Bertsolari - 59. aldizkaria

59. ZENBAKIA | 2005 UDAZKENA | 6 EURO

B.27/28/29/30

B.31/32/33/34

B.35/36/37/38

B >

V

B.39/40/41/42

B.43/44/45/46

B.47/48/49/50

B.51/52/53/54

B.55/56/57/58

Kultura eta Turismo Sailak diruz lagundutako aldizkaria

Gipuzkoako Foru Aldundiak diruz lagundutako aldizkaria

B ERTSOLARIAK

IDAZLE

Azkenaldi honetan badago bertsolaritzak edozertarako gaitasunak lantzeko balio duen uste bat. Eta aitortu behar da arlo batzuetan argi propioarekin gailentzen direla bertsolariak, komunikazio arloan esaterako. Esatari, hizlari eta zutabegile on asko atera da aspaldion bertsolarien tropeletik. Gauza bera gertatzen al da literaturan? >>>>>>>>>>>> >>>>>>>> >>>>>>>>> >>>> >> >

BERTSOLARI ELASTIKOAK Aurten 15 urte betetzen ditu aldizkariak, eta urteurrena ospatzeko

B.ELASTIKOAK

elastiko bat atera nahi izan dugu. Kalean 20 euro balioko ditu, baina harpidedunok erdi prezioan lor dezakezue

B BERTSOLARI A L D I Z K A R I A

RI LAR I A E SOK A RT I Z R T BE D A

U

L

1

5

5

U

D

A

Z

K

E

N

A

·

2

0

0

5

BERTSOLARI www.bertsolari.net EDITATZAILEA: Bertsozaleak Kultur Elkartea. Martin Ugalde Kultur Parkea - 20140 - ANDOAIN. m 943 300 621 (astelehena 10:30etik 14:30era eta 15:30etik 18:30era. ostirala 16:00etik 20:00era) HELBIDE ELEKTRONIKOA: bertsolari@euskalerria.org KOORDINATZAILEA: Joxean Agirre ERREDAKZIO TALDEA: Andoni Egaña, Arkaitz Goikoetxea, Josu Martinez, Antxoka Agirre eta Xanti Jaka AHOLKULARI TALDEA: Joxerra Garzia, Amets Arzallus, Laxaro Azkune, Koldo Tapia eta Josu Goikoetxea EUSKARA ZUZENTZAILEA: Xalbador Garmendia DISEINU ETA MAKETAZIOA: Txema Garzia Urbina INPRIMATZAILEA: Gráficas Lizarra D . L . : SS 482/91

Manga luzea. Urdina eta irudiak zuri beltzean.

aurkibidea59 / BERTSOLARIAK

Mutilentzat: S, M, L eta XL

IDAZLE

Neskentzat: M eta XL. 1 8 6# 2 0 URTZI URRUTIKOETXEA

• 0 8 2# 0 9 NAHIKARI GABILONDO

Bertsoaren lau oinekin osatzen da marrazkia, eta hiru marrazki ezberdin dauzkagu aukeran. RI LAR I A E SOK A RT I Z R T BEL D U A

1

5

Negu honetan bertsolaritza puri-purian egongo denez, modan ibiltzeko modukoa. Eta modak gustatzen ez bazaizkizu datorren urteetan ere jantzi ahal izango duzu, kalitate onekoa da-eta.

I ARI A OL R

E S K RT I Z R T BEL D U A

A

1

5

ESKURATU NAHI BADUZU DEITU 943 300 621 TELEFONORA

0 0 8# 0 1 TXOMIN GARMENDIA

0 9 0# 1 0 JULEN GABIRIA

0 1 6# 0 2 ANDONI EGAÑA

1 0 2# 1 1 EKAITZ GOIKOETXEA

0 2 4# 0 3 JON MAIA

1 1 0# 1 2 IRATI GOIKOETXEA

0 3 2# 0 4 MANEX AGIRRE

1 1 8# 1 3 ALAIA MARTIN

0 4 2# 0 5 UXUE ALBERDI

1 3 0# 1 4 JON MARTIN

0 5 2# 0 6 LEIRE BILBAO 0 6 0# 0 7 ARKAITZ ESTIBALLES

BERTSOLARI A L D I Z K A R I A

www.bertsolari.net

BBBBBB BERTSOLARI BERTSOLARI BERTSOLARI BERTSOLARI BERTSOLARI BERTSOLARI A L D I Z K A R I A

A L D I Z K A R I A

A L D I Z K A R I A

A L D I Z K A R I A

A L D I Z K A R I A

A L D I Z K A R I A

0 7 2# 0 8 OLATZ IBARLUZEARI

1 9 4# 2 1 JOKIN URAIN

1 3 8# 1 5 JOSU MARTINEZ 1 4 6# 1 6 ITXASO PAIA 1 5 4# 1 7 XABI PAIA 1 6 8# 1 8 UNAI ORMAETXEA 1 7 8# 1 9 ALAITZ SARASOLA

2 0 4# 2 2 FELIX ZUBIA 2 1 4# 2 3 PERU MADALENA 2 2 4# 2 4 FREDI PAIA

BERTSOLARIAK IDAZLE

(â&#x20AC;Ś) Literatura pertsona bakartien ofizioa da; bertsolaritza jendartekoa. Kontraesan hori gorabehera, badira luma izugarri zorroztu duten bertsolariak, gaurko txapeldunak esate baterako. Urruzuno sariek ere gauza bertsua frogatzen dute, alegia urtea joan eta urtea etorri, idaztea eta bertsoak paratzea ederki uztartzen direla. Guk ere frogatxo bat egin nahi izan dugu: gaia eman eta lanean jarri ditugu. Ipuin baten hasiera emanda jarri dugu lanean bertsolari sail bat eta bukaera emanda beste bat. Zenbaki honetan duzu begien bistan horien ahaleBertsolariak idazle<B59 / 5

Bizkaiko Foru Aldundia Barakaldo bertsolaritzaren hiriburu

ginaren emaitza. Irakurleak epaituko du parte hartu dutenek literatura prosa egiteko erakutsi duten gaitasuna.Gure ustez, emaitza ona izan da, uzta berandu antzean heldu bada ere. Egunero bertsotan dabiltzanengan halakoxe nagikeria sumatu dugu; asko nekatzen du, nonbait, bat-batekotasunak edo bertsoak berekin duen gaueko zereginaren morrontzak. Irakurleak ere badu horren berri eta, ondorioz, jakingo du zenbaki honen atzerapena ulertzen eta barkatzen. >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> >>>>>>>>>>>>

BILBAO EXHIBITION CENTER Txapelketa Nagusiaren Finala 2005eko abenduaren 18an

Testua: Bertsolariak Argazkiak:

Rekalde zumarkalea, 30 48009 â&#x20AC;&#x201C; BILBAO Tfnoa: 94 4 20 77 00 www.bizkaia.net

Conny Beyreuther

tg#01

TXOMIN

B59>Bertsolariak idazle

â&#x20AC;&#x153;

HASIERA EMANDA:

[Emaztea hil eta handik bizpahiru urtera haren ahizpa hasi zitzaizun tentatzen. Donostiara ezkondu zinen baserria salduta eta baita ondo damutu ere.]

GARMENDIA

>

B59Bertsolariak idazle

ALTUBE BASARRIA ETA SENDIKO ISTORIAK tg#01 HASIERA EMANDA: Emaztea hil eta handik bizpahiru urtera haren ahizpa hasi zitzaizun tentatzen. Donostiara ezkondu zinen baserria salduta eta baita ondo damutu ere. zenak dion bezela, mendi kasko eder batean dago Altube basarria; pozik zeramaten bizimodua Joxeantonio eta Kaxilda senar-emazteak beren Andoni eta Edurne seme-alabakin. Leengo bizieran jarraitzerik ez zegoala-ta, basarria berrituz, ikullua andituz, makinak erosiz moda berrira jarri ziran. Sei bei izatetik ogeita bost esne beitara iritxi ere bai. Leengo astoaren serbizioa egiteko kotxe ederra etxe atarian, irratia eta telebista sukaldean munduko berriak jakin eta ikusteko; zer bear zan besterik? Pozik andiena seme-alabakin zuten ordea Joxeantoniok eta Kaxildak; ain ziran langile eta alaiak. Elizanbururen gisara kantatu zezakean Joxeantoniok ere: “An bizi naiz ni pakean”.

I

Ez zuten asko pentsatzen ekaitza bidean zetorkienik. Andoni eta Edurne ume zorrotik irten ziran: erromerietara, ibillaldietara eta abar, pozik asi ziran bidezkoa dan bezela. Andoni, ain alaia eta mutiko polita zalarik, denboraz asi zan neska eder batekin artu-emanetan; gurasoak jakin zutenean ez ziran gutxi poztu, aien basarrian etorkizuna bazan-ta. Auzokoa zan Pantxika neska gazteak urte batzuk bazeramazkien neskame, baina au ezkontzera zijoalarik, bere nagusiak or esaten dio ordezko bat billatzeko eta au Edurnez oroitu. Igande batean etxera etorri danean or joan da Edurnerena eta onela dio: —Edurne, badakizu aurki ezkontzen naizela eta nagusiak esan dit ordezkoa billatzeko eta ni zurekin gogoratu naiz. Gaiñera, ezin egongo zera beti basarri onetan; gaiñera zure anai hori ezkontzen danean emen ez dute zure bearrik; emen norberak atera bear ditu kontuak. —Bai, baiña gure amak? —Begira, ama ama da, baina amaren esanari ez dago beti kaso egiterik; nik amaren esanari kaso egin banio, ez nintzan mailla ontara iritxiko. Ala, naiko konpormatu zan Altubeko alaba eta illuntze batean hor esan diz-

12 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 13

aizpa il zala, Joxeantonio tentatzen asi zan eta onela dio egun batean:

Joxeantoniok koiñata neskazar bat (andre zanaren aizpa)

—Zuk zer pentsatzen dezu Joxeantonio? Emen ez daukagu etorkizunik, bakarrik gelditzera zoaz, bion artean zerbait pentsatu bear genduke. Basarri au saldu, Donostian etxe berri bat erosi genezake, aurki erretiroa kobratzen asiko gera, nik ere sos batzuk baditut eta biok ezkondu eta ondo bizi gindezke. Seme-alaben itxaropenez gaur ez dago bizitzerik.

zeukan Donostian eta kio amari bere pentsamentuak, eta amak:

au ere bere —Neska, gaizki al engoen emen? Guk zer egin bear diñagu i joanda?

Joxeantoniori ere begiak argitu zitzaizkion eta denboraz jarri zen koiñataren esanetara. Basarria saldu zuan, Donostian etxe berria erosten danak gastatu eta enbarazo aundirik gabe jarri ziran senar-emazte berriak.

bizimoduaz asperturik —Ama, nik beti ez daukat emen egoterik eta onelako aukera ez dago galtzerik.Gaiñera, denboraz baliteke Andoni ezkontzea eta orduan ni sobratu egingo naiz. Nik ez zaituztet aaztuko, ama.

nunbait; oraindik bi urte ez zirala bere

Andrea gaixo bat zaintzen asi zen egunero eta gizonak egiten zituan etxeko lanik geienak; bere basarri izandakora ere joaten zan iñoizka, an ematen zizkioten berdura eta patatak pozik ekartzen zituan etxera, eta bere kaxa esanez: “Nik utzi nizkian ba halako basarria eta zerua!”.

—Ala den ori ere, i ez aiz sobratuko baiño.

aizpa il zala, Malko batzuk gorabeera, Edurnek artu zuan bere bidea eta Donostia orretan pozik bizi zala zirudian.

Joxeantonio tentatzen

Andoniri, berriz, or esaten dio bere andregai Kontxitak igande batean:

asi zan eta onela dio

—Begira Andoni, nik zu asko maite zaitut, nik zurekin bizi nai det, baiña nik ez det basarrira ezkondu nai. Or ez dago lana besterik, ortik ez dago oporretara joaterik; kalean erosoago bizi gindezke zuk lantoki batean lan egiñez.

egun batean.

Gure mutikoa leen naiko zalantzakin baldin bazabillen ere, etorri zaio erabakia artzeko garaia; bere Kontxita hainbestexe maite du! Orrek ere gurasoei esan dizkie bere asmoak eta Andoni laster zan pabrikara bidean, andik kanpora etxean laguntzen bazuan ere.

Begira Andoni, nik zu asko maite zaitut, nik zurekin bizi nai det,

Joxeantoniok eta Kaxildak alabarekin naigabe aundia izan bazuten ere, semearekin ez zuten txikiagoa artu. Ez orixe! Ala dio aitak bere kaxa:

baiña nik ez det

—Gure Jainkoak nai duan arte nunbait biziko gera.

basarrira ezkondu

Oraindik ekaitzik andiena etortzeko zegoan ordea: Osakidetzatik Kaxildari deitu diote Donostiako Onkologikora joateko alako egun eta ordutan mamografia bat egitera. Zintzo joan zan esandako ordurako eta andik ilabetera etorri zitzaion erantzuna: eskubiko bularrean kozkor bat zeukala eta txarrenetakoa zala. Operatu zan sendagile prankorekin ibilliz, baiña gaixoa gaitz orrek eraman zuan mundu ontatik.

nai. Or ez dago lana besterik, ortik ez dago oporretara joaterik; kalean

Joan ziran Altube basarriko pozak, esne beiak gutxitu zituzten; lanik geienak aitaren esku zeuden, eta seme-alabak lanean jarraitzen zuten. Baiña bizi ziran beintzat zetorrenari arpegi emanez.

erosoago bizi gindezke zuk lantoki

Joxeantoniok koiñata neskazar bat (andre zanaren aizpa) zeukan Donostian eta au ere bere bizimoduaz asperturik nunbait; oraindik bi urte ez zirala bere

14 / B59>Bertsolariak idazle

batean lan egiñez.

Edurnek Donostian jarraitzen zuen neskame, baiña irabaziak berarentzat gordetzen zituan biarko edo etziko. Andoni, berriz, aitak basarria saldu zuanean apopillo jarri zan taberna batean eta ezkontzeko bideak azkar artu zituan, ala ez zegoala jarraitzerik-eta. Kutxatik kreditu ederra aterata, jakiña. Aitari laguntzeko pentsamentuak bukatu ziran. Senar-emazte berriak Donostian bizi ziran, baiña naiko juxtu, an ere zakurrak oiñutsik zebiltzan; Joxeantoniok hamaika aldiz esan zuan bere kolkorako: “Beranduegi nere

ae#02

HASIERA EMANDA:

B59>Bertsolariak idazle

ANDONI

EGAĂ&#x2018;A

â&#x20AC;&#x153;

[Nire emazteak gauza arraroak egiten ditu. Gaur ura edateko erabiltzen duen katilua erori zaio, eta zatiak bildu aurretik negarrez geratu da sukalde bazterrean. Nire gelatik entzuten nion. Gero, fregonarekin sumatu dut hara eta hona ibilian, eta lixiba usainarekin nahasian ginebraren kiratsa iruditu zait zabaldu dela etxean.]

>

B59Bertsolariak idazle

NIRE EMAZTEAK GAUZA ARRAROAK EGITEN DITU ae#02 HASIERA EMANDA: Nire emazteak gauza arraroak egiten ditu. Gaur ura edateko erabiltzen duen katilua erori zaio, eta zatiak bildu aurretik negarrez geratu da sukalde bazterrean. Nire gelatik entzuten nion. Gero, fregonarekin sumatu dut hara eta hona ibilian, eta lixiba usainarekin nahasian ginebraren kiratsa iruditu zait zabaldu dela etxean. z daramatzagu alferrik ia hogei urte elkarrekin bizitzen. Ikusirik bezain argi begitandu dut edalontzia, esku dardartietan lehenik, lurrera bidean gero, eta mila printza eginda azkenean. Ez zen kristalezko edalontzi arrunta. Ura edateko, Toledotik ekarri nion hura erabiltzen zuen beti. Portzelanazkoa, hiriaren marrazkia zeukan estanpatua zurian beltz, eta heldulekuan SOUVENIR DE TOLEDO zekarren letra larriz. “Bideko dendaren batean erosi duzu azken unean”, bota zidan sudurra muzinduz. Ez nuen barrurik izan egia ukatzeko. Ehizakoen koadrilan neu bakarrik saiatu nintzela zerbait ekartzen, zuritu nuen neure burua. “Gutxienez titare bat ekarri izan bazenit! Badakizu titare bilduma egiten dudala!”, eman zion epaia eztabaida laburrari.

E

“Titarekatxo bat” eskatuz hasi zen afaltzera kanpora irteten ginenean, postreen ondotik kopa bat hartu nahi al genuen galdetzen zigutenean, titarea bera aski txiki ez, eta “txo” horrekin alkohola dastatzearen bekatua arinduko balu bezala. Gerora ekin zion etxean edateari. Hasieran digestioa errazteko kopaxka zen. Handik gutxira denbora tarte hilak bixitzekoa. Gero… amildegia. Erratza pasa duenean, portzelana zatien kinki-kankak entzun ditut. Entzun egin dut fregonaren fli-fla fli-fla dantzaria. Entzun egin ditut haren negar zotinak ere. Eta baretu denean zintz nola egin duen ere entzun dut. Belarria jarri behar izan dut propio, baina den-dena entzun dut. Usainarena bera etorri zait. Lehenik lixiba usaina eta gero ginebra kiratsa. Gaiztora ari zela otu zait. Ohean geundela “basokada bat ur behar dut” esan eta jaiki denerako oso argi zeukala zer nahi zuen eta zer behar. Nahita utzi diola edalontziari eskuetatik irrist egiten, gero garbiketaren aitzakiarekin, auskalo nongo ezkutalekutik botila ginebra atera eta edateko. Zintzo ari zela pasatu zait gero buruan. Nahi gabe erori zaiola edalontzia, jaso

Bertsolariak idazle<B59 / 21

“Titarekatxo bat”

Dena azalduko diot.

botako diot braustakoan logelara sarrera egin orduko.

eskatuz hasi zen

Zer entzun dudan, zer

afaltzera kanpora

usaindu, zer

Harritu plantak egingo ditu berak. Eta edalontzia nola apurtu zaion kontatuko dit. Ohean sartzen delarik, ondoan daukadanean, ezustean harrapatuko dut ordea.

irteten ginenean,

irudikatu… Ez

postreen ondotik kopa

nagoela burutik ondo

bat hartu nahi al

esango dit, baina

genuen galdetzen

horiek plantak dira.

zigutenean, titarea

Kexati ekingo dio,

bera aski txiki ez, eta

orain egiatan, beti

“txo” horrekin

berari paper

alkohola dastatzearen

gogorragoa egokitzen

bekatua arinduko

zaiolako.

—Eta ni ehiztaria naiz, Toledoko koto horietako batera lagunekin sarri-sarri joaten dena. Nik ere badut errurik zure alkoholzaletasunean… Dena azalduko diot. Zer entzun dudan, zer usaindu, zer irudikatu… Ez nagoela burutik ondo esango dit, baina horiek plantak dira. Kexati ekingo dio, orain egiatan, beti berari paper gogorragoa egokitzen zaiolako. Muturreraino eramaten ditudalako egoerak. Amesgaiztoak ez omen daukalako hain amesgaizto izan beharrik, esnatu berritako goxamena dastatzeko. Baina jolasean hastea erabaki genuenetik askoz gehiago gozatzen dugu geure bizimodu arruntaz. Txandaka jaikitzen gara astean bi edo hiru aldiz beti ere laguna lokartu baino lehen. Hortik aurrerakoa geure esku geratzen da. Baldintza bakarra da, jaikitzen denak zerbait egin behar duela. Edo ez. Eza ere pizgarri baita. Askotan beste ezer baino pizgarriagoa. Klaudioren programari begira geundela hasi ginen ideia borobiltzen…

balu bezala.

dituela lurreko printzak, garbitu pasada bat eman diola lur zoruari eta ginebra edateko tentaldia etorri zaionean, botila hartu eta fregaderan behera hustu duela, glu, glu, glu… Bi edo hiru trago egin izan balitu ez zatekeen kiratsa nire gelaraino helduko… Ez dakit ze jarrera hartu berriz logelara itzultzen denean. “Zuri zer axola zaizu!” oldartzen zait edan al duen galdetzen diodanean. “Dios! Noiz utzi behar diozu edateari?” esaten badiot berriz, jakinekoa da erantzuna: “Zuk ehizara joateari uzten diozun egunean.” Eta alferrik ahaleginduko naiz esaten orduan bi arazoak ez direla maila berekoak, nik ez dudala nire bururik suntsitzeko joerarik, nireak ez duela inor zapuzten eta bereak gure harremana bera ere kolokan jartzen duela. Nik uste horrexegatik edaten duela beti ura Toledotik ekarri nion portzelanazko edalontzian: bere arazoa eta nirea, biak arazo direla gogorarazteko niganako keinu harroa baino ez da.

Hilerrien gestio osoa eta aldi baterako lanak Peñaflorida, IB-1º • Gipuzkoa • Tel. 943 894 937 • Fax 943 894 941 E-mail: harrespil@harrespil.net

—Edan egin duzu orain ere. Alkoholika hutsa zara eta ez duzu onartu nahi-

22 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 23

jm#03

JON

B59>Bertsolariak idazle

MAIA

â&#x20AC;&#x153;

BUKAERA EMANDA:

[Erabaki zuen ez zuela gehiago, sekula, poemarik idatziko.]

>

B59Bertsolariak idazle

POEMA GEHIAGO EZ IDAZTEA ERABAKI ZUEN jm#03 BUKAERA EMANDA: Erabaki zuen ez zuela gehiago, sekula, poemarik idatziko. ta hego haizeak hara eta hona zeramatzan orbel errariak kalea zikintzen zuten zaborra baino ez zirela ohartu zen. Itsasorantz sartzen zen harrizko marra luzea â&#x20AC;&#x201D;mutur-muturrean itsas lanbro artean galdutako arimentzako itsasargia duena, maiteminduen zein bakartien pasealeku onirikoaâ&#x20AC;&#x201D;, gaizki egindako hiru pisuko harrizko horma bat baino ez zela ikusi zuen.

E

Itsas labarren gaineko etxe bakartia, ondotik pasatzean hainbat alditan amestu izandako talaia, altxorraren uharteko Flinn kapitainaren ostatu zaharra izan zitekeena, edozein unetan itsaslapur begibakarrak agertu zitezkeen etxe hura, Salgai karteltxoa eskegita zuen eraikin zahar bihurtu zen, eta hondakin horregatik nork ordaindu ote zezakeen ezer otu zitzaion. Ez zuen gehiago ikusi antzarek zeruan marraztutako simetria lerrokaturik, ez itsasoan itzaltzera zihoan eguzki laranjazko ilunabar erdiragarririk, ez gauetan zeruko larre beltzean zintzilik zegoen ardi zuririk. Negarrak ez ziren jada arimaren upelean urtetan ondutako tristuraren ardo malko ozpinduak, eta telefono kabinek maiteari hots egiteko gazteluko dorre altuenaren azken leiho txikia izateari utzi zioten. Autobusean eserita zihoazen bidaiarien xehetasun txikienetatik, aurpegiko keinu batetik nolako bizitza ote zuten irudikatzeari utzi zion, eta esertzeko leku librearen bila baino ez zuen begiratzen. Zigarroaren ke okadek ez zuten gehiago emakumeen siluetarik irudikatu eta, eztul sakonetan esnatzen zen goizero, pertsiana igotzeko eta egunaren bisaia nolakoa zen jakiteko inolako irrikarik gabe. Etxeko leihotik kanpoan ari zuen euriari begira, eguraldi txarra baino ez zuen ikusten. Ez zuen gehiago telefono ondoko sofan loak hartu inoren deiaren zain, eta ez zuen inorekin harremanik izan, ezta bere buruarekin ere.

28 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 29

Itsas labarren gaineko

Autobusean eserita

etxe bakartia, ondotik

zihoazen bidaiarien

pasatzean hainbat

xehetasun

alditan amestu

txikienetatik,

izandako talaia,

aurpegiko keinu

altxorraren uharteko

batetik nolako bizitza

Flinn kapitainaren

ote zuten

ostatu zaharra izan

irudikatzeari utzi

zitekeena, edozein

zion, eta esertzeko

unetan itsaslapur

leku librearen bila

begibakarrak agertu

baino ez zuen

zitezkeen etxe hura,

begiratzen.

Munduarekin eta bizitza errealaren egunerokotasunarekin aspertuta, bere burua hiltzea erabaki zuen. Horretarako egokiak iruditzen zitzaizkion lekuak zerrendatzen hasi zen. Labarretako lur mutur garaienetik itsasertzeko haitzetara salto egitea izan zen bururatu zitzaion lehenengo aukera, baina atzera bota zuen: poetika karga handiegia zuen. Bere buruari tiro egitearena ere askotan ikusi zuen filmetan: eszena dramatikoegia zen hura. Pozoia ere baztertu egin zuen: arte gehiegi zuen heriotza horrek. Barbituriko gaindosia hainbat aktore eta aktoresa famaturen errekurtsoa izan zela ere bazekien, eta ez zion balio. Beti geratzen zen balkoitik salto egitea edo gasari irteten uztea, baina, bere burua hiltzeko hautatutako era edozein zela ere, hurrengo eguneko egunkarietako titularrek albistea nola emango zuten imajina zezakeen: poeta batek bere burua hil du. Literaturaz betetako esaldia. Hori ez. Gizajo hark poemak idazteari utzi egin zion, baina jatekoa ez zitzaion egun bakar batean ere falta izan eta urte askoan bizi izan zen, egunero, bere burua pixka bat suizidatzen zuela jakin gabe.

Salgai karteltxoa eskegita zuen eraikin zahar bihurtu zen, eta hondakin horregatik nork ordaindu ote zezakeen ezer otu zitzaion.

30 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 31

BUKAERA EMANDA:

ma#04

B59>Bertsolariak idazle

MANEX

AGIRRE

â&#x20AC;&#x153;

[Azken batean, Lleidako zerbitzugunean geratu zen unetik bazekien kafea hartzearena bere buruari jarritako aitzakia baino ez zela. Oriotik Granollerserako bidaia geraldirik gabe egin zezakeen aisa. Ausardia zuen eskas. Ez zuen Irene ezagutzen baina horrek ez zuen hainbeste arduratzen. Bere burua hain gutxi ezagutzeak izutu zuen. Eta Tutera parerako, aspaldian buruan pasa ez zuen Leteren kantu zaharra ezpainetara etorri izanak: â&#x20AC;&#x153;Euskal herri nirea ezin zaitut maite, baina nun biziko naiz zugandik aparteâ&#x20AC;?. Autora itzultzean ezpain bazterretan kafe orbainak zituela ohartu zen. Esku-gainaz garbitu eta artean, duda egin zuen Mediterraneorantz hartu edo itzuli.]

>

B59Bertsolariak idazle

AUTOIPUINA: IPUIN HONEK GASOILA ETA BIRIKAK DAUZKA ma#04 BUKAERA EMANDA: Azken batean, Lleidako zerbitzugunean geratu zen unetik bazekien kafea hartzearena bere buruari jarritako aitzakia baino ez zela. Oriotik Granollerserako bidaia geraldirik gabe egin zezakeen aisa. Ausardia zuen eskas. Ez zuen Irene ezagutzen baina horrek ez zuen hainbeste arduratzen. Bere burua hain gutxi ezagutzeak izutu zuen. Eta Tutera parerako, aspaldian buruan pasa ez zuen Leteren kantu zaharra ezpainetara etorri izanak: â&#x20AC;&#x153;Euskal herri nirea ezin zaitut maite, baina nun biziko naiz zugandik aparteâ&#x20AC;?s. Autora itzultzean ezpain bazterretan kafe orbainak zituela ohartu zen. Esku-gainaz garbitu eta artean, duda egin zuen Mediterraneorantz hartu edo itzuli. ) Sugeak bezala doazkit ihesi ideiak autoaren leihotik Pixies-ak eta begira ze guapoa, Monegroak, ze beltza, ze sikua, non ote dago zure pentsamendua desertu honen erdian ez baldin bada, amigo, kopeta zilar paperez bilduta edukitzea ez da beti eramangarria izaten, banoa Granollersera koĂąo. New Yorkeko panpinen krisi pertsonalak harrapatu nauela eta EZ hori politegia litzateke yankiegia askatasunaren estatua neukake ipurtzulopean antortxa jarrita. Beste mota bateko krisi pertsonalak dauzkat, umeagoak, erabilgarriagoak, moldagarriagoak, mofleteak dauzkatenak oraindik, plastilinazko krisi pertsonalak dauzkat, hartu eta bota egin daitezkeenak. Ccccccccccccccccccc egin du eskuak leihotik atera dudanean monegro bat esku ahurrean, nola ezin daitekeela dena atzean utzi, monegroak eurak ere atzean uzten ari naiz eta, zer dago zailagoa atzean uzteko monegro bat baino. Lasai, esaten zidaten, zu egon, zuk heldu arbola horren adarrari edo tren honen palankari eta egon oraindik apur batean: ez, koldarra naiz, izuti arrosa koloreko bat, eguzkia kristalaren bestaldetik, eguzkia kristalaren alde honetatik, ihes egitea aizue ihes egitea momentu batez Johnny D. eta Benicio del T. izatea da gainean saguzar saldo bat jarraika dauzkatela. Hara, zerbitzugunea.

1

2) Monegroen erdian zerbitzugunea, autoa geratu jarri txirukabota hautsartean zapaldu zigarroa keinurik oestekoenarekin ondo ari haiz, tio, ondo ari haiz, zoragarri gelditzen zaik alkandora monegroen testuinguruan, begira nola nahasten diren tonuak, begira nola hazten zaizkion alkandora zuriari mantxa beltzak berak ere monegro bat izan nahi bailuen. Nork esan zuen ihes betea ez dela zilegi, zapaldu dudan zigarroak baino duintasun gutxiago du NIRETZAT ORAIN hori esan zuenak. Hiru pauso eta ez naiz oraindik

36 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 37

Hiru pauso eta ez naiz oraindik inora iritsi, beste hamasei pauso eta zerbitzuguneko dendan sartu naiz, azpiko ezpainaren inora iritsi, beste hamasei pauso eta zerbitzuguneko dendan sartu naiz, azpiko ezpainaren azpian zilarrezko bola duen nexkaflaka mostradore atzean HELLO / QUETAL eta errebista pornoei eman bistadizoa, —gustagarriagoa da lore gorrien atzean ezkutatzen diren emakumepuxkekin lastozuriketan jardutea ni natorren lekutik etortzea baino— esan diot, halaxe esan diot, eta begiratu egin dit baina ez du bekain bakar bat ere mugitu, noski, ohituta egongo da, hemen, MONEGROETAN, egunero lanera etortzen denean seguru putreek egiten diotela pixa haren autoaren gurpilari. Ikusiz ez zitzaiola esaten niona ostiarik ere inporta jarraitu dut —ni natorren lekuan ez dira ba horrelako gauzak gehiegi egiten, ni natorren lekuan totemak daude eta haien itzalean jarduten dugu, edozertan jardun behar dugula ere, eta horregatik hartu dut erabaki hau, eta espainola izan nahi nuke zentzurik euskaldunenean, pop lasaia barea ertzik gabea minik ematen ez duena entzun, ez konprometitu, biluzik bainatu arraskan eta besazpietako ileak ebaki noizean behin, korrektoa izan noizean behin—. Komuneko atea seinalatu dit nexkak ezin argiagoa zoazpopatikhartzera. Hara non banoan eta hara non agertzen zaidan bera ere komunean biluzik BOST TATUAJEAREKIN heltzen didan zakiletik eta eserarazten nauen komuneko taparen gainean eta gero hara non jartzen zaidan bera gainean, badakizue, monegroak, eta kriskitin-sugearen buztanaren punta bezala hasten naizen ni dardarka, eta bera lasai eta bare eta ertzik gabe, batez ere ertzik gabe, borobil. —ez dago gaizki, itzuliko naiz berriro—, diot gero, eta totem bat ematen duen atzamar bat jartzen dit sudurraren aurrean eta orain bai zoazpopatikhartzera. Kanpora atera eta haizea eta banoa autora eta Pixies. Banoa Granollersera.

azpian zilarrezko bola

3) Dena aldizkaritik agindutako lan horrengatik, nartzisismo-erakustaldi baterako proposamen horregatik, beste mundukoa ematen ez zuen lan horregatik, bukaera bat eman eta osatu ipuin bat, mutil, ez da hain negarrezhastekoa, grazia jartzen dizute eta aurregrazia asmatu, gaia ematen dizute eta sujerentzia bilatu, diana jartzen dizute eta zuk jaurtiki gezia eta bitartean deskribatu geziaren bidea, ondoren dianaren erdi-erdian jo dezan, eta irten daitezen su artifizial lore ikusgarri eta konfeti milakoloreak bertatik. Okurritu ez zitzaielako nik nire neronen nire eta ez beste inoren ipuin batean ez nukeela sekula Xabier Leteren zita bat sartuko, 90 hitzetako paragrafoarekin ipuin osoaren tonua baldintzatzen dizutelako, dianak bere mugak hausten dituelako eskuburdinaz lotutako euskogodzilla batek edukiko lukeen amorru berberaz eta bi hortzakadarekin ipuin osoa jaten dizulako. Oso ondo, bertso baten bukaera direlako bost hitz, eta

diot, halaxe esan diot,

38 / B59>Bertsolariak idazle

duen nexkaflaka mostradore atzean HELLO / QUETAL eta errebista pornoei eman bistadizoa, gustagarriagoa da lore gorrien atzean ezkutatzen diren emakumepuxkekin lastozuriketan jardutea ni natorren lekutik etortzea baino- esan

eta begiratu egin dit baina ez du bekain bakar bat ere mugitu, noski, ohituta egongo da, hemen.

errazagoa delako bost hitzek inposatutako tonua beste hamabostetan mantentzea ipuin oso batean paragrafo batena mantentzea baino, ez duzulako zuretik hainbeste jartzen (bota biraoak, godzillakariño, bota biraoak eta egin atzaparka) eta gehiago jartzen duzulako zu ez zarenetik, hau da, inkontzientetik, bat-batekotik. Eta hori izan zen gonbitoz betetako edalontzia gainezkarazi zuen azkeneko gonbito-karkaxa eta orduan erabaki nuen banoa eta izango naiz cowboy putoamo bat. Ez dut euskalkulturmundutxoaren parte izan nahi, ez ditut manifestuak izenpetu nahi, monegro bat gehiago izan nahi dut, cowboy bat zerbitzugune batean zigarroa zapaltzen eta ez idazle izan nahi duen bertsolari bat edo irakaslea edo itzultzailea ere baden idazle bat edo kantuentzako letragilea ere baden bertsolaria apur bat idazlea ere badena edo euskogodzillaren espermaren laguntzarekin gauzak argitaratzen dituen errebixta bateko langilea. Ez ditut gauzak nahastu nahi, ez dut supereuskalduna izan nahi. Cowboy putoamo bat naiz.

