8
17-18 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2022 | ΝΗΣΙΔΕΣ
Μελετώντας τη νεοελληνική λογοτεχνία ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗ
ι φιλολογικές μελέτες, ειδικά σήμερα που έχουν επεκταθεί στις πολιτισμικές σπουδές και στις διάφορες άλλες συναφείς ανθρωπιστικές επιστήμες, όχι μόνο ξαναδιαβάζουν κείμενα και συγγραφείς με νέα πρίσματα, αλλά και συμβάλλουν στη διαμόρφωση του Κανόνα. Από το δημοτικό τραγούδι ώς τον ποιητικό λόγο του 20ού αιώνα κι από τον Ροΐδη μέχρι τη λογοτεχνία τεκμηρίων, η διερεύνηση έργων και τάσεων ανακινεί τον προβληματισμό για το πώς και το τι της λογοτεχνίας. ● Κώστας Βούλγαρης, «Η δικιά μας Ελένη. Ψηφίδες και πρόσωπα της σύγχρονης ποίησης» (Εκδοτική Αθηνών). Πρόκειται για ένα δοκίμιο πάνω στην ιστορία της νεοελληνικής ποίησης, όπως αυτή πορεύτηκε στον άξονα της νεωτερικότητας. Με εναρκτήριο λάκτισμα τον Διονύσιο Σολωμό και πυλώνες τον Κωνσταντίνο Καβάφη, τον Νίκο Εγγονόπουλο και τον Ηλία Λάγιο, διερευνάται η δύο αιώνων ποίηση, άλλοτε ως καθεστωτική κι άλλοτε ως παρεκκλίνουσα παραγωγή. Από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους ώς το κομβικό 1989 (αλλά και μετά), ο δοκιμιογράφος επιχειρεί μια συνολική θέαση και ερμηνεία του ποιητικού Κανόνα. ● Παντελής Μπουκάλας, «Ο έρως και το έθνος. Οι φυλές, οι θρησκείες και η δημοτική ποίηση της αγάπης. Α’. Ελληνες, Βλάχοι, Μαύροι, Αρβανίτες, Τούρκοι» (Αγρα). Ο μελετητής-φιλόλογος και ποιητής συνεχίζει την «Εγκυκλοπαίδειά» του για το δημοτικό τραγούδι, εστιάζοντας στις ερωτικές σχέσεις που αυτό σκιαγραφεί μεταξύ Ελλήνων/Ελληνίδων και αλλοεθνών, όπως ήταν οι Βλάχοι, οι Αρβανίτες, οι Σαρακηνοί, οι Τούρκοι. Εκεί αποδεικνύεται ότι η δημοτική ποίηση είναι πιο θαρραλέα, καθώς σπάει τα εθνοκεντρικά ταμπού και αναδεικνύει το ερωτικό στοιχείο ως δεσμό ανθρώπου προς άνθρωπο, πέρα από εθνικές και θρησκευτικές αγκυλώσεις. ● Ερη Σταυροπούλου, «Η νεοελληνική ποίηση και το Εικοσιένα. Διάλογος με την Ιστορία» (Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών/Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών).
Ανοιχτό Βιβλίο
Μ. ΦΑΪΣ
Ο
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ
ΜΙΣΕΛ ΦΑΪΣ
Αναγνωστική πυξίδα για το 2022 B΄ ΜΕΡΟΣ Προτάσεις, ταξινομήσεις, επισημάνσεις Ξαναπιάνοντας το νήμα από το προηγούμενο Σάββατο της επισκόπησης τίτλων της χρονιάς που εκπνέει, ο Γ. Ν. Περαντωνάκης (διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου) μας παρουσιάζει πρόσωπα και βιβλία από το Νεοελληνικό Δοκίμιο και η Αργυρώ Μαντόγλου (συγγραφέας, μεταφράστρια και βιβλιοκριτικός), η Ελενα Μαρούτσου (συγγραφέας και βιβλιοκριτικός), ο Γιάννης Καλογερόπουλος (βιβλιοκριτικός και βιβλιοφιλικός blogger, No14me) και, τέλος, ο Κώστας Καρακώτιας (αρθρογράφος και βιβλιοκριτικός) από την ενότητα Ιδέες. Ο υπεύθυνος του Ανοιχτού Βιβλίου και οι συνεργάτες του σάς εύχονται Καλά Χριστούγεννα με υγεία, σθένος, αγάπη και «ανοιχτά» βιβλία. Ο βιβλιογραφικός απολογισμός της χρονιάς ολοκληρώνεται στο τρίτο μέρος με μια λογοτεχνική έκπληξη.
Στα διακόσια χρόνια μετά την Επανάσταση του ’21 η ποίηση δεν έπαψε να αντλεί από αυτό το εθνικό ορόσημο πρόσωπα, γεγονότα και ιδέες, ώστε αφενός να επαναπροσεγγίσει την Ιστορία μας κι αφετέρου να συνομιλήσει -μέσω της εθνεγερσίας- με την εποχή του εκάστοτε ποιητή. Από την ποίηση εν όψει του Αγώνα και τις σολωμικές και μετασολωμικές απόπειρες μέχρι τη γενιά του Παλαμά, τη γενιά του ’30 και τη μεταπολεμική περίοδο, οι ποιητές έβλεπαν το ’21 μέσω του ορίζοντα προσδοκιών που η εποχή τους δημιουργούσε. ● Χρήστος Δανιήλ, «Ολα δεν τα ’χω πει... Η “Αντίστροφη αφιέρωση” της Μάτσης Χατζηλαζάρου» (Αγρα). Με αφορμή την τελευταία σημαντική ποιητική σύνθεση της Μάτσης Χατζηλαζάρου, ο μελετητής δεν ανιχνεύει μόνο τη σχέση της με τον Ανδρέα Εμπειρίκο (συν ολίγη Μαργκερίτ Γιουρσενάρ), αλλά κυρίως την ποιητική διαδρομή της ίδιας της ποιήτριας, από την αρχή έως τα τελευταία της στάδια. Μέσα από αρχειακό υλικό, ιστορικές λαβές και διακειμενικές αναφορές επιχειρείται μια συνολική πλοήγηση στο έργο της Μ. Χατζηλαζάρου, μια επανασύσταση του εργοβιογραφικού της στίγματος. ● Θανάσης Χατζόπουλος, «Η στάση του πελαργού» (Στερέωμα). Ως ποιητής με πείρα και αυτοσυνειδησία ο Θ. Χατζόπουλος καταθέτει μικροδοκίμια που αποστάζουν συμπεράσματα από την ποιητική ενασχόλησή του. Με μικρές προσεκτικές σκέψεις, στοχάζεται πάνω στη γλώσσα, τη χρήση των σχημάτων λόγου, τη χωρική μορφή του ποιήματος, την πυρηνική πυκνότητά του, το ηλικιακό στίγμα του ποιητή, τη σχέση του στίχου με τις ιδέες κ.λπ. Επιχειρώντας αναλογίες πιο πολύ με τις θετικές επιστήμες, ο ποιητής-δοκιμιογράφος κάνει μικρά προσγειωμένα βήματα που ξεδιπλώνουν σκέψεις και ξεκλειδώνουν βιωματικά τα «μυστικά» του ποιητικού λόγου. ● Μαίρη Μικέ, «Ανθεκτική εκκρεμότητα. Ο μύθος της Πασιφάης σε νεοελληνικά λογοτεχνικά κείμενα του 20ού αιώνα» (Gutenberg). Συνέχεια στη σελίδα 10