚke fwtðkhfk, rþðLke Akíke{ktÚke [k{wtzk Ëuðe «økx ÚkÞkt Au.
yuf MktþkuÄfLke rððu[Lkûkuºk íkhVLke økrík : ‘þkuÄMktÃkËk’
rþü Mk{ks{kt Mðíktºk YÃku Mkeíkk fu hkÄkLke Ãkqò-WÃkkMkLkk Úkíke LkÚke
ßÞkhu ¼e÷kuLkk {nk{køkeo Ãkkx{kt ÿkiÃkËe, fwtíke, Mkw¼ÿk «{w¾ †e-[rhºkku Au, íku{Lke Ãkqò ÚkkÞ Au Lku ykðkt [rhºkku ÃkktzðkuLku Ä{o{kt ykýeLku íkkhu Au. Mkeíkk Ãký ðLk{kt hk{ yLku ÷û{ýLkkt ÃkÚkËþof çkLku Au. YÃkkhkýe [{kh fLÞk nkuðk Aíkkt {k÷Ëu suðk ‘Lkwøkhk’ hkòLku Ä{oÃkÚk Ãkh ÷kðu Au. ykÚke íku{Lku Ãký LÞkík-òíkLkk ¼uË-¼kð hkÏÞk rðLkk ÃkqßÞ økýðk{kt ykÔÞkt Au. ykÚke †e[rhºkku {nk{køkeo Ãkkx{kt WÃkkMkLkkLkkt yrÄfkhe çkLÞkt Au.
ykrËðkMke Lkkhe rð¼kðLkk Mkk{krsf-Lkiríkf-yLÞkÞ fu yíÞk[kh Mkk{u rðÿkun yLku «ríkfkh fhu Au. íku yríkrÚkLke Mkuðk{kt hnu Au Ãký yðiÄ fu ÔÞr¼[kh íkuLku MðefkÞo LkÚke. ynª ‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’Lkwt áüktík ykÃke yk rðøkíkku Mk{òðeAu.
ykrËðkMke Lkkheyku rþü Lkkhe MkkÚku íkw÷Lkk fhíkkt íku y÷øk Ãkzu Au íku
Ëþkoðíkkt LkkutæÞwt Au fu - ‘‘Mkk{kLÞ heíku rþü yLku Lkkøkrhf «ðknLkk MkkrníÞ{kt
Lkkhe {kuxu ¼køku ÃkrhÂMÚkríkLku ðþðíkoíke nkuÞ Au yLku Ä{o, Lkerík, Mkk{krsfíkk ðøkuhuLkk fkhýu Ãkzâwt ÃkkLkwt rLk¼kðe ÷uíke nkuÞ Au yk árüyu ykrËðkMke fÚkkLke †eyku rðþu»k økríkþe÷, Mkf{of yLku ÃkrhÂMÚkríkLkku ÃkkuíkkLke òíku yLku heíku Mkk{Lkku fhu Au.’’ (Ãk]. 59)
ðehhMk«ÄkLk ÷kuf{nkfkÔÞku fu ÷kufkÏÞkLkku{kt LkkheykuLkk fkhýu s rðrþü {kLkðeÞ SðLk «økxu Au. yuLkk fkhýu ðuh, ð[Lk, xufLkku {rn{k hsq ÚkÞkuAu.
¼kiøkkur÷fíkk yLku MÚkkrLkf ÃkrhÂMÚkríkLku fkhýu MktMf]rík MktÃkfkuo yLku hksÃkqíkku yLku ykrËðkMkeykuLkwt ykËkLk-«ËkLk Mkku¾÷k økhkrMkÞk yLku ¼e÷kuLke ðå[u Úkíkwt hÌkwt Au. yu çkkçkík Ãký LkkUÄÃkkºk çkLke Au.
†eyku ðuh¼kðLkkLku òøkúík hk¾u Au. †eykuLke fwrx÷íkk rðþu»k «økx ÚkE Au. íku ytøkuLkkt hkXkuh-ÃkkçkqS ðøkuhuLkkt áüktíkku hsq fÞkO Au. †eykuLke ðuh¼kðLkk fu †eyku Ãkwhw»kkuLku ðuh ÷uðk Mkns heíku «uhu Au. ytíku yk fÚkkLkkt fÚkkLkfku{kt †eLke Mkn¼krøkíkk Ãkwhw»k sux÷e s nkuÞ Au. fÚkkfÚkLk{kt Ãký çkkrýÞk íkhefu ð[LkLkkt çkký {khe ðkhíkkLku MkkÄwLkk r[¥k{ktÚke çknkh ÷kððk{kt Ãký †e Mkn¼køke ÚkkÞ Au yLku Lk]íÞ îkhk «Mktøk, ½xLkkLku ðÄw Lku ðÄw «¼kðe çkLkkðu Au. ÷øLk Mk{Þu økðkíkkt çkuXkuh fÚkkøkeíkku{kt Ãký økkrÞfk íkhefu MðÞt †e s nkuÞ Au. økkurXÞk suðkt «ýÞøkeíkkuLke h[rÞíkk íkku MðÞt Mºke s nkuÞ Au. yk{ ykrËðkMke MkkrníÞ{kt rÃkík]Mk¥kkf Mk{ksLkk ykËþkuo, ÏÞk÷ku
yLku {kLÞíkkykuLkk «¼kð rðLkk †eLkk ÔÞÂõíkíðLkku Mkns rLk¾kh ykÔÞku Au íkuLkwt fkhý †eLke SðLk{kt Mkn¼krøkíkk Au.
rþü {nkfkÔÞku fhíkkt ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞkuLke Lkkhe f]íkf ykËþkuo
Lke[u f[zkÞu÷e LkÚke. íku yLÞ Mk{kòu fhíkkt ðÄw Mðíktºk Au.
yk Mk{ks{kt †eLke ÞkiLk {wõíkíkk yLku ÔÞÂõíkíðLkk MðefkhLkwt Mkns ËþoLk ÚkkÞ Au. fLÞkLkk ÷øLkÃkqðuoLkk òíkeÞ MktçktÄku {kLÞ Au. ÷øLk ÃkAe Lknª, Ãkhtíkw ÷øLkÃkqðuoLkk òíkeÞ MktçktÄkuLkk ÷eÄu ÚkÞu÷kt MktíkkLkLkku Ãkrík fkuE Ãký «fkhLkk
Lkiríkf fu Mkk{krsf AkuA rðLkk fLÞk MkkÚku MktíkkLkLkku Ãký Mðefkh fhu Au.
‘‘¼e÷kuLkwt ¼khÚk’{kt Ãkktzðku rÃkíkkLkk {kuûk {kxu ÿkiÃkËeLkk [hýku{kt Lk{eLku {køkoËþoLk {køku Au yLku íkuLke Ëu¾hu¾ Lke[u MkuLkuíkhku Þ¿k fhu Au. f]íkf MktMf]ríkLkk ¼khýÚke {wõík yuLke yk ðkMíkrðf Mk{sLkkt {q¤ ykrËðkMkeykuLke Mkknrsfíkk{kt hnu÷kt Au. (Ãk]. 64)’’
†e «íÞu Ãkwhw»kLkku {kr÷fe ¼kð Ãký òuðk {¤u Au. ‘økwshktLkku yhu÷ku’, ‘hkXkuhðkhíkk’ suðkt {kir¾f {nkfkÔÞku{kt ykðkt ík¥ðku Lkshu Ãkzu Au ßÞkhu íku †eLku yuf y{qÕÞ ÄLk YÃku swyu Au.
yk{ áüktíkkuÚke Mk¼h yk ÷u¾{kt ykrËðkMke Mk{ks{kt Mk]rü WíÃkr¥kLke fÚkkÚke þY fheLku Auf ÷kirff Mk{ks MkwÄeLkku LkkheLkku {rn{k fuðku-fuðku Au íkuLke rðøkíkku MÃkü YÃku yLku íkfoçkØ ykÃke Au. ykrËðkMke, økúk{eý yLku rþü {nkfkÔÞku{kt Lkkhe rð¼kðLkk hsq fheLku yu{kt {wÏÞíðu ykrËðkMke Mk{ksLke Lkkhe¼kðLkk fuðe Wífx Au íkuLke Mkáüktík [[ko ynª fhðk{kt ykðe Au.
6. ‘hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk’Lkku Mkk{krsf, ÄkŠ{f yLku yiríknkrMkf Mkt˼o zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeykuLke hk{kÞý, ¼e÷kuLkkt ÄkŠ{f yLkwckLkku ð¾íku økðkíkwt yk ÷kuf{nkfkÔÞ {wÏÞíðu çku «Mktøku hsq ÚkkÞ Au. ¼kËhðk {kMk{kt Äq¤kLkku Ãkkx {ktzíke ð¾íku fu {nk {kMk{kt fkìçkrhÞk XkfkuhLke ‘fku¤e’ (Íkt{ku)Lkk «Mktøku Mkktøkku ([{oðkã) Ãkh yk hk{fÚkk Lk]íÞ MkkÚku Võík økkðk{kt ykðu Au. yk çkLLku «Mktøkku{kt hk{fÚkkLkwt ðkíkkðhý Lkku¾wt Lkku¾wt nkuÞ Au. ¼e÷kuLkk ¼kuÃkk fkìçkrhÞk XkfkuhLke fku¤eLkk yLkwMktÄkLku yuf fÚkk fnu Au. su{kt Ãk]Úðe WíÃkr¥kLke fÚkk {tzkÞ Au. yuLke ÄkŠ{fíkk yu{kt «økx ÚkE Au. ðkMkwrf-RLÿ, [u÷e-[u÷ku ðøkuhu Ãkkºkku ynª hsq ÚkÞkt Au. Lkwøkhk-MkwøkhkLkku ÄkŠ{f
yuf MktþkuÄfLke rððu[Lkûkuºk íkhVLke økrík : ‘þkuÄMktÃkËk’
Mkt˼o Ãký ynª hsq ÚkÞku Au. ykht¼u fkìçkrhÞk XkfkuhLke ÃkkxLke rðrÄ{kt ‘fku¤e’ fhíke ð¾íku fnuðkíke fÚkk hsq fhe Au. fkìçkrhÞk XkfkuhLke {qŠíkyku ÷kððe íkuLke rðøkíku {ktzýe fhe Au. fkìçkrhÞk XkfkuhLke fku¤e rðrþü heíku hsq fhðk{kt ykðe
Au. íku ð¾íku MkkÚku MkktøkkuLkkt çkeòt ¼sLkku Ãký ¾kMk «fkhLkk rðþu»k ÷Þ{kt
økðkÞ Au. {kuze hkºku fkìçkrhÞk XkfkuhLke økkËe çkLkkððk{kt ykðu Au. ÃkAe çkúkñ{wnqíko{kt íkuLkwt MÚkkÃkLk fhðk{kt ykðu Au. çkes {tºkku suðk {tºkku çkku÷ðk{kt ykðíkk
LkÚke. ÃkAe ¼sLk ðøkuhu fhðk{kt ykðu Au. Xtze Éíkw{kt «MkkË{kt {ktMkknkhLkku
Mkt˼o þkherhf Ãkku»kýLkku nuíkw rððu[fu íkfoçkØ heíku òuzâku Au. Lk]íÞ ¼sLk {kxu ykLktËLkwt çk¤ Ãký ykÃku Au.
Äq¤kLkk Ãkkx yLku fkìçkrhÞkLke fku¤e ð¾íku økðkíke yLku fnuðkíke hk{fÚkkLkwt YÃk ynª hsq ÚkÞwt Au. ynª Äq¤kLkku Xkfkuh yLku fkìçkrhÞk XkfkuhLkku
Mkt˼o íkw÷Lkkí{f árüyu hsq fÞkuo Au. yuLkk fÚkLkLke herík íkuLke rðrþüíkk yLku
MðhLkwt ykhkun-yðhkun ðøkuhu LkkUÄkÞk Au. yk «Mktøkku{kt çkúkñ{wnqíko{kt fhðk{kt ykðíke rðrÄykuLkku rLkËuoþ ÚkÞku Au. økwshkíkLkk ¾uzçkúñk-Ëktíkk íkk÷wfkLkk ¼e÷ ykrËðkMkeyku yLku ¼khíkð»koLkk yLÞ ykrËðkMkeykuLke hk{fÚkkLkwt Mkká~Þ íkÃkkMkeLku MkkÄkh hsq fÞwO Au. ðkÕ{erf hk{kÞý yLku ¼e÷e hk{fÚkkLkwt MkkBÞ Ãký íkÃkkMÞwt Au. ¾qçk s rðøkíku, yÇÞkMkÃkqýo, çkwrØøkBÞ heíku hk{fÚkkLkku yÇÞkMk
fÞkuo Au. ¼e÷e hk{fÚkkLkku yiríknkrMkf Mkt˼o yLÞ ¼khíkeÞ ykrËðkMke
«òríkyku{kt «[r÷ík heíku hsq ÚkÞku Au íkuLke LkkUÄ ÷uðkE Au. fk¤SÃkqðof ÷¾kÞu÷k yk ÷u¾{kt ÷kuf{nkfkÔÞLkkt yLkuf ÃkhtÃkrhík YÃkku yLku rþü {nkfkÔÞku MkkÚkuLkku íkuLkku íkw÷Lkkí{f yÇÞkMk Ãký æÞkLkkno çkLke hnu Au. 7. økwshkíkLkkt ykrËðkMke {kir¾f {nkfkÔÞku : ¼e÷ MktMf]rík-Mk{ksLkk Mkt˼o{kt ÷u¾ «{ký{kt Ëe½o Au. ykht¼{kt «køkiríknkrMkf fk÷eLk ¼e÷ MkÇÞíkkLkku rLkËuoþ fheLku ¼khíkeÞ MktMf]ríkLku ¼e÷kuLkwt «ËkLk fuðwt Lku fux÷tw ? íku çkkçkíkLke LkkutÄ fhe Au. su íku «Ëuþ yLku ÷kufku, ykrËðkMke Mk{ks, {nkfkÔÞkuLkkt rðÄkÞf Mkk{krsf Ãkrhçk¤ku, {nkfkÔÞkuLkku MÚkkrLkf Mkt˼o, ¼e÷kuLkwt ¼khÚk yLku ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ hkXkuzðkhíkkLkk MktÃkkËLkLke rðøkíkku yLku {krníkeËkíkkLkku rLkËuoþ fÞkuoAu.
÷kuf{nkfkÔÞkuLkku ðíko{kLkfk¤u ÄkŠ{f, Mkk{krsf Mkt˼o, Äq¤kLkku Ãkkx, fkìçkrhÞk XkfkuhLke fku¤e, íkuLkwt fÚkLk, ðkh-ríkrÚkLkku rLkËuoþ ÚkÞku Au. Mk{kÄ Ãkqsðe,
nqhku {ktzðku ðøkuhuLke ÄkŠ{f rðrÄ Ãký ynª WÕ÷u¾kE Au. Éíkw[¢ «{kýu økðkíkkt {n¥ðLkkt {nkfkÔÞku, {nkfkÔÞkuLkwt çkkÌkMðYÃk, økkðkLke ÃkØrík, økkÞf, çkkrýÞk, nkUfkrhÞk yLku ©kuíkksLkkuLke Mkn¼krøkíkk Lkkxâ, Mktøkeík yLku Lk]íÞ{Þ hsqykík, økkÞf yLku ©kuíkkLkkt {Lkkuð÷ýkuLkku «¼kð ðøkuhu çkkçkíkku þk†eÞ heíku [[eo Au.
{nkfkÔÞLkwt yktíkh-çkkÌk MðYÃk, LkkrÞfk«ÄkLk ÷kuf{nkfkÔÞku, íku{kt «økx Úkíkku SðLkçkkuÄ-ÞwøkçkkuÄ, {nkfkÔÞkuLkku ykÄkhMkúkuík, Mk{økú SðLkLktw ËþoLk, MkkrnÂíÞf {nkfkÔÞkuLkku ykÄkhMkúkuík, {nkfkÔÞkuLkk rLkÞík ÃkkX suðe yLkuf çkkçkíkku ynª ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u rðøkíku [[eo Au. yu{Lke MktþkuÄLkLke «ð]r¥kLkk yfo YÃku yu{Lkk yLkw¼ðku òÛÞu-yòÛÞu yk ÷u¾{kt árüøkku[h ÚkkÞ Au. ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞkuLkk MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLkk ykht¼ rðþuLke çkkçkík Ãký rððu[f ynª LkkUÄu Au. su RríknkMk÷ûke rðøkík Ãký çkLke hnu Au.
8. ¼e÷kuLkkt ÷kuføkeíkku : Éíkw[¢Lkk Mkt˼o{kt ÷u¾{kt ykrËðkMke ÷kuføkeíkku «{w¾ çku rð¼køkku{kt ðnUåÞkt Au. (1) ÄkŠ{f (2) Mkk{krsf. ÄkŠ{fLkk çkeò
çku ¼uË Au. {u÷kt ËuðËuðe yLku [kuϾkt Ëuð ËuðeLkkt yLkwckLk ð¾íku økðkíkkt økeíkku.
÷kuføkeíkku «MíkwíkefhýLke f¤k Au, íkuÚke íku{kt Lk]íÞ, Mktøkeík yLku ðkãku
MkkÚku òzkuÞu÷kt Au. rððu[fu MðYÃkLke árüyu yk ÷kuføkeíkLkk ºký «fkhku Ãkkzâk
Au. (1) QŠ{økeík (2) «Mktøkøkeík (3) økeíkfÚkk fu fÚkkøkeíkku.
¼e÷kuLkkt ÷kuføkeíkkuLkku yk÷tçkLk ykÄkh Ëuð-Ëuðeyku MkkÚku òuzkÞu÷e ÄkŠ{fíkk Au. ¼e÷ku yLkwckLkøkík Ëuð-ËuðeykuLku heÍððk «MkLLk fhðk fu SðLkLkk ©uÞLku Ãkk{ðk yLkuf Ëuð-ËuðeykuLku Mðefkhu Au. rðrðÄ rðrÄ-rðÄkLkLkkt r¼LLk r¼LLk ËuðeËuðíkkykuLkku ynª rLkËuoþ ÚkÞku Au. çkeò ¾tz{kt Éíkw[¢ Mkt˼uo ÷kuføkeíkkuLke [[ko fhðk{kt ykðe Au. ykMkku-fkhíkf {kMk{kt ¼e÷kuLkwt Lkkìhíkwt, Ëþuhk-rËðk¤e suðkt ÄkŠ{f Mkk{krsf Ãkðuo Qsððk{kt ykðu Au. fkhíkf{kt ¼qík, ðtíkh fkZðkLkk {tíkh Ãkkfk fhðkLkku {kMk Au. ¼kËhðk{kt {nk{køkeo ÃkkxLke ¼ÂõíkÚke ftxk¤u÷ ÷kuf ¼kuøk yLku MkktMkkrhf rð÷kMk íkhV Mðk¼krðf heíku ð¤u Au. hksw fkuËhðý, ðzuhk, nkìxe hkìýe, ¼kÚkw f÷khký suðkt þt]økkhhMkÚke ¼hu÷kt Ëe½o fÚkkøkeíkku økkðk{kt ykðu Au. fkhíkf{kt {kuÕ÷wt økðkÞ Au. {køkþh, Ãkku»k-{nk {kMk{kt fkìçkrhÞk suðk {u÷k-ËuðLke MÚkkÃkLkk yLku fku¤e fhðkLkk íkÚkk ytçkkð, Mkwtz yLku ÄÃkMkk suðe økkuºkËuðeykuLkkt ðÄk{ýkt fhðk{kt
yuf MktþkuÄfLke rððu[Lkûkuºk íkhVLke økrík : ‘þkuÄMktÃkËk’
ykðu Au. fku¤e Mk{ÞLkwt ðkíkkðhý yLku fku¤eLkkt çkr÷økeíkku MkkÄkh hsq fÞkO Au. {nk {kMk{kt økkuºkËuðeykuLkkt ðÄk{ýkt ÚkkÞ Au. Vkøký-[iºk {kMk{kt nku¤eLkku {nkuíMkð yLku ¼e÷kuLkk «kËurþf {u¤kLkk {kMk Au.
nku¤eLkkt økeíkku{kt økeík-Lk]íÞ-MktøkeíkÚke ¼Þko WÕ÷kMkLkku rLkËuoþ fÞkuo Au. Mkøkkuºke rðòíkeÞ økkuºkLkk þºkwLke þkuÄ nku¤e «Mktøku fhu Au. Mkk{qrnf ðuh¼kðLkk ynª òuðk {¤u Au. ðiþk¾-suX {kMk{kt økkuhLkku zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeykuLkku nku¤e ÃkAeLkku çkeòu {n¥ðLkku {nkuíMkð Au. yk WíMkð ðiþk¾ MkwË yuf{Úke ÃkqLk{ MkwÄe Qsððk{kt ykðu Au. rðrðÄ rðrþü ÄkŠ{f WíMkðkuLku
Éíkw[¢ MkkÚku fuðe heíku QsðkÞ Au íkuLke ËMíkkðuS rðøkíkku ynª LkkUÄkE Au. rþðLke ÞkË{kt ðiþk¾ {kMk{kt økkuhLkku WíMkð QsðkÞ Au. ðiþk¾{kt {kýufLkkÚkLkk ‘nøk’ [zkðe yk çkkÄk ð¾íku ÄkŠ{f yLkwckLk Ãký fhðk{kt ykðu Au. íkuLke rðøkík Ãký ykÃkðk{kt ykðe Au. y»kkZ-©kðý {kMk{kt økkurXÞk-økkuXýLkkt økeíkku økkðk{kt ykðu Au. yk{, zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeykuLke Éíkw[¢ ykÄkrhík rðøkíkkuLke ¾kMMke rðøkíkku yu{Lkk SðLk Mkt˼oLku r¼LLk r¼LLk heíku «økx fhu Au.
9. ‘ÃkLLkk÷k÷{kt ðLkMðh’ ÷u¾{kt ÃkLLkk÷k÷ Ãkxu÷Lkk MkkrníÞ{kt ÷kufSðLkLkku Äçkfkh «{kýíkkt rððu[f ynª ‘÷kuf’Lkk ÄçkfkhLku Íe÷Lkkhk yk
Mksof rðþu LkkUæÞwt Au fu - ‘‘rLksLkk yLkw¼ðku yLku ÷kufLkk rsðkíkk SðLkLke «kýðkýe - SðLkðkýe ¼he Au. yk Mkw¼øk Mk{LðÞLkk çk¤u Ãkqðo ÃkLLkk÷k÷, ‘ÃkLLkk’ çkLke þõÞk Au. (Ãk]. 127)’’
ÃkLLkk÷k÷ 1984{kt ÷kuføkeíkkuLkku Mktøkún ‘÷kuføkwtsLk’ ykÃku Au. ykðkt ÷kuføkeíkkuLku ‘÷kufÄLk’ fnu Au. {¤u÷k Sð, {kLkðeLke ¼ðkE{kt hsq ÚkÞu÷kt ÷kuføkeíkku{kt ykrËðkMke Mk{ks yLku MktMf]ríkLkk su ÷kufMkqhku «økxu Au íku rðrðÄ heíku yk «u{eykuLkk SðLk{kt òuðk {¤u Au. yu s ÷kufMkqhku økkurXÞk-økkuXýLkkt økeíkku{kt òuðk {¤u Au. ¼e÷ Þwðíke «f]ríkLkk MkktrLkæÞ{kt ¼kuøkðu÷k «u{Lke yLkw¼qríkLku MkknrsfíkkÚke hsq fhu Au. ‘W¥khhk{[rhík’{kt {nkfrð ¼ð¼qríkyu Mkeíkknhý ÃkAe hk{Lke rðÞkuøke ÂMÚkríkLkk su &÷kufku hsq fÞko Au íku çkÄk{kt ytíku íkku {kLkð«u{ s fuLÿMÚkkLku Au. íkku økkurXÞk-økkuXý y÷øk Ãkzu Au íÞkhu yu s rðÞkuøkLkku Mkt˼o ynª MkkBÞ heíku rððu[fu íkÃkkMÞku Au. fkLkS yLku SðeLke ðuËLkk Ãký ¼e÷ Þwðf-ÞwðíkeykuLke ðuËLkk suðe s Au. (Ãk]. 134) yuLkwt áüktík Ãký LkkUæÞwt Au. Íðuh[tË {u½kýeyu Ãký LkkUÄ ÷eÄe
Au fu ÃkLLkk÷k÷Lke ‘{¤u÷k Sð’ {kt yk yuf÷ku yLku rLkhk¤ku «u{, «u{rfMMkku
LkÚke; yk íkku Mk{økú MÚkkrLkf ÷kufMktMkkhLku ÃkkuíkkLkk ð{¤{kt ÷uíkwt s¤¼B{h Au. yk íkku yu Mk{Mík MktMkkhLkk LkkLkk{kuxk «íÞuf Mðhk½kík Íe÷íke òýu fu fkuE økúk{kuVkuLkLke økkLk-íkkðze Au...’ (Ãk]. 20, ‘{¤u÷k Sð’Lke «MíkkðLkk)
yk{, yk ÷u¾{kt ÃkLLkk÷k÷Lkku ytíkhkí{k fuðku ÷kuf MkkÚku ykuík«kuík níkku íku íku{ýu íku{Lke fÚkkf]ríkykuLkkt ÃkkºkkuLkkt {Lkkuð÷ýku{kt yk÷uÏÞwt Au. ÷kufMk{]rØLkku {rn{k íkku {u½kýe, ÃkLLkk÷k÷ fu ¼økðkLkËkMkLkkt LkkÞfLkkrÞfkLke ¼kðLkk{kt yuf Mkh¾ku s Mkqh «økxkðu Au. yk{, ynª ÃkLLkk÷k÷Lkk MkkrníÞ{kt «økx Úkíkkt ¼kðMktðuËLkku, ykrËðkMke økeíkku{kt «økx Úkíke Þwðf-ÞwðíkeykuLke {Lkku¼kðLkkykuLku yÆ÷ ykrËðkMke MkkrníÞLkkt Þwðf-ÞwðíkeykuLku {¤íke ykðu Au. yux÷u s ÃkLLkk÷k÷{kt ðLkMðh çkhkçkh «økxâku Au íkuLku rððu[fu ynª «{kÛÞkuAu.