Ez dut

Eta begira zer diren ironiak (forma lila horiek, zerua zeharkatzen, distira LSDzkoak monegroen begietan) agindu didaten testu-zatiko pertsonaia mixerablearen etorkizun mixerable bera aukeratu dudala nire bizimoduaren ardatz eta turbina eta banoa Granollersera GRANOLLERSERA GRANOLLERSERA, han ez naiz espainola izango zentzu euskaldunean baina bai katalana zentzu espainolean eta ilea tindatuko dut urdinez eta musika entzutera joango naiz. Inork ez dezan esan “begira zein orijinala, ez du bere bukaera errespetatuko askatasunean sinesten duelako eta literatura librean eta bertsolaritza librean eta amodio librean eta beste gauza libre horietan guztietan”, ez, nire bukaera errespetatuko dut, ondorio guztiekin. Nire kezka bakarra orain da ea Irene horrek titi politak dauzkan eta borobil-borobilak eta ea itsasoari begira dagoen etxe batean bizi den.

euskalkulturmundutxo aren parte izan nahi, ez ditut manifestuak izenpetu nahi, monegro bat gehiago izan nahi dut, cowboy

4) Zeren eta azken batean, Monegroetako zerbitzugunean geratu zen unetik bazekien kafea hartzearena bere buruari jarritako aitzakia besterik ez zela. Oriotik Granollerserako bidaia geldialdirik gabe egin zezakeen aise. Ausardia zuen eskas. Ez zuen Irene ezagutzen baina horrek ez zuen hainbeste arduratzen. Bere burua hain gutxi ezagutzeak izutu zuen. Eta Tutera parerako, aspaldian buruan pasa ez zuen Leteren kantu zaharra ezpainetara etorri izanak: “Euskal Herri nerea ezin zaitut maite, baina nun biziko naiz zugandik aparte”. Autora itzultzean ezpain bazterretan kafe orbainak zituela ohartu zen. Eskugainaz garbitu eta artean duda egin zuen Mediterraneorantz hartu ala itzuli.

bat zerbitzugune batean zigarroa zapaltzen eta ez idazle izan nahi duen bertsolari bat edo irakaslea edo itzultzailea ere baden idazle bat. 40 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 41

ua#05

HASIERA EMANDA:

B59>Bertsolariak idazle

UXUE

ALBERDI

â&#x20AC;&#x153;

[Kutxazain automatikoak ez zuen funtzionatzen. Amorruaren amorruz ostiko batzuk eman nizkion eta dirua jaurtitzen hasi zen, gupidarik gabe, lurrean pilatzeraino. Nire poltsikotan billeteak bildu eta ateratzera nindoan kamera batek grabatzen ninduela ohartu nintzen.]

>

B59Bertsolariak idazle

NAHI BADUZU ua#05

HASIERA EMANDA: Kutxazain automatikoak ez zuen funtzionatzen. Amorruaren amorruz ostiko batzuk eman nizkion eta dirua jaurtitzen hasi zen, gupidarik gabe, lurrean pilatzeraino. Nire poltsikotan billeteak bildu eta ateratzera nindoan kamera batek grabatzen ninduela ohartu nintzen. utxazain automatikoak ez zuen funtzionatzen. Amorruaren amorruz ostiko batzuk eman nizkion eta dirua jaurtitzen hasi zen, gupidarik gabe, lurrean pilatzeraino. Nire poltsikoetan billeteak bildu eta ateratzera nindoanean kamera batek grabatzen ninduela ohartu nintzen.

K

Zuk ez nauzu ezagutzen, baina nik ez dut sekula horrelakorik egin. Hala ere, eta ia nahi gabe, poliziak nire bila hasteko behar izango zuen denbora kalkulatu nuen kamerak gero eta gertuagotik begiratzen zidan bitartean. Miopeek begiratzen duten bezala begiratzen zidan kamerak: nire arropak eta ibilera memorizatuz eta begiak orientalki itxiz, gaizto aurpegiarekin. Nik ere hala begiratu nion, baina beti atera izan zait gaizki gaizto aurpegiarena. Atea nire atzean itxi baino lehen, patriketan kabitzen ez eta, lurrean gelditu ziren billeteei begira geratu nintzen pixka batean. Estrainioak dira billeteak lurrean, eta arraroak. Ezin izan nuen alde egin modako galtzen poltsiko txikiegien erruz lurrean zenbat diru gelditu zitzaidan kalkulatu gabe: 3220 euro zeuden, plantxatu-plantxatuak, ia irrealak, kamerak grabatzen zuen zoruaren gainean eta, itxuraz, apur bat zimurrago, baina billeteak bezain irreal, telefono zenbaki bat: zeurea. Ez nintzen asko harritu nire izena eman zeniela jakin nuenean, eta beste behin jan ninduen emakume bati nire benetako izena esan izanaren damuak. Zure izena ere auskalo zein den, Elisabet. Zer axola dio! Zure kubata eta zoriontasun apur bat ordaintzeko joan nintzen kutxazain hartara. Zoriontasuna, erdipurditasun epela, kafe usaina, gosari absurdo bat erlojuari begira, horixe. Eta zu hiru hankako taburete batean zain. Agian horixe bakarrik zen zoriontasuna: zu hiru hankako taburete batean nire zain, eta zure sandalien azpian zigarro puntak pilatzen; bat, bi, hamaika. Kutxazain automatikoaren azpian billeteak bezala. Agian haserretuta eman zenien nire izena, pentsatuz: popatik hartzera joan

46 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 47

Hala ere, eta ia nahi gabe, poliziak nire bila hasteko behar izango zuen denbora kalkulatu nuen kamerak gero eta hadi. Agian pentsatu zenuen (zure taburetean; bat, bi, hamaika) zurekin ahaztu nintzela edo dirua ateratzea zu taburete hartan uzteko aitzakia hutsa izan zela. Agian, besterik gabe, galderak erantzuteko eginak direla pentsatzen duten horietakoa zara, eta esan zenuen Pellori, Pellori eman diot duela ordubete nire telefono zenbakia. Segur aski hori da: errazagoa da galderei erantzutea ez erantzutea baino; dirua lurretik poltsikora eramatea bertan uztea baino errazagoa den moduan. Ez duzu uste? Baina, Elisabet, ez nintzen zurekin ahaztu. Bilbon korrika pasatu nuen gau hartan ez nintzen zurekin ahaztu, Elisabet. Unamuno plazatik San Anton elizaraino oinez joan nintzen Someratik barrena, harik eta korrika hastea tokatzen zitzaidala konturatu nintzen arte. Eta tarte horretan, oinez joan nintzen tarte horretan, zure usainarekin pentsatu nuen, tabako garestiaren eta kolonia merkearen usain horrekin; onena zuretzat gordetzen duzula salatzen duen usain horrekin. Eta pentsatu nuen, poliki baina nahiko seguru, zuk nahi izanez gero, nik erosiko nizula kolonia garestiago bat; nahi izanez gero, Elisabet. Eta orduan ohartu nintzen poltsikoetan neraman diru mordoaz, kolonia garesti bat erosiko nizula zuk nahi izanez gero, eta posible zelako hainbeste dirurekin, zuk nahi izanez gero, eta korrika hasi nintzen zu hiru hankako taburete batean utzita.

gertuagotik begiratzen

San Anton zubitik Bilbora, Bilbotik San Frantziskora, aldapa gora korrika. Eta pixka bat joan egin zen zure usaina atzeraka, Elisabet, baina usain desberdinak hartu nituen: lapiko eta etxe usaina zebilen bazterretan, eta galtzerdi bustien usaina, eta nire izerdiarekin nahasten zen. Eta dutxa epel batekin kiribiltzen zen orduan guztia, eta aldapak eta diruak sortzen zidan nekea izara garbizko ohe batekin. Eta, ilunpean, hori zen Bilbo: zu nire zain hiru hankako taburete batean, eta dutxa epel bat, zurekin, eta ohe bat, zurekin eta izara garbiekin. Hori guztia aldapa baten bukaeran eta poltsikoetan pisuarekin. Bailen kaletik ibai ertzeraino jaitsi nintzen berriro, eta eskua luzatu nuen pixka bat, beste aldean, tabernan egongo zinelako oraindik nire zain; eta bat, bi, hemeretzi izango zirelako ordurako zigarrokinak. Eta agindu nizun egunen batean paseatzera eramango zintudala, oso poliki ibai ertzean zehar. Ibaia eta gu, kolonia garesti usainarekin, nahi izanez gero. Urrutiago joan gintezkeela ere pentsatu nuen, baina orduan azkarrago hasi behar izan nuen korrika diru asko nuelako poltsikoetan eta zurekin oso urrutira joan nahi nuelako; eta horretarako beharrezkoa zen azkar ibiltzea, beharrezkoa urrutira joateko, eta arnasestuak ez zidan pentsatzen uzten nora joan gin-

48 / B59>Bertsolariak idazle

zidan bitartean. Miopeek begiratzen

Eta tarte horretan,

duten bezala

oinez joan nintzen

begiratzen zidan

tarte horretan, zure

kamerak: nire arropak

usainarekin pentsatu

eta ibilera

nuen, tabako

memorizatuz eta

garestiaren eta

begiak orientalki itxiz,

kolonia merkearen

gaizto aurpegiarekin.

usain horrekin; onena

Nik ere hala begiratu

zuretzat gordetzen

nion, baina beti atera

duzula salatzen duen

izan zait gaizki gaizto

usain horrekin. Eta

aurpegiarena.

pentsatu nuen, poliki

tezkeen biok oporretan. Baina imajinatu nuen musika altu-altu jarriko genuela, han, gure oporretako lekuan. Eta ia entzun egin nuen musika, eta ia erabaki nuen altzari gutxi egongo zela gure oporretako lekuan, biok tangoa dantzatzeko musika altuarekin. Sofa bat egongo zen gehienera, eta taburete bat, zuretzat, tabako garestia erretzeko.

baina nahiko seguru, zuk nahi izanez gero, nik erosiko nizula kolonia garestiago bat; nahi izanez gero, Elisabet.

Ibai ertzean zehar jarraitu nuen korrika, eta uste dut irribarre egiten nuela pixka bat. Galtzerdi bustien usaina zen traba egiten zidan gauza bakarra, baina sutondo batekin pentsatzen nuen, eta galtzerdiak txinpartetatik gertu ari zirela berotzen eta lehortzen. Inguruko etxebizitzei begira jarri nintzen, eta beti deprimitu izan nauten zuloek, porlanari leiho gisa anputatutako zulo horiek, epeltasun pixka bat bazutela pentsatu nuen. Ez dakit, politaedo litzatekeela zurekin etxe horietako batean tabako garestia erretzea, mahai batean xake taula batekin. Presarik gabeko etxeetan bakarrik baitaude xake taulak. Eta zuk laugarren zigarroa piztu bitartean dorreak ezkutatuko nituzke, eta zaldiak, alfilak, monarkia. Eta peoiekin soilik jokatuko

Bertsolariak idazle<B59 / 49

genuke (zuk taburetetik eta nik besaulkitik), poliki eta ziur, laukitxo bat hara-hona, erlojua (handia, antigualeko horietakoa) urduri jarri arte, oinez doan iheslariaren antzera pauso txikitan joanez. Eta noski, berotzen eta lehortzen galtzerdiak sutondoan. Eguna ere bazetorren ibaitik, eta nik korrika jarraitzen nuen. Beldurtuta egotea tokatzen zitzaidan akaso, urduri, gutxienez. Baina nekatuta soilik sentitzen nintzen, eta galtzerdiak bustiak nituen oinetakoen barruan. Esan dizut, Elisabet, nik ez dut inoiz horrelakorik egin, eta ez dakit zer sentitu behar den polizia atzetik segika duzunean. Egia esan, tango bat zer den ere ez dakit, are gutxiago zurekin eta zure sandaliekin, ezta peoiekin soilik jokatutako xake partida bat ere; sutondo bat, kea eta kolonia garestiaren usaina. Ez, ez dut ideiarik, baina, zer esango dizut, horrelakoak dira gauzak batzuetan. Korrika joanda poliki pentsa zitekeenik ere ez nekien, eta begira: sutondoa, xakea, tangoa. Horri buruz ezin da azkar pentsatu, eta ni korrika ari nintzen aspalditik.

Ibai ertzean zehar

Jaka beltzak eta

jarraitu nuen korrika,

alkandora gris zabalak

eta uste dut irribarre

ere ezin hobeto bat

egiten nuela pixka

egiten zuten zure

bat. Galtzerdi bustien

deskripzioarekin. Itxuraz,

usaina zen traba

nire patillak eta hain

egiten zidan gauza

ondo geratzen zitzaidan

bakarra, baina

sudur handiegia ere

sutondo batekin

aipatu zenizkien. Ez

pentsatzen nuen, eta

nekien nire sudurra

galtzerdiak

gustatzen zitzaizunik,

txinpartetatik gertu

Elisabet. Poztekoa da.

beti jarraituko nuela korrika. Baina sinetsi, arren: pausoa bakarrik gelditu zitzaidan, erloju zaharretako kukuak geratzen diren bezala. Kuku-kukukuâ&#x20AC;Ś eta ez dute asmatzen azkeneko ku hori egiten, nekatuta, eta mokoa zabalik geratzen dira betiko, gose bailiran. Ordurako, Deustuko zubiraino joan eta ibaiaren beste aldetik berriro Arriagaraino iritsia nintzen. Han erabaki zuen gelditzea nire pausoak, eta galtzerdi bustiek. Poliziak nire izenez deitu zidanean esnegainezko opil bat jaten ari nintzen Arriagako eskaileretan eserita. Eskuburdinak ipini zizkidaten, eta opilak mantxa zuri bat utzi zuen eskaileretan eskuetatik erori zitzaidanean. Nire sakelako telefonoaren zenbakia egiaztatu zuten, eta bai, zuk eman zenien berbera zen. Jaka beltzak eta alkandora gris zabalak ere ezin hobeto bat egiten zuten zure deskripzioarekin. Itxuraz, nire patillak eta hain ondo geratzen zitzaidan sudur handiegia ere aipatu zenizkien. Ez nekien nire sudurra gustatzen zitzaizunik, Elisabet. Poztekoa da. Ez dakit hemendik noiz aterako naizen. Laster, pentsatzen dut. Gauza bakarra eskatu diot poliziari: zure telefono zenbakia; baina ez didate eman nahi, sekretu profesionala-edo. Beno, txarren-txarrenean badakit zuk baduzula nirea, eta etxeko helbidea ere bai. Dei iezadazu egun hauetakoren batean, Elisabet, eta geldituko gara. Eta elkar ikusten dugunean kolonia garesti bat erosiko dizut. Zuk nahi baduzu, Elisabet.

ari zirela berotzen eta lehortzen. Inguruko etxebizitzei begira

Bazter batean haur goiztiar bat ikusi nuen, mukiak zintzilik, lurrean kokoriko. Hurbildu ahala, lurretik bost euroko billete bat jasotzen ari zela konturatu nintzen, segur aski, estrainioak direlako billeteak lurrean, erantzun gabeko galderak bezala, ezta, Elisabet? Eta esnegainezko opil bat erosi zuen diruarekin atzeko gozotegian, eta ni gelditu egin nintzen pixka bat berari begira. Une batez pentsatu nuen, ni (poltsikoetan pisuarekin) peoiekin eta musika altuarekin pentsatzen ari nintzen bitartean (eta hori dena galtzerdi bustiekin) haurra esnegainezko opilaren zaporearekin bakarrik egongo zela pentsatzen une hartan, edo agian ezta hori ere, agian zaporea beste ezer baino lehenago iritsiko zitzaiola burura. Haurrak amari eman zizkion lurretik jasotako bost eurokoaren bueltak, eta amak haurrari mukizapi bat, eta nik ere pentsatu baino nahiago izan nuen nire pentsamenduei kanpotik begira jarraitu. Eta beste behin bizkortu nuen pausoa berriro ere moteldu nuen arte, ezin baita, ezertan, erritmo berean jarraitu beti. Zirkulazioa nabarmen handitu zen kaleetan, eta jendeak traba egiten zidan, eta begiratu egiten zidan, eta oihu egiten zidan sorbaldekin kolpeak ematen nizkielako. Normala da Bilboko kaleetan goizeko zortziak direnean eta eskuak poltsikoetan dituzunean diruak bertatik ez ihes egiteko. Hori dena kolonia garestia erosi behar duzulako.

jarri nintzen, eta beti deprimitu izan nauten zuloek, porlanari leiho gisa anputatutako zulo horiek, epeltasun pixka bat bazutela pentsatu nuen.

Nekatu egin nintzen, Elisabet, benetan. Aireak min egiteraino nekatu nintzen, bestela zin dagizut sekula ez niola korrika egiteari utziko. Zin dagizut

50 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 51

lb#06

LEIRE

B59>Bertsolariak idazle

BILBAO

“

HASIERA EMANDA:

[Irakeko gerrari buruzko kronika irakurtzen ari nintzela bigarren paragrafoan agertzen zen “lehergailu” hitzak eztanda egin eta inguruko letra guztiak odoletan utzi zituen.]

>

B59Bertsolariak idazle

EGUNA LEHERTU ZITZAIDAN ESKUETAN lb#06 HASIERA EMANDA: Irakeko gerrari buruzko kronika irakurtzen ari nintzela bigarren paragrafoan agertzen zen “lehergailu” hitzak eztanda egin eta inguruko letra guztiak odoletan utzi zituen. aurrak, kaleak, etxeak… guztiak odoletan. Argazkiak, esaldi osoak… gorriz tindaturik. Bush ez zuen tanta batek ere ukitu ordea, ohorearen “h”a ere ez. Blair-i “l”a busti zitzaion Londresko metroarekin batera.

H

Zortziak hogei gutxi eta sukaldeko ehun baldosa zuriak niri begira. Izuak hartu ninduen. Gorri neuzkan atzamarrak. Gorri. Tentuz pasatu nituen orriak, tanta bat gehiago ez zedin, nire arduragabekeriagatik behintzat, isuri. Albait lehen itxi nituen begiak, nirea ez zen odolaz ez zipriztintzeko; koldarkeriaz, ihes egin nahi banu bezala. Joko bat da —pentsatu nahi izan nuen neure kolkorako— egunkariko erredakziokoen marketin amarru bat. Baina ez nintzen atzamarra ahoan sartzen ausartu, badaezpada ere, merkromina izan zitekeen eta. Periodikoko orriak ixtea izan zitekeen errazena, itsu-entzungorrarena egitea. Ezin ordea; jakin-minak seduzitzen ninduen, federik gabeko sinesmenak. Horregatik nazioarteko notiziak utzi eta begiradarekin batera egin nuen jauzi, horoskopoaren atalera. Lehoiak, arrainak, libra, eskorpioiak… orrietatik aske irtengo ote ziren beldur puntu batekin eta marketin amarrua noraino heltzen zen jakiteko gosez. Hala ere, lehoiak aharrausi egiteko baino ez zuen ahoa zabaldu, arrainak ur azalean lo zeuden eta libra, balantzaren alde batean etzanda. Patuak ez zidan ezer onik opa! Ez zitzaion arrazoirik falta gure barruko gudak, kanpokoak ez bezala, inoiz ez zirela amaitzen esan zuen hari. Eta niri, barkatu norberekeria, barruko guda honek Irakekoak baino min handiagoa egiten zidan. Zortziak hamar gutxi sukaldeko erlojuan, eta goizeko kafe sakratua, mikazten. Lehertuta joan behar nuen lanera, hasi baino lehen.

56 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 57

Zortziak hogei gutxi

Haizeak puztutako

eta sukaldeko ehun

orriak, politikako

baldosa zuriak niri

atalean zabaldu ziren

begira. Izuak hartu

orduan, eta etxeko

ninduen. Gorri

zutabeak dantzan

neuzkan atzamarrak.

sentitu nituen. Ez, hitz

Gorri. Tentuz pasatu

leherketa gehiagorik ez,

nituen orriak, tanta

mesedez. Iritzi

bat gehiago ez zedin,

zutabeetako pipiek

nire

etxekora salto egin

arduragabekeriagatik

aurretik aldatu nuen

behintzat, isuri.

orriz.

Haizeak puztutako orriak, politikako atalean zabaldu ziren orduan, eta etxeko zutabeak dantzan sentitu nituen. Ez, hitz leherketa gehiagorik ez, mesedez. Iritzi zutabeetako pipiek etxekora salto egin aurretik aldatu nuen orriz. Zortziak bost gutxi eta kafesnea oraindik azukre koilarakadaren zain. Begiak lehertu beharrean neuzkan, mundu lehertu baten kronika esku artean. Salmoi koloreko orriak! Horra hor! Horiek ez nituen behintzat askoz gorriago jarriko. Burtsa eta balio gorabeheratsuak, mozkinak eta galerak, etxebizitzen metro karratuaren balioa, gasolinaren prezioa, KPI-aâ&#x20AC;Ś etxepean aparkatua neukan autoa hartzeko gogoa kendu zitzaidan lanera joatea etxean geratzea baino garestiago ateratzen zitzaidala kontuak egiten hastean. Zortziak puntu-puntuan. Eta ni oraindik sukaldean, neure buruari konpainia eginez. Bat batean leherketa bat sentitu nuen masailetan. Muturraren aurrean neukan marrubizko pote lehertua ikusteak, kolore gorri-gorria aterarazi zidan. Nire dardara guztiak mermelada pote hautsi baten erruz! Beldurra albo batera lagata atzamar gorrituei so geratu nintzen. Ahoan sartu nituen banan-banan. Marrubi zapore goxoa. Gosariarekin batera, egunkaria gosaltzeagatik gertatzen direnak. Murtxikatu barik, hausnartu barik, guztia irenstearren.

Albait lehen itxi nituen begiak, nirea ez zen odolaz ez zipriztintzeko; koldarkeriaz, ihes Non aurki nezakeen atseden pixka bat, burukominok lasaitzeko? Kirolen atalera joan nintzen korrika, sosegu pixka baten bila, arnasa orri artean pausatzera. Futboleko baloi zuri-beltzak baino ez nituen ordea aurkitu, bi hemisferioak banatzen: zuri eta beltz. Diru beltza zuritzen. Futbola eta futbola. Eta uda garaian geundelako, Tourreko tourrada.

egin nahi banu bezala. Joko bat da- pentsatu

Nola ez, erorikoa izan nuen, Euskaltelekoekin batera. Mundua, pintxazo batek leherturiko bizikletaren gurpila iruditzen zitzaidan, errepide bazter batean abandonatua. Atzamarrak oraindik gorri, kontuz pasatu beharko nituen egunkariko orriak, edozein kirolariri baja bat eragin aurretik. Nekatu egin ninduen hainbeste kirolek. Zortziak hamar gutxi eta ogi txigortuan oraindik gurina jarri gabe.

nahi izan nuen neure kolkorako- egunkariko erredakziokoen marketin amarru bat.

Kulturan bilatuko ote nuen atseden pixka bat? Kultura eta aisia zioen behintzat periodikoko orri bakarrak. Aisia? Haizea bezala pasa zen orria. Denontzat izan behar al du kulturak aisia?

58 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 59

ae#07

B59>Bertsolariak idazle

ARKAITZ

“

BUKAERA EMANDA:

[—…quatre-vingt-cinq, quatre-vingt-six, quatre-vingt-sept, quatre-vingt-huit, quatre-vingt-neuf, cent. Vite, entrez! Fouillez au peigne fin, il doit êêtre àà la maison… — Merde! Il nous a ééchappéé!]

ESTIBALLES

>

B59Bertsolariak idazle

EZKUTAKETAN ae#07

BUKAERA EMANDA: —…quatre-vingt-cinq, quatre-vingt-six, quatre-vingt-sept, quatre-vingthuit, quatre-vingt-neuf, cent. Vite, entrez! Fouillez au peigne fin, il doit êêtre àà la maison… — Merde! Il nous a ééchappéé!

–

…laurogeita hamalau, laurogeita hamabost, laurogeita hamazortzi, ehun! Banoa! . —Ssshh… Makurtu Jon, ikusiko gaitu bestela. . —Lasai Mikel, hemen ez gaitu ikusiko eta. . Ardien txabola leku aproposa da ezkutatzeko; Goienetxe baserritik ehun bat metrora dago maldan gora, larrearen gorengo bazterrean. Bertatik baserriaren ataurrea ederto ikusten da eta horregatik aukeratzen du Mikelek larunbatero gordelekutzat ezkutaketan jolasten dutenean. Goienetxen Mikel eta Ainhoaren izeba bizi da aitonarekin; osaba ere bizi zen lehen, baina alde egin zuenetik, baserriko lanei aurre egin ezinik dabiltzalako, azken hiru urteotan asteburuero Mikel eta Ainhoaren gurasoak joaten dira. Alboko baserrian, Zengoitan, Ane, Aitor eta Jon bizi dira. Larunbatero, hamaiketako mezostean ikusten dute elkar lehen aldiz eta igande iluntzea arte elkarrekin ibiliko dira soka saltoan jolasten, txorien habiak bilatzen,… hala ere, Mikelek ezkutaketan jolastea du maiteen. Osabak altxatu zuen txabola du gordeleku sekretutzat, bertan egiten ditu bospasei minutu zain, handik, aukera ikusten duenean larrearen beherengo bazterrera joaten da gero, aitonak gerra bukatzerakoan landatu zuen haritz lerdenaren babesera, eta unea iristean arineketaldi labur batekin salbu jarriko du bere burua etxeko ataurrean. Estrategia bera erabiltzen du asteburuero, baina gaur Jonek atzetik jarraitu dio. Dena dela, txabola txikia izan arren bada nahikoa leku bientzat eta gozo egoten da belar fardoen gainean etzanda. Bertan etzanda daudela, Bizkorren zaunka hotsak asaldatu ditu; arratoi zakurra alde batetik bestera dabil aurkitzen dituen soroko sator zulo guztietan muturra sartuz, etxetik kanpo hiru aste eman dituen gazteak, amak, ama batek soilik lezakeen samurtasunez, prestatu dizkion espagetietan begiak eta batez ere sardeska sartzen dituen eran. Istant batez, muturra jaso eta ardien txabolari so zaunka agurtu ditu, baina urtetan sufritutako txakurkerien eskarmentua ahazten ez duenaren zuhurtasunaz, txabolatik

64 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 65

Alboko baserrian,

gu, elkarren artean txandatuz, eta zuek badakizue dispositibo hori ez dela ekintza burutu eta ordu erdira antolatzen ahal. Bordeletik berrehun kilometrora ohiko gasolindegian sartu gara kamioien atzeko partean, eta bertan erabaki dugu Idoia Josurekin Bordelera joatea eta ni Keparekin Pauera. Eurek hartu dute furgoneta gorria eta ez gaude ziur, baina Renault urdin batean zeuden bi morroik jarraitu dietela uste dugu. Gu berriz, ordu erdi bat geroago atera gara kamioi txikiarekin eta ez dugu inor sumatu gure atzetik, hala ere bidean C-15 bat lapurtu eta hogei kaxa bertan sartu ditugu. Kepa kamioiarekin aldendu da beste ehun eta hogei kaxak erabaki genuen lekuan uzteko; ni, berriz, C-15arekin etorri naiz.

Zengoitan, Ane, Aitor eta Jon bizi dira. Larunbatero, hamaiketako mezostean ikusten hogei bat metrora dagoen beste sator zulo baterantz abiatu da, satorren onespen gabe ezkutaketan jolastera. Elkarri begira gelditu dira gazte biak, txabolako isiltasunean elkarren arnasa entzunez; arnasa, eta Mikeli biriketako zurrunbilotik darion txistu ozena, gabonetan oparitu zioten zira urdinaren ezkerreko poltsikoan duen Ventolinaren putzaldi bik baretu dutena.

dute elkar lehen aldiz

Artean baserri inguruan dabil Ainhoa, beste ume guztiek ez bezala gogoko baitu ehun arte zenbatu eta lagunen bila hastea. Hasieran, badaezpada ere, ataurretik gehiegi urrundu gabe, bera non ezkutatuko litzatekeen pentsatzen ari da. Baserri barruan ezin dela ezkutatu erabaki dute, korta eta lastategian salbu, baina mesfidantzaz sukaldeko leihotik etxe barruan norbait denetz galdetu dio izebari. Telebistari begirik kendu gabe, galdera edozein izanda ere heldu batek umeari ehunetik ehunean erantzungo liokeen ez bera ahoskatu dute izebaren ezpainek doinu eztian. Baserri inguruko txoko guztiei so, kortarantz abiatu da orduan Ainhoa. Atetik “Ane, ikusi zaitut” egin du deiadar, eta atondoan gelditu da oraindik ikusi ez duen txantxangorria habiatik noiz irtengo zain dagoen gabiraiaren begi distiratsuekin.

dira soka saltoan

“Egoerak beharturik idazten dizuet, gertatu denaren zehaztasun guztiak izan ditzazuen. Azkenean uste baino zailtasun gehiago izan dugu ekintza burutzeko. Nola egiaztatu zituen Luzeak, benetan egiaztatu bazituen, eman zizkiguten datuak? Dena arriskuan jar genezakeen, eta okerrago dena, orain ez dugu ziurtasunik kontrolatuta gauden ala ez jakiteko, ez ziurtasunik ez ahalmenik, eta badakizue zein den horrek dakarren arriskua, joder! Ez naiz gutaz ari; badakigu arriskuak geure gain hartzen ditugula, herriarengatik bizia gal genezakeela,… eta istorio puta horiek guztiak, eta ez dugu hemen horretaz eztabaidatu nahi, baina zer? Orain ez al digute ardura beste konpromiso maila batekin laguntzen digutenek? Zer putakeria da hau? Bi egunetan hiru pisu erre ditugu behintzat; lehendik ere laguntzaileen azpiegitura hainbat alditan zulatu digute, oraingoan berriz erortzen bagara, zer eskatu behar diegu hurrengoei? Nola esango diegu bere lana behar bezala bete ez zuen baten erruz erori zirela aurrekoak, baina lasai egoteko ez dela oker gehiago egingo? Ostias! Hanka sartzea arriskuen artean dago, baina oker jokatzetik alukeriara alde handia dago eh!

