Contrast CKV ed. 2 (2024) voorbeeldkatern havo/vwo

Voorbeeldkatern

Contrast

De meestgebruikte lesmethode voor CKV wordt nog aantrekkelijker!

De nieuwe, geheel herziene editie verschijnt in maart 2024

Actueel: veel nieuwe, recente voorbeeldwerken

Toegankelijk: de herziene uitlegteksten zijn helder en to-the-point

Activerend: de vernieuwde opdrachten zijn creatief en concreet

Doelgericht: voorzien van leerdoelen en RTTI-gecertificeerd

Compact: dezelfde rijke inhoud op minder pagina’s

Contrast CKV havo/vwo bovenbouw, editie 2024

Contrast — Leerboek

Contrast — Licentie aanvullend

Contrast — Licentie boekvervangend

ISBN 978 90 8325 749 5 €  32,50

ISBN 978 90 8337 820 6 €  6,95

ISBN 978 90 8337 821 3 €  16,50

Het leerboek verschijnt in maart 2024. De digitale licenties zijn in augustus 2024 beschikbaar.

Traditie & innovatie

Doel v Je kunt de inhoud, vorm en betekenis van kunstuitingen beschrijven en analyseren vanuit de dimensie traditie en innovatie.

Een traditie is een gebruik dat van de ene generatie op de andere wordt doorgegeven. Ook in de kunst zijn er veel tradities. Sommige kunstenaars werken bewust traditioneel: ze gebruiken bijvoorbeeld klassieke schildertechnieken of klassieke balletbewegingen. Maar kunstenaars kunnen ook naar vernieuwing zoeken, door te experimenteren met nieuwe onderwerpen, technieken of materialen. Het bedenken van nieuwe ideeën en processen noem je innovatie. Vanaf het einde van de negentiende eeuw zetten kunstenaars zich steeds meer af tegen bestaande tradities. Innovatie wordt dan een doel op zich. Tegenwoordig zijn er ook kunstenaars die bewust verschillende tradities in hun werk combineren, waardoor er toch weer iets nieuws ontstaat.

Tradities in de mix Kunstenaar Remy Jungerman maakt beelden, installaties, collages en zeefdrukken. Daarvoor haalt hij inspiratie uit verschillende tradities: twintigste-eeuwse modernistische kunst (zoals die van De Stijl ) en de Marron-cultuur uit Suriname, waar zijn roots liggen. Marrons zijn afstammelingen van Afrikanen die zichzelf bevrijdden uit de slavernij. Zij vestigden zich in het binnenland van Suriname en behielden hun eigen cultuur.

Jungermans wandsculptuur Guardian Havana (2009) bestaat uit een ritmisch patroon van horizontale en verticale zwarte houten latten en kleurvlakken in primaire kleuren. Het werk doet denken aan de schilderijen van Piet Mondriaan, maar ook aan de kleurrijke geometrische patronen op traditionele doeken van de Marrons. Van een afstand lijkt het een abstract kunstwerk, maar wie goed kijkt, ziet ook plankjes met foto’s, flessen, jeneverkruiken, textiel en kokosnoot; alsof het een altaar is waarop rituelen kunnen worden uitgevoerd. Juist door verschillende culturen en tradities met elkaar te mixen ontwikkelt Jungerman een eigen, innovatieve beeldtaal.

Remy Jungerman, Guardian Havana (2009)