‘þkuÄMktÃkËk’ Lkk{Lkk zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkk yk rððu[Lk MktøkúnLkk Lkð ÷u¾ku{ktÚke ÃkMkkh Úkíkkt Mkns heíku ÷kufSðLk, ÷kufMk{ks yLku ÷kufMktMf]ríkLkku Ãkrh[Þ {¤u Au. ykrËðkMke ÷kufMktMf]ríkLku {q÷ððk {kxu íku{s íkuLku Mk{sðk {kxu su fux÷kf Mkt˼kuo rððu[fu ynª ¾ku÷e çkíkkÔÞk Au, íku{kt zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lke ykrËðkMke MkkrníÞ «íÞuLke ¾qçk s Ÿze MkqÍ yLku Mk{s «økxu Au. ÷kufMkkrníÞ nkuÞ fu ykrËðkMke MkkrníÞ nkuÞ íkuLkk MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLke «ð]r¥k íkku Mkíkík [k÷íke hnu Au. Ãkhtíkw ftXâ fu {kir¾f MkkrníÞLku {wrÿík YÃk{kt {qfe ykÃkðkÚke íkuLkwt ËMíkkðuSfhý ÚkkÞ íku Mðk¼krðf Au, Ãkhtíkw yk {wrÿík MkkrníÞLku Mkk[k yÚko{kt Mk{SLku íkuLke «k[eLkíkk, yiríknkrMkfíkk íku{s íkuLkwt MkktMf]ríkf {n¥ð íku{s íku{kt «økxíkk {kLkðSðLkLkk rðr¼LLk ¼kðkuLku rððu[fu su heíku ynª íkkhðe çkíkkÔÞk Au íku{kt rððu[fLke Mkßsíkk yLku ËûkíkkLkwt ËþoLk ÚkkÞ Au. Aíkkt íkxMÚkíkkÚke òuíkkt «Úk{ ÷u¾Lkk yrøkÞkh rð¼køkku{ktÚke rð¼køk 4 yLku 5Lkku rLkËuoþ Mkhík[qfu LkkUÄíkkt ¼w÷kÞku Au. çkeswt fu «Úk{ ÷u¾Lkku Ãk]. 19-20 ÃkhLkku ÃkìhuøkúkV, çkeò ÷u¾Lkk WÃkMktnkh YÃku Ãk]. 25-26 Ãkh suLkk íku YÃku {wfkÞku Au. Ëk.ík. ftXMÚk MkkrníÞ yu su íku òríkLkk ÷kufkuLke-Úke þY fhe, swËe swËe rðãkþk¾kLkk «ðkn MkkÚku òuze þfkÞk. íkku [kuÚkk ÷u¾{kt ‘ðehíkk«ÄkLk ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞku’ íkuLkk Mkk{krsf Mkt˼oðk¤k ÷u¾{kt Ãk]c - 45 WÃkh ÷kuf{nkfkÔÞ þçË Mkhík[qfu ÷kufkÏÞkLkku {kxu ðÃkhkÞku Au. ykìMkËuð, søkËu Ãkh{kh, nrÃkÞkËu
yuf MktþkuÄfLke rððu[Lkûkuºk íkhVLke økrík : ‘þkuÄMktÃkËk’
nkut¾÷e ðøkuhu{kt Ãký ðehíkk«ÄkLk ÷kuf-{nkfkÔÞkuLke su{ ‘nqhk’ {ktzðkLke rðrÄ ÚkkÞ Au.
Mk{økúÃkýu yk ykrËðkMke MkkrníÞLkk rððu[LkøkútÚk{ktÚke ÃkMkkh Úkíkkt rððu[fLkk fux÷kf økwýku «økx Úkíkk òuE þfkÞ íkuðk Au.
(1)MktþkuÄfLkwt rððu[Lk yuf rLkS {wÿk WÃkMkkðu Au.
(2)ykrËðkMke MkkrníÞLkk rððu[f÷ûke rðrðÄ yr¼øk{ku ynª «økx ÚkÞk Au.
(3)yufÚke ðÄw ÷u¾ku{kt rððu[fLkwt árü®çkËw ykrËðkMke ÷kufMk{wËkÞLke
«k[eLkíkkLku «økxkðLkkhwt hÌkwt Au.
(4)ykrËðkMke MktMf]rík yu ykÞoMktMf]ríkLkk rðfkMk{kt su Ãkqhfíkk Ãkwhðkh fhe Au íkuLkk rLkËuoþku rððu[fu MkkÄkh hsq fÞko Au.
(5)ykrËðkMke MkkrníÞ yu{Lke MktMf]rík, SðLkherík, ÄkŠ{fíkk MkkÚku fu íku{Lkkt rðrÄrðÄkLkku MkkÚku fux÷wt «ríkçkØ heíku òuzkÞu÷wt Au íku Ãký ynª rðøkíku LkkUÄkÞwt Au.
(6)ykrËðkMkeykuLkk Éíkw[¢ ykÄkrhík MkkrníÞ yLku íku{kt hnu÷e ÄkŠ{fíkk
Ãký ÷u¾-8 {kt hsq ÚkE Au.
(7)ykrËðkMke MkkrníÞ{kt ÷kufSðLkLkk rðrðÄ ¼kðku, ÄkŠ{f rðrÄrðÄkLkkuLkwt {qÕÞ ynª [ªÄe çkíkkÔÞwt Au.
(8)zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u SðLk¼h su ÷kufMk{wËkÞ MkkÚku fkÞo fÞwO íku ÷kufMk{wËkÞðíke çknw÷íkkLku Ãkk{ðk {kxu rððu[fu ynª r¼LLk r¼LLk heíku rðrðÄ Ãkrh«uûÞ{kt yk MkkrníÞLke {w÷ðýeLkk «ÞkMkku nkÚk ÄÞko Au.
(9)yuf rððu[f íkhefu íkuyku ÷øk¼øk Ëhuf çkkçkíkLke Mkáüktík [[ko fhíkk hÌkk Au. sYh sýkÞ íÞkt Ãkh¼k»kkLke f]ríkyku fu rðîkLkkuLkkt rðÄkLkku xktfeLku ÃkkuíkkLkk rð»kÞLku LÞkÞ ykÃkíkk hÌkk Au. íkw÷Lkkí{f árüyu Ãký fux÷ef rðøkíkkuLku rðrðÄ ÷u¾ku ytíkøkoík òuíkk-íkÃkkMkíkk hÌkk Au. (10)÷kufMkkrníÞ fu ykrËðkMke MkkrníÞ ytíku íkku «MíkwíkefhýLke f÷k Au. yu çkkçkík Ãký rððu[fu ð¾íkkuð¾ík LkkUÄe Au. ÷kufMk{wËkÞLke «MíkwíkefhýLke f÷kLku {wrÿík fheyu íÞkhu ÷kuff÷kLkwt Mkk[wt YÃk ykÃkýLku {¤íkwt LkÚke. yu
çkkçkík rðþu Ãký ¼økðkLkËkMk Mk¼kLk hÌkk Au.
(11) zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkk rððu[LkLke ¼k»kk MkkËe, Mkh¤ yLku ÷kuf¼kuøÞ hne Au.
(12)ykrËðkMke MkkrníÞLkk rððu[f ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u ynª ‘þkuÄMktÃkËk’{kt su ÷u¾ku økútÚkMÚk fÞko Au íku{kt íku{Lke ¾he rLkck, MðkæÞkÞ«erík, rð»kÞ «íÞuLke Mk¼kLkíkk, MkqÍ yLku ykrËðkMke MkkrníÞLke Mk{s árüøkku[h
ÚkkÞ Au.
(yuLk. yuMk. fkì÷us, ykýtËLkk ÃkrhMktðkË{kt «Míkwík fhu÷ku ÷u¾)
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
21.
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke
÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷
«Ëuþ
W¥kh økwshkíkLkk y{ehøkZ, Ëktíkk, ÃkkuþeLkk, ¾uzçkúñk, rðsÞLkøkh, ¼e÷kuzk, {k÷Ãkwh yLku {u½hs – yk ykX íkk÷wfk ¼qMíkhLke heíku ËwrLkÞkLkk yuf «k[eLk Ãknkz yhðÕ÷eLke LkkLke-{kuxe yLkuf rþ¾hkð÷eykuÚke ½uhkÞu÷k Au. yk rþ¾hkð÷eykuLke ík¤uxeyku{kt ykrËðkMke Mk{ksLkkt [kh sqÚkku ðMku Au. zwtøkhe ¼e÷, Mkku¾÷k økhkrMkÞk yLku zwtøkhe økhkrMkÞk suðkt ºký WÃkhktík Ërûký økwshkík{ktÚke ykðeLku fkÚkkuze ykrËðkMkeykuLkwt yuf LkkLkwt [kuÚkwt sqÚk Ãký ynª ðMkuAu.
«fkrþík ¼k»kk-MkkrníÞ : E. 1895Úke 1992 ynª ykÃkýku WÆu~Þ W¥kh økwshkíkLkk yk rðMíkkh{ktÚke MktÃkkrËík ÚkÞu÷k ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk fhðkLkku Au. yk rðMíkkh{kt Auf 1895Úke 1992Lkk Mk{Þ¾tz{kt yk rðMíkkh{ktÚke MktÃkkrËík yLku «fkrþík
ÚkÞu÷k ykrËðkMke ¼k»kk-MkkrníÞLke LkkUÄ zkì. þktrík¼kE
yk[kÞuo ÃkkuíkkLkk ÃkwMíkf ‘MkkçkhfktXkLke ¼e÷e ðkíkkoyku’ (1992)Lke ¼qr{fk{kt ykÃke Au. yk LkkUÄ «{kýu yk rðMíkkh{ktÚke MktÃkkrËík yLku «fkrþík ÚkÞu÷wt ¼k»kk rð»kuLkwt «Úk{ ÃkwMíkf VkÄh huðhtz ÚkkuBÃkMkLkLkwt Au. yu{ýu E.Mk. 1895{kt
Rudiments of the Bhili Language, Ahmedabad ÃkwMíkf «fkrþík fÞwO níkwt. yk ÃkwMíkf{kt huðhtz ÚkkuBÃkMkLku ¼e÷e þçËkðr÷ (ytøkúuS{kt) «rMkØ fhe Au. E.Mk. 1907{kt zkì. røkúyMkoLku Linguistic Survery of India, Vol. IX, Part III. Bhil Languages (1907){kt yk rðMíkkhLke ¼k»kkLkk æðrLkøkík íku{s ÔÞkfhýe {k¤¾kLku hsq fÞwO Au. yk ÃkAe E.Mk. 1943{kt zkì. xe.yuLk. Ëðuyu ‘®÷ÂøðÂMxf Mkðuo ykìV çkkìzoh÷kRLk ykìV økwshkík’ þe»kof Lke[u økwshkík rhMk[o MkkuMkkÞxeLkk Mkk{rÞf{kt su ÷u¾{k¤k ÷¾u÷e Au íku{kt yk rðMíkkhLke ¼k»kk rðþuLkk WÕ÷u¾ku òuðk {¤u Au. yk s Mkk{rÞf{kt 1952Lkk yur«÷Lkk ytf{kt «rMkØ ÚkÞu÷k, yk ¼k»kkLke «kÚkr{f íkÃkkMkLkk zkì. «çkkuÄfw{kh ÃktrzíkLkk ynuðk÷Lku þktrík¼kE yk[kÞo yk rðMíkkhLke ¼k»kk Ãkh ÚkÞu÷k fkÞoLkwt {n¥ðLkwt MkkuÃkkLk økýkðu Au.
zkì. þktrík¼kE yk[kÞo yk rðMíkkh{kt 1964Úke ûkuºkfkÞo ykht¼u Au. íkuLkk ÃkrhÃkkf YÃku E.Mk. 1965{kt ¼e÷e-økwshkíke þçËkðr÷ yLku 1967{kt økwshkíke-¼e÷e ðkík[eík Lkk{u íkuyku çku ÃkwÂMíkfkyku «økx fhu Au. yk ÃkwÂMíkfkykuLkwt çkku÷eøkík ¼k»kkþk†eÞ íkku {n¥ð Au s WÃkhktík yk rðMíkkh{kt «ðuþe ykrËðkMke Mk{ksLkwt fkuE Ãký «fkhLkwt fkÞo fhðk RåAíke yLÞ Mk{ksLke ÔÞÂõíkyku {kxu Ãký ½ýe WÃkÞkuøke Au. yk çktLku ÃkwÂMíkfkyku W¥kh økwshkíkLkk rðsÞLkøkh-¼e÷kuzk rðMíkkh{kt ðMkíkk zwtøkhe økhkrMkÞk ykrËðkMkeykuLkk ÷kuf{kLkMk{kt «ðuþðkLkk îkh suðe Au.
E.Mk. 1974{kt zkì. rMkØhks Mkku÷tfe ‘íMkk{¤uSLkT økhk nßò : þk{¤kSLkk økhkMkeykyku’ (y«økx) Ãkeyu[.ze. (økwshkík ÞwrLk. y{ËkðkË)Lkku þkuÄ{nkrLkçktÄ ÷¾u Au. yk «ík{kt yu{ýu yk rðMíkkhLkk zwtøkhe økhkrMkÞkykuLkku Mk{ksþk†eÞ yÇÞkMk fÞkuo Au. yk yÇÞkMk fhíkkt íkuyku yk rðMíkkhLke ¼k»kk yLku ÷kufMkkrníÞLkkt rðrðÄ MðYÃkkuLkkt yufrºkík fhu÷kt ËkuZuf nòh sux÷kt WËknhýku ykÃku Au. zkì. yk[kÞo LkkUÄu Au fu “yk fkÞo ftE LkkLkwtMkqLkwt Lk økýkÞ.”
MkkçkhfktXkLke ¼e÷e ðkíkkoyku (1992){kt zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk
1983Úke 1992Lkk Mk{Þ¾tz{kt ¾uzçkúñk yLku Ëktíkk íkk÷wfk{ktÚke MktÃkkrËík yLku «fkrþík ÚkÞu÷kt ‘÷e÷k {kurhÞk’ (1983), ‘Vq÷hktLke ÷kze’ (1983), ‘yhðÕ÷e
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
ÃknkzLke ykMÚkk’ (1984/1988), ‘zwtøkhe ¼e÷kuLkk ËurðÞkðk¤kLkk yhu÷k : Lkð÷k¾ Ëuðeyku yLku fh{ehku’ (1987) yLku ‘yhðÕ÷e÷kufLke ðne-ðkíkku’ (1992, ðeh[t˼kE Ãkt[k÷ MkkÚku) – yk Ãkkt[ ÃkwMíkfkuLkku WÕ÷u¾ zkì. þktrík¼kE yk[kÞo fhu Au. yk ÃkAe LkkUÄu Au, “yk «òLkkt MkkrníÞrð»kÞf ÚkÞu÷kt fkÞkuoLku òuíkkt sÚÚkku íku{s økwýð¥kk yu{ çktLku árüyu, rLk:þtfÃkýu, íku yíÞtík LkkUÄÃkkºk økýkðe þfkÞ.”
yk WÃkhktík íkuyku LkkUÄu Au, “yk «fkrþík fkÞkuo WÃkhktík zkì. ¼økðkLkËkMkLke AÃkkE hnu÷e ‘hkXkuhðkhíkk’Lkku yLku íku{Lke ÃkkMku yk «òLkk rðrðÄ ‘yhu÷k’ykuLke íku{s ‘¼e÷e hk{kÞý’ yLku ‘¼e÷e {nk¼khík’Lke íkiÞkh fhu÷e nMík«íkku hnu÷e Au íkuLkku Ãký ynª WÕ÷u¾ fhðku ½xu Au.” zkì.þkÂLík¼kE yk[kÞo (¾uzçkúñk-rðsÞLkøkh-¼e÷kuzk íkk÷wfku)
zkì. yk[kÞo 2006{kt «økx ÚkÞu÷k ÃkwMíkf ¼e÷e-økwshkíke þçËfkuþ Ãk]. 6 WÃkh ÷¾u Au, “Auf 1964{kt ¾uzçkúñk íkk÷wfk{kt «ðkMk fhðkLkwt Úkíkwt íÞkhu íÞkt «ðíkoíkk zwtøkhe ¼e÷e Lkk{u yku¤¾kíkk ¼k»kk-MðYÃkLke Ãký yLkuf økã-Ãkã f]ríkyku y{u æðrLk{wrÿík fhe ÷eÄe níke. yk{ktLke fux÷ef «fkrþík f]ríkykuLke LkkUÄ y{u ‘MkkçkhfktXkLke ¼e÷e ðkíkkoyku’ (1992){kt ykÃke Au. yk s ¼k»kk MðYÃkLke ¼e÷e økã-Ãkã f]ríkyku zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u Ãký «fkrþík fhe Au. íku ytøkuLke rðøkík Ãký y{u yk ÃkwMíkf{kt «Míkwík fhe Au.”
MkkçkhfktXkLke ¼e÷e ðkíkkoyku - yuf ¼k»kkøkík-Mkk{krsf rð&÷u»kýþe»kof yLku ÃkwMíkfLkwt ík÷MÃkþeo yæÞÞLk fhðkÚke Mknusu Mk{òÞ Au fu ÷u¾fLkku {wÏÞ WÆu~Þ æðrLkík¥ðeÞ, YÃkík¥ðeÞ, þçËík¥ðeÞ, ðkõÞík¥ðeÞ yLku
Mk{ksík¥ðeÞ – yu{ Ãkkt[ «fkhu ¼k»kkÃk]Úk¬hý fhe íkuLkk ykÄkhu su íku çkku÷eLkwt MðYÃk íkkhððkLkku Au. yk ¼k»kkLkk Ãk]Úk¬hýÚke ¼k»kk-çkku÷eLkkt çku MðYÃkku MÃkü ÚkkÞ Au. yuf ¾uzçkúñk íkk÷wfkLkk zwtøkhe ¼e÷kuLke ¼e÷e yLku rðsÞLkøkh-¼e÷kuzkLkk økhkrMkÞkykuLkwt - økhkrMkÞk çkku÷eLkwt MðYÃk WÃkhktík ¼k»kf fu {krníkeËkíkkyu su heíku fne Au yu fnuýe{kt æðrLk{wrÿík fhe çkku÷erð¿kkLkLkk rLkÞ{ku «{kýu þk†eÞ heíku r÷rÃk÷u¾Lk fhe ðkíkkoyku MktÃkkrËík fhe Au. yuÚke ÷kufMkkrníÞLkk yÇÞkMk {kxu Ãký yk çktLku ¼k»kkMðYÃkLke ðkíkkoyku çknw{qÕÞ Au. yu{ýu ¾uzçkúñk íkk÷wfk{kt ðMkíkk zwtøkhe ¼e÷ Mk{ksLke 7 ðkíkkoyku yLku rðsÞLkøkh-¼e÷kuzk-{u½hs íkk÷wfkLkk ¼e÷ økhkrMkÞk Mk{ksLke 2 ðkíkkoyku-
yu{ fw÷ 9 ðkíkkoyku yk ÃkwMíkf{kt ykÃke Au. Lkð ðkíkkoyku ¢{þ: yk «{kýu
Au : 1. Mkk÷kuh xwXe ÍwøkkuÍwøk 2. ËuðLkkhkÞý 3. yuËÞTý Lku MkuËÞTý 4. {kuxeÞkh 5. MkkuLkçkk 6. R{÷ku Lku LkkÚkeyku 7. Lkkøk Í{kE 8. zw{zw{kzw{ 9. MkkrMk ykÞ.
ðkíkkoyku{kt «rík®çkrçkík Úkíkk «òSðLkLkk WÕ÷u¾ku Ãký ÷u¾fu fÞko Au. ‘økwshkíkLkk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkku RríknkMk’Lkk ÷u¾f zkì. nMkw Þkr¿kf Ãk].189 WÃkh LkkUÄu Au, “økúk{eý yLku ykrËðkMke çktLku ftXÃkhtÃkhkLkkt ËMíkkðuSfhý, MktÃkkËLk yLku MktþkuÄLkûkuºku þk†eÞ ÃkØríkLke heíku {n¥ðLkku ð¤ktf ÷kðeLku WLLkík ÂMÚkh yuðku Míkt¼ MÚkÃkkÞ Au íku þktrík¼kE yk[kÞoLkkt yk ûkuºkkuLkkt fkÞkuoÚke. {q¤ íkku yu rðîkLk ¼k»kkþk†e çkku÷e ûkuºku MkkíkíÞÃkqýo Mkðko&÷u»ke Mkðuoûkýkí{f fkÞo nkÚk Ähu Au. ykðkt fkÞkuo{kt Mkk{kLÞ heíku íkku «&LkÃk]åAk yLku ðkík[eík îkhk ¼k»kkçkku÷efeÞ Mkk{økúeLku yufXe fhe íkuLkwt Ãk]Úk¬hý fhíkku, ð÷ýkurLkÞ{ku çkktÄíkku yÇÞkMk nkÚk Ähðk{kt ykðíkku nkuÞ Au...Ãkhtíkw yk ¼k»kkþk†e ÷kufrðãkrðËu rLkrùík ûkuºkLke çkku÷eLkk ¼k»kfkuLku - íku Ãký swËkt swËkt ðÞsqÚk, òrík-¿kkríkLkk ÃkMktË fheLku yu{Lku ykðzíke nkuÞ íkuðe fÚkkyku fnuðk «uÞko yLku íkuLkwt æðrLk{wÿý-r÷rÃk÷u¾Lk fheLku íkuLkk {q¤ ÃkkXLkwt ËMíkkðuSfhý fÞwO.”
¼k»kkrð¿kkLke yLku ÷kufMkkrníÞrðËT MktÃkkËfLkk ÃkkXLkk MktÃkkËLk{kt íkkÂ¥ðf íkVkðík Au. ÃkkÞkLkku ¼uË Au. ¼k»kkrð¿kkLke ¼k»kkLkwt MðYÃk yLku su íku ¼k»kkçkku÷eLkk ÔÞkfhýLkku yÇÞkMk fhðk ÷kufftXÚke f]rík «kÃík fhu Au. ßÞkhu
÷kufMkkrníÞrðËT-MktÃkkËf økkÞf-fÚkfLke f]ríkLke f¤kí{f «MíkwríkLku æÞkLk{kt hk¾eLku
MkkIËÞkoí{f f]rík «kÃík fhðkLkku «ÞíLk fhu Au. yk{, çktLkuLkk ÃkkX-MktÃkkËLkLkk yr¼øk{ku y÷øk y÷øk Au.
¼k»kkþk†e ¼k»kf fu {krníkeËkíkkLku ÃkkuíkkLkk ½uh fu su íku «ËuþLkk økk{Lke Ãkt[kÞík f[uhe fu «kÚkr{f þk¤k{kt çkku÷kðe f]rºk{ heíku fnuðzkðeLku ÃkkX «kÃík fhe þfu Au. íku f]rík økuÞ nkuÞ yLku hkrøkÞkLkk MknÞkuøkÚke økðkíke nkuÞ íkkuÃký {wÏÞ økkÞfLku ÃkkuíkkLke RåAk {wsçkLkk MÚkkLku çkku÷kðe økã{kt fnuðzkðeLku ÃkkuíkkLkwt fk{ fZkðe ÷u Au.
ßÞkhu ÷kufMkkrníÞLkk MktÃkkËfLkwt fkÞo yLkuf heíku r¼LLk yLku {w~fu÷ Au. ykÚke ykht¼{kt su íku òríkLkk Mk{ksLku íkuLke ¼kiøkkur÷f ÃkrhÂMÚkrík{kt sELku Mk{sðku Ãkzíkku nkuÞ Au. yk ÃkAe ykðwt {kir¾f MkkrníÞ su íku Mk{ksLkk ÄkŠ{f-
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
Mkk{krsf ÃkðoLkk ðkíkkðhý{kt su íku MÚk¤u yLku Mk{Þu økkÞf-fÚkf yLku íkuLkk
MknÞkuøkeyku îkhk f¤kí{f fÚkLk-MðYÃk Äkhý fhu Au, íku MÚk¤u yLku Mk{Þu sELku yk Mk{ksLkk ÷kuf MkkÚku n¤e{¤eLku íkÚkk rðrÄ-rðÄkLk{kt Mkn¼køke ÚkELku MktÃkkËfu {kýe-«{kýeLku æðrLk{wrÿík fhe MktÃkkrËík fhðkLktw nkuÞ Au. íkku s ÷kufMkkrníÞLkku su íku MðYÃk-«fkhLkku ÃkkX; su{ fu ÷kuføkeík, ÷kuffÚkk, ÃkwhkfÚkk, ÷kufkÏÞkLk, ÷kuf{nkfkÔÞ ðøkuhu {u¤ðe þfkÞ Au. zkì. nMkw Þkr¿kf ‘ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkku RríknkMk’ Ãk]. 74-75 WÃkh LkkUÄu Au. fu “©e ÷k÷[t˼kE rLkLkk{k Auf E. 1959 ({ýfku-2 ¢{ktf1136){kt ‘rþÞk¤Lkku økðo WíkkÞkuo’ Ãkt[{nk÷Lkk ¼e÷ku{kt «[r÷ík ÷kuffÚkk ykÃku Au. yk ÷kuffÚkk ¼e÷e çkku÷eLke ÷ZýkuLke rðþu»kíkkyku MkkÚku r÷rÃkçkØ ÚkE
Au. ÷kuffÚkkLkk þk†eÞ YÃkLkk MktÃkkËLk{kt fÚkfLke ÃkkuíkkLke s çkku÷e{kt fnuðkíke fÚkkLku r÷rÃkçkØ fhðkLke su ÃkØrík þktrík¼kE yk[kÞoÚke ykht¼kE yLku ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Úke ykøk¤ ðÄe yu Ãkqðuo Auf E.1959{kt ykðwt yk÷u¾Lk ÚkÞwt
Au. ‘ÃkAeLkk íkçk¬u ðkíkko çkLkkððkLkk ÔÞk{kunLku fkhýu fÚkkLkk ËMíkkðuSfhýLke
fki{kÞo-þwrØ y¤ÃkkE, su þktrík¼kE yk[kÞoLkk ‘nUzku ðkík {kìtzeyu’ (1990)Úke MktÃkkËLkLke þk†eÞíkkLkk hkn Ãkh ykðe, Ãkhtíkw yk ÃkØríkLkkt {q¤ ynª Aêk ËkÞfkLkk ytík ¼køk{kt (÷k÷[tË rLkLkk{kÚke) s çktÄkíkkt òuE þfkþu.” (Ãk]. 75).
