* De opdrachten bij de hoofdstukken 4 tot en met 7 van het tekstboek (kunstgeschiedenis) zijn bedoeld als examentraining.
Doel v Je leert welke ervaringen kunst je kan geven en welke vaardigheden je ontwikkelt bij kunstvakken.
v Lees bladzijde 6 en 7 in je tekstboek
1 a Je hebt gelezen dat kunst mooi, lelijk, ontroerend of verrassend kan zijn en je aan het denken kan zetten. Blader door het boek en zoek een voorbeeld van een mooi, een lelijk, een ontroerend en een verrassend kunstwerk. Noteer bij alle voorbeelden de naam van de maker en de titel van het kunstwerk. T 1
b Leg bij de voorbeelden die je hebt gekozen uit waarom je ze mooi, lelijk, ontroerend of verrassend vindt. T 2
2 a Bekijk 101, een tentoonstelling van teamLab, en V101. Waarin verschilt deze tentoonstelling van veel andere tentoonstellingen in een museum? T 1
b Bekijk 1 en V102, Odisseia van Regina Silveira. Dit kunstwerk bekijk je met een VR-bril. Vergelijk Odisseia met de tentoonstelling van teamLab en noem een overeenkomst en een verschil. T 2
1 Leren van kunst 1
Regina Silveira, Odisseia (2017)
v Lees bladzijde 8 en 9 in je tekstboek
3 a Bekijk 102, een tentoonstelling die hoort bij het kunstproject Don’t cross the bridge before you get to the river van Francis Alÿs. Noem twee kenmerken die je een vrolijk gevoel kunnen geven als je naar deze bootjes kijkt. T 1
b Het kunstwerk van Alÿs ziet er wel vrolijk uit, maar het onderwerp van het kunstwerk en het doel van de kunstenaar zijn helemaal niet vrolijk. Leg dit uit. T 2
c Bekijk V103, een video van het kunstproject van Alÿs. De kinderen aan beide kanten van de Middellandse Zee konden elkaar niet echt bereiken. Leg uit hoe er door het project van Alÿs toch een denkbeeldige brug ontstond T 2
d De bootjes bereiken de overkant niet. Waarom heeft Alÿs dit zo gedaan, denk je? Beargumenteer je antwoord I
4 a Bekijk 103. Zanele Muholi maakte dit zelfportret als eerbetoon aan haar moeder, die in Zuid-Afrika als huishoudster voor een blanke familie werkte. Ze heeft zichzelf afgebeeld met een kroon die is gemaakt van schuursponsjes. Waarom zou ze dit hebben gedaan, denk je? T2
b Bekijk 2 , een zelfportret van Sarah Lucas. Lucas stelt in haar kunstwerken vaak stereotypen ter discussie. Een stereotype is een overdreven en meestal negatief beeld van een bepaalde groep mensen. Op deze foto laat ze zowel mannelijke als vrouwelijke stereotypen zien. Geef van allebei een voorbeeld. T 1
c Zowel Zanele Muholi als Sarah Lucas willen je met hun kunstwerken aan het denken zetten over de rol van vrouwen. Wat is de overeenkomst in de manier waarop ze dit doen? T 2
5 a Bekijk 104, een foto van het het schilderij Verboden af te beelden van René Magritte. Magritte creëert een soort fantasiewereld met een vervreemdend effect. Hoewel de persoon op het schilderij geen gewoon spiegelbeeld heeft, kun je toch zien dat hij in een spiegel kijkt. Hoe maakt Magritte dat duidelijk? T 1
b De fotograaf heeft de foto in de stijl van de kunstenaar gemaakt. Leg uit hoe hij dat heeft gedaan. T 2
c Magritte gaf vaak mysterieuze titels aan zijn werk om de vervreemding te vergroten. Dit schilderij heet Verboden af te beelden. Geef een argument waarom deze titel wel bij het schilderij past en een argument waarom de titel er niet bij past. I
v Lees bladzijde 10 en 11 in je tekstboek
