24| 5| 2025
Α της Ι Ν Α ΘΡ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ
8
Από τα Τέμπη και μετά: μια νέα γενιά στον δρόμο Της ΜΑΡΙΝΙΚΗΣ ΚΟΛΙΑΡΑΚΗ Εκπαιδευτικός - Αλληλέγγυο Σχολείο Μεσοποταμίας
άρε με όταν φτάσεις» ήταν η φράση που σηματοδότησε τις μέρες που ακολούθησαν το τραγικό δυστύχημα των Τεμπών στις 28 Φεβρουαρίου 2023. Στη δημοσιότητα βρέθηκαν οι προειδοποιήσεις των εργαζομένων για ζητήματα σχετικά με την ασφάλεια των σιδηροδρόμων, που είχαν αντιμετωπιστεί με αυστηρές επιπλήξεις από τον αρμόδιο υπουργό με διαβεβαιώσεις για το αντίθετο, λίγες μέρες πριν από την τραγική κατάληξη. Ακολούθησαν ένα συλλογικό σοκ, ένας διάχυτος θρήνος αλλά και μαζικές κινητοποιήσεις και διαμαρτυρίες, ιδιαίτερα από τις νέες και τους νέους που ένιωσαν να πλήττονται περισσότερο. Μια γενιά που χαρακτηρίζεται παραιτημένη, απορροφημένη σε έναν εικονικό κόσμο συμμετέχει σε μία από τις πιο μαζικές διαμαρτυρίες της σύγχρονης Ιστορίας. Οι εικόνες με σχηματισμένα μηνύματα «Δεν ήταν ατύχημα», «οργή» κ.ά. με τις σχολικές τσάντες στα προαύλια των σχολείων γέμισαν τα κοινωνικά δίκτυα. Οι εικόνες αυτές δεν ήταν απλώς μεσοποίηση μια κίνησης διαμαρτυρίας, αλλά η ίδια η διαμαρτυρία, ένα γεγονός που δημιουργείται και συμβαίνει στο πρότυπο της διακίνησης πληροφορίας μέσα στα κοινωνικά δίκτυα. Δεν λένε πολλά λόγια, μακροσκελείς αναλύσεις και κείμενα που διατυπώνουν ρητά τα αιτήματα. Θα έλεγε κανείς, με έναν τρόπο ποιητικό επιχειρούν να δηλώσουν την παρουσία τους. Το παράδοξο είναι ότι η γενιά που έχει προκαλέσει ηθικό πανικό με την τραπ κουλτούρα, την εξύμνηση φτηνών ενστίκτων, κατηγορείται για βίαιες συμπεριφορές, ωστόσο διαμαρτύρεται χωρίς φωνές, με τελετουργία θρήνου, θέλοντας να διατηρήσει τη μνήμη, διεκδικεί δικαιοσύνη με έναν τρόπο υπαρξιακό. Φαίνεται ότι σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές των πλατειών και του Δεκέμβρη του ’08, η οργή που παραμένει εκφράζεται με έναν πολύ διαφορετικό τρόπο. Την οργή δεν την προκάλεσαν μόνο το ίδιο το δυστύχημα και η αδιαφορία της πολιτείας για την ασφάλεια των πολιτών στο όνομα του κέρδους, αλλά και η συγκάλυψη που ακολούθησε. Οι συγγενείς των θυμάτων έχουν δώσει όλα αυτά τα χρόνια έναν αγώνα μεθοδικό για να αποκαλύψουν στοιχεία με τον πιο επίσημο τρόπο που αναδεικνύουν την καταστροφή στοιχείων και γενετικού υλικού λίγες ώρες μετά. Πολλά ήταν και τα νέα άτομα που για πρώτη φορά συμμετείχαν σε μια πορεία με τα πανό των σχολείων τους, συγκροτώντας κάτι περισσότερο από μια συγκυριακή διαμαρτυρία.