{ýfk{kt W¥kh økwshkíkLkwt ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ
E.Mk. 1957Úke E.Mk. 1979 MkwÄe fkÞohík hnu÷e ÷kufMkkrníÞ Mkr{ríkyu ‘økwshkíke ÷kufMkkrníÞ{k¤k’Lkk yufÚke [kiË {ýfk «rMkØ fÞko Au. yk {ýfkLkwt ÃkwLk: þk†eÞ MktÃkkËLk zkì.nMkw Þkr¿kfu fÞOw Au. yk þk†eÞ MktÃkkËLk{ktÚke
E.Mk. 2011{kt yu{ýu ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ y÷øk íkkhðe, MktÃkkrËík fhe ‘økwshkíke ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ’ Lkk{Lkku økútÚk «økx fÞkuo Au. yk WÃkhktík yk s ð»ko{kt ‘økwshkíkLkk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkku RríknkMk’ «økx fÞkuo Au. yk økútÚkLkk «fhý-4{kt ÷kufMkkrníÞ{k¤kLkk {ýfk{kt MktÃkkrËík ÚkÞu÷k ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkku RríknkMk yk÷uÏÞku Au. yk ÃkwMíkfLkk Ãk]c-58 WÃkh nMkw Þkr¿kf E.Mk. 1963{kt «økx ÚkÞu÷k ÷kufMkkrníÞ{k¤kLkk {ýfk-3{kt «økx ÚkÞu÷k ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLke rðøkík ykÃku Au : “(1) ykrËðkMke sLkíkkLkkt ÷kuføkeíkku, MktÃkkËf ÷k÷[t˼kE Äq¤k¼kE rLkLkk{k, ¢{ktf 1153Úke 1170, Ãk]. 30Úke 40 (2) ¼Y[ rsÕ÷kLkk
ykrËðkMkeyku{kt økðkíkkt økeík, Mkt. ðkze÷k÷ X¬h, ¢{ktf : 1171Úke 1196, Ãk]. 41Úke 53 yk ÃkAe (3) MkkçkhfktXkLkk ykrËðkMkeykuLkkt økeík ¢{ktf 1197Úke 1204, Ãk]. 53Úke 70, – yk ykX økeíkkuLkk MktÃkkËfLkwt Lkk{ {ýfk-3{kt {¤íkwt LkÚke. Ãkhtíkw yk ykX økeíkku Ãký ¼Y[ rsÕ÷kLkk ykrËðkMkeyku{kt økðkíkkt økeík ÃkAe yuLkk yLkwMktÄkLku ykðíkkt nkuðkÚke yk økeíkkuLkk MktÃkkËf Ãký ðkze÷k÷ X¬h nkuE þfu Au. 1Úke 14 {ýfkLke Mkqr[ çkLkkðLkkh økwshkík MkkrníÞ yfkË{eLkk økútÚkÃkk÷ rfhex þwf÷ Ãký MkkçkhfktXkLkk ykrËðkMkeykuLkkt økeíkLkk MktÃkkËf ðkze÷k÷ X¬hLku Ëþkoðu Au. yk Ãknu÷kt ËþkoÔÞwt Au yu «{kýu W¥kh økwshkíkLke ykrËðkMke ¼k»kkLke árüyu VkÄh hðhtz ÚkkuBÃMkLku 1895{kt «fkrþík fhu÷e ¼e÷e þçËkðr÷Lku ykht¼®çkËw økýkðe þfkÞ. ÷kufMkkrníÞLke árüyu zkì. nMkw Þkr¿kf, økwshkíkLkk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk Ãk].59 WÃkh LkkUÄu Au yu «{kýu MkkçkhfktXkLkk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk ËMíkkðuSfhýLkku ykht¼ yk Ãknu÷kt 1963{kt {ýfk-3{kt MkkçkhfktXk{ktÚke MktÃkkrËík yk ykX ykrËðkMke ÷kuføkeíkkuLku økýkðe þfkÞ. yk ÷øLkøkeíkku Au. {whsw ({wprhÞwt), çkkshkuX, ÃkkE, Ãker¤Þwt (ÃkkLkuíkh) suðk þçËku W¥kh økwshkíkLkk rðsÞLkøkh, ¼e÷kuzk íkk÷wfkLke zwtøkhe økhkrMkÞk çkku÷eLkk Au.
Mkrðíkk hkýÃkwhk (rðsÞLkøkh-¼e÷kuzk íkk÷wfku)
E.Mk. 1969{kt «økx ÚkÞu÷k {ýfk-11{kt Mkrðíkk hkýÃkwhkLkkt ¢{ktf 94 Úke 104, Ãk]. 202 Úke 212 MkwÄeLkkt 11 økeíkku MktÃkkrËík ÚkÞkt Au. yk 11 økeíkku{kt çku økeíkkuLkk {krníkeËkíkkykuLkkt Lkk{ Ãký ykÃÞkt Au. økeík-7 øk÷fe MkÃkhze (Lkx-çkòrýÞk †e)Lkk {krníkeËkíkk fkÂLík÷k÷ ¾hkze (økhkrMkÞk ykrËðkMke) Au. økeík-8Lkk {krníkeËkíkk zkÌkk¼kE ¾hkze Au.
økeík-7, ‘øk÷fe MkÃkhze’Lke ¼qr{fk{kt ËþkoÔÞwt Au fu øk÷fe Lkk{Lke çkòrýÞkLke yuf †e Vhíke Vhíke WËuÃkwh ÃknkU[e yLku hkòLke Lkshu Ãkze. hkò {kun ÃkkBÞku yLku øk÷fe MkkÚku þhík fhe fu ík¤kðLkk Mkk{Mkk{uLkk çku fktXk ðå[u çkktÄu÷k Ëkuhzk Ãkh Lkk[eLku yuf AuzuÚke çkesu Auzu ÃknkU[u íkku hkò íkuLku yÄwO hks ykÃku. øk÷fe þhík Síke sðkLke yýe Ãkh níke íÞkhu fwrx÷ hkòyu ËkuhzkLkku Auzku fÃkkðe Lkk¾íkkt Ëkuhzk Ãkh Lkk[íke ykðíke øk÷fe ík¤kð{kt ÃkzeLku {]íÞw Ãkk{e.
yk s «fkhLkwt økeík ¾uzçkúñk-Ëktíkk íkk÷wfkLkk ¼e÷ku{kt ¼k»kk-çkku÷e Vuhu
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
Mkktøkku ([{o íkk÷ ðkã)Lkkt økeíkku{kt økðkÞ Au. ynª hkò þhík Lkx-†eLkk Ãkrík
fk¤k Lkx MkkÚku fhu Au. ynª hkò Ãkkuíku Ëkuhzwt fkÃku Au. Lkx †e ík¤kð{kt ÃkzeLku
{hý Ãkk{u Au. (MkkçkhfktXkLkkt økeíkkuLke ðÄw {krníke {kxu swyku økwshkíkLkk
ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkku RríknkMk, «fhý-4)
rËLkfhhkÞ ðkuhk (økúk{eý Mk{ksLkkt ÷kuføkeíkku)
E.Mk. 1970{kt «fkrþík {ýfk-12{kt (1) MkkçkhfktXkLkk
ykrËðkMkeykuLkkt ÷kuføkeíkkuLkk MktÃkkËf rËLkfhhkÞ ðkuhk Au. ‘MkkçkhfktXkLkk ykrËðkMkeykuLkkt ÷kuføkeíkku’ þe»kof ík¤u ykÃku÷kt yk 14 økeíkku MÃküík: ykrËðkMke Mk{ksLkkt LkÚke. íkuLkku yÇÞkMk fhíkkt Mknusu Mk{òÞ Au fu yk økeíkku MkkçkhfktXk rsÕ÷kLkk ®n{íkLkøkh, «ktríks yLku Ezh íkk÷wfkykuLkk økúk{eý rðMíkkhLkkt Au. yk økeíkku MktÃkkrËík ÚkÞkt Au yu Mk{Þu ®n{íkLkøkh íkk÷wfk{kt ykðu÷k yk {khk økk{ ò{¤k{kt Ãký yk{ktLkkt fux÷ktf økeíkku økðkíkkt níkkt.
ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkku RríknkMk{kt Ãk].119 WÃkh nMkw Þkr¿kf LkkUÄu Au, “20{e MkËeLkk 7{k ËMkfk{kt ËrûkýLkk ykrËðkMkeykuLke {kir¾f h[LkkykuLkkt
MktÃkkËLkkuLke Mkk{u MkkçkhfktXkLkk økhkrMkÞk yLku ¼e÷ h[Lkkyku «{ký{kt ykuAe ÚkE Au. yu{kt su Lkðwt Ãkqh ykÔÞwt íku ¼økðkLkËkMkLkkt fkÞkuoÚke.” nMkw Þkr¿kfLkk 1
Úke 14 {ýfkLkk ÃkwLk: þk†eÞ MktÃkkËLkÚke {u½kýe ÃkAe {tË Ãkzu÷k ÷kufrðãkfeÞ
MktÃkkËLkLku Lkðku ðuøk {éÞku yLku ÷kufrðãkLkk rðïfkuþLke yuf Lkðe rËþk Q½ze.
rðsÞÃkw»Ãkk ¼økkuhk (rðsÞLkøkh-¼e÷kuzk íkk÷wfku)
rðsÞÃkw»Ãkk ¼økkuhkyu 1994{kt ‘røkrh{k¤kLkk xnwfk’ Lkk{u ÷øLkøkeíkku
MktÃkkrËík fÞkO Au. yk Mkt[Þ{kt rðsÞLkøkh rðMíkkh{kt ðMkíkk zwtøkhe økhkrMkÞk
Mk{ksLkkt 80 ÷øLkøkeíkku MktÃkkrËík ÚkÞkt Au. yuLkwt yk{w¾ ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u ÷ÏÞwt Au. ykht¼{kt rðsÞÃkw»Ãkkyu zwtøkhe økhkrMkÞk ykrËðkMkeykuLkwt ÷kufSðLk yk÷u¾e, ÃkeXeLke MLkkLkrðrÄÚke ykht¼e fLÞkrðËkÞ MkwÄeLkkt ÷øk¼øk 37 sux÷kt rðrÄ-rðÄkLkkuLkkt ðýoLk Mk{uík ÷øLkøkeíkku MktÃkkrËík fÞkO Au. ykÚke zwtøkhe økhkrMkÞk Mk{ksLkku ÷øLkkuíMkð ¼kðf yLku yæÞuíkk Mk{ûk «íÞûk ÚkkÞ Au. ÷øLkøkeíkkuLkk y½hk þçËku yÚko Mk{uík ykÃÞk Au. ykÚke ÷øLkøkeíkku Mk{ksSðLkLkk Mkt˼o{kt {kýe þfkÞ Au. rðsÞÃkw»Ãkk ¼økkuhk yk s ¿kkríkLkkt nkuðk WÃkhktík rðsÞLkøkh íkk÷wfkLkwt Mk½Lk ûkuºkfkÞo fhe, yk ÷øLkøkeíkku þk†eÞ heíku MktÃkkrËík fÞkO Au. ykÚke ÷kufMkkrníÞLke heíku íkku {qÕÞðkLk Au. WÃkhktík Mk{ksþk†eLku Ãký WÃkÞkuøke
Au. yk{ Aíkkt økeíkku ykÃkLkkh økkÞfku yLku rðrÄ-rðÄkLkku ykÃkLkkh
{krníkeËkíkkykuLkkt Lkk{, økk{, ô{h ðøkuhuLke {krníke ykÃkðkLkwt hne økÞwt Au. Auf 1994{kt rðsÞLkøkh-¼e÷kuzk íkk÷wfk{kt ðMkíkk zwtøkhe økhkrMkÞk Mk{ksLkwt ÷øLkøkeíkkuLkwt þk†eÞ ÃkØríkyu ÚkÞu÷wt «Úk{ MktÃkkËLk yÇÞkMkeyku yLku ¼kðfkuLku «kÃík ÚkkÞ Au.
{rhÞk©uMk r{íMfkçknuLk (rðsÞLkøkh íkk÷wfku)
{rhÞk©uMk r{íMkfkçknuLkLkwt {q¤ ðíkLk yLku WAuh M÷kuðurLkÞk (ÞwhkuÃk).
yk fìÚkr÷f Mkkæðe Mºkeyu W¥kh økwshkíkLkk rðsÞLkøkh íkk÷wfkLkk ÷wMkrzÞk økk{Lku ÃkkuíkkLkwt ÄkŠ{f f{oûkuºk çkLkkÔÞwt. íkuyku økwshkíke ¼ÛÞkt yLku zwtøkhe økhkrMkÞk Mk{ks MkkÚku ykuík«kuík ÚkE ykrËðkMke MºkeykuLkk SðLkLke Mk{MÞkyku Ëqh fhðkLkk «ÞíLkku íkhV ÃkkuíkkLkwt ÷ûÞ furLÿík fÞwO. yu{Lkk îkhk MktÃkkrËík-r÷r¾ík “hksfw{khe Vq÷ðtíke : zwtøkhe økhkrMkÞk ÷kuffÚkkyku” ÃkwMíkf{kt ‘«Úk{ MºkeLkwt MksoLk’, ‘MkwðýoÞwøk yLku «÷Þs¤’, ‘MkkÃkLke ¼ux yLku fýçke fLÞk’, ‘hksfw{khe Vq÷ðtíke’ suðe 14 sux÷e fÚkkyku ykÃke Au. y÷çk¥k, {rhÞk©uMk r{íMfkçknuLku yk fÚkkyku økhkrMkÞk ykrËðkMke Mk{ksLke ÔÞÂõíkyku ÃkkMkuÚke Mkkt¼¤eLku ÃkkuíkkLke Mksof «rík¼kLkku rðrLkÞkuøk fhe {kLÞ økwshkíke ¼k»kk{kt yk÷u¾e Au. yk{ Aíkkt yuf rðËuþe ÔÞÂõík økwshkíke ¼ýeþe¾eLku ÷kuffÚkkyku ÃkkuíkkLke heíku MktÃkkrËík fhu yu fkÞo ½ýwt frXLk Au. yu{kt íkuyku ÃkkuíkkLkk nuíkw{kt MkV¤ hÌkkt Au. zkì. «¼wËkMk Ãkxu÷ (rðsÞLkøkh íkk÷wfku) rðsÞLkøkh rðMíkkh{ktÚke zkì. «¼wËkMk Ãkxu÷u 2009{kt ‘yhðÕ÷eLke
÷kufMktÃkËk’Lkk Lkk{u 21 ÷kuføkeíkku MktÃkkrËík fÞkO Au. WÃkhktík zwtøkhe økhkrMkÞk Mk{ksLkk ÷kufSðLkLkk Mkt˼o{kt yk ÷kuføkeíkkuLkku ykMðkË Ãký fhkÔÞku Au. yk ÷øLkøkeíkkuLkwt MktÃkkËLk Au. ykÚke ykht¼u MktÃkkËfu zwtøkhe økhkrMkÞk Mk{ksLke rðrþü ÷øLk«Úkk yLku yk Mk{Þu Úkíkkt rðrÄrðÄkLkkuLke MktûkuÃk{kt [[ko fhe Au. Ãkhtíkw yk ¾kux yu{ýu rzMkuBçkh-2014{kt «økx ÚkÞu÷k yu{Lkk ÃkwMíkf ‘zwtøkhe økhkrMkÞk’{kt Ãkqhe fhe Au. yk ÃkwMíkf{kt yu{ýu yk Mk{ks{kt «[r÷ík ÷øLkLkk heíkrhðkòu yLku ÷øLkrðrÄykuLkwt rðMíkkhÚke ðýoLk fÞwO Au. WÃkhktík ‘zwtøkhe økhkrMkÞkykuLkwt ÷kufðkÊT{Þ’ Lkk{u «fhý-6{kt økhkrMkÞk Mk{ksLkk ÷kufSðLkLke rðrþü yr¼ÔÞÂõíkyku ÷kuføkeíkkuLkkt WËknhýku MkkÚku yk÷u¾e Au.
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt
yhðÕ÷eLke ÷kufMktÃkËk ÃkwMíkf{kt MktÃkkËfu ÷øLkøkeíkkuLkwt MkkrnÂíÞf árüÚke
hMkkMðkËLk fhkÔÞwt Au. ykÚke økhkrMkÞk Mk{ksLkk ÷øLk Lk]íÞøkeíkkuLkk rðrþ»x yÚkkuoLkk Mkt˼o{kt ÷øLkkuíMkð {kýðk{kt ¼kðfLku Mkh¤íkk hnu Au. yk{ Aíkkt fux÷ktf ÷øLkøkeíkku{kt økhkrMkÞk çkku÷eLkk þçËkuLkk MÚkkLku {kLÞ økwshkíke þçËku
Ãký «ðuþ ÃkkBÞk Au. yuftËhu yk þk†eÞ MktÃkkËLk{kt økeíkku ßÞktÚke «kÃík ÚkÞkt Au yu {krníkeËkíkkykuLkkt Lkk{-Xk{ (økk{)Lke {krníke Ãký ykÃkðk{kt ykðe Au. frXLk þçËkuLkk yÚkkuo Ãký ykÃÞk Au. zwtøkhe økhkrMkÞk (2014) ÃkwMíkfLkk «fhý-6Lkk WÃkMktnkh{kt zkì. «¼wËkMk Ãkxu÷ LkkUÄu Au, “zwtøkhe økhkrMkÞkykuLke MktÞwõík fwxwtçk«Úkk, çkk¤÷øLk, ¼køkuzwt ÷øLk, rËÞhðxwt, çknwÃkíLkeíð, çkrnøkkuoºk ÷øLk, ðuh-Íuh suðk Mkk{krsf Mkt˼kuo, MðkíktºÞ«erík, ©Øk-{kLÞíkkyku, øk{k-yýøk{k ðøkuhu ÷kuføkeíkku{ktÚke Mkns-Mkh¤ heíku s MVwx ÚkE ykðu Au. íkku ÃkeXe «MktøkLkkt økeíkku{kt y¼kð yLku nkz{kheyku ðå[uÞ ykrËðkMke «ò fuðk ykLktË-W{¤fk Lku WÕ÷kMkÚke ÷øLk«MktøkLke Wsðýe fhu Au íkuLkwt Mk[kux r[ºk MkktÃkzu Au. íkku «ýÞ-þ]tøkkh ¼kðLkkt ÷kuføkeíkku{kt Þwðk ÓËÞLkk {Lkku¼kðkuLke fkÔÞíðMk¼h yr¼ÔÞÂõík íkku yuðk y[tçkk{kt {qfe Ëu Au fu {nËtþu rLkhûkh-yÕÃkrþrûkík yk «ò fkÔÞËeûkk õÞktÚke Ãkk{e nþu ? yuðku «&Lk Mknusu ÚkkÞ.’’ (Ãk].111)
«fhý-7{kt «¼wËkMk Ãkxu÷, rðsÞÃkw»Ãkk ¼økkuhk yLku Ãktfs Ãkxu÷ îkhk MktÃkkrËík ÚkÞu÷kt ÷kuføkeíkkuLkkt ÃkwMíkfkuLkku yÇÞkMk fÞkuo Au. Ãktfs Ãkxu÷ (rðsÞLkøkh íkk÷wfku)
zkì. Ãktfs Ãkxu÷u 2010{kt ‘ykrËðkMkeykuLkkt ÷kuføkeíkku’ þe»kof ík¤u rðsÞLkøkh íkk÷wfk{kt ðMkíkk økhkrMkÞk yLku fkÚkkuze ykrËðkMkeykuLkkt ÷kuføkeíkkuLkwt MktÃkkËLk fÞwO Au. yk MktÃkkËLk{kt çktLku òríkykuLkk økeíkkuLku çku y÷øk y÷øk rð¼køkku{kt rð¼krsík fÞkO Au. ykÚke çku y÷øk y÷øk òríkLkk ykrËðkMke Mk{ksLkkt ÷kuføkeíkkuLkku Ãkrh[Þ {¤u Au. ynª {kuxk¼køku ÷øLkøkeíkku MktÃkkrËík ÚkÞkt Au. ynª Lk]íÞøkeíkku yLku Lk]íÞ rðLkkLkkt økeíkku MktÃkkrËík ÚkÞkt Au. çktLku Mk{ksLkk ykrËðkMkeykuLkkt ½h, ½hð¾he, Ãknuhðuþ, ¾kuhkf ðøkuhuLkku «kÚkr{f Ãkrh[Þ ykÃkðk{kt ykÔÞku Au. fkÚkkuze ykrËðkMkeyku Ërûký økwshkík{ktÚke ykðeLku ynª W¥kh økwshkík{kt ðMÞk Au íkuLke {krníke Ãký ynª «kÃík ÚkkÞ Au. fw÷ 102 økeíkku{kt
35 ÷kuføkeíkku fkÚkkuze ykrËðkMke Mk{ksLkkt Au. 5 økeíkku yktsýk Ãkxu÷ Mk{ksLkkt
Ãký «ðuþ ÃkkBÞkt Au. yk ÷kuføkeíkku {krníkeËkíkkykuLkkt Lkk{-Xk{-ô{h yLku ykuAe þçËkÚko Mkqr[ MkkÚku MktÃkkrËík ÚkÞkt Au. røkhÄh÷k÷ Xk. Ãkxu÷ (rðsÞLkøkh íkk÷wfku)
zkì. røkhÄh÷k÷ Xk. Ãkxu÷ {k[o, 2012{kt ‘økhkrMkÞk ykrËòrík{kt Mk{ks yLku MktMf]rík yÇÞkMk’ Lkk{Lkku þkuÄ«çktÄ «økx fhu Au. ÷u¾fu rðsÞLkøkh ykxToMk fkì÷us{kt 13 ð»ko yæÞkÃkLkfkÞo fÞwO Au. ykÚke rðsÞLkøkh íkk÷wfk{kt ðMkíkk zwtøkhe økhkrMkÞk Mk{ksLkku Mkkhku yuðku Ãkrh[Þ Au. zwtøkhe økhkrMkÞk ytík÷oøLk ðíkwo¤{kt çkrnøkkuoºk ÷øLkMktçktÄku Ähkðíke òrík Au. «Míkwík yÇÞkMk MkkçkhfktXk rsÕ÷kLkk rðsÞLkøkh íkk÷wfkLku fuLÿ{kt hk¾eLku fhu÷ Au. yk yÇÞkMk{kt økhkrMkÞk ykrËòríkLkkt Mk{ks yLku MktMf]rík íkÃkkMkðk{kt ykÔÞkt Au.
«Míkwík ÃkwMíkf 8 «fhýku{kt rð¼krsík Au. 7{wt «fhý ÷kufrðãk ytøkuLkwt Au. íku fw÷ 4 Ãkuxk rð¼køkku{kt ðnU[kÞu÷wt Au : 1. çkku÷e 2. r[ºk 3. Lk]íÞ yLku
Mktøkeík yLku 4. ÷kuffÚkkyku, ðkíkkoyku yLku økeíkku.
yu{ýu Lk{qLkk YÃku 3 ÷kufðkíkkoyku økhkrMkÞk çkku÷e yLk {kLÞ økwshkíke{kt yLkwðkË MkkÚku ykÃke Au. 9 ÷øLkøkeíkku økhkrMkÞk çkku÷e yLku økwshkíke yLku
yLkwðkË MkkÚku ykÃÞkt Au. Ãkhtíkw, ðkíkkoyku{kt fu ÷øLkøkeíkku{kt {krníkeËkíkkLkkt
Lkk{-økk{ yLku ô{hLke fkuE rðøkíkku «kÃík Úkíke LkÚke.
Mkh÷k økk{uíke yLku yrsík økk{uíke (rðsÞLkøkh íkk÷wfku)
E.Mk. 2013-14{kt MktÃkkrËfk Mkh÷k y. økk{uíke yLku MknMktÃkkËf yrsík ÷k. økk{uíke ‘ÞkËøkkh ÷kuføkeíkku’ «rMkØ fhu Au.
yu{ýu ÷kufMkkrníÞLke rð¼kðLkkLke Ãkqhe Mk{s MkkÚku, W¥kh økwshkíkLkk rðsÞLkøkh, ¼e÷kuzk yLku {u½hs íkk÷wfkyku{kt ðMkíkk zwtøkhe økhkrMkÞk Mk{ksLkkt «Mktøk «{kýu økðkíkkt ÞkËøkkh ÷kuføkeíkkuLkwt þk†eÞ heíku MktÃkkËLk fÞwO Au.
yLÞ Mk{ksLkk MktÃkkËfku yLku yÇÞkMkeyku ykrËðkMke Mk{ks yLku ¼k»kk-çkku÷e Mk{ßÞk rðLkk yÄf[hkt MktÃkkËLkku fhu Au yLku yÇÞkMk fhu Au íkuLkku Ãký MktÃkkËfeÞ{kt rLkËuoþ fÞkuo Au. yu{ýu zwtøkhe økhkrMkÞk ykrËðkMkeyku{kt ÷øLk«Mktøku ÃkhtÃkrhík heíku «[r÷ík MLkkLk, ÃkeXe yLku økkuíkhs çkuMkíke ð¾íkuÚke ykht¼e fLÞkrðËkÞ «Mktøk
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
MkwÄe - 17 ÷øLkrðrÄ-rðÄkLk yLku heíkrhðksLkkt ðýoLk, ¼kðkÚko yLku frXLk
þçËkÚko MkkÚku 96 ÷øLkøkeíkku MktÃkkrËík fÞkO Au. WÃkhktík nku¤e«Mktøku økðkíkkt 6 økeíkku, {u¤k Mk{Þu økðkíkkt 5 økeíkku yLku ¾uíke-©{fkÞo ð¾íku økðkíkkt 3 økeíkku
– yu{ fw÷ 110 ÷kuføkeíkku þk†eÞ heíku MktÃkkrËík fÞkO Au. yu{ýu økk{, ô{h
MkkÚku {krníkeËkíkkykuLkkt Lkk{Lkk Ãký WÕ÷u¾ku fÞko Au. rðsÞÃkw»Ãkk ¼økkuhkLkk ‘yhðÕ÷eLkk xnwfk’ ÃkAe yk çkeswt zwtøkhe økhkrMkÞk Mk{ksLkkt ÷kuføkeíkkuLkwt þk†eÞ
MktÃkkËLk Au.