Tradities in beweging Ook Jennifer Tee werkt vaak met materialen en symbolen die verschillende culturen met elkaar verbinden. Voor haar Tampan Tulip-collages maakt zij patronen van honderden gedroogde tulpenblaadjes die zij op elkaar plakt. Zo ontstaan kleurrijke geometrische patronen waarin je figuren kunt herkennen, zoals boten, mensen, dieren en planten. Tee wil met haar collages verschillende werelden samenbrengen: Indonesië en Nederland, verleden en heden, wereldgeschiedenis en familiegeschiedenis. De patronen in haar werk zijn geïnspireerd op traditionele tampans, geweven kleden afkomstig van het Indonesische eiland Sumatra. De tulp

lijkt misschien typisch Nederlands, maar deze bloem komt oorspronkelijk uit Centraal-Azië. In de zeventiende eeuw werden tulpenbollen per boot naar Nederland verscheept en ontstond er een ware tulpenrage. Ook Tee’s familiegeschiedenis is verweven met tulpen en schepen. Haar opa van moeders kant was tulpenkweker en de Chinees-Indonesische familie van haar vader verhuisde in 1950 per boot naar Nederland. Met de vele verwijzingen in haar werk laat Tee zien dat tradities niet stilstaan, maar dankzij culturele uitwisseling voortdurend in beweging zijn. En door haar creatieve toepassing van traditionele elementen is haar werk ook innovatief.

Sommige tradities zijn eeuwenoud, andere zijn pas kort geleden ontstaan. Tradities zijn bijna nooit statisch; ze ontwikkelen zich meestal geleidelijk. Als vernieuwende ideeën steeds meer navolging vinden, kan er een nieuwe traditie ontstaan. Nieuwe technische mogelijkheden spelen daarbij vaak een belangrijke rol.

Indiase dans op Haags festival In Den Haag vindt jaarlijks het India Dans Festival plaats. Hier wordt de rijke danscultuur van India getoond, van traditioneel tot hedendaags. Het duo Renjith & Vijna danst bharatanatyam, een Zuid-Indiase klassieke dans. De twee dansers dragen rijkversierde Indiase kostuums en voeren verschillende dansen uit. In sommige staat de danstechniek centraal, met snelle voetritmes en mooie poses. In andere ligt de nadruk op het

verhaal en de expressie. In één dans vertellen zij het verhaal van de ondeugende god Krishna die een melkmeisje probeert te verleiden. Ze vertrouwt hem niet, maar hij weet haar toch te verleiden met zijn luitmuziek. Het verhaal wordt uitgebeeld met gezichtsexpressie en mudra’s, symbolische handgebaren. Deze gebaren zie je ook terug op afbeeldingen van hindoeïstische goden.

De bharatanatyam bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Oorspronkelijk voerden tempeldanseressen de dansrituelen uit voor een godenbeeld, maar vanaf 1947 wordt deze dans ook als podiumkunst uitgevoerd. Het is daarom de vraag hoeveel de huidige dans nog lijkt op die van toen. Renjith & Vijna dansen soms traditionele bharatanatyam, maar gebruiken de danstaal ook als inspiratiebron voor moderne dans. Zo houden ze de traditie levend en zijn ze tegelijkertijd innovatief.

Virtueel concert Muzikanten gebruiken vaak de nieuwste technologieën om hun publiek te bereiken: van de radio en de grammofoonplaat in de eerste helft van de twintigste eeuw tot streamingdiensten en social media nu. In de jaren tachtig dankt popster Michael Jackson zijn succes mede aan zijn innovatieve videoclips, die veel worden vertoond op muziekzender MTV. Voor zijn single Thriller uit 1982 maakt Jackson een 14 minuten durende minifilm waarin hij verandert in een weerwolf. De dans, kostuums en grime zijn spectaculair. De populariteit van deze videoclip zorgt er mede voor dat Jacksons album Thriller het bestverkochte album ter wereld wordt.

Tegenwoordig zoeken muzikanten naar mogelijkheden om hun publiek virtueel te bereiken. In 2012 leek rapper Tupac voor even uit de dood te herrijzen door tijdens een concert als hologram een gastoptreden te geven. Vanaf 2020 geven rappers en popsterren als Travis Scott en Ariana Grande virtuele concerten in de populaire game Fortnite. Voorafgaand aan de concerten kunnen gamers speciale digitale voorwerpen verzamelen, waaronder een skin van de artiest. Tijdens de concerten performen de artiesten hun nieuwste hits in een spectaculaire kleurrijke, veranderende wereld, terwijl wereldwijd miljoenen fans vanuit huis toekijken.