6 a Bekijk 105 en V104. Welke competenties (kennis en vaardigheden) zijn belangrijk voor een grafisch ontwerper? T 1
b Het ontwerpen van logo’s en pictogrammen valt ook onder grafische vormgeving. Een logo of pictogram is een afbeelding die iets duidelijk maakt. Dat noem je beeldtaal. Zoek het logo op van de NS (Nederlandse Spoorwegen). Hoe heeft de vormgever de spoorwegen in het logo verbeeld? T 2
c Kies zelf een logo waarvan de uitstraling goed past bij het merk of bedrijf. Beargumenteer waarom de gekozen vormen en letters de juiste uitstraling hebben I
7 a Bekijk 106, een etaleur aan het werk. Noem twee dingen waarmee de etaleur in deze etalage de aandacht van het publiek wil trekken. T 1
b Bekijk V105. Welke stappen onderneemt de etaleur in het videofragment om de etalage in te richten? T 1
c Zoek in een winkelstraat een voorbeeld van een goede etalage en maak er een foto van. Beargumenteer waarom dit volgens jou een goede etalage is en leg uit op welke manier de etaleur dit heeft bereikt. I
8 a Bekijk 107, een lichttechnicus aan het werk. Je zou kunnen zeggen dat een lichttechnicus schildert met licht en kleur. Leg dit uit. T 2
b Bekijk V106. Wat vindt de lichttechnicus het belangrijkste doel van zijn werk? T 1
v Heb je het leerdoel bereikt?
R Ik weet wat je bij kunstvakken leert en bij welke beroepen je deze kennis en vaardigheden gebruikt.
T 1 Ik kan een kunstwerk beschrijven en ik kan beschrijven welke kennis en vaardigheden nodig zijn voor een aantal beroepen
T 2 Ik kan uitleggen welke ervaring een kunstwerk oproept en ik kan overeenkomsten en verschillen tussen kunstwerken noemen.
I Ik kan een mening over een kunstwerk of ontwerp beargumenteren.
Sarah Lucas, Self Portrait with Fried Eggs (1996) 2
3.3 Vormgeving Kleur
Doel v Je leert welke verschillende soorten kleuren en kleurcombinaties er zijn en welke effecten ze kunnen hebben.
v Lees bladzijde 42 en 43 in je tekstboek
1 a Bekijk 3 14 , een foto gemaakt door David LaChapelle en 5 , een schilderij van Annibale Carracci. Bekijk het kleurgebruik in beide werken. De kleuren in de foto van LaChapelle zijn veel helderder. Waardoor wordt kleurhelderheid bepaald? R
b Wat is het effect van de kleurhelderheid op de indruk die Piëta van Carracci maakt? T 2
c Deze foto van LaChapelle is geïnspireerd op vele piëta-voorstellingen uit de kunstgeschiedenis. In een piëta zie je Maria met het dode lichaam van Jezus. Maar LaChapelle heeft Michael Jackson als dode gefotografeerd, terwijl hij wordt vastgehouden door een christusfiguur. Op de foto is de kleur van de blouse van Michael Jackson feller dan de kleuren in het landschap eromheen. Wat is het effect daarvan? T 2
d Bekijk V30 6 . Het lijkt erop dat LaChapelle de kleuren van zijn foto’s allemaal op een vergelijkbare manier bewerkt. Noem een overeenkomst in het kleurgebruik tussen de verschillende werken die je ziet. T 1
2 a Bekijk 315 , de kleurencirkel van Itten. Er zijn in de geschiedenis meerdere kleurencirkels ontworpen. De cirkel van Itten wordt nu het meest gebruikt. Hoe verder je naar buiten gaat in de cirkel, hoe meer de kleuren zijn vermengd. Welke kleuren uit de kleurencirkel noem je ook wel verzadigde kleuren? R
b Bekijk 6 , een installatie van Hella Jongerius. In haar werk laat ze vaak het effect van licht op verschillende kleuren zien. Het werk op de grond doet denken aan de kleurencirkel en heet Daglichtcirkel Wat wil Jongerius dit werk laten verbeelden, denk je? Beargumenteer je antwoord. I