‘ÞkËøkkh ÷kuføkeíkku’ yu Mkh÷k økk{uíke yLku yLku yrsík økk{uíke, ËtÃkíkeLkwt MktÞwõík MktÃkkËLk Au, ßÞkhu 2012{kt «rMkØ ÚkÞu÷ ‘ykrËðkMke zwtøkhe økhkrMkÞk : WËT¼ð, rðfkMk yLku ¼krð’ yu yrsík ÷k. økk{uíkeyu Mðíktºk ÷¾u÷wt yÇÞkMkÃkqýo ÃkwMíkf Au. íkuyku zwtøkhe økhkrMkÞk Mk{ksLkk nkuðkÚke yk ÃkwMíkf{kt ÃkkuíkkLkk yLkw¼ðku Ãký yk÷uÏÞk Au. yk{ íkku yk ÃkwMíkf zwtøkhe økhkrMkÞk Mk{ksLkku WËT¼ð, rðfkMk yLku ¼krð Ëþkoðíkwt Mk{ksþk†Lku WÃkÞkuøke ÃkwMíkf Au. yk{ Aíkkt 14. WíMkðku yLku {u¤kyku, 15. ‘zwtøkhe røkhkMke’ çkku÷eLkku Ãkrh[Þ, 16. ÷kuføkeíkku, 17. Mkk{krsf rhðkòu yLku Ãkt[, 18. ÷øLkkuíMkðLkk rhðkòu, 19. ÷øLkrðrÄ, 20. {hýku¥kh rðrÄLkk rhðkòu suðkt xqtfkt «fhýku zwtøkhe økhkrMkÞk ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞLkku yÇÞkMk fhíkk yÇÞkMkeLku ½ýkt WÃkÞkuøke ÚkkÞ yuðkt «fhýku Au.
Mkku¾÷k økhkrMkÞk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk MktÃkkËf ðeh[tË Ãkt[k÷ (y{ehøkZ yLku Ëktíkk íkk÷wfku)
ðeh[t˼kE yLku nwt Ëktíkk íkk÷wfkLkk nzkË økk{Lke {kæÞr{f þk¤kLkk Þwðk «rík¼kþkuÄ fkÞo¢{{kt rLkýkoÞf íkhefu 1985{kt yuf {t[ Ãkh ¼uøkk ÚkÞu÷k. {U {khkt ykht¼Lkkt çku ÃkwMíkfku ‘÷e÷k {kurhÞk’ yLku ‘Vq÷hktLke ÷kze’ ÃkwMíkfku ¼ux ykÃku÷kt. ðhMkíkk ðhMkkË{kt ÃkðLk MkkÚku ÷e÷wt ½kMk zku÷ðk ÷køku yu{ yu{Lkku ‘ykík{ku ¾wMMke nku ¾Õ÷kxk {khðk (ykLktËÚke zku÷ðk) ÷køku÷ku. yu{ýu {Lku Mkýk÷e ykððkLkwt yk{tºký ykÃku÷wt. yLku yuf rËðMk {Lku Ëktíkk íkk÷wfkLkk økk{ Mkýk÷e sðkLkku W{¤fku ÚkE ykðu÷ku. ðeh[tË Ãkt[k÷ MkðkuoËÞ, yk©{, Mkýk÷eLkk MkðuoMkðko yLku hks{rý rðãk÷ÞLkk yk[kÞo. yk ÃkAe íkku 1985Úke ykht¼e 2002{kt ðeh[t˼kE Mkuðk rLkð]¥k ÚkÞk íÞkt MkwÄe (17 ð»koLkku Mk{Þ ¾tz) íkuyku yLku yk©{ {khe ÷kufMkkrníÞ yLku
Mk{ksMkuðkLke «ð]r¥kyku{kt MknÞkuøk ykÃkðk W{¤fk¼uh ykøk¤ ykÔÞk Au. yk MÚkkLku {U {nk{kºk nMkw Þkr¿kf yLku Ë÷Ãkík ÃkrZÞkhLkk Mk{Þ{kt økwshkík MkkrníÞ yfkË{eLkk MknÞkuøk{kt økwshkíkLkk ÷çÄ«ríkrcík ÷kufrðãkrðËku yLku MkkrníÞfkhku yk{tºke ¼e÷ Mk{ks Mkt÷øLk økwshkíkLkkt «Úk{ ÷kuf{nkfkÔÞku yLku ÷kufkÏÞkLkkuLkwt ykrËðkMke f÷kfkhku îkhk rLkËþoLk fhkðe ÷kufMkkrníÞLkkt Mkºkku ÞkußÞkt Au. yk [[koMkºkku{ktÚke nMkw¼kE Þkr¿kfMkknuçkLkk Mkr¢Þ MknÞkuøkÚke zkì. çk¤ðtík òLke MktÃkkrËík ‘ðLkMðh’ Lkk{Lkwt ÃkwMíkf LkeÃkS ykÔÞwt. yu{kt çk¤ðtík¼kEyu ¼e÷e ÷kufkÏÞkLkku Ãkh ºký ÷u¾ ÷¾e ÃkkuíkkLke çknw{w¾e rðî¥kkLkku Ãkrh[Þ ykÃÞku.
nMkw¼kELkku ðkhtðkhLkku MknðkMk yLku {khkt ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkkt MktÃkkËLkku ðeh[t˼kELku yk rËþk{kt sðk «uhíkkt hÌkkt. ¼e÷e ÷kufMkkrníÞ{kt íkku {khk îkhk ½ýwt fk{ ÚkÞwt níkwt, Ãkhtíkw Ëktíkk íkk÷wfkLkk Mkku¾÷k økhkrMkÞk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk MktÃkkËLk rðLkk yk rðMíkkh ‘fkuhkuÄkfkuh’ níkku. y{u yu{Lku «uhíkk hÌkk. yk Mk{Þu yu{Lkk rðãkÚkeo yLku yuMk.Mke.òuþe [ìrhxuçk÷, xÙMx, {wtçkELkk yæÞûk rþðþtfh òuþeyu ðeh[t˼kE Ãkt[k÷ yLku yu{Lkk MknkÞf rþûkf LkðS zk¼eLku Mkku¾÷k ykrËðkMkeykuLkk ÷kufMkkrníÞLkk MktÃkkËLk {kxu yLku {Lku økkuÃke[t˼hÚkheLke ðkhíkkLkk MktÃkkËLk {kxu Vu÷kurþÃk ykÃke. ykLkk ÃkrhÃkkfYÃk {U økkuÃke[t˼hÚkheLke ðkhíkk yLku yLÞ ÷kufkÏÞkLkku MktÃkkrËík fÞkO.
ðeh[tË Ãkt[k÷ yLku yu{Lke MktMÚkkLkk MknkÞf rþûkf LkðS zk¼eLkwt ûkuºkfkÞo MkkÚku [kÕÞwt. LkðS¼kE íkku ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ksLkk MkÇÞ. yu{ýu ðeh[t˼kE {kxu Mkku¾÷k økhkrMkÞk ykrËðkMkeykuLkk ÷kufMkkrníÞLkk MktÃkkËLkLkwt fkÞo Mkh¤ fhe ykÃÞwt. Ãkrhýk{u ðeh[tË Ãkt[k÷ ÃkkMkuÚke ûkuºkfkÞo ykÄkrhík Mkku¾÷k økhkrMkÞk ÷kufMkkrníÞLkkt Ãkkt[ yLku yuf ÷kufrðãkLkwt yhðÕ÷eLkkt yki»kÄku yLku ÷kufðiËku (2005) yu{ fw÷ A ÃkwMíkfku «kÃík ÚkÞkt. ðeh[tË Ãkt[k÷ îkhk MktÃkkrËík ÃkwMíkfku
1. Ëktíkk íkk÷wfkLkk Mkku¾÷k økhkrMkÞk økkurXÞk-økkuXýLkkt «ýÞøkeíkku (2005) yk ÷¾Lkkh îkhk ¼e÷ Mk{ks{kt «[r÷ík «ýÞ-økeíkku ‘÷e÷k {kurhÞk’Lke su{ ðeh[tË Ãkt[k÷u Ãký Mkku¾÷k økhkrMkÞkLkkt «ýÞøkeíkkuÚke ykht¼ fÞkuo. yuf ûkuºk{kt ðMkíkk nkuðk Aíkkt ¼e÷ku yLku Mkku¾÷k økhkrMkÞk{kt ‘hkuxeçkuxe’ ÔÞðnkh LkÚke. Mkku¾÷k økhkrMkÞk ÃkkuíkkLku hksÃkqík fw¤{ktÚke Qíkhe ykÔÞk
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
nkuðkLkwt {kLku Au. ÃkkuíkkLke òríkLku Ÿ[e {kLkíkk nkuðkÚke LkSfLkk ¼qíkfk¤ MkwÄe su þk¤k{kt ¼e÷ Mk{ksLkkt çkk¤fku ¼ýíkkt nkuÞ íÞkt ÃkkuíkkLkkt çkk¤fkuLku ¼ýðk {qfíkk Lknkuíkk. ykÚke yu{Lkk{kt ¼ýíkhLkwt «{ký ½ýwt ykuAwt Au.
ðeh[tË Ãkt[k÷u íkk. 10-4-2000 yLku íkk. 10-5-2000 yu{ çku {kMk{kt yLkw¢{u Mkku¾÷k økhkrMkÞkLkkt çku økk{, hkýÃkwh yLku suíkðkMk{kt ûkuºkfkÞo fheLku 75 økeíkku æðrLk{wrÿík fhe MktÃkkrËík fÞkO. yk økeíkku{kt yLkwhkøk, MktÞkuøk yLku rðÞkuøkLkk ¼kðku yr¼ÔÞõík ÚkÞk Au. yu{ýu ykht¼u «Ëuþ yLku òrík rðþu {krníke ykÃke Au. WÃkhktík økkÞf ðknf †e-Ãkwhw»kkuLkkt Lkk{, Wt{h yLku økk{ Ãký LkkUæÞkt Au.
2. yhðÕ÷eLkkt yki»kÄku yLku ÷kufðiËku (2005) ykrËðkMke rðMíkkhku{kt ÞtºkÞwøk yLku fnuðkíkk MkwÄkhkLkku «¼kð ÔÞkÃke økÞku Au. Ãkrhýk{u Lkðe ÃkuZe ÃkkuíkkLkk ÃkhtÃkrhík ðkhMkkÚke rð{w¾ ÚkE hne Au; ÚkE økE Au yLku ð]Øku fk¤Ä{o Ãkk{e hÌkk Au yuðk Mktòuøkku{kt ðeh[tË Ãkt[k÷Lkwt ÷kufrðãkLkk yuf «fkh yhðÕ÷eLkkt yki»kÄku yLku ÷kufðiãkuLkwt yk fkÞo yíÞtík {n¥ðLkwt çkLke hnu Au. yu{ýu ykX ykrËðkMke ÷kufðiãku yLku çku yLÞ Mk{ksLkk ÷kufðiã ÃkkMkuÚke yk {krníke «kÃík fhe Au. ÷kuf{tºkku su{ økwÃíkrðãk Au yu{ ðLkyki»krÄLkwt ÃkhtÃkrhík ¿kkLk Ãký økwÃíkrðãk Au. {krníkeËkíkk ÃkkuíkkLkkt MktíkkLkku yk rðãkLkku WÃkÞkuøk ÷kufrník{kt fhþu fu fu{ yu {kxu Ãký þtfk Mkuðu Au yLku yk økwÃíkrðãk ykÃkðk {kxu y[fkÞ Au. yuðk Mktòuøkku{kt ðeh[tË Ãkt[k÷ yk økwÃíkrðãk «kÃík fhe þõÞk Au íku yu{Lke ykrËðkMkeyku MkkÚkuLke rLkMçkík yLku çktLku ðå[uLkk MLkunLkwt Mkq[Lk fhu Au. ynª yLkw¼qík yki»kÄkuLkk WÃk[kh Au. su yki»kÄþk†Lku Ãký WÃkÞkuøke ÚkkÞ yuðk Au.
3. Mkku¾÷k økhkrMkÞkLkkt nku¤eøkeíkku (2005) yu{ýu 2001Úke 2002Lkk Mk{Þ¾tz{kt æðrLk{wrÿík fheLku fw÷ 46 nku¤eøkeíkku «kÃík fÞkO Au.
4. Mkku¾÷k økhkrMkÞkLke ðne-ðkíkko
yk MktÃkkËLk{kt yu{ýu Lke[u «{kýu ðE (ðne) yLku fkìtýeLkku Mk{kðuþ fÞkuo Au :
1. {Lk¾k yðíkkhhe ðE 2. zkfutýLke ðE 3. Lkkuð ÷k¾ ËuðeÞkthe
ðE. 4. çkkh {u½kthe fkìtýe 5. rÃkÞk¤hku hkÍk Lkt ËMkhÚk hkÍk. 6. Mkkh zkfUýkuhe fkìtýe yLku 7. økktøk÷khe fkìtýe.
¢{ 1.Lke ðE y{u MktÞwõík heíku MktÃkkrËík fhu÷e yhðÕ÷e÷kufLke ðneðkíkku (1992)Lke «Úk{ ðne ¼e÷e Ähý Lkt {Lk¾kyðíkkhLke ðELkwt ÃkkXktíkh
Au. ¢{ 2.Lke ðE yu yhðÕ÷e÷kufLke ðne-ðkíkku{kt MktÃkkrËík fhu÷e zkfýLke ðne ¼e÷eLkku økhkrMkÞk çkku÷e{kt ÚkÞu÷ku yLkwðkË Au. ¢{ 3.Lke ðne yu{ýu ûkuºkfkÞo îkhk «kÃík fhu÷e ðne Au. ¢{ 4. Lke fkìtýe yu{ýu ûkuºkfkÞo îkhk «kÃík fhu÷e Au. ¢{ 5. yu {khk îkhk MktÃkkrËík fhu÷e hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkkLke yuf Ãkkt¾zeLkwt ÃkkXktíkh Au. ynª hk{-÷û{ýLku ðLk{kt {kuf÷ðkLkk fkhýLkku ytfkuzku {¤u Au. [kh ¼kE økuze-Ëzku h{íkkt ¼hík yLku þºkwÎLk MkËk nkhíkk. ykÚke fifuÞe ËhhÚk hkòLku [kuÃkkx{kt nhkððkLkwt íkhfx h[u Au yLku hk{-÷û{ýLku ðLk{kt {kuf÷ðkLkwt ð[Lk ÷u Au. ¢{ 6. yu yhðÕ÷e ÷kufLke ðne-ðkíkku{kt ykÃku÷e fkìtýe-5Lkwt økhkrMkÞk çkku÷e{kt ÚkÞu÷wt ¼k»kktíkh Au. ¢{ 7Lke fkìtýe yu ûkuºkfkÞo îkhk «kÃík fhe Au. ðE yLku fkìýeLke MðYÃkøkík [[ko yhðÕ÷e ÷kufLke ðneðkíkku{ktÚke «kÃík fhe Au. ÃkwMíkfLkku ykðfkh {U ðkhíkk ‘ðkìtrMkÞu ðehMkË ðehLke’ – ¼e÷e çkku÷e{kt ykÃÞku Au. {krníkeËkíkk fkLkÃkwhkLkk òuhk¼kE Ãkh{kh yLku hkýÃkwh økk{Lkk òuhk¼kE Mkku÷tfe, nku{ehk¼kE zwtøkkEMkk yLku çkkçkw¼kE ytøkkhe Au.’
5. Mkku¾÷k økhkrMkÞk ÷kufkuíMkð : økkuh (2005) ykht¼{kt økkuh (økkihe-Ãkkðoíke)Lke WíÃkr¥kfÚkk yLku Mk]rüh[LkkLke fÚkk ykÃke Au. yk ÃkAe yk ÷¾Lkkh îkhk MktÃkkrËík ¼e÷ ÷kufkuíMkð : økkuhLke ÃkrhÃkkxeyu ‘økkuh’Lkku ÄkŠ{f-Mkk{krsf Mkt˼o ykÃÞku Au.
ynª yu{ýu økkuh rð»kuLkkt 18 økeíkku yLku økkurXÞk-økkuXý rð»kÞf Ãkh (çkkðLk) økeíkku MktÃkkrËík fÞkO Au. ytíku þçËkÚko Mkqr[ ykÃke Au. suÚke {q¤ økhkrMkÞk çkku÷e{kt Mk{S þfkÞ Au. yk çktLku «fkhLkkt økeíkku yu{ýu hkýÃkwh økk{{ktÚke æðrLk{wrÿík fÞkO Au. yuLkk {wÏÞ økkÞfku MkkuLkk¼kE {ktLkk¼kE Ãkh{kh, 60 ð»ko; nku{ehk¼kE LkkÚkk¼kE zwtøkkEMkk, 40 ð»ko yLku WËk¼kE LkkÚkk¼kE zwtøkkEMkk, 38 ð»koLkk Au.
økkuhLke ðkík yu{ýu y{ehøkZ íkk÷wfkLkk fkLkÃkwhk økk{{ktÚke fhýk¼kE Ëuðk¼kE Ãkh{kh, 75 ð»ko yLku fux÷kuf ytþ hkýÃkwhLkk òuhk¼kE þfhk¼kE Mkku÷tfe, 70 ð»ko íkÚkk hkò¼kE ¼e¾k¼kE Ãkh{kh, 70 ð»ko, ÃkkMkuÚke æðrLk{wrÿík
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
fÞkuo Au. ykht¼{kt «Ëuþ-òrík yLku ûkuºkfkÞoLke {krníke ykÃke Au.
6. çkLkkMkLke yhðÕ÷e MktMf]rík (2008)
ðeh[tË Ãkt[k÷ îkhk MktÃkkrËík yk ÃkwMíkf{kt MkkçkhfktXkLkk ¾uzçkúñk íkk÷wfkLkk yLku çkLkkMkfktXkLkk Ëktíkk íkk÷wfkLkk íkÚkk y{ehøkZ íkk÷wfk{kt ðMkíkk ¼e÷ku yLku Mkku¾÷k økhkrMkÞk MktMf]rík-Mk{ks-MkkrníÞ WÃkhktík «køkiríknkrMkf økwVk rð»kuLkk swËk swËk yÇÞkMkeykuLkk ÷u¾ku Au. yhðÕ÷e Ãknkze «Ëuþ{kt «ðuþe MktþkuÄLk-MktÃkkËLk fhLkkh þkuÄkÚkeoLku WÃkÞkuøke ÚkkÞ yuðwt yk ÃkwMíkf Au. LkðS zk¼e : (y{ehøkZ-Ëktíkk íkk÷wfk)
MkðkuoËÞ yk©{Lkk hks{rý rðãk÷ÞLkk MknkÞf rþûkf yLku ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ksLkk MkÇÞ LkðS¼kE zk¼eLku ÷kuføkeík-÷kufLk]íÞ-÷kufMktøkeík ÃkhtÃkhk{ktÚke Mkns «kÃík ÚkÞkt Au. Mkku¾÷k økhkrMkÞk ykrËðkMkeyku MkkÚku yu{Lku rLkfxLkku MktçktÄ Au. Mkku¾÷k økhkrMkÞk ykrËðkMkeykuLkkt yu{Lkkt s MktÃkkËLkku rþðþtfh [qLke÷k÷ òuþe [ìrhxuçk÷ xÙMx, {wtçkE îkhk «økx ÚkÞkt Au.
1. Mkku¾÷k økhkrMkÞk ykrËðkMkeykuLkkt ÷øLkøkeíkku (2001) yk MktÃkkËLk{kt yu{ýu Mkku¾÷k økhkrMkÞk ykrËðkMkeykuLke ÷øLkrðrÄykuLkwt ðýoLk fhe Ënus ÷uðk síke ð¾íku økðkíkkt økeíkku, ÃkeXe ˤíke ð¾íku økðkíkkt økeíkku, økýuþ íkÚkk {kíkk Lkwíkhíke ð¾íku økðkíkkt økeíkku, ÃkeXeLkkt økeíkku - yu{ 15 «Mktøk-rðrÄLkkt økeíkku MktÃkkrËík fÞkO Au. Ëhuf økeíkLke Lke[u þçËkÚko
ykÃÞk Au. suÚke økeíkku Mk{sðk{kt Mkh¤íkk hnu Au. ÃkwMíkf {khk îkhk MktÃkkrËík ‘Vq÷hktLke ÷kze’ ÃkwMíkfLke ÃkrhÃkkxe Ãkh MktÃkkrËík ÚkÞwt Au. yk ÷øLkøkeíkku yu{ýu Ëktíkk íkk÷wfkLkk hkýÃkwh økk{{ktÚke æðrLk{wrÿík fÞkO Au. økkÞf †e-Ãkwhw»kkuLkkt Lkk{ yLku ô{hLkk WÕ÷u¾ku fÞko Au. ynª 52 (çkkðLk) økeíkkuLkwt MktÃkkËLk ÚkÞwt Au.
2. Mkku¾÷k økhkrMkÞkLkk nøk yLku Ëuðhku
MktÃkkËf LkðS zk¼eyu E.2001{kt nøk(çkkÄk-{kLkíkk) yLku 2002{kt ËuðhktLkkt ÄkŠ{føkeíkku MktÃkkrËík fÞkO Au. yk økeíkku su íku «Mktøku nksh hneLku æðrLk{wrÿík fÞkO Au. nøk yLku ËuðhktLkkt økeíkkuLkkt økkÞf †e-Ãkwhw»kkuLkkt Lkk{, økk{ yLku ô{hLkk WÕ÷u¾ku fÞko Au.
ykht¼{kt Mkku¾÷k økhkrMkÞk ÷kufkuíMkð ‘nøk’Lkkt yLku ËuðhktLke {qŠíkyku,
MÚkkÃkíke ð¾íku fhðk{kt ykðíkkt rðrÄ-rðÄkLkkuLkwt ðýoLk fÞwO Au. yk ÃkAe nøkLkkt 25 økeíkku yLku ËuðhktLkkt 25 økeíkkuLkwt MktÃkkËLk fÞwO Au. ytíku þçËkÚko Mkqr[ ykÃkðk{kt ykðe Au.
3. Mkku¾÷k økhkrMkÞkLkkt rËðk¤eøkeíkku yLku ðkíkku (2005)
ykht¼{kt {khk îkhk MktÃkkrËík ‘økwshktLkku yhu÷ku’ ÃkwMíkfLkk ykÄkhu rËðk¤eLkk ÃkðoLke {krníke ykÃke Au. yu{ýu rËðk¤eLkkt økeíkku hkýÃkwh yLku ÃkeÃk¤{k¤ økk{{ktÚke æðrLk{wrÿík fÞkO Au. hkýÃkwh økk{{ktÚke Ëuðk¼kE ¼e{k¼kE Mkku÷tfe yLku yu{Lkk MknkÞfku ÃkkMkuÚke rËðk¤eLkkt 25 økeíkku MktÃkkrËík fÞkO Au. ðkíkku{kt {khk îkhk MktÃkkrËík ‘økwshktLkku yhu÷ku’Lkku ÃkqhuÃkqhku økãMkkh yLku ¼e÷eLkk {q¤ ÃkkXLkku Mkku¾÷k økhkrMkÞk çkku÷e{kt yLkwðkË fÞkuo Au.
4. yhðÕ÷eLkk ÷kufËuðku (2005) yk ÃkwMíkf{kt zwtøkhe ¼e÷kuLkkt Ëuð-Ëuðe yLku ðýoLkku {khkt ÃkwMíkfku{ktÚke ytrfík fÞkO Au. Mkku¾÷k økhkrMkÞkLkkt Ëuð-Ëuðe- nktf¤e{kíkk, fuøk{k¤ çkkçkku, ¾uzkuh{kíkk, rËðuxeyku ðeh ðøkuhu Ëuð-ËuðeLke {krníke ûkuºkfkÞo îkhk «kÃík fhe
Au. fw÷ 24 Ëuð-ËuðeykuLke {krníke ykÃke Au. ynª Ëuð-ËuðeykuLkkt 16 økeíkku
MktÃkkrËík fÞkO Au.
rs¿kkMkk Ãkxu÷ (¾uzçkúñkLkk íkk÷wfku)
zkì. rs¿kkMkk Ãkxu÷ ÃkkMkuÚke ®nËe{kt çku ÃkwMíkfku «kÃík ÚkkÞ Au.
1. ‘çkøkzkðík ËuðLkkhkÞý’ ykih ‘økwshktLkku yhu÷ku’ fk íkw÷Lkkí{f yæÞÞLk (2002)
yu{.yu.Lkk ÷½wþkuÄrLkçktÄ rLkr{¥ku ynª yu{ýu zkì. f]»ýfw{kh þ{koMktÃkkrËík ‘çkøkzkðík ÷kuføkkÚkk’Lku ykÄkh økútÚkLkk YÃk{kt hk¾e zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk MktÃkkrËík ‘økwshktLkku yhu÷ku’ – yuf økúk{eý yLku çkeswt ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞLke íkw÷Lkk fheLku Mk{kLkíkk yLku r¼LLkíkk íkkhðe Au. yu{ýu yk ÃkwMíkf{kt fÚkLk-yr¼ÔÞÂõíkLke árüÚke, ðýoLk¢{Lke árüÚke, MkkBÞ yLku r¼LLkíkkLkku íkw÷Lkkí{f yÇÞkMk fhe fkhýku ËþkoÔÞkt Au. zkì. {eLkkçknuLk yk[kÞuo Ãkeyu[.ze. rLkr{¥ku ykðku íkw÷Lkkí{f þk†eÞ yÇÞkMk fÞkuo Au. Ãkhtíkw yu{Lkku {nkrLkçktÄ «økx ÚkE þõÞku LkÚke.