Opdrachten

Verkennen

1 a Beschrijf wat traditie en innovatie zijn. R

b Noem een traditie die je van huis uit hebt meegekregen en beschrijf waarom dit een traditie is. T 1

c Noem drie traditionele kunstwerken die jij ooit hebt gezien of gehoord (denk aan architectuur, beeldende kunst, dans, muziek of theater). T 1

d In april 2023 deelt een anonieme TikTokgebruiker het nieuwe nummer ‘Heart on my sleeve’ van rapper Drake en zanger The Weeknd. Het nummer gaat viral, maar al snel blijkt: het is niet echt van de muzikanten. Hun stemmen en muziekstijl zijn nagemaakt met behulp van artificiële intelligentie (AI). Het nummer wordt van de socials verwijderd. Tegenwoordig wordt er steeds meer kunst gemaakt met behulp van AI. Wat vind jij: is dit soort kunst innovatief of juist niet?

Onderbouw je antwoord met argumenten. I

Verbreden

2 Bekijk afbeelding 9.1 en 9.5. Het werk van Remy Jungerman vertoont overeenkomsten met het werk van de innovatieve kunstbeweging De Stijl, waarvan dit schilderij van Piet Mondriaan een bekend voorbeeld is. Beschrijf twee overeenkomsten en twee verschillen tussen beide werken wat betreft functie en vormgeving. T 1

3 Bekijk V901, een video met traditionele Indonesische tampans. Het werk 9.2 van Jennifer Tee verwijst hiernaar. Beschrijf een traditioneel element dat je herkent in het werk van Tee en een innovatie die zij heeft gedaan. T 1

4 Bekijk afbeelding 9.3 en de eerste minuut van V902, een opvoering van de traditionele bharatanatyam door Renjith & Vijna. Bekijk vervolgens V903, een moderne dans die geïnspireerd is op de traditionele Indiase dansstijl. Vergelijk de video’s met elkaar en

beschrijf een verschil in beweging, kostuum en muziek. T 1

5 Bekijk 9.4 en V904, een fragment van Ariana Grandes in-game concert in Fortnite. Beschrijf drie kenmerken van een traditioneel liveconcert en drie typische gameelementen die je ziet in de video. T 1

Verdiepen

Keuzeopdrachten artistiek onderzoek

6 Jennifer Tee verwerkt haar familieverhaal en het beroep van haar grootvader in haar kunstwerken. Doe een 30-minuten-challenge: denk na over een familietraditie, een belangrijke gebeurtenis uit het leven van je ouders of grootouders of over hun beroep. Zoek hier alledaagse voorwerpen bij (de inhoud van je etui, post-its, takjes, bladeren) en beeld er jouw familieverhaal mee uit in geometrische patronen. Presenteer na 30 minuten jouw verhaal aan je klasgenoten. Leg je resultaat vast in een foto met een bijschrift. I

Piet Mondriaan, Compositie met rood, geel, zwart, blauw en grijs (1921).

7 Remy Jungerman laat zich onder andere inspireren door de geometrische patronen van de Marron-cultuur uit Suriname en Jennifer Tee door de Indonesische tampan. Onderzoek de geometrische patronen van een zelfgekozen traditionele kunstvorm. Denk aan Arabische mozaïek, Japanse kalligrafie, geweven Kuba-kleden uit Congo of Aboriginal kunst. Maak hierop geïnspireerd een patroon voor een eigen modeontwerp. Laat je inspireren door materialen, vormen of kleuren. Schrijf vervolgens een korte toelichting bij jouw werkproces: hoe ben je te werk gegaan, welke keuzes heb je gemaakt en waarom? Geef duidelijk aan op welke kunstvorm of kunstenaar je werk gebaseerd is. I