ΕΙΔΙΚΗ ΕΚ ΔΟΣΗ ΤΗΣ «ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ»
«Π
2
24-25 Μαΐου 2025
| 24
|
Θρανία της αλληλεγγύης
«Με βλέπεις;» ο πρότζεκτ «Με βλέπεις;» ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2024 ως μια συνεργασία μεταξύ του χώρου τέχνης TAVROS και της εικαστικού Εύας Γιαννακοπούλου. Σε επιμέλεια της Μαντώς Ψαρέλλη, το πρότζεκτ προέκυψε από ένα αναγκαίο αίτημα ορατότητας γυναικών, μητέρων, εργατριών, κοινωνικών εθελοντριών, οι οποίες συνήθως υποεκπροσωπούνται. To «Με βλέπεις;» εστιάζει στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και στις ανάγκες της τοπικής κοινότητας του Ταύρου, συμμετέχοντας ενεργά στα κοινά μιας περιοχής η οποία έχει επιδείξει -και επιδεικνύει- αντιστάσεις και κοινοτικό πνεύμα. Πρόκειται για ένα εβδομαδιαίο δίωρο πειραματικό καλλιτεχνικό εργαστήρι με/για γυναίκες του Αλληλέγγυου Σχολείου Ταύρου1 που έχει επικεντρωθεί στο παρελθόν και το παρόν της περιοχής και στην κοινωνική, πολιτική και προσφυγική διάστασή της. Η έρευνα και οι δράσεις του εργαστηρίου επικεντρώνονται σε ιστορικά και κοινωνικά αφηγήματα τα οποία συχνά κατατάσσονται ως δευτερεύουσας σημασίας ή υποεκπροσωπούνται στη λεγόμενη «επίσημη ιστορική καταγραφή». Για παράδειγμα, ο ρόλος των εργατριών του Ταύρου και η συμμετοχή τους στην ανάδειξη της περιοχής ως κέντρου βιομηχανικής ανάπτυξης, οι πολιτι-
Τ
Εκδοση της «Εφημερίδας των Συντακτών» Μάιος 2025 ∆ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ
Σωτήρης Μανιάτης ∆ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
Σωτήρης Γούλατης ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΦΥΛΛΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟΥ
Τάσος Παππάς ART DIRECTOR
Λουίζα Καραγεωργίου
Παρά τις διαφορές στη μορφή, υπάρχει ένα νήμα που συνδέει τις κινητοποιήσεις του Δεκέμβρη του 2008, των πλατειών το 2011 και τις πορείες μετά τα Τέμπη και είναι η αδυναμία των παραδοσιακών δομών οργάνωσης να παίξουν έναν κεντρικό πολιτικό και οργανωτικό ρόλο. Τα κόμματα αποτυγχάνουν να αρθρώσουν έναν λόγο που να συναντά την κοινωνία και τη νέα γενιά. Τα εργατικά σωματεία, παρ' όλο που συντέλεσαν σημαντικά στη μαζικότητα –οργανώνοντας απεργίες, διαδηλώσεις, δίνοντας πλαίσιο–, δεν φάνηκαν να εμπνέουν. Παρ' όλο που το αίτημα για δημόσιες και ασφαλείς συγκοινωνίες με κοινωνικό έλεγχο αναδύεται ως αναγκαιότητα ύστερα από περισσότερο από μία δεκαετία ιδιωτικοποιήσεων, δεν έχει διαμορφωθεί σήμερα μια πολιτική πλατφόρμα που να αρθρώνει ένα πλαίσιο πολιτικής διεκδίκησης και διαφορετικής πολιτικής. Εχοντας μεσολαβήσει μια περίοδος απογοήτευσης, ενώ και η ίδια η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ που αναδείχθηκε από τις διεκδικήσεις της προηγούμενης δεκαετίας έχει σημαντικό μερίδιο ευθύνης για την κατάτμηση του ΟΣΕ και την πώληση του κερδοφόρου μέρους του. Αυτό που φαίνεται να γεννιέται δεν είναι απλώς μια αντίδραση σε ένα τραγικό γεγονός, αλλά μια νέα μορφή πολιτικής ταυτότητας. Οχι κομματικής, ούτε καν ιδεολογικά αρθρωμένης. Μιας πολιτικής που εκκινεί από το βίωμα, την κοινή εμπειρία της απώλειας, της επισφάλειας, της αδικίας. Υπάρχει, όμως, η ανάγκη να φανεί ότι υπάρχει κόσμος που δεν συνηθίζει την απώλεια, που δεν αρκείται σε δικαιολογίες για «ανθρώπινα λάθη», που δεν ξεχνά. Αυτό το νέο υποκείμενο που συγκροτείται μετά τις κινητοποιήσεις για τα Τέμπη είναι μαθητές και φοιτητές και χρειάζεται και ο χώρος της εκπαίδευσης, κυρίως το δημόσιο σχολείο, να αφουγκραστεί και να ενδυναμώσει την πολιτική συνειδητότητα. Χρειάζεται μια εκπαίδευση που να δίνει χώρο στο συναίσθημα και «εργαλεία» για να βιωθεί και να εκφραστεί. Στα αλληλέγγυα σχολεία αναπόσπαστο κομμάτι της δράσης μας είναι η δημοκρατική ενδυνάμωση μέσα από ουσιαστική δυνατότητα παρέμβασης των ίδιων των μαθητών στην κοινότητά τους. Τέτοιες κοινότητες, χωρίς ιεραρχίες όπου το πολιτικό και το προσωπικό, το συλλογικό και το συναισθηματικό συγχωνεύονται, μπορούν να δημιουργήσουν τον χώρο στον οποίο θα συγκροτηθεί αυτή η νέα πολιτική ταυτότητα και θα δοκιμαστούν πρακτικές των κοινών, όπου η ίδια η παιδεία ως κοινό αγαθό συλλογικοποιείται.