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
1. ¼e÷ ¼sLkðkhíkk : MkËý hkÍk ([tËLk-{÷Þkrøkrh)
zkì. rs¿kkMkk Ãkxu÷Lkwt ®nËe{kt çkeswt MktÃkkËLk ¼e÷ ¼sLkðkhíkk : MkËý hkÍk ([tËLk-{÷Þkrøkrh) 1999{kt htøkîkh «fkþLk îkhk «rMkØ ÚkÞwt Au. ÷kuffÚkkLku {¤íkwt yk ÷kufkÏÞkLk yu{ýu ¾uzçkúñk íkk÷wfkLkk Lkðk{kuxk økk{Lkk økkÞf MkkÄw ðò¼kE funhk¼kE øk{kh yLku yu{Lke {tz¤e ÃkkMkuÚke E. 1996{kt æðrLk{wrÿík fheLku «kÃík fÞwO Au. ¼qr{fkLkkt [kh «fhý{kt ¼e÷ òrík rð»kuLkku Mkk{krsf
Mkt˼o yLku ÄkŠ{f Mkt˼o{kt Äq¤kLkk ({nk{køkeo) ÃkkxLke {krníke, çkes{tºkku, ÄkŠ{f rðrÄ-rðÄkLkku, ¼sLkðkhíkkLkwt MðYÃk, MÚkkrLkf Mkt˼o ðøkuhu ykÃÞkt Au. «fhý 5Úke 7{kt fÚkkLkku økã{kt Mkkh, {q¤ ¼e÷e ÃkkX yLku WÃkMktnkh ykÃÞku
Au. yk ¼e÷e÷kufkÏÞkLk MkkrnÂíÞf fÚkk [tËLk-{÷Þkrøkrh MkkÚku íkw÷Lkk fhðk {kxu Ãký WÃkÞkuøke Au. ytíku Mkt˼o økútÚkMkqr[ yLku þçËkÚkoMkqr[ ykÃke Au.
rËLkuþ Ãkxur÷Þk (rðsÞLkøkLkhk yktsýk Ãkxu÷ Mk{ksLkkt ÷kuføkeíkku)
rËLkuþ Ãkxur÷Þkyu 2012{kt ‘yhðÕ÷eLke ÷kufÃkhtÃkhk’ Lkk{u ÃkwMíkf «økx fÞwO Au. yk{w¾ ‘yhðÕ÷e ÷kufÃkhtÃkhkLkkt ÃkkU¾ýkt...!’ ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u
÷ÏÞwt Au. rËLkuþ Ãkxur÷Þkyu rðsÞLkøkh íkk÷wfk{kt ðMkíkk yktsýk Ãkxu÷ Mk{ks{kt økðkíkkt ÷øLkøkeíkku yLku {u¤k{kt økðkíkkt 47 økeíkkuLkwt MktÃkkËLk fhe hMkkMðkËLk fhkÔÞwt Au. Ãkhtíkw, yk yktsýk Ãkxu÷ Mk{ksLkkt ÷kuføkeíkku Au. yk{ Aíkkt ÃkkMku ðMkíkk zwtøkhe økhkrMkÞk ykrËðkMkeykuLkkt ÷kuføkeíkku MkkÚku íkw÷Lkk fhðk{kt WÃkÞkuøke ÚkkÞ yuðwt MktÃkkËLk Au. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ îkhk MktÃkkrËík ¼e÷e ÷kufMkkrníÞ (Ëktíkk yLku ¾uzçkúñk íkk÷wfku)
W¥kh økwshkíkLkk yhðÕ÷e Ãknkze «Ëuþ{kt ðMkíkk ¼e÷ ykrËðkMkeykuLke ftX ÃkhtÃkhkLku «kÃík fhðk fhu÷k {khk ûkuºkfkÞo rð»ku nMkw Þkr¿kf ‘¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk’ ÃkwMíkfLkk Ãk].17 WÃkh LkkUÄu Au, “þk¤kLkwt fk{ Ãkqýo fhe, (¾uzçkúñk fuLÿÚke) 17 {kE÷Lkku (fkuEf ðkh çkMk{kt íkku fkuEf ðkh ÃkøkÃkk¤k) «ðkMk fhe, fuð¤ [ýk-Ëkr¤Þk Ãkh yk¾e hkík ¾U[e fkZeLku yu{ýu E.1980 Úke 2002 MkwÄe fw÷ 22 ð»ko ûkuºkfkÞo fÞwO yLku ¼e÷kuLkk Mkk{krsf-ÄkŠ{f ÃkðoLke ftXMÚk h[Lkkyku 1500 ©kÔÞ yLku 50 á~Þ-©kÔÞ fìMkuxTMk{kt Wíkkhe ÷eÄe. «køkiríknkrMkf fk¤Lke 110 {kLkððMkkníkku, 1500 Ãkk»kký-ykuòhku, 16 Ãkk»kký-Mk{krÄyku
yLku 5 r[ºkøkwVkyku þkuæÞkt. rMk¥kuh nòh ð»ko ÃkqðoLkk {kLkðSðLk yLku «k[eLk MktMf]ríkyku ÃkhLkwt MktþkuÄLk ‘¾uzçkúñk íkk÷wfkLke «køkiríknkrMkf MktMf]ríkyku’ (E.1992) þe»kofu økútÚkYÃk ÃkkBÞwt.”
yk{, 1980Úke yks rËLk MkwÄe yLkuf ykrËðkMke ðknf-økkÞf{krníkeËkíkk {khk {kÚku ykþeðkoËLkk nkÚk ËE {Lk {qfeLku ðhMÞk Au.
yLkuf ÞwøkkuLkku MkktMf]ríkf RríknkMk Mkk[ðeLku çkuXu÷e yLku MktøkeíkLkkt rðrðÄ YÃkku Äkhý fhe þík þík Äkhkyu ðnuíke yk ‘ftXðuË’ suðe ÷kuføktøkkLkkt ÷kufkLkwYÃk 50 økútÚkku{kt rðrðÄ yLkuf «fkh-MðYÃkku Au :
SðLk[¢Lkk Mkt˼o{kt rð[khíkkt çkkÕÞkðMÚkkLkku ‘E÷ku’ (nk÷hzkt), íkhwýkðMÚkkLkkt økkurXÞk(«u{e)rð»kÞf «ýÞøkeíkku, ÞwðkðMÚkkLkkt ÷øLk yLku {u¤kLkkt økeíkku, økeíkfÚkkyku, fÚkkøkeíkku, «kiZkðMÚkkLkkt íku¤¾eLkkt økeíkku, {]íÞw Mk{ÞLkkt ‘hwtøkkt’ ({hrMkÞk), {hýku¥kh Mk{krÄLkk ÷kuf{tºkku yLku ÷Þkí{f økã{kt fnuðkíke Mk]rüMksoLkrð»kÞf ÃkwhkfÚkkyku (r{ÚMk); Éíkw[¢ «{kýu ykðíkkt Ãkðo-«MktøkkuLkk Mkt˼o{kt rð[khíkkt økúe»{Lke økkuh yLku nøk(çkkÄk)Lkkt ÄkŠ{f økeíkku, ykMkku {kMkLkk rËðk¤eLkk yhu÷k ({nkfkÔÞku), fkhíkf {kMk{kt ¼qík-«uík fkZðkLkk {tºkku-huzeyku, ¼kËhðk-{nk {kMk{kt {ktzðk{kt ykðíkk {nk{køkeo (Äq¤kLkku Ãkkx) suðk [kuϾk yLku fkìçkrhÞk XkfkuhLkk {u÷k Ãkkx Mk{Þu fhðk{kt ykðíkkt ÄkŠ{f yLkwckLkku{kt ¼sLkLkk Zk¤ Ãkh økkðk{kt ykðíkkt ¼khÚk (¼e÷e {nk¼khík), hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk (¼e÷e hk{kÞý), hkXkuhðkhíkk suðkt {kir¾f {nkfkÔÞku yLku YÃkkthkìýe, íkku¤ehkìýe, MkríkÞku ¾kíkw, ÷k÷w-yrhËk, nk÷ku-nqhku, fkìçkrhÞku Xkfkuh, ËuðhktLkku Xkfkuh suðkt 21 ÷kufkÏÞkLkku íkÚkk {nk {rnLkkLkkt ðíkkt{ýkt ({kLkíkk)Lkkt ÄkŠ{f økeíkku MkðkOøkYÃk{kt Ãknu÷e ðkh økwshkíke ÷kufMkkrníÞûkuºku «ðu~Þkt Au. ykÚke ykrËðkMke {kir¾f MkkrníÞu økwshkík yLku ¼khíkeÞ ÷kufMkkrníÞûkuºku yuf Mðíktºk Äkhk íkhefu fkXwt fkZâwt Au. Lkkøkrhf yLku økúk{eý Mk{ksÚke y÷øk ykrËðkMke Mk{ks ÞwrLkðŠMkxe økútÚkrLk{koý çkkuzo îkhk nMkw¼kE Þkr¿kfMkknuçk r÷r¾ík ÷kufrðãkrð¿kkLk «fkrþík fhðkLkwt ykÔÞwt íÞkhu íkuLkk Ãkhk{þof çknw©wík rðîkLk zkì. çk¤ðtík òLke níkk. yu{ýu Mkq[Lk fÞwO fu ykrËðkMke Mk{ks Lkkøkrhf yLku økúk{eý Mk{ksÚke ½ýe-çkÄe heíku y÷øk Au. íkuLku yk çktLku Mk{ksÚke y÷øk fhe íkuLke ÷kufrðãkLkwt yuf y÷øk «fhý {qfku. nMkw¼kEyu çk¤ðtík¼kELkwt {n¥ðLkwt
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
Mkq[Lk MðefkÞwO yLku yu{ýu yk ÃkwMíkf{kt «fhý-9, ‘ykrËðkMke ÷kufrðãkyku’
{qõÞwt. yk ðkíkLke ðÄw MÃküíkk fhíkkt Þkr¿kfMkknuçk yu{Lkk îkhk MktÃkkrËík ÃkwMíkf ‘¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk’Lkk Ãk].16 Ãkh fnu Au, zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u yu{Lkk yLÞ økútÚkkuLke «MíkkðLkkyku{kt... ¼e÷e Mk{ksLke ykøkðe MktMf]ríkLke su rðøkíku yku¤¾ ykÃke Au, yuLku ykí{MkkíkT fÞko ðøkh ykrËðkMke MkkrníÞLkku yÇÞkMk yÄqhku s hnu íku{ Au.”
ûkuºkfkÞoLke V÷rMkrØ
Mk½Lk ûkuºkfkÞo îkhk MktÃkkrËík fhu÷ yLku «fkrþík 31 ÷kufðkíkkoykuÃkwhkfÚkkyku, 47 ÷kuf{tºkku, 1000 økeíkkuLke ÃktÂõíkyku yLku fìMkuxTMk ÂMÚkík ftXMktÃkËkLku
æÞkLk{kt Lk ÷Eyu yLku Võík «rMkØ 21 ÷kufkÏÞkLkku, 4 ÷kuf{nkfkÔÞku, 4 fÚkkøkeíkku yLku 1 yhu÷kLke ÃktÂõíkyku yLku yÚkkoð(økuÞ Vfhk)Lke økýíkhe fheyu íkkuÃký yk ÷kufMktÃkËkLkk økkÞfku yk 4 ([kh) MðYÃkkuLke 38964 ÃktÂõíkyku (19482 fzeyku) økkE Au yLku 1377 yÚkkoð ÷Þkí{f økã{kt fÌkk Au. yk çkkçkík s «ríkÃkkrËík fhu Au fu økwshkík fu ¼khík{kt fkuE ÷kufrðãkrðËu ykðk Mk{Úko økkÞfku ÃkkMkuÚke ykrËòríkLke ykx÷e Mk¥ðþe÷ ftXMktÃkËk «kÃík fhe LkÚke. yuLkku WÕ÷u¾ nMkw¼kE yLku çk¤ðtík¼kEyu ‘ðLkMðh’{kt fÞkuo Au.
zkì. nMkw Þkr¿kfu yu{Lkk ÷kuf{nkfkÔÞ yLku çkeò ÷u¾ku (2008) ÃkwMíkf{kt ¼khík yLku rðï{kt ÚkÞu÷k ÷kuf{nkfkÔÞLkk yÇÞkMkLkk Mkt˼o{kt ŸzkýÚke ÷kuf{nkfkÔÞLkk MðYÃk-rMkØktíkLke [[ko fhe MðYÃk rLkÞík fÞwO Au. zkì. çk¤ðtík òLkeyu swËk swËk ykrËðkMke rðMíkkhLkkt MktÃkkrËík ÃkwMíkfkuLkk ykÄkhu ‘÷kuføkwsohe’ (ytf ºkuðeMk-2011){kt ‘økwshkíke ðLkðkMke-¼e÷eøkeík : MðYÃk rð{þo ÷u¾{kt øknLk [[ko fhe Au.
{U W¥kh økwshkíkLkk Ëktíkk yLku ¾uzçkúñk íkk÷wfk{kt ðMkíkk zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMkeyku{kt ð»koLkk Éíkw[¢ yLku SðLk[¢ «{kýu ykðíkk Ãkðuo økðkíke yLku fnuðkíke ftXÃkhtÃkhkLkku ûkuºkfkÞo ykÄkrhík çkÄk s «fkhLkkt MðYÃkku íku{Lkk Mk{ksSðLkLkk Mkt˼o{kt rLkÞík fÞkO Au. su {khk îkhk MktÃkkrËík ¼e÷e ftXMktÃkËkLkkt swËkt swËkt ÃkwMíkfkuLke ¼qr{fk{kt yk÷uÏÞkt Au. ytíku ¼e÷ Mk{ksLke {kir¾f ÷kufMktÃkËkLkku íku{Lkk Mk{ksSðLkLkk Mkt˼o{kt ÃkwLk: yÇÞkMk fhe ‘÷kuf’Mkt{ík ykrËðkMke ÷kufrðãkþk† (2022) håÞwt Au.
‘W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík-økútÚkMÚk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt
rðntøkkð÷kufLk’ ÷u¾{kt {khk îkhk MktÃkkrËík 50 f]ríkykuLkku yÇÞkMk «Míkwík fhðkLkku yðfkþ LkÚke. ykÚke ykrËðkMke Mk{ks MkkÚku ykuík«kuík ÚkE fhu÷k yÇÞkMkLkk fkhýu MktÃkkrËík ÚkÞu÷e f]ríkyku{kt Mðík: «ðuþu÷e þk†eÞíkk yLku
MÚkÃkkÞu÷k rMkØktíkku{ktÚke fux÷kfLkku ynª WÕ÷u¾ fhðkLkku WÆu~Þ Au. WÃkhktík yk ûkuºkLkk yÇÞkMke rðîkLkkuLkk yÇÞkMkLkkt íkkhýkuLkk fux÷kf ytþ {qfðkLkku nuíkw Ãký ynª Au.
ykht¼Lkkt MktÃkkËLkku{kt Mðík: «ðuþu÷e þk†eÞ rðþu»kíkkyku
ykht¼{kt {Lku ÷kufrðãk-÷kufMkkrníÞ fu íkuLkk þk† rðþu fkuE rðþu»k ¿kkLk Lknkuíkwt. ÷e÷k {kurhÞk (økkurXÞkrð»kÞf «ýÞ økeíkku) yLku Vq÷hktLke ÷kze (÷øLkøkeíkku)Lkkt økeíkku æðrLk{wrÿík fhe ykí{MkqÍÚke MktÃkkrËík fÞkO Au. íku{kt su þk†eÞíkk Mðík: (ykÃkkuykÃk) «ðuþe Au íkuLke rðþu»kíkkyku yk «{kýu LkkUÄe
þfkÞ :
‘÷e÷k {kurhÞk’Lkk MktÃkkËLkLke þk†eÞ rðþu»kíkkyku
•æðrLk{wÿý ÃkhÚke økkurXÞk-økkuXýLkkt «ýÞøkeíkkuLkk ÃkkX íkiÞkh fhe ÷e÷k {kurhÞk (÷e÷k {kuh-«u{e), 1983 ÃkwMíkf{kt 101 økeíkku MktÃkkrËík fÞkO Au.
•yk ÷kufMkkrníÞ yuf ¼kiøkkur÷f heíku rðrþü ¼q¼køk Ãkh ðMkíke ¼e÷
ykrËðkMke òríkLkk Mk{ksLkwt Au. ¼kiøkkur÷f ÃkrhÂMÚkríkLkku «¼kð íku{kt ðMkíke òríkLke SðLkherík yLku íkuLke ftXÃkhtÃkhk Ãkh Ãký Ãkzu Au. ykÚke
¼kiøkkur÷f MÚk¤Lke rðïMkLkeÞíkk {kxu ð]ûk-ðLkhkrsÚke þku¼íkk, hksMÚkkLkLke
Mke{k Ãkh ykðu÷k yLku MÚkkrLkf Lkk{ Ähkðíkk ‘Ëuðhe’ yLku ‘¼hkurhÞku’ íkÚkk økwshkíkLke Mke{k{kt ykðu÷k ‘fqfhku’ yLku ‘fqfhe’ Lkk{Lkk zwtøkhkuÚke ½uhkÞu÷k ¼kiøkkur÷f MÚk¤kuLkwt ðýoLk ¼qr{fk{kt ykht¼u {qõÞwt Au.
•økkÞf †e-Ãkwhw»kkuLkkt Lkk{, ô{h yLku økk{Lke LkkUÄ Ãký [kufMkkEÚke ¼qr{fk{kt {qfe Au.
•¼qr{fk{kt økkurXÞkLkkt økeíkkuLkku Mkk{krsf Mkt˼o ykÃke ¼kð-Ãkûk MÃkü fhðk fux÷ktf økeíkkuLkwt hMkËþoLk fhkÔÞwt Au.
•¼kðf {q¤ YÃku yk økeíkku Mk{SLku {kýe þfu {kxu Ëhuf økeíkLke Lke[u yLku ykøk¤ síkkt Ëhuf MktÃkkËLkLkk ytíku ¼e÷e çkku÷eLkk y½hk þçËkuLkk økwshkíke yÚkkuoLke Mkqr[ {qfe Au.
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
•÷e÷k {kurhÞk Mkt[ÞLkkt çkÄkt økeíkku «ýÞ-hkøkLkkt Lk]íÞøkeíkku Au. ¼e÷ Mk{ks{kt rfþkuhkðMÚkk{kt økkurXÞk-økkuXý fhðkLke Mk{ksMðef]ík SðLk-«ýk÷e Au. Ãkhtíkw suLke MkkÚku «u{ ÚkkÞ Au íkuLke MkkÚku ÷øLk ÚkE þfíkkt LkÚke. Mk{ks çkrnøkkuoºk «ÚkkLku ðhu÷ku nkuE, ÷øLk çkeò økk{ yLku yLÞ økkuºk{kt fhðkt Ãkzu Au. ykÚke ÷øLk Mk{Þu økkurXÞku fu økkuXýLku fkÞ{ {kxu Akuze Ëuðkt Ãkzu Au. Ãkrhýk{u økkurXÞk-økkuXýLkk ÓËÞ-{kLkMk{kt ¼kð-hMkLke árüy [kh «fkhLkkt økeíkku ykrð¼koð Ãkk{u Au : (1) Ãkqðohkøk þ]tøkkhLkkt økeíkku (2) r{÷LkMkt¼kuøk þ]tøkkhLkkt økeíkku (3) rðhn (rðÞkuøk) þ]tøkkhLkkt økeíkku yLku (4) òh«u{Lkkt økeíkku. ¼qr{fk{kt yk [kh «fkhLkkt økeíkkuLkwt hMkËþoLk fhkÔÞwt Au.
•su íku «ËuþLke ÷kufr[ºkf÷k yLku íku{kt r[rºkík ðMíkwLkku ÏÞk÷ ykðu íkuÚke LkkUÄÃkkuÚke{kt ytrfík fhu÷kt ¼ªíkr[ºkku çktLku MktÃkkËLkku{kt ÞkuøÞ MÚkkLku {qõÞkt Au.
•÷e÷k {kurhÞkLke ¼qr{fk{kt yÇÞkMkeyku-¼kðfku økeíkkuLku {kýe-Ãkk{e-«{kýe þfu {kxu Lk]íÞ MkkÚku økeík fuðe heíku økðkÞ Au íku «íÞûk ÚkkÞ íkuÚke Lk]íÞøkeíkLkwt yuf þçËr[ºk Ãký ykÃÞwt Au.
‘Vq÷hktLke ÷kze’Lkk MktÃkkËLkLke þk†eÞ rðþu»kíkkyku
•÷e÷k {kurhÞkLke ÃkØrík «{kýu yk Mk{Þ¾tz{kt {U ¼e÷ Mk{ksLkk ÷øLkkuíMkðLkkt MkøkkEÚke ykht¼e ðh-ðÄqLkkt LkkLkkt ykýkt MkwÄeLkkt 40 sux÷kt rðrÄ-rðÄkLkku yLku heíkrhðkòuLkku yÇÞkMk, ¼qr{fk ‘ðLkLke MktðuËLkkLkk ÷e÷k xnwfk’{kt {qfe 103 ÷øLkøkeíkkuLkku Mkt[Þ ‘Vq÷hktLke ÷kze’ (1983) MktÃkkrËík fÞkuo Au. ykht¼Úke ytík MkwÄeLkk heíkrhðkòu yLku Mkk{krsf rðrÄrðÄkLkkuLkkt ðýoLkÚke ¼kðfku yLku yÇÞkMkeyku Mkk{u ¼e÷ Mk{ksLkku ÷øLkkuíMkð «íÞûk ÚkkÞ Au.
•yk MktÃkkrËík økeíkku{kt 16 sux÷kt ÃkkXktíkhku Ãký ykÃÞkt Au.
•økkÞfku yLku MknkÞf hkrøkÞkykuLkkt økk{, Lkk{, ô{h LkkUæÞkt Au.
•çktLku MktÃkkËLkku{kt fÞkt økk{ fu fÞkt MÚk¤uÚke fÞkt økeíkku, fE íkkhe¾u {éÞkt yuLkk ¢{ ykÃÞk Au.
•ykrËðkMke Ãknkze «Ëuþ{kt ûkuºkfkÞo fhðk síkkt Ãkzíke {w~fu÷eyku Ãký LkkUÄe Au.
•yk ÷øLkøkeíkku ÷øLkkuíMkð{kt Mkn¼køke ÚkELku «kÃík fÞkO Au. ykÚke ðhfLÞkLkkt yLku yu{Lkkt {kíkk-rÃkíkkLkkt íkÚkk fkfk-¼kELkkt Lkk{, ô{h, økk{ Ãký LkkUæÞkt Au.
•yk MktÃkkËLkLke Mkk{krsf rðþu»kíkk yu Au fu ¼e÷ Mk{ks{kt ðhhkòLku
nMkkðeLku ÷køkku Ãkzkððk yLku íkuLku òíkeÞ ¿kkLk ykÃkðk Mkktçku÷kÄkhe ÔÞÂõík çku ‘çkkçkk (çkkðk)Lkku ðuþ’ ¼sðu Au. Mkktçku÷wt yu rþ&LkLkwt «íkef nkuÞ Au. ðhhkòLku nMkkððk yu{Lke ÃkkMku Mðk¼krðf ‘fk{Mkqºk’Lkwt sux÷wt ¿kkLk nkuÞ Au íku fk{wf [uükyku yLku ðkr[f-fkrÞf yr¼LkÞ îkhk ¾[eo Lkk¾u Au. yufXku ÚkÞu÷ku ÷kufMk{wËkÞ-ykçkk÷-ð]Ø †e-Ãkwhw»kku fkuE Ãký «fkhLkk Ët¼ fu Mkk{krsf AkuA rðLkk rLk¼uo¤ ykLktË ÷qtxu Au. yk MktÃkkËfu ÃkkuíkkLkk Mk{ksLkk ÏÞk÷ku-ð÷ýku æÞkLk{kt ÷eÄk rðLkk, WLLkík¼úq çkLÞk rðLkk yk «MktøkLkwt íkká~Þ þçËr[ºk ykÃÞwt Au. yk MktÃkkËLkLke yuf rðþu»kíkk yu Au fu Lkkøkrhf Mk{ksLku y&÷e÷ økk¤ku ÷køku yuðkt ¼e÷ Mk{ksLkkt VxkýktLku ¼e÷e þçËkuLkk økwshkíke yÚkkuo MkkÚku MktÃkkrËík fÞkO Au. (‘çkkçkk’Lkk þçËr[ºk {kxu swyku, Vq÷hktLke ÷kze, çkeS ykð]r¥k, 1988, Ãk]. 40, Vxkýkt {kxu swyku Ãk]. 60, 61, 117)
íkk. 1-4-1985Lkk hkus þuX fu.xe. nkEMfq÷, ¾uzçkúñk {wfk{u ÞkuòÞu÷k rî-rËðMkeÞ ÷kufMkkrníÞ-Mkºk{kt ÏÞkík ÷kufrðãkrðËT yLku rððu[f sþðtík þu¾zeðk¤k ÃkkuíkkLkk «ð[Lk{kt {khk ûkuºkfkÞo rð»ku fnu Au, “Mkkçkh{íkeLkk Mkk{u Ãkqhu {kxeLkk økku¤kLkk ykÄkhu ÷kuføkeíkkuLkwt MktþkuÄLk-MktÃkkËLk yu rðïLkk ÷kufMkkrníÞLkk RríknkMkLke rðh÷ ½xLkk Au.” yhðÕ÷e ÃknkzLke ykMÚkk yhðÕ÷e ÃknkzLke ykMÚkk (1984/1988) yu ¼e÷ Mk{ksLke økwÃík ÷kufrðãk (rMk¢ux÷kuh) yLku ÃkwhkfÚkkykuLkwt MktÃkkËLk Au. ¼qr{fk{kt {tºk-íktºkLkk MðYÃk ytøku [[ko fhe Au. {tºk yLku òËwLkku MktçktÄ MÃkü fÞkuo Au. ykrË{kLkð yLku ykrËðkMke ÷kuf{kLkMkLke Mk{kLkíkk [[eo Au. ÃkwMíkf{kt ¼e÷ Mk{ks{kt «[r÷ík {wÏÞ ¼qík (ðun), ðeh, {u÷e-[kuϾe Ëuðeyku, h¾e (hûkf-Ér»k) yLku hkíkLkk Mk{Þu ¼qík MkkÄðk síkk ¼kuÃkk (¼qðk) íkÚkk íku{Lke rðrÄyku, zkfýrðãk, ¼qík fkZðkLkk {tºkku, huze, {qX, [kux, {kurnLke{tºk, ðªAe WíkkhðkLkku {tºk, MkkÃk WíkkhðkLkku {tºk, ík÷ðkh çkktÄðkLkku {tºk ðøkuhu fk¤k òËw yLku MkVuË òËw MkkÚku
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
òuzkÞu÷k {tºkku-RíÞkrË ¼e÷ Mk{ksLke økwÃík ÷kufrðãk {q¤ Ãkrhðuþ MkkÚku MktÃkkrËík fhe Au. MkVuË òËwLkku «Þkuøk {kLkðfÕÞký yÚkuo ÚkkÞ Au, ßÞkhu fk¤k òËwLkku «Þkuøk {kLkðLku Ãkezðk fu Lkkþ fhðk {kxu ÚkkÞ Au.
nMkw Þkr¿kf fnu Au fu økwshkík fu ¼khík{kt yk «fkhLkk ÷kufrðãkLkk
MktÃkkËLkLkwt fkÞo yk Ãknu÷kt ÚkÞwt LkÚke yLku yk rðþu {khk îkhk r÷r¾ík {khe ÷kufÞkºkk (2006/2010/2021)Lkk Ãk]. 320 WÃkh LkkUÄu Au, “rMk¢ux÷kuhLke fkuELku õÞkhuÞu LkÚke {¤e yuðe Mkk{økúe ¼økðkLkËkMku ¼e÷ku ÃkkMkuÚke {u¤ðe Au.”