c Bekijk V307 , een videoclip over de primaire kleuren van de band Ok Go. Ok Go maakt vaak grappige en onzinnige clips. Deze clip legt je uit wat de primaire kleuren zijn en hoe hiervan secundaire kleuren worden gemengd. Het beeld van de clip lijkt soms te haperen en de briefjes op de grond verschijnen en verdwijnen vanzelf. Hoe denk je dat deze clip gemaakt is? I
3 a Bekijk 316 , een interieur van Theo van Doesburg & Gerrit Rietveld, en bekijk V308 , een video van het Rietveld Schröderhuis. Dit huis staat in Utrecht en is in 1923–1924 ontworpen door Rietveld. Het interieur in je tekstboek en het huis zijn helemaal vormgegeven volgens de ideeën van de kunststroming De Stijl. Welke overeenkomst zie je op het gebied van kleur? T 1
b Vormgevers en kunstenaars van De Stijl wilden met hun werk de moderne tijd verbeelden en een fijne leefomgeving voor mensen ontwerpen. Ze wilden de vormgeving terugbrengen naar de basis. Waarom kozen ze voor deze kleuren, denk je? Beargumenteer je antwoord. I
Annibale Carracci, Piëta (1599–1600)
Hella Jongerius, Daglichtcirkel (2011)
v Lees bladzijde 44 en 45 in je tekstboek
4 a Bekijk 317 en V309 , een lichtkunstwerk van James Turrell. Het kunstwerk is deel van een serie die Ganzfeld heet. Dit Duitse woord betekent ‘het gehele veld’ of ‘de hele omgeving’ in het Nederlands. Waarom zou Turrell deze titel aan het werk hebben gegeven, denk je? Beargumenteer je antwoord. I
b Bekijk V310 , een video van een kunstwerk van internetkunstenaar Rafaël Rozendaal. Hij heeft een digitale ruimte gemaakt waarin de kleuren blijven veranderen. In het werk zijn verschillende kleurcontrasten te zien. Benoem een warmkoudcontrast en beschrijf waar je deze kleuren in het werk ziet. T 1
c Wat is een complementair contrast? R
d Beschrijf een complementair contrast in het werk van Rozendaal T 1
5 a Bekijk 318 . Signac maakt in dit werk gebruik van een warm-koudcontrast. Wat is een warm-koudcontrast? R
b Waar zie je dit contrast terug in dit werk? T 1
c De kunststroming waar Signac bij hoort, heet het impressionisme. Impressionistische kunstenaars wilden graag het licht van een bepaald moment schilderen. Welk moment van de dag heeft Signac hier geprobeerd vast te leggen, denk je? Kijk goed naar het kleurgebruik en beargumenteer je antwoord. I
6 a Bekijk 319 , From earth: everywhere van herman de vries. Kleuren uit dezelfde familie passen vaak gevoelsmatig bij elkaar. Welke kleur past er in deze serie het minst goed bij, vind je? Leg je antwoord uit. T 2
b Benoem een kleurcontrast in dit werk en beschrijf waar je dat contrast ziet. T 1 c herman de vries spelt zijn naam het liefst zonder hoofdletters. Hij wil niet dat de ene letter belangrijker is dan de andere. Je zou kunnen zeggen dat dit streven naar gelijkheid terugkomt in dit werk.
Hoe zorgt de vries ervoor dat de ene aardekleur niet belangrijker is dan de andere? T 2
v Heb je het leerdoel bereikt?
R Ik ken de verschillende kleursoorten en kleurcombinaties en weet welke effecten ze kunnen hebben.
T 1 Ik kan herkennen welke kleursoorten en kleurcombinaties worden gebruikt in een kunstwerk
T 2 Ik kan uitleggen welk effect de gebruikte kleursoorten en kleurcombinaties hebben in een kunstwerk.