Των ΓΙΏΡΓΟΥ ΜΑΝΏΛΑΚΑΚΗ, ΕΛΕΝΑΣ ΣΤΟΛΑΚΗ Μαθήματα για όλους Ετεροτοπία
ίσω από τις «καινοτόμες δομές» και τις φιλοδοξίες του Ιδρύματος Ωνάση, χτίζεται ένα νέο εκπαιδευτικό τοπίο. Αλλά με ποιο κόστος; Το σχολείο της γειτονιάς απειλείται, και μαζί του η ίδια η έννοια της δημόσιας Παιδείας.
Π
Τι είναι τα Ώνάσεια Σχολεία; Είναι σχολεία που η εισαγωγή των μαθητών στην Α' Γυμνασίου και στην Α' Λυκείου θα γίνεται με παρόμοια διαδικασία που ισχύει και για τα Πρότυπα Σχολεία, με συμμετοχή σε γραπτές εξετάσεις (τεστ) γνώσεων, αλλά και δεξιοτήτων. Δικαίωμα συμμετοχής σε αυτές τις εισαγωγικές εξετάσεις θα έχουν όλοι οι μαθητές της περιφέρειας. Θα λειτουργούν μόνο δύο τμήματα για κάθε τάξη, με αριθμό
κοί τους αγώνες κατά τη διάρκεια της Εθνικής Αντίστασης και η συμβολή τους στην κοινωνική διαμόρφωση της περιοχής μέσω «τακτικών φροντίδας» και «γενεαλογικών συναφειών» αποτέλεσαν αρχικά ορισμένα από τα κεντρικά ενδιαφέροντα του εργαστηρίου. Μέσα από αυτή τη σειρά εργαστηρίων, το πρότζεκτ «Με βλέπεις;» επιχειρεί να προσφέρει χώρο και φωνή στις συμμετέχουσες, εργαλειοποιώντας «γυναικείες» μεθοδολογίες φροντίδας και συνεύρεσης αλλά και μια ανταλλαγή και διάχυση γνώσης -επί ίσοις όροις- μέσω της συνύπαρξης επαγγελματιών και ερασιτεχνών καλλιτεχνών, «μικρών» και «μεγάλων» σε ηλικία και εμπειρίες. Οπως άλλωστε επισημαίνει η θεωρητικός τέχνης Else Krasny, «η σκέψη, όπως η δημιουργία τέχνης ή η επιμέλεια, δεν συμβαίνει μεμονωμένα, αλλά μάλλον σε συνομιλία».2 Πέραν των καλλιτεχνικών μας δραστηριοτήτων έχουμε συνδιοργανώσει σεμινάρια όπως αυτό με τη βερολινέζικη κολεκτίβα μητέρων-καλλιτεχνών MATERNAL FANTASIES το φθινόπωρο του 2024 σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Γκέτε της Αθήνας, έχουμε συν-φάγει σε πικ νικ και εκδρομές και έχουμε επισκεφθεί μουσεία. Μετά τα πρώτα μας γενέθλια, τον Φεβρουάριο του 2025, ξεκινήσαμε να φιλοξενούμε σύγχρονες/ους Ελληνίδες/ες εικαστικούς οι οποίες/
Ωνάσεια Σχο αποδόμηση μαθητών ανά τμήμα που δεν ξεπερνάει τους 20. Θα ακολουθούν το πρόγραμμα των Πρότυπων Σχολείων, όπως αυτό δύναται να τροποποιηθεί από τη Διοικούσα Επιτροπή των ΔΗΜΩΣ (Δημόσια Ωνάσεια Σχολεία) και η συμμετοχή των μαθητριών και μαθητών στους Ομίλους και στα Σύνολα πέραν του σχολικού ωραρίου θα είναι υποχρεωτική για τουλάχιστον 10 εκπαιδευτικές ώρες εβδομαδιαίως, καθ’ όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.