Oraintxe iritsi da Kepa kopetilun; saldu egin gaituztela dio, bazekitela armategi hori asaltatuko genuela, eta arrazoi du. Zuek badakizue ekintza burutu eta gutxira sumatzen dela hori, itsuenak ere ikus dezakeela, sarritan hori jakiteko ez dela frogarik behar. Zeuon esku uzten dugu arazoa, zeuok ikusi zer egiten duzuen, baina Kepa eta biok argi dugu hemendik bizirik ateratzen bagara Luzeari potroak larrutuko dizkiogula, eta argi izan ez dela zuen metafora puta horietako bat, benetan larrutuko baitizkiogu.

eta igande iluntzea arte elkarrekin ibiliko

jolasten, txorien habiak bilatzen,… hala ere, Mikelek

Elkarri begira gelditu

ezkutaketan jolastea

dira gazte biak,

du maiteen.

txabolako isiltasunean elkarren arnasa entzunez; arnasa, eta Mikeli biriketako zurrunbilotik darion txistu ozena, gabonetan oparitu zioten zira urdinaren

66 / B59>Bertsolariak idazle

“Ane, zatoz, ikusi zaitut eta” oihukatu du bigarren aldiz Ainhoak, baina kortatik ez da inor atera. Kortako iluntasunak ematen dion babesean norbait mugitzen ikusi duela otu zaio, eta barrura sartzea erabaki du. Hala ere, hiru urrats besterik ez dituenean egin zuhurki burua jiratu, eta kanpoaldean Aitor harrapatu du traktorearen gurditik burua luzatuz. Baserriko ataurrera ziztu bizian abiatu den arren “Aitor ikusi zaitut” deiadar ozenak ez du espero zuen fruitua jaso. Traktorera begiratu eta hara non dakusan Aitor lastategira bidean arrapaladan Bizkor atzetik zaunkaka doakio. “Aitor ikusi zaitut, traktorean egon zara” bigarren deiadarrak ezerezean utzi du Aitorren ihesaldia eta ataurrera hurbildu da: “ez nauzu ikusi, norbaitek salatu zaitu” aitzakiak bigarren txandan ehun arte kontatzeaz libratuko ez duela badakienaren kopeta ilunaz.

ezkerreko poltsikoan duen Ventolinaren

Armategiaren aurkako asaltua erraza izan da, errazegia apika. Gure susmoak ihesaldiarekin batera hasi dira, ez dugu kontrol bat bera ere gurutzatu, baina han- hemenka bide bazterretan susmagarriak iruditu zaizkigun hamaika auto ikusi dugu. Batzuek jarraitu ere egin digutela begitandu zai-

Dena den, orain ez zaitezte harengana hartz gosetiak bezala joan. Eskuminak eman gure partez. Zerbait gertatzen bazaigu gure hutsegitea izan dela sinestaraz iezaiozue, zuen konfiantza osoa izateak ematen duen lasaitasunaz laster utziko ditu aztarnak baldin saldu bagaitu. Hori horrela balitz, badakizue zein den herriaren epaia: burua hotz eta zulora. Azalpenik emateko aukera gabe, e! Gero, bestela, bihozbera jarriko gara eta lehenengo aukeran ospa egingo digu; ez da lehenengo aldia. Gainera nik bezain ongi dakizue estatu zapaltzaileek nola ezkutatu eta erabiltzen dituzten satorrak: erretzen dutenean txakurrak bidali, harrapatu eta antolatu dute berriro ere gure aurkako kolpe mediatikoa. Jakingo duzue gero azalpena bilatzen, baina azpilanean dabilela ikusten baduzue… horrek zulora joan behar du. Argi dago ezta? Aurrera bolie ba!”

putzaldi bik baretu dutena.

Aitorrek bide bazterreko intxaurrak batzeari ekin dion bitartean, kortarako bidea hartu du berriz ere Ainhoak. Ate ondotik inguru guztietara ondo begiratu ondoren, hiruzpalau pauso egin ditu barrurantz eta geldi geratu da aurrera begira bere begi urdin txikiak kortako iluntasunera ohitu arte. Artean Jonek, txabolan zain egoteaz artega, lau hankatan haritzeraino dagoen bideari ekin dio, pelikuletan Jhon Wayne indioen zaldiak lapurtzera joaten

Bertsolariak idazle<B59 / 67

“Egoerak beharturik idazten dizuet, gertatu denaren zehaztasun guztiak izan ditzazuen. Azkenean uste baino den era trakets berean, ipurdi potoloa burua baino gorago daramala.

zailtasun gehiago izan

“Zatoz hona laztana” entzun du Ainhoak korta barrenetik, eta aitonaren ahots lodia berehala ezagutu du, ahots lodia eta hitzen artean tartekatzen dituen eztultxoak. Korta barrenean dago aitona, askaren gainean jesarrita, sendagileak eta izebaren jenio txarrak galarazi dioten zigarrotxoaren kea, iaia filtroa erre arte xurgatzen. Zenbat aldiz esan ote zion amona gaixoak: “horretxek hilko zaitu Pedro, horretxek”, baina aitona setati berean: “ni ez naute zeruan ez infernuan nahi Anttoni, lehendik ere badago han nahikoa laino eta ke”. Horixe izaten zuten eguneroko ikamika bularreko gaitzak amona eraman zuen arte.

dugu ekintza

“Zatoz laztana” esan dio aitonak berriz ere zigarroa lurrera bota eta eskua poltsikoan sartuz, “hartu gozoki hauek, eta ez esan izebari erretzen ikusi nauzunik!”. Ainhoak oso maite du aitona, baina hotzikara sartzen zaio aitonaren esku latzek aurpegia laztantzen diotenean. “Ezkutaketan jolasten?” galdetu dio aitonak, eta erantzuna itxaron gabe “hemen ez dago inor ba!” jarraitu du keinu egin eta buruarekin kortako atzealdean pilaturik dagoen egur meta seinalatuz. Ainhoak egurren atzetik ateratzen den Aneren zapatila punta ezagutu du eta ataurrerako bidean itsuturik harri bat hartu eta intxaurrak jaten dabilen Aitorrekin egin du estropezu. “Kontuz Ainhoa!” egin dio oihu, baina kasurik egin gabe altxatu da Ainoa, deiadarka “Ane ikusi zaitut, kortan zaude egur pilaren atzean!”. Lasai atera da Ane, ordurako Aitor ere ikusita baitzeukan Ainhoak.

burutzeko. Nola egiaztatu zituen

Bi egunetan hiru pisu

Luzeak, benetan

erre ditugu behintzat;

egiaztatu bazituen,

lehendik ere

eman zizkiguten

laguntzaileen

datuak? Dena

azpiegitura hainbat

arriskuan jar

alditan zulatu digute,

genezakeen.

oraingoan berriz erortzen bagara, zer eskatu behar diegu hurrengoei? Nola

“Bazkalostean irratian entzun dugu Bordelen Idoia eta Josu harrapatu dituztela, eta badakizue, horrek esan nahi du Janice eta Renéé ere laster eroriko dira. Zer ostiatan gabiltza? Bordeleko etxea leku segurua izan da beti, eta horrek bi gauza esan nahi ditu, hasieratik okerren bat egin dugula edo saldu egin gaituztela besterik gabe, eta, badakizue, bigarrena litekeena dela, horixe susmatzen dugu behintzat. Gure artean tentsio uneak sortzen ari dira, etxetik ez ateratzea erabaki dugu eta Kepa artega dabil: geldi egon ezinik goiz osoa eman du pertsianaren zirrikituetatik kalera begira. Jende guztiari txakur aurpegia ikusten dio gainera.

esango diegu bere lana behar bezala bete ez zuen baten erruz erori zirela aurrekoak, baina lasai

Laurak inguruan atso zahar batek etxeko atea jo du eta ez diogu ireki. Geroztik pistola eskutik kendu gabe ibili da Kepa logelan bueltaka, urduri ikusi dut, eta zer arraio, urduri egoteko modukoa da. Arriskuak aztertu ditugu eta hasieran elkarrekin bertan geratzea erabaki dugu. Gero nahi duzue-

68 / B59>Bertsolariak idazle

egoteko ez dela oker gehiago egingo?

na esango duzue, eta jakin badakizue bizi dugun prozesuarekin desadostasunak izan arren ildo berriari jarraikiko gatzaizkiola, baina argi izan une honetan txakurrak gure bila badatoz tiroka erantzungo diegula. Bizia galtzeko arriskua aurreikusten dugu baina hauxe da hartu dugun erabakia: aberria edo hil! Preso hartzen bagaituzte ere jarri dugun erresistentziak nolabait kezkaraziko ditu eta ezbeharren bat gertatzen bada, gutxienez euskal gizarteari astindu ederra emango diogu: jendea “impasse” egoera honetatik atera eta berriz aktibatzeko balioko du behintzat. Gero zuen lana izango da erantzun hori helburu finkoetara bideratzea. Duela bost minutu eztabaida gogorra izan dut Keparekin: txakurrak etortzekotan etxea lehertu nahi zuen. Kaxak zabaltzen hasi denean nire astra garondoan jarri behar izan diot. Bere senetik irtenda garajeko motorra hartu eta alde egitea erabaki du. Honek ez du konponbiderik! Mementoz bertan jarraituko dut bihar arte, Idoia eta Josuk ez baitzuten etxe honen berririk, bai-

Bertsolariak idazle<B59 / 69

Laurak inguruan atso zahar batek etxeko atea jo du eta ez diogu ireki. Geroztik pistola eskutik kendu gabe ibili da Kepa na susmatzen dugunez Luzeak saldu bagaitu, laster etorriko dira txakurrak.”

logelan bueltaka,

“Ez du balio Ainhoa, aitonak esan dizu non nengoen!”, kexatu da Ane Aitorren ondoan jesarri eta intxaurrak jateari ekin aurretik. Ainhoak, ordea, salaketari kasu handirik egin gabe Mikel eta Jonen bila jarraitzea erabaki du, oraingoan lastategirako bidea hartuz. Lastategia belarrez gainezka dago, laster aitonak behiak menditik baserrira jaitsiko baititu udazkenero bezala; horrexegatik ez dago leku handirik inor ezkutatzeko. Berriro ere ataurrera joateko dagoela, belar arteko zulo txiki batetik katakume bat ikusi du, buru pinttoa atera eta sartzen. Zulora hurbildu eta begiratzerakoan han ikusi du Beltzi, duela bi aste desagertu zen etxeko katua, zazpi katakumerekin. Katakumea eskuan hartu eta “Begira, begira,… katakumeak dauzkagu” hasi da oihuka, eta Ane eta Aitor ziztu bizian hurbiltzen zaizkio.

urduri ikusi dut, eta

Aitona ere kortako atera hurbildu da itxura xelebrean, burua atetik kanpo duela eta eskubiko eskua barrurantz luzatuta, erretzen ari den zigarrotxoaren kea mundu zabala ez ezagutzera kondenatu nahi balu bezala. “Utz itzazue bakean, katuak ez dira eskuetan ibiltzeko,… ai, nola egingo dute gero sagutan?” ihardetsi die alferrik, jadanik katakume guztiak umeen eskuetatik labandu baitira. Jonek etxeko ataurrean inor ez dagoela ikusirik, haritz ostean egoteaz asper-asper eginda eta katakumeen aurkikuntzak jokoa bukatutzat eman duelakoan, beherantza joatea erabaki du. Lastategira bidean aitona ikusi du marmarka kortan sartzen, putzadaka ke artean, baina gozokiak geroago eskatzea begitandu zaio badaezpada ere. “Zer, ez dugu gehiago jolastu behar ala?” esatea eta Ainhoa lastategitik ataurrera korrika hastea bat izan dira, ataurrera iristean “Ikusi zaitut Aitor” eta “Horrek ez du balio, … txolin hori” bat izan diren moduan.

zer arraio, urduri egoteko modukoa da.

“Bazkalostean irratian

Arriskuak aztertu

entzun dugu Bordelen

ditugu eta hasieran

Idoia eta Josu

elkarrekin bertan

harrapatu dituztela,

geratzea erabaki

eta badakizue, horrek

dugu.

esan nahi du Janice eta René ere laster eroriko dira. Zer ostiatan gabiltza? Bordeleko etxea leku segurua izan da beti, eta horrek bi gauza

“Zer iskanbila darabilzue? Zatozte denok sukaldera askaria prest dago eta!” izan da ataurreko epaiketari izebak eman dion sententzia. “Zortzi ontza dauzkazue bakoitzarentzat”. “Mikel atera zaitez zauden lekutik; txokolatea jan eta gero jarraituko dugu jolasean” egin du oihu Ainhoak, Mikel ezkutalekutik atereaz batera “Mikel ikusi zaitut” esateko asmoarekin, baina Jonen “ez zaitez atera, zu zara azkena eta zuk bakarrik libra gaitzakezu” bezalako hiru arrazoiek oihartzun handiagoa izan dute Mikelen belarrietan. Zuhaitzik zuhaitz saltoka dabiltzan txoriei begira, bakardadean luze egiten den une labur bat igaro ondoren, erabaki du txabolatik irtetea. Ataurrean ez

70 / B59>Bertsolariak idazle

esan nahi ditu, hasieratik okerren bat egin dugula edo saldu

dago inor, baina zuzenean jaitsi beharrean haritz zaharraren ostean egin du lehen geldialditxoa. “Orain edo inoiz ez” pentsatu behar izan du, erortzeko beldurrak ahaztuta jauzika baitoa ataurrerantz. “Lagun guztiak libratu ditut!” oihu egin eta sukaldean sartu da irribarretsu. “Non daude aita eta ama?” galderari “Mendian… baina zeu non egon zara laztana?” galderarekin erantzun dio izebak, eskuaz burua ferekatzen dion bitartean, Mikelen irribarrean osabarena balekusa bezala. Maitearen begiak, mugimenduak, irribarreak ikusten ditu Mikelengan eta negarrari esin eutsiz hamar ontza txokolate eman dizkio. “Lasai izeba, ezkutaturik egon naiz osabarekin… laster etorriko dela esan dit.” “Duela ordu erdi inguru tiro hotsa entzun dudala iruditu zait, Kepak alde egin eta minutu gutxira. Pertsianako zirrikitutik begiratu eta inor ez ikusteak lasaitu egin nau une batez, hala ere gerora kezkagarri egin zait arratsaldeko bostetan kalean hain jende gutxi ikustea. Ez diot neure buruari barkatzen Kepa horrela joaten uztea… latza da bakardadea, itogarria, lazuan erori den azeria bezala sentitzen naiz, zain, esperantza agortzen. Bada ez bada ere dokumentu eta agiri guztiak erre egin ditut komunean, ateak trabatu eta bi kargadore bete. Beharbada arrazoi gabe larritzen ari naiz eta lehen aditu dudana tiro hotsa izan ez bada bertan geldi naiteke. Alde egiten saiatzea ere ez dut baztertzen, baina ez dut beste inor erre nahi, beraz alde egitekotan neure kabuz desagertuko nintzateke pare bat astez. Gauzak ondo badoaz hilabete barru, orain bezala posta elektronikoz jarriko naiz zuekin harremanean, lehenago ez bazaituztete harrapatu, prefosta! “Umore bako iraultza, gorringo bako arraultza” esaten genuen, ezta? Badakizue, utzi helbide berria ohiko lekuan, gertatu denaren ostean agudo aldatu beharko baituzue oraingoa. Hala ere, zer egingo dudan erabaki gabe daukat, erabakia neuk bakarrik hartzea gogorra da gainera, ondorioak denon gain eror daitezke eta. Hartzen dudan erabakia hartzen dudala, espero dut ulertuko duzuela. Zuok ere, eutsi gogor eta zuhur jokatu, lagun guztiak libratu behar baititugu herri berria eraikitzeko, orain edo inoiz ez. Jo ta ke irabazi arte! Gora Euskadi Ta Askatasuna!”

egin gaituztela

—…quatre-vingt-cinq, quatre-vingt-six, quatre-vingt-sept, quatre-vingthuit, quatre-vingt-neuf, cent. Vite, entrez! Fouillez au peigne fin, il doit êêtre àà la maison…

besterik gabe.

— Merde! Il nous a ééchappéé!

Bertsolariak idazle<B59 / 71

oi#07

OLATZ

B59>Bertsolariak idazle

“

HASIERA EMANDA:

[“DV”ren iragarki laburren atalean xehetasun batek harritu ninduen: “Gaztea, ederra. 300 euro orduko” zioen iragarki batek. “Gaztea, ezin ederragoa. 30 euro orduko” ondoan beste batek. Ikertzea erabaki nuen.]

IBARLUZEA

>

B59Bertsolariak idazle

IKERTZEA ERABAKI NUEN oi#08

HASIERA EMANDA: “DV”ren iragarki laburren atalean xehetasun batek harritu ninduen: “Gaztea, ederra. 300 euro orduko” zioen iragarki batek. “Gaztea, ezin ederragoa. 30 euro orduko” ondoan beste batek. Ikertzea erabaki nuen. “denboraren oihal xinglea arratsezkoa soilik arrabita baldarren nostalgia kantoietan eta haruntzago, mozkorrak kalegarbitzailearen beilegi bizia beste zubi bat, prostitutak” Bernardo Atxaga aina egunkariko auzo gorri hura zapaldu baino lehenago, arnasa sakon hartu nuen, izan ere, hurrengo iragarkitxoan bere burua hiru eurotan sal zezakeen gazte ezin ederragoren bat aurkitzeko beldur nintzen. Beste kezka bat bueltaka jolasten zen nire buruan: zer demontre egiten nuen nik iragarkiei begira? Zer galdu ote nuen nik negar koloreko tintaz idatziriko mezuetan? Tamalez edo, egun hartako albisteak eta aurreko egun, aste, hil eta urteetakoak berdinak ziren: burtsa gora eta behera, Palestina, Athletiken garaipena, tratu txarrak, auto istripuak, Irak… baita eguraldia ere! Orduan, debekaturiko orrialde zikinen barrenera jo nuen, azken buruan topikoetan ez sartzearren.

B

Birika barrutik zetorren hatsa nire ahotik irten zen, nekatuta banengo bezala. Segundo bakarrean hainbat gauza pasatu ziren nire burutik. Begi aurrean nuen orrialdearekin jarraitu nuen. Egunkariko taula hura bi ataletan zegoen banatuta: Lehen atala argazki eta guzti ordaindu zezaketen jabeenak ziren, bertan madame eta halako izenez ezagutzen ziren suzko emakume zirraragarriek lan beroa eskaintzen zuten. Batzuk, luxuzkoak omen ziren; beste batzuk, apoteen goserik handiena ase nahi zuten gose ziren etorkinak ziren; eta azkenak, plastikoa erabiltzen ez zuten plastikozko emakumeak, damak nonbait. Bigarren atala lotsagarria zen. Adjektibo sinple parea ageri zen mezu bakoitzean: ederra, polita, gaztea, ilegorria… Pessoaren poemarik ederrenarekin

76 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 77

Lehen atala argazki eta guzti ordaindu zezaketen jabeenak ziren, bertan madame eta halako izenez ezagutzen ziren suzko euren gorputza salduko balute bezala. Baina ez zuten gehiagorik behar. Goxokiak bailiran prezioa jartzen zioten euren buruari: 300, 30, 3… askok ez zieten ordainduko eta beste askok xiringa konpartitzea eskainiko zieten, edo, batek daki! Beharbada euren semeen gibela emango zuten, modan dauden inbestigazio erreportaje batean baleude bezala, kamera ezkutuz egindako edozein pelikulatako gidoia osatuko balute bezala. Ez zuten argazkirik behar: suge azal imitazio merkez egindako minigonarekin, hamar zentimetro luzeko takoi zorrotzeko zapaten gainean zutik, beren zigarro hautsez difuminatutako farolaren aurka. Bai, andre begi zulodun itzalez idatzita zeuden lau lerro haiek. Airean tren geltokietako txirularien soinuak daramatzaten kale ilun eta nazkagarrienetako emagalduen hitzak ziren. Aspaldi duintasuna galdu omen zuten emakumeen hitzak ziren. Egunero jendearen marmarra bazkaltzen zutenen hitzak ziren. Mikaztutako goxokien hitzak ziren, putak nonbait.

emakume zirraragarriek lan beroa eskaintzen zuten. Batzuk, luxuzkoak omen ziren; beste batzuk, apoteen goserik

Halako batean, infernu hartako garra zitalen artean berezia zen batek egin zidan kosk begietan. Haren mezua ez zen besteena bezain irristakorra, hitz bakarrarekin dena eskatzen zuen: mesedez. Askok mesede sexual bezala ulertuko zuten, eskolagabeko gizon harroputzek asko baitzekiten lexikoz eta semantikaz, baina nik ezer baino argiago ikusten nituen letra ilun haiek, norbaiten zorigaizto guztia hitz bakar batean zegoen idatzita, eta bazirudien nahikoa zela ele bakar batekin, atzean beste hitzen korapilo bat, beste mundu bat ageri zelako. Bihotzak, hunkituta, bularretik alde egin zidan, haren malkoak ez ziren nire gorputzean sartzen, negar anpuluetan itotzen zen. Iragarkiak ez zuen izenik, ezta kopla tragikorik ere: hitza eta telefonoa, telefonoa eta hitza.

handiena ase nahi zuten gose ziren etorkinak ziren; eta azkenak, plastikoa erabiltzen ez zuten plastikozko

Beti dago zerbait egiteko lehen aldi bat, baita azken aldi bat ere, batez ere bizitzaren norabidea aldatzen denean, inoiz pentsatzen ez diren gauzetan pentsatzen denean… eta halaxe egin nuen, deitu egin nuen. Abenduaren 28an egiten diren deietako bat ematen zuen, baina nik ez nuen helburu xelebrerik, nire esku dardaratiak ere ezin zuen nire xedea zein zen azaldu, zerbaiti aurre egin nahian, zerbait erakutsi nahian… baina nahi gabe. Zenbakiak amaigabeak ziren, inoiz irakurri ez dudan mintzaira batean idatziak, baina hala ere, aurrera: 6, 0, 6… komunikatzen… inkomunikatzen… eta berriro… Ez nekien zer erantzun jasoko nuen, bera ala kontakturen bat jarriko zen… baina gutxienez bai, esan, edo ahots frantsesez allo bat espero nuen. Eta

78 / B59>Bertsolariak idazle

emakumeak, damak nonbait.

bai, erantzun zuen, baina ez nintzen gai izan zioena ulertzeko, ez nekien hitz haiek benetakoak ziren ala erantzungailu baten grabazioa zen. Batbatean, nerabe baten ahotsak eztiz eginiko melodia goxo bat hurbildu zidan belarrira, lehenik masail guztia arrosa kolorez janzten dizunetako bat, eskolan ikasten diren poeta handien poemak bezala, goitik behera eta gorantz begira. Banekien guztia ez zela hain ederra. Bera ere ez: arima gabe bizi

Bertsolariak idazle<B59 / 79

Halako batean, infernu hartako garra

Bertsozale elkartea

zitalen artean berezia zen batek egin zidan kosk begietan. Haren mezua ez zen

B ERTSOLARI liburuak

BERTSOLARI LIBURUAK ETA BERTSOZALE ELKARTEAK Joxerra Garzia, Jon Sarasua eta Andoni Egañak idatzitako bertsolaritzari buruzko dibulgazio liburua argitara dute lau hizkuntzatan. BAT-BATEKO BERTSOLARITZA | EL ARTE DEL BERTSOLARISMO | L’ART DU BERTSOLARISME | THE ART OF BERTSOLARITZA

diren gorputzetako bat zegoen telefonoaren beste aldean. Gorputzik ez zegoela ere banekien, begirada itxaropenari so galtzen zaienetako bat zen , poltsikoetan gosea eta pobrezia zuenetako bat zen. Besoetako paperezko hezurrek nekez eusten zioten noizbait zetazkoa izan zen azalari; baina are neketsuago izan behar zuen mugimenduarekin ikusezin bihurtzen ziren eskuekin telefonoari eustea edo herdoildutako ezpain haiekin mintzatzea. Norbait zegoen ala ez dudan jarri nuen. Baina nonbaiten eta inoren artean dagoen lekuren batean zegoen bera. Zorigaiztoan galduta ziurrenik. Haren ahots dardaratiak 17 urteko gaztaro galdua salatzen zuen. Askorentzat umea; baina edozein gaueko edozein gizon zikin baino helduagoa, norbait izatera ezin “heldu” arren.

besteena bezain

Han jarraitzen nuen nik, isiltasuna nagusi zen sentimendu hartan. Bihotza uretan gotortzen den laba bezain gogor bihurtu zen, laba bezain huts…

ulertuko zuten,

irristakorra, hitz bakarrarekin dena eskatzen zuen: mesedez. Askok mesede sexual bezala

eskolagabeko gizon Hark ere erantzun bat jaso nahi zuen, bezero baten ahotsa entzun nahi zuen. Edo ez. Beharbada norbaiti bere penak kontatu nahi zizkion, edo amaigabeak izango liratekeenez negar egingo zuen. Inoiz ezagutu ez duen amari dei egin haren laguntza jasotzeko esperoan edo, Winstonez bere birika beltzak desegin eta nor edo zer zen itaundu… Eta gero zoriontsu al nintzen galdetu… Neurean jarraitzen nuen. Isilik. Ziurrenik beldur nintzelako, oker egin nuelako, ispilu baten islaturik ikusten nintzelako edo; ez dakit.

BERTSOLARI TXAPELKETA NAGUSIA

harroputzek asko baitzekiten lexikoz eta semantikaz, baina nik ezer baino argiago

Momentu hartan ez nuela gehiago deituko erabaki nuen, isiluneek mila hitzek baino gehiago esan zutelako, haren ahotsaren malkoek ezer galdetzen ez zidatelako eta nik dena erantzun niolako. Haren miseriak nire larruan pairatu nituelako, isilik… Askotan penak isiltasunean ezkutatzen dira eta beste askotan hitz bakarrean mozorrotzen dira.

ikusten nituen letra ilun haiek, norbaiten zorigaizto guztia hitz bakar batean zegoen

Nik isilik jarraitu nuen.

idatzita. Hark hitz bakarra: mesedez. Bizitzaren irribarre maltzurrarentzat zen hitz errukarri hark zoriona eta duintasuna galdu izanaren erruduna etxetik joan zen 15 urteko gaztea zela erakutsi zidan. Nire ahotsaren oihartzuna zela erakutsi zidan. Nire errua zela erakutsi zidan. Bakarrik nengoela erakutsi zidan: putak nonbait.

80 / B59>Bertsolariak idazle

>>>>>ORAINDIK ESKURATU EZ BADUZU, MUGI ZAITEZ, MEREZI DU ETA<<<<<

2001

ng#09

B59>Bertsolariak idazle

NAHIKARI

â&#x20AC;&#x153;

HASIERA EMANDA:

[Emaztea ohean utzi eta lanera berandu nindoalako taxia hartu nuen. Bidean taxizaleen irratitik ni utzi orduko beste bezero bat hartzeko agindua jaso zuen gidariak. Helbidea nire etxekoa zela iruditu zitzaidan.]

GABILONDO

>

B59Bertsolariak idazle

15 MINUTU ng#09

HASIERA EMANDA: Emaztea ohean utzi eta lanera berandu nindoalako taxia hartu nuen. Bidean taxizaleen irratitik ni utzi orduko bete bezerpo bat hartzeko agindua jso zuen gidariak. Helbidea nire etxekoa zela iruditu zitzaidan. aur ere berdin; berandu. Beti bezala. Bueno, gaur inoiz baino beranduago. Atzo gonbidatuak izan genituen etxean afaltzen, eta nahi baino gehiago luzatu zitzaigun kontua. Emazteak afari goxoa prestatu zuen; berezia; dotorea. Aspaldion ez zuen halakorik egin. Azkenean, gauerdia atzean utzia genuen oheratu ginenerako.

G

7:00etako autobusa hartzen dut egunero lanera joateko, baina gaur 6:50ean esnatu naiz. Beraz, korrika jaiki, atzo sobratutako kafea berotu eta azken tragoa ematearekin batera sartu naiz dutxan. Hotza zegoen; ez diot berotzeko denborarik eman. Bizarra egin, hortzak garbitu, eta presaka jantzi naiz. Presaka, baina betiko ordena berari jarraituz: galtzontziloak, alkandora, prakak, galtzerdiak, jaka, zapatak eta gorbata. Gorbata bidean lotzen dut egunero, kalera irten aurretik. Gaur, gorbata ez ezik, zapaten lokarriak eta gerrikoa ere halaxe lotu ditut; bidean. Autobusak bide erdia egina izango du honezkero; beraz, bi aldiz pentsatu gabe, taxi bat eskatu dut. Zirkulazioaren arabera aldatzen den arren, autoz 15 minutu inguru behar ditut etxetik lantokira iristeko; autobusez 45 minutu behar izaten ditut. Beraz, presaka ibili banaiz ere, oraindik badut aukerarik lanera garaiz iristeko. Eguna bero dator gaur, eta gorbata itogarri gertatzen ari zait. Leihoa itxi dut, kalean autoan baino beroago baitago. Parkera iritsi garenean, semaforoa gorri jarri da, ia egunero bezala. Iturriari begira geratu naiz. Egunero ikusten dut, baina ez naiz aspertzen urak osatzen dituen marrazki bustiei begira. Lo hartu izanaz sustoa pasatuta, dagoeneko ari naiz nire onera etortzen. Gidariaren irratia etengabe ari da aginduak ematen; antza, ez naiz ni lo hartu duen bakarra. Aginduei arreta jarri diet, interesatuko balitzaizkit bezala: esaldiak moztu egiten dira. Auto bakoitzari helbide bat eman besterik ez dio egiten irratiaren beste aldean dagoen neskak, eta gidariek erantzun egiten dute. Aginduen segida horretan, ni hartu nauen gidariari zuzendu zaio neska: Zumalakarregi kaleko 5.ean bezero bat zain duzu. Zumalakarregi kale-

86 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 87

7:00etako autobusa

Etxera deitu dut.

hartzen dut egunero

Berehala hartu du

lanera joateko, baina

telefonoa; hortaz, ez

gaur 6:50ean esnatu

zegoen lo, gehienetan

naiz. Beraz, korrika

ordu honetan egoten

jaiki, atzo sobratutako

den moduan.

ko 5.a? Hori nire etxea da eta. Berandu dabil hori horregatik! Gidariak bezeroa jada jaso duela erantzun dio, baina neskak ezetz. Orain daraman bezeroa utzi ostean, beste bezero bat jaso behar duela handik.

kafea berotu eta

Goizerako zer asmo

azken tragoa

duen galdetu diot, eta

Baina nor jaso behar ote du horrek nire etxetik? Helene nire emaztea baino ez dago etxean… Beraz, emaztea! Emaztea? Baina, nora joan behar ote du? Zertara? Norekin? Badira 6 hilabete lana utzi zuela; beraz, ez du lanera joan beharrik. Ez zidan esan medikuarengana joatekoa zenik ere, eta ez du euririk egiten erosketak egitera joateko taxia eska dezan. Beraz, zer gertatzen da?

ematearekin batera

lasai-lasai egongo

sartu naiz dutxan.

dela erantzun dit.

Hotza zegoen; ez diot

Etxea garbitu,

berotzeko denborarik

bazkaria prestatu…

eman. Bizarra egin,

Gezurretan ari zait!

hortzak garbitu, eta

Emaztea niri

presaka jantzi naiz.

gezurretan!

Etxera deitu dut. Berehala hartu du telefonoa; hortaz, ez zegoen lo, gehienetan ordu honetan egoten den moduan. Goizerako zer asmo duen galdetu diot, eta lasai-lasai egongo dela erantzun dit. Etxea garbitu, bazkaria prestatu… Gezurretan ari zait! Emaztea niri gezurretan! Hemen zerbait gertatzen da. Zertara dator hau guztia? Badakit! Beste norbait dauka! Orain hasi naiz hari muturrak lotzen; atzo gauean ez nion aparteko garrantzirik eman, baina zerbait arraro sumatu nuen, bai. Emaztearen ideia izan zen afari berezi hura; hari bururatu zitzaion nire lagunak afaltzera gonbidatzea; aspaldian egin ez zuen bezala duen soinekorik politena jantzi eta aurpegia margotu zuen. Inoiz baino politago zegoen. Hiru ordu igaro zituen sukaldean afari berezi hura prestatzen; noski! Hura guztia ez zen niretzat izan, Iñakirentzat baizik. Aspaldian ikusi ez genuela eta, emazteak behin eta berriz esaten zidan ea zergatik ez genuen afaltzera gonbidatzen; berak deituko ziola, eta haren telefono zenbakia ere eskatu zidan. Harentzat jantzi zen; harentzat margotu zuen aurpegia; harentzat prestatu zuen afaria; harekin aritu zen ahopeka hizketan, nik ikusten ez nituelakoan, sukaldeko atearen atzean. Eta harengana joango da orain. Baina zergatik? Zergatik niri? Zergatik Iñaki? Ez dut ezer ulertzen. Ez dut ezer ulertu nahi. Ez dakit zer egin. Ez dakit lanera joan ala etxera itzuli behar ote nukeen.

Burutazio gehiagorako astirik gabe, bilera gelara jaitsi naiz, pare bat orduko bilera garrantzitsua baitugu lehenengo orduan. Nahi baino luzeagoa izan da bilera. Bukatu orduko, ordea, nagusiari eguna jai eskatu eta etxerantz abiatu naiz. Urduri nago, kezkatuta. Ez dakit emazteari zer azalpen eskatu behar diodan; ez dakit azalpenik eskatu behar ote niokeen ere. Etxean sartu, eta egongelara joan naiz. Erdi-erdian, biolontxelo bat dago, lazo gorri batez bilduta. Haren ondoan, Helene, atzo baino politago, inoiz baino irribarretsuago, nire zain. — Baina…

Presaka, baina betiko

Ez dit hitz egiten utzi. Musu goxo bat eman dit, eta horrek argitu dit guztia. Helenek bazekien nire betiko ametsa biolontxeloa jotzen ikastea zela; eta bazekien Iñakik musika tresnekin lan egiten zuela ere. Beraz, nire kezka eta susmo inozo bezain zentzugabeetatik urrun, gaurkoa prestatzen baino ez zen ari. Taxian 15 minutu igaro ditut lanerako bidean; 15 minutuan 15 urteko harremanean sinesteari utzi diot; 15 minutuan, burumakur, emaztearekin izandako harreman osoa irudikatu dut. Eta segundo batean, musu batekin, denbora geratu egin da. Pentsatutako guztia ahaztu dut; sentitutako guztia atzean utzi dut. Horiek taxiak eraman ditu. Niri emaztearen musua eta biolontxeloa geratzen zaizkit.

ordena berari jarraituz: galtzontziloak, alkandora, prakak, galtzerdiak, jaka, zapatak eta gorbata.