I Ik kan beargumenteren waarom ik denk dat een kunstenaar voor bepaalde kleursoorten en kleurcombinaties heeft gekozen.
6.2 Kubisme
Doel v Je leert welke kenmerken kunstwerken uit het kubisme hebben en hoe kunstenaars van nu zich door deze kunst laten inspireren.
v Lees bladzijde 110 en 111 in je tekstboek
1 a Bekijk 610 , het schilderij De drie kaarten Juan Gris schilderde de wereld in vereenvoudigde, geometrische vormen. Daardoor is niet alles even goed meer te herkennen, maar dat was voor hem niet belangrijk. Beschrijf drie dingen in de voorstelling die je nog wel herkent. T 1
b Door het ontbreken van perspectief lijkt het schilderij van Gris plat. Het zou ook een lappendeken kunnen zijn van verschillende stukjes stof. Noem een aspect van de vormgeving dat de indruk van een lappendeken versterkt. T 1
c Juan Gris ging in een kubistische stijl werken nadat hij was verhuisd naar Parijs. Leg uit hoe de verhuizing van invloed kon zijn op zijn werk. T 2
2 a Bekijk 611 , Jong meisje met mandoline van Georges Braque. Het lijkt alsof je het meisje door een gebroken spiegel bekijkt. Noem twee aspecten van de vormgeving die voor dit effect zorgen. T 1
b Braque schilderde naast figuren met instrumenten ook landschappen, stillevens en portretten. Stel je voor dat Braque de klasgenoot die naast je zit, had geschilderd. Hoe zou die er dan uitzien? Probeer het zelf uit. Teken een raster van lijnen op een vel papier. Teken daarna je klasgenoot na, maar bekijk hem of haar voor elk vlakje van een iets andere kant. Bespreek de resultaten in de klas en bedenk samen manieren om de tekeningen nóg ‘kubistischer’ te maken. T 2
3 a Bekijk 612 Fruitschaal, viool en glas van Pablo Picasso. Noem een opvallende overeenkomst in de voorstelling van de drie kunstwerken op bladzijde 110 en 111 in je tekstboek. T 1
b Fruitschaal, viool en glas is een collage. Leg uit waarom een collage goed past bij de stijl van de kubisten. T 2
v Lees bladzijde 112 en 113 in je tekstboek
4 Schrijf op wat de volgende begrippen betekenen: geometrische vormen, open vorm, collage, statisch. R
5 a Bekijk 613 , Haarkammende vrouw van Alexander Archipenko. De vormen van dit beeld zijn gestileerd. Beschrijf waar je duidelijk ziet dat de vrouw gestileerd is weergegeven. T 1
b De kubisten combineerden verschillende gezichtspunten in één beeld. Leg uit waarom dit wel goed kan in een schilderij, maar niet goed in een ruimtelijk werk. T 2
c Bekijk 3 , een schilderij van Fernand Léger. Hij was behalve schilder ook beeldhouwer. De afgebeelde vrouw lijkt wat op een beeld. Ze heeft maar één kleur en lijkt minder plat dan andere delen van de voorstelling. Noem een aspect van de vormgeving waardoor de vrouw minder plat lijkt. T 1
3 Fernand Léger, La femme et l’enfant (Moeder en kind) (1922)
Juan Gris, Portret van Pablo Picasso (1912) 4
6 a Bekijk 614 , een voorbeeld van kubisme in de architectuur. Kubistische architecten wilden hun gebouwen dynamisch maken. Is dat goed gelukt bij dit huis, vind je? Leg je antwoord uit. T 2
b Bekijk 617 . Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw zie je af en toe kubistische kenmerken opduiken in de architectuur. Een voorbeeld is Hotel Viura in Villabuena de Álava, in Spanje. De architecten wilden dit hotel bij de onregelmatige, rotsachtige omgeving laten passen. Beargumenteer waarom dit hotel beter in die omgeving past dan bijvoorbeeld de villa’s van Chochol. I
7 a Bekijk 615 , My Mother van David Hockney. Is dit een fotocollage, een fotomontage of een fotoserie? T 1
b Hockney wil in zijn kunst nieuwe manieren van kijken uitdrukken. Waarom kiest hij in zijn werk vaker voor schilderkunst dan voor fotografie, denk je? Beargumenteer je antwoord. I
c Bekijk 4 , Portret van Pablo Picasso door Juan Gris. Hockney liet zich inspireren door dit soort schilderijen, maar gebruikte foto’s. Daardoor is het resultaat toch ook heel anders. Noem twee verschillen in de vormgeving tussen My Mother van Hockney en het Portret van Pablo Picasso van Gris. T 1
8 a Bekijk 616 en V606 . Hier zie je het maakproces van het werk Wood & Paint van Stefaan De Croock. Leg uit waarom je het linker portret een collage van hout kunt noemen. T 2
b Stefaan De Croock maakt met dezelfde techniek ook veel kleinere werken, die hij ‘portretten’ noemt. Ook 4 is een portret. Leg uit waarom het kubisme een lastige stijl is voor een portret. T 2
v Heb je het leerdoel bereikt?
