8
12 ΧΡΟΝΙΑ ΕΦ.ΣΥΝ.
ΜΗ ΠΊΣΤΕΥΕ ΚΑΊ ΑΕΊ ΕΡΕΥΝΑ ΤΙ ΑΛΛΟ ΕΚΤΟΣ από ερευνητική μπορεί να είναι, άραγε, η δημοσιογραφία; Από την εποχή του σκανδάλου του Γουότεργκεϊτ που αποκάλυψε η Washington Post και οι δημοσιογράφοι Μπέρνστιν και Γούντγουορντ, με κεντρικό στοιχείο τις παρακολουθήσεις πολιτικών αντιπάλων του Νίξον έχει εδραιωθεί η πεποίθηση ότι κεντρικός ρόλος της δημοσιογραφίας και των ΜΜΕ είναι ο έλεγχος κάθε μορφής εξουσίας από κάθε μορφής κατάχρησή της, η ανάδειξη της πληροφορίας και της αλήθειας από κάθε απόπειρα απόκρυψης ή παραμόρφωσής της. Το «πίστευε και μη ερεύνα», η άκριτη αναπαραγωγή εξωραϊσμένων πληροφοριών από επίσημες πηγές, κρατικές ή άλλες, είναι αποτέλεσμα του ασφυκτικού ελέγχου των ΜΜΕ από κέντρα πολιτικής και οικονομικής ισχύος, που χειραγωγούν την είδηση, τον δημοσιογράφο, τους πολίτες. Το γεγονός ότι χρειάστηκε τα τελευταία χρόνια να δημιουργηθούν μικρές και μεγάλες ερευνητικές ομάδες, εκτός μεγάλων ομίλων, που αναποδογυρίζουν το θλιβερό, αντιδημοσιογραφικό δόγμα σε «μη πίστευε και αεί ερεύνα», είναι, αφ' ενός, σύμπτωμα της κρίσης των συστημικών ΜΜΕ. Αφ' ετέρου είναι ένδειξη υγείας, ζωντάνιας και δημοσιογραφικής χειραφέτησης. Αισθανόμαστε αναπόσπαστο μέρος αυτής της μεγάλης, ελληνικής και διεθνούς, εναλλακτικής κοινότητας. Και γι' αυτό δίνουμε το βήμα του επετειακού μας τεύχους σε 11 ελληνικές και ευρωπαϊκές ομάδες ανεξάρτητης, ερευνητικής ενημέρωσης, ανάμεσά τους και αυτές με τις οποίες συνεργαζόμαστε συστηματικά. Μας απαντούν σε ένα κοινό ερώτημα: Πιστεύετε ότι η ανεξάρτητη, ερευνητική δημοσιογραφία μπορεί να κατακτήσει ένα περιβάλλον χωρίς διωγμούς, εκβιασμούς, παρακολουθήσεις δημοσιογράφων, SLAPPs και αυτολογοκρισία; Τις απαντήσεις τους συνέλεξε κι επιμελήθηκε ο Κώστας Ζαφειρόπουλος.
ΣΑΒΒΑΤΟ 2 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2024 Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ
REPORTERS UNITED
ΝΑ ΜΗ ∆ΙΩΚΟΜΑΣΤΕ ΕΠΕΙ∆Η ΚΑΝΟΥΜΕ ΤΗ ∆ΟΥΛΕΙΑ ΜΑΣ α τελευταία τρία χρόνια, το Reporters United έχει συνδημοσιεύσει με την «Εφ.Συν.» δεκάδες ρεπορτάζ για το σκάνδαλο των υποκλοπών. Κι έχει, γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, δεχθεί σωρεία στοχοποιήσεων που κατά την εκτίμησή μας είχαν σκοπό την παρακώλυση της έρευνάς μας και της προσπάθειάς μας να ενημερώνουμε -ως οφείλουμε- την κοινή γνώμη για μια υπόθεση ισχυρού δημοσίου συμφέροντος. Οι ε ν λόγω σ τοχοποιήσεις περιελάμβαναν, πρώτον, παρακολουθήσεις σε βάρος της δημοσιογραφικής μας ομάδας (όπως αποκάλυψαν οι ρεπόρτερ Τάσος Τέλλογλου στο Heinrich Böll Stiftung και Γιάννης Σουλιώτης σ την «Καθημερινή»)· δεύτερον, μια διαδικτυακή επιχείρηση «spear phishing» που στήθηκε για να μας εκφοβίσει ενώ προετοιμάζαμε ένα σημαντικό ρεπορτάζ για την εμπλοκή του επιχειρηματία Γιάννη Λαβράνου (κουμπάρου του κ. Γρηγόρη Δημητριάδη) στο Predator Gate· τρίτον, εξώδικα από ισχυρούς επιχειρηματίες, μεταξύ των οποίων ο κ. Φέλιξ Μπίτζιος, ο πρώην αναπληρωτής διαχειρισ τής και μέτοχος της Intellexa, της εταιρείας που εμπορεύτηκε το Predator με άδειες της κυβέρνησης Μητσοτάκη· τέταρτον, αγωγές από τον κ. Δημητριάδη, οι οποίες έχουν καταδικαστεί από διεθνείς και εγχώριες ενώσεις προάσπισης της ελευθερίας του Τύπου ως SLAPPs, δηλαδή ως καταχρηστικές νομικές ενέργειες με σκοπό τη φίμωσή μας (μεταξύ άλλων: Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων, Διακρατικός Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώ-