Gorbata lehen baino estuago sentitzen dut orain; lehertu beharrean nago. Gorbatak eztarria estutzen dit; nahigabeak bihotza. Ez nuen halakorik espero.

Gorbata bidean lotzen

Burumakur, begiak bustita, lantokira iritsi naiz. Emaztearekin bizitako harreman osoa irudikatu dut hamabost minutuan. Iruzur hutsa izan da; alferrik galdutako denbora. Hondoa jota sartu naiz bulegoan. Begiak nire

irten aurretik.

88 / B59>Bertsolariak idazle

mahairantz jaso ditudanean lore sorta bat ikusi dut han; azpian txartel bat dago, nire izena gorriz idatzita darama: “Zorionak bihotza; aurten ere zure urtebetetze eguna ahaztu duzun arren, nik ez dut ahaztu. Muxu bat, Helene”. Ene! Egia da! Gaur nire urtebetetze eguna da! Baina, orduan, zer arraio gertatzen da? Emazteak nire urtebetetze egunean engainatu ote nau? Ala beste zerbaitetan dabil?

dut egunero, kalera

Bertsolariak idazle<B59 / 89

jg#10

JULEN

B59>Bertsolariak idazle

GABIRIA

â&#x20AC;&#x153;

BUKAERA EMANDA:

[Urrundu egin zen eta ez zuen behin ere atzera begiratu. Erren txiki bat zuen, hanka ezkerrean, joandako egunetako gorabeheren salatari bakar.]

>

B59Bertsolariak idazle

NIRE ALTZOAN HOBETO jg#10

BUKAERA EMANDA: Urrundu egin zen eta ez zuen behin ere atzera begiratu. Erren txiki bat zuen, hanka ezkerrean, joandako egunetako gorabeheren salatari bakar. aitasunak salbatu egingo gaitu agian, baina hil ere, erraz hil gaitzake. Sekula ez dago jakiterik. Onena da arriskatzea, txanpona airera bota eta emaitzaren zain geratzea. Maitasunak hilko ote gaituen beldurrez bagaude, orduan txanponik ere ez dugu botako airera: etxean goxo geratuko gara arrisku hori hartu barik, eta maitasunak ez gaitu hilko, ez salbatuko. Fridari esan nionean nire altzoan jartzeko, ez neukan buruan txanponaren kontu hori. Geroago pentsatu nuen horretan, jada ezbeharra gertatu zenean, jada ez zegoenean atzera egiterik. Esan nion:

M

—Nire altzoan hobeto —esan nion—, eta irribarre egin genuen, biok bagenekielako altzoan jarriz gero zakila tentetu egingo zitzaidala. Eta bioi gustatzen zitzaigun hori. Hemen ez —erantzun zidan—, eskua nire besoan jarrita eta begiarekin keinu eginez. Jendeak galdetzen dit zergatik gustatzen zitzaidan Frida, eta, euren galdera justifikatzeko, esaten didate eskumako hanka argal-argala zuela, sei urterekin poliomielitisa pasatu zuelako. Neska batenganako erakarpena hanka baten arabera erabakiko balitz bezala. Eta, gainera, lehen aldiz larrua jo genuen egunera arte ni ez nintzen konturatu haren eskumako hanka argalagoa zenik ezkerrekoa baino, beti ibiltzen baitzen praka zabalekin. Niri Frida gustatzen zitzaidan zigarroak erretzeko zuen moduagatik. Eta astakeriak esaten zituelako mutilek baino handiagoak. Arrazoi horiekin hasi nintzen, baina arrazoiak ugalduz joan ziren denboran aurrera egin ahala. Esate baterako, etxera lagundu nion egun batean, kale bi lehenago kantoi baterantz bultzatu ninduen. Hormaren kontra geratu nintzen, eta hura aurrean. Galdetu zidan: —Zergatik duzu horrelako interesa nirekin? —galdetu zidan. Une batez egia esatekotan egon nintzen, baina hemezortzi urte nituen eta

94 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 95

—Nire altzoan hobeto —esan nion—, eta

ume mokoa nintzen, ordurako zigarroak erretzen banituen ere. Hormaren kontra bota ninduenean konturatu nintzen, hain zuzen ere, ume mokoa nintzela. Segundo bi lehenago, arratsaldean erretako zigarroen zaporea oraindik ahoan nuela, gizon heldutzat neukan neure burua, baina ez. —Zergatik? —errepikatu zidan—, sorbaldatik helduta astintzen ninduen bitartean. —Ez daukat interesik… —erantzun nion—, eta berriro egiaztatu nuen ume mokoa nintzela. —Klaro. Ez daukazu interesik eta nirekin zaude beti. Ez daukazu interesik eta, koadrilan gaudenean, zerbait esaten duzunean, niri begira geratzen zara beti. Ez daukazu interesik, ezta?

irribarre egin genuen,

—Zergatik duzu

biok bagenekielako

horrelako interesa

altzoan jarriz gero zakila

nirekin? —galdetu

tentetu egingo

zidan.

zitzaidala. Eta bioi

Une batez egia

gustatzen zitzaigun hori.

esatekotan egon

Hemen ez —erantzun

nintzen, baina

zidan—, eskua nire

hemezortzi urte

besoan jarrita eta

nituen eta ume

begiarekin keinu eginez.

mokoa nintzen,

Jendeak galdetzen dit

ordurako zigarroak

zergatik gustatzen

erretzen banituen ere.

zitzaidan Frida, eta,

Hormaren kontra bota

euren galdera

ninduenean konturatu

justifikatzeko, esaten

nintzen, hain zuzen

didate eskumako hanka

ere, ume mokoa

argal-argala zuela, sei

nintzela. Segundo bi

Ez nuen erantzun, izugarri neska erakargarria zela esateko gogoa baneukan ere. —Eta honek? —galdetu zidan, kolpe batez paketetik heltzen zidan bitartean—. Honek ere ez al du interesik? Hamar segundoz eduki zuen nire paketea eskuetan, edo hogei segundoz, ez dakit. Nik ez nuen aurpegia altxatzen, lotsatuta nengoen hain umea nintzelako eta bera, nire adineko neska hura, hain heldua zelako. Denbora luzean eduki zuen eskua nire hankartean, eta, bat-batean, goxoago, esan zuen: —Bai… honek, antza, badu interes apur bat nirekin.

urterekin poliomielitisa

lehenago,

Begirada altxatzera ausartu nintzen, eta Fridak irribarre konplizea erakutsi zidan.

pasatu zuelako. Neska

arratsaldean erretako

—Eta honek interesa badu, zuk ere interesa duzu —bota zuen.

batenganako

zigarroen zaporea

Ondoren, metro bat atzera egin eta alkandora igo zuen, eta titiak bistan utzi zituen. Nik astindu bat igarri nuen Fridak lehenxeago eskua jarritako lekuan, eta unetxo batez begirada lausotu eta ez nuen ezertxo ere ikusi. Begiak zabaldu nituenerako, Fridak jaitsia zuen alkandora, eta nik hankartea bustia.

erakarpena hanka baten

oraindik ahoan nuela,

arabera erabakiko balitz

gizon heldutzat

bezala.

neukan neure burua,

—Gutxirekin konformatzen zarete, zu eta zure laguna… —bota zidan, irribarrez.

96 / B59>Bertsolariak idazle

baina ez.

Egun hartatik aurrera, arrazoi bat gehiago izan nuen Fridarekin gustatuta egoteko, eta ondorengo egunetan arrazoiak bata bestearen atzetik etorri ziren, kate etengabea zirudien batean. Hark irakatsi zidan larrua jotzen, bere lehenengo aldia ere bazela zin egin zidan arren. Frida zergatik gustatzen zitzaidan galdetzen didatenean ez diet hori guztia esaten; esaten diet zigarroak erretzen zituela eta astakeriak botatzen zituela, gehiago ez. Baina beste arrazoi bat ere badaukat, harrigarriagoa: Frida ametsetan agertzen zitzaidanean, hodei artean bezala agertzen zitzaidan. Berez, ez da pertsona bat gehiago edo gutxiago maitatzeko motiboa, baina niretzat Fridak lehendik ere zerbait magikoa bazuen, eta zer esanik ez ametsetan hodei artean agertzen hasi zitzaidanetik. Ametsetan ere, bat-batean hodeiek nire amets osoa estaltzen bazuten, banekien Frida agertuko zela. Eta orduan, apurka-apurka, hantxe azaltzen zen, kabareteko artistak eskaileretatik jaisten diren bezalako dotoreziarekin. Ametsa amaitzear zegoenean, berriz, Frida hodei artean desagertzen zen. Eta horrela zen gauero. Harrigarriena ez zen, baina, ametsetan agertzea: harrigarriena zen gau hartako ametsean ikusitakoa errepikatu egiten zela, gutxi gorabeherako fideltasunarekin, hurrengo eguneko errealitatean. Horrela, ametsetan Fridak portura eramaten baninduen paseatzera, hurrengo egunean portura joango ginen paseatzera, nik ezer aipatu barik edo inongo pistarik eman barik. Horrela joan ziren egunak, egun zoriontsuak. Gau batean amets egin nuen feriara joan ginela, eta hurrengo egunean feriara joan ginen, eta Frida harrituta zegoen, nik esaten niolako “seguru karabinarekin tiro batzuk bota nahi dituzula” eta, jakina, halaxe zen. Beste gau batean, haserretuta geundela egin nuen amets, baina hurrengo egunean ez ginen haserretu, egoera hori saihesteko gai izan nintzelako, ametsak argi utzi baitzidan noiz okertuko ziren gauzak. Garai ederra izan zen. Perfektua. Nire burua jada ez neukan ume mokotzat, ez bada egoera goitik behera kontrolatzen zuen heldutzat. Gau batean, baina, ez nuen ametsik egin, eta hurrengo egunean urduri agertu nintzen Fridaren aurrean. Ez dut uste konturatu zenik, baina patuaren beldur nintzen, aspaldiko partez. Ez nekien elkarrizketa bakoitzaren

Bertsolariak idazle<B59 / 97

Ondoren, metro bat atzera egin eta alkandora igo zuen,

ostean ironia zorrotzen bat ezkutatuko ote zen, ez nekien Fridaren laztan batek ezustean harrapatuko ote ninduen, ez nekien hitzen bat lekuz kanpo esango ote nuen, ez nekien ezer, eta beldurra ematen zidan etorkizun hurbila ez kontrolatzeak.

eta titiak bistan utzi zituen. Nik astindu bat igarri nuen Fridak

Hurrengo gauean berdin: ez nuen hodeirik ikusi nire ametsen artean. Eta, egunez, ez nuen izan patua kontrolatzerik. Hurrengo egunean eta hurrengoan gauzak berdin joan ziren. Bazirudien galdua neukala Fridarekin amets egiteko gaitasuna. Ez, ordea, harenganako maitasuna, eta are gutxiago erakarpena.

lehenxeago eskua jarritako lekuan, eta unetxo batez begirada lausotu eta ez nuen ezertxo ere ikusi. Begiak zabaldu nituenerako, Fridak jaitsia zuen alkandora, eta nik hankartea bustia. â&#x20AC;&#x201D;Gutxirekin konformatzen zarete, zu eta zure laguna... â&#x20AC;&#x201D;bota zidan, irribarrez. 98 / B59>Bertsolariak idazle

Ametsik eta, beraz, patuaren aurreikuspenik gabeko bigarren garai hura ere ez zen txarra izan. Bikote normala ginen, Fridaren alboan inor normala izan bazitekeen. Politikaz egiten genuen berba, literaturaz ere bai, arteaz gutxiago. Artearekin geroago interesatuko zen, ezbeharra gertatu eta oheari lotuta geratu zenean, barru guztiak apurtuta, bizkarrezurra txikituta, â&#x20AC;&#x153;barea baino baretuagoâ&#x20AC;?, berak esaten zuen moduan. Gertatu zen gau batean berriro hasi nintzela ametsetan Fridarekin. Berriro azaltzen zitzaidan hodeien artean, edozein ametsen erdian, kabareterak baino dotoreago, eta zurrunbiloa sortzen zuen nigan. Baina ez zen lehen bezala: lehen etorkizuna zein izango zen erakusteko agertzen bazitzaidan, orain amets normalak ziren, errealitatearekin zerikusirik ez zutenak. Nik sekula ez nion Fridari hitzik aipatu amets horiei buruz. Ez horiei ez aurrekoei ez hurrengoei ez inongo ametsi buruzko hitz erdirik ere ez nion aipatu. Hori hasieratik zehaztu genuen ondo, beste bikote batzuek engainuaren marra non dagoen zehazten duten moduan. Fridak esan zidan norberaren ametsak norberarentzat gordeko genituela aurrerantzean, ametsak txarto esandako egia baino mingarriagoak izan daitezkeelako sarritan. Garai hartan, eguneko bizitza normala bazen (normaltzat hartzen badugu kantoietan txortan egitea), are normalagoa gaueko bizitza, aitortzen ez genituen amets arruntez betea. Beraz, Fridari esan nionean nire altzoan jartzeko, kasualitate hutsa izan zen. Garai hartan ezin nuen etorkizuna ikusi, eta ezin jakin autobus hark halako istripua izango zuenik tranbia baten kontra. Niri ez zitzaidan ezertxo ere gertatu, ukitu ere ez ninduten egin burdinek. Frida txikitu egin zuten. Apurtu zioten bizkarrezurra, saihetsak, eskumako hanka eta oina. Burdine-

Bertsolariak idazle<B59 / 99

Frida zergatik gustatzen

Horrela joan ziren

zitzaidan galdetzen

egunak, egun

didatenean ez diet hori

zoriontsuak. Gau

guztia esaten; esaten

batean amets egin

diet zigarroak erretzen

nuen feriara joan

Hurrengo egunak eta gauak ospitalean pasatu nituen. Ozta-ozta egiten nuen lo, eta egitea lortzen nuenean, istripua baino lehenagoko irudiak etortzen zitzaizkidan, eta amets egiten nuen zelan esaten nion Fridari nire altzoan jartzeko, eta zelan berak hori egiten zuen. Eta autobusak istripua izatean, burdinak albotik pasatu eta libratu egiten ginen biok, eta Fridak urratu arin bat baino ez zeukan ezkerreko hankan. Orduantxe esnatzen nintzen beti, amets hura madarikatzen, sumatzen nuelako beti agertuko zitzaidala irudi hura, gogorarazi nahian bezala patua nire eskuetan egon zela eta ez nuela jakin erabiltzen. Oka egiteko gogoarekin esnatzen nintzen alboan Frida ikusten nuenean bizkarrezurrik gabe. Gorroto nuen txarto kontatutako egia bat baino mingarriagoa zen amets hura.

zituela eta astakeriak

ginela, eta hurrengo

botatzen zituela,

egunean feriara joan

gehiago ez. Baina beste

ginen, eta Frida

arrazoi bat ere

harrituta zegoen, nik

badaukat,

esaten niolako

harrigarriagoa: Frida

“seguru karabinarekin

Gauero eta gauero errepikatzen zen, eta, ametsetan, adi begiratzen nion ezkerreko hanka hari, hango urratu txiki-txikiari, alkoholarekin eta benda batekin senda zitekeen zauriari. Esnatzen nintzenean, pentsatzen nuen Frida nirekin paseatzen ibiliko zela, altzoan jarri izan balitz. Baina medikuek zioten aurrerantzean ez zela ibiltzeko gai izango, nahikoa egingo zuela bizitzeko adorea ateratzen bazuen apurtu gabe geratu zitzaion bazterren batetik.

ametsetan agertzen

tiro batzuk bota nahi

zitzaidanean, hodei

dituzula” eta, jakina,

artean bezala agertzen

halaxe zen. Beste gau

zitzaidan. Berez, ez da

batean, haserretuta

pertsona bat gehiago

geundela egin nuen

edo gutxiago maitatzeko

amets, baina

motiboa, baina niretzat

hurrengo egunean ez

Fridak lehendik ere

ginen haserretu,

zerbait magikoa bazuen,

egoera hori

eta zer esanik ez

saihesteko gai izan

ametsetan hodei artean

nintzelako, ametsak

agertzen hasi

argi utzi baitzidan

zitzaidanetik.

noiz okertuko ziren

tako bat alutik irten zitzaion, baina ez nintzen horrekin konturatu harik eta medikuek esan zidaten arte; nik gogoratzen dudan bakarra da autobusaren kristal eta burdin apurtuen zarataren erdian krak sikuagoa entzun zela, eta Frida izan zela, barrutik apurtzen ametsak apurtzen diren bezala. Horregatik, esan nionean nire altzoan jartzeko, ezin nuen jakin zer gertatuko zen, baina Frida salbatu egingo litzateke, eta harro esan ahal izango genuke maitasunak salbatu gintuela, nire gainean jarriko zelako eta, bide batez, zakila tentetuko zitzaidalako. Horren ordez, burdin bat irten zitzaion alutik.

Ospitaleko gau haietako batean, amets egin nuen parkean geundela Frida eta biok, bankuan jarrita. Egun batzuk joanak ziren istripua gertatu zenetik, eta barre egiten genuen orain, barre algaraka. —Eskerrak zure altzoan jartzeko esan zenidan! —Fridak gogorarazi zidan. —Burdin puska itzela sartuko zitzaizun bestela… —Eta batek daki nondik irten! Alutik igual… —esan zuen—, eta algaraka jarraitu zuen. Nik, ordea, sentsazio deseroso bat izan nuen: konturatu nintzen hura ametsa zela, eta parkeko bankuan jarrita, esan nion: —Uste dut horixe gertatu zela, Frida: txiki-txiki eginda geratu zinen. Serio jarri zen bat-batean.

Hitzik gabe geratu nintzen. Bankutik altxatu zenean, ni ere altxatzen hasi nintzen, baina geratzeko esan zidan eskuarekin, geratzeko bertan eta ez joateko haren atzetik. Ametsa zen, baina ametsetan gerta daitekeen gauzarik txarrena ari zitzaidan gertatzen: banekien ametsa zela. —Utz iezadazu zurekin joaten —erregutu nion.

—Zer diozu, Alex? Ni ondo nago. Urratu txiki bat ezkerreko hankan.

—Ez.

—Uste dut hau guztia ametsa dela. Ospitaleko ohe batean zaude orain, eta ni alboan nago, zu zaintzen. Eta ametsetan ari naiz —esan nion parke hartan.

gauzak. Garai ederra

Fridak begirada jaitsi zuen, ez dakit triste ala haserre:

izan zen. Perfektua.

100 / B59>Bertsolariak idazle

—Ametsa bada, zergatik ez didazu uzten pentsatzen urratu txiki bat baino ez dudala? Zergatik gogorarazi behar didazu egia ametsetan ere?

Parkeak kale luze bat zuen, orbelez betea. Urrundu egin zen eta ez zuen behin ere atzera begiratu. Herren txiki bat zuen, hanka ezkerrean, joandako egunetako gorabeheren salatari bakar.

Bertsolariak idazle<B59 / 101

eg#11

B59>Bertsolariak idazle

EKAITZ

â&#x20AC;&#x153;

HASIERA EMANDA:

[Zergatik jasaten du gizakiak bizitza? Bakoitzak du bere erantzuna. Emakume baten irrifarrak erakartzen duelako eutsi diezaioke bizitzari batak, bere haurra belarretan jolasean zoriontsu ikusten duelako besteak. Nikâ&#x20AC;Ś ]

GOIKOETXEA >

B59Bertsolariak idazle

BI HAGIN ETA ZORTZI HORTZ ESNEZKO eg#11 HASIERA EMANDA: Zergatik jasaten du gizakiak bizitza? Bakoitzak du bere erantzuna. Emakume baten irrifarrak erakartzen duelako eutsi diezaioke bizitzari batak, bere haurra belarretan jolasean zoriontsu ikusten duelako besteak. Nikâ&#x20AC;Ś Niri egokitu zaidan egoerari nola egokitu natzaio ni? Gerardo Markuleta 2004ko irailaren 21ean ik ere izan nituen tximeletaz erditzen zitzaizkidan sabelaldiak, bihotza kilikatzen zidaten gorputzaldiak, hegorik gabeko hegaldiak. Klasean alboan esertzen zitzaidan alkatearen alabak koaderno koadrikulatuan borobiltzen zizkidan poemekin inoiz, ikastetxeko atezainik onena izateko ahaleginean ukondoekin batera urratutako ametsekin inoiz, aldikakoak izan dira bizitzarekin izan ditudan harremanak. Umea bainintzen artean, umeegia.

N

Orain badakit behinola leun iritzi nien forma geometrikoek ertz zorrotzegiak zituztela beren baitan, hantustez puztutako baloiek, sarea baino gehiago, nire gorputza alderik alde zeharkatzea zutela helburu. Izan ereâ&#x20AC;Ś Begitan hartu ninduen iragan asteko ostiralak; artean lagun uste nituen ikaskideen ukabiletatik atximurka aritu zitzaidan harik eta urtetan pilatutako ajeak azaleratu zizkidan arte. Matematiketan berak baino nota hobea atera nuelako, arbeleko azalpen idatziak gandurik gabe irakurtze aldera erosi berri nituen betaurrekoekin Gugenheimerako moduko artelana findu zuen miopeon gabeziak ikusteko gauza ez den Ikerrek; hankarteko zintzilikarioa gizonoi omen dagokigun neurrietara iritsi arte, soinketa osteko dutxa beroa nesken aldageletan hartzera gonbidatu ninduen Asierrek; Ainhoak ez zuen Unai Elorriagaren azken liburua erosteko karteran gordeak nituen hamalau euroak bere egin arteko onik izan; eta Mireiak, nire bihotzeko Mireiak begiradarik gabeko irribarre inozoak baino ez zizkidan oparitu. Bi hagin eta zortzi hortz esnezko. Neure amorrazioan bihurriturik, hirurak hogei gutxitako txirrinari aurre hartu, andereĂąoaren isiltasuna murtxikatu, eta pausoari pauso atzera itzultzeko

106 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 107

Nik ere izan nituen

Berrogeita zortzi ordu

tximeletaz erditzen

luze igaro dira mundua

zitzaizkidan

logelako ateaz

sabelaldiak, bihotza

bestaldean utzi

kilikatzen zidaten

nuenetik,

gorputzaldiak, hegorik

erantzungailuko ahotsak

gabeko hegaldiak.

isiltasunak ordezkatzen

Klasean alboan

dituenetik, gorputza

esertzen zitzaidan

buruaren zerbitzura

alkatearen alabak

darabildanetik.

koaderno

Berrogeita zortzi ordu

koadrikulatuan

luze Argiako egutegian

borobiltzen zizkidan

gaurko egunari

poemekin inoiz,

masailak gorritu

ikastetxeko atezainik

nizkionetik.

onena izateko ahaleginean

asmorik gabe zamatu nuen motxila. Leiho paretik igarotzean, errezela zabaldu eta ikasgelan sarrarazi nuen eguzkia. Baina izpiek ez ninduten argitzen, ez ninduten berotzen. Zalantza haragitua nirudien zerupeko hieroglifikoan. Berrogeita zortzi ordu luze igaro dira mundua logelako ateaz bestaldean utzi nuenetik, erantzungailuko ahotsak isiltasunak ordezkatzen dituenetik, gorputza buruaren zerbitzura darabildanetik. Berrogeita zortzi ordu luze Argiako egutegian gaurko egunari masailak gorritu nizkionetik. 08:25. Berandu da, edo goizegi agian. Nork daki! Esne katilukadari azken zuriuneak ebatsi, aurpegia busti eta musu eman diot amari aspaldi bezala, aspaldiko partez. 08:30. Banoa, zangoek naramate buruan hamaika aldiz gurutzatu ditudan kaleetan barrena. Hamabigarrena da hankapean hartzea egokitu zaidana. Etxe aurreko parkea zeharkatu, BBVAren parean ezkerretara hartu, Foru enparantza atzean utzi eta ohartzerako iritsi naiz umetako oroitzapenak berritzeko ere gauza ez den estazio zaharrera. 08:35. Haurtzaroak aspaldi utzi zion nostalgiaren andenetan jolasteari. Urtetan herriko gizonik maitatuena izandako Xentimo eskalea espresoak eraman zuen eskuak ohi baino gehiago luzatu zituen gau malapartatu batean. Hamabost egun ezkerreko hankaren gainean geldi-geldi zeramatzan Carlos mimoaren sustraiak begiak kliskarazi zizkion ume mukizuaren hatz zuzenak deserrotu zituen, hil aurretik Parisa iritsi beharrak txarteldegiko Joxeparenak.

ukondoekin batera urratutako ametsekin inoiz, aldikakoak izan dira bizitzarekin izan ditudan harremanak. Umea bainintzen artean, umeegia.

Haizeak barreiatutako ogi papurretara bildutako usoek zaintzen dituzte errail gaineko joan-etorriak. 08:47. Harrizko petrilaren gainetik jauzi egin eta laurogeita zazpi pausotan lurperatu ditut bestela uxatu ezin izan ditudan mamuak: beldurra, oinazea, mina, ezina, Iker, Asier, Ainhoa, Mireiaâ&#x20AC;Ś Pasabidean barrena egunbeteko arnasa oparitu diet oraino xaxaka darabiltzadan mitxeletei, irribarre bat sobera uste dituen sei bizitzetako bat eskaini nahi izan didan katuari. 08:47. Hamar-hamabi bat minutu igaroko ziren orratz txikiari atseden eman eta eskuturreko ordularia geldiarazi dudanetik. Behin erlojua geratuta, denbora da geratzen zaidana. 08:47. Berandu da, edo goizegi agian. Nork daki!

Marrazkiak: Erika Navarro Lopez de Zubiria (4 urte).

108 / B59>Bertsolariak idazle

08:47. Badator, banoa.

Bertsolariak idazle<B59 / 109

ig#12

IRATI

B59>Bertsolariak idazle

â&#x20AC;&#x153;

HASIERA EMANDA:

[Mutilak alde egin zuenean asko sufritu nuen. Haren argazkia zeloarekin itsatsi nuen nire gelako horman. Gaur goizean erorita ikusi dut lurrean.]

GOIKOETXEA >

B59Bertsolariak idazle

HIRU URTE PARETARI MUSUKA ig#12

HASIERA EMANDA:Mutilak alde egin zuenean asko sufritu nuen. Haren argazkia zeloarekin itsatsi nuen nire gelako horman. Gaur goizean erorita ikusi dut lurrean. utilak alde egin zuenean asko sufritu nuen. Haren argazkia zeloarekin itsatsi nuen nire gelako hormannire gelako horman. Gaur goizean erorita ikusi dut lurrean. Ez nuen berehalakoan erreparatuko gainean ikusi dudan armiarma beltzarengatik izan ez balitz. Azkar joan naiz erratzaren bila, bizkarrean behera izoztutako errekastoa itsaso elurtu bihurtu aurretik. Bost pauso sukalderaino; eta hiru berriro atzera. Gerria estu eta belaunakâ&#x20AC;Ś belaunak besoetara makurtuak. Aspaldi ikasi nuen izuaren dantza. Berandu ibili naiz, ordea, oroitzapenak kateatu dizkidan sarea besterik ez baitut aurkitu argazkiaren gainean. Armiarmak urruti behar zuen jadanik, herio usainetik ihesi, beste izu-begi batzuen bila.

M

Mutiko bat. 22 urte. Eskua altxa eta irribarretsu kamarari kaixo esanez. Edo agur. Adio keinu bat izango zen ziurrenik; ez dakit. Horregatik aukeratuko nuen argazki hura bere garaian, atzera begiratu gabe alde egin zuen egunean logelako hormaren alderik ilunenean itsasteko. Agur esan zidala sinesteko. Atzera begiratu gabe joan zen. Ateari danbatekorik eman gabe. Bekokian musu bat eman eta maite ninduela esanez. Bazihoala. Eta nik ez nion hizkuntza hura ulertu; ez nion ulertu nahi izan. Itxaron egin nion afalorduan, birentzako entsalada prestatuta. Gustatzen zitzaion bezala, gatz gutxirekin. Ez, ez zen itzuli; ezta hurrengo goizean ere kruasanak egin berriak besapean behin edo beste egin izan zuen bezala. Ez nuen gosaldu; zertarako? Bakardadeak asetako sabelari goizetako baraualdiak gustatzen bazaizkio? Hurrengo gauak ilargiarekin solasean eman nituen, eguzkiaz galdezka, ordu arte itzalak itsutu zizkidan argiaren xerka. Ez nuen laino arteko irudiez harago Mikelen irribarrerik gehiago aurkitu. Psikologiako azken ikasturtea egiten ari zen. Orduak igarotzen zituen fakultateko apunte ulergaitzak ikasten, baina, batez ere, auskalo nondik lortutako liburuak irakurriz egiten zion desafio denborari. Ametsen iratxo bihurtzearekin egiten zuen amets; ametsen lagun egin, ulertu eta interpretatzearekin; ametsen munduari erantzun bat bilatzearekin. Jeloskor sentitzera ere iritsi

114 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 115

Atzera begiratu gabe joan zen. Ateari danbatekorik eman gabe. Bekokian musu bat eman eta maite ninduela esanez. nintzen, Freud bera ni baino maiteago zuela sinetsita. “Freud-ek zioenez…, Freud-en egia…, Freud handiak esana da…”. Lagunarteko bazkarietako jolasik gustukoena izaten zen. “Hi Mikel, gaur gauean kalera biluzik irten eta herriko plazan puxikak puztuz udaletxea apaintzen nuela egin diat amets… zer demontre esan nahi dik horrek? Alkate aukeratuko nautela?…, Aizak, eta itsasoko ur guztia edan badut, sekula utziko al zioat pixa egiteari?…”.

Bazihoala. Eta nik ez

maskorra apurtzera. Oker ibil naiteke, baina, ez dut zure eguzkiari itzal egingo dion oztopoa izan nahi.

nion hizkuntza hura Hau irakurtzen duzun unean alboan neska eder bat izango duzula espero dut.

ulertu; ez nion ulertu Zoriona; besterik ez dizut opa.

nahi izan. Itxaron Umorez hartzen zuten denek Mikelen afizioa, baina, hark serio erantzuten zien lagunen zalantzei, irakurritako hura baliatuz bere argudio eta arrazoiketetarako. Niri, ordea, ez zitzaidan gustatzen nire ametsak aztertzeko Mikelek azaltzen zuen nahi hura. Lo nengoen bitartean begiak irakurtzen zizkidala iruditzen zitzaidan, horregatik ikasi nuen hark lo hartu artean esna egoten. Begiak itxita. Nik berarekin egiten nuela amets esaten nion beti, baita horrela ez zenetan ere. Gehienetan. Behin barraskilo bihurtzen nintzela egin nuen amets. Ez nion ezer kontatu. Makurtu, eskuak luzatu eta ezpainak zimurtuz, putz egin diot hiru urtean pilatutako hautsa astinduz. Polita da argazkia. Oharkabean harrapatu naute atzealdeko hitzek, argazkia zintzilikatu nuenean ez bainuen haietan erreparatu. Edo malkoek ezkutatu zidaten begiek ikusi nahi ez zuten hura. Ezaguna egin zait kaligrafia: txukuna, jasoa, harroa, ziurra, alaia. Alaia batez ere. Borobila. Mikelena.

Mikel. Edo Freud.”

egin nion afalorduan, birentzako entsalada

“Hi Mikel, gaur

Hiru urte hitzak paretari muxuka. Egiak erori denean jakin du galdutzat jo zuen borroka irabazten.

prestatuta. Gustatzen

gauean kalera biluzik

—Zeri egiten diozu irribarre?

zitzaion bezala, gatz

irten eta herriko

—Zorionari, pottola!

gutxirekin. Ez, ez zen

plazan puxikak

itzuli; ezta hurrengo

puztuz udaletxea

goizean ere

apaintzen nuela egin

kruasanak egin

diat amets... zer

berriak besapean

demontre esan nahi

behin edo beste egin

dik horrek? Alkate

izan zuen bezala. Ez

aukeratuko

nuen gosaldu;

nautela?..., Aizak, eta

zertarako?

itsasoko ur guztia

Argazkia luzatu diot Mariari idatzia irakurtzera gonbidatuz. Eta musu eman diot. Ezpainetan.

“Katti bihotzeko: Ez dizut ezer esan. Ez ninduzun ulertuko. Ez naiz ausartu. Izarren argia ahulegia dela sinestarazi nahi izan diot neure buruari, egunak argitzen duenean gaua gezur huts bihurtzen dela. Baina, zure ametsen sekretuak ozenegi abestu dit belarrira. Orduak, egunak eman ditut zure loa aztertzen. Plazerezko aieruen ilargia dirudi zure aurpegiak, desira basatien jolasa. Hiru egunez bitan izen bera errepikatzen duzu behin eta berriro. Goxo, ezti. Behin eta berriro. Ezti, goxo. Maria”. Ez da zail lokarri horren korapiloak askatzea, nahi baino errazago eman diot erantzuna zuk sekula egingo ez zenidan galderari. Maite nauzu, baina, neska batek zoratzen zaitu. Maite nauzu, baina, neskek maitemintzen zaituzte.

edan badut, sekula utziko al zioat pixa

Esan niezazukeen: “Katti, lesbiana zarela uste dut”. Baina, hori zuk urratu beharreko bidea da, zuk ausartu behar duzu barraskilo bihurtu zaituen

116 / B59>Bertsolariak idazle

egiteari?...” Bertsolariak idazle<B59 / 117

am#13

B59>Bertsolariak idazle

ALAIA

MARTIN

â&#x20AC;&#x153;

BUKAERA EMANDA:

[Lo zegoen, eta gela argitzaletan. Itzalgaizka jantzi zen. Irteterako unean estrapozu egin zuen sandalia batekin. Sandalia hark, zintzilik taburete garai batean behera, erakarri zuen sei-zortzi ordu lehenago. Sandalia hark, ez beste ezerk.]