8 Werk samen met een aantal klasgenoten. Bestudeer de eerste twee minuten van V902, de bharatanatyam. Kies vijf bewegingen uit. Vertaal deze bewegingen naar een gezamenlijke sportieve vijf-minuten warming-up op muziek naar eigen keuze. Voer deze warmingup op voor de klas, of maak er een video van. Wissel na afloop met elkaar tips en tops uit. I

9 Stel, jij bent de manager van je favoriete muzikant. Bedenk een innovatieve plek — online of offline — waar jouw lievelingsartiest een concert zou kunnen geven. Hoe zouden deze performance en de omgeving eruitzien? Visualiseer jouw idee met een techniek die erbij past: maak een campagnefoto, ontwerp een poster, maquette of instagram reel of bouw een game-omgeving. Presenteer je resultaat aan je klasgenoten en leg daarbij uit waarom je voor deze innovatie hebt gekozen. I

10 Blader door dit boek en kies een kunstwerk uit dat voor 1970 is gemaakt. Maak een eigentijdse remake van dit kunstwerk. Kies daarbij voor één van onderstaande opties: a De voorstelling (het verhaal of dat wat is afgebeeld) blijft precies hetzelfde, maar wordt uitgevoerd in een nieuwe vormgeving (vorm, kleur, materiaal, techniek). I b Dezelfde vormgeving wordt aangehouden, maar er wordt een nieuw verhaal verteld. I

Keuzeopdrachten bronnenonderzoek

11 Ga op zoek naar een traditionele kunst- of cultuuruiting die verbonden is aan jouw woonplaats of omgeving. Kijk hiervoor bijvoorbeeld op de website van de lokale VVV, zoek op welke lokale verenigingen er zijn of vraag een familielid om tips over kunstbeoefening van vroeger. Onderzoek hoe deze traditie wordt voortgezet. Is deze nog steeds hetzelfde als vijftig jaar geleden, of is er verandering te zien? Hoe zou jij deze traditie nieuw leven kunnen inblazen? Toon je bevindingen en ideeën in een flyer voor toeristen die jouw woonplaats komen bezoeken. Denk na over de vormgeving van de flyer: bedenk een aansprekende lay-out en gebruik wervende foto’s of tekeningen. Schrijf na afloop een korte reflectie over je werkproces: welke stappen heb je doorlopen en waarom? I

12 Kies een van de volgende muziekstukken:

v V905 John Cage, Aria v V906 Mostly Other People Do The Killing, Blue v V907 Bruno Mars, Anderson .Paak, Silk Sonic, Smokin Out The Window v V908 Beyoncé, Cuff It

Onderzoek naar welke muzikale traditie dit muziekstuk verwijst. Hoe herken je deze traditie in het stuk? Welke innovatieve ingrepen heeft de maker gedaan? Ga voor je onderzoek op zoek naar een recensie of analyse van het betreffende muziekstuk. T 2

Verbinden

13 Maak alleen of in een tweetal een vlog van maximaal vijf minuten waarin je een traditioneel of innovatief kunstwerk (architectuur, beeldende kunst, dans, muziek of theater) laat zien aan je kijkers. Geef achtergrondinformatie en leg uit waarom dit werk past in een traditie en / of waarom het werk innovatief is. Leg vervolgens uit of dit hoofdstuk je manier van kijken naar tradities heeft veranderd. Bekijk de vlogs in de klas. I

Film

Doel v Je kunt je ervaringen met film beschrijven, analyseren en waarderen.

Aan het eind van de negentiende eeuw lukt het voor het eerst om een serie foto’s snel achter elkaar te tonen, waardoor de illusie van bewegend beeld ontstaat. Sindsdien heeft film zich ontwikkeld tot een veelgebruikt medium. Tegenwoordig is er altijd en overal film, van op het bioscoopdoek tot op je telefoon.