Τ
ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ
ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ∆ΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΟΜΑ∆ΕΣ ΚΑΙ ΜΜΕ
πη, Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα, Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου, Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Ελευθερία του Τύπου και των ΜΜΕ, ΕΣΗΕΑ, ΠΟΕΣΥ). Πριν από τη δημοσίευση των ρεπορτάζ μας για τις υποκλοπές, γνωρίζαμε ότι η σημασία των αποκαλύψεών μας για ισχυρούς ιδιώτες και κρατικούς αξιωματούχους θα οδηγούσε ενδεχομένως σε στοχοποιήσεις και νομικές ενέργειες σε βάρος μας. Ωστόσο, είχαμε εξίσου πλήρη συνείδηση ότι η δημοσίευση των ευρημάτων μας σχετικά με ένα σκάνδαλο τόσο κρίσιμο για τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου ήταν δημοσιογραφική μας υποχρέωση κι όχι ζήτημα επιλογής. Για να δώσουμε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα, είχαμε ως Reporters United δικαίωμα να μη δημοσιεύσουμε τα αδιάσειστα τεκμήρια για τις συνδέσεις που ξεκινούσαν από τις επιχειρηματικές συναλλαγές του (πολιτικά υπεύθυνου για την ΕΥΠ) κ. Δημητριάδη και έφταναν στον κ. Μπίτζιο, ο οποίος πλέον βρίσκεται υπό καθεστώς κυρώσεων από την κυβέρνηση των ΗΠΑ λόγω της εμπλοκής του στον εταιρικό γαλαξία της Intellexa; Η απάντηση είναι κατηγορηματικά αρνητική. Γιατί οφείλουμε να δημοσιεύουμε. Γιατί ο κόσμος οφείλει να ξέρει. Γιατί η πάλη απέναντι στην αυτολογοκρισία είναι μονόδρομος. Παρά το γεγονός ότι αμέσως μετά την παραίτησή του από τη θέση του Γενικού Γραμματέα του πρωθυπουργού, ο κ. Δημητριάδης κατέθεσε -ακριβώς γι’ αυτές τις αποκαλύψεις- αγωγή σε βάρος μας, απαιτώντας από το σύνολο των εναγομένων 550.000 ευρώ. Μια αγωγή που πριν από λίγες εβδομά-
δες το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών απέρριψε για λόγους ουσίας, δικαιώνοντας το ρεπορτάζ μας.
Είχαμε πλήρη συνείδηση ότι η δημοσίευση των ευρημάτων μας σχετικά με ένα σκάνδαλο τόσο κρίσιμο για τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου ήταν δημοσιογραφική μας υποχρέωση κι όχι ζήτημα επιλογής Ωστόσο, εδώ ακριβώς εγείρεται το υπαρξιακό ζήτημα που αντιμετωπίζει κάθε συναδέλφισσα και συνάδελφος που προσπαθεί να κάνει ανεξάρτητο ρεπορτάζ, από το μετερίζι είτε ενός μεγάλου μέσου ενημέρωσης είτε μιας μικρής δημοσιογραφικής ομάδας. Κι αυτό το ζήτημα είναι ότι πρέπει να διαμορφωθούν θεσμικά αντίβαρα (checks and balances) και μια προωθημένη νομοθεσία προστασίας των δημοσιογράφων από νομικές και εξωνομικές απειλές, ώστε κανένας άνθρωπος να μη διώκεται επειδή παλεύει να κάνει τη δουλειά του. Οπως μ’ εμβληματικό τρόπο απέδειξε η γενναία στάση του ιδρυτή των WikiLeaks Τζούλιαν Ασάνζ, ο οποίος είδε όχι μόνο τη δημοσιογραφία του ν’ αντιμετωπίζεται ως έγκλημα, αλλά και τον ίδιο ως εγκληματία.