>

B59Bertsolariak idazle

GUZTIAK, EZ BESTE EZERK am#13

–

BUKAERA EMANDA: Lo zegoen, eta gela argitzaletan. Itzalgaizka jantzi zen. Irteterako unean estrapozu egin zuen sandalia batekin. Sandalia hark, zintzilik taburete garai batean behera, erakarri zuen sei-zortzi ordu lehenago. Sandalia hark, ez beste ezerk. Maite zaitut. . —(isiltasuna) . —E, maite zaitudala. . —(isiltasuna) . —Rubia, maite zaitudala ba! Beltza berde bihurtzen dakizulako edo… . —(isiltasuna) . —Ez al dakizu “maite zaitut”ak galde-ikurrik gabeko galderak direla? Egarri naiz, erantzun. .

—(isiltasuna) —Bitxia da udan ere hain hotz egitea. Zenbat, zenbat maite nauzu? —(eta isiltasun gehiago) Heineken botilak, ordea, ez dio erantzuten. Antza, Unai barra ertzean Keler bat laztantzen ikusi zuenetik jeloskortasunak bihotza ostu dio. Bihotza eta ahotsa. Afonia agonia bilakatu da Unairentzat gaur ere. Gaur, bi ilargi eta bi tabernari biki ikusten dituen gau honetan ere. —Banoak etxera, Miel —esan dio Unaik —Bihar arte ba —erantzun dio Miguelek— hitzik esan gabe, erratza altxatzeko keinu eginez. Balantzek atera eraman dute. Atea zeharkatu eta bi ate. Biei begiratu eta zalantzan egon ostean, “ba, gonaduna” esan du. Usain txarra dago kalean. Oso txarra. —Hi, ez al hindoan etxera ba? Erabiliko bahu, komuneko paperik gabe egongo ninduan dagoeneko! esan dio Miguelek, erratzarekin zikinkeria gortinen atzean gordetzen zuen bitartean. Miguelengatik izan ez balitz, ataskoak atasko, komuneko tazan dutxatuko

122 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 123

Lokarriak askatu gabe erantzi ditu zapatak, eta ohea ekaitz izugarri batek intxaur oskol bihurtu duen ontzi bilakatu da. zen Unai. Gosaldu ere bertan egingo zuen segur aski. Oraingoan bai. Kalerako atera bideratu da oraingoan.

Orduantxe erabaki du

—Mahonesa, arraina, konta iezadazue nork bazkaldu dituen gaur babarrunak. Salataria saritu egingo dut.

ez dela gehiago Etxera bidean, katu batekin gurutzatu da.

aterako. Ez dela Miguelek taberna ixteko erabili duen kantua ezpainetan darabilela, Xabierrekin gurutzatu da eskaileretan. Motxila bete ilusiorekin doa bizilaguna ikastolako lehen egunera. Iraila izango da igual. Katua ere ikastolarantz zihoala ondorioztatu du. Lokarriak askatu gabe erantzi ditu zapatak, eta ohea ekaitz izugarri batek intxaur oskol bihurtu duen ontzi bilakatu da. Orduantxe erabaki du ez dela gehiago aterako. Ez dela gehiago aterako gauetan. Ez dela gehiago aterako astelehen gauetan. Gero, eguna esnatu eta lokartu egin da.

gehiago aterako gauetan. Ez dela gehiago aterako astelehen gauetan. Gero, eguna esnatu

Oraindik mingaina lodi, begiak erdi itxita eta arropei x usaina dariela, ostegunean esnatu da. Heinekenari zetazko oihal bat jarri dio eztarrian, eta maite duela xuxurlatu dio. Belarrira edo. Isil-isilik, garrasi egin dio berak. Gris koloreko ostegunak berez, bere horretan, ez lioke ateratzea iradokiko, ispiluaren islan ikusten duenaren begi gris itzaliek ere ez, baina ostegun ilunabar honi —urteko gainerako 364etatik, ikusten dituen gainerako ilunabarrei bezala— garagardo kolorea hartu dio, eta oroitu da ostegunei primeran ematen diela garagardo koloreak. Hori ez da, hala ere, ateratzeko nahiko motibo. Ez da astelehena. Horregatik aterako da, horregatik bakarrik. Ez dago motibo hoberik. Ez horixe. Telebista piztu du. Audientzia gehien duten telebista saioen podiuma egiten ari dira. Londresko olinpiar jokoak lehen postuan “Egañak 2000 metroko proban munduko errekorra erdietsi zuen mementoan gorena” irakurri du parentesi artean, bigarren postuan eta zazpi ikusleren aldearekin Hitzetik Hortzera —“hiru minutu iraunagatik…”, parentesi artean hori ere—. Hirugarren postuaren jabea zein den jakin aurretik itzali du telebista, Goenkale entzuteko beldurrez. Ikusleak zoratuta daudela esan du bere baitan, eta horrela gogoratu du zergatik ez duen telebistarik ikusi 2005etik aurrera. Hozkailua zabaldu du, arrain memoriak huts egiten ez badio amak edatekotan sabelean zer edo zer izatea komeni dela esaten ziolako. Ez dauka erabat garbi hozkailuak zergatik duen Miguelen tabernako komunaren usain bera; zalantzan begiratzen dio lehenik arrainari eta gero mahonesari. Edo alderantziz.

124 / B59>Bertsolariak idazle

Isil-isilik jarraitu dute, ordea, biek, ez dute elkar salatu, eta beren duintasuna eta laguntasuna txalogarria dela pentsatu du. Horregatik erabaki du bietako inor zaborretara ez botatzea. Irribarre egin du mahonesak. Bakailaoak ez. Asko ematen ditu faltan antxoak. Bimboak kolore bitxia dauka, berdexka, baina 2012ak irakatsi dio ohikoa baino ez dela bitxia egun, eta paketean geratzen ziren guztiak jan ditu. Bederatzi eta tapa bat, zehazki. Kolore berdexkak kolore berdea ekarri dio burura, eta Heinekena esnatu denetz ikustera joan da. Lo dago oraindik, baina oihala lurrera jausi zaionez, berriz jarri dio lepo gainean, gozo. Gozo eginagatik, ordea, esnatu egin da botila gajoa. Jateko zer edo zer nahi duen galdetu dio orduan, baina afoniak bere horretan jarraitzen duela dirudi. Afoniak edo haserreak. Zetazko oihalarekin lehortu ditu malkoak.

eta lokartu egin da. Guztia da grisa. Guztia da malko kolorekoa Jurima joan zenetik. Guztia zelako. Guztia zelako eraman zuen guztia. Eguzkia. Gris bizi da Unai ordudanik, lainotutako egunak bezain gris. Gustatu zaizkio neska gehiago, bai. Baina ez da sekula tentaldietara makurtu, ez da haien besoetan zerura eta zerutik haratago igo. Beldur da. Beldur da itzul daitekeela uste duelako, itzul daitekeela pentsatu nahi duelako. Ez dago garbi bera ala Jurima dagoen hilago. Horregatik. Horregatik ez du pentsatu nahi beste inork bete dezakeenik. Heinekenak ordezkatzen du egun Jurima. Heineken koloreko begiak zituelako. Baina ez du horretan pentsatuko geroxeago arte; osteguna da. Astelehen goizean labadora jarri zuen eta susmoa du janzteko moduan dagoen arropa guztia bertan dagoela. Begiratu gabe ateratzen dituen lehen bi jantziak jantziko dituela erabaki du. 1-.Galtzerdi bat. 2-.Galtzontzilo turkesak. Udan egonagatik fresko samar ibiliko dela pentsatu du, eta galtzak eta barruko elastiko horia ere atera ditu. Eta galtzerdi bat. Kamisetari tatuatuta geratu zaizkio zimurrak. Zertako saiatu plantxatzen…? Jantzi egin da. Dutxatzea ahaztu zaio baina. Erantzi, arropak lurrera bota —gehiago zimurtu— eta AXE xaboia gorputz guztian zabaldu ondoren, erakargarri sentitu da. Eta sentitzeaz lotsatu. Masailak gorrituta kendu du xaboia ur hotzarekin. Toalla bat erosi behar duela pentsatu du pasilloa ureztatuz gelara itzultzen ari zen bitartean. Hauts partikulek arroza eskatu dute, oihuka. Edo laguntza bestela. Laguntza izango zen; badakite jakin Unaik ez duela SOS

Bertsolariak idazle<B59 / 125

Hozkailua zabaldu du, arrain memoriak huts egiten ez badio amak edatekotan sabelean zer edo zer izatea komeni dela markako arroza erosteko lain diru.

esaten ziolako. Ez

Galtzontzilo turkesak, galtzerdi zulodunak alderantziz, zimur tatuatuz hornitutako Decathloneko kamiseta horia eta Levis beltzak. Ia prest. Bimbo zaporea kentze aldera Trident bat —azukrerik gabekoa, dentistarenera joatea gustatzen ez zaiolako— ahoratu du. Ia-ia prest. Kartera hartzea bururatu zaio. Ducadosak hartzea gero. Ia-ia-ia prest. Giltzak. Prest.

dauka erabat garbi

Xabierrekin gurutzatu da eskaileretan behera zihoala. Ikastolako lehen eguna zer moduz igaro duen galdetu dio burua ezker eskuarekin laztantzen dion bitartean, eta haurrak, mingaina atera aurretik, esan dio ez duela ezezagunekin hitz egiten, eta ez diola gozokirik onartuko. Arrazoi apur bat badu haurrak, egia esan, ia ezezaguna da; haurrek egunez bizitzeko ohitura xelebrea baitute.

tabernako komunaren

hozkailuak zergatik duen Miguelen

usain bera; zalantzan begiratzen dio lehenik arrainari eta gero

Arraro sentitzen da Unai, eta ez du uste Bimbo bitxiaren ondorioz denik. Gau berezia izango den susmoa du.

mahonesari. Edo

—Eup Miel, zer duk?, galdetu dio adeitsu trago bat irabazi nahian.

alderantziz.

—Pasa al zaik, motel?, arduratuta —Motel, pasa zaidak bai, nahiko motel, baina ongi nagok ja, potearen zain. —Beno ba, lehenengoa etxearen kontura orduan —Unai ongi ezagutzen duelako. —Mila esker hi, ez huen zertan… —mozkortzeko lehen urratsa egiteko irrikaz. Zortzi kaña hartu ditu bere betiko taburete garaitik mugitu ere egin gabe, baina orain, maskuriak eztanda egin aurretik, komunera joatea erabaki du. Etxeko hozkailuaren usaina bronkioetaraino sartu zaio. Komunetik atera eta begiak atera zaizkio. Zapo aurpegia geratu zaio. Zapo aurpegia geratu zaio taberna ilun honetako atea zeharkatu duten bi hanka ederrenen jabearen begiek ingurua argitasunez makillatu dutelako. Ordulariak geratu egin dira. Kasualitatez: Mielen tabernako ordulariaren pilak eta berearenak batera aldatu zituztelako. Baina horrek berdin dio. Neskaren zango luze, biribil eta deigarriek erakarri dute. Zangoek, ez beste ezerk. Eta zango horiek ez dira

126 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 127

Guztia da grisa. Guztia da malko kolorekoa Jurima joan

—Ongi da —gona bakeroko patrikatik metxeroa atera eta zigarroa piztu aurretik.

zenetik. Guztia zelako. Guztia zelako eraman zuen guztia.

Irribarre egin dio zigarroa pizten ari zion bitartean, eta begietara begira oraindik, barra gaineko paketetik zigarro bat hartu eta Unairen metxeroarekin piztu du. Irribarre hark azken urteetan sentitu ez dituen zirrara guztiak sorrarazi dizkio, sabeleko larbak tximeleta bilakatu zaizkio, eta bizirik sentitu da. Irribarrearen argiak bete du erraietaraino. Argiak, ez beste ezerk.

Eguzkia. Gris bizi da Unai ordudanik,

—Ja ez zaude zorretan —esan dio neskak metxeroa eta zigarroa ostu dizkiolako.

lainotutako egunak

—Zu bai, ordea. Zuk zigarroa ere hartu didazu —bihurri.

Galtzontzilo turkesak,

bezain gris. Gustatu

galtzerdi zulodunak

zaizkio neska

alderantziz, zimur

gehiago, bai. Baina

tatuatuz hornitutako

ez da sekula

Decathloneko

tentaldietara

kamiseta horia eta

makurtu, ez da haien

Levis beltzak. Ia prest.

besoetan zerura eta

Ezker eskua hartu dio Unairi, eta bere lepo atzera eraman du. Musu isil epel bat eman dio belarri atzean. Neskaren arnasak —ez beste ezerk— hotzikara eragin dio. Emeki irristatu ditu gero bere ezpainak Unairen ezpainetaraino, eta kosk txiki bat egin die. Ordulariak geratuta zeuden ja, denbora gelditu da orain. Gerritik heldu dio Unaik, eta taburetetik jaitsarazi. Neskaren etxera bidean, faroleko musu bat eman diote elkarri. Etxeak igogailurik balu, bertan egingo lukete. Musuka ziharduten bitartean, giltza sartzeko zazpi ahalegin egin ostean, zortzigarrenean lortu du neskak. Sandaliak, zapatak, galtzerdi zulodunak, kamiseta horia, berdea, bularretakoa, galtzontzilo turkesak eta tanga beltza baliatu dituzte koltxoi gisa lehen jardunean. Biluzik, gelara eraman du ondoren neskak, hatz batetik helduta. Paradisuaren azken zirrikitua ere ezagutu ostean, lo hartu du neskak Unairen besoetan bilduta. Bizitza osoa horrela pasatzea desiratu du une batez. Lokartu egin da.

Bimbo zaporea kentze

zerutik haratago igo.

aldera Trident bat —

Beldur da. Beldur da

—Su-su-surik bai? —originaltasun gutxiz Unaik

azukrerik gabekoa,

itzul daitekeela uste

—Duca-ca-dos (irriño bat) kaxaren gainean duzunari zer gertatzen zaio ba?, —zirika.

dentistarenera joatea

duelako, itzul

gustatzen ez

daitekeela pentsatu

zaiolako— ahoratu du.

nahi duelako.

nahiko motibo Unairi bere betiko taburetea kentzeko. Atzealde polit hori bertan pausatu du, eta artez gurutzatu ditu hankak ondoren, eskuinekoa ezkerrekoaren gainean. Sandaliei erreparatu die. Belar txarrak landare ederrenak nola, hala eskalatzen eta estutzen dituzte larruzko lokarriek neskaren hanka finak, eta lokarri horiek askatzearren erabiltzen ez dituen etxeko pintza gorri guztiak salduko lituzkeela pentsatu du. Pipien elikaduraren oinarri den bere taburetean eseri izana barkarazi dio imajinak. Ondoko taburetean eseri ditu bere Levisak Unaik. Eta neskaren marihuana koloreko begiradak hitz totelka utzi du. Begiradak, ez beste ezerk. Berez ez zaio gustatzen. Nola ba!?

—Greban dago. Erretzeari utz diezaiodan nahi du, —serio-plantak eginez eta irriño bat ostuz.

128 / B59>Bertsolariak idazle

Seiak eta berrogeita hamahiru dira; esnatu egin da. Beso artean duenari erreparatu dio. Bere ilearen melokotoi usainak liluratu du. Melokotoi usainak, ez beste ezerk. “Ez beste ezerk!”oihukatu dio berriro buruari. Errudun sentitu da. Jurima etxera itzuli eta inor egongo ez delako beldurrez, emeki-emeki askatu du neska. Ohetik altxa da neskaren esentzia azal eta gogoan iltzatuta. Esentziak zorabiarazi du ia. Baina esentziak bakarrik. Ez beste ezerk. Lo dago, eta gela argi-ilunean. Itzalgaizka jantzi da. Irteteko unean estropezu egin du sandalia batekin. Sandalia hark —zintzilik taburete garai batetik behera—, erakarri du sei-zortzi ordu lehenago. Sandalia hark, ez beste ezerk.

Bertsolariak idazle<B59 / 129

BUKAERA EMANDA:

jm#14

JON

B59>Bertsolariak idazle

MARTIN

“

[Txikitako jolasa etorri zitzaion burura. “Telefonoena” deitzen zioten. Korroan jarri eta elkarri mezua esan behar zitzaion belarrira. Lehenengoaren esaldiak eta azkenengoarenak ez zuten inoiz elkarren antzik ere izaten. Irribarrea loratu zitzaion oroitzapenekin. Zutitu eta makilaia-gelara abiatu zen. Aurpegiko azalari on egiten zion makilaia kendu ondoren ematen zioten kremak.]

>

B59Bertsolariak idazle

AZALEKOA jm#14

BUKAERA EMANDA: Txikitako jolasa etorri zitzaion burura. “Telefonoena” deitzen zioten. Korroan jarri eta elkarri mezua esan behar zitzaion belarrira. Lehenengoaren esaldiak eta azkenengoarenak ez zuten inoiz elkarren antzik ere izaten. Irribarrea loratu zitzaion oroitzapenekin. Zutitu eta makilaia-gelara abiatu zen. Aurpegiko azalari on egiten zion makilaia kendu ondoren ematen zioten kremak.

–

Deitu anbulantziari. —Zer gertatu da? —Marc erori egin da. —Berriz? Larrituta baino gehiago, etsita hots egin nuen larrialdietara. Marc, gure zirkuko trapezista, goitik behera erori zen. Laugarren aldia zuen azken bi urteetan. Nahiko azkar etorri zen anbulantzia. Horiz jantzitako emakume batek esan zigun ez zela berriro eroriko. Sentitzen zuela.

Inoiz ez bezala saiatu zen Andrew magoa patrikatik zapiak ateratzen, baina beti bezala trabatu egin zitzaion mekanismoa. Patri txikiak Jexux erraldoiaren belauna besarkatu zuen. Latigo bat lurrera erori zen hezle besamotzak zirkuko aurkezlea besarkatu zuenean. Haren ausardiak kutsatuta edo, arnasa hartu eta ozen esan zuen: “Ikuskizunak jarraitu egin behar du”. Zirku txikia zen gurea. “Eskasa”, zenbait egunkariren arabera. Ez dakit. Baliteke bertako artisten maila handia ez izatea, baina bokazioa zuen jendea ginen. Horregatik erabaki genuen aurrera egitea. “Nik ezin dut”, esan zidan Amandak. Zirku guztiak zekien Marc eta Amandaren artekoa. Baten ohetik bestearenera zazpi karabana neurriko tartea zegoen, baina gauero-gauero zeharkatzen zituen Marcek zuhaitz adarren bati helduta. “Sentitzen dut. Mutil ona zen”, esan nion haren burua nire paparrean kokatuz. Urez bete zidan, berriro, paparreko lorea. Sorbaldan eskua jarri eta nire kontra estutu nuen. Trajea margoz zikinduko ote zitzaidan irudipena izan nuen une batez. Hezetasunak Amandaren tatuajeak urtu zitzakeela zirudien. Halaxe imajinatzen nuen Amanda eta bion arteko sexu-gaua: tintaz eta pinturaz osatutako marrazki surrealista. Argizarizko mugimenduan. Jakina, ez nintzen Amandaren bularreko tigreak hozka egin ziezaion desi-

134 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 135

Inoiz ez bezala saiatu zen Andrew magoa patrikatik zapiak ateratzen, baina beti bezala trabatu egin zitzaion mekanismoa. ratzen zuen bakarra. Zirkuan lan egiten genuen gehienok genbiltzan haren atzetik, baina badakit denetan bat aukeratu behar bazuen, trapezista kenduta, ni izango nintzela aukeratua. Izterraren barrualdean gora begira zegoen pailazoa nintzen ni. Hala esaten zidan.

Patri txikiak Jexux erraldoiaren belauna besarkatu zuen.

Ez dut sekula beste emakumerik maitatu. Txiki-txikitatik ezagutzen genuen elkar. Biak zirkuan jaio ginen. Artistak ziren gure gurasoak. Oraindik haur bat besterik ez nintzela bideratu ninduen aitak pailazo lanetara. Barregarriak izan ziren nire lehen emanaldiak. Amandak zorte gehiago izan zuen. Ez zuten ezertara bideratu eta, indezisoa izaki, ez zuen lekurik aurkitu zirkuko emanaldian; ikuskizun zegoen haren papera. Heltzen hasi zenean, ordea, ikuskizun bihurtu zen haren gorputza.

Latigo bat lurrera erori zen hezle besamotzak zirkuko aurkezlea besarkatu

Hiri handi batera heldu ginenean izan zela uste dut. Hiri guztietan bezala, emanaldiaren aurreko gauean desagertu egin zen Amanda. Tatoo estudio bateko langilearekin oheratu zen. Markatuta utzi zuen, betiko.

zuenean. Haren ausardiak kutsatuta

Ez zen giro Amandaren karabanan gero. Aitak ere markatuta utzi zuen. Haserre, amorante bakoitzeko tatuaje bat egingo zuela agindu zion aitari.

edo, arnasa hartu eta

Laster bilakatu ziren haren tatuajeak zirkuko atrakzio nagusi. Haren argazkia jarri genuen afixeetan, eta merezi baino jende gehiagok ikusten gintuen. Gaurko emanaldian ere jendez gainezka zegoen karpa.

ozen esan zuen:

Txalo zaparrada

“Ikuskizunak jarraitu

batekin agurtu ninduen

Erretiratu zuten trapezista eta aurkezleak hartu zuen hitza. “Ikuskizunak jarraitu egin behar du”, esan zuen berriz. “Zuekin…”. Amanda baztertu eta pauso bat eman nuen aurrera. “Zuekin Potxi pailazoa!”. Galdera marka entonazioa eman zion harridura markari.

egin behar du”.

publikoak. Zirkuko lankideek, lehen aldiz, onespenezko eta

Zurrumurrua sortu zen jende artean. “Oraintxe erori berria da trapezista, eta orain pailazoa?”. Jendea altxatzen hasi zen. Imitatu egin nituen. Txutxumutxuka ari nintzelako antzerkia egin nuen lehenik eta joateko keinua egin nuen gero. Haien moralari edo jakin-minari kasu egin erabaki ezinda geratu zen jendea, isilik.

136 / B59>Bertsolariak idazle

Txalo zaparrada batekin agurtu ninduen publikoak. Zirkuko lankideek, lehen aldiz, onespenezko eta harrotasunezko begirada luzatu zidaten. Amandak ezpainetan muxu azkar bat eman zidan.

harrotasunezko begirada luzatu zidaten. Amandak

Halakoren batean, haur bat negarrrez. Charlie Rivel gogoratu nuen eta negar egin nuen nik ere. Kosta zitzaidan lehen malkoak begietarik botatzea, baina gero bata bestearen atzetik hasi ziren erortzen. Negar egin nuen, inoiz ez bezala egin nuen negar. Indarka hasieran, baina zorionez gero:

Amanda eta nire artean zegoen oztopo bakarra bidetik kendu berria nuen. Nahikoa izan zen makillaje gelatik lapurtutako kremaz trapezistaren heldulekua igurztea Marcen eskuari irrist eragiteko. Negarrez jarraitu nuen eta ikusleei inork inoiz pertsona bati egin zaion omenaldirik hunkigarriena iruditu zitzaion.

ezpainetan muxu azkar bat eman zidan.

Ez naiz inoiz artista bikaina izan. Barre eragin nahi nuenean pena besterik ez nuen eragiten eta ikusleak hunkitzen saiatzen nintzen aldi oro barrez lehertzen ziren. Txikitako jolasa etorri zitzaidan burura. “Telefonoena” deitzen zioten. Korroan jarri eta elkarri mezua esan behar zitzaion belarrira. Lehenengoaren esaldiak eta azkenengoarenak ez zuten inoiz elkarren antzik izaten. Irribarrea loratu zitzaidan oroitzapenekin. Zutitu eta makillaje gelara abiatu nintzen. Aurpegiko azalari on egiten zion makillajea kendu ondoren ematen zidaten krema.

Bertsolariak idazle<B59 / 137

jm#15

JOSU

HASIERA EMANDA:

B59>Bertsolariak idazle

“

[Lagun bat lurperatzen ari ginen hilerrian telefono mugikorrak jo zuenean. Zerraldoaren bueltan geundenok elkarri begiratu genion eta ohartu ginen telefonoa hilarena zela. Zerraldoa itxi gabe zegoen artean. Alargunak atera zion telefonoa sakeletik eta “Zein da?” galdetu zuen.]

MARTINEZ

>

B59Bertsolariak idazle

HOTS-IKARAK jm#15

HASIERA EMANDA: Lagun bat lurperatzen ari ginen hilerrian telefono mugikorrak jo zuenean. Zerraldoaren bueltan geundenok elkarri begiratu genion eta ohartu ginen telefonoa hilarena zela. Zerraldoa itxi gabe zegoen artean. Alargunak atera zion telefonoa sakeletik eta “Zein da?” galdetu zuen. “Esaidan, zoriontsuak al zarete mugaz bestaldeko biztanleak?” Bernardo Atxaga agun bat lurperatzen ari ginen hilerrian telefono mugikorrak jo zuenean. Zerraldoaren bueltan geundenok elkarri begiratu genion eta ohartu ginen telefonoa hilarena zela. Zerraldoa itxi gabe zegoen artean. Alargunak atera zion telefonoa sakelatik eta “zein da?”, galdetu zuen.

L

Hilerrian ere martxoa zen, edo apirila bestela. Egunak hildakoaren neurrira marraztua zirudien, gris, epel, negarti… Galdera errepikatu zuen andreak. “Zein da?”, galdetu zuen berriz. Ez zuen hizketakidearen ahotsa ondoegi aditzen. “Asma ezazu zeuk”, erantzun zuten beste aldetik. Ahotsa ezaguna egin zitzaion Idoiari, baina ez zeukan txantxetarako gogorik: “aizu”, esan zuen, “nire senarraren mugikorra da hau eta ez duzu momenturik onenean deitu. Hain juxtu gizajoa lurperatzen ari gara oraintxe”. “Badakit, Idoia, badakit”, segitu zuen deiaren egileak. Geldiro egiten zuen berba, Idoiaren senar zenak euren etxe ondoko eskailera malkartsuak igo ohi zituen erritmoan: astiro. “Badakit hori, baina ez dit inporta. Berez zurekin egin nahi nuen hitz.” Alargunari telefonoak dardar egin zion ezkerreko eskuan. “Polit-polita zaude gaur, Idoia. Beltz koloreak on egiten dizu, beti izan da horrela. Gogoan dut garai batean hainbeste janzten zenuen soineko beltz hura, Rakelek Santiagotik ekarri zizuna. Ikaragarri ondo ematen zuen zure azal beltzaranarekin, Idoia.” Ahots hura…

142 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 143

“Idoia, zelan bada ez nauzu ezagutzen?” Alargunak han, hilerrian, beltzez jantzita eta senarraren telefonoa eskuan, ezin zuen sinetsi egoera hura. “Zure aita ere ikusten dut hemendik, Idoia. Hor dago harria baino serioago, hileta honek tristatuko balu bezala”, jarraitu zuen aurrera interlokutoreak gupidarik gabe. “Baina hark ez zuen egundo zuk hautatuko bidea onartu, Idoia. Ez zuen sekula zure senarra gustukoa izan; nabari zitzaion. Hark beste plan batzuk zituen zuretzat, maila altuagoko norbait edo, ziur naiz. Jon edo David agian, ezta Idoia?”.

“Polit-polita zaude

Eta orain hilerriko

gaur, Idoia. Beltz

zuhaixkak kutxa

koloreak on egiten

barnetik ikusten

dizu, beti izan da

zituen. Eta jende

horrela. Gogoan dut

asko zegoen berari

garai batean

begira, aurpegi

hainbeste janzten

luzangak berari so,

zenuen soineko beltz

denak beltzez

hura, Rakelek

jantzita. Eta haien

Santiagotik ekarri

artean Andoni.

zizuna. Ikaragarri

Alargunak supituki bota zuen: “David al zara? Erantzun!”.

ondo ematen zuen

Barre egin zuten bestaldean, “Nahiko luke berak…”, eta barre…

zure azal

“Orduan, Jon zara! Seguru! Honek ez du grazia putarik! aditu Jon?”, oihuka ari zen alarguna.

beltzaranarekin, Idoia.” Ahots hura…

“Ezta ere, laztana”, algaraka ari ziren bestaldean, munduko txisterik onena kontatu baliete bezala. “Idoia, ezin dut sinetsi ez nauzula ezagutzen”, eta barre…

“Idoia, zelan bada ez nauzu ezagutzen?”

Bat-batean isiltasuna egin zen. Isiltasun zuria, maindire bat bezalako isiltasuna. Deiaren egileak ezpata batez bezala urratu zuen arte: “Andoni naiz, Idoia. Andoni naiz, zure senarra.”

Alargunak han, hilerrian, beltzez

Alargunak ingurura begiratu zuen bere onetik aterata, arnasestuka.

jantzita eta Orduan bere burua zurezko kutxa batean sentitu zuen. Hilkutxa batean sartuta. Idoiari sugeak ateratzen zitzaizkion begietatik, erabat joanda zegoen, erabat.

senarraren telefonoa eskuan, ezin zuen

Eta orain hilerriko zuhaixkak kutxa barnetik ikusten zituen. Eta jende asko zegoen berari begira, aurpegi luzangak berari so, denak beltzez jantzita. Eta haien artean Andoni.

sinetsi egoera hura.

Bat-batean telefono baten hotsa entzun zen. Berea zen, Idoiarena.

144 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 145

ip#16

ITXASO

PAIA

B59>Bertsolariak idazle

â&#x20AC;&#x153;

HASIERA EMANDA:

[Filme pornoen erakuslehioan begira nagoela ikastolan gurekin ikasi zuen mutil bat ikusi dut karatula batean, gihartsua eta ederra.]

>

B59Bertsolariak idazle

KE ARTEAN… ZU ip#16

HASIERA EMANDA: Filme pornoen erakuslehioan begira nagoela ikastolan gurekin ikasi zuen mutil bat ikusi dut karatula batean, gihartsua eta ederra. Ai ama” ozen bat irten da ziztu bizian nire ahotik eta ingurukoen arreta berehala nireganatu da. Auzoko amonak aho zabalik dirau aurrean ditudan filmak Walt Disneyrenak ez direla ikustean; antza denez 23 urterekin ere ume aurpegia daukat. Dena den, harridura keinutan irabazle naiz une honetan zalantzarik gabe: begiak zabal-zabalik, ezpainetik ezpainera metro erdiko tarteaz gingila agerian, bekainak kopetako ile laburraren azpian, kokotsa zilborrean eta bihotza geldi. Segundo bat, bi, hiru… nire onera etorri naiz burua bidean ahaztuta. Julenen aspaldiko gorputz potoloa, betaurreko eta ahoko burdinak datozkit gogora haren keinu zantarrekin batera. Haren poesiak eta begirada misteriotsuak ere gogora ditzaket, horrela antzeman baitut karatulan, begirada misteriotsu horren bitartez.