Πού θα στεγαστούν; Παραχωρούνται στο ίδρυμα δημόσια σχολεία, που λειτουργούν κανονικά, και η χωροθέτησή τους γίνεται σε περιοχές που χαρακτηρίζονται «ευάλωτες, με κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις», χωρίς να διευκρινίζεται βάσει ποιων στοιχείων ή ποιας με-
λέτης ικαν κριτήρια γ σχολείων Οι 11 περιο σαν είναι Κ Μενίδι, Π Ξηροκρήν Εύοσμος, Κ δος και Ηρ
Οι συνέ ποιοι κα επηρεασ
Τα Ωνάσ σιάζονται ω φέρνουν πλαίσιο λε ρετικό ωρο ανεξάρτη τροπές αξ πιο κρίσιμ ήδη υπαρ Στην πράξη το σχολεί σχολικά συ ενδεικτικά
Θρανία της αλληλεγγύης | 24-25 Μαΐου 2025
25 |
3
Ταυτότητα
Αλληλέγγυο Σχολείο Ταύρου στεγάζεται στον φιλόξενο χώρο του Συλλόγου Ποντίων, Χρ. Σμύρνης 24. οι μας παρουσιάζουν το έργο τους. Ευχαριστούμε θερμά την Ελευθερία Κοτζάκη και τον Δημήτρη Αμελαδιώτη που μας έδωσαν την ευκαιρία να σκεφτούμε την πρακτική τους και να εμπνευστούμε από αυτήν. Επιφυλασσόμαστε και για τους υπόλοιπους. [1] Το Αλληλέγγυο Σχολείο Ταύρου ξεκίνησε το 2017, από την Πρωτοβουλία Κατοίκων Ταύρου (μέλος του δικτύου της Κοινωνικής Αλληλέγγυας και Συνεργατικής Οικονομίας), η οποία συγκροτήθηκε το 2012 με σκοπό την
αλληλοστήριξη, τη συμπεριληπτικότητα και προοπτική το σύνθημα «Κανένας μόνος απέναντι στην κρίση». Είναι αλληλέγγυο γιατί λειτουργεί με την εθελοντική προσφορά καθηγητών και τη συμμετοχή όλων, προχωρώντας σε δράσεις ανταποδοτικές προς όλους. Είναι αυτοδιαχειριζόμενο γιατί υπεύθυνες/οι είναι όλες/οι όσες/οι συμμετέχουν για τη σωστή λειτουργία του σχολείου. Γονείς, μαθητές, καθηγητές από κοινού συζητούν για τα μαθήματα στη συνέλευση και προχωρούν σε δράσεις αλληλεγγύης προς άλλες/ους. Το
[2] Archive, Care, and Conversation: Suzanne Lacy’s International Dinner Party in Feminist Curatorial Thought, σελ. 14. Η Ε. Krasny συνεχίζει, παραθέτοντας το λήμμα από το Λατινικο-Γερμανικό Λεξικό του Josef M. Stowasser, Lateinisch-deutsches Schulwörterbuch (Munich: Oldenbourg Schulbuch GmbH, 1994), πως «... η λατινική ρίζα conversatio σημαίνει επαφή, ηθική διαγωγή και τρόπος ζωής. Η συζήτηση ως τρόπος διαγωγής της ζωής κάποιου συνυπονοείται με άλλους. Περιλαμβάνει τη στροφή προς τους άλλους…».
Οι εβδομαδιαίες συναντήσεις λαμβάνουν χώρα στο Αλληλέγγυο Σχολείο Ταύρου, το οποίο και στεγάζεται στον χώρο του Συλλόγου Ποντίων. Το σχολείο ξεκίνησε το 2017 και λειτουργεί με την εθελοντική προσφορά καθηγητών και τη συμμετοχή όλων, προχωρώντας σε δράσεις ανταποδοτικές προς όλους. Έίναι αυτοδιαχειριζόμενο, υπεύθυνες/οι είναι όλες/οι όσες/ οι συμμετέχουν για τη σωστή λειτουργία του σχολείου. Γονείς, μαθητές, καθηγητές από κοινού συζητούν για τα μαθήματα στη συνέλευση και προχωρούν σε δράσεις αλληλεγγύης προς άλλες/ ους. Οι συναντήσεις, οι συζητήσεις και ο προγραμματισμός των δράσεων είναι ανοιχτά σε όλες/ους τους κατοίκους του Ταύρου
ολεία: νέα εποχή ή οργανωμένη της δημόσιας Παιδείας;
νοποιούνται αυτά τα για τις περιοχές των που επιλέχθηκαν. οχές που επελέγηΚολωνός και Κυψέλη, Πέραμα, Περιστέρι, νη Θεσσαλονίκης, Κοζάνη, Ξάνθη, Ρόράκλειο Κρήτης.