R Ik ken de begrippen die van belang zijn voor het beschrijven van kunstwerken uit het kubisme.
T 1 Ik kan beschrijven welke kenmerken kunstwerken uit het kubisme en daarop geïnspireerde werken hebben.
T 2 Ik kan uitleggen welk effect kenmerken van kunstwerken uit het kubisme en daarop geïnspireerde werken hebben.
I Ik kan beargumenteren waarom ik denk dat een kunstenaar voor bepaalde kenmerken heeft gekozen.
6.3 Abstracte kunst
Doel v Je leert welke kenmerken abstracte kunst heeft en hoe kunstenaars van nu zich door deze kunst laten inspireren.
v Lees bladzijde 114 en 115 in je tekstboek
1 a Bekijk 618 , een kunstwerk van Piet Mondriaan. Is dit werk geabstraheerd of abstract? Leg je antwoord uit. T 1
b Bekijk V607 . Je ziet de schilderkunst van Mondriaan met de tijd veranderen. Wat is het grootste verschil tussen het eerste en het laatste schilderij dat je ziet? T 1
c Mondriaan was een tijdje lid van de Nederlandse kunstbeweging De Stijl, net als architect en meubelontwerper Gerrit Rietveld. Bekijk 5 , een beroemde stoel die is ontworpen door Rietveld. Noem twee overeenkomsten tussen het schilderij van Mondriaan en de stoel van Rietveld. T 1
d Mondriaan wilde de kunst terugbrengen tot de essentie: kleur, vorm en lijn. Hij gebruikte uiteindelijk alleen nog maar primaire kleuren en geometrische vormen. Zijn composities zijn altijd asymmetrisch, maar door de kleurvlakken wil hij tot een evenwicht komen. Vind je deze compositie van Mondriaan in evenwicht? Leg je antwoord uit. T 2
Gerrit Rietveld, De Rood-blauwe stoel of Rietveldstoel (1918–1923).
2 a Bekijk 619 , Elektrische prisma’s. Sonia Delaunay was gefascineerd door de werking van kleur en kleurcontrasten. Noem twee kenmerken van het schilderij waaraan je ziet dat Delaunay hierdoor gefascineerd is. T 1
b De avant-gardekunstenaars vonden dat muziek en beeldende kunst veel met elkaar te maken hadden. De beeldend kunstenaars vergeleken zichzelf weleens met musici en hun schilderijen met bladmuziek. Aan wat voor soort muziek doet het schilderij van Sonia Delaunay je denken? Leg je antwoord uit. T 2
3 a Bekijk 620 , Slapende muze. Toen beeldhouwer Rodin de jonge Constantin Brâncuşi uitnodigde om in zijn atelier te komen werken, bleef die niet lang. Hij wilde met zijn kunst een andere kant op. In plaats van emotie en detail te laten zien, wilde Brâncuşi werken met gestileerde en geabstraheerde vormen. Leg uit waar je geabstraheerde vormen ziet. T 1
b Brâncuşi wilde de essentie van een vrouwengezicht weergeven. In dit beeld zie je nog altijd dat het om het hoofd van een vrouw gaat. Hoe zou je van een vrouw of een vrouwengezicht een volledig abstract beeld kunnen maken? Maak een schets. T 2
v Lees bladzijde 116 en 117 in je tekstboek
4 Schrijf op wat de volgende begrippen betekenen: avant-garde, beeldtaal, ordelijk, zakelijk. R
5 a Bekijk 621 , Bauhaus, en V608 . Noem twee kenmerken die het gebouw een geschikt school- of studiegebouw maken. Leg je antwoord uit. T 2
b Kunstenaars die abstracte kunst gingen maken, probeerden in hun kunst bijvoorbeeld een sfeer of een visie te verbeelden.