«Úk{ ÷kuf{nkfkÔÞ ‘økwshktLkku yhu÷ku’Lke þk†eÞ rðþu»kíkkyku
«Úk{ ¼e÷ ÷kuf{nkfkÔÞ 1983{kt ‘økwshktLkku yhu÷ku’ Lkk{u æðrLk{wrÿík fhe, nMík«ík YÃku íkiÞkh fÞwO níkwt Ãkhtíkw Mð¾[uo ËMk ð»kuo, E.1993{kt «fkrþík ÚkE þõÞwt níkwt. yk {nkfkÔÞLkku yÇÞkMk fhe {khk Ãkeyu[.ze.Lkk {køkoËþof yLku ÏÞkík ÃkwhkðMíkwrðËT h{ý÷k÷ Lkk. {nuíkkyu íku{kt hnu÷ku RríknkMk íkkhðe ykÃÞku níkku. økwshktLkku yhu÷kuLkk yk{w¾{kt ÏÞkík ÷kufrðãkrðËT sþðtík þu¾zeðk¤k yk MktÃkkËLkLke þk†eÞíkk yk heíku LkkUÄu Au : “økwshktLkku yhu÷ku{kt íkuLkk MktÃkkËf rððu[f îkhk, yhu÷kLkk økkLk-MðYÃk rðþu íku{s íkuLke hsqykík rðþu yLku ‘økwshktLkku yhu÷ku’ rðþu ykðe ½ýeçkÄe Mkk{økúeLkwt rðøkíkðkh ík÷MÃkþeo rðïMkLkeÞ
rLkYÃký ÚkÞwt Au. ‘yhu÷ku’ Mkt¿kkLkwt, íkuLkk økkLk MðYÃkLkwt íku{Lkk WËTøk{-rðfkMk, ðirðæÞ-ðirþüâLkwt Mk{Úkof Ë÷e÷-áüktík Mkrník, rðþË rLkYÃký ÚkÞwt Au. {q¤ ÃkhtÃkhk «kÃík ftXMÚk økuÞ yhu÷kLkk ÃkkXLku íkuLkk yMk÷ økkLk MðYÃk{kt r÷rÃkçkØ fhðkLkku MktrLkc «ÞkMk ÚkÞku Au. zwtøkhe ¼e÷e çkku÷e{kt rLkYrÃkík yhu÷kLkk «k{krýf MktÃkkËLkLke Ãkqðuo íkuLkku MkeÄe Mkh÷ yÚkoðkne rþü økwshkíke{kt yLkwðkË yÃkkÞku Au. yhu÷kLkk {q¤ÃkkXLku ytíku ‘þçËkÚkoMkqr[’ {wfkE Au yLku íku{kt yÃkrhr[ík frXLk ¼e÷e çkku÷eLkk þçËkuLkk økwshkíke yÚko¼kð yÃkkÞk Au. MktÃkkrËík-rððuåÞ yhu÷ku õÞktÚke; fÞk ‘økkðkðk¤k’ ÃkkMkuÚke, õÞkhu {éÞku níkku, íkuLkk ‘hkrøkÞk’ fkuý níkk, íkuLkwt æðrLk{wÿý õÞkt ÚkÞu÷wt ðøkuhuLke Ãký íku{kt [kufMkkEÃkqðof LkkUÄ ÷uðkE Au yLku f]ík¿kíkkÃkqðof íkuLkku ÉýMðefkh ÚkÞku Au. Ãkrhýk{u ‘økwshktLkku yhu÷ku’Lkwt yk MktÃkkËLk ÷kufMkkrníÞLkk Mkk{kLÞ ðk[f WÃkhktík ÷kufrðãkLkk yÇÞkMkeyku {kxu Ãký WÃkÞkuøke çkLÞwt Au.” (ðÄw rðøkík {kxu swyku økwshktLkku yhu÷ku (1993)Lkwt yk{w¾ yLku økwshktLkku yhu÷ku (2020), Ãk]. (49) Úke (50) 2017{kt zkì. çk¤ðtík òLkeyu zkì. nMkw Þkr¿kfLkk ÷kuf{nkfkÔÞfuLÿe
MktþkuÄLk÷u¾kuLkwt ‘÷kuf{nkfkÔÞ : MðYÃk, «fkh yLku f]ríkyku’Lkk Lkk{u ÃkwMíkf
MktÃkkrËík fÞwO Au yLku ©e Íðuh[tË {u½kýe ÷kufMkkrníÞ fuLÿ Mkkihk»xÙ ÞwrLkðŠMkxe, hksfkux îkhk «fkrþík ÚkÞwt Au. yk ÃkwMíkfLkk Ãk]c 203 yLku 204 WÃkh {khk îkhk MktÃkkrËík økwshktLkku yhu÷kuLkk ÃkkX MktÃkkËLk rð»ku zkì. nMkw Þkr¿kfMkknuçk fnu
Au, “ynª su fÚkk (økwshktLkku yhu÷ku) MktÃkkrËík ÚkE Au íku íkuLkk ÷øk¼øk MkðkOþ Ãkqýo yLku W¥k{ YÃk{kt Au. E.1983 sux÷k yíÞtík LkSfLkk ykÄwrLkf yuðk fk¤{kt fkuE yuf s økkÞfLkk r[¥k{kt yLku øk¤k{kt yuf {nkfÚkk Mkt½uzkWíkkh YÃk{kt xfe nkuÞ yLku íku Ãký fuð¤ f÷kLku, fÚkkfÚkLkLkk ÔÞðMkkÞLku ykSrðfkLkwt yuf{kºk MkkÄLk çkLkkðeLku Lk¼ðkLkwt þõÞ Lk nkuÞ yu ÃkrhÂMÚkrík{kt ! yËT¼wík MkkLktË ykùÞoLke yk çkkçkík Au.” yk s ÃkwMíkf{kt Ãk].217 WÃkh íkuyku ykøk¤ fnu Au, “yk{ ‘økwshktLkku yhu÷ku’ Ãkqýo s Lknª Mk{Úko, Mkûk{ yuðwt ÷kuf{nkfkÔÞ Au yLku íkuLkku ykLkw»ktrøkf Lknª Ãkhtíkw ykrÄfkrhf yLku Lkkz-MktçktÄ ÃkwhkfÚkk MkkÚku Au.”
¼e÷kuLkwt ¼khÚk
¼e÷kuLkwt ¼khÚk (1997) Lkk{u «økx ÚkÞu÷k yLku {khk îkhk 664 Ãk]cku{kt MktÃkkrËík yk økútÚkLke 29 Ãk]ckuLke MkwËe½o yÇÞkMk-¼qr{fk{kt zkì. nMkw Þkr¿kf {khk MktÃkkËLk-fkÞo yLku ¼khÚkLkk «kÃík ÃkkXLkwt {qÕÞktfLk fhíkkt fnu Au, “ykrËðkMke {nk¼khíkLke ykx÷e Mk{]Ø ÃkhtÃkhkLkwt ËMíkkðuSfhý fhðk{kt, zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, økwshkík{kt s Lknª, fËk[ ¼khík¼h{kt Ãký «Úk{ Au. ¼økðkLk¼kELke ð»kkuoLke y¾qx Äehs¼he rðãk«eríkLku fkhýu su ykðwt yiríknkrMkf Ãkrhýk{ yu{ýu rMkØ fÞwO Au yu Ãký fwËhíke Mktfuík fu þw¼rLkckLkku fwËhíku s ykÃku÷ku «ríkMkkË Au fu yu{Lku yksLkk Þwøk{kt ykÄwrLkfíkkyu {kuxk¼køkLke ÃkhtÃkhkykuLkwt ÷øk¼øk MktÃkqýo Äkuðký fÞwO Au íÞkhu Ãký ykðk Mk{Úko fÚkfku-økkÞfku {éÞk, yu{Lkku MkkÚk-Mknfkh s Lknª, Ãkqhku rðïkMk yLku «u{ {éÞkt. ynª su Ãkã{kt h[Lkkyku Au íku{kt ÃkhtÃkhk yfçktÄ s¤ðkE Au, yLku fÚkkLkku su ytþ økã{kt Au íÞkt Ãký fÚkfkuyu fÚkkhMk çknu÷kððkLkk nuíkwÚke fþwt s ÃkkuíkkLkwt W{uÞwO ÷køkíkwt LkÚke, yux÷wt s LkÚke, fÚkkLkk ytfkuzk yux÷k íkku [wMík Au fu õÞktÞu fkuE {n¥ðLkku ytþ rðM{]ríkLkku ¼kuøk çkLÞku LkÚke. ykðk {krníkeËkíkk {¤u yu s MkhMðíkeLkku {kuxku ykþeðkoË Au. yu {éÞku Au Ãkqhe rLkckLku fkhýu. fkuE Ãký Mkwrþrûkík yÇÞkMke ykrËðkMke ¼k»kk òýu, Mk{su yux÷wt s ÃkÞkoÃík LkÚke. yu
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
yu{Lkkt SðLk{kt, heríkrhðks{kt, SðLk «íÞuLkk yr¼øk{{kt, yu{Lke Ä{o©ØkykuMktMf]rík{kt òu yufYÃk ÚkE òÞ, yu ÷kufku {ktnuLkku s yuf çkLke òÞ íkku s yÇÞkMkeLku ykðe MkV¤íkk {¤e þfu. MkkçkhfktXkLkku f]»kf Ãkxu÷ ¼økðkLkËkMk ykrËðkMke òuzu ykrËðkMke çkLke økÞku. íÞkhu s íkku yk Ãkrhýk{ ykÔÞwt Au. ¼khík{kt yuðku Ëk¾÷ku LkÚke. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ yu heíku Ãký Ãknu÷k økwshkíke s Lknª; ¼khíkeÞ MktþkuÄf Au. nh{ktçkkELku {Lk íkku yk MktþkuÄf yuLkk Ãkwºk suðku Au.” [¼qr{fk - Ãk]. (38), (39)].
nMkw¼kE Þkr¿kfMkknuçkLkk yk {qÕÞktfLkÚke {Lku þçËku{kt ðýoðe Lk þfkÞ yuðwt MktÃkkËLk fkÞo fhðk{kt SðLk¼hLkwt y¾qx çk¤ {éÞwt Au. hkXkuhðkhíkk
hkXkuhðkhíkkLkku ykðfkh zkì. nrhðÕ÷¼ ¼kÞkýeMkknuçku ÷ÏÞku Au. yu{ýu furBçkús ÞwrLkðŠMkxeLkk «kuVuMkh òìLk ÂM{Úk îkhk MktÃkkrËík ‘Ä yurÃkf ykìtð ÃkkçkqS’ MkkÚku hkXkuhðkhíkkLke íkw÷Lkk fhe {khk îkhk MktÃkkrËík yk f]ríkLkwt yktíkhhk»xÙeÞ {n¥ð yktfe ykÃÞwt Au. ykøk¤ síkkt yk yktíkhhk»xÙeÞ ÏÞkík rðîkLku su. ze. ÂM{Úk MkkÚku MktçktÄ MÚkkÃke ykÃÞku níkku. {U hkXkuhðkhíkkLku òìLk ÂM{ÚkLku ¼ux YÃku {kuf÷e ykÃke níke.
zkì.çk¤ðtík òLke MktÃkkrËík ‘ðLkMðh’ (2004)Lkk Ãk]c-158 WÃkh yk f]ríkLkku yÇÞkMk fhe ÏÞkík rððu[f zkì. rþhe»k Ãkt[k÷ LkkUÄu Au, “hkXkuhðkhíkk’ ykÃkýLku MkËeykuÚke [k÷e ykðu÷e hk{kÞý-{nk¼khík-fÚkkMkrhíMkkøkhLke ÃkhtÃkhkLke ÞkË yÃkkðu Au. ‘[xkfuËkh, {LkkuhtsLkkí{f’ ‘ÃkAe þwt ÚkÞwt’ ÃkqAðkLkwt nt{uþkt {Lk ÚkÞk fhu yuðe yk hkXkuhðkhíkk søk«rMkØ hku{kLMkkuLke nhku¤{kt ykðe þfu yuðe Au.” íkuyku Ãk]c 159 yLku 160 WÃkh ykøk¤ ÷¾u Au, “fìMkux ÃkhÚke Mkk{kLÞ ¼k»ký WíkkhðkLkwt fk{ fux÷wt çkÄwt fÃkhwt Au yu íkku ykÃkýu òýeyu Aeyu. íkku yk {q¤ çkku÷e, yuLkkt ÷Þ÷nufkðk¤kt økã-ÃkãLku yuðkt Lku yuðkt Mkk[ðeLku hsq fhðkLkku ¼khu Ãkwhw»kkÚko-Ãkqhkt ºkýMkku ÃkkLkktLkku ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u ykËÞkuo yLku ykÃkýLku Éýe çkLkkÔÞk.” 164 Ãk]c WÃkh íkuyku ykøk¤ fnu Au, “yk økútÚk «k[eLk MktMf]rík, MkkrníÞ, Lk]ðtþrð¿kkLk, {Lkkurð¿kkLkLkkt ûkuºkkuLku ykðhe ÷u yu «fkhLkku Au. nsw ðÄkhu Ÿzu sEþwt íkku fÚkLkherík, [rhºk-r[ºký, MksoLkkí{f ¼k»kkLke Mktfw÷íkkyku fuðe heíku «økxe Au yu Ãký æÞkLk{kt ykðe þfu. ¼økðkLkËkMk Ãkxuu÷u WÃkurûkík MkkrníÞÃkhtÃkhkyku, ftXâ ÃkhtÃkhkyku «íÞu ykÃkýwt æÞkLk {qøkk
hneLku ËkuÞwO Au yu Ãký LkkUÄðwt hÌkwt.”
¼ku¤k¼kE Ãkxu÷ ‘ðLkMðh’-553 Ãk].Ãkh LkkUÄu Au, “¼e÷kuLkwt {nkfkÔÞ ? nk, ¼e÷kuLkwt - yLku íkuÞ yk¾uyk¾wt {kuZu. nku{hLku fu fkr÷ËkMkLku
Ãký yËu¾kE ykðu yuðe WÃk{k yk ¼e÷e {nkfkÔÞ{kt [{fe òÞ. yLku Ãku÷k
‘ntzÙuz ÞMko ykìV Mkkur÷xâqz’ Lkk{u Lkð÷fÚkkLkk Lkkuçku÷ «kRÍ {u¤ðLkkh ÷ìrxLk y{urhfLk ÷u¾f økúurçkÞ÷ økkŠMkÞk {kfðuoÍLke rðÏÞkík VìLxMkeykuLku Ãký yktxe
¾ðzkðu íkuðe VìLxMke yk ykrËðkMke {nkfkÔÞ{kt {¤e òÞ.”
¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkk «kÃík fux÷kf rMkØktíkku
¼e÷e {kir¾f MkkrníÞLkku Mksof {khkt MktÃkkËLk-MktþkuÄLk yLku yÇÞkMk W¥kh økwshkíkLkk ¾uzçkúñk íkk÷wfk, Ëktíkk íkk÷wfk yLku hksMÚkkLk yLku økwshkíkLkk Mke{k «Ëuþ{kt ðMkíkk zwtøkhe ¼e÷ ykrËðkMke Mk{ks yLku íku{Lkk {kir¾f ÷kufMkkrníÞ Ãkqhíkku s {ÞkorËík Au. yk
Mk{ks MkkÚku ykuík«kuík Úkíkkt yÇÞkMk fhíkkt ÷kufMkkrníÞLkk rMkØktíkku «kÃík ÚkÞk Au. yu{ktÚke fux÷kf rMkØktíkkuLkku ynª WÕ÷u¾ fhwt Awt : ¼e÷ Mk{ksLkk ÷kufMkkrníÞLku {kuxk YÃk{kt çku {kuxk rð¼køk{kt ðnU[e þfkÞ Au : Mkk{krsf MkkrníÞ yLku ÄkŠ{f MkkrníÞ. Mkk{krsf MkkrníÞ Mk{ksLkk fkuE «ÞkusLk {kxu fu LkSfLkk ¼qíkfk¤ fu ðíko{kLk{kt çkLku÷e fkuE ÓËÞMÃkþeo ½xLkk-«MktøkLkk ykÄkhu MksoLk «rík¼k Ähkðíke fkuE †e fu Ãkwhw»k ÔÞÂõík îkhk {kir¾f YÃku h[kÞ Au. ykðe ÔÞÂõík ðíko{kLk{kt nÞkík nkuÞ Au yLku Mk{ks íkuLku yku¤¾íkku nkuÞ Au. {khk îkhk MktÃkkrËík ‘{kuíke[hkLke ðkhíkk’ (2007)Lkk Ãk].35 WÃkh ykðe MksoLk «rík¼k Ähkðíke 11 †e-Ãkwhw»k ÔÞÂõíkykuLkkt Lkk{, økk{ ËþkoÔÞkt Au. ykÚke ÷kufMkkrníÞLkku Mksof y¿kkík nkuÞ Au yu {kLÞíkk ¼e÷kuLkkt økkurXÞk («u{e)Lkkt Mkk{krsf «ýÞ økeíkku yLku ðíko{kLk{kt çkLkíkk «Mktøkku{ktÚke h[kíkk ¼e÷e ÷kufMkkrníÞ {kxu ¾kuxe Xhu Au. ykðk {kir¾f MkkrníÞLkku Mksof «kÃík yLku ÏÞkík nkuÞ Au.
ÄkŠ{f MkkrníÞ «k[eLk fk¤{kt h[kELku {kir¾f-ÃkhtÃkhk çkLke økÞwt nkuÞ Au. íkífk÷eLk rLk{kuone Mksofu ÃkkuíkkLkkt Lkk{-AkÃk Akuzâkt Lk nkuðkÚke ÄkŠ{f {tºkku, ÃkwhkfÚkkyku, ykÏÞkLkku, ÷kuf{nkfkÔÞku suðk ÄkŠ{f ÷kufMkkrníÞLkk MksofLkwt Ãkøkuhwt {¤e þfíkwt LkÚke.
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
ÄkŠ{f MkkrníÞLkku ðknf MkkÄw-¼kuÃkku
{kir¾f ÃkhtÃkhk{ktÚke «kÃík fhe, {kLkMk{kt ðnLk fhe, ÷kufMk{wËkÞ
ðå[u su økkÞ Au íku ÔÞÂõík ¼e÷ Mk{ks{kt ‘MkkÄ’-MkkÄw fu ¼kuÃkk(¼qðk) íkhefu
yku¤¾kÞ Au. ykÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞkuLkwt f÷uðh yíÞtík Ëe½o yLku ÷kufðkãku
Mkt÷øLk nkuÞ Au. ykðe Ëe½o f]ríkykuLkkt fÚkkLkf r[¥k-M{]rík{kt ytrfík fhe þfu yLku ðkãMktøkeík{kt fkiþÕÞ «kÃík fhe þfu yuðe ÔÞÂõík s ÷kufkÏÞkLkku
÷kuf{nkfkÔÞku (MkwËe½o ðkhíkkyku)Lkku ðknf-økkÞf ÚkE þfu Au. ykÚke ykðkMkwËe½o
MkkrníÞ-MðYÃkLkk ðknf økkÞf MkkÄw-¼kuÃkkLke MktÏÞk Mk{ks{kt {ÞkorËík nkuÞ Au.
«rþü Mksof yLku MkwËe½o ðkhíkk (÷kufkÏÞkLk-÷kuf{nkfkÔÞ)Lkku ðknf
«rþü ðiÞÂõíkf Mksof yLku MkwËe½o ðkhíkk MðYÃk fu ÷kuf{nkfkÔÞLkku
ðknf økkÞf íkkÂ¥ðf heíku y÷øk Ãkzu Au. «rþü ðiÞÂõíkf Mksof ÃkkuíkkLke
ÔÞÂõíkøkík yLkw¼qríkyku{ktÚke f÷kf]rík Mksuo Au ßÞkhu ðknf MkkÄw-¼kuÃkku f]rík ÃkhtÃkhk{ktÚke «kÃík fhe {kLkMk{kt rLkÞík fhu Au. ykÚke Éíkw[¢ «{kýu ykðíkk Ãkðo-«Mktøku ðknfLkk r[¥k{kt økeíkkuLkkt Íhýkt Vqxe Lkef¤u Au, ÷kufkÏÞkLkkuLke LkËeyku
ðnuðk ÷køku Au yLku {nkfkÔÞkuLkk {nuhk{ý QA¤ðk ÷køku Au. yuf÷k ‘hkXkuhðkhíkk’ yLku ‘¼khÚk’ ÷kuf{nkfkÔÞkuLkk økkÞf LkkÚkk¼kE øk{khLke økkÞfeLke
LkkUÄ ÷Eyu íkkuÃký yk çktLku {kir¾f {nkfkÔÞkuLke 7688 ÃktÂõíkyku yu{ýu «Míkwík fhe Au.
÷kufðkãku MkkÚkuLkku økkÞf MkkÄwLkku ÄkŠ{f yktíkhMktçktÄ
¼e÷ ykrËðkMke Mk{ks{kt ÷kufðkã yu Mktøkeík {kýðkLke ¼kiríkf [es-ðMíkw LkÚke. økkÞf MkkÄw {kxu íktçkqh Srðík Ëuð suðku nkuÞ Au. íkuLkk Mðhku s r[¥k MkkÚku ykuík«kuík ÚkE ðkhíkk{kt ykðíkkt Ëuðe-Ëuðíkk yLku Mkk{krsf [rhºkkuLkkt ËþoLk økkÞf yLku ©kuíkk-ËþofkuLku {kLkMk{kt fhkðu Au. ykÚke Ãkðo-«Mktøk{kt WÃkÂMÚkík ©kuíkkykuLke ykíkwhíkkLkku yLkw¼ð fheLku økkÞf MÚkkLkf ÃkkMku òÞ Au. íku íÞkt rð[khu Au fu íktçkqh Mkqíkku Au. ykÚke MÚkkLkfÚke WXkðíkkt Ãknu÷kt MkkÄw {Lk{kt íktçkqhLku søkkzðkLkku {tºk çkku÷u Au. Mkqíku÷k íktçkqhLku søkkzðkLkk yÃkhkÄ{kt ûk{k Þk[u Au. yk ÃkAe íktçkqhLku Lk{Lk fheLku, {Lkkððk {kxu íkuLkwt økkihð yLku {rn{k fhíkku {tºk çkku÷u Au. yk ÃkAe íktçkqhLku ytf{kt ÷ELku r[¥k MkkÚku MðhLkwt MktÄkLk fhe ykht¼u MkwËe½o ðkhíkk þY fhíkkt Ãknu÷kt økýÃkrík yLku MkhMðíkeLke ykhkÄLkkLkkt ¼sLk
økkÞ Au. «Mktøk Ãkqhku ÚkÞk ÃkAe f]ík¿kíkk ÔÞõík fhðk {kxu íktçkqhLku Ëuð YÃku ÃkwLk: MÚkkLkfu MÚkkÃke ©eV¤ [Zkðu Au. ÷kuf{nkfkÔÞkuLkk [rhºk MkkÚkuLkku ðknfLkku yktíkhMktçktÄ
ðiÞÂõíkf Mksof f]ríkLkk MksoLk ÃkAe f]rík yLku íku{kt ykðíkkt Ãkkºkku[rhºkkuLku ¼q÷e síkku nkuÞ Au. rsðkíkk SðLk MkkÚku íkuLkku yLkwçktÄ hnuíkku LkÚke. ßÞkhu ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkku ðknf-fÚkf-økkÞf MkkÄw-¼kuÃkku Ãkqhe Mkk{krsfÄkŠ{f ÃkhtÃkhk {kLkMk{kt ÷ELku Sðu Au. íku{kt ykðíkkt [rhºkku-Ãkkºkku MkkÚku íkuLkku Lkkíkku-MktçktÄ SðLk ÃkÞOík hnu Au. íkuLkk {kxu ykðkt Ëiðe [rhºkku MkSð {kLkðku suðkt nkuÞ Au. ðknf yuðk ÄkŠ{f [rhºkkuLkk Ëw:¾u Ëw:¾e yLku Mkw¾u Mkw¾e Úkíkku nkuÞ Au. íkuÚke ðknf ¼sLkðkhíkk (÷kufkÏÞkLk-÷kuf{nkfkÔÞ) Mk¼kLkwt {LkkuhtsLk fhðk fu fÚkkhMk Ãkku»kðk {kxu LkÚke økkíkku. íku rLkòLktË {kxu Ãký LkÚke økkíkku. Ãkhtíkw
Mk{ksLkk ¾kMk ÄkŠ{f-Mkk{krsf «ÞkusLk {kxu økkÞ Au. yk rMkØkLíkLkwt yLkw{kuËLk ‘¾qíkktLkku hkÍðe : Ëuðku÷ økwÍhý’ økeíkfÚkkLke Mk{krÃík ÃkAe { økkrÞfk nh{ktçknuLk ¾ktxLku ÃkqAu÷k «&LkLkk W¥kh{ktÚke {¤e hnu Au. {U «&Lk fÞkuo níkku, “ykE ! ykìtýwt (yk) økeík nËk (nhhkus) Lknª økkíkkt ?” nh{ktykE ¼kðwf çkLkeLku çkkuÕÞkt níkkt, “nËk økkEyut íkku økeíkkt{k ykðíkkt ËuðíkE ÷kufku Ë:¾e ÚkkÞ. yutýktLk (yu{Lku) Ë:¾ ÃkhU yu ykÃkwne (ykÃkýkÚke) Ãkkìý LkU ÍkuÞwt ÍkÞ yuíký ykÃkw Ãkkìý Ë:¾e ÚkkEyu. Lkt nkìÃk¤ðkðk¤k (©kuíkk) Ãkkìý Ë:¾e ÚkkÞ. økkÄk ÃkuMk (økkÞk ÃkAe) çk¥kku {kìLkðeykuLkku {u¤ku nW nWyktLkk (Mkki MkkiLkk) fUh (½uh) ÍkÞ. ô yu¾÷e Ãkhwt yuíký (yux÷u {Lkt ËuðíkE ÷kufkuLke Mkuík (ÞkË) ykðU Lkt {khe ykut¾ku{kne ðhnkhku (ðhMkkË) ðhnU !” [ðÄw òýfkhe {kxu swyku, ¼e÷ økeíkfÚkk : ¾qíkktLkku hkÍðe yLku Ëuðku÷ økwÍhý (2000), MktÃkkËf : zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, WÃkhktík, ¼e÷kuLkwt ¼khÚk (MktðŠÄík ÃkkX yLku yÇÞkMk), MktÃkkËf : ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, Ãk]. 28, 2020, økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh] ynª økkÞf yLku fÚkk{kt ykðíkkt [rhºkku yuf {kLkðeÞ Ähkík÷ Ãkh MknSðLk Sðu Au.