έπειες: αι πώς θα αστούν;
σεια Σχολεία παρουως δημόσια – όμως μαζί τους ένα νέο ειτουργίας: διαφοολόγιο πρόγραμμα, ητη διοίκηση, επιξιολόγησης και –το μο– κατάργηση των ρχόντων σχολείων. η, μια γειτονιά χάνει ίο της. Στα μεγάλα υγκροτήματα, όπως ά αυτά του Ευόσμου
και του Περάματος, θα υπάρξει ένας μεγάλος αριθμός μαθητών και μαθητριών που θα εκδιωχθεί από το σχολείο της γειτονιάς, χωρίς να υπάρχει η δυνατότητα να απορροφηθεί από τα γειτονικά σχολεία, λόγω πληρότητάς τους ή του γεγονότος ότι δεν υπάρχουν σχολεία σε κοντινή απόσταση. Ταυτόχρονα, ο κίνδυνος άνθησης της παραπαιδείας που σχετίζεται με τα Ωνάσεια Σχολεία ελλοχεύει. Οι οικογένειες θα βρεθούν στο δίλημμα να ωθήσουν τα παιδιά στη διαδικασία προετοιμασίας για τις εισαγωγικές εξετάσεις στα Ωνάσεια Σχολεία ή να φοιτούν σε σχολεία μακριά από το σπίτι τους, από και προς τα οποία απαιτούνται χρονοβόρες μετακινήσεις. Εισάγεται μάλιστα και ένας ακόμη ταξικός διαχωρισμός στην εκπαίδευση, καθώς η δυνατότητα για
προετοιμασία και εν τέλει η πρόσβαση στα Ωνάσεια ουσιαστικά θα εξαρτώνται από κοινωνικοοικονομικά κριτήρια. Οι εκπαιδευτικοί θα βρεθούν αντιμέτωποι/ες με την εργασιακή αβεβαιότητα, μετακινήσεις και πιθανή αλλαγή καθηκοντολογίου. Εκπαιδευτικοί, που πέρα από το διδακτικό έργο, υλοποιούν, επί σειρά ετών, πλήθος εκπαιδευτικών προγραμμάτων και δράσεων, πέραν του ωρολογίου προγράμματος, όπως όμιλοι, προγράμματα πολιτιστικά, περιβαλλοντικά και αγωγής υγείας, με ενεργό συμμετοχή και συνεργασία, στη βάση της ισότητας, όλων των μαθητών και μαθητριών εντελώς δωρεάν. Ακόμη, τα Ωνάσεια Σχολεία και η κυβέρνηση προβλέπουν έξτρα αμοιβή των εκπαιδευτικών για την υλοποίηση όλων αυτών των δραστηριοτήτων,
δημιουργώντας ουσιαστικά εργαζομένους δύο ταχυτήτων. Ταυτόχρονα, τα Ωνάσεια δεν επηρεάζουν μόνο το σχολείο που χαρίζεται στο ίδρυμα, αλλά και τα γειτονικά. Τα Ωνάσεια, προσπαθώντας να λειτουργήσουν σαν νησίδες αριστείας, θα αφαιρέσουν και την εκπαιδευτική δυναμική από τα γειτονικά σχολεία, εγκλωβίζοντάς τα σε χαμηλές επιδόσεις και υποβάθμιση. Κάτι τέτοιο μάλιστα σκιαγραφεί και το επόμενο τρομακτικό βήμα: την επακόλουθη κατηγοριοποίηση των σχολικών μονάδων με βάση τις επιδόσεις των μαθητών και μαθητριών και τον επικείμενο κίνδυνο τυχόν εξάρτησης της δημόσιας χρηματοδότησης και υποστήριξής τους, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο υποβάθμισης. Η απόφαση να μετατραπούν ή να καταργηθούν υφι-