Ook architecten ontwerpen vanuit een visie. Die visie is een idee over hoe een gebouw eruit moet zien om er goed in te kunnen leven of werken. Wat was de visie van de ontwerper van Bauhaus, denk je? Ging het hem om de esthetische waarde of juist om de praktische functie? Leg je antwoord uit. T 2
6 a Bekijk 622 , Zwart vierkant van Malevich, en V 609 . Waarom zou Malevich dit zwarte vierkant geschilderd hebben, denk je ? Beargumenteer je antwoord. I
b Malevich wilde met zijn schilderijen het onderbewuste aanspreken. Door geen verwijzingen meer te geven naar de werkelijkheid, kon er iets magisch gebeuren. De toeschouwer zou een volledig nieuwe ervaring kunnen hebben. Beschrijf de sfeer die of het gevoel dat het schilderij bij jou oproept. Bespreek de antwoorden in de klas. T 1
c Een zwart vierkant op een wit doek? Je kunt denken: dat kan toch iedereen! Waarom zou dit schilderij dan toch als een belangrijk kunstwerk worden gezien? I
7 a Bekijk 623 , een kunstwerk van de Australische kunstenaar Gordon Bennett. In het midden zie je een dansende figuur. Je kunt de beweging van deze figuur ook anders interpreteren. Wat zou zijn beweging ook kunnen laten zien? T 1
6 El Lissitzky, Versla de Witten met de Rode Wig (1919–1920)
b De dansende figuur lijkt gevangen te zitten in het raster van Mondriaan. Wat zou Bennett hiermee kunnen bedoelen, denk je? Beargumenteer je antwoord. I
8 a Bekijk 624 . Dit werk van Julie Mehretu maakt een dynamische indruk. Noem twee aspecten van de vormgeving die hieraan bijdragen. T 2
b Mehretu is geïnspireerd door de snelheid en versnippering van het dagelijks leven van nu. Hoe kun je dit terugzien in het schilderij? T 2
9 a Bekijk 625 , de singlehoes This Fire van Franz Ferdinand, en 6 . De ontwerper heeft zich laten inspireren door de lithografie van El Lissitzky. Noem een overeenkomst en een verschil tussen beide werken. T 1
b De Russische kunstenaar El Lissitzky verbeeldde in deze poster de strijd tussen twee groepen in de samenleving van Rusland; de roden en de witten. Noem twee aspecten van de vormgeving die deze strijd verbeelden. T 1
c Beluister V610 . Dit is het nummer This Fire van Franz Ferdinand. Vind je dat de clip aansluit bij de vormgeving van de singlehoes? Leg je antwoord uit. T 2
v Heb je het leerdoel bereikt?
R Ik ken de begrippen die van belang zijn voor het beschrijven van abstracte kunst.
T 1 Ik kan beschrijven welke kenmerken abstracte kunst en daarop geïnspireerde werken hebben.
T 2 Ik kan uitleggen welk effect kenmerken van abstracte kunst en daarop geïnspireerde werken hebben.
I Ik kan beargumenteren waarom ik denk dat een kunstenaar voor bepaalde kenmerken heeft gekozen.