“

“Ilargi bete jolas” irakurri dut letra borobilez irudiaren gainean asmatu nahian bigarren zentzua, izan ere ez du filma porno baten izenburua denik ematen. Oraindik ez dut lortu ahoa guztiz ixtea, Julenen aldaketak buruhauste handia sortu dit eta. Elkarrekin ibiltzen hasi ginenerako kilo batzuk galdurik zituen eta ahoko burdin urdinezko horiek ere bai, nahiz eta horiekin edo gabe begirada sakon hark berdin erakarriko ninduen. Lagun handiak izanik egunak batera pasatzen genituen, batena biona zen eta nire barnean arazoak sortuko ote zituen ilusioa loratu zen. Ilusioa, esperantza, ametsak, desioa, irribarrea, bizipoza, zoriona…maitasunaren lehenengo fasea, bigarrena, ordea, ez zebilen urruti. Ziur nengoen maite ninduela nik hura beste: ametsa errealitate bihurtu zen ustean nengoen, baina usteak erdia ustel. Madrilera alde egin behar izan zuen familia kontuengatik; aireportuan malkotan blai agurtu genuen elkar. Hutsune handi bat utzi zuen alde egitean, eta orduantxe bertan mezu bat bidali nion. “Nik ere maite zaitut, agian ez zuk nahiko zenukeen eran baina, tira, oraingoz ez daukat beste ezer esaterik”. Nire mezua heldu zitzaiola adieraziz erantzun zuen. Donostiako kaleetan barrena bakardadearen laguntzaz Julenen isla bilatzen hasi nintzen milaka euri tantaren emaitza bilakatu ziren putzuetan. Ostegu-

150 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 151

“Ilargi bete jolas” irakurri dut letra borobilez irudiaren gainean asmatu nahian bigarren zentzua, izan ere ez neroko gauetan barrena nire itzalaren laguntzaz, ezinegona itotzen saiatu nintzen tabernaz taberna, tragoz trago, ohez ohe. Nire bihotza traizionatu nuen arren Mikel maitatzen ikasi nuen denborarekin, Julen ahazten alegia. Agian gure artekoa ez zen benetako maitasuna, baina ederto pasatzen genuen batera filma pornoak alokatu eta elkarrekin ikusiz. Sei hilabeteren bueltan mutilari aitortu nion nire buruak bere ondoan egon nahi zuen arren, nire bihotzaren jabea beste mutiko bat zela, eta ezin nuela gezurretan jarraitu. Minduta eta baita izorratuta ere, barkatu eta aurrera egiten lagundu zidan: pausoz pauso alboan nuen erortzen ez uzteko. Mexikora bidaia elkarrekin egin genuen; bera bertako neskatila batekin maiteminduta bertan geratu zen. Berriz ere bakardadea lagun izan nuen herrirakoan. Iaz arte bisitan joan izan natzaio, baina utzi egin genion gutunak idazteari, eta aspaldion ez dut haren berririk.

du filma porno baten

Aspaldiko. Zelan zabiltza? Ni ondo, betiko martxan.Orain dela ia-ia lau urte iritsi zitzaidan zure azken gutuna; besterik ez didazu bidali eta nik zuri ere ez, ez gogo faltagatik halere.

izenburua denik ematen. Oraindik ez dut lortu ahoa guztiz ixtea, Julenen aldaketak buruhauste

Badakizu zer gertatu

handia sortu dit eta.

zaidan lehen? Etxe

Egia da film pornoak alokatzeko ohitura Mikelena zela, baina nik ere plazera zer den behinik behin gogoratu nahi dut, horregatik nago nagoen lekuan. Azkenaldian azterketei eskainitako denboragatik ez dut aukerarik izan bertara etortzeko, baina egin beharrekoa bukatzeak eta gaurko hodei beltzen itzalak ekarri naute film porno bat alokatzera, eta hara nor izango aktoreetako bat, eta Julen. Badakit film hori ikusiz gero behin erori nintzen zulo berdinean eror naitekeela, eta berrio maitemindu nintekeela. Ikusten ez badut, aldiz, ez dut inoiz jakingo nire bihotz taupadak azkartuko diren haren presentziarekin batera. Alokatu eta gimnasiora joan ostean etxean ikusiko dut lasai eta patxadaz; ez naiz beldur. Patuaren jokaldia izan liteke ezusteko hau,ezusteko atsegin baina arraro hau.

ondoko bideoklubean

Izerditan blai iritsi eta dutxan sartu naiz; filma poltsan utzi dut. Txorrotari topera eman eta ur berotan gaurko buruhauste oro lurrundu da xaboiarekin oroitzapenak garbitu bitartean. Toallarekin begi ertzetik isuritako negar malkoak lehortu ostean zeru ilunera zuzendu dut begirada; milaka izar eta ilargi betea. Gau berezia zena gau arrunta da.

batean. “Ilargi bete

Behin lore artean etzanda zeru ertzera begira geundela, gogoratzen dut nola liluraz ikusten zen izar uxoen distira. Tristeziaz eta urrutira so, izar horiek nigandik bera bezain urruti zeudela esan nion. “Ilargi bete jolas” ahaztuta Paramount paketea, metxeroa, orri zuri bat, bolaluma eta manta hartuta balkoira irten, zigarroa piztu eta idazten hasi naiz:

poesiak: eguzkiari,

Kaixo Julen:

egindakoak.

152 / B59>Bertsolariak idazle

Azkenean karrera amaitu dut eta uste dut zuk ere amaituko zenuela edo horretan ibiliko zarela, lana aparte. Badakizu zer gertatu zaidan lehen? Etxe ondoko bideoklubean nengoela film pornoen erakusleihoari begira (kasualitatez) zu ikusi zaitut karatula batean. “Ilargi bete jolas”. Orduan gogoratu ditut zure poesiak: eguzkiari, izarrei, ilargiari, itsasoari… egindakoak. Baita ere gogoratu ditut zure azken zirriborroak nire azala bolalumaz ferekatuz: begiak itxi, Paramount ahoan eta Julen agertuko da ke artean… Nik (zigarroa eskuan) amestuko dut ke artean zu agertuko zarela, nahiz eta zigarroak denbora erre, errauts bihurtuko den denbora. Nire ametsetan behintzat protagonista izango gara… behin idatzi zenuen moduan; filma batean bezala baina, badakizu, gidoirik gabe.

nengoela film pornoen erakusleihoari begira (kasualitatez) zu ikusi zaitut karatula

jolas”. Orduan gogoratu ditut zure

izarrei, ilargiari, itsasoari…

Bertsolariak idazle<B59 / 153

LAU OINAK EMANDA (ESALDIOK

xp#17

B59>Bertsolariak idazle

XABI

PAIA

â&#x20AC;&#x153;

IPUINEAN ZEHAR KOKATU BEHAR DIRA):

[- Zaldi-karrerak ikustera, lehen aldiz, gogoz kontra joan zen. - Ez zegoen prest larrualdi batengatik hilabeteetako lana arriskuan jartzeko. - Erabat harrigarri gertatu zitzaion, emakumea, haur txiki bat eskutik zuela, ezkaratzetik irteten ikustea. - Bere begian aurrean, txekea hartu eta bi zati egin zuen lehenik; lau gero; gero zortzi. Eta zatiak aidera bota zituen, elur maluten gisan mahairatu zitezen.]

>

B59Bertsolariak idazle

NORK HIL DU MARY ELLEN LULLABY? xp#17 LAU OINAK EMANDA: - Zaldi-karrerak ikustera, lehen aldiz, gogoz kontra joan zen. - Ez zegoen prest larrualdi batengatik hilabeteetako lana arriskuan jartzeko. - Erabat harrigarri gertatu zitzaion, emakumea, haur txiki bat eskutik zuela, ezkaratzetik irteten ikustea. - Bere begian aurrean, txekea hartu eta bi zati egin zuen lehenik; lau gero; gero zortzi. Eta zatiak aidera bota zituen, elur maluten gisan mahairatu zitezen.

–

Azukre koskor bat ala bi, Pears jauna? —Bi, Dolores. —Pears jauna, jakin liteke zertarako bildu gaituzun guztiak egongelan? —galdetu zuen Margo andereak. Lisa Margo urduri zegoen. Egongela ezagunez beteta egon ez balitz, hurrengo zigarreta esku artekoaren su garrarekin piztuko zuen. Kortseak beste estutzen zuen aristokraziak, aldiz, ez zion horrelako lotsagabekeriarik onartuko, bera Arkansaseko laborari baten alaba izanagatik. Baztangak bere gurasoen azienda irentsi zuenean, Wilson apaizak Europara bidali zuen, Galwayko Sir Ignatius Wall-en etxean neskame gisa jardun zezan. Han, ordea, berehala pasatu zen zerbitzari izatetik zerbitzatu izatera. Haren lana oheak egitea izan arren, atseginago zuen oheak desegitea; gainera, Ignatius Wall juniorrek langintza horretan sarritan lagundu zion. Nahi baino sarriago, nahi baino gehiago. Lady Margaret Wall arroz eta eztei tarta artean jaio zen. —Pears jauna, arren, lagunak zain dauzkat igandeetako cricket partidari ekiteko! —esan zuen sutondoko besaulkian eserita zegoen gizonak. —Lasai, Engels jauna, ez da behar baino gehiago luzatuko —erantzun zion Pears jaunak—. Dolores, erretira zaitezke. Itxi ezazu atea irteterakoan. Anthony Engelsek hasperen egin zuen Margo anderearen ke artean. Erlojuari begira ari zen etengabe. Berak ere gustura erreko zukeen Winston pakete oso bat. Bristoleko notarioak lana eta nikotina gosea egun berean galdu zituen, zigarreta hondakin batek haren bulegoa errauts bihurtu zuenean. Ordutik, Great Ivy Manorreko abokatua zen. —Tira, esango al diguzu behingoz zergatik hainbeste sekretu, hainbeste misterio?

158 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 159

Baztangak bere gurasoen azienda irentsi zuenean, Wilson apaizak Europara bidali zuen, Galwayko Sir Ignatius —Telma, utziozu hitz egiten edo parkinson bere kasa sendatuko zait.

Wall-en etxean

—Tira, itzul gaitezen hilketaren egunera.

—Shelma, zu ez zinateke geldi egongo ezta izotz puska batean ere.

neskame gisa jardun

—Agudo, mesedez —erantsi zuen Engels jaunak.

Telma eta Shelma Huntawir 80 urteko bi birrotxa biki ziren. Elkarrekin bizi ziren Londres kanpoaldean, Herman Inn izeneko ostatu batean. Gizon asko probatutakoak ziren, baina inor aprobatu gabeak. Teduna, tezalea izateaz gain, konde baten idazkari izan zen 50 urtean; besteak, parkinsona erakarritako kafea zuen nahiago, batez ere bankura lanera heldutako goiz ilunetan. Euren txoferra ere han zegoen.

zezan. Han, ordea,

Anthony Engelsek

berehala pasatu zen

hasperen egin zuen

zerbitzari izatetik

Margo anderearen ke

zerbitzatu izatera.

artean. Erlojuari

—Jaun-andereak, badakit nork hil duen Lullaby anderea —esan zuen azkenik Pears jaunak, almendrazko galleta bat tean bustitzen zuen bitartean.

Haren lana oheak

begira ari zen

—Zer? —galdetu zuen Telmak, belarriko entzungailuari kolpeka.

egitea izan arren,

etengabe. Berak ere

—Eta hala da! Lisak alergiaren kontrako pilulak hartu zituen etxetik irten aurretik —moztu zion Telma Huntawirrek—. Esaiozu, Lisa, esaiozu!

—Badakiela nork pozoitu zuen Mary Ellen —oihukatu zion belarrira ahizpak—. Segi, segi… Pears jauna.

atseginago zuen

gustura erreko zukeen

—Alferrik da, Telma! Zeinek esango dit niri alergikoa naizen ala ez naizen!

oheak desegitea;

Winston pakete oso

gainera, Ignatius Wall

bat. Bristoleko

—Nik neuk, Margo anderea —erantzun zuen harro Pears jaunak—; zure ondoko portzelanazko ontzia zaldi ilez beteta dago eta ez zaitut oraindik doministikuka ikusi.

juniorrek langintza

notarioak lana eta

—Jakina, Pears jauna! Zera… Gaur ere pilulak hartu ditut.

horretan sarritan

nikotina gosea egun

—Shelma, zuk ere zureak hartu al dituzu? —galdetu zion Telmak ahizpari.

—Esan bezala, badakit nork hil duen Mary Ellen Lullaby anderea, baina… —bibotea laztandu zuen alde batetik bestera— Lullaby anderea ez zen hil pozoituta.

“Ridebeck hipodromoa jendez gainezka zegoen arratsaldeko bost eta erdietarako. Lullaby andereak ohiko aulkia zain zuen ordurako. Ezkerrean Huntawir ahizpak aurkituko zituen, ni atzean, eta eskuman Engels jauna, ezohiko gonbidatu batekin: Margo anderea”. “Hark etengabe aitortu zuenez, bigarren aldia zen halako leku batera hurbiltzen zela. Zaldi karrerak ikustera, lehen aldiz, gogoz kontra joan zen. Hala esan zuen behintzat. Zaldiei alergia omen zien.”

—Zer? —galdetu zuen Shelmak oraingoan. —Entzungailua behar al duzu zuk ere? —bota zion ahizpak ondotik.

lagundu zion. Nahi

berean galdu zituen,

Ahizpak baiezkoa egin zion buruarekin.

—Atzazalak urdin-urdinak zeuzkan eta! Nik neuk ikusi nuen, nire bankari begiekin! Zizareek jan ditzatela bestela!

baino sarriago, nahi

zigarreta hondakin

—Andereñoak, mesedez —esan zuen Pears jaunak.

—Bai, Huntawir anderea, egia da urdin…

baino gehiago. Lady

batek haren bulegoa

—Andereñoa, mesedez.

Margaret Wall arroz

errauts bihurtu

“Lullaby anderea Shelma eta Telma Huntawirrekin azaldu zen seiak laurden gutxitan. Ezkerreko besoko makuluak eta artrosiak hamar bat minutu lapurtu zizkioten autotik harmailara. Lehen karrera hastear zegoela iritsi ziren Anthony Engels eta Lisa Margo”.

—Bai, andereñoa —zuzendu zuen irribarre artean—, egia da atzazalak urdin zituela, baina artsenikoak ez zuen hil Lullaby anderea.

eta eztei tarta artean

zuenean. Ordutik,

jaio zen.

Great Ivy Manorreko

—Eskaileran egin genuen topo elkarrekin —esan zuen Margo andereak.

—Nola? —galdetu zuen harrituta Margo andereak.

—Bai, hala izan zen —baieztatu zuen Engels jaunak.

abokatua zen. 160 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 161

“Ridebeck hipodromoa jendez B ERTSOLARI liburuak

gainezka zegoen arratsaldeko bost eta

zain zuen ordurako. Ezkerrean Huntawir

—Gutxi faltatu izan zitzaion bere lehengusinari hipodromo gainetik pasatzen ari ziren usoetako bati bala bat sartzeko —erantsi zuen Shelmak.

ahizpak aurkituko

“Bai, Martha Nettle karreren hasiera markatzeko pistolaz arduratzen zen. Hala ere, bera ez zen Anthony Engelsen lehengusina. Herrian hori zabaldu behar izan zuten, batek baino gehiagok ikusi baitzituen nahi baino gertuago”.

zituen, ni atzean, eta

—Behin gure etxeko atarian aurkitu nituen oso modu…

jauna, ezohiko

—Huntawir anderea, mesedez, isildu zaitez —moztu zion Margo andereak.

gonbidatu batekin:

“Kontua da lehenengo karreraren erdian, Margo andereari alergiaren lehen sintomak agertu zitzaizkiola. Bitartean, Engels jauna Huntawir ahizpekin hizketan ari zen. Ondoren, Anthony Engels te bila joan zen, baina bidean “bere lehengusina” aurkitu zuen. Nettle andereñoa lizunki lotu zitzaion gorputzari, baina hura ez zen une egokia. Engels jaunak ezetz esan zion. Ez zegoen prest larrualdi batengatik hilabeteetako lana arriskuan jartzeko”.

Margo anderea.”

eskuman Engels

“Hark etengabe aitortu zuenez, bigarren aldia zen

—Barrualdi? —galdetu zuen entzungailudun bikiak.

halako leku batera —Ez, ez. Larrualdi.

hurbiltzen zela. Zaldi “Bitartean, Margo andereak alergiaren teatroari ekin zion”.

karrerak ikustera, —Zer? —oihukatu zuen Lisak.

lehen aldiz, gogoz “Bai, oso gaizki sentitzen hasi zen. Hain gaizki, ezen blusaren poltsikoan sartutako musuzapia eskatu zion Telmari. Hartzerakoan, entzungailuaren kutxatxoa ireki eta aparailuari pilak erori zitzaizkion. Nahigabe, antza. Bien bitartean Engels jauna tearekin itzuli zen, baina oharkabean kikara bat esne isuri zuen Shelmaren soineko gainean. Haren ondorioz, Shelmak komunera joan behar izan zuen presaka”. —Soinekoa zakarretara bota behar izan nuen. “Telma gor, Shelma urrun, Lullaby anderea Margo anderearekin gelditu zen,

162 / B59>Bertsolariak idazle

kontra joan zen. Hala esan zuen behintzat. Zaldiei alergia omen zien.”

Jon Loategi, bertsozko mezularia

Enaz banaz

XABIER AMURIZA

“Lehen karrera seietan puntuan hasi zen. Gogoan dut Engels jaunak erlojua atera zuela lehen pistola hotsa entzun zenean”.

Hirugarren liburukitik aurrera azal gogorrarekin argitaratzen hasi ginen BERTSOLARI LIBURUAK bilduma. Gure irakurleen artean diseinu berriak izan duen harrera ona kontuan izanik, aurrekoak ere azal modu honetara pasatu ditugu, eta, orain, bilduma osoa aurki dezake betsozaleak eskurako hain formatu atsegin eta erosoarekin.

XABIER AMURIZA

andereak ohiko aulkia

BERTSOLARI LIBURUEN BILDUMA OSOA AZAL GOGORRAREK I N

JON LOPATEGI

erdietarako. Lullaby

Agur sagar beltzeran

“Lullaby anderea Shelma eta Telma Huntawirrekin azaldu zen seiak laurden gutxitan. Ezkerreko besoko makuluak eta Engels jaunak esne gehiagoren bila joan behar izan baitzuen. Orduan, bigarren karrera hasi zen unean bertan hil zuten Lullaby anderea”.

artrosiak hamar bat

beste zeregin batekin. Hain zuzen ere, ardura hori betetzen ari zen, Margaret txikiak lehenengo aldiz ikusi zuenean.

minutu lapurtu —Dolores, Dolores! —deika hasi zen Margo anderea.

—Zertan ari zen ba? —galdetu zuen Shelmak.

zizkioten autotik —Bai, anderea? —erantzun zuen Doloresek gelan sartuz berehala.

—Margaret Wallen irudi honek dena argitzen du —erantzun zuen Pears jaunak.

harmailara. Lehen —Ekar ezazu Margaret. Bagoaz. Ez dut horrelakorik jasango. Inoiz ez naute horrela iraindu. Inoiz ez. Inon ere ez. “Bridge doktorearen arabera, Lullaby anderea abenduaren 18ko seiak aldera hil zuten. Nik, ordea, badakit eguerdiko sei eta erdietan puntu-puntuan hil zutela. Orduan egin zuen Nettle andereñoak bigarren tiroa, eta Engels jaunak lehenengoa”.

karrera hastear

Pears jaunak paper tolestu bat atera zuen mahai gaineko maletatik. Papera zabaldu eta barruko irudia azaldu zien egongelako jaun-andereei. Irudian gizon bat ageri zen, pistola bat eskuetan, parean aulki batean eseritako emakume bati tiro egiten.

zegoela iritsi ziren Anthony Engels eta

—Harmailen azpian zegoen, Lullaby anderea hiltzen —argitu zuen Pears jaunak.

Lisa Margo.” —Zer? Nori? Horrek ez du ez hankarik ez bururik! Ni ere banoa hemendik —gehitu zuen Anthonyk.

—Eskaileran egin

“Telma gor, Shelma

—Baina, Lullaby anderea harmailetan zegoen! —esan zuen Margo andereak.

—Dolores, umea! —dei egin zuen Margo andereak.

genuen topo

urrun, Lullaby

—Banoa! —entzun zen Doloresen ahotsa, pauso batzuekin batera.

elkarrekin –esan zuen

anderea Margo

—Bai, baina bere aulkiaren bizkarrean pistola txiki-txiki bat zain zuen, atzeko aldetik —esan zuen azkenik Pears jaunak—. Bigarren karrera hasteko pistola hotsa entzun zen une berean, Engels jaunak Lullaby anderea hil zuen.

Ezkaratzeko atea ireki eta bi izaki eme agertu ziren. Anthony Engelsek ezin izan zuen aurpegiko harridura ezkutatu. Erabat harrigarri gertatu zitzaion, emakumea, haur txiki bat eskutik zuela, ezkaratzetik irteten ikustea.

Margo andereak.

anderearekin gelditu

—Bai, hala izan zen

zen, Engels jaunak

—Harrituta, Engels jauna? —galdetu zuen tonu ironikoan Pears jaunak.

—baieztatu zuen

esne gehiagoren bila

—Ni? Zergatik? Zer dela eta? —erantzun zuen urduri.

Engels jaunak.

joan behar izan

—Eta orduan… nork pozoitu zuen? —galdetu zuen Doloresek. —Oso galdera ona, Dolores —erantzun zion Margo andereak. —Huntawir andereñoek.

—Akaso Margaret txikiaren aurpegia ezagun egin zaizulako.

baitzuen. Orduan,

—Jakina! Margaret sarritan egon da Anthonyrekin —erantzun zion are urduriago Margo andereak—. Bere urtebetetzean, igandean elizan, zaldi karreretan…

bigarren karrera hasi

—Bai, baina Engels jaunak ez zuen Margo anderearen alabaren aurpegia ikusi. Urtebetetzean pailazoz mozorrotuta zegoen umea eta elizan mantelina beltzez estalita zeukan aurpegia… eta karreretan arduratuegi zegoen

zuten Lullaby

164 / B59>Bertsolariak idazle

zen unean bertan hil

anderea.”

—Baina, zergatik? —galdetu zuen Doloresek berriz, ondokoen harridura eta ezezkoen artean. —Hori izan zen argitzeko zailena —azaldu zuen Pears jaunak—. Banekien Anthony Engels etxe honetan sartzeko arrazoi ezkuturen bat behar zela. Bere bulegoa erre eta lanik gabe gelditu behar zuenean, egun batetik bestera Lullaby andereak etxean hartu zuen. Zergatik? Anthony Engelsek bazekielako Buckinghameko Lady Mary Ellen Catherine Lullaby, benetan, Alabamako Candy Woodpeckers zela. Notarioaren bulegoko dokumentu batzuetan aurkitu zuen. Hilak zeramatzan xantaia egiten, baina duela bi aste

Bertsolariak idazle<B59 / 165

—Ez. Pozoia Huntawir ahizpek jarri zioten. Sekula ez

“Kontua da

zioten barkatu bera

lehenengo karreraren

Estatu Batuetatik

erdian, Margo

iritsi eta hainbeste

andereari alergiaren

Lullaby andereak aurre egin zion diru gehiago emango ez ziola esanez.

maite zuten Sir

lehen sintomak

—Jainkoarren! Zeinek sinetsi behar du horrelakorik? —esan zuen Anthony Engelsek.

Joseph Emmanuel

agertu zitzaizkiola.

Lullabyrekin

Bitartean, Engels

ezkontzea.

jauna Huntawir

Abenduaren 18a,

ahizpekin hizketan ari

hain zuzen, Lullaby

zen. Ondoren,

senar-emazteen

Anthony Engels te

urrezko eztei eguna

bila joan zen, baina

—Orduan… denek hil nahi izan zuten? —esan zuen Huntawir ahizpen txoferrak.

zen.

bidean “bere

—Bai —esan zuen Shelmak—. Eta berriz egingo genuke.

lehengusina” aurkitu

—Ongi da, Pears jauna. Zenbat? —galdetu zuen Anthony Engelsek.

zuen. Nettle

—Zenbat zer?

andereñoa lizunki lotu

—Bost mila libra aski izango dira, ezta? —galdetu zuen Engelsek berriz.

zitzaion gorputzari,

Anthony Engelsek txeke bat idatzi zuen pianoaren gainean eta Pears jaunari eman zion. Pears jaunak ez zuen onartu. Bere begien aurrean, txekea hartu eta bi zati egin zuen lehenik; lau gero; gero zortzi. Eta zatiak airera bota zituen, elur maluten gisan mahairatu zitezen.

—Hau gehiegizkoa da! Uste dut gaixotzen hasi naizela —gehitu zion Margo andereak. —Ez da baztanga izango, ezta, Margo anderea? —galdetu zion Pears jaunak—. Gogoan al duzue duela 30 urte Estatu Batuetan izandako baztanga izurria? Auzia Emmanuel Woodpeckers enpresaburuari leporatzen zioten,

baina hura ez zen

animalien inportazioak ekarri baitzuen gaixotasuna kontinente berrira. Hain zuzen ere, izurri horrek hil zituen Lisa Margoren guraso eta senide guztiak. Margo andereak duela bi aste jakin zuen hori, Lullaby andereak Engels jaunaren xantaia eten zuenean. —Eta orduan Margo andereak pozoia jarri zion tean? —galdetu zuen Doloresek. —Ez. Pozoia Huntawir ahizpek jarri zioten. Sekula ez zioten barkatu bera Estatu Batuetatik iritsi eta hainbeste maite zuten Sir Joseph Emmanuel Lullabyrekin ezkontzea. Abenduaren 18a, hain zuzen, Lullaby senar-emazteen urrezko eztei eguna zen.

une egokia. Engels —Longmount inspektoreari deituko diot berehala —esan zuen Pears jaunak.

jaunak ezetz esan

166 / B59>Bertsolariak idazle

zion. Ez zegoen prest

—Pears jauna, gozoak al daude almendrazko galletak? —galdetu zuen Telmak.

larrualdi batengatik

—Bai, oso…

hilabeteetako lana

—Ez al ziren kanelazkoak? —galdetu zuen Doloresek.

arriskuan jartzeko.”

—Ixo…

Bertsolariak idazle<B59 / 167

uo#18

UNAI

B59>Bertsolariak idazle

â&#x20AC;&#x153;

HASIERA EMANDA:

[Lorategian lurperatu zituen emaztea eta zakurra elkarren ondoan. Pozoi belarrekin hil zituelako beharbada, zakurra, pozoi hilgarria zen-edo jakiteko lehenik eta, emakumea, behin eta berriro adarrak jartzen zizkiolako.]

ORMAETXEA

>

B59Bertsolariak idazle

LORATEGIAN LURPERATU ZITUEN EMAZTEA uo#18 HASIERA EMANDA: Lorategian lurperatu zituen emaztea eta zakurra elkarren ondoan. Pozoi belarrekin hil zituelako beharbada, zakurra, pozoi hilgarria zen-edo jakiteko lehenik eta, emakumea, behin eta berriro adarrak jartzen zizkiolako. ozoiak txakur bat hil badu, beste batekin ere ez zuela hutsik egingo argudiatzen zion bere buruari gainera! Bere buruari noski, ia beste inori ulertarazterik ez zegoelako eta ez dagoelako. Jakin badaki mundua hankaz gora jarrita ere berea dela arrazoia, baina bere arrazoia soilik, ez munduaren arrazoia. Zerbait badu Mario bezalako tipo batek, inoren gainetik munduaren azkenera arte heltzeko adorea da. Zoroa bai baina, arriskua gainerakoengan zamaratzen duen horietakoa, badakizue.

P

Noizbait lorez lore ibiltzeaz gogaitu eta bakarraren petaloetan lo hartzeaz egin zuen apustu nonbait. Baina arantzarekin ere egin zuen topo antza, behintzat berak polito ikusten ez zituen arantzekin. Izaki proformatuak garen neurrian, gizartearen errua ere izango da, bai, bai, denona, baina Aitziber bere lehen emaztea eta haren txakurra hiltzeaz errudun bakarra bera da, Mario alegia. Gauzak horrela aurrera jarraitzerik baino ez zegoen â&#x20AC;&#x201D;bakoitza bere harrikadarekinâ&#x20AC;&#x201D;, eta bigarren emazte Martarekin ez zuen zorte hobea izan. Eta noski, ezta Martak Aitziberrek baino hobea ere. Hark ere lorategiko katakunbetan bukatu zuen. Era berean pozoituta gainera, taktika bat ona denean aldatu beharrik ez dagoela frogatuz, azken buruan arrazoiak ere berdinak baitziren: adarrak. Ezin sinetsizkoa, baina oraindik egia. Mario enpresa gizonak egin ohi dituen 15-20 eguneko bidaia luzetsu horietako batean, itsasertzeko jauregian gozaldiren bat edo beste hartu izanak du errua. Taktika hasieratik dela txarra konturatu izan balitz gizajoa, hamaika negar aurreztuko genuen. Gizon aberatsa da Mario, tipo dirutsua; bi aldiz arriskutsua. Izan ere oraindik ia inork ezer ez jakiteko arrazoi nagusia horixe izango zen segur aski: dirua. Diruaz dena eros liteke, eta batez ere isiltasuna. Zenbat izango dira

172 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 173

Noizbait lorez lore ibiltzeaz gogaitu eta bakarraren petaloetan lo hartzeaz egin zuen apustu nonbait. Baina arantzarekin ere egin besteen hitzaz ertz baten kristalezko leiho eta lorategiekin atondutako etxe galantak dituzten epaile eta enparauak!

zuen topo antza,

Kasualitateetan gero eta gutxiago sinesten dut eta honezkero ez ditut erantzunak laugarren hilotzean bilatuko. Jakin badakizkidan arren, berdin zaizkit laugarren gorpuaren izen-deiturak ere. Erantzunak kalean aurkitzen dira, bilatu nahi dituenarentzat behintzat. Horren erraza eta konplikatua aldi berean.

behintzat berak polito Bere munduaren arrazoiarekin jarraitzen zuen beraz, eta hala dirau, izan ere badakizue zelakoa den mundu hori: zenbat eta diru gehiago are eta zirrikitu gutxiagoko mundua.

ikusten ez zituen arantzekin. Izaki

Eta Mario inolaz ere, saguzarren antzera, iluntasunean hegan egiten duen mundu subterraneoan zebilen itsu. Auto arauen peskizan, egia baita, diruaz, bakoitzak bere mundua eraiki dezakeela gainerakoen bizitzaren prezioa bada ere. Oraindik ezkutuko sekretua den egiazko pasarte lotsagarri honen amaia,zoritxarrez ez da hau ordea. 32 urte bete zituenetik urte biko epeetan ezkondu izan da Mario. Eta ezetz igarri zer gertatu zitzaion hurrengo emazteari? Bai horixe. Rosak ere ez zion eutsi bakardadezko epe luze horietan bakarrik ez egoteak duen tentazioari, eta armiarma sare korapilatsuan erori zen. Arauak berriz jokoz kanpo, eta dagoeneko zati txiki batean errua ere izan zuela aitortzen ausartuko naiz. Ez hilik bukatzearena, jakina, baina bai aurreko bizitza osoa (lagunak, familia, herriaâ&#x20AC;Ś) bere horretan itxi eta proiektu bakarrean zerratzearena. Izan ere, abilak gara gizakiok bizimoldeei jarraiki gure izatearen kontra joaten. Ba jadanik, gutxienez badira hiru Urdaibaiko jauregiko nonbaiteko zoko azpietan desagertutako emakumeak. Sumatuko zenuten, oraindik eman ez den eraildako bosgarren emakume baten aurretik laugarren bat egon zela. Neska horren heriotzaren aurretik jakin nuen gainera, ezkontza hura juzgadu bidez egina zela eta nire kuriosidaderako hirugarren emaztearekin izenpetutako bizitza kontratua ere berdintsu izenpetu zela baieztatu nuen. Baina gutxienekoa zen, ez baita harritzekoa, badaezpadako alarma sozialik ez pizteko eliza bezalako bide deigarririk ez hautatzea.

Hasteko, tentazioak gizaki izakiaren baitakoak dira, eta Nietzschek zioen legez, haietatik ihes egin behar dugu, baina astiro, harrapatuak izateko moduan. Beste era batera esanda, errealitateak ematen duela arrazoi, eta arrazionalenak izanik ere animalia garenez, onerako zein txarrerako tentazioetan erortzea da gure lehen erreflexua. Gure buruari jarritako arauak enkargatzen dira erreflexu natural horiek jokoz kanpoko bihurtzen.

proformatuak garen neurrian, gizartearen errua ere izango da, bai, bai, denona, baina Aitziber bere â&#x20AC;&#x153;Lore txarrak loreen lehen emaztea eta sorlekura itzuli behar haren txakurra dira, lur azpira, belar hiltzeaz errudun txarra zena bakarra bera da, hurrengoan belar on Mario alegia. irten dadinâ&#x20AC;?. Loreak haren

Autoprebentzio neurriek ere bazuten beren pisua beraz. Hortik egin kontu zer neurritarainoko gizaki baldintzatuak garen. Duda handiegirik ez nuen arren, ohiko galderak hasi ziren nire barruari eragiten gero. Zergatik pare bat urteko epea? Zergatik ez du inork matrimonio txar bat epe gehiagoz agoantatzen? Eta ona non izenpetzen da ba? Zer onartzen dugu? Diruagatik hurbiltzen zaizkio emakumeak Mariori? Eta hark, berari legez lotuta dagoenak huts egitean, hain zuzen bere diruarekin ez geratzeko erail?

174 / B59>Bertsolariak idazle

Gainera, tentazioari men egitea ez da dena, jakin nahiko nuke-eta, Mariok berak bere arauak zenbatetan hautsiko zituen bidaia horietako bakoitzean. Jakin nahiko nuke adar kontuetan askotan gertatzen den moduan, bakoitzaren zama bestearen lepoan jartzen ez ote zuen, desagertuen arrastorik ez dagoen gisan, ez baitago inongo adarren pistarik ere. Pista bakarra istorio honetako pertsonaia ezkutuak eta biok konpartitzen dugu. Erruak, beldurrak, loturakâ&#x20AC;Ś formatuak. Kontuak kontu, uste dut azken hitzetik duela gehiago kontuak, asmatu dugun bizi formatuan barregarri geratzeak min handia eragin baitezake. Inori, sekula zeure buruari eragingo ez zeniokeen mina egiteko bestekoa.

laguntzarik gabe ere irteten zirela ez zen

Ez al da konturatzen ezkondu gabe, lorez lore zebilenean, arazo gabe zebilela? Gizarteari serioski atxikitako arauetatik kanpo erosoago zebilela? Adarrek, gaur egun oraindik, arauen lehentasun taulan goreneko postua betetzen duten arren, ez luke izan behar inor barregarri uzteko moduko pisurik? Eta noberarenak badira ere, ez direla inoren bizitza torturatzeko aitzakia! Falta zena onetik dugulakoan txarretik daukagu gehiena! Marraztutako margotik kanpo emandako pintzelada bakoitza garesti ordaintzen da gizarte honetan oraindik ere, baina ikusten denez, badago garesti irten gabe ordaintzerik ere. Hain zuzen marrazkiaren mugarriei garesti ordainduz. Jokoa dirudi eta funtsean hori da: jokoa. Joko serioa ordea.

ohartu, ordea, madarikatua.

