12
22-23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2024 | ΝΗΣΙΔΕΣ
Πρόγευση από ένα πολυφωνικό συνέδριο
Η Ανοιχτό Βιβλίο
Ευρωπαϊκή Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών και η Εθνική Βιβλιοθήκη οργάνω σαν συνέδριο (12-13 Απριλίου στο ΚΠΙΣΝ) με στόχο να χαρτογραφηθούν οι τάσεις και οι εξελίξεις στη νεοελληνική λογοτεχνία σε σχέση με τις διεθνείς λογοτεχνικές και θεωρητικές αναζητήσεις, προσελκύοντας ομιλήτριες και ομιλητές από διαφορετικούς χώρους (λογοτέχνες, κριτικούς, μεταφραστές, μελετητές, θεωρητικούς, διευθυντές περιοδικών κ.ά.). Οι ανακοινώσεις θα εκδοθούν από τον εκδοτικό οίκο Διόπτρα. Το Ανοιχτό Βιβλίο ζήτησε από τον καθηγητή και συντονιστή του συνεδρίου, Δημήτρη Τζιόβα, την πανεπιστημιακό Ελένη Παπαργυρίου και τον κριτικό λογοτεχνίας Γ.Ν. Περαντωνάκη να προδημοσιεύσουμε τις ομιλίες τους στο εν λόγω συνέδριο πριν από την κυκλοφορία του τόμου. Μ. ΦΑΪΣ
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ
ΜΙΣΕΛ ΦΑΪΣ
τις αρχές του αιώνα είχαν γίνει δύο συνέδρια, το ένα στην Αθήνα και το άλλο στην Οξφόρδη, με θέμα την ελληνική πεζογραφία σε διεθνικό περιβάλλον και τα οποία εκδόθηκαν σε τόμους: Αγγελική Σπυροπούλου και Θεοδώρα Tσιμπούκη (επιμ.), Σύγχρονη Ελληνική Πεζογραφία: διεθνείς προσανατολισμοί και διασταυρώσεις (2002) και Peter Mackridge και Eleni Yannakakis (επιμ.), Contemporary Greek Fiction in a United Europe: From Local History to the Global Individual (2004). Είκοσι χρόνια μετά, η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών και η Εθνική Βιβλιοθήκη οργάνωσαν ένα ευρύτερο συνέδριο (12-13 Απριλίου στο ΚΠΙΣΝ) με στόχο να χαρτογραφηθούν οι τάσεις και οι εξελίξεις στη νεοελληνική λογοτεχνία σε σχέση με τις διεθνείς λογοτεχνικές και θεωρητικές αναζητήσεις καθώς και το νέο εκδοτικό και ψηφιακό τοπίο, προσελκύοντας ομιλήτριες και ομιλητές από διαφορετικούς χώρους (λογοτέχνες, κριτικούς, μεταφραστές, μελετητές, θεωρητικούς, διευθυντές περιοδικών κ.ά.) και προεκτείνοντας τις συζητήσεις από την περυσινή ημερίδα του ηλεκτρονικού περιοδικού Ο αναγνώστης. Οι ανακοινώσεις, που θα εκδοθούν από τον εκδοτικό οίκο Διόπτρα, κινήθηκαν σε διάφορα επίπεδα: το βιοπολιτικό (φεμινισμός, queer, κρίση, μεταπολιτική, σύνορα και μετανάστευση), το επικοινωνια-
Σ
Ερση Σωτηροπούλου
ΑΠΌ ΤΗΝ ΠΑΓΚΌΣΜΙΌΠΌΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΌΗΜΌΣΎΝΗ
Η ελληνική λογοτεχνία στον 21ο αιώνα ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΖΙΟΒΑ*
κό/διδακτικό (μαθήματα γραφής, κοινωνική δικτύωση), το θεσμικό (πολιτική βιβλίου, προβολή στο εξωτερικό) και το τεχνολογικό/φιλοσοφικό (τεχνητή νοημοσύνη), επιδιώκοντας έναν διαθεματικό και πολυσχιδή διάλογο στον οποίο διαφορετικές γενιές καταθέτουν τις απόψεις και τις εμπειρίες τους. Γενικό συμπέρασμα του συνεδρίου ήταν ότι η λογοτεχνία του εικοστού αιώνα είναι πολυτασική και χαρακτηρίζεται από τη δυναμική επανάκαμψη της ποίησης. Στις αρχές της νέας χιλιετίας η ποίηση των νέων ανθεί, μετά την κάμψη της δεκαετίας του ’90, και συνομιλεί συστηματικά με την ξένη ποίηση. Η άνοδος του διαδικτύου επέτρεψε τη διάχυσή της ενώ επανήλθε το ζήτημα της σχέσης ποίησης και πολιτικής. Κάτι άλλο που συζητήθηκε στο συνέδριο είναι ότι στην ποίηση του εικοστού πρώτου αιώνα επανέρχεται η έννοια της γενιάς, με τους ποιητές του 2000 να θε-
ωρούνται μια συνεργατική γενιά που αξιοποιεί τη διαμεσική επιτέλεση. Υπάρχουν όμως και φωνές που αμφισβητούν τη γενεακή προσέγγιση, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι πεζογράφοι ακολουθούν μοναχικές διαδρομές ενώ οι ποιητές συσπειρώνονται σε κοινές δράσεις και συλλογικά εγχειρήματα. Αν η δεκαετία του 1980 ανήκε στις γυναίκες πεζογράφους, με εμβληματικά κείμενα όπως Η φάρσα (1982) της Ερσης Σωτηροπούλου και τις συζητήσεις περί γυναικείας γραφής, ο εικοστός πρώτος αιώνας φαίνεται να ανήκει και πάλι στις γυναίκες, ωστόσο αυτή τη φορά όχι στις πεζογράφους αλλά στις ποιήτριες. Η έμφυλη ποίηση αντιστέκεται στην πατριαρχία, όντας πιο σωματική συγκριτικά με το παρελθόν, και κρατώντας το εξεγερτικό πρόταγμα επείγον. Μικροί εκδοτικοί οίκοι ή λογοτεχνικά περιοδικά εκδίδουν και προβάλλουν γυ-
ναίκες ποιήτριες ενώ το #MeToo έφερε στο προσκήνιο νέες τάσεις της φεμινιστικής και queer θεωρίας. Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε και τη δυναμική παρουσία της queer κουλτούρας, με το 2023 να αποτελεί μια ξεχωριστή χρονιά για τη ΛΟΑΤΚΙ+ λογοτεχνία στην Ελλάδα. Σε σχέση με προηγούμενες χρονιές όλο και περισσότεροι εκδότες άρχισαν να εκδίδουν και να μεταφράζουν queer κείμενα που διαβάστηκαν από ένα ευρύ κοινό. Μια άλλη διαπίστωση του συνεδρίου ήταν ότι οι τρέχουσες εξελίξεις στη νεοελληνική λογοτεχνία δεν μπορούν να εκτιμηθούν δίχως να λάβουμε υπόψη το εκδοτικό τοπίο. Δεν είμαστε σε θέση, ωστόσο, να έχουμε μια σαφή εικόνα του, γιατί δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί το μέγεθος της αυτο-χρηματοδότησης στην έκδοση των βιβλίων, ενώ κυριαρχεί η αυτο-οργάνωση και η προβολή μέσω του διαδικτύ-
κ