MkkÄkhýefhý
ykÃkýu suLku ÃkwhkfÚkk, ÷kufkÏÞkLk fu ÷kuf{nkfkÔÞ fneyu Aeyu íkuLku ¼e÷ Mk{ks ðkhíkk fnu Au. yk ðkhíkk{kt ykðíkkt [rhºkku MkkÄw yLku Mk{ksLkk
MkÇÞku {kxu MkSð nkshknsqh Ëuð-Ëuðe suðkt nkuÞ Au. íku{Lkkt ËþoLk ðkãku fhkðu
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
Au. yk ÄkŠ{f ðkhíkk{kt økðkíkk «Mktøkku yu su íku Ëuð-ËuðeLke ¼Âõík nkuÞ Au. Ä{ko©Þe «Mktøku økkÞf MkkÄw-¼kuÃkkLkwt r[¥k ÄkŠ{f ¼kðLkkykuÚke ¼hkE òÞ Au. ½ýe ð¾íku ÄkŠ{f ykMÚkkLku ÷eÄu ÷kuf{nkfkÔÞ fu ÷kufkÏÞkLk{kt ykðíkk «Mktøkku ÃkwhkfÚkkLkwt YÃk ÷u Au. íku{kt ykðíkkt [rhºkku Ëuðíð Ãkk{u Au. yk ËuðËuðeykuLkkt [rhºkku MkkÚku ðknf økkÞfLkwt yLku fux÷kf «Mktøkku{kt ©kuíkk-ËþofkuLkwt Ãký yux÷e nË MkwÄe íkkËkíBÞ MkÄkELku MkkÄkhýefhý ÚkkÞ Au fu íkuyku MðÞt su íku ËuðËuðeyku çkLke òÞ Au yLku íku{Lkk Ëun{kt su íku Ëuð-ËuðeLkku ¼kð «økxu Au íkÚkk yufXk ÚkÞu÷k ©kuíkk-ËþofkuLku ykþeðkoË Ãký ykÃku Au (ðÄw òýfkhe {kxu swyku, ¼e÷kuLkwt ¼khÚk (MktðŠÄík ÃkkX yLku yÇÞkMk), 2020, «fhý-1 ¼e÷ ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞLkwt MðYÃk : Mk{ksSðLkLkk Mkt˼o{kt, Ãk]c-26-27).
¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkkt MðYÃkkuLkku SðLk MkkÚkuLkku yLkwçktÄ
¼e÷ Mk{ksLkkt ÷kufkÏÞkLkku-÷kuf{nkfkÔÞku Võík fÚkkhMk Mktíkku»kðk {kxu s LkÚke nkuíkkt. íkuyku ÷kufSðLkLku yLkuf heíku MÃkþuo Au yLku r¢Þkþe÷ fhu Au íkÚkk SðLkLke Mk{MÞkykuLku Ëqh fhðk{kt MknkÞf ÚkkÞ Au. ¼kËhðk {kMk{kt Äq¤kLkk Ãkkx ({nk{køkeo Ãkkx) Mk{Þu økðkíkkt {kir¾f ykÏÞkLkku fu {nkfkÔÞkuLke Ãkkt¾zeyku («Mktøkku-½xLkkyku) fwxwtçk{ktÚke ykrÄ-ÔÞkrÄ-WÃkkrÄ Ëqh fhðk {kxu økkðk yLku fÚkðk{kt ykðu Au. fkìçkrhÞk XkfkuhLkk {u÷k (yþwØ, su{kt Ãkþw-çkr÷ [zkððk{kt ykðu Au) ÄkŠ{f yLkwckLk Mk{Þu yk s ykÏÞkLkku økwLkuøkkhLkk {kLkMk{kt ¼Þ sL{kððk yLku íkuLku Ãkfzðk {kxu økkðk{kt ykðu Au. ¼qík-«uík fkZðk {kxu {ktzðk{kt ykðíkk {kuÕ÷k Mk{Þu økðkíke Ëuð-ËuðeykuLke økuÞ fÚkkí{f huzeyku ÔÞÂõíkøkík hkuøkkuÃk[kh {kxu nkuÞ Au. nqhku(þqhku) {ktzíke ð¾íku økðkíkwt ‘hkXkuhðkhíkk’ {nkfkÔÞ ÃkhtÃkrhík ðuh¼kðLkkLke «ÚkkLku Ãkku»ke ðuh ÷uðk {kxu økkðk{kt ykðu Au. Mkk{wt ðuh
Mkh¼h ÚkkÞ íÞkhu rðsÞkuíMkð Qsððk {kxu Ãký yk {nkfkÔÞ økkðk{kt ykðu Au. ÄkŠ{f yLkwckLk Mkt÷øLk {nkfkÔÞku fu ykÏÞkLkkuLke Ãkkt¾zeyku økkðe yu su íku Ëuðe-Ëuðíkk fu ÃkqðosËuðLke Ãkqò nkuÞ Au. ykÚke Ãkkt¾zeyku yu{Lku Mk{ŠÃkík fhðk{kt ykðu Au.
ðkhíkkLkku {kr÷f ÷kufMk{qn
MkkÄw fu ¼kuÃkkLke MkL{w¾ nt{uþkt íkuLkk ©kuíkk-Ëþof hnu Au. íkuyku ðkhíkkLkwt
©ðý fhu Au, økkÞ Au, Lkk[u Au yLku ðkhíkk fnuðk{kt MkkÄw fu ¼kuÃkkLku {ËË fhu Au. ykÚke ÷kufkÏÞkLk (ðkhíkk) fu ÷kuf{nkfkÔÞ MkkÄw fu ¼kuÃkku fÚku Au Ãkhtíkw
ðkhíkk fkuE ÔÞÂõíkLke Lknª Ãkhtíkw íkuLke {kr÷fe ðkhíkk Mkkt¼¤ðk ¼uøkk ÚkÞu÷k ÷kufMk{qnLke MktÞwõík økýkÞ Au. íkuLkku ¼køkeËkh yufXku ÚkÞu÷ku Mk{wËkÞ økýkÞ Au. ÄkŠ{f MkkrníÞ-økeík-økeíkfÚkk-fÚkkøkeík-÷kufkÏÞkLk-÷kuf{nkfkÔÞ suðkt {kir¾f MðYÃkku íkku ðknf MkkÄwLkk r[¥k{kt Ãknu÷ktÚke s ÂMÚkík nkuÞ Au. hkrøkÞk yLku nkUfkrhÞkLkk ÷ÞLkk ykhkun-yðhkun, Mk{qn-Lk]íÞLke ytøk-¼trøkyku yLku ðkhíkk{kt hMkíkhçkku¤ ÚkE ©kuíkk-Ëþofkuyu n»kkoðuþ{kt økkÞfLkwt økkihð fhíkkt Wå[khu÷k WËTøkkhku s økkÞfLkk r[¥k{kt hnu÷e ðkhíkk þçËku îkhk f÷kí{f MðYÃk Äkhý fhu Au. yk{ Mkk{wËkrÞfíkk yLku Mkn¼krøkíkkLkk ÷eÄu s ÷kufkÏÞkLk-÷kuf{nkfkÔÞLkwt fÚkLkMkkIËÞo yLku MðYÃk Mkku¤u f¤kyu ¾e÷u Au.
Mktr&÷ü ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞ ykrËðkMke ÷kuf÷r÷íkf¤kyku{kt y÷økÚke ftE Ãký òuE þfkíkwt LkÚke. økeík-Mktøkeík-Lk]íÞ-Lkkxâ-fÚkk, ÄkŠ{f yLkwckLk-rðrÄ-rðÄkLk yLku Mkk{krsf MktMfkhku-çkÄwt Mk{økúYÃk{kt yufçkeò{kt ykuík«kuík nkuÞ Au. yu çkÄkt YÃkku-MðYÃkku
rsðkíkk SðLk MkkÚku ¼¤e økÞkt Au. ykrËðkMke ÷kuff¤k ðiÞÂõíkf Lknª, Ãkhtíkw Mkk{qrnf nkuÞ Au. ykrËðkMke ÷kuf ftXÚke çkku÷e fÚkkyku fÚku Au; økeíkku økkÞ Au. nkÚkÚke ðkãku ðøkkzu Au yLku Mkk{qrnf [hýu, Ãkqhe Qòo MkkÚku W{¤fk¼uh Lkk[u Au. ftX, Mktøkeík yLku Lk]íÞLke rºkrðÄ f¤kyku MkkÚku [k÷u Au. yk {kir¾f-yktrøkf ÃkhtÃkhkLkk
Mkk{krsf-ÄkŠ{f yLkuf Mkt˼kuo nkuÞ Au. ykÚke fkuE Ãký f¤kLkku MkkIËÞoçkkuÄhMkçkkuÄ {q¤¼qík heíku Mk{sðk {kxu Ëuþ-fk¤Lkwt ¿kkLk ykð~Þf Au. íkuÚke çkkÌk MkkIËÞo WÃkhktík ¼eíkhLkk MkkIËÞoLkku Ãký çkkuÄ ÚkkÞ Au. ¼eíkhLkk MkkIËÞoLkk ËþoLkÚke s hMkrLk»Ãkr¥k-hMkçkkuÄLkku yLkw¼ð ÚkkÞ Au. ykrËðkMke f¤kykuLkwt {wÏÞ ÷ûÞ Au Mkk{qrnf {LkLku ykLktËhMkÚke íkhçkku¤ fhðwt. ykÚke ykrËðkMke ÷kufrðãk÷kufMkkrníÞ rð&÷u»kýÚke Lknª Ãkhtíkw Mkt&÷u»kýÚke Mk{S þfkÞ Au. ¼kðf f]ríkLkk ¼eíkhLkk MkkIËÞoLku {kýe þfu íkuÚke {U ÃkkX{kt s çkÄku ‘Ãkqðko Ãkh’ LkkUæÞku Au. nMkw¼kE Ãký {ur÷LkkuÔMfeLkku {ík LkkUÄeLku fnu Au, “ykLktË-økkihðÚke LkkUÄðk suðwt Au fu ¼e÷e ÃkhtÃkhk{kt fÚkkyku-økeíkkuLkk ÃkkX{kt ¼økðkLkËkMk yk çkÄe s çkkçkíkkuLku {q¤ ÃkkXku{kt s LkkUÄu Au : Text with contextLkku yk W¥k{ ykËþo Lk{qLkku Au, su Mkns heíku s rMkØ ÚkÞku Au.”
– {Íhw÷ RM÷k{ f]ík Vkìf÷kìh : Ä ÃkÕMk ykìðT Ä ÃkeÃk÷ (1985), økútÚk-2
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
zkì. nMkw Þkr¿kf ‘¼e÷e {nkfkÔÞku : yuf {qÕÞktfLk’ (2011) ÃkwMíkf{kt {khk ûkuºkfkÞo yLku ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk MktÃkkËLkLkwt {qÕÞktfLk fhíkkt LkkUÄu Au, “økwshkík{kt ÷kufMkkrníÞ MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLkwt yk rðãkfeÞ fkÞo çku MkËe Ãkqhe fhðk{kt Au. yk Mk{Þ¾tz{kt ÷kufrðãkfeÞ MktþkuÄLk-MktÃkkËLkLkk rðfkMkLkk yk÷u¾Lkkt çku rþ¾hku rMkØ ÚkÞu÷kt òuE þfkÞ Au. Ãknu÷wt rþ¾h ðeMk{e MkËeLkk ºkeò ËkÞfkÚke, yÚkkoíkT {u½kýeLkk økúk{eý ûkuºkLkk MktþkuÄLkLkk «kht¼Úke yLku çkeswt rþ¾h Lkð{k ËkÞfkÚke, yÚkkoíkT ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkk ykrËðkMke ftXÃkhtÃkhkLkk ËMíkkðuSfhýÚke rMkØ ÚkkÞ Au. zkì. ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u, yk ûkuºkLkk ¼u¾Äkhe MktrLkc MktþkuÄfu íkku SðLkLkk ºký ËMkfk ¾[eo ËkuZuf nòh ©kÔÞ fìMkuxku yLku Ãk[kMk á~Þ©kÔÞ fìMkuxku{kt ¾uzçkúñkLkk zwtøkhe ¼e÷kuLkk SðLk[¢ yLku Éíkw[¢ MkkÚku Mktf¤kÞu÷e ÷øk¼øk çkÄe s ftXMÚk ÃkhtÃkhkyku æðrLk{wrÿík fhe yuLkwt [k÷eMk sux÷k økútÚkku{kt yÇÞkMk Mk{uík þk†eÞ «fkþLk fÞwO. fkuE MktMÚkk yLku yuLkwt
MkðuíkrLkf yuðwt ÞwrLkx Ãký suðwt-sux÷wt fkÞo Lk fhe þfu íkuðwt-íkux÷wt ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u fÞwO. hkXkuhðkhíkk, økwshktLkku yhu÷ku, ¼e÷kuLkwt ¼khÚk yLku hkì{-Mkeík{kLke ðkhíkk-yk [kh ykrËðkMke ftX-ÃkhtÃkhkLke MkwËe½o fÚkkf]ríkyku íkku, rðïûkuºkLkk ÷kufrðãkfeÞ ûkuºkLkwt rVLkeþfw¤Lkk ‘f÷uðk÷’ ({nkfkÔÞ) ÃkAeLkwt MktrMkØ WLLkík þ]tøk Au. {kºk økwshkík fu ¼khíkLkk s ÷kufrðãkfeÞ yÇÞkMkLkwt s Lknª Ãkhtíkw, ðirïf ûkuºkLke yk rðãkþk¾kLkwt Ãký ykùÞo yLku ynku¼kð sL{kðu yuðwt yk fkÞo Au, MkðkuoLLkík yÇÞkMkþ]tøk Au.” (¼e÷e {nkfkÔÞku yuf {qÕÞktfLk, MktÃkkËf: ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷, Ãk].8, «Úk{ ykð]r¥k 2011, MkkrníÞ yfkË{e, rËÕne)
2020{kt yÇÞkMk fhe, ykrËðkMke MktMf]rík-Mk{ksSðLkLkk Mkt˼o{kt ykrËðkMke {kir¾f {nkfkÔÞkuLkkt ÷ûkýMðYÃkLke MkiØkÂLíkf [[ko fhe ÃkwLk: þk†eÞ heíku MktÃkkrËík fhu÷kt {khkt [kh {nkfkÔÞkuLkku yÇÞkMk fhe, økwshkík MkkrníÞ yfkË{eLkk yÇÞkMke {nk{kºk, zkì. ysÞ®Mkn [kinký «fkþfeÞ{kt LkkUÄu Au, “økwshkíkLkk ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkk MktþkuÄLk-MktÃkkËLkûkuºku ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷Lkwt fkÞo Mke{kMíkt¼YÃk Au. ykrËðkMke ÷kuf{nkfkÔÞku : ykÃkýe s Lknª, Mk{økú rðïLke Ähkunh Au.”
MktþkuÄf íkhefu {Lku rðfMkkðLkkh «uhfçk¤ku {khk Ãkwhkuøkk{e Mkðo©e nrhðÕ÷¼ ¼kÞkýe, nMkw Þkr¿kf, fLkw¼kE òLke, h{ý÷k÷ Lkk. {nuíkk, þktrík¼kE yk[kÞo, {fhtË Ëðu, rþhe»k Ãkt[k÷, sÞkLktË òuþe, sþðtík þu¾zeðk¤k, h½wðeh [kiÄhe, ÷k¼þtfh Xkfh, ¼ku¤k¼kE
Ãkxu÷, {nkïuíkkËuðe (çktøkk¤k), {nuLÿ ¼kLkkðík (hksMÚkkLk), ðMktík rLkhøkwýu ({æÞ«Ëuþ), søkËeþ økkuzçkku÷u ({nkhk»xÙ), su.ze.ÂM{Úk (furBçkús ÞwrLkðŠMkxe, Þw.fu.) ðøkuhu rðîkLkku; yLku Mknøkk{e Mkðo©e çk¤ðtík òLke, LkkÚkk÷k÷ økkurn÷, rLkhtsLk hkßÞøkwhw, økýuþ Ëuðe, nhuLÿ ¼è, {Lkkus hkð÷, h{ý MkkuLke, Ë÷Ãkík ÃkrZÞkh, Qs{¼kE Ãkxu÷, y{]ík Ãkxu÷, ðeh[tË Ãkt[k÷ ðøkuhu rðîkLk MLkunesLkku; íkÚkk yLkwøkk{e «u{S Ãkxu÷, ËeÃkf Ãkxu÷, Lke÷k þkn, {]Ëw÷k Ãkkhef, ykLktË ðMkkðk, yhwý ðk½u÷k, fLkw¼kE ðMkkðk yLku yLÞ yÇÞkMkesLkkuLku MktÃkkrËík ¼e÷e ÷kufMkkrníÞLkk yÇÞkMkLkk ykLktËLke Ak÷fku ðkøke Au. ÞkuøÞ MÚkkLku ÷¾eLku yk ykLktË ðnUåÞku Au. yk ykLktË {khwt çk¤ çkLÞwt Au yLku {Lku ¼e÷e {kir¾f ÃkhtÃkhkLkwt MktÃkkËLk-MktþkuÄLk fhðk ðÄw Lku ðÄw W~fuheLku «uÞkuo Au. MktMÚkkykuLkwt ÞkuøkËkLk {khe þiûkrýf MkuðkLke MktMÚkk, þuX fu.xe.nkEMfq÷, ¾uzçkúñk; {khe {kík]MktMÚkk økqshkík rðãkÃkeX, y{ËkðkË; yu[.Ãke. ykxToMk fkì÷us, ík÷kuË; BÞwrLkrMkÃk÷ ykxToMk fkì÷us, {nuMkkýk; MkkrníÞ yfkË{e, rËÕne; RÂLËhk økktÄe hk»xÙeÞ f÷kfuLÿ, rËÕne; ¼khíkeÞ ¼k»kk MktMÚkkLk, {iMkqh; økwshkík MkkrníÞ yfkË{e, økktÄeLkøkh; ¼k»kk MktþkuÄLk-«fkþLk fuLÿ, ðzkuËhk; LkÞLk MkqÞkoLktË ÷kuf«ríkckLk (yæÞûk : MkqÞofkLík Ãktzâk, yíÞkhu Mð.) {wtçkE; rþðþtfh [qLke÷k÷ òuþe [urhxuçk÷ xÙMx (yæÞûk : rþðþtfh òuþe), økwsohe xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS yLku yLÞ MktMÚkkyku yk ¼e÷ ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLku «fkrþík fhðk{kt yLku ÃkrhMktðkËku Þkusðk{kt Mkn¼køke ÚkE Au. {krníkeËkíkk : nwt yk MktMÚkkykuLkk MknÞkuøk, yk Ãknu÷kt WÕ÷ur¾ík rðîkLkkuLkk yÇÞkMk Úkfe, {Lku «kÃík ÃkwMíkfkuLkk yÇÞkMkÚke íkÚkk ¼e÷ Mk{ks yLku {khk {krníkeËkíkk LkkÚkk¼kE øk{kh, LkðS¼kE¾ktx, ðò¼kEøk{kh,økwshk¼kEøk{kh,Ëuðk¼kE ¾ktx, nh{ktçknuLk ¾ktx, nkìf¤eçknuLk øk{kh ðøkuhuLkk Mkíkík MknðkMk ðå[u MkËk rðfMkíkku hÌkku Awt yLku nS rðfMke hÌkku Awt. yk çkÄktLkk MktÃkfo yLku MLkun Úkfe {khwt MktÃkkËf-MktþkuÄf íkhefuLkwt ÔÞÂõíkíð ½zkÞwt Au. SðLkLkk 8{k ËkÞfk{kt yk Mkðuo økwýesLkkuLku M{híkkt yk¼khMkkÚku ykLktËyLkw¼ðwtAwt. 2017ÃkAeLkk ð»ko{ktøkkuðk{kt MkkrníÞ yfkË{e, rËÕneLkk yuf ÃkrhMktðkË{kt nwt yLku çk¤ðtík¼kE Mkn¼køke ÚkÞk níkk. yk Mk{Þu nkux÷{kt MkkÚku yuf s Y{{kt hkufkÞk níkk. hkrºk ËhBÞkLk íkuyku MkkÚku {khkt MktÃkkËLkkuLke QýÃkku yLku rðþu»kíkkyku rð»ku r{ºk¼kðu ÚkÞu÷e [[ko ÃkAe
W¥kh økwshkíkLkk MktÃkkrËík ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkwt rðntøkkð÷kufLk
2018Úke {khkt fÚkk{q÷f 21 ÷kufkÏÞkLkku, 4 ÷kuf{nkfkÔÞku, 4 økeíkfÚkkfÚkkøkeíkkuLku ðÄw yÇÞkMk Mk{uík þk†eÞheíku MktÃkkrËík fhðkLke yLku ¼e÷ ykrËðkMke
Mk{ksSðLkLkk Mkt˼o{kt ykrËðkMke ÷kufrðãkþk† h[ðkLke {khe {kLkMkÞkºkk
ÃkwLk:þY ÚkEníke. yk ÞkusLkk Mðefkh Ãkk{e yuMk{Þuøkwshkík MkkrníÞ yfkË{eLkk
{nk{kºk, zkì. ysÞ®Mkn [kinký, yæÞûk ©e rð»ýw Ãktzâk níkk, yíÞkhu yæÞûk ©e ¼køÞuþ ßnk yLku {nk{kºk, sÞuLÿ®Mkn òËðLkk fkÞofk¤{kt {khe yk {kLkMkÞkºkk ykøk¤ ÄÃke Au. {Lku yk Þkºkk Úkfe ykrËðkMke ÷kufMkkrníÞLkkt Lkðkt MðYÃkku, rMkØktíkku yLku Lkku¾wt SðLkËþoLk «kÃík ÚkÞkt Au, yu{Lke íkkÂ¥ðf [[ko yk økútÚkku{kt fhe Au. nðuÚke 1983Úke «fkrþík ÚkÞu÷k {khk økútÚkkuLkk Mkt˼o{kt 2018Úke 2025 MkwÄe «økx ÚkÞu÷k økútÚkku yLkwþe÷Lk fhðk yÇÞkMkeykuLku Mkq[ðwt Awt. ÃkwLk: {kLkMkÞkºkk {kxu «uhLkkh çk¤ðtík¼kE, ÞkºkkLku MkV¤ çkLkkðLkkh ysÞ®Mkn, rð»ýw¼kE, sÞuLÿ®Mkn yLku ¼køÞuþ ßnkLkku yk¼kh {kLkwt Awt.
‘ðLkMðh’ (2004)Lkk MktÃkkËf zkì. çk¤ðtík òLke LkkUÄu Au, “«ríkçkØ MktþkuÄf ¼økðkLkËkMkLkk fk{ suðwt yLku sux÷wt fk{ yLÞ «ktík{kt fkuEyu fÞwO nþu fu fu{ yu ytøku {Lku þtfk Au.” (Ãk]c-10). ÃkAe yk ÷u¾Lkk ytíku fnu Au, “¼økðkLkËkMk Ãkxu÷u yu «ò MkkÚku fuðe rLkfxíkk fu¤ðe yLku fux÷e Mkns heíku yu «òLke MkkÚkuykuík«kuík ÚkEøkÞu÷k yuLkku Ãkrh[Þyu{Lke MkkÚkuLkk ðkíkko÷kÃkÚke {éÞku. yu{ýu fhu÷wt ûkuºkfkÞo, Ëuþ-rðËuþLkk rðîkLkku MkkÚkuLkku MktðkË yu{Lku fuðkt rðfMkkðLkkh Ãkrhçk¤ku çkLke hÌkkt íkuLkku Ãký ynªÚke ÏÞk÷ ykðu Au. rðî¥kkLkku, Lk¾rþ¾ òýfkheLkku fkuE {ku¼ku {kÚku hkÏÞk ðøkh yuf rþûkf ¿kkLkkuÃkkMkLkk, MktrLkck yLku rLk¼uo¤ rðãk«eríkÚke MkkrníÞMktþkuÄLkûkuºku r¢Þkþe÷ hneLku fuðwt MÚkkLk-{kLk «kÃík fhe þfu yuLkwt rðï Mk{ûk {qfðk {kxuLkwt WËknhý Au ¼økðkLkËkMk. yu heíku ¼økðkLkËkMk Ãkxu÷ yu økwshkíkLkwt ¼khíkLku-rðïLku «ËkLk Au” (1. økwshkíkLke ðLkðkMke «ò, MkkrníÞ yLku ¼økðkLkËkMk, ÷u¾. ðLkMðh, Ãk]c-26)
yíÞkhu LkÚke Ãkhtíkw yu{Lkk ¿kkLk, yÇÞkMk yLku MLkun Úkfe {khwt fkÞo ðÄw «fkrþík çkLÞwt Au yLku MÚkÃkkÞwt Au yu fLkw¼kE òLkeMkknuçk, h{ý÷k Lkk. {nuíkkMkknuçk yLku nMkw¼kE Þkr¿kfMkknuçk yuf ð»ko Ãknu÷kt y{h÷kufLkk Þkºke çkLÞk Au. yu{Lkk ykí{kLku ðtËLk fhe rðh{wt Awt.
(÷kuføkwsohe-65, MktÃkkËf : zkì. çk¤ðtík òLke, Ãk]. 58 Úke 368, ©e Íðuh[tË {u½kýe MktþkuÄLk fuLÿ, Mkkihk»xÙ ÞwrLkðŠMkxe, hksfkux)
22.
¼e÷e ‚krníÞ™k ‚t…kË™-‚tþkuÄ™ ûkuºku
¼„ðk™Ëk‚ …xu÷™wt «Ëk™ zkì. …h{ …kXf
„wshkŒe ÷kuf‚krníÞ™k ‚tþkuÄ™-‚t…kË™™e
«ð]r¥k™ku ykht¼ 19{e ‚Ëe™k {æÞ¼k„Úke ÚkkÞ Au.
1851{kt y{ËkðkËÚke «fkrþŒ {„™÷k÷ ð¾Œ[tË þuX™e ‘fÚkLkkð¤e’ yu™wt ykht¼®ƒËw „ýkÞ. ‘fÚkLkkð¤e’ 1700 fnuðŒku™ku ‚t„ún Au. íÞkhÚke {ktze™u yks‚wÄe{kt yk «ð]r¥k Mnusu ËkuZ‚ku ð»ko rðMŒhe Au. 19{e ‚Ëe™k W¥khkÄo{kt yu÷uõÍkLzh rf™÷kuf Vkuç‚o, Vhk{S ƒ{™S {kMxh yLku
™{oË™wt fkÞo æÞk™kno ƒ™u Au. 20{e ‚Ëe™ku …qðkoÄo Íðuh[tË {u½kýeÚke y™u W¥khkÄo ¼„ðk™Ëk‚ …xu÷™e ‚tþkuÄ™-‚t…kË™ «ð]r¥kÚke yíÞtŒ ™kUÄ…kºk ƒ™e hÌkku Au. yu{™wt fkÞo ÷kuf‚krníÞ/÷kufðkÊT{Þ ÃkqhŒwt ‚er{Œ ™ hnuŒkt yuf «ò™k ‚{„ú ‚tMfkh Sð™™u yk÷kurfŒ fhu Au. yk ûkuºku fk{ fhðk{kt yk…ýe ykt¾ku{kt …rù{™ku fu yLÞ fkuE ‚wh{ku ytòE „Þku nkuÞ Œku yk árüËku»k{ktÚke yk…ý™u yu{™wt ®[Œ™ {wõŒ fhu Au. yk…ý™u ‚BÞfT árü yk…u Au. {u½kýe y™u ¼„ðk™Ëk‚ ðe‚{e ‚Ëe™k ‚{„ú ¼khŒ™e þw¼ ½x™k Au.
¼e÷e ‚krníÞ™k ‚t…kË™-‚tþkuÄ™
÷kuf‚krníÞ™k ‚tþkuÄ™ ‚t…kË™ûkuºku «ð]¥k Úkðk™wt «uhf ƒ¤ fÞwt ? Þwhkur…Þ™ku™k yk {kxu y™ufrðÄ «Þkus™ku nŒkt. fkuE™u Ä{o«[kh fhðku nŒku. fkuE™u ðneðx fhðk ynª™e «ò™e ™‚ …fzðe nŒe. Œku fkuE™u yuLxeõðexe™ku þku¾ nŒku. yu …Ae …kh‚eyku y™u ™k„hku yk ûkuºku «ð]¥k ÚkÞk. ƒË÷kŒk ‚{Þ «{kýu Íz…Úke ƒË÷kðwt, ™ðe ƒkƒŒku™u y…™kððe yk «ò™e ¾kr‚ÞŒ nŒe. fkuE™u …kuŒk™k W…he ‚knuƒ™u ¾wþ fhðku nŒku.
yu÷uõÍkLzh rf™÷kuf Vkìç‚o Œku yuLxeõðurhÞL‚ nŒku. 19{e ‚Ëe™k …qðkoÄo{kt $ø÷ìtz{kt s ™nª ‚{„ú Þwhku…{kt …whkŒ¥ð-rðãk «íÞu ÷„kð nkuðk™e yuf Vuþ™ [k÷Œe nŒe. 1846 {kt y{ËkðkË{kt yk‚eMxLx ss Œhefu ykðu÷ku Vkuç‚o ykðku yuf yuLxeõðuheÞ™ nŒku. „wshkŒe ¼k»kkÚke yu …rhr[Œ Úkðk {k„u Au. yk r™r{¥ku yu™u Ë÷…Œhk{™ku ¼uxku ÚkkÞ Au. hk{-n™w{k™ fu f]»ý-yswo™™e ÞkË y…kðu yuðku ykÞku„ h[kÞ Au. ™u Ëþ ð»ko ƒkË yu ÞwrŒ™k …rh…kf Y…u yk…ý™u yt„úuS ¼k»kk{kt ‘hk‚{k¤k’™k ƒu „útÚkku «kÃŒ ÚkkÞ Au. {u½kýe yu™u ‘ftXMÚk „wsoh ‚krníÞ™ku …nu÷ku ‚wðýoM…þo’ fne™u rƒhËkðu Au.
Vhk{S ƒ{™S {kMxhu ÷kuf‚krníÞ™wt fkÞo Œku {kºk ËkuZuf ËkÞfku s fÞwO Au. yu …Ae Œku yu{ýu Sð™™k þu»k ºkýuf ËkÞfk ðiËf™u ‚{Š»kŒ fÞko nkuÞ
Au. ÷kuf‚krníÞ{kt fk{ fhðk™e yu{™u «uhýk õÞktÚke {¤e nþu yu M…ü ÚkŒwt ™Úke. …htŒw yt„úuòu™ku ‚½™ ‚t…fo yk {kxu sðkƒËkh nkuðku òuEyu.
™{oË Œku f{oðeh nŒku. yuýu Sð™™k y™u ‚krníÞ™k y™ufrðÄ ûkuºku …nu÷ fhe Au. ™k„h †eyku{kt „ðkŒkt „eŒku (1870)™wt yuýu ‚t…kË™ fÞwO Au. ‚whŒ™e ™k„h †eyku ÷ø™ RíÞkrË «‚t„kuyu «÷tƒ ‚qhÚke „eŒku „kÞ Au. yu „eŒku Œku Wí‚kn™kt nkuÞ Au …ý yu hkuŒwt „kýwt fu{ ? yk òýðk™e yu™u rs¿kk‚k ò„e. ð¤e †e-Ãkwhw»kku™k „eŒku™e ¼k»kk ‚h¾kðe òuðk™wt yu™u {™ ÚkÞwt. yk™u …rhýk{u yu ‘™k„h †eyku{kt „ðkŒkt „eŒku’™wt ‚t…kË™ fhu Au. {u½kýe {q¤u ÓËÞ™k {ký‚. ÔÞð‚kÞu …ºkfkh. òu fu Sð™™k ykht¼fk¤u Œku ¼køÞ yu{™u f÷f¥k ¾U[e „Þu÷wt. íÞkt ƒt„÷k(çktøkk¤e) ‚tMf]rŒÚke yu{™ku ¼kðfku»k ‚{]Ø ÚkÞku. yu{kt Œuyku rË™uþ[tÿ ‚u™™k ÷kuf‚krníÞ rð»kÞf ÔÞkÏÞk™ku – ‘Vkufr÷xhu[h ykìV ƒU„k÷’™k ‚t…fo{kt ykÔÞk. Œuðe‚{k ð»kuo Œku yu{™u ‘{÷f’™ku ‚kË ÚkkÞ Au. ðks‚whðk¤k™u yu{ýu f÷f¥kkÚke ÷¾u÷k yuf …ºk{kt yk ¼kð ‚[kux heŒu ÔÞõŒ ÚkÞku Au. rðr÷Þ{ ßnkì™ Úkku{‚u yksÚke
161 ð»ko …qðuo Ä yurÚkr™Þ{ ™k{™k ‚k{rÞf™u yuf …ºk ÷¾u÷ku. yu …Ae yk
ûkuºku {u½kýe™ku yk …ºk yíÞtŒ æÞk™kno ƒ™e hnu Au. yu{ktÚke yu{™k «uhf ƒ¤™ku …rh[Þ {¤e hnu Au. yu{ýu yk fkÞo {kxu …rù{™ku «¼kð sðkƒËkh ™Úke yu{ ‚kuÞÍkxfe™u sýkÔÞwt Au. yu{™wt {wÏÞ «uhf ƒ¤ Œku MðËuþ «erŒ sAu.
¼„ðk™Ëk‚™e ƒkƒŒ{kt þwt ƒ™u÷wt ? yu{™k Sð™™k «Úk{ 34-35 ð»ko Œku ‚k{kLÞ ½x{k¤{kt ðeŒu Au. yÇÞk‚ …qhku ÚkÞku. ‚ns heŒu rþûký™k
ÔÞð‚kÞ{kt „Þk. yu{™k ðŒ™Úke Ëqh ¾uzƒúñk rðMŒkh™k rðãkÚkeoyku™u ®nËe ¼ýkððk™wt þY ÚkkÞ Au. Œuyku {q¤ Œku ÄhŒe™wt ‚tŒk™ - ¾uzw …wºk Au. 1975{kt yu{™u ƒ¤Ë ¾heËðk™k nkuÞ Au. yk {kxu yu{™u ¾uzƒúñkÚke …tËhuf rf.{e. Ëqh yhðÕ÷e™k …nkze «Ëuþ{kt W™k¤k™e fk¤Ík¤ „h{e{kt sðk™wt ÚkkÞ Au. íÞkt yu{™u ‚kð yòÛÞk yuf ykrËðk‚e™k ykrŒÚÞ™ku ‚w¾Ë y™w¼ð ÚkkÞ Au. yuf ykrËðk‚e …rhðkh …k‚uÚke Œuyku ƒ¤Ë ¾heËu Au. yk ƒ¤Ë Œku yu ykrËðk‚e …rhðkh™ku yr¼LLk ¼k„ nkuÞ Au. …htŒw yu™u ðu[ðku …zu Au. ƒ¤Ë™u yu …rhðkh su heŒu yk¾e hkŒ ðnk÷ fhu Au, ‚ðkhu 30 ð»ko™k Þwðk™ ¼„ðk™Ëk‚ ‚kÚku yu™u rðËkÞ fhu Au. yu™kÚke yk ¼„ðk™Ëk‚ ÿðe QXu Au. yíÞkh ‚wÄe yu{ýu ykrËðk‚e «ò «íÞu fkuE rðþu»k ¼kð y™w¼ÔÞku ™nkuŒku. yu{ktÚke yu{™u yuf ™ðe árü «kÃŒ ÚkkÞ Au. ¼„ðk™Ëk‚u …kuŒu «‚t„ku…k¥k yk ƒÄk yt„u ðkŒ fhe s Au. yufðkh yu{™u ykrËðk‚e ÷ø™ òuðk™ku yð‚h ‚kt…zu Au. yu {kxu yu{™u ¾uzƒúñkÚke ðe‚ …[e‚ rf.{e. Ëqh yuf „k{{kt sðk™wt nkuÞ Au. çkÃkkuh™ku ‚{Þ nkuÞ Au. yu{™e ‚kÚku ºkýuf ykrËðk‚e ‚nfkÞofhku nkuÞ Au. ð[{kt ‚kƒh{Œe ™Ëe yku¤t„ðk™e nkuÞ Au. …w÷ Œku nŒku ™nª. {kxeLkk økku¤kLkk {nkhu LkËe{kt íkheLku ‚k{u …kh sðk™wt nkuÞ Au. ™Ëe{kt Œuyku {ktz yzÄu …nkUåÞk nkuÞ Au ™u yu{™k ‚kÚke™u ftEf MÃkþeo òÞ Au. yk ÷kufku™k Sð …zefu ƒtÄkE òÞ
Au. yk ÷kufku™u ƒ[kððk ‚k{u fktXu Q¼u÷ku yuf ykrËðk‚e Þwðk™ Œífk¤ ™Ëe{kt Ít…÷kðe Ëu Au. ™u yk ÷kufku™u ‚÷k{Œ heŒu fktXu ÷E ykðu Au. ÷ø™ òuÞk ƒkË ¼„ðk™Ëk‚™u yuf ykrËðk‚e™e Íqt…ze{kt þu»k hkrºk „wòhðk™e nkuÞ Au. ðh‚kË ðh‚e hÌkku nkuÞ Au. Íqt…ze™kt Ak…hk{ktÚke y™uf søÞkyuÚke Ãkkýe x…fŒwt nkuÞ
Au. …ð™™e Ík…x{kt Íqt…ze{kt™ku Ëeðku ƒqÍkE òÞ Au. ykrËðk‚e Ët…íke Œku
¼„ðk™Ëk‚™u Œf÷eV …ze hne nþu yu{ rð[khe Ëw:¾e Úkíkwt nkuÞ Au.ƒnkh™ku
¼e÷e ‚krníÞ™k ‚t…kË™-‚tþkuÄ™ ûkuºku ¼„ðk™Ëk‚
«Ëk™
Ëeðku Œku ƒqÍkE „Þku. …ý yu{™ku ytŒËe… «ßð÷e QXâku. ™u Œuyku yk ‚kƒh{Œe ™Ëe™k fktXk™u …kuŒk™k fkÞoûkuºk Œhefu Mðefkhu Au. …kuŒk™wt þu»k Sð™ yk «ò™u, yu™e ¾w{khe™u, yíÞkh ‚wÄe W…urûkŒ hnu÷e yu{™e ‚tMf]rŒ™u ‚{sðk {kxu ‚{Š…Œ fhu Au. yk ½x™k™u Œuyku ÷kuf{kt …kuŒk™k …w™soL{Y… {k™u Au. rîòu òÞŒu RrŒ rîs. yk{ Œuyku …ý rîs ƒ™u Au. fkÞoûkuºk™e árüyu òuEyu Œku Vkuç‚o ‚{„ú „wshkŒ™u M…þuo Au. yk {kxu yu{™u Ë÷…Œhk{™ku ‚{Úko ‚nÞku„ ‚kt…zu Au. hk‚{k¤k™k …nu÷k ¼k„{kt Œku s™{k™‚{kt Íe÷kÞu÷k „wshkŒ™ku RrŒnk‚ «kÃŒ ÚkkÞ Au. ƒeò ¼k„{kt „wshkŒ™k ÷kufSð™™ku yk¾ku ðýo…x Íe÷kÞku Au. yu{kt ËtŒfÚkk™ku Œku ¾ò™ku Au. fnuðŒku, heŒrhðkòu, ÷kuf„eŒku ‚½¤wt yu{kt «kÃŒ ÚkkÞ Au.
V.ƒ.yu. „wshkŒ y™u fkrXÞkðkz™e ÷kuffÚkkyku™wt ‚t…kË™ fÞwO Au. yu{ýu ûkuºkfkÞo fhe™u ‚kuyuf ÷kuffÚkkyku ¼u„e fhe nŒe. yu{ýu ÷kuffÚkk™kt [kh ‚t…kË™ku ykÃÞkt Au. yu{kt ƒÄe ÚkE™u yu{ýu ºke‚uf ðkŒkoyku ‚t…krËŒ fhe Au.
™{oË™wt fkÞoûkuºk {wÏÞíðu ÷kuf„eŒ Au. yk W…hktŒ yuýu ‘†e fu¤ðýe’ y™u ‘hkuðk Vqxðk™e ½u÷kE’ suðk r™ƒtÄku ÷ÏÞk Au. yu{kt Œífk÷e™ ÷kuf„eŒku™e …tÂõŒyku™kt fux÷ktf áüktŒku {¤e ykðu Au. ™{oËu ŒiÞkh fhu÷k ‘™{ofkuþ’{kt …ý rð…w÷ «{ký{kt fnuðŒku y™u YrZ«Þku„ku Au. yu™u M…ü fhðk ™{oËu ÷kuf„eŒ™e …tÂõŒyku …ý WËknhýY…u xktfe Au.
{u½kýe ÷kuf‚krníÞ™k yufkrÄf MðY…ku{kt «ð]¥k ÚkÞk Au. yu{ýu yZe ËkÞfk™k …kuŒk™k fkÞofk¤ Ëhr{Þk™ ÷kuffÚkk™e 16 f]rŒyku yk…e Au. ÷kuffrðŒk™e Ëþuf f]rŒyku{kt ykX‚ku sux÷e h[™kyku ‚t…krËŒ fhe Au. yk
W…hktŒ yu{ýu ÷kuf‚krníÞ™k rððu[™ yt„u …kt[ …wMŒfku ykÃÞkt Au. Œuyku™k ÷kuf‚krníÞ™k ‚tþkuÄ™-‚t…kË™™ku {wÏÞ «Ëuþ ‚kihk»xÙ™k ‚kuhX™ku Au. {u½kýe {kºk ‚kuhX …qhŒk ‚er{Œ hnuŒk ™Úke. Œuyku Œw÷™kí{f yr¼„{Úke yLÞ ¼k»kk™k ÷kuf‚krníÞ™u …ý M…þuo Au.
¼„ðk™Ëk‚u ‚kƒh{Œe ™Ëe™k fktXk™u, ¾uzƒúñk …k‚u™e ¼e÷ ‚tMf]rŒ™u …kuŒk™wt Sð™ ‚{Š…Œ fÞwO. ‘÷e÷k {kurhÞk’Úke yu{ýu ykht¼ fÞkuo. 1983{kt yu «fkrþŒ ÚkkÞ Au. yu s ‚k÷{kt yu{™wt ‘Vq÷hkt™e ÷kze’ …ý «„x ÚkkÞ Au.„E ‚Ëe™k ™ð{k ËkÞfk{kt Œuyku çkeòt …ý ƒu ‚t…kË™ku yk…u Au.Ëþ{k ËkÞfk{kt yu{™e …k‚uÚke çkeòt [kiË …wMŒfku {¤u Au. yu …Ae yufðe‚{e ‚Ëe™k
yk «Úk{ ‚kŒ ðh‚ku{kt yu{™e …k‚uÚke yk yt„u™kt ƒeòt 17 …wMŒfku ‚kt…zu Au. yk{, [kuðe‚ ð»ko™k yu{™k ‚tþkuÄ™-‚t…kË™™k …rh…kfY…u yu{™e …k‚uÚke yk…ý™u ƒÄkt ÚkE™u 35 sux÷kt …wMŒfku «kÃŒ ÚkkÞ Au.yu{kt yu{ýu ÷kuf„eŒ, ÷kuffÚkkÚke {ktze™u W¥kh „wshkŒ™k ykrËðk‚eyku™k ‚{„ú Sð™ …h «fkþ …kzâku Au. yk ƒÄk™e ‚kÚku‚kÚku yu{ýu …tËh‚ku sux÷e ykìrzÞku fì‚uxT‚, 38 sux÷e ykìrzÞku-rðÍTÞwy÷ fì‚uxT‚ …ý ŒiÞkh fhe Au. yk {kxu yu{™u ‘™Þ™ ‚qÞko™tË ÷kuf«rŒck™’™ku …ý ‚nÞku„ ‚kt…zâku Au.
W¥kh „wshkŒ™u fkÞoûkuºk ƒ™kðe™u yu{™k …qðuo ykx÷wt ™u ykðwt fk{ fkuEyu fÞwO ™Úke. W¥kh „wshkŒ yt„u ‚ki «Úk{ ‚tþkuÄ™ ‚t…kË™ Sðk¼kE Ëu‚kE¼kEyu fÞwO nkuÞ yu{ ÷k„u Au. ‘y™kÞo ÷kuf™e ¼k»kk’ þe»kof nuX¤ 1895™k „wshkŒ þk¤k…ºk™k rz‚uBƒh™k ytf{kt …]c 386-388 …h yu{ýu W¥kh „wshkŒ™k ‚wÚkhk{…wh™k …nkze {w÷f™k ¼e÷ ÷kufku™e ƒku÷e™k fux÷kf þçËku y™u yu™k {kLÞ „wshkŒe ¼k»kk™k ‚{ŒwÕÞ þçËku™e ™kUÄ yk…e Au. yu …Ae 1897™k òLÞwykhe™k þk¤k…ºk™k ytfÚke nrh n»koË Äúwð™e yuf ÷u¾{k¤k
«kÃŒ ÚkkÞ Au. yu{kt yu{ýu [kuÄheyku™e ƒku÷e, rðrðÄ «‚t„u „ðkŒkt yu{™kt „eŒku, yu™wt {kLÞ „wshkŒe ¼k»kk{kt Y…ktŒh y™u yu{™e ƒku÷e„Œ ÷kûkrýfŒkyku …h «fkþ …kzâku Au. yu …Ae 1915™e yk‚…k‚ ™kÚkS {nuïh …kXf ‘¼e÷ku™kt „eŒ’ yk…u Au. yu{kt 68 sux÷kt „eŒku {¤u Au. yk „eŒku su heŒu „ðkŒkt ™u Œu{kt ykðŒe ƒku÷e su heŒu ƒku÷kŒe yu s heŒu yu{ýu WŒkhe ÷eÄkt nŒkt. yk ™kÚkS …kXf …kuŒu ¼e÷ku ‚kÚku yufË{ n¤e {¤e „Þu÷k. Œuyku …kuŒu …ý {q¤ Zk¤{kt yu ƒÄkt „eŒku „kE þfŒk. þktrŒ¼kE yk[kÞo y™u sÞtrík÷k÷ Ëðu™wt fkÞo …ý yk ‚t˼uo M{hýeÞ Au. sÞtíke÷k÷ Ëðuyu ƒ™k‚fktXk™e ÷kuffÚkkyku ‚t…krËŒ fhe Au. Œku ‘nUzku ðkŒ {kutzeyu’{kt þktrŒ¼kE yk[kÞuo ÷kuffÚkk™wt þk†eÞ ‚t…kË™ fE heŒu ÚkE þfu yu™ku yuf ykËþo …qhku …kzâku Au. ¼„ðk™Ëk‚u ‚tþkuÄ™™e yk rþMŒ …kuŒk™k þkuÄfkÞo{kt ‚kãtŒ ò¤ðe Au. yksu W¥kh „wshkŒ™k ÷kuf‚krníÞ™wt ‚tþkuÄ™ ‚t…kË™ y{]Œ …xu÷, «u{S …xu÷, ðeh[tË Ãkt[k÷, LkðS zk¼e, rs¿kkMkk Ãkxu÷ RíÞkrË fhe hÌkk Au. W¥kh „wshkŒ™k ÷kuf‚krníÞ ûkuºku Œku ¼„ðk™Ëk‚ yuf y™u y™LÞ Au. hkì{-‚eŒk™e ðkhŒk y™u ¼e÷ku™wt ¼khÚk suðkt ÷kuf{nkfkÔÞku™ku, Œu{s yhu÷ku™wt ‚t…kË™ yu{ýu su fÞwO Au yu Œku yr¾÷ ¼khŒeÞ MŒhu æÞk™…kºk ƒ™e
¼e÷e ‚krníÞ™k ‚t…kË™-‚tþkuÄ™ ûkuºku ¼„ðk™Ëk‚
hÌkwt Au. ðurhÞh yuÂÕð™ …Ae ŒhŒ s yk…ý™u ¼„ðk™Ëk‚™wt M{hý ÚkkÞ Au. yk W…hktŒ rð¿kk™u W…÷çÄ fhkðe yk…u÷k ûkuºkfkÞo {kxu™k y㌙ W…fhýku, xìfT™kì÷kìS™ku yu{ýu ‚qÍ…qðof rðr™Þku„ fÞkuo Au. yk heŒu W¥kh „wshkŒ™k ÷kuf «íÞu ‚ki™wt æÞk™ ykfŠ»kík fÞwO Au. yu y‚tMf]Œ s™òrŒ ™Úke; …htŒw yk…ýe ¾he …ht…hk yu{™k{kt ‚[ðkÞu÷e Au yu ‚íÞ yu{ýu Wò„h fÞwO Au. yk yÚko{kt yksu ‚{„ú „wshkŒ™k ÷kuf‚krníÞ™k ‚tþkuÄ™-‚t…kË™ ûkuºku yu{™wt fkÞo yuf ͤn¤íkk rþ¾hY… ƒ™e hÌkwt Au. yu™kÚke ‚{„ú «ò yk÷kurfŒ ÚkE hne Au. (¼e÷e MkkrníÞ : yuf yæÞÞLk (2009), MktÃkkËf : zkì. nMkw Þkr¿kf, Ãk]. 346 Úke 250, økwsohe xÙkÞçk÷ VkWLzuþLk, ytçkkS)