Eta galdetuko duzue zelan dakidan hau guztia, ezta? Mundua txikia izan eta denboraz denek dena jakin dezaketen arren, zelan momentuz ia nik bakarrik ziurta dezakedan, ezta? Ba, utopikoa bezain sinplea da, bizitza bezala-

Bertsolariak idazle<B59 / 175

koa, lehen esaten saiatu naizen bezala. Mariok izan zituen lau emazteen maitale bakarraren neska laguna naiz, Olatz, eta niri nire mutilak dena kontatzen dit arau eta loturarik gabeko askatasunak baduelako betiko lotzen gaituen magia bat. Nire mutil lagunak esana dit, hirugarren emaztearekin, Rosarekin egoniko batean, Mariok bere eskuz idatzitako ohar bat bilatu zuela oharkabean, eta honako hau zioela mesanotxetik bera bere egutegiaren antza zeukan liburuxka batetik eroria: â&#x20AC;&#x153;Lore txarrak loreen sorlekura itzuli behar dira, lur azpira, belar txarra zena hurrengoan belar on irten dadinâ&#x20AC;?.

Diruagatik hurbiltzen zaizkio emakumeak Mariori? Eta hark,

Loreak haren laguntzarik gabe ere irteten zirela ez zen ohartu, ordea, madarikatua. Loreak, pertsonak bezala, lurraren fruitu dira, munduaren produktu, munduaren arrazoi, ez inoren arrazoi. Argi hitz egin eta auto arauen eraldaketa gizartekoi bat eman bitartean baldintzapeko askatasunean jarraitzeko arriskuan gaude ordea.

berari legez lotuta dagoenak huts egitean, hain zuzen bere diruarekin ez

Mario bakarra ezagutu dut, zorte txarrez horren istorio tristea eraiki duena, baina Mario edonor izan liteke. Eta edonor izan liteke denok egiten dugulako posible hori. Beno, X eta biok ez, bistan da ezetz, baina haren emazteek adina arrisku daukat dakidana ez ezkutatzeagatik. Bizi arauen beste biktima bat ez izateko agian haren maitale egitea izango ote da onena? Ezta pentsatu ere, askatasuna ez baita pregonatzeko hitza, erabiltzekoa baizik!

geratzeko erail? Kasualitateetan gero eta gutxiago sinesten dut eta honezkero ez ditut erantzunak laugarren hilotzean bilatuko. 176 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 177

as#19

B59>Bertsolariak idazle

ALAITZ

â&#x20AC;&#x153;

HASIERA EMANDA:

[Maitaleak izan ziren. Ez zuten elkarrekin bizitzeko modurik ikusten eta elkarrekin suizidatzea erabaki zuten. Ez zuten lortu, baina bistarik gabe geratu ziren. Gizonezkoa kupoiak saltzen hasi zen.

SARASOLA

>

B59Bertsolariak idazle

MAITALEAK IZAN ZIREN as#19

HASIERA EMANDA: Maitaleak izan ziren. Ez zuten elkarrekin bizitzeko modurik ikusten eta elkarrekin suizidatzea erabaki zuten. Ez zuten lortu, baina bistarik gabe geratu ziren. Gizonezkoa kupoiak saltzen hasi zen. zan ere, elkarrekin ezin bizi eta ezin hil zirela jabetuta, bakoitzak bere bideari heltzea erabaki zuen. Eta gizonezkoak hiriko bulebarrean pasatzen zuen eguna. Kupoiak alkandoratik zintzilikatzen zituen gantxo batekin. Eta berak espero baino askoz jende gehiago hasi zitzaion hurbiltzen. Zortean sinetsita, gehienek ez zuten zenbakirik aukeratzen, ez zioten estutasunik sortu nahi izaten, eta gizonezkoak eskuarekin lehenbizi ukitzen zuen kupoia onartzen zuten.

I

Handia zen bulebarra. Bertan baziren beste bi kupoi saltzaile. Batek betaurreko ikaragarriak zituen, bai tamainaz, bai lodieraz. Bestearen ikusmen arazoak ere nabarmenak ziren oso, baina bere begi okerrek nolabaiteko ikuspegia eskaintzen zioten. Gizonezkoa zen beraz, bistarik gabeko bakarra, eta berak saltzen zuen loteria gehien. Errukiaren eremu hartan, esan zitekeen, pribilegiatu egin zuela itsutasunak. Hortaz, poz hartzeko pena eman behar zela ikasi zuen. Eta atsegin hartu zion ogibide berriari. Eginkizunak amaituta, gustura etxeratzen zen itsua. Gero, iluntzero-iluntzero, irratia pizten zuen loteria emaitzen berri jakiteko. Sintonizatu eta bozgorailuaren ondoan jartzen zuen belarria, zein zenbaki adituko zain, berak saldutakoren bat suerta zitekeela jakinda. Emakumezkoa, berriz, izututa gelditu zen suizidatzeko ahalegin hutsalaren ondoren. Lehen bizitzeko modurik ikusten ez bazuen, bista galduta are nekezago. Itsutasunak berak ezinbestean baitzekarren bizitzeko modurik ez ikustea. Edo ez. Nondik eta nola begiratzen zuen, zen kontua. Baina berak ezin begiratuâ&#x20AC;Ś Eta begiratu beharrik ez balego?â&#x20AC;Ś Emakumea hasi zen pentsatzen bizitzeko modurik ez zuela ikusiko handik aurrera, baina beste zentzumen gehiagoz akordatu zen. Akordatu zen bizitzeko modua entzuteaz, bizitzeko modua usaintzeazâ&#x20AC;Śbizitzeko modua sentitzeaz. Eta bizitzeko modu itsu bat aurkitzeko, fedea bezain ikusezina zen zerbait behar zuela bururatu zitzaion. Fedearekin batera, hiriko elizak etorri zitzaizkion gogora. Ordu arte gutxitan zapaldu zituen arren, fedea haietan aurkituko zuela suposatu zuen. Fedea eta eliza, eliza eta fedea, biak uztartu zituen belaunaldi askok, eta oraindik balio zuen probatzeak.

182 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 183

Garbitzailearen koinatak onartu zuen bikaina zela

Elizako bankuei hautsa kentzen ari zen garbitzaile gaztea. Elizako bankuei eta piercing-ez betetako bere belarriei. Aldaretik gertuen zegoen bankuan sumatu baitzuen emakumezkoa, belauniko jarrita, otoitzean baino gehiago kontuak esaten. Eta hari erreparatu zion. Hura ez zen adineko baten ahotsa, eta harritu egin zen. Eliza hark aspaldi galdu zuen eliz funtzioa â&#x20AC;&#x201D;agure edo amona xahar batzuentzat salbuâ&#x20AC;&#x201D; eta hutsik egoten zen sarri. Ondare historikoa zelako eusten zioten garbi eta txukun, beste ezergatik baino gehiago. Horregatik eta bera bezalako gazte bergizarteratuekin zer egin ez zekitelako. Behin pastillen, kokaren eta gainerakoen obsesioa disimulatuta, zerbaitetan jarri behar zutelako. Elizak garbitzen, besterik ezean. Beraz, jakin-minez, emakumezkoari zuzendu zitzaion garbitzaile gaztea, eta galdezka eten zuen haren jarduna, zertan ari zen jakiteko. Emakumezkoa gogotsu hasi zen bere zoritxarrak azaltzen: bere bizi eta hil ezinak, bere itsutasunak esplikatu zizkion. Azken buruan, elizara fede bila joan zela argitu zuen. Garbitzaile gazteak faborez eskatu zion ez babokeriarik esateko. Elizan aspaldi galdu zela fedea. Gainera, bizitzeko modua aurkitzeko ez zela federik behar, fundamentua baizik, nahiz eta bera ez izan fundamentua aipatzeko pertsonarik egokiena. Baina egiteko mesedea, eta besotik helduta lagundu zion bankutik altxatzen. Ea ez al zen ohartu? Ahots elegante hura ezin zela lau pareta bedeinkatu haien artean galtzen utzi. Berak bazuela koinata bat irratian lan egiten zuena, eta harengana lagunduko ziola. Garbitzailearen koinatak onartu zuen bikaina zela emakumezkoaren ahotsa, baina irratian apenas zegoela lanpostu aukerarik, eta gauza handirik ezingo ziola eskaini aitortu zion. Kalean jendeari elkarrizketa ergelak egiteko behar izaten zutela norbait, zeregin hori hartzen zuenak lana uzten zuelako beti. Baina itsu izanik, emakumezkoak ezingo zuen eginkizun hura bete. Horrez gainera iragarkiak zeuden, automobil markak, altzari-dendak edo zeramika etxeak gomendatzen zituztenak. Erraza zen lana soinu bereziak sartzen jakinez gero, baina itsu batek ezin zituen testu matxista haiek buruz ikasi, eta braille alfabetoa iritsi gabe zegoen oraindik emisorara.

Handia zen

emakumezkoaren

bulebarra. Bertan

ahotsa, baina irratian

baziren beste bi kupoi

apenas zegoela

saltzaile. Batek

lanpostu aukerarik,

betaurreko

eta gauza handirik

ikaragarriak zituen,

ezingo ziola eskaini

bai tamainaz, bai

aitortu zion. Kalean

lodieraz. Bestearen

jendeari elkarrizketa

ikusmen arazoak ere

ergelak egiteko behar

nabarmenak ziren

izaten zutela norbait,

oso, baina bere begi

zeregin hori hartzen

okerrek nolabaiteko

zuenak lana uzten

ikuspegia eskaintzen

zuelako beti. Baina

zioten. Gizonezkoa

itsu izanik,

zen beraz, bistarik

emakumezkoak

gabeko bakarra, eta

ezingo zuen eginkizun

berak saltzen zuen

hura bete.

tzetan egoten zela loteria emaitzen berri ematen zen tarte bat, inork egin nahi izaten ez zuena eta, nahi izanez gero, berak bete zezakeela egiteko hura. Halaxe izan zen. Handik aurrera, iluntzero, emakumezkoak belarrietako kaskoetatik lankideek esaten zizkioten zenbakiak errepikatzen zituen mikrofonoan. Eta atsegin hartu zion ogibide berriari, irratiko esatari bihurtzen zelako egunaren pusketa batean. Eta iluntzero zenbaki sorta, emakumezkoaren ahots elegantea, eta kupoi saritu bat. Hura bai bizitzeko modu itsua. Hura bai loteria. Eta iluntzero, bozgorailuaren alboan, bulebarretik bueltan, gizonezkoa zegoen irratia sintonizatuta. Bezeroak gozatu nahian, saldutako kupoien zerrenda memorian, zorteak zein zenbaki bereiziko zain. Bizitzeko beste modu itsu bat. Beste loteria bat.

loteria gehien. Errukiaren eremu hartan, esan

Garbitzaile gazteari ez zitzaion irudimenik falta, eta soinu bereziak nork egiten zituen galdetu zion koinatari. Itsu batek sor zitzakeela efektu bereziak. Grabagailua martxan jartzea zela kontua, eta emakumezkoak egin zezakeela eztul, garrasiâ&#x20AC;Ś edo premiazkoa izanez gero, baita puzkarra bota ere. Koinatak, noski, isilik egoteko eskatu zion garbitzaile gazteari. Eta zerbait bururatu zitzaiola gaineratu zuen. Ez zela beste mundukoa, baina tira: ilun-

184 / B59>Bertsolariak idazle

zitekeen, pribilegiatu egin zuela itsutasunak. Bertsolariak idazle<B59 / 185

uu#20

B59>Bertsolariak idazle

URTZI

â&#x20AC;&#x153;

HASIERA EMANDA:

[Oporretan, piszinaren ertzean El Pais egunkariko ekonomia gehigarria irakurtzen ari nintzela, zaborrak biltzen ari zen beltzak pasadan artikulu bat atzamarrarekin seinalatu eta ez zegoela konforme esan zidan. Eta argudio akademikoak ematen hasi zitzaidan. ]

URRUTIKOETXEA >

B59Bertsolariak idazle

NEGOZIO BELTZAK uu#20

HASIERA EMANDA: Oporretan, piszinaren ertzean El Pais egunkariko ekonomia gehigarria irakurtzen ari nintzela, zaborrak biltzen ari zen beltzak pasadan artikulu bat atzamarrarekin seinalatu eta ez zegoela konforme esan zidan. Eta argudio akademikoak ematen hasi zitzaidan. ur eta lur nengoen, urduri, gizon hark zer demontre ote zerabilen eta hori guztia nondik atera ote zuen jakin ezinik. Eta plana uxatu zezakeela pentsatzeak nerbioak dantzan jarri zizkidan. “Horrexeaitxik esatetzut, gixona, komunistak irabazi azkero, gorrixak ikusi birouz”.

Z

“Nik egoera ez dut hain beltz ikusten, ba”. Sinetsi ezinik, tarte batez begiak ondo zabaldu eta gizon hark entzuteko doi-doi bota nion Gobelak gogorarazitako kontraikurra. Posible ote herriko euskaraz hain dotore ziharduen beltz morrosko hura izatea kontaktua? Baina zalantza gutxi: Madrilgo egunkaria neukan esku artean eta ezelango zalantza barik hurreratu zen niganaino. “Espero ez duan mozorroan agertuko zaik” esan zidan kideak, zabor biltzaile jantziengatik inondik ere, baina zelan pentsa afrikarra izango zela operazioaren giltzarria? “Jaunak gura badu, Renault-Express zuri bat dago atarian, atzeko atea zabalik. Lasai sar daiteke eta berehala abiatuko da”. Majadero hark ederto zekien bere papera betetzen, umil itxuran eta begiei so. Egunkaria utzi eta bakarrik abiatu nintzen. Han kanpoan zegoen, bai. Alde bietara begiratu, inor ez zegoela ziurtatu eta autoan sartu nintzen. Baina, alde egin, bai eta zera ere. Gero eta bero handiagoa egiten zuen, eta autoa ezin barrutik zabaldu. Gidariarenera joateko tartea metalezko sare batek bereizten zuen gainera, txakurrak eroateko jarri ohi denaren antzekoa. Neure burua han giltzaperatzeko bezain ergela izan ote nintzen? Gero eta urduriago jarri nintzen, nabari nuen zelan igotzen zen tenperatura eta inor ageri ez, leihoak itxita. Ez dakit zenbat denbora joan zen beltza agertu zenerako. “Hau beroa, motel…, kanpaia jotzen aritu haiz ala? Zuriek ez dakizue energiarik aurrezten”. Ezer esaterako motorra piztu eta leihoa zabaldu zuen. Udako haize

190 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 191

“Nik egoera ez dut hain beltz ikusten, ba”. Sinetsi ezinik, tarte batez begiak ondo zabaldu eta gizon hark entzuteko doi-doi bota epel hura ere itsas brisarik goxoena iruditu zitzaidan. Egiaz, laster ginen kosta inguruan, hondartza hartan.

nion Gobelak

dako bikoteak. Argiak itzali eta eurengandik ahalik urrunen gelditu ginen. Apur bat itxarotea komeni zela erabaki genuen, bikote haiek izutu barik ibiltzeko. Ordu bata bost gutxitan ahalik isilen zabaldu genuen atzeko atea eta kaxak hondartzara jaisten hasi ginen. Ez zen inon ageri ontzirik. Urduri geunden. Ordu bata eta erdiak. Inor ez. Ordu biak. Itsasoa bare. Zodiac-en hotsik ez.

gogorarazitako Bide luze batetik jaitsi ginen haraino, eukalipto artean. Arrats pisua zen, eta euria zekarren inondik ere. Ez zen inor ageri hareatan. Beldur apur bat sentitu nuen: han bertan tiro bat sartuz gero, inor gutxik jakingo zuen.

kontraikurra. Posible ote herriko euskaraz

“Hona ekarri genituen kaxak. Eta hemendik aterako ditugu. Bost axola guri non sartu dituzuen; goizaldeko ordu batean zodiac-ean dozena bat kutxa kargatuko ditugu. Badakizue, lortzen duzuen bakoitzeko zenbat dagokizuen, ezta?”. Buruaz erantzun nion baietz. “Bada, lortu gabekoak ere kontuan izango ditugu. Tori giltzak eta eroan autoa. Goizaldeko ordu batean auto horretxekin ekarri merkantzia; zuek biok bakarrik; argi dago? Ez nintzen begietara begiratzen ausartzen. Ahalik bizkorren igo nintzen hondartzatik autora, eta musturra aurrean eta ipurdia atzean alde egin nuen handik. Marokotik igotako txikikeriak banatu izan genituen, baina hondartzan agertutako kaxa haiek ur handiak ziren. Gobelak esan zidan Virgen de la Mar-ekoak izan zirela, norbait izutu eta kareletik bota zituztela. Gero berari dei egin zioten.

Han bertan uztea hobe zela otu zitzaigun. Nonbait ezkutatu eta euren deiari itxaron. Autora igo ginen pala bila. Halako batean, beste puntan zegoen autoko atea zabaldu zen. Bera irten zen, beltza. Aldamenean neska bat irten zen, beltza hura ere. Ezin hizkuntza ulertu.

hain dotore ziharduen beltz morrosko hura

“Ederto egin duzue, oilo parea, baina atzera kargatu beharko dituzue autoan. Atoan”. Harrituta gelditu ginen, baina zalantza gutxi nork zituen armak eta boterea, eta nork ez. Banan-banan igo genituen hamabi kaxak.

izatea kontaktua? Baina zalantza gutxi: Madrilgo egunkaria neukan esku

Bide luze batetik

artean eta ezelango

jaitsi ginen haraino,

zalantza barik hurreratu

eukalipto artean.

zen niganaino. “Espero

Arrats pisua zen, eta

ez duan mozorroan

euria zekarren

agertuko zaik” esan

inondik ere. Ez zen

zidan kideak, zabor

inor ageri hareatan.

Gu biok gauean joan ginen, kaka egin beharrean, kaxak kargatu eta oraingoan hutsik ez zela egingo pentsatuz, gorriak eta berdeak eta txakur guztiak katean geldi egoteko ondo ordainduko zituzten esperantzarekin. Harekin harrapatu bagintuzue, luzerako geneukan giltzapea. Besteek barrukoren bati ordaindu arte agian, eman ez genien zurezko kaxaren batean ateratzeko Basauritik.

biltzaile jantziengatik

Beldur apur bat

inondik ere, baina zelan

sentitu nuen: han

pentsa afrikarra izango

bertan tiro bat sartuz

Gobelaren etxean afaldu nuen, eta gero neuk kargatu nituen kaxak, bera zelatan zegoela. Matrikulak estali genituen. Lasai-lasai zegoen gaua, hondartzara ordu laurden lehenago iritsi ginen. Auto pare bat zegoen: larrutan egitera joan-

zela operazioaren

gero, inor gutxik

giltzarria?

jakingo zuen.

Ordurako bazen koadrilaren bat edo beste, han atezuan egon ohi diren mutilak-eta. Baina erraza zen haren uhara jarraitzen. Nik ez nuen ezer esan, ez zegoen beharrik. Jende guztiak zekien nora joan ziren beste kaxa haiek. Galdera bestea zen, guk hartutakoak non sartu ziren. Egunean-egunean hurreratu zen jendea hondartzara, ea itsasoak noiz egingo oka merkantzia, ordurako Gobelaren ganbaran zeudela sumatu ezinik. Eta Txori eta kolega herrena garbitu zituztela diozue? Guk esan barik ere atzemango zituzten. Kaxen arrastorik ez, ezta?

192 / B59>Bertsolariak idazle

“Orain, eman giltzak eta hartu beste hauek. Guk eroango dugu autoa. Zuek hartu gurea eta bihar goizean segi Bilbora. Indautxuko aparkalekuan utzi, itxi ondo eta, aholku bat, giltzak errekara bota”. Halaxe alde egin zuen merkantzia guztia aldean, neska aldamenean eta beste autoa atzetik. Utzi ziguten autoan zegoen agindutako dirua. Lasaitu ginen apur bat eskuetatik zama hura kenduta, baina beldurra ere ematen zigun lana oraindik amaitu ez izana. Eta halaxe joan nintzen Bilbora, Gobelak susmo handiagoa piztuko zuelakoan beste egun bat lanetik kanpo egonez gero. Ez genekien autoa fitxatuta zeukatenik, pentsatu behar genuen agian, baina gure ardura ahalik arinen negozioak burutu eta patxada apur bat hartzea zen. Pentsatzen dut bai, autoa aspaldi zeukatela begi puntuan. Bada, hara!, arrain handiak ihes egin dizue. Nik autoa aparkalekuan sartu eta ordurako han zeundeten, armaz josita itxaroten. Gerokoak aipatuko zizkizun poliziak. Horretara mugatu zen nire lana, epaile jauna, autoa ipini eta merkantzia alde batetik bestera eroatera. Ez dakit Gobelak edo beste norbaitek besterik esan dizun, baina horixe da egia, epaile jauna. Eta, epaile jauna, ez galdetu nortzuk ziren haiek. Nik portuko betiko langile guztiak aipatuko dizkizut, nork zer egin izan duen, zer kontrabandotan aritu den bakoitza. Baina betikoak. Beltzak, berdin-berdinak iruditzen zaizkit denak, ur-tanta bi, edo hobeto esan, petrolio tanta bi.

Bertsolariak idazle<B59 / 193

ju#21

B59>Bertsolariak idazle

JOKIN

URAIN

â&#x20AC;&#x153;

HASIERA EMANDA:

[â&#x20AC;&#x201D;Galtzen duzu maitasuna, galtzen duzu ohorea, galtzen dituzu lana eta itxaropena eta, hala ere, zerbait geratzen da.]

kartzelatik bidalitako ipuina

>

B59Bertsolariak idazle

ZERBAIT GERATZEN DA ju#21

–

HASIERA EMANDA: —Galtzen duzu maitasuna, galtzen duzu ohorea, galtzen dituzu lana eta itxaropena eta, hala ere, zerbait geratzen da. Galtzen duzu maitasuna, galtzen duzu ohorea, galtzen dituzu lana eta itxaropena eta, hala ere, zerbait geratzen da, —esan zuen Artzubik burua jaso gabe, txima nahasien artetik alboko aldera begiratuz. —Asko galtzea ematen du horrek ezer ez geratzeko — erantzun zion Xeberok alboko mahai hartatik hariari tira nahian, baina haria trabatuta geratu zen. Ostera lehengo posturara itzuli eta mahai gainean besoak gurutzatuta geratu zen Artzubi, burua makur, aurrean zeukan kafe kikarari xuxurlaka ari balitzaio legez. —Zerbait geratzen da hala ere —esan zuen berriro isilunearen ondoren, inork entzuteko baino apalago ia, bere buruarentzat seguru asko. Zortzi-hamar egun izango ziren Galduen Ostatura agertzen hasi zela Artzubi, eta mostradorean kaferen bat edo beste eskatzeko izan ezean inork entzuteko moduan ezer esaten zuen lehen aldia zen hura. Belaunetarainoko gabardina grisa jantzita agertu zen lehen egun hartan, txima luze nahasiak eta egunen batzuetan kendu gabeko bizarrarekin, burumakur. Abere galduaren pausokerarekin sartu zen. —Gerraren bat galduta dator inolaz ere —esan zien orduan Luxiok Galduen Ostatuko mahaikideei, heldu berriaren piura abailduari erreparatuz. Inori begiratu gabe mostradorera zuzendu zen egun hartan, eta kafesnea eskatu zion etxekoandreari. Ordainetan txanponen batzuk laga, kafe kikara hartu eta hutsik zegoen mahaira joan zen, bertan esertzeko. Bazirudien bere burua ezkutatu nahi zuela, eta orduak egin zituen hantxe inori begiratu gabe, kafe kikarari hurrupen artean kontutxoak eginez bezala. Ibilera eta keinu berdintsuak errepikatu zituen ondorengo egunetan, burua beti makur, bere jite eraitsia garraiatu ezinik beti. Hitzaren dohaina bera galduxea zuela ematen zuen. Luzaroan egoten zen mahaian eserita, bakarrik eta isilik, halako batean etorritako bidetik joaten zen arte. Egun haietako isiltasuna puxikaren antzera azkenean lehertu egin zitzaiola

198 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 199

Zortzi-hamar egun izango ziren Galduen Ostatura agertzen hasi zela Artzubi, eta mostradorean kaferen bat edo beste zirudien. Horregatik esan zituen beharbada hitz haiek alboko mahaitik Xeberok entzuteko moduan. Baina ostera bere mututasunera itzuli zen Artzubi, esandakoaz damutzen denaren tankeran.

eskatzeko izan ezean inork entzuteko

—Asko galtzea

—Asko galtzea ematen du horrek —esan zion Xeberok berriz ere isilunearen ondoren—. Ohoreak, esate baterako, bizitza bizitza honetatik harantzagoko eremuetan ere kezkatzen gaitu dudarik gabe. Hiltzen garenean, geuk inor ikusi ezin baina inguruko guztiek begiratuko digutenean, itxuroso agertu nahi genuke, plantako, dotore. Jantzi eta gala ederrekin ezar gaitzatela, galtzontzilo zikinekin azalduta ere lotsagorrituko ez ginatekeen aldi bakar horretan. Ohoretsu eta ohoragarri nahi dugu izan azken agurrean, ohorea besterik geratzen ez zaigun agur horretan. Beraz, ohorea ez al da edergarritzat janzten dugun lorea? Eta ez al da lorea bera bezain zimelkorra? Begiratzen dionaren lilura besterik ez du nahi loreak; miresleak inguratzea du helburu eta haien mirespenarekin asebetetzen da. Miresleak erakartzera bideratzen du bere izate osoa, bere edertasun guztia; inoren mirespenik gabe ez baita ezer. Horrexegatik da, hain zuzen, iragankorra, zimelkorra. Funtsean iruzur bat da lorea; engainu bat besterik ez. Begiratzen dizunak ikusten duen huraxe da ohorea ere; begiraleak liluratzeko darabilgun lorea da, beste era batean esateko. Begiralerik ez balitz, bakarrik bazeunde munduan, inork ezin izango lizuke ohorerik aitortu edo ukatu eta, beraz, ez zinateke batere kezkatuko horregatik. Munduan bakarrik ohorea galtzea; biluzik eta lorezko estalkirik gabe geratzea alegia. Estalkia kentzean agertzen da gizakia den modukoa; zeure baitara itzultzen zaitu ohorea galtzeak.

moduan ezer esaten

ematen du horrek

zuen lehen aldia zen

–esan zion Xeberok

hura.

berriz ere isilunearen

Belaunetarainoko

ondoren—. Ohoreak,

gabardina grisa

esate baterako,

jantzita agertu zen

bizitza bizitza

lehen egun hartan,

honetatik

txima luze nahasiak

harantzagoko

eta egunen batzuetan

eremuetan ere

kendu gabeko

kezkatzen gaitu

bizarrarekin,

dudarik gabe. Hiltzen

burumakur. Abere

garenean, geuk inor

galduaren

ikusi ezin baina

pausokerarekin sartu

inguruko guztiek

zen.

begiratuko

—Hala ere zerbait geratzen da —erantzun zion Artzubik bururik jaso gabe, esku artean zeukan kikara hustuaren kafe hondarretan zerbaiten bila bezala jarraituz. —Galera handia ematen du maitasuna galtzeak —esan zion Xeberok gozo, Artzubiren buru makurtua apur bat jaso nahian. Maite dugun hark alde egiten duenean edo hamaika aldiz zin egindako maitasuna ukatzen digunean esan ohi dugu galdu egin dugula maitasuna. Kontraesana da, ordea. Izan ere, maite dugun hark alde egiten duenean edo bere maitasuna ukatzen digunean, are handiago, sakonago eta minago sentitzen dugu maitasun hori, eta poztu egin beharko genuke, maitasuna berez baita ederra, baldintzarik gabe eta datorren bidetik datorrela. Esango didazu beste norbaiten maitasun sentimendua dela kasu horretan galtzen dena eta ez gurea; beste horrek gurekiko zuen maitasunaren falta dela indartsu sentitzen duguna

200 / B59>Bertsolariak idazle

digutenean, itxuroso agertu nahi genuke,

baina ez maitasuna bera. Dena dela, zerk du zinezko garrantzia, guk geuk dugun maitasun sentimenduak, beste norbaitek digun maitasunak ala beste norbait horrek maite gaituela jakiteak? Gure inguruan izan baitaitezke maite gaituzten bat eta bi baino gehiago gu maitasun horren jakitun izan gabe, eta haien maitasuna galtzeak ez gaitu hainbeste arduratzen. Pentsatu ere ez dugu egiten horretan. Maitasuna aitortu digun haren sentimendua urruntzeak edo galtzeak kezkatzen gaitu ordea. Horregatik aritzen gatzaizkio maite al gaituen galdezka behin eta berriz, kate mailak seguru al dauden frogatzen ari dena legez, eta baietz eta baitez entzun nahi dugu etengabe. Puztu egiten gaitu baiezko erantzun horrek. Handinahikeria soila delako puzten gara, merkataria edo ohore gose dena puzten diren bezala. Ustez maite gaituenaren sentimenduak gorabehera, geure sentimendu propioak ematen digu zinezko funtsa. Sentimendu horren galera, mingarria izan ordez, minik ezaren sentsazioa da; ezerez bada soilik. Huts bat. Askapen bat dela esango nuke. “Libre nago”, esango du maitasun katez inori lotu gabe dagoenak. Loturarik ez duena bakarrik da bere osoan maitatzeko libre. Dena galduz bere hutsera jaitsi den hura alegia. —Zerbait geratzen da hala ere —erantzun zion Artzubik Xeberoren etenari, burua apur bat jaso eta tximen artetik begiratuz. —Lana galtzeak larriago dirudi alde batera —ekin zion berriro Xeberok—. Esaten da lana dela gizakiaren oinarri; zeregin bati ekin zionean hasi zela gizakia pertsona gisa garatzen, tximu izatetik gizaki izatera igarotzen. Bizi nahiak edo bizi beharrak ez ezik, norbait izan nahiak bultzatzen omen gaitu lanera, zereginen batean aritzera. Antigoaleko gure arbasoek intxaur aleak eta haiek hausteko harri koskorrak biltzen eta pilatzen zituzten moduan, lanaren bitartez ondasunak sortzen eta pilatzen ematen dugu denbora. Funtsean intxaurrak batera eta pilatzera bideratzen dugu bizitza. Tximinoak gara azken batean, eta intxaur guztiak guretzat nahi ditugu, bizitza honetan pilatutako intxaur horiek guztiak hausteko eta jateko beste bizitza bat bagenu bezala, bigarren bizitzarik ez dagoela ondo jakin arren. Bildu dugun intxaur piloa zaintzeak arduratzen gaitu batik bat, eta beste tximuak gehiegi hurbildu ez daitezen guardian egoten gara. Intxaurrak pìlatzea eta inork jan ez ditzan zaintzea bihurtzen da gure zeregin, eta lanak izaten ditugu geure lana zaintzen. Intxaurren ugazaba garela uste, eta intxaurren gatibu bihurtzen gara. Geure lanaren eta ondasunen menpeko, gure baitariko tximinoak gara. Lanarekin garaituko ginelakoan, eta lanak garaitu gaitu.

plantako, dotore. Bertsolariak idazle<B59 / 201

Ustez maite gaituenaren sentimenduak gorabehera, geure sentimendu propioak ematen digu zinezko funtsa. Sentimendu

—Hala ere, zerbait geratzen da —erantzun zion Artzubik larri.

horren galera,

—Pentsa liteke maitasuna baino beharrezkoagoa dela itxaropena eta, hura galtzeak, etorkizun oso-osoa galtzeak bezain galera handia dakar —hasi zitzaion berriro ere Xebero—. Askorentzat beharrezkoagoa izango da behintzat. Politikariak, esate baterako, ez du maitasunik aipatzen hitzaldi handiosoan, baina suharki eta sinismen itxuran hitz egiten du itxaropenaz, misiolariak itxaropena aldarrikatzen du fedegabeen eta ogigabetuen artean; une zailak bizi ditugunean, itxaropena izateko aholkatzen digute ingurukoek, gaixorik larri dagoenari itxaropena aipatzen zaio… Dena galduta ezer gabe geratu denari ere, itxaropenari eusteko esaten zaio. Itxaropena omen da ekaitzaren eta hondamendiaren artean lanari tinko eutsiz itsasontzian geratzen dena azkenera arte. Poesia eta itxaropena, eta guztiek abesten diote. Baina gezurra da hori guztia; kontu hutsala besterik ez. Itxarotearen pena besterik ez da itxaropena; pena itxarotea, egundo iritsiko ez den gero hobe baten erregutan. Oraina ez onartzea da itxaropena eta, ondorioz, errealitatetik ihes egin nahia. Ez dago ihesbiderik ordea; hondoa jo duzu. Biluzik eta bakarrik zaude munduaren aurrean, inolaz ere ezer gabe.

mingarria izan ordez, minik ezaren sentsazioa da; ezerez bada soilik. Huts bat.