στάμενα σχολεία για να δοθεί χώρος στα Ωνάσεια πλήττει ευθέως τις τοπικές κοινωνίες και σύσσωμη την εκπαιδευτική κοινότητα: γονείς, εκπαιδευτικούς, μαθητές και μαθήτριες. Οι γειτονιές βλέπουν τα παιδιά τους να απομακρύνονται, τα σχολεία να κλείνουν. Αυτό που διακυβεύεται σήμερα είναι το δικαίωμα κάθε γειτονιάς να έχει το δικό της σχολείο – ανοιχτό, δημόσιο, δημοκρατικό. Το δικαίωμα κάθε παιδιού να μεγαλώνει και να μαθαίνει στον τόπο του. Οι υποτιθέμενες νησίδες αριστείας έρχονται να αποτελέσουν τροχοπέδη στην ποιότητα και τη στοχοθεσία της δημόσιας εκπαίδευσης, απομακρύνοντας, μέσω περιορισμών, τα παιδιά των λαϊκών οικογενειών από την ισότιμη και ελεύθερη πρόσβαση στο δημόσιο σχολείο της γειτονιάς, τις ευκαιρίες κοινωνικής κινητικότητας που αυτό προσφέρει, και εν τέλει το ίδιο το όνειρο για ένα καλύτερο μέλλον, εγκλωβίζοντάς τα, άοπλα, σε έναν ταξικό πόλεμο από την παιδική τους ηλικία.
ΤΟ ΔΊΚΤΥΟ ΑΛΛΗΛΈΓΓΥΩΝ ΣΧΟΛΈΊΩΝ είναι ένα εγχείρημα συντονισμού, συνεργασίας και σύμπραξης δομών που ασχολούνται με την εκπαίδευση, απαντώντας σε ένα φάσμα εκπαιδευτικών αναγκών, όπως είναι η προετοιμασία για τις πανελλαδικές, ενισχυτικά μαθήματα, η εκμάθηση ξένων γλωσσών, η εκμάθηση ελληνικής γλώσσας, αλλά και καλλιτεχνικά μαθήματα, σε σύνδεση με τις τοπικές κοινότητες. Από την Αθήνα και τον Πειραιά μέχρι τη Χίο και από τη Θεσσαλονίκη και την Ξάνθη μέχρι την Κέρκυρα, τα Αλληλέγγυα Σχολεία συγκροτούν ένα πολύμορφο δίκτυο κοινοτήτων μάθησης, που προτάσσει τη δημοκρατία, την κοινωνική ενδυνάμωση και τη συλλογικότητα απέναντι στον ατομικισμό και την αδράνεια.
ΔΊΚΤΥΟ ΑΛΛΗΛΈΓΓΥΩΝ ΣΧΟΛΈΊΩΝ ▪ Θεσσαλονίκη: Μαθήματα για Ολους - Αλληλέγγυο Σχολείο Έτεροτοπίας ▪ Θεσσαλονίκη: Δίκτυο εθελοντών Albatros ▪ Κερατσίνι: Σχολείο Αλληλεγγύης Κερατσινίου ▪ Κέρκυρα: Έναλλακτικό Πολιτιστικό Έργαστήρι ▪ Μοσχάτο: Αλληλέγγυο Σχολείο Μεσοποταμίας ▪ Πειραιάς: Ανοιχτό Σχολείο Μεταναστών Πειραιά ▪ Ταύρος: Αλληλέγγυο Σχολείο Ταύρου ▪ Χίος: Αλληλέγγυο Κοινωνικό Φροντιστήριο Χίου
4
24-25 Μαΐου 2025
| 26
|
Θρανία της αλληλεγγύης
Των ΚΏΣΤΑ ΑΜΑΡΓΙΏΤΑΚΗ και ΔΑΜΙΑΝΟΎ ΚΑΣΑΛΙΑ Πολιτικοί επιστήμονες και εθελοντές του Ανοιχτού Σχολείου Μεταναστών Πειραιά
ανθρώπινη ιστορία χαρακτηρίζεται από μετακινήσεις πληθυσμών σε διαφορετικούς τόπους για την αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής. Πάντοτε, η αναζήτηση της αιτίας των μετακινήσεων αποτελεί πλαίσιο διαμάχης και κατηγοριών από την πλευρά των πολέμιων της μετανάστευσης και προσφυγιάς με φράσεις όπως «οι μετανάστες δεν είναι φτωχοί», «είναι μονάχα νέοι άντρες», «δεν έκατσαν να πολεμήσουν στη χώρα τους». Με αυτά τα γελοία επιχειρήματα αντιμετωπίζονται άνθρωποι που για κάποιο λόγο η ζωή τούς ανάγκασε να ξεριζωθούν από τις πατρίδες τους. Ως εκ τούτου, σε καιρούς κρίσεων του συστήματος, είτε οικονομικές είτε νομιμοποίησης, ο εύκολος κατηγορούμενος θα είναι πάντοτε ο μετανάστης. Οι μετανάστες αποτελούν το εύκολο θύμα για το σύστημα εξουσίας, το οποίο θέτει περιοριστικούς ή/και απαγορευτικούς νόμους για τη μετανάστευση, ακόμα και σε περιοχές του κόσμου όπως η Ευρώπη, όπου πρεσβεύεται η δήθεν ελεύθερη μετακίνηση Οταν μιλάμε για τη συνοριακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ενωσης, πρέπει να γίνει κατανοητό πως στο μεγαλύτερο κομμάτι της, είχε πάντα σωφρονιστικό και αυταρχικό χαρακτήρα. Φυσικά, αυτός ο χαρακτήρας αναδύθηκε στην επιφάνεια με τις μεγάλες μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές μετά το 2010. Ακόμα και μετά το ναυάγιο της Λαμπεντούζα το 2013, στο οποίο πνίγηκαν πάνω από 360 άτομα και ανέδειξε τη σημασία να υπάρξουν συντονισμένες αποστολές για την έρευνα και διάσωση των ανθρώπων, τελικά και σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο συνεχίστηκε η περαιτέρω στρατιωτικοποίηση των συνόρων. Δεν είναι τυχαίο που η Frontex, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοροφυλακής και Ακτοφυλακής, έχει αναδειχθεί ως ο κατ' εξοχήν ευρωπαϊκός οργανισμός που ασχολείται με τη «διαφύλαξη των συνόρων». Κοιτάζοντας την αύξηση της χρηματοδότησης του Οργανισμού -το 2004 είχε χρηματοδότηση σχεδόν 6 εκατ. ευρώ, ενώ το 2022 είχε σχεδόν 700 εκατ. ευρώ- και την ενίσχυσή της με τελευταίας τεχνολογίας εξοπλισμό παρακολούθησης και επιτήρησης, γίνεται φανερό πως η ίδια η Ε.Ε. έχει επιλέξει την πολιτική της αποτροπής στα σύνορά της. Κάτι που συμπληρώνει το πλαίσιο «ασφαλειοποίησης» της μεταναστευτικής πολιτικής είναι η ύπαρξη των κλειστών δομών στα ελληνικά νησιά. Σε αυτές τις δομές, οι συνθήκες διαβίωσης είναι ταπεινωτικές, απάνθρωπες και ανθυγιεινές. Οι νέες δομές, ή αλλιώς όπως λέγονται τα Κλειστά Κέντρα Ελεγχόμενης Πρόσβασης, για παράδειγμα στη Σάμο, αποτελούν αυστηρά ελεγχόμενους χώρους, οι οποίοι δεν απομακρύνονται από τη λογική της φυλακής. Κατασκευάστηκαν με προϋπολογισμό της Κομισιόν (περίπου 250 εκατ. ευρώ) και αποτελούν κομμάτι του γενικότερου σχεδιασμού της Ε.Ε. για ασφαλειοποίηση της διαδικασίας αιτήματος ασύλου. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν διαφαίνεται καμιά αλλαγή στον τρόπο πολιτικής διαχείρισης των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών. Αντιθέτως, οι πολιτικές ισορροπίες που διαμορφώνονται, βλέπε την αύξηση της Ακροδεξιάς στο Ευρωκοινοβούλιο και τη
Η
Μια άλλη προσέγγιση για το μεταναστευτικό γενικότερη ανάδειξη της Ακροδεξιάς σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, δείχνουν μια περαιτέρω αυστηροποίηση της μεταναστευτικής πολιτικής. Ηδη, πριν από από τις ευρωεκλογές, το Ευρωκοινοβούλιο υιοθέτησε το Μεταναστευτικό Σύμφωνο, το οποίο προβλέπει την περαιτέρω ασφαλειοποίηση και αυταρχικοποίηση της πολιτικής των συνόρων. Στην περίπτωση της Ελλάδας, οι αρχές έχουν κατηγορηθεί επανειλημμένα από διεθνείς οργανισμούς και έχει καταδικαστεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για επαναπροωθήσεις, όπως στο Φαρμακονήσι. Εναν χρόνο μετά την καταδίκη για το ναυάγιο στο Φαρμακονήσι, ερχόμαστε στο ναυάγιο της Πύλου, το οποίο κόστισε τη ζωή εκατοντάδων ανθρώπων, με τις ελληνικές αρχές να βρίσκονται και πάλι στο επίκεντρο τόσο για τις συνθήκες της (μη) διάσωσης όσο και για την προσπάθεια συγκάλυψης του ζητήματος. Στην Ελλάδα, το μεταναστευτικό αποτελεί ένα φλέγον ζήτημα, καθώς η ενσωμάτωση των μεταναστών στην οικονομική και κοινωνική ζωή της χώρας συνεχίζει να αποτελεί σημαντική πρόκληση. Η χώρα μας υστερεί σε σχέση με τον μέσο όρο της Ε.Ε. και του ΟΟΣΑ στον Δείκτη Πολιτικών Ενσωμάτωσης Μεταναστών (MIPEX, 2020) σε μια σειρά από τομείς, όπως η εκπαίδευση, η πολιτική συμμετοχή, η μόνιμη παραμονή, η απόδοση υπηκοότητας, τα βασικά δικαιώματα και οι διακρίσεις. Ενα από τα ζητήματα το οποίο σχετίζονται άμεσα με τη μετανάστευση είναι το
Εναν χρόνο μετά την καταδίκη για το ναυάγιο στο Φαρμακονήσι, ερχόμαστε στο ναυάγιο της Πύλου, το οποίο κόστισε τη ζωή εκατοντάδων ανθρώπων, με τις ελληνικές αρχές να βρίσκονται και πάλι στο επίκεντρο τόσο για τις συνθήκες της (μη) διάσωσης όσο και για την προσπάθεια συγκάλυψης του ζητήματος δημογραφικό. Το συγκεκριμένο πρόβλημα συνίσταται στην αλλαγή της ηλικιακής σύνθεσης του πληθυσμού μιας χώρας εξαιτίας της γήρανσής του. Η βασική πρόκληση σε οικονομικούς όρους είναι ότι μειώνεται το ποσοστό του οικονομικά ενεργού πληθυσμού, ενώ αυξάνονται το ποσοστό του οικονομικά ανενεργού πληθυσμού αλλά και η «εξάρτηση» του δεύτερου από τον πρώτο.
Ο πληθυσμός της χώρας μειώθηκε κατά 441 χιλ. (-4,0%) την περίοδο 2011-2021, ενώ η μείωση και η γήρανση του πληθυσμού της χώρας προβλέπεται να συνεχιστούν τις επόμενες δεκαετίες. Η ανάλυση των δημογραφικών τάσεων και προβολών αναδεικνύει την ανάγκη για την εφαρμογή δημογραφικών πολιτικών για ενίσχυση της γονιμότητας και βελτίωση του μεταναστευτικού ισοζυγίου, με σκοπό τον μετριασμό της γήρανσης του πληθυσμού. Απαιτείται η ανάπτυξη ενός συνεκτικού πλαισίου μεταναστευτικής πολιτικής με στόχο την καλύτερη ενσωμάτωση των μεταναστών στην οικονομική και κοινωνική ζωή της Ελλάδας, με μέτρα όπως η επιτάχυνση και απλοποίηση των διαδικασιών απόκτησης νομιμοποιητικών εγγράφων, η επίσπευση των διαδικασιών οικογενειακής επανένωσης, η συντόμευση και απλοποίηση της διαδικασίας πολιτογράφησης νέων μεταναστών, η βελτίωση της πρόσβασης σε δημόσιες υπηρεσίες (όπως υγεία και εκπαίδευση), ειδικά για τα παιδιά των μεταναστών. Σε αυτές τις δυσμενείς συνθήκες, η μόνη κοντινή λύση είναι μια μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ οργανώσεων και αλληλέγγυων, για να καλύψουν τις βασικές ανάγκες των μεταναστών και να δημιουργήσουν άτυπους θεσμούς αλληλεγγύης που να αποτελούν ανοιχτές κοινότητες υποδοχής και ένταξης. Τέλος, βασικό απαιτούμενο είναι η υποστήριξη των αιτημάτων μεταναστών και προσφύγων, με στόχο τους κοινούς αγώνες για μια δίκαιη κοινωνία!