Bij film kun je onderscheid maken tussen fictie en non-fictie. Een non-fictiefilm of documentaire is echt gebeurd en dus niet verzonnen. Een documentairemaker maakt tijdens het filmen creatieve keuzes, maar in de documentaire zie je echte mensen en gebeurtenissen. Fictiefilms of speelfilms zijn verzonnen verhalen die in scène zijn gezet: acteurs spelen personages met verzonnen dialogen. Er bestaan verschillende genres speelfilms: van drama tot actie, van horror tot comedy en van sciencefiction tot kostuumdrama. Ook wordt er onderscheid gemaakt tussen

blockbusters en arthousefilms. Blockbusters zijn populaire films met een commercieel doel. Ze zijn visueel aantrekkelijk, er spelen meestal bekende acteurs in en ze volgen vaak een vaste formule. Bij arthousefilms (filmhuisfilms) ligt de focus meer op de artistieke keuzes van de maker en zijn de verhaallijn en cameravoering eerder experimenteel. Arthousefilms zijn vaak innovatief, waardoor film als kunstvorm zich kan ontwikkelen.

Zes kenmerken

Het maken van een film is een complex en kostbaar proces waaraan een team van specialisten werkt. De scenarioschrijver schrijft het scenario. De producent stelt de crew samen, overziet de financiën en de organisatie van de film en zorgt voor de promotie. De regisseur bepaalt de cameravoering en geeft de acteurs aanwijzingen. We beschrijven zes kenmerken waar filmmakers zich mee bezighouden: verhaalstructuur, cameravoering, montage, geluidsontwerp, vormgeving en special effects.

1920 Opkomst Hollywood

1888

Eerste filmvoorstelling

1928

Eerste geluidsfilm

1959

Opkomst Europese arthousefilms

1960

Opkomst kleurenfilm

1970

Opkomst internationale filmindustrieën India, Nigeria, China, Japan

1990 Opkomst digitale animatie

Verhaalstructuur Films kennen een verhaalstructuur, ook wel plot genoemd: de manier waarop de verschillende gebeurtenissen elkaar opvolgen. De meeste filmverhalen ontwikkelen zich volgens de drie-actstructuur: eerst is er de setup, waarin de kijker de personages en de plek waar het verhaal zich afspeelt leert kennen. Vaak heeft het hoofdpersonage een bepaald verlangen of doel. Daarna volgt een confrontatie: er komen obstakels op zijn pad, waardoor het personage zich ontwikkelt. Tot slot is er een ontknoping. 1

Films met onverwachte plotwendingen blijven vaak lang in het geheugen hangen. Bijvoorbeeld de korte speelfilm Pizza Verdi (2011) van Gary Nadeau, waarin een man met een pizzadoos in zijn hand een huis binnenkomt. Er is nóg iemand in huis en al gauw is niets meer wat het lijkt.

Cameravoering De camera brengt een verhaal in beeld met behulp van kadrering en camerastandpunten. De kadrering is de beelduitsnede: dat deel van het totaalbeeld dat je als kijker op het scherm te zien krijgt. Camerastandpunten bepalen het perspectief. Kijk je door de ogen van een personage, dan is het camerastandpunt subjectief. Kijk je vanuit een neutrale positie, dan is het objectief. We onderscheiden een distant shot (ver weg), close-up (dichtbij), medium shot (persoon vanaf de borst) en een totaalshot (onderwerp geheel in beeld). De tilt is een shot waarbij de camera omhoog- of omlaagdraait. Als de camera naar links of rechts draait, heet dat een pan of  panoramashot. Bij een lift beweegt de camera op een kraan (of drone) verticaal op en neer. Beweegt de camera juist horizontaal, dan staat hij meestal op een dolly, een wagentje op rails.

1

In Birdman (2014) van Alejandro González Iñárritu lijkt de camera langs de personages te zweven. Al tijdens het schrijven van het scenario is er rekening gehouden met de camerapositie en -bewegingen. De montage is slim gedaan, zodat de film eruitziet als één lang, ononderbroken shot.

Montage Los geschoten filmshots krijgen pas betekenis als ze na het filmen achter elkaar worden gemonteerd. Al rond 1918 ontdekte de Rus Lev Kuleshov dat montage de betekenis van beelden verandert. Hij combineerde hetzelfde shot van een man met een bord soep en met een doodskist. Het publiek dacht dat de man eerst verlekkerd keek en vervolgens geschrokken. Dit wordt het Kuleshov-effect genoemd en komt in veel films terug. Tot het eind van de twintigste eeuw worden tijdens de montage nog letterlijk filmrollen geknipt en geplakt; tegenwoordig gebruiken we computerprogramma’s. De fase na de opnames heet de postproductie: de beeldmontage, geluidsmontage en special effects worden samengevoegd. Daarna worden nog de kleuren aangepast. 1

In Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004) van Michel Gondry springt de montage expres heen en weer in de tijd. Dit versterkt het verhaal, waarin twee ex-geliefden hun herinneringen aan elkaar proberen te wissen. Als kijker spring je mee tussen de verschillende momenten uit hun relatie.

Geluidsontwerp Je hebt het vaak niet door, maar het geluid is een onmisbaar ingrediënt voor filmbeleving. Geluidsontwerp ( of sounddesign ) is een combinatie van geluidsopname, geluidsmontage (plaatsing van geluid onder het beeld) en geluidsmix (balans tussen verschillende geluiden). De muziek en het geluid beïnvloeden hoe je het bewegende beeld waarneemt. Opnemen van geluid in de natuurlijke omgeving noem je fonografie. Geluid dat pas later in de montage wordt toegevoegd, heet foleygeluid. De achtergrondmuziek en titelsong vormen de soundtrack 1

In House of Flying Daggers (2004) van Zhang Yimou speelt geluid een belangrijke rol. Dat wordt duidelijk in een bijzonder duel tussen de blinde danseres Mei en een legerkapitein. Hij gooit bonen tegen drums die om haar heen staan, waarna zij met haar mouwen het ritme moet herhalen door tegen precies dezelfde drums te slaan. Dat levert spectaculair beeld én geluid op.

Vormgeving De vormgeving van films noem je artdirection. Voor het vormgeven van een filmscène zijn net als bij theater meestal decors, kostuums, belichting en acteurs nodig. Alles wat door de camera in beeld wordt gebracht, noem je de mise-en-scène. Het kost vaak veel geld en tijd om de set zo kloppend mogelijk te maken. Ook moet er op de continuïteit worden gelet: is een bord eten bij een volgend camerastandpunt precies even vol en zien de acteurs er nog hetzelfde uit qua kleding, kapsel en make-up?

1

Voor kostuumdrama Marie Antoinette (2006) van Sofia Coppola wordt in paleis Versailles en de Opera van Parijs gefilmd. Er worden honderden jurken, pakken, schoenen, hoeden en pruiken ontworpen door kostuum- en modeontwerpers. Toch draagt een acteur opeens een paar sneakers. Coppola wil met dit soort grapjes de overeenkomsten tussen het leven aan het Franse hof en dat van hedendaagse celebrities benadrukken.

Special effects Visuele effecten werden lange tijd gewoon tijdens de filmopnames toegevoegd: denk aan een nepvuurtje of nepsneeuw. Dankzij computertechnieken gebeurt dit tegenwoordig vooral tijdens de montage. De scène wordt bijvoorbeeld gespeeld voor een greenscreen, zodat achteraf de groene achterwand digitaal ingevuld kan worden met andere beelden. Als (vrijwel) de hele omgeving digitaal wordt toegevoegd en de acteurs in een greenscreenstudio acteren, noem je dat live action

1

In de experimentele documentaire Buurman Abdi (2022) spelen special effects een belangrijke rol. Filmmaker Douwe Dijkstra helpt zijn buurman Abdi om zijn levensverhaal te vertellen. In de studio maken ze samen schaalmodellen van de straat in Somalië waarin Abdi is opgegroeid.

Acteurs spelen met een greenscreen op de achtergrond situaties uit zijn leven na. Ondertussen, al spelend met film en special effects, voeren ze een gesprek over het door oorlog en geweld gekleurde verleden van Abdi.

Opdrachten

Verkennen

1 Welke vier films zou jij je klasgenoten willen aanraden? Verdeel een A4’tje in vier delen. Noteer op elk deel de titel van de film, de regisseur en vijf kenmerkende woorden die bij de film passen. Vorm daarna een viertal en leg jullie vellen op tafel. Laat elkaar zien welke films je hebt gekozen en vertel waarom je deze zo goed vindt. Noteer twee films die je nog niet kende en wel zou willen zien. Leg uit waarom. T 2

Verbreden

2 Bekijk V1701, Pizza Verdi, tot minuut 4:05. Beschrijf wie je denkt dat deze man is en waarom hij in het huis is. Beschrijf vervolgens wie je denkt dat de vrouw is en waarom zij in het huis is. Kijk nu de rest van de film. Beschrijf hoe je ideeën over deze man en vrouw zijn veranderd en hoe de filmmakers je met de verhaalstructuur en het acteerwerk op het verkeerde been hebben gezet. T 1

3 Bekijk V1702, een scène uit Birdman. Deze film lijkt in één take te zijn gedraaid en er is heel goed nagedacht over de camerabewegingen. Beeld je in dat je de regisseur bent. Maak voor het fragment een instructie voor de cameraman/vrouw en gebruik daarbij de termen uit de uitleg over cameravoering. T 1

4 Bekijk en beluister V1703, een scène uit House of Flying Daggers. Pak een groot vel papier. Teken de geluiden die je hoort in een ‘visuele partituur’: laat de geluiden zien door middel van symbolen en tekeningen. Gebruik voor ieder nieuw geluid een andere kleur en vorm. T 1

5

Bekijk V1704, een scène uit Marie Antoinette waarin de gelijknamige koningin kleren koopt om zichzelf op te vrolijken. Dit is voor de artdirection een scène om flink uit te pakken. Beschrijf een overeenkomst tussen hoe Marie Antoinette in deze film in beeld is gebracht en hoe hedendaagse vloggers of influencers hun leven in beeld brengen voor de camera. T 1

6 Bekijk V1705, de film Buurman Abdi, waarin het special effect ‘greenscreen’ veel wordt gebruikt. Beschrijf hoe greenscreen wordt ingezet om het verhaal van Abdi te vertellen. T 1

Verdiepen

Keuzeopdrachten artistiek onderzoek

7 Bekijk V1706, een video over het Kuleshoveffect: een filmprincipe dat laat zien welk effect montage heeft op de interpretatie van beelden. Maak vervolgens met een klasgenoot een eigen Kuleshov-film. Film elkaars gezicht met een neutrale uitdrukking. Film vervolgens vijf andere beelden. Monteer deze beelden achter elkaar met steeds hetzelfde gezicht ertussen. Laat je korte film zien aan een klasgenoot en noteer hoe hij/zij de scènes interpreteert en hoe de betekenis verandert. T 1

8 De film Birdman (2014) lijkt gefilmd te zijn vanuit één lang shot. Dit noem je een long take. Bekijk de volgende klassieke long takes: V1707 uit de film Touch of Evil (1958) en V1708 uit Kill Bill (2003). Film vervolgens in drietallen een long take met een verrassing aan het einde. Oefen van tevoren de camerabewegingen en maak goede afspraken met elkaar. Bekijk de resultaten in de klas en geef elkaar feedback op de cameravoering en het idee. I

9 Bekijk V1709. Martial arts-films, een genre actiefilms dat in de jaren zeventig in China is ontstaan, staan bekend om hun uitvergrote geluidseffecten. De documentaire Fists of Fire (1975) laat zien hoe in de legendarische Shaw Brothers Studio in Hongkong het foleygeluid van martial arts-films werd opgenomen. Maak samen met een klasgenoot een stille scène van 1 minuut over een zelfgekozen onderwerp. Neem vervolgens bijzondere geluidseffecten op die je onder de film monteert, of maak zelf live foleygeluid terwijl je je film aan de klas vertoont. Bespreek vervolgens klassikaal welke geluiden geloofwaardig en natuurlijk klinken, welke juist niet en hoe dat zou kunnen komen. I

10 Sommige regisseurs maken in hun films zo min mogelijk gebruik van digitale effecten. Bekijk V1710. Michael Gondry, regisseur van de film Eternal Sunshine of the Spotless Mind, geeft hierin een voorbeeld van een special effect waarbij geen digitale manipulatie nodig is. Laat je hierdoor inspireren en bedenk in drietallen een gezichtsbedrogexperiment. Breng het in beeld door het te filmen op school. Bekijk elkaars video’s. Bespreek vervolgens met elkaar het effect van de trucs en in wat voor filmscènes ze goed bruikbaar zouden zijn. I

Keuzeopdrachten bronnenonderzoek

11 Bekijk de openingsscène (maximaal drie minuten) van een film naar keuze. Meet hoe lang elk shot duurt waarin de hoofdpersoon in beeld is en noteer ook het type shot (distant shot, close-up, medium shot, totaalshot) en wat er in beeld wordt gebracht. Analyseer op basis van deze gegevens hoe je de hoofdpersoon en de plek waar het verhaal zich afspeelt, leert kennen. T 2

12 Kies een van je lievelingsfilms uit. Kijk naar de manier waarop er invulling is gegeven aan de kenmerken: verhaalstructuur, cameravoering, montage, geluidsontwerp, vormgeving en special effects. Zoek per kenmerk een moment in de film uit dat dit kenmerk illustreert. Maak een screenshot en geef uitleg in maximaal drie zinnen. Presenteer je analyse in een powerpoint. I

Verbinden

13 Kies een scène uit een van je favoriete films. Bekijk deze scène met de zes kenmerken uit dit hoofdstuk in je achterhoofd. Sta er ook bij stil wat de film persoonlijk met jou doet. Verwerk je bevindingen in : v een recensie van 500 woorden v of: een voice-over die je onder een of meer fragmenten uit de film monteert.

Wissel je resultaat uit met een medeleerling en stel elkaar drie vragen over de films die jullie hebben geanalyseerd. I

Meer weten?

Wilt u meer weten over Contrast havo/vwo? Ons Contrast-team komt graag met u in contact. Bel of mail ons gerust. Wij helpen u graag verder. U kunt ook meer informatie vinden op onze website: staal-roeland.nl/contrast.

Informatie over Contrast havo/vwo English Edition en over Contrast vmbo vindt u op staal-roeland.nl/kunstvakken.

Op de hoogte blijven?

Wilt u op de hoogte blijven van Contrast havo/ vwo? Schrijf u dan in voor de digitale nieuwsflits kunstvakken op onze website. U ontvangt de nieuwsflits enkele malen per jaar.

Monique van der Hulst

Uitgever kunstvakken

06 449 923 98 m.vanderhulst @ staal-roeland.nl

Antoinette van Duijn

Educatief adviseur kunstvakken & digitale leermiddelen

06 815 203 22 a.vanduijn @ staal-roeland.nl helpdesk @ staal-roeland.nl

Docentexemplaar bestellen?

Ga naar staal-roeland.nl /contrast en bestel nu alvast uw docentexemplaren. De boeken worden geleverd zo gauw ze gereed zijn. U krijgt 50 % korting op de reguliere verkoopprijs van onze boeken en digitale licenties. We brengen geen verzendkosten in rekening.

Postadres

Postbus 72

9750 AB Haren

Meer resultaat uit onderwijs

Oktober 2023 info @ staal-roeland.nl staal-roeland.nl