—Zerbait geratzen da hala ere —esan zion Artzubik lehen baino larrituago, txima nahasiei alde batera egin eta aurreneko aldiz Xeberori aurrez aurre begiratuz. —Bai, zerbait geratzen da —erantzun zion Xeberok sosegu handiz—. Hemen gaudenok, Galduen Ostatuan elkartzen garenok, galeren bidetik iritsi gara hona. Etxea galdu dute batzuek, lana beste batzuek, edo maitasuna, ohorea edo izena bera… Guztiok galdu dugu zerbait, eta badira dena galdu dutenak ere, eta hementxe elkartzen gara dena galdutakoak geratzen dena aurkitzeko. —Hala ere, zerbait geratzen da —erantzun zion Artzubik larri.

202 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 203

fz#22

FELIX

B59>Bertsolariak idazle

ZUBIA

â&#x20AC;&#x153;

HASIERA EMANDA:

[Hegazkinean gindoazen oporretara. Azafata agertu zen zalapartaka eta ea bidaiarien artean sendagilerik bazegoen galdetu zuen. Ni lehen ikasturtea egiten ari nintzen eta baietz esan nuen.]

>

B59Bertsolariak idazle

MUNDURA ZERUAN SORTZEN fz#22

HASIERA EMANDA: Hegazkinean gindoazen oporretara. Azafata agertu zen zalapartaka eta ea bidaiarien artean sendagilerik bazegoen galdetu zuen. Ni lehen ikasturtea egiten ari nintzen eta baietz esan nuen. ivissa. Eivissa zen nire amets eta itxaropena. Medikuntza ikasten sei urte paseak nituen, apunteen letra txikiekin itsutu beharrean liburutegiko sagu bihurturik. Teoria aldetik ia dena jakitera iritsi nintzen, alferrikako diruditen gauza asko barne: Castleman-en zelulen kokalekua, sodio eta potasio ioien fluxua, Kayser-Fleischeren eraztunaâ&#x20AC;Ś Eskuak zertarako ziren ez nekien ordea. Klase luzetan sarturik, praktiken garaian ikusle soil bihurtuta, beren burua jainko txikitzat zeukaten medikuei begira. Txalo egitea bakarrik falta zitzaigun. Harrigarri badirudi ere, sei urte pasatu eta gero ez nekien puntuak josten, belaunak aztertzen edo bena bat kanalizatzen.

E

Baina azkeneko urtea izan zen okerrena. Behin karrera bukatuta, espezialitatea egin ahal izateko, oposizio bat gainditu beharra zegoen. Oposizio horretara lau mila mediku inguru aurkezten ginen, bi mila plazarengatik borrokan. Ahalik eta ondoen gelditu beharra zegoen gainera, nahi zen espezialitatea lortzeko behintzat. Hala, garuna mila datuz betea neukan, erlauntza erlez bezala, galderak memorizatzen orduak eta orduak pasatu ondoren. Mundutik aldendua egon nintzen hilabetetan, klausurako fraideen gisan, testak Biblia bihurturik, bidaia baino hamar egun lehenago azterketa egin arte. Horregatik egiten nuen amets Eivissarekin. Toki lasaia nahi nuen, eguzki eta hondartzekin, ezagun batek dioen moduan alferren zelaian etzan eta bertan egoteko, gorputza atsedenean eta burua hutsik. Eta zergatik uka, parranda pixka bat ere egin nahi nuen, aspaldiko denboretan tabernen usaina ataritik bakarrik sumatu ondoren. Ideia horrekin igo ginen hegazkinera Xabier eta biok. Koadrilako laguna nuen Xabier, lanik gabe geratu ondoren, nirekin bidaiara zetorrena. Hark ere burua garbitu nahi zuen eta arima piztu, azken bolada txar bati amaiera emateko. Sarri zioen moduan, aspaldi hartan Murphy-ren lege guztiak betetzen ari ziren harengan.

208 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 209

Airean ordu erdi bat generaman hegazkinean kanpai hotsa entzun zenean. Hasieran ez nion kasurik egin, garrantzirik gabeko zerbait izango zelakoan. Baina mezua garbia zen: “Jaun-andreok, larrialdi bat dugu hegazkinean. Zuen artean medikuren bat balego, azafatengana joateko eskertuko Beti izan diet errespetua hegazkinei. Estatistikek garraiobiderik seguruena dela dioten arren, aireratzean sabelean sortzen zaidan zurrunbiloa ez da gauza fisikoa bakarrik. Eta hainbeste jende elkarren gainean ikusteak ere klaustrofobia pixka bat sortzen dit, inurritegi batean sarturik bageunde bezala. Egun hartan ere hala izan zen: jendea jendearen ondoan, sarreran elkarri bultzaka, eskukotik izena besterik ez duten maletak gorde nahian. Aireratu ondoren ere ez nintzen asko lasaitu: lainoen kotoi zuria besterik ez ikusteak ez zidan onik egiten. Airean ordu erdi bat generaman hegazkinean kanpai hotsa entzun zenean. Hasieran ez nion kasurik egin, garrantzirik gabeko zerbait izango zelakoan. Baina mezua garbia zen: “Jaun-andreok, larrialdi bat dugu hegazkinean.

210 / B59>Bertsolariak idazle

Zuen artean medikuren bat balego, azafatengana joateko eskertuko genioke. Mila esker”. Ezertan pentsatzeko astirik izan baino lehen, Xabier zutitu eta “hemen, hemen” esanez hasi zen. Jo eta txikituko nuen. Bidaiari guztiak niri begira zeuden, heroien gisan zutitu eta arazoa konponduko nuelakoan. Segundo batzuez zain gelditu nintzen, ea benetako medikuren bat agertzen zen. Baina ez zen halakorik gertatu. Haren lekuan azafata azaldu zen medikua al nintzen galdetuz. Ezetz esan nahi nion, edozer gauza bota, igeltsero nintzela, esaterako. Xabierrek berriz ere ahoa ireki zuen, eta ahoa irekitzearekin batera, hanka sartu, baiezkoa eman ziolako: “eta ona gainera”. Ez nuen beste erremediorik izan. Zutitu eta azafataren atzetik abiatu nintzen, urkamendira doan gatibuaren gisan. Izerdi hotza bizkarrean behera, zangoak dardarka, ahoa lehor, inoiz baino traketsago nabarmentzen nuen neure burua. Kabinara sartu nintzenean lurrean etzanda emakume bat aurkitu nuen. Gaztea oraindik hogeita hamar urte pasatxo izango zituen. Eta bere sabelalde haziak adierazten zuenez haurdun zegoen. Baina haren ezaugarririk nabarmenena bere begien indarra zen. Begi marroiak zituen, argi berezia zerien, inoiz ikusi ez nuen kemena zuen begirada hark. Ezer galdetzeko denborarik gabe, edo ez nintzen gauza izan, urak bota zituela esan zidan, kezkaturik baina lasai. Izenaz galdetu nionean, Montse erantzun zidan, eta galdera gehiagorik egin baino lehen, Mallorcakoa zela gehitu, eta haurra izateko asmoz etxera zihoala. Kalkuluak gaizki eginak zeuden nonbait, eta uste edo behar baino hamabost egun lehenago zetorren haurra. Urduritasuna areagotu zitzaidan, zangoak dantzan hasi, makurtuta egotetik ia lurretik altxatzeraino. Nik lagundu beharko nion beraz haurra izaten, ez baitzen inguruan beste inor.

genioke. Mila esker”. Ezertan pentsatzeko astirik izan baino

Ikasiak gogoratzen saiatu nintzen, erditzearen pausoak esaterako, edo haurraren errotazio prozesua. Atal bakoitzak konplikazioa zekarren atzetik, eta gero eta urduriago nengoen. Montsek zerbait igarriko ote zidan, lasaitzeko esan baitzidan, hura ez zela gaixotasun bat, eta mendeak zeramatzala gertatzen, medikuak izan baino lehen ere bai.

lehen, Xabier zutitu eta “hemen, hemen” esanez hasi zen.

Ondo zegoen norbaitek lasaitasunari eustea behintzat. Txoko txiki bat prestatu eta bertara eraman nuen. Hegazkineko botikinak milaka traste zituen, baina balio zuen ezer gutxi, guraizeak izan ezik. Montsek zangoak zabaldu zituenean haur baten kalparra ageri zen. Buruz zetorren behintzat; konpli-

Bertsolariak idazle<B59 / 211

Kabinara sartu nintzenean lurrean etzanda emakume bat aurkitu nuen. Gaztea oraindik hogeita hamar urte pasatxo izango zituen. Eta bere sabelalde haziak

zen, jakina, baina oso labaina, gantzaz igurtzi balute bezala. Maindire bat hartuz odola eta gainerako zikinak garbitu nizkion, eta bien bitartean haren arnasa nire besagainen artean nabaritzen nuen.. Montseren gainean jarri nuen, eta haren begien indarra aldatu ez bazen ere, bai haren adierazpena, gozotasunaren ispilu baitziren. Naturaren misterioa nuen aurrean, bizitza batek bestea sortzen duenekoa, katea eten ez dadin, mailaz maila.

adierazten zuenez haurdun zegoen. Baina haren ezaugarririk nabarmenena bere begien indarra zen. Kontrakzioak ugalduz

Begi marroiak zituen,

hasi ziren orduan, eta

argi berezia zerien,

haiekin batera,

inoiz ikusi ez nuen

erdiminak. Han ez

kemena zuen

zegoen epiduralik,

begirada hark. Ezer

suerorik eta bestelako

galdetzeko denborarik

ezer; izadia, Montse

gabe, edo ez nintzen

Kontrakzioak ugalduz hasi ziren orduan, eta haiekin batera, erdiminak. Han ez zegoen epiduralik, suerorik eta bestelako ezer; izadia, Montse eta hirurok bakarrik geunden. Laurok, barkatu, haurra ere han baitzegoen.

eta hirurok bakarrik

gauza izan, urak bota

geunden. Laurok,

zituela esan zidan,

Eta miraria hasi zen. Haurraren burutxoak kanporantz egin zuen, Montseren oihu handi batekin batera. Orduan bukatu ziren haren minak, berehalakoan haurra osorik irten zelako. Han neukan neure besoetan, erabat bustirik, aurpegiaren kolore urdina eta odolaren gorria nahastuz. Azala beroa

barkatu, haurra ere

kezkaturik baina

han baitzegoen.

lasai.

kazioen atal bat bazter nezakeen. Ez beldurra ordea, jaiotzea berehalakoa zelako, lurretik bost mila metrotara.

212 / B59>Bertsolariak idazle

Zilborresteaz zerbait egin behar nuela bururatu zitzaidan. Garunaren zokoetan gorderiko datuak sortu ziren bat-batean, pausoak hor zeuden behintzat, gidaliburu batean bezala. Zapaten lokarriak erabiliz, zilborretik hamar zentimetrotara lotu nuen lehenengo, eta beste hamar zentimetrotara ondoren, bien artean mozteko gero. Eskuek zerbaiterako balio zidaten behintzat. Haurra hartu eta maindire garbi batean bildu nuen gauzarik txikienen handitasuna miretsiz. Montseri eman nion, eta bi pertsona ez baizik bakarra zirela iruditu zitzaidan. Karena zetorren azkenik. Inongo indarrik gabe irten zen, liburuek zioten moduan, nire dardarak agortzen ziren bitartean. “Eskerrik asko” entzun nuen. Montse zen, aurpegia bare-bare, hura guztia gertatu ez balitz bezala. Haurraren izena galdetu nion orduan. “Tanit”, erantzun zidan berak, “ugalkortasunaren jainkosa balear kulturan”. Bizitzaren metafora zen kontu hura guztia niri tartean tokatu beharra ere! Handik ordu erdira lur hartu genuen Mallorcan. Anbulantzia bat zain zegoen ordurako, benetako mediku batekin, eta Montse eta Tanit hartu zituen. Irribarrez agurtu ninduen, eta bisita egitera joateko esan zidan. Hala egin nuen hurrengo egunean, Eivissako hondartzak baztertu eta Tanit berriz ikusi nuenean, eta besoetan hartu, mediku izateko grina berpiztu zitzaidan, hainbat urtetako ikasketek ezkutaturik zutena. Handik bi urte barru neskato baten argazkia jaso nuen etxean. Haren bi begiek indar berezia zuten, kolore marroizkoak ziren gainera. Lehendik ikusiak nituen nonbait, hegazkin baten barnean oker ez banengoen. “Musu bat” zegoen idatzirik atzean, euskara hutsean. Nire logelan daukat argazkia, batere markorik gabe. “Benetako” mediku egin naizenean, une txarretan begiratzen diot, nire tristuren pozgarri eta ametsen pizgarri.

Bertsolariak idazle<B59 / 213

HASIERA EMANDA:

pm#23

B59>Bertsolariak idazle

PERU

“

[Kafesnea ordaindu, zigarroa piztu, bueltak eskuan hartu eta alde egin zuen telefono mugikorra barraren gainean utzita. Ateraino atera nintzen baina ez nuen ikusi. Itzuli batzuk egin nituen eskuan mugikorra nuela, eta poltsikoan sartzea erabaki nuen. Lanera autobusean nindoala jo zuen lehen aldiz. Jendeak begiratu egiten zidan eta “Zein da?” galdetu behar izan nuen. ]

MADALENA

>

B59Bertsolariak idazle

ORAINDIK BEGIRATZEN DIOT pm#23

HASIERA EMANDA: Kafesnea ordaindu, zigarroa piztu, bueltak eskuan hartu eta alde egin zuen telefono mugikorra barraren gainean utzita. Ateraino atera nintzen baina ez nuen ikusi. Itzuli batzuk egin nituen eskuan mugikorra nuela, eta poltsikoan sartzea erabaki nuen. Lanera autobusean nindoala jo zuen lehen aldiz. Jendeak begiratu egiten zidan eta “Zein da?” galdetu behar izan nuen. “laister nekatzen gaitu iraunkor denak,(…) gu, noraezerako aldaketa betierekoan, haize arimak eta xaboi ponpak, denborari lotuak, eta iragankorrak” Herman Hesse, “In Sand geschrieben” Esaldia bukatzerako beste aldean nengoen. eroa. Itzelezko bero sendo eta umela. Hori izan zen lehenengo sentipena. Ingurura begiratu eta lautada zabal eta siku bat. Dena leku siku, dena zabal. Hodeiertzaren marra bueltaka nire inguruan, eta beste ezer ez. Lurra siku. Gainean eguzkia, sekula ikusitakoa baino handi eta bortitzagoa. Eta eskuan telefono mugikor bat. Begira geratu nintzaion, eta orduan jabetu nintzen. Berau izan zen nire ate, berau egoera hartara heltzeko amildegi. Begira geratu nintzaion.

B

Mingain bero eta erraldoi batek jotzen ninduen. Dezente arin konturatu nintzen han ez zegoela ihesbiderik. Zertarako borrokatu arrazoiaren aurka. Alferrikakoa da arrazoiari kontra egitea. Arrazoia bera onartzea, jadanik, edozein borroka galtzea da. Lurra beilegi, zerua urdin, oso urdin, urdinegi, eta lurra eta zeruaren artean marra bat. Gainean eguzkia, bai. Eta neure azkena han inguruan nonbait. Eta mingainaren sendoan eta beroaren itolarrian eta marra artean, brrr, esku telefonoak dardar, eta piribi-piribi. Arnasa. Atea zabaltzen ari zen. Amildegi bat, ihesbide bat. “Zein da?”. Auto batean, atzeko aldean jesarrita. Andre bat alboan. “Parisera eraman dute”. Bolantean gizon bat eta beste mutil gazte bat gidarikide. “Ume, noizbait gertatu behar zuen” andreak, tristuraz, edo etsipenez. Nik telefono mugikor bat eskuan, eta gorputzean zehar hedatutako dardara bat. Ezpainek dardar, begiek dardar. Gidaria serio, harrizko, aurrera begira. Gidariki-

218 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 219

Mingain bero eta erraldoi batek jotzen ninduen. Dezente arin konturatu nintzen han ez zegoela ihesbiderik. Zertarako deak ukabila gogor bi jarlekuen artean. Autoan musikarik ez. Eta kanpoan zirkulazio seinaleak frantsesez. Bidearen beste norabidean karabana geldo eta amaigabeko bat. Gure norabidea ia-ia hutsik. Bestean autoak geldi edo ia geldi. Askok eta askok auto gainean tramankulu pilo bat, eta gidari gehienek azala ilun antzekoa. Alboko andrearen tristura presentzia ikaragarri bat moduan han nire ondoan. Gidarikidearen ukabil gogortuak esku frenuari kolpe. Gidaria, artean, harrizko, bidearen gogortasunari amorruz so. Eta andrearen ondoko poltsatik pipi-pipi. Telefonoa hartu eta ahots mehe bat beste aldean, eta andreak “bai, eskerrik asko, baina benetan, geratu hor, ez etorri (…) baietz ba, geratzeko hor, han ezingo duzue ezer egin eta (…) bai, eskerrik asko…”. Eta arnasa sakon hartu andreak. Nik, ordurako, begiak busti. Ezpainek dardar. Gidarikidearen jarlekuak ere dardar. Eta errepidearen beste aldean karabana, eta gurean seinale frantsesak ziup-ziup atzerantz. Barrenak barrenean kabitu ezin, eta orduan esku telefonoak brrr, eta piribi-piribi. Alboko andreari kontuz begiratu, eta nik “zein da?”.

borrokatu arrazoiaren aurka. Alferrikakoa da arrazoiari kontra egitea. Arrazoia bera onartzea, jadanik, edozein borroka galtzea da. Lurra beilegi, zerua urdin,

Mahaiaren bestaldean andre beltzaran bat, txikia eta zabala, eta alboan gizon oso nagusi bat. Andreak aitonari jaten laguntzen dio. Ezkerrera begiratu eta amona bat, txikia eta ximela, xelebrea. Behera begiratu eta berakatz zopa, plater zahar eta higatu batean. Esku batean mugikor bat, bestean tenedorea. “Coma, Anton” diotso beltzaranak aitonari, eta honek ezetz. Nekatu itxura dauka. Alboko amonak isilik jarraitzen du, berakatz zopa koilarakada txikitan jaten. Sukaldea zaharra da berez, baina berrituaren freskura dauka, baina zaharraren usain zaharrak, eta bainak ondoren, patatekin, mahaiaren erdiko ontzian. Aitonak bigarrengoz ukatzen du beltzaranak ahoratzen dion koilarakada, eta beltzaranaren aurpegiak etsipena islatzen du. Amonari begiratzen dio, sorbaldak altxatuz, eta honek ezezko moduko bat egiten dio, utz diezaiola alegia. Aitonak altxatu egin gura duela murmuratzen du, sofan jesarri gura duela. Beltzaranak besapetik heldu eta sukaldetik irteten laguntzen dio. Amonarekin geratzen naiz bakarrik. Amonak koilara albo batean uzten du, eta leihotik begiratzen du. Aaaiii itxurako hasperen batek egiten dio ihes, tristuraz eta oroiminez betetako hasperen bat. Lehenengoz konturatzen naiz itxi usaina dagoela giroan. Bitrozeramika berria da, armairuak zaharrak, lurreko baldosak ere bai. Telebista bat pizten dela entzuten da. Amona altxatu, plater bi hartu, eta askarantz abiatzen da. Bidean leihotik begira geratzen da, platerak eskuan dituela. Telebistatik diote IRAren erabakiak esperantza erein duela Irlandan. Telebista urrun dago amonak leihotik begira jarraitzen duen bitartean. Telebistaren urruntasunak ez du ezertan laguntzen. “Tápese, Anton” entzuten da hurbiletik. Eta berakatz zopari begira geratzen naiz, eta plater zahar eta higatu-

220 / B59>Bertsolariak idazle

ari. Noizbait loreak zituela marraztuta ondorioztatzen dut. Esku telefonoak brrr egiten du, barkamena eskatzen lez begiratzen diot leihotik begira jarraitzen duen amonari. Amonaren lepoari. Piribi-piribi. Banoa. “Zein da?”.

oso urdin, urdinegi, eta lurra eta zeruaren artean marra bat. Gainean eguzkia, bai. Eta neure azkena han inguruan nonbait. Eta mingainaren sendoan eta beroaren itolarrian eta marra artean, brrr, esku telefonoak dardar, eta piribi-piribi. Arnasa.

Neska bat alboan jesarrita, krema koloreko sofa batean. Aurpegikera serioa du. Tabako pakete bat du esku artean. Etengabe mugitzen dihardu, artega bezala. “Zuk ez duzu bionagatik ezer egiten” esaten du, tabako paketeari begira diharduen bitartean. “Zuri berdin zaizu guztia” jarraitzen du. “Orain ere, zergatik hartu behar zenuen telefonoa gauza garrantzitsu bat erabakitzen ari baginen?”. Etsita eta triste eta zerbait gehiago dago neska hau. Muturra okertzen du, eta tristurak utzi eta haserrea hartu duela dirudi. “Ez dakit zertarako hitz egiten dizudan honetaz berriz ere”, eta paketea zabaltzen du. “Benetan, ez dakit zertarako”. Pareko kristalezko mahaitik metxero bat hartzen du. “Eta gainera ez dirudi ezer esan behar duzunik”. Miserable sentitzen hasia naiz. Neskak hasperen egiten du, edo putz, edo biak batera. Zigarroa pizten du, eta badirudi, film zaharren hasieretan lez, lehenengo uneak nola erretzen diren entzuten dela. Neskak leihora begiratzen du. Ezinegonak sofan ito nahi nau. Eta honezkero neskaren aurpegiera apur bat erlaxatuko dela dirudi, eta beste zupada bat jotzen dio zigarroari, begiak erdizka zabalik edukiz. Isiltasuna lodi dabil salako bastidoreen artean. Honek, azkenetako eszena bat izan behar du. Urduri nago, mundua nire berben zain begira banu lez. Une bakoitza ezina da. Esku telefonoari begiratzen diot. Eta neskari, beldurrez bezala. Beste nonbait izan, beste norbait, besterik ez nuke nahi. Eta telefonoari begiratzen diot, gogoarekin indar eginez. Baina ezer ere ez, hormaren kontra nauka patuak, sofaren kontra. Altxatu egin behar dut. Altxatzen hasten naiz. Neskak, mugimenduak zela-

Bertsolariak idazle<B59 / 221

Mahaiaren bestaldean

Neska bat alboan

andre beltzaran bat,

jesarrita, krema

txikia eta zabala, eta

koloreko sofa batean.

alboan gizon oso

Aurpegikera serioa

nagusi bat. Andreak

du. Tabako pakete

aitonari jaten

bat du esku artean.

tatuta, begiratu egiten dit. Nazkaz begiratu. Beste nonbait eta beste norbait, besterik ez. Ezin diot begiradari eutsi, eta justu orduan brrr, eta piribipiribi aurretik esaten dut “zein da?”.

laguntzen dio.

Etengabe mugitzen

Ezkerrera begiratu eta

dihardu, artega

Koadro bati begira agertzen naiz. Koloretako koadrotxoz eginiko zelai bat dauka behealdean, eta zelai hartatik, edo haren atzetik, mendi urdin bat altxatzen da. Zeruan ilargi erdi bat dago, eta sei puntako izar bat, eta lau eguzki edo lau izar izan daitezkeen marrazkitxo batzuk. Koadroaz akordatzen naiz. Akordatzen naiz furgoneta batean zegoela marraztuta, Lilek alde egin zuen furgonetan. Eta akordatzen naiz Paul Klee-rena dela. Hala irakur daiteke koadroaren beheko aldean: “1915, Der Niesen, Paul Klee”. Eta “1915” irakurtzean otutzen zait, Hesse irakurtzean bezala, gizakiaren izatea osoa izan dela edo daitekeela beti. Ingurua aldatu egiten da, gizarteak eta sistemak joan-etorri egiten dira, baina eta gizakiak, funtsean, osotasunerako gaitasun berberak ditu orain eta beti. Honek lasaitu egiten nau. Alboan Paul Kleeren koadro gehiago daude. Gelan beste bost edo sei koadro daude. Eta erdian mahai distiratsu eta luze bat. Mahaiaren inguruan zortzi-hamar lagun gorbatadun, eta mahaiaren beste puntan, ni nagoenetik beste puntan, guztietan zaharrena dirudien gizon bat. Presentzia sendoa du. “Ez dugu beste irtenbiderik” esaten du ezkerraldeko batek, “enpresa hori erosi egin behar dugu, bestela eskualde guztiko lidergoa galduko dugu”. “Oso arriskutsua da” erantzuten du eskuma aldeko beste batek. “Ez dugu beste irtenbiderik” errepikatzen du ezkerrekoak. “Oso arriskutsua da” eskumakoak. Neu ere gorbata jantzita nagoela konturatzen naiz. Parean orri bi ditut. Batek “Bilerako akta” dio, “Aurrekontuen aurkezpena” besteak. Eta ezkerraldekoak arrazoi komertzialak eta eskumakoak arrisku ekonomikoak errezitatzen jarraitzen duten bitartean, Paul Kleeren koadroei begira geratzen naiz. Ez dut ulertzen nola litezkeen koadro horiek hemen, gorabehera gorbatatuen arteko zenbaki dantzan. Mahai distiratsu eta luzeari erreparatzen diot, haren gainean dauden paperei, bertako gizonen larruzko jarlekuei. Zurruna igartzen dut gela honetan bueltaka. Hotza eta analisia. Ordena eta helburu finkoak. Urrun daude Kleeren kolore bigunak. Urrun haren eguzkiak edo izarrak eta haren umetako lorategiak. Guztiz lekuz kanpo eta traidore sentitzen naiz gela honetan. Eta mahaiaren beste puntako gizon edadetuari erreparatzen diot. Jarlekuan apoiaturik eta lasai nabari dut. Guztiz hemen ez balego lez. Baina guztiz han iruditu barik. Eta sumatzen dut bera dela koadroen eta akta horien arteko zubia. Baina eta zer? Traidore sentitzen jarraitzen dut. Eta bat-batean ezkerreko aldeko lehengo gizonak begiratu egiten dit, eta “zuk zer uste duzu?” erasotzen dit. Diana naiz bat-

amona bat, txikia eta

bezala. “Zuk ez duzu

ximela, xelebrea.

bionagatik ezer

Behera begiratu eta

egiten” esaten du,

berakatz zopa, plater

tabako paketeari

zahar eta higatu

begira diharduen

batean. Esku batean

bitartean. “Zuri

mugikor bat, bestean

berdin zaizu guztia”

tenedorea. “Coma,

jarraitzen du.

222 / B59>Bertsolariak idazle

batean. Brrr egiten dit esku telefonoak. Beste eskuarekin eskusatzeko keinua egiten dut. “Zein da?”. Barra baten parean. Esku batean telefonoa eta bestean pintxo bat, perretxiko eta pernilduna. Haginkada bat ematen diot pintxoari. Jendeak, denboran zehar, asmakizun ederrak egin dituela otutzen zait. Egarri apur bat. Telefonoa barran utzi eta pareko ur basoari ebatzen diot trago luze bat jotzeko. Ingurura begiratzen dut. Ni neu alkandora zuri batekin nago. Alboko leihoaren eta atearen artean haize bolada atsegin bat dabil hara-hona. Kanpoan eguzki eder bat ondorioztatzen dut. Pintxoa amaitzen dut, eta historia guztiko gizateria nik pintxo hau jan dezadan existitu dela pentsatzen dut. Ur basoa amaitzen dut, eta minutuko lauzpabost taupada baino ez ditudala iruditzen zait. Arrazoirik gabeko poz sosegatu batek hartzen nau. Kafesne bat eskatzen dut, baileys tanta batekin. Haizearen eta zuhaitzen arteko dialektika entzuten da leihotik, eta beste haize boladatxo bat paseatzen da tabernan zehar. Kafesnea edaten dut. Eskuak poltsikoetan sartzen ditut, ea dirurik eta tabakorik ba ote dudan. Bat eta beste. Zerbitzariari ematen diot billetea, eta metxeroa eskatzen diot albokoari. Begira izan dudala igartzen diot. Zigarroa pizten dut, eta lehenengo zupadari leihotik begira eusten diot ahoan. Zerbitzariak bueltak ematen dizkit. Kale horren, eguzki horren, une honen gogoz ematen dut buelta erdia. Aurkitu dut. Telefonoa barra gainean utzi eta alde egiten dut.

Anton” diotso beltzaranak aitonari, eta honek ezetz. Nekatu itxura dauka. Alboko amonak isilik jarraitzen du, berakatz zopa koilarakada txikitan jaten.

Bertsolariak idazle<B59 / 223

fp#24

FREDI

PAIA

B59>Bertsolariak idazle

â&#x20AC;&#x153;

HASIERA EMANDA:

[Detektibe gisa ere kasu errazenetatik hasi ohi da bat. Nire lehen kasua apaiz bat izan zen.]

>

B59Bertsolariak idazle

NIRE LEHEN KASUA fp#24 HASIERA EMANDA: Detektibe gisa ere kasu errazenetatik hasi ohi da bat. Nire lehen kasua apaiz bat izan zen. otzainak agindu legez Aziruma erretorearen sakristia aurrean aparkatu nuen nire c15a. Bariku arratsaldea zen eta ez nekien zehazki zer ordutan irtengo zen harrapakina. Beraz, Bapatean 04 liburua irakurtzeari ekin nion begi batekin, bestearekin Aziruma jauna agertu beharreko atea kontrolatzen nuen bitartean. Aurkibidean haren izena agertuagatik, nire bertsolari gustukoenaren bertsorik azaltzen ez zela ohartu nintzen une berean ireki zuen atea erretoreak. Haren baserriraino jarraitu nion. Bertan ordu erdi pasatu zuen, eta berriro irteterakoan ez zegoen aitaren semerik ezagutuko zuenik. Eskerrak ni amaren semea naizen. Sekulako naufrago itxura zeukan: Saski berri jartzen zuen kamiseta zulatua, maia berdeak, larruzko txupa eta abar ezin luzeagoa. Hori horrela izan ez bazen, urka nazazue bertan. Haren baserritik herrira jarraitu nion berriro. Ez zen batere erraza haren atzetik ibiltzea: semaforo gorri guztiak berdetzen zitzaizkion. Azkenean estankoaren ondoan aparkatu zuen une batean, eta sartu-irten arin baten ostean (ez saiatu mesedez bigarren zentzurik aurkitzen), herriko gazteak biltzen ziren tabernan sartu zen. Haren itzala nintzenez, taberna horretan sartu behar nuen, berriz ez irteteko arrisku handia nuela banekien arren. Ez bertako gazteek hilko nindutelako, behin sartuz gero tabernetatik irteteko dudan ezintasun patologikoagatik baizik. Taberna izkinan zegoen erretore bihurria. Mairu itxurako mutil argal baten ondoan eserita, barrez lehertzen. Zigarroa pasatu zion mutilak Aziruma jaunari eta “aurreko asteko mandanga baino zati bat hobea da hau” esan zion. “Zigarro horrek badu haxixa baldin ez banago gor”, pentsatu nuen nire kolkorako. Lau ordu pasa eman genituen taberna zulo hartan, sekulako patxaran mozkorra harrapatu eta hango guztiei kontatu nien detektibea nintzela eta gotzainak eskatu zidala bla, bla, bla… Jendeak barre baino ez zidan egiten (ke arteko galaxia urrun batetik kopla zaharrak etengabe kantatzen zebilen erretoreak salbu) eta isilik geratu nintzenean beste bat kontatzeko eskatu zidaten. Bat-batean erlojuari begiratu eta ziztu bizian alde egin zuen harrapakinak. Nik haren atzetik, jakina. Herriko gaztetxera heldu ginen. Bertso saioa zegoela argitu zidan ate inguruan zegoen neska eder batek. Sartzera nindoala koadrila bitxia irten zen oihuka: “Joxeren, Sebastianen eta Hiztegi Errimatuaren izenean! Lotsagarria! Hori

G 228 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 229

Beraz, Bapatean 04 liburua irakurtzeari ekin nion begi batekin, bestearekin Aziruma jauna agertu beharreko atea da hori azal gogorra! Apologia! Droga! Nik ere kantatu nahi dut!â&#x20AC;?, eta gogorragoak esanez. Bertsozale kualifikatuak izeneko sektakoak zirela konturatu nintzen haien silabak zenbatzeko abakoei begira. Beldurtzen hasi nintzen. Barrura sartu eta dozenaka zapaztoren artean nire susmorik okerrenak baieztatu ziren. Ez zegoen Hitzetik Hortzerako kamerarik, Bertsozale Elkarteak ez zuen inor bidali saioa grabatzera, ez zegoen dudarik. Kalera irten nintzen, mugikorra hartu eta gotzainaren bihotza geldi ez zedin eskatu nion Euskalteli. â&#x20AC;&#x153;Bai, gotzain jauna, arrazoi zenuen, Zaharrak Berri Xou entzutera joaten daâ&#x20AC;?.

kontrolatzen nuen

To be continuedâ&#x20AC;Ś

gustukoenaren

bitartean. Aurkibidean haren izena agertuagatik, nire bertsolari

bertsorik azaltzen ez zela ohartu nintzen une berean ireki zuen atea erretoreak. Haren baserriraino jarraitu nion.

230 / B59>Bertsolariak idazle

Bertsolariak idazle<B59